Часопіс "НАША ВЕРА" :: 3(33)/2005 ::ДЗЯКУЮЧЫ ЭЎХАРЫСТЫЧНАМУ ХРЫСТУ\nУ мясцовасці, дзе я нарадзіўся і дзе прайшлі мае дзіцячыя і юнацкія гады, ёсць касцёл. Ад дому да яго – толькі каля трох кіламетраў. Змалку, як толькі сябе памятаю, заўсёды з бацькамі хадзіў на святую Імшу ў нядзелю і святы. У нашай сям’і ў нядзелю было найпершым абавязкам удзельнічаць у святой Імшы, выслухаць нядзельную навуку пробашча, а ўжо потым зрэалізаваць іншыя планы адносна адпачынку. Гэта быў час ваяўнічага атэізму. Здаралася, што за ўдзел у нядзельнай Эўхарыстыі трэба было выслухаць папрокі і насмешкі, але гэта не азмрочвала вялікай радасці ад сустрэчы з Эўхарыстычным Хрыстом у парафіяльным касцёле. У парафіі з пакалення ў пакаленне быў перададзены звычай станавіцца ў святыні на калені і адмаўляць малітву на праслаўленне найсвяцейшай Эўхарыстыі: «Няхай будзе праслаўлёны Найсвяцейшы Сакрамэнт цяпер і заўсёды і на вякі вечныя. Амэн». Гэта малітва ціха паўтаралася тры разы на прывітанне Езуса ў табэрнакулюме. Потым тры разы прамаўлялася малітва мытніка – «Божа, будзь літасцівы да мяне, грэшнага» – і абавязкова на знак пакоры перад Богам і як просьба аб прабачэнні правінаў вернікі злёгку ўдаралі сябе кулаком у грудзі. Потым, устаўшы з каленяў, кожны ішоў на вызначанае месца ў касцёле, з якога з набожнасцю прымаў далейшы ўдзел у св. Імшы. Звычайна бацькі прыходзілі ў касцёл раней. Перад Імшой з раніцы спяваліся гадзінкі да Найсвяцейшай Марыі Панны, а перад Сумай спявалі частку Ружанца. (Гэта рабілі вызначаныя асобы, і кожную нядзелю – з іншай мясцовасці.) Абавязкова кожны меў з сабой і малітоўнік, і ружанец, каб у поўні прымаць удзел у набажэнстве.\nПершую святую Камунію я атрымаў з рук пробашча Люцыяна Хмялёўца ў Вялікі Чацвер у сямігадовым узросце. Тата вельмі клапаціўся аб тым, каб дзеці адразу ж практыкавалі першыя пятніцы месяца. Я разам са старэйшай сястрой у першы ж год адбыў дзевяць першых пятніцаў месяца. У парафіі асабліва ўрачыста праводзіліся адарацыі і эўхарыстычныя працэсіі ў першую нядзелю месяца. У Трыдыум – Вялікі Чацвер, Пятніцу і Суботу – парафіяне асаблівым чынам ушаноўвалі Эўхарыстычнага Хрыста, застаючыся ў неацепленым касцёле на цэлую ноч, саграваючы сябе спевамі і разважаннямі пра Вязня Табэрнакулюма, які дзеля нашага збаўлення застаўся пад постаццю хлеба да канца вякоў. Саракагадзіннае набажэнства таксама было добра падрыхтавана, і заўсёды парафіяне прыходзілі на пэўны час у касцёл, каб у выстаўленай у манстранцыі Найсвяцейшай Гостыі адараваць Збаўцу. Урачыстае святкаванне Свята Божага Цела, пабудова алтарыкаў на прыкасцельным пляцы, надзвычай урачыстая працэсія ў сам дзень урачыстасці і на працягу Актавы – усё гэта моцна злучала з Эўхарыстычным Хрыстом. Паглыбленню Эўхарыстычнага культу, напэўна, спрыяла і тое, што ў парафіяльным касцёле набажэнствы маёвыя, ружанцовыя і велікапосныя пасійныя з песнямі жальбы заўсёды адбываліся пры выстаўленым Найсвяцейшым Сакрамэнце ў манстранцыі, пры вялікім літургічным удзеле міністрантаў – мужчын маладых і ў сталым узросце. Дзецям, юнакам і моладзі да 18 гадоў служыць забараняла тагачаснае рэлігійнае права пад пагрозай пазбаўлення святара выканання пастырскіх абавязкаў. Да чыннага ўдзелу ў адарацыі заахвочваў не толькі пробашч парафіі, але і заахвочвала дзейсная пастава вернікаў. Мужчыны і жанчыны ўмелі спяваць эўхарыстычныя песні, часткі святой Імшы, прызначаныя на адказ для вернікаў. Якімсьці чынам на маю эўхарыстычную пабожнасць у дзяцінстве паўплывала і тое, што спевы заўсёды суправаджаліся ігрой на аргане. Тады здавалася, што ўсе просьбы і падзякі, праслаўленне з падвойнай сілай узносіліся да Хрыста Валадара Сусвету. Веліч касцёла, прыгажосць галоўнага алтара, святло вечнага агеньчыка, пазалота літургічных начынняў і табэрнакулюма – усё гэта таксама ўплывала на адпаведнае ўспрыманне Эўхарыстыі. Практыцы Эўхарыстыі папярэднічалі рахунак сумлення і штомесячная споведзь. Звычайна такую падрыхтоўку рабіў дома тата альбо напамінаў, каб для ўпэўненнасці дзеці самі прачыталі рахунак сумлення з малітоўніка. Святую Камунію заўсёды прымалі на каленях. Змалку бацькі вучылі нас, дзяцей, каб мы ведалі на памяць літургічныя і эўхарыстычныя песні. Клопат аб адпаведным знешнім стане касцёла (адрамантаваны, выбелены ўнутры і звонку) – быў таксама выразам пашаны да Езуса – Гаспадара святыні. Падчас рамонтаў касцёла ўсе парафіяне, у тым ліку і дзеці, дапамагалі ў меру сваіх здольнасцяў і магчымасцяў.\nДалейшае паглыбленне сувязі з Эўхарыстычным Езусам наступіла падчас фармацыі да святарства. Духоўны кіраўнік і прафесар навучыў мяне штодзённай размове з Эўхарыстычным Хрыстом. Зранку паўгадзінная малітва, разважанні адбываліся на працягу ўсёй фармацыі незалежна ад пары года, заўсёды на каленях і ў касцёле. Там я навучыўся дыялогу, размове з Тым, хто для нас, вернікаў, найдаражэйшы. Калі споўнілася 18 гадоў, з радасцю прыступіў да паслугі як міністрант. Паміж разважаннем і святой Імшой быў яшчэ час каля 40 хвілін. З набожнасцю рыхтаваў тады літургічнае адзенне святару, спяваў ютрань. Удзельнічаў у святой Імшы ў поўні, а пасля малітвы падзякі распачынаў звычайныя заняткі семінарыста. Пасля абеду было адведванне Найсвяцейшага Сакрамэнту ў касцёле, а кожны вечар а 7-й гадзіне ў звычайны дзень, у нядзелю і ў святы ў касцёле адмаўляў супольна з вернікамі частку Ружанца. Гэтаму мяне навучыў мой духоўны кіраўнік, пастыр, які падрыхтаваў мяне таксама да святарскага служэння. Ён таксама навучыў мяне літургічным спевам і іграць на аргане.\nСвятарскія пасвячэнні і першая святая Імша адбыліся патаемна, бо не было на гэта дазволу атэістычных уладаў. Быў пэўны парадокс. Незразумелая сітуацыя. Мноства разбураных і знішчаных касцёлаў тады было ў рэспубліцы і ў цэлым па краіне. Было таксама многа касцёлаў, добра трыманых вернікамі, але без святароў. Былі святары, якія атрымалі святарскія пасвячэнні без згоды на гэта атэістычных уладаў. Вернікі звычайна беспаспяхова абівалі парогі ўпаўнаважаных па справах рэлігіі без надзеі атрымаць афіцыйны дазвол на права вядзення пастырскай паслугі ў парафіі для такога святара. Не ведаю, наколькі гэта праўдзіва, але ўжо пазней чуў сцверджанні некаторых тагачасных партыйных кіраўнікоў, што было запланавана да пачатку трэцяга тысячагоддзя пакінуць у Беларусі, на ўзор Расейскай Федэрацыі, толькі два касцёлы і двух святароў.\nПатаемна праводзіў святую Імшу, а афіцыйна ў парафіі быў арганістам і закрыстыянінам. Як катэхет па магчымасці навучаў асновам веры тых, хто звяртаўся ў такіх справах па дапамогу. Здарылася так, што пасля паўтара года такой працы я быў прызваны на службу. Два гады ў будаўнічай вайсковай часці ў Запаляр’і, ужо будучы святаром, праходзіў вайсковую службу. Але перад адыходам у войска без дазволу атэістычных уладаў правёў ва ўрачыстасць Унебаўшэсця ў парафіяльным касцёле святую Імшу пры шматлікім удзеле вернікаў. У войску ж першыя паўгода не меў аніякай мажлівасці правесці святую Імшу. Калі трохі аслаб нагляд вайсковых палітычных уладаў, то тады мог час ад часу правесці святую Імшу. Здаралася, што цэлебраваў Эўхарыстыю ў салдацкай бытоўцы перад ранішнім пад’ёмам роты саслужыўцаў. Часам надаралася мажлівасць цэлебрацыі ў гарах, але было і так, што ў вялікі мароз праводзіў святую Імшу ў кабіне аўтамабіля. Пасля дэмабілізацыі амаль на працягу яшчэ цэлага года не меў афіцыйнага дазволу на пастырскую паслугу. Амаль кожная пастырская паслуга без дазволу абуджала інтэнсіўныя рэпрэсіўныя дзеянні атэістычных уладаў. Памятаю Вялікдзень 1985 года, калі я як святар не змог правесці рэзурэкцыйную святую Імшу для вернікаў, якіх вельмі шмат прыйшло на ўрачыстасць. За парушэнне такога права тады пагражала закрыццё касцёла, а навокал ужо было каля дваццаці каталіцкіх святыняў, спаленых і разбураных атэістамі. Трэба было ўстрымацца ад цэлебрацыі ў святыні, каб не пазбавіць вернікаў гэтага адзінага ацалелага касцёла. Многія вернікі ў гэты дзень вярталіся дамоў са слязьмі на вачах ад крыўды. Вельмі няпроста было ўсё зразумець і перанесці такі цяжар крыжа, але падтрымліваў на духу прыклад ксяндзоў і вернікаў старэйшага пакалення, такіх, як кс. Вацлаў Пянткоўскі, Казімір Свёнтэк, Ежы Росяк, Войцех Навачык, Станіслаў Рыжка, Міхал Варанецкі і іншыя, якія ў свой час за тое, што засталіся з вернікамі і не з’ехалі за мяжу, былі арыштаваны, асуджаны і прайшлі праз сталінскія лагеры. Пасля смерці Сталіна яны зноў вярнуліся ў парафіі і працягвалі весці вернікаў да Хрыста ў надзвычай цяжкіх умовах. Гэта абавязвала. Такі прыклад, іх падтрымка былі мне, тады маладому святару, вельмі патрэбныя. У той год вернікі намагаліся атрымаць для святара так званую даведку-дазвол на правядзенне рэлігійных абрадаў і беспаспяхова абівалі парогі райвыканкама, аблвыканкама, Савета міністраў і нават упаўнаважанага па справах рэлігій у Маскве. За той год толькі з адной парафіі 54 дэлегацыі вернікаў наведалі вышэйузгаданыя установы. Нялёгка гэта было. Людзі мелі гаспадарку, жывёлу. На паездку часам трэба было затраціць не толькі грошы, але і на кагосьці пакінуць гаспадарку – тады суседзі, вяскоўцы дапамагалі ў гэтай справе хадаку.\nПамятаю дзень 26 красавіка 1985 года, калі я атрымаў так званую даведку. Гэта была 19-я гадавіна з дня смерці сястры Малгажаты – той дванаццатай назарэтанкі, якую гітлераўцы не расстралялі. Яна засталася працаваць у парафіі да самай смерці 26 красавіка 1966 года. Тады сёстры назарэтанкі гаварылі, што гэта сястра Малгажата з неба паспрыяла, каб парафія не была пазбаўлена святарскага служэння, як гэта здарылася пры яе жыцці, калі многіх святароў расстралялі гітлераўцы, а іншых савецкія ўлады арыштавалі, асудзілі і выслалі ў лагеры. І парафія тады на дзесяць пасляваенных гадоў ужо была без святара. Дзяржаўныя ўлады пасля чатырох з паловаю гадоў адмовы далі мне дазвол на вядзенне душпастырскай паслугі на паўгода. Потым прадоўжылі тэрмін яшчэ на год. А потым прыйшла перабудова, і для святароў на Беларусі такія даведкі сталі непатрэбныя. (Захавалася такая практыка да сённяшняга дня ў адносінах святароў, якія не маюць грамадзянства нашай краіны.)\nПадчас служэння ў першай парафіі мяне вельмі заахвочвалі да вялікай пашаны Эўхарыстыі клопат вернікаў аб чысціні святыні, дэкарацыі алтароў, белізне абрусаў і літургічнага адзення, зладжаны спеў хору і вернікаў падчас набажэнства, а таксама вера людзей. Многія з іх на кожную нядзельную і святочную Імшу прыязджалі за некалькі дзесяткаў кіламетраў. Не маючы ўласнага транспарту, яны трацілі на такое падарожжа цэлы дзень. Каб падрыхтавацца да гэтага, маючы дома жывёлу, людзі павінны былі больш працаваць у іншыя дні. Былі вернікі, якія пасля штодзённай працы мелі патрэбу ў Святой Эўхарыстыі. Узрушвала і тое, што за паслугай для хворых людзей вернікі прыязджалі здалёк, і тады па традыцыі ўся вёска прыходзіла прывітаць Эўхарыстычнага Хрыста. На памяць ведаючы набожныя песні, моцнымі вясковымі галасамі, на каленях, вернікі сведчылі пра сваю веру ў Эухарыстычнага Хрыста, якога ў гостыі прыносіў да хворага святар. Незважаючы на непрыхільнасць уладаў, часамі пад пагрозаю страціць добрую працу, многія людзі адкрыта ўдзельнічалі ў набажэнствах, такім чынам даючы ўзнёслы прыклад сваёй веры. І гэта таксама ўзмацняла веру ў моц Эўхарыстыі як надзвычайнага сродку для пераадолення няўпэўненасці, страху і г. д.\n1988 год прынёс новыя свабоды. Стала магчымым адбудова раней зачыненых, разбураных, спаленых святыняў. Быў вялікі ўздым. На працягу аднаго года адначасова на тэрыторыі, дзе я працаваў, аднаўлялася 8 касцёлаў. Людзі ўваходзілі ў руіны святыняў сваіх продкаў, старых, гістарычных, а цяпер зруйнаваных, дзе дрэвы, што параслі ўнутры, былі ўжо вышэйшыя за сцены святыні. Нярэдка здаралася і так, што знайсці фрагмент былога фундамента можна было толькі зняўшы слой зямлі на некалькі дзесяткаў сантыметраў. Без братняй фінансавай дапамогі суседніх Касцёлаў, аддаючы часам на адбудову касцёла ўвесь месячны заробак, вернікі падымалі святыні з руінаў, на якія бездапаможна глядзелі больш за сорак гадоў, а малодшае пакаленне толькі з апавяданняў старэйшых ведала пра даўнюю прыгажосць іх святыні. Тады яшчэ існавала разнарадка на будаўнічыя матэрыялы, і многія з іх было вельмі цяжка купіць у дастатковай колькасці, і таму ў многіх выпадках людзі прыносілі свой будматэрыял. Часам ён назапашваўся многія гады, рыхтаваўся на пабудову дома, часта для дзяцей. Але на патрэбы адбудовы касцёла людзі заўсёды ахвотна ахвяроўвалі і лічылі гэта за гонар і пабожны чын. Дапамагалі таксама калгасы, лясгасы, іншыя прадпрыемствы. Многія з тых, хто па волі лёсу апынуўся ў іншых рэспубліках краіны і нават тыя, хто жыў за мяжой у іншых краінах і на іншых кантынентах, даведаўшыся пра адбудову касцёла продкаў на сваёй радзіме, дасылалі рознымі спосабамі свае ахвяраванні на касцёл. У адбудаваныя касцёлы вернікі прыносілі захаваныя ад знішчэння атэістамі касцельныя рэчы: абразы, літургічнае адзенне святара, літургічныя начынні, музычныя інструменты, касцельныя званы. Большасць такіх рэчаў у каталіцкіх сем’ях захоўвалі не адзін дзесятак гадоў некалькі пакаленняў, даючы нашчадкам наказ вярнуць у касцёл гэтую рэч пасля адбудовы з руінаў іх парафіяльнай святыні. І была ў людзей і святароў вялікая радасць ад таго, што аднаўлялася літургічная служба ў касцёле і, як і даўней, праводзілася Эўхарыстыя. І яны, тыя, хто жыў побач у суседніх мясцовасцях, маглі цяпер сумесна браць удзел у Эўхарыстыі ў месцы свайго пражывання, як гэта рабілі іх продкі ў мінулыя часы. Такая руплівасць вернікаў, іх радасць з адбудаванай святыні, цэлебрацыі Эўхарыстыі абавязвалі святара да самага шчырага служэння і поўнага аддання Таму, хто першы нас палюбіў і назаўсёды застаўся дзеля нас у акрушыне хлеба.\nЗ аднаўленнем касцёлаў паглыбілася і эўхарыстычная сувязь вернікаў з Хрыстом. Значна ўзрасла ў тыя гады колькасць дзяцей і моладзі, што прыходзіла да Першай Камуніі. Для іх адпаведнай падрыхтоўкі неабходна было арганізаваць заняткі, запрасіўшы катэхетаў з ліку законніц, клерыкаў духоўных семінарый і нават свецкіх асобаў, якія мелі грунтоўныя веды з катэхізму, вызначаліся пабожнасцю і мелі педагагічныя здольнасці перадаць свае веды дзеткам і моладзі. У тыя часы скарб Эўхарыстыі часта адкрывалі не толькі дзеці, але і іх бацькі. Пасля многіх гадоў, праведзеных без сакрамэнтальнага жыцця, яны знаходзілі для сябе скарб Эўхарыстыі дзякуючы сваім дзецям. Усё гэта вельмі радавала душпастыраў. Уводзіліся ўрачыстыя формы Першай Камуніі ў парафіях з удзелам родных, блізкіх і знаёмых. Для паглыблення сувязі з Езусам для розных груп дзяцей, моладзі былі арганізаваны канікулы з Богам і аазісы ў перыяд канікулаў. Быў бачны вынік такога клопату. Павялічылася колькасць тых вернікаў, якія заўсёды прымалі ўдзел у нядзельнай святой Імшы. Была радасць і ад таго, што з ліку парафіянаў юнак, ідучы за голасам Пана, паступіў у духоўную семінарыю, каб у будучыні быць слугою Эўхарыстыі. Паглыбленае духоўнае жыццё супольнасці Эўхарыстыяй засяродзіла ўвагу многіх парафіянаў на неабходнасці несці дапамогу церпячым. Так распачаў дзейнасць парафіяльны «Карытас». Многія людзі прыйшлі да Эўхарыстыі дзякуючы найперш дапамозе парафіяльнага «Карытаса», у якім працавалі выбраныя пробашчам і зацверджаныя парафіяльнай супольнасцю парафіяне.\nАсабліва рыхтавалася парафіяльная супольнасць да ўрачыстасці Божага Цела пасля таго, як улады пачалі дазваляць Эўхарыстычную працэсію па вуліцах горада. Амаль кожны парафіянін удзельнічаў у падрыхтоўцы, а потым і ва ўрачыстай працэсіі. Старэйшыя людзі згадвалі, як выглядала такая працэсія да вайны, у якіх месцах горада будаваліся алтарыкі. Хор рыхтаваў святочныя эўхарыстычныя песні, запрашаліся да ўдзелу новыя асобы. Многія парафіянкі на такую акалічнасць вырошчвалі кветкі, каб імі ўпрыгожыць алтарык, пастаўлены на скрыжаванні вуліц альбо на пляцы, па ходу шэсця Эўхарыстычнай працэсіі. Вышывалі абрусы, каб прыгажэй выглядаў алтар, пры якім на момант для публічнага праслаўлення вернікамі Эўхарыстычных дароў затрымаецца святар. Кожны меў свой абавязак для ўшанавання Эўхарыстычнага Хрыста і стараўся выконаць яго як найлепей.\nПадчас працы ў Гродне дапаможным біскупам, выконваючы абавязкі пробашча катэдральнай парафіі, рэктара духоўнай семінарыі і генеральнага вікарыя дыяцэзіі, я неаднойчы натхняўся эўхарыстычнай пабожнасцю вернікаў горада і навакольных парафій. Катэдральны касцёл заўсёды быў адчынены на працягу дня. Некаторыя вернікі раніцай, у 6.30, у звычайныя дні ўжо прыходзілі ў касцёл, каб пасля святой Імшы распачаць сваю працу. На працягу дня многія, праходзячы каля касцёла, на некалькі хвілін альбо і даўжэй уваходзілі ў яго, каб памаліцца ў святле вечнага агеньчыка перад табэрнакулюмам. Пабожныя жанчыны, як у нядзелю так і ў звычайныя дні, часта гадзінамі спявалі эўхарыстычныя песні Вязню табэрнакулюма. Прыходзіла таксама і моладзь, асабліва студэнты, у вольныя ад заняткаў дні падчас акадэмічнага года, каб пабыць сам-насам з Хрыстом і зачэрпнуць у Яго мудрасці. Сама святыня была захавана ад знішчэння ахвярай вернікаў, якія днём і ноччу некалькі месяцаў знаходзіліся ў святыні, каб абараніць яе ад знішчэння ў 60-я гады. 28 гадоў святарам забаранялася праводзіць там святую Імшу, аднак Найвяцейшы Сакрамэнт на працягу ўсяго гэтага доўгага часу заставаўся ў святыні, а гостыя своечасова патаемна абнаўлялася святаром. Мяркую, што эўхарыстычная набожнасць гродзенскіх дыяцэзіянаў яшчэ больш узрасла, калі па рашэнні архіпастыра біскупа Аляксандра быў праведзены першы дыяцэзіяльны эўхарыстычны кангрэс, а потым у катэдральным касцёле быў вызначаны алтар для адарацыі Наайсвяцейшага Сакрамэнту ў манстранцыі, якая выстаўляецца кожны дзень. А адарацыя, у якой вернікі ўдзельнічаюць цэлымі групамі і паасобку, распачынаецца раніцою і прадаўжаецца ўвесь дзень да позняга вечара.\nМесцам фармацыі будучага святара, як вядома, з’яўляецца духоўная семінарыя. Таго, хто першы раз трапляе ў сцены гэтай установы, і ўзрушваюць, і радуюць, і непакояць постаці клерыкаў у сутанах. Маладыя людзі такія розныя, але і такія блізкія па агульным прызванні быць пастырамі, стаць сапраўднымі слугамі Эўхарыстыі! Для тых, хто хоць трошкі пабыў у духоўнай семінарыі, становіцца зразумелым, што адпаведную эўхарыстычную паставу клерык набывае толькі праз добра выкарыстаны час размовы з Эўхарыстычным Хрыстом у прызначанай для такіх спатканняў семінарыйнай капліцы. Яна з’яўляецца тым месцам, дзе некалькі разоў на дзень – і раніцай, і апоўдні, і ў вячэрнія гадзіны – усе клерыкі прабываюць сумесна. І хоць яны прабываюць разам, але кожны мае свае «справы» і размовы з Езусам. Яны лучацца ў малітве і спеве для праслаўлення Яго і падчас прабывання тут збліжаюцца з Ім, каб напрыканцы прадпісанай Касцёлам шасцігадовай фармацыі велікадушна выказаць гатоўнасць на ўсё жыццё стаць слугамі Эўхарыстыі. Выхаваўцы распавядалі, што бачылі, як некаторыя з выпускнікоў, адыходзячы на працу ў парафію пасля фармацыі, развітваліся з капліцай, цалуючы падлогу. І гэта зразумела: тут яны праходзілі разважанні, навукі духоўнага айца, рэкалекцыяністаў, казанні святароў, тут адбываліся індывідуальныя і супольныя з іншымі клерыкамі малітвы ў святле вечнага агеньчыка збліжэння з Хрыстом у Эўхарыстыі, і гэта застаецца на ўсё жыццё. Працуючы пяць гадоў рэктарам семінарыі, я шчыра радаваўся такому духоўнаму росту клерыкаў, якія, адкрытыя на ўздзеянне Духа Святога, паволі з юнакоў станавіліся (у большасці) сталымі, адказнымі пастырамі Касцёла і слугамі Эўхарыстыі.\nНазіраючы за аднаўленнем унутранага выгляду архікатэдры ў Мінску, куды Святы Айцец прызначыў мяне апошнім часам служыць Мінска-Магілёўскаму Касцёлу як дапаможнага біскупа, здзіўляюся рупліваму клопату па аднаўленні святыні яе Архіпастыра ксяндза кардынала Казіміра Свёнтка. За гады свайго служэння ён падняў гэту і многія іншыя святыні краіны для Эўхарыстычнага культу амаль з руінаў. У архікатэдральным касцеле ён праводзіць святарскія пасвячэнні новых і такіх патрэбных сёння Касцёлу звычайных слугаў Эўхарыстыі. У гэтым годзе намаганнямі Мітрапаліта паўстаў велічны галоўны алтар, і хутка тут будзе змешчаны ахвяраваны Святым Айцом Слугою Божым Янам Паўлам ІІ абраз Маці Божай, якой Архіпастыр наложыць кароны. Аднаўляюцца таксама фрэскі XVIII стагоддзя, замантоўваецца арган, найбольшы ў Цэнтральнай Еўропе. Наглядаючы за аптымізмам Архіпастыра, які прайшоў у недалёкім мінулым дзеля Хрыста праз вялікія цярпенні, пераконваешся, што хараство і дабро ў сэрцы можна захаваць на ўсё жыццё, насуперак жорсткаму лёсу і выпрабаванням, дзякуючы Эўхарыстычнаму Хрысту, які чакае нас у святынях, узнесеных і ўпрыгожаных на Яго хвалу.\n...На жаль, у новых мікрараёнах нашых гарадоў мы амаль не бачым касцёлаў, але мы павінны запрасіць Эўхарыстычнага Хрыста туды, дзе жывем, збудаваўшы для Яго дастойныя святыні. І наш Мітрапаліт, Сведка Веры, руплівым клопатам над грунтоўнай адновай архікатэдры падказвае, што час не чакае, але ўцякае, мінае. І таму трэба будаваць святыні. Прыгожыя і велічныя касцёлы. На доўгія гады. Дзеля захавання ў сэрцах веры нашых продкаў. І для праслаўлення Хрыста ў Эўхарыстыі. А яшчэ кардынал сваім святарскім сведчаннем паказвае юнакам сённяшніх часоў, як добра пайсці за Хрыстом да канца, прыняўшы Яго волю і аддаўшыся на служэнне Касцёлу ў святарстве.


Фотафакт: у Слонiме прайшла выстаўка вырабаў навучэнцаў сярэдне-спецыяльных устаноў Гродзенскай вобласці | Культура | «Перспектива» Газета\n01 сентября 2019, 19:37 • Количество просмотров: 114\nТое, што нашы прафесійна-тэхнічныя вучылішчы рыхтуюць майстроў на ўсе рукі, можна было пераканацца, пабываўшы на выставе. У кожнай прадстаўленай на ей рэчы, мала таго, што ўкладзена часцінка душы, але і былі прадстаўлены такія вырабы, што далека не кожнаму даросламу па сіле.таленту. Прызнацца,ужо пашыць камлект бялізны, які б адпавядаў любому густу, няпроста. Але зрабіць льляку з берасты ці саломкі, тут не адзін тыдзень ці нават месяц трэба пакарпець. Як расказалі педагогі Ваўкавыскагга педагагічнага вучылішча, бераста, перш чым стане матэрыялам для ажыццяўлення творчай задумкі, некалькі дзен мокне ў вадзе, пасля выцягвацца, сушыцца і толькі пасля гэтага становіцца падатлівай. Дарэчы, як і саломка, якая павінна выпеставацца пад сонцам і ні ў якім разе не апрацоўвацца хімікатамі – інакш страціць сваю прыгажосць даволі хутка. Усе гэтыя тонкасці ведаюць удзельнікі гуртка па вырабам з мясцовага матэрыялу. І яны сапраўды парадавалі як жыхароў Слоніма, так і шматлікіх гасцей сваімі вырабамі. Дарэчы,іх можна было набыць. Цана на іх была выстаўлена ў – 150 рублеў. Нямала. Але пакупнікі знайшліся з ліку тых, хто разумее, што гэта шэдэўры, якія не ўсюды сустрэнеш.\nДарэчы, а камплекты бялізны з нашай бавоўны каштавалі даволі танна – ад 20 да 36 рублёў. Пацікавіліся, куды гэтыя грошы пойдуць. Аказваецца на набыцце матэрыялаў, а таксама інструментаў.\nНа выстаўцы можна было набыць і вырабы з гліны. Я ўжо не кажу пра розныя там лялечкі з ільну, а таксама пацеркі, абручыкі і гэтак далей. А гэта яшчэ раз пацвярджае, што нашы маладыя беларусы вельмі таленавітыя і што будучыня ў надзейных руках.


Публікацыі па тэме «Швейцарыя» | Новы Час\nКіраўнік МЗС Беларусі Уладзімір Макей накіраваўся з рабочым візітам у Швейцарыю. Ён возьме ўдзел у 69-й сесіі Еўрапейскай эканамічнай камісіі ААН, паведамляе прэс-служба МЗС Беларусі.\nСвятлана Ціханоўская разглядае магчымасць паездкі ў Швейцарыю, дзе яна спадзяецца сустрэцца ў Жэневе з Вярхоўным камісарам ААН па правах чалавека Мішэль Бачэлет для абмеркавання сітуацыі ў Беларусі. Пра гэта яна заявіла ў інтэрв'ю швейцарскай газеце Le Temps.\nЗатрыманая ў Мінску швейцарская журналістка: «Гэта было чыстае беззаконне»\nМаскоўскі карэспандэнт швейцарскай тэлерадыёкампаніі SRF Люцыя Чыркі, якая правяла некалькі гадзін у мінскай міліцыі, у інтэрв'ю свайму СМІ паведаміла пра абставіны затрымання 31 студзеня і ўмовах трохгадзіннага знаходжання ў РУУС (па даных валанцёраў — у Кастрычніцкім).\nЗатрыманую ў Мінску журналістку са Швейцарыі вызвалілі пасля ўмяшання МЗС гэтай краіны\nУ нядзелю 31 студзеня ў цэнтры гораду сілавікі затрымалі швейцарскую журналістку Люцыю Чыркі (Luzia Tschirky), якая мае акрэдытацыю для працы ў Рэспубліцы Беларусь.\nЯшчэ адна высокая цана, якую заплаціць Беларусь за прагу ўлады правадыра\nБылы часовы павераны ў справах Беларусі ў Швейцарыі Павел Мацукевіч пракаментаваў увядзенне гэтай краінай санкцый у дачыненні да Аляксандра Лукашэнкі і набліжаных да яго.\nШвейцарыя ўвяла санкцыі супраць Лукашэнкі\nУрад Швейцарыі следам за Еўрасаюзам увёў санкцыі супраць Аляксандра Лукашэнкі і 14 высокапастаўленых беларускіх чыноўнікаў.\nБлакаванне рахункаў і забарона на ўезд: да санкцый ЕС далучылася Швейцарыя\nШвейцарыя далучылася да санкцый Еўрасаюза і ўвяла санкцыі ў дачыненні да 40 беларускіх чыноўнікаў, паведамляе Дзяржаўны сакратарыят па эканамічных справах Швейцарыі.\nБеларусы Швейцарыі выйшлі на акцыю салідарнасці і падпісалі паштоўкі палітвязням\nПавел Мацукевіч некалькі гадоў узначальваў амбасаду Беларусі ў Швейцарыі.


Мінгарвыканкам: Сёння на суботнік па ўборцы снегу выйшлі больш як 24 тысяч мінчан\n23.03.2013 / 13:13\nМінгарвыканкам: Сёння на суботнік па ўборцы снегу выйшлі больш як 24 тысяч мінчан 4\nМінгарвыканкам падвёў папярэднія вынікі чарговага суботніка па ўборцы снегу, які адбыўся ў сталіцы 23 сакавіка.\nЯк паведамляе прэс-служба Мінгарвыканкама, падчас сумеснай працы камунальнымі службамі і жыхарамі Мінска ў суботу прыбрана і вывезена больш як 17 тысяч метраў кубічных снегу.\nНа суботнік выйшла больш як 24 тысячы мінчан, працавала больш як 750 адзінак тэхнікі, зрасходавана больш як 190 метраў кубічных пясчана-салянай сумесі.\nСупрацоўнікі Мінгарвыканкама ўзялі ўдзел у працы па ўборцы снегу на вуліцах К.Маркса, Леніна, у мікрараёне Каменная Горка. На суботнік выйшлі прадстаўнікі працоўных і студэнцкіх калектываў, раённых адміністрацый Мінска, устаноў адукацыі.\nНагадаем, яшчэ адзін масавы суботнік па ўборцы снегу прайшоў у Мінску 19 сакавіка. Паводле даных Мінгарвыканкама, тады на суботніку працавала больш як 80 тыс. чалавек, у тым ліку прыкладна 11 тыс. прадстаўнікоў палітычных партый і грамадскіх аб'яднанняў.\nПрэс-служба БАЖ / Адказаць\n23.03.2013 / 13:21\nНа канапе :-)\nМае спачуванні тым, каго прымусілі ў суботу дубець с лапатай. Трымайцеся, дома адпачніце ў цяпле з гарачай гарбатай. Хутка цяпло, хварэць ня трэба. Вясна прыйдзе. Ува ўсіх сэнсах.\n23.03.2013 / 18:48\nНу а дзе фотарэпартаж?


21 кастрычнік 2013, 00:01\n«Я васьмярых кітайцаў пасек мячом у капусту, пасьля трапіў у палон — а яны мяне адпусьцілі ды яшчэ юаняў далі на дарогу». Гэтыя ўспаміны аднаго тыбэцкага жаўнера (тут ня лішне будзе зьвярнуць увагу на ягоную зброю) любіць прыгадваць кожны, хто лічыць анэксію Тыбэту Кітаем унутранай кітайскай справай — і наагул падзеяй, празь якую ня трэба так ужо пераймацца. Тыбэт спакон веку быў залежны — дык што жахлівага ў тым, што Кітай чарговы раз «вярнуў сабе сваё»?\nГэткая рыторыка — «сабе сваё», «вяртаньне», «узьяднаньне», «спрадвечныя землі» — беларусам знаёмая вельмі добра. А рэпрэсіі... Ну якія там ужо рэпрэсіі? Вядомы загад, дадзены больш чым саракатысячнаму кітайскаму корпусу: мірных жыхароў не чапаць, тыбэцкіх шарагоўцаў адпускаць дахаты. Загад, які не прадугледжваў іншых сцэнароў, апроч перамогі. Бо 7 кастрычніка 1950 году народнае войска Кітаю атакавала Тыбэт адразу з васьмі бакоў. Тыбэтцы наскрэблі каля васьмі тысяч салдатаў, узброеных мячамі, лукамі... ці ў найлепшым выпадку стрэльбамі мінулага стагодзьдзя. Тыбэт прадчуваў пагрозу, цягам дзесяцігодзьдзяў то адзін, то другі лама спрабаваў стварыць сапраўднае войска... Але краіна была асуджаная: 21 кастрычніка Кітай узяў у свае рукі ўладу на ўсёй яе тэрыторыі. Тыбэцкая манархія была скасаваная, а сам таямнічы край, куды паўтара дзясятка гадоў да таго так імкнуліся нямецкія навукоўцы — як цяпер нямецкія турысты на Маёрку — канчаткова «вернуты» ва ўлоньне новай імпэрыі.\nКітай даў тыбэтцам волю, цывілізацыю і дэмакратыю.\nЗа першыя трыццаць гадоў кітаізацыі тут было зруйнавана больш за шэсьць тысяч манастыроў. Больш за мільён тыбэтцаў было забіта за сэпаратызм, контррэвалюцыйныя настроі або проста за неахвоту рабіцца кітайцам.\nЖанчынам як грамадзянкам Кітаю было забаронена мець больш за адно дзіця. Кажуць, нязгодныя выпраўляліся на стэрылізацыю.\nУсе тыбэтцы былі абавязаныя вучыць кітайскую. Лічыць сябе кітайцамі і забыцца пра ўсіх ламаў ды іншае ламачча старой эпохі.\nДзясяткі тысяч эмігравалі. З унучкай аднаго з гэтых эмігрантаў хадзіла ў садок у Гамбургу дачка аўтара гэтага сьціплага тэксту.\n«Дзе б ні жыў, я ўжо ніколі не змагу не тужыць па маім Тыбэце, — пісаў у сваёй знакамітай кнізе аўстрыец Гарэр, які пражыў тут сем гадоў перад нашэсьцем. — Часта мне мрояцца крыкі гусей і жураўлёў, якія лопаюць крыламі, пралятаючы над Лхасай пры сьвятле месяца. Дай Бог, каб напісаная мной кніга дазволіла вам зразумець і палюбіць людзей, што жывуць тут, і чыё адзінае памкненьне — жыць па-свойму, нясьпешна і радасна, у згодзе з усімі — так і не падтрымала абыякавае чалавецтва».


Літва пагражае дэмантаваць ЛЭП, каб не пусціць у Еўрасаюз электрычнасць з БелАЭС | euroradio.fm\nГалоўная / Літва пагражае дэмантаваць ЛЭП, каб не пусціць у Еўрасаюз электрычнасць з БелАЭС\nЛітва пагражае дэмантаваць ЛЭП, каб не пусціць у Еўрасаюз электрычнасць з БелАЭС\nДэмантаж прызначаны на 2020 год.\nЛітва збіраецца ў 2020 годзе дэмантаваць самую магутную ў Еўропе лінію электраперадачы (ЛЭП), якая злучае гэтую краіну з Беларуссю. Пра гэта заявіў міністр энергетыкі Літвы Жыгімонтас Вайчунас, перадае ru.delfi.lt.\nТакім чынам Літва хоча забараніць Беларусі экспарт электраэнергіі з БелАЭС у Еўрасаюз. Паралелльна Літва вядзе перамовы ў ЕС, каб былі аднолькавыя ўмовы канкурэнцыі для вытворцаў з ЕС і трэціх краін. Таксама афіцыйная Вільня заяўляе пра жаданне, каб электраэнергія з БелАЭС або іншых падобных небяспечных электрастанцый не магла трапіць на рынак Еўрасюза.\nПраект, які распрацоўвае Літва, будзе каштаваць амаль 30 мільёнаў еўра. У яго рамках мяркуецца рэканструяваць дзве падстанцыі ў паўночна-ўсходняй частцы Літвы і дэмантаваць ЛЭП 750 кілавольт, якая вядзе ў Беларусь. У Літвы 5 ЛЭП з Беларуссю. Асноўная і самая магутная з іх — ЛЭП 750 кілавольт — з'яўляецца часткай так званага "кола АЭС".\nВайчунас удакладняе, што такіх ЛЭП у Еўропе больш няма. Пасля яе дэмантажу астатнія чатыры ЛЭП (дзве магутнасцю па 330 кілавольт і дзве — па 110 кілавольт) будуць дзейнічаць да таго часу, пакуль Літва будзе ў агульнай сінхроннай зоне з Расіяй і Беларуссю. Пасля сінхранізацыі сетак з Еўропай не застанецца ні тэхнічнага, але камерцыйнага патоку электраэнергіі.\nУ адрозненне ад Літвы Латвія не адмовілася ад экспарту электраэнергіі з Беларусі. Па словах літоўскага міністра, цяпер ідзе абмеркаванне гэтай праблемы.\nЛітва паслядоўна крытыкуе будаўніцтва БелАЭС у Астраўцы. У верасні 2017 года літоўскі ўрад ухваліў план блакавання імпарту электраэнергіі з БелАЭС, каб ўскладніць яе будаўніцтва.


Пакістанскі прэм'ер-міністр: Трэба вылучыць турыстычныя месцы Пакістана на міжнародным узроўні\nГалоўная » Артыкулы апошніх навін » Галоўныя навіны падарожжаў » Пакістанскі прэм'ер-міністр: Трэба вылучыць турыстычныя месцы Пакістана на міжнародным узроўні\nАпошнія міжнародныя навіны • Галоўныя навіны падарожжаў • Урадавыя навіны • навіны • Апошнія навіны Пакістана • Людзі • турызм • Абнаўленне прызначэння падарожжа • Навіны турыстычнага провада\nПрэм'ер-міністр Пакістана Імра Хан у пятніцу старшынстваваў у пятніцу на сустрэчы Мэтавай групы па турызме ў Ісламабадзе.\nАгенцтва навін DND паведаміла, што прэм'ер-міністр Хан падкрэсліў неабходнасць асвятлення турыстычных месцаў Пакістан на міжнародным узроўні, пры гэтым асноўная ўвага надаецца турыстам.\nУ сваім выступленні прэм'ер-міністр адзначыў, што ў краіне існуюць шматлікія магчымасці прасоўвання турызму.\nІмран Хан адзначыў, што пры стварэнні турыстычных зон і іх развіцці трэба было паклапаціцца пра тое, каб не парушаць прыроднае хараство і навакольнае асяроддзе раёна. Ён даручыў як мага хутчэй скласці адпаведныя законы.\nРаней прэм'ер-міністру быў дадзены падрабязны брыфінг аб намаганнях па асвятленні турыстычнага патэнцыялу краіны на міжнародным узроўні і дасягнутым прагрэсе ў прадастаўленні аб'ектаў для турыстаў.\nПрэм'ер-міністр таксама праінфармаваны аб рабоце Нацыянальнай каардынацыйнай рады па турызме і розных рабочых груп. Было праінфармавана аб стварэнні нацыянальнай турыстычнай стратэгіі.\nСустрэча была таксама праінфармавана аб прасоўванні рэлігійнага турызму, у прыватнасці, аб прыбыцці членаў суполкі сікхаў у 550-ю гадавіну з дня нараджэння Гуру Нанака Дэва і дамоўленасцях на гэты конт.\nМаці, Дыспетчарскае бюро навін (DND)


Вторник, 28 апреля 2015 16:52\nУ мінулую пятніцу ў Ходараўскім Доме культуры ўпершыню ладзілася свята дэкаратыўна-прыкладной творчасці – кірмаш талентаў “Рамесны падворак”. Яго арганізатарамі выступілі дзяржаўная ўстанова “Лідскі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці” і яе філіял “Ходараўскі Дом культуры”. Яскравае мерапрыемства праходзіла ў прыгожа аформленым памяшканні Дома культуры. Галоўнымі яго героямі былі людзі з сапраўды залатымі рукамі – кіраўнікі гурткоў клубных устаноў раёна.\nГосці свята атрымалі выдатную магчымасць наведаць кірмаш і набыць рэчы, ад якіх сыходзілі магічнае святло і прыгажосць. Выставу зладзілі ўдзельнікі і кіраўнікі гурткоў дэкаратыўна-пры-кладной творчасці “Аксаміт” Ёдкаўска-га ДК, “Акварэлькі” Пескаўскага ДК, “Цудоўная скарбоначка” Ганчарскага ДК, “Павуцінка” Беліцкага ДК. На рамесных падворках былі прадстаўлены вырабы, зробленыя з падручных матэрыялаў, разнастайныя па тэхніцы выканання і сваім прызначэнні.\nНа свяце былі арганізаваны таксама і конкурсныя выступленні майстроў. Кожны з іх павінен быў па-асабліваму расказаць аб сваіх работах, якія знаходзіліся на рамесным падворку (выставе). Другім этапам для ўмельцаў быў “Абярэгавы серпанцін”, на якім яны мелі магчымасць не толькі паказаць сваё майстэрства ў вырабе абярэгу, але і паведаміць цікавую інфармацыю для гледачоў аб прызначэнні такіх цудадзейных прадметаў жыцця для кожнага чалавека. Праявіць сваю фантазію майстры змаглі на конкурсе “Фантазія”. Пакуль гучала некалькі музычных нумароў, умельцы стваралі цудоўныя дэкаратыўныя венічкі-абярэгі, пасля чаго кожны гэты выраб быў цікава прадстаўлены перад гледачамі.\nАпошнім этапам для канкурсантаў стаў атракцыён “Што ў скрынцы?”. У ёй быў схаваны адзін з прадметаў, зроблены ўмелымі рукамі майстра. З дапамогай пытанняў тыпу “Якога яно колеру?”, “Яно цвёрдае ці мяккае?”, гледачы павінны былі здагадацца, што знаходзіцца ў скрынцы, і той, хто адгадваў, атрымоўваў гэты прадмет.\nКультурная праграма свята таксама не прымусіла нікога сумаваць – гледачы здзіўляліся і радаваліся, гледзячы на выступленні артыстаў з Ходараўскага, Беліцкага і Ганчарскага ДК.\nКірмаш талентаў “Рамесны падворак” – значная падзея і для арганізатараў, і для наведвальнікаў. Гэта мерапрыемства стане ў Ходараўскім Доме культуры брэндавым і яшчэ не раз збярэ жыхароў і гасцей аграгарадка Ходараўцы. З нецярплівасцю чакаем новых сустрэч з хараством творчасці майстроў раёна!\nНаталля Вайцюкевіч, ДУ “Лідскі раённы цэнтр культуры і народнай творчасці”\nДругие материалы в этой категории: « Музыкальный вундеркинд – Анастасия Рак Первые ступени к науке »


Генеральная пракуратура: справу аб перадачы зямлі агульнага карыстання дэпутату-фермеру павінен разглядаць суд\nhttp://spring96.org/be/news/61496 2013 2013-02-22T18:22:02+0300 2013-02-22T18:22:02+0300 1970-01-01T03:00:00+0300 be http://spring96.org/files/images/sources/prakurory.jpg Праваабарончы цэнтр «ВЯСНА» Праваабарончы цэнтр «ВЯСНА» Праваабарончы цэнтр «ВЯСНА»\nНагадаем, што ў 2011 годзе дзялянка зямлі, якая ўваходзіла ў тэрыторыю вёскі Нядашава-2 Магілёўскага раёна і знаходзілася паміж дарогай і вадасховішчам была перададзена мясцовымі ўладамі ў арэнду галаве сялянска-фермерскай гаспадаркі “Пралесак” Юрыю Коршунаву, які, дарэчы, з’яўляецца дэпутатам раённага і сельскага Саветаў дэпутатаў. Фермер распахаў луг і засееў яго кукурузай, у выніку гэтага доступ да вадасховішча быў абмежаваны жыхарам цэлай вёскі.\nПасля гэтага выпадку жыхары пачалі звяртацца са скаргамі да прадстаўнікоў улады і правяраючых органаў. У выніку была пададзена заява ў суд Ленінскага раёна Магілёва. 20 лютага судзя Тарасава вынесла вызначэнне, паводле якога справа з’яўляецца непадсудная суду, бо яна не закранае правы і законныя інтарэсы заяўніка.\nТым часам у адказе з Генеральнай пракуратуры, за подпісам начальніка аддзела па нагляду за выкананнем прыродаахоўнага і зямельнага заканадаўства Шостака гаворыцца, што ў адпаведнасці з арт.37 і арт.353 Грамадзянска працэсуальнага Кодэкса Рэспублікі Беларусь, справы, якія выцякаюць з адміністрацыйна-прававых узаемаадносінаў (у прыватнасці, скаргі на дзеянне (бездзеянне) дзяржаўных органаў і іншых юрыдычных асобаў, а таксама арганізацый, якія не з’яўляюцца юрыдычнымі асобамі, якія абмяжоўваюць правы грамадзян), калі хаця бы адным з бакоў у спрэчцы выступае грамадзянін, падведамственны судам.\nЗміцер Еўстратаў, які падаваў заяву ў суд кажа, што збіраецца абскарджваць пастанову Ленінскага раённага суда ў Магілёўскім абласным суддзе.\n“Пракуратура прызнала шматлікія парушэнні пры выдачы зямлі фермеру. У тым ліку не былі праведзены грамадскія слуханні, бо перадача зямлі агульнага карыстання фермеру напрамую закранала інтарэсы жахароў усёй вёскі. Дысцыплінарна былі пакараны супрацоўнікі выканкамаў. Адзін з іх быў адказчыкам у судзе, аднак нічога нам дабіцца пакуль не атрымалася. Як можа справа быць непадсудная, калі закрануты інтарэсы жыхароў цэлай вёскі? У тым ліку з-за гэта кошт нашага жылля істотна ўпаў у цане”, - кажа Зміцер Еўстратаў.\nПраваабаронца Барыс Бухель гаворыць, што ў сваім адказе пракуратура нічога не гаворыць пра тое, што гэта справа не закранае інтарэсы грамадзян.\n“Пракуратура адназначна пагаджаецца, што разглядаць спрэчную сітуацыю мае суд. Гэты адказ пракуратуры мы далучым да скаргі, якую будзем падаваць у абласны суд”, - гаворыць Барыс Бухель.\n22.02.2013 Тэгі: грамадства, пракуратура


Уводзіны ў дысцыпліну. Прадмет, задачы і значэнне курса “гісторыя беларускага мовазнаўства”\nЦікавасць грамадства да сваёй мовы, гісторыі яе фарміравання і развіцця з’явіліся перадумовамі складвання звестак аб мове і гісторыі яе развіцця ў асобную дысцыпліну – гісторыю мовазнаўства. Беларускае мовазнаўства – навука аб беларускай мове, яе вывучэнні\nі развіцці. Такім чынам, у межах гісторыі беларускага мовазнаўства вывучаюцца, даследуюцца і разглядаюцца ў першую чаргу працы аб беларускай мове\n. На Беларусі, акрамя праблем развіцця і функцыянавання беларускай мовы, распрацоўваюцца і праблемы агульнага мовазнаўства, іншых моў. Вынікі гэтых даследаванняў беларускімі вучонымі таксама ўваходзяць у паняцце беларускае мовазнаўства.\nЗмест гісторыі беларускага мовазнаўства, як і любога нацыянальнага, складае вырашэнне такіх задач і раскрыццё такіх пытанняў, як: · спецыфіка беларускай мовы ў параўнанні з іншымі мовамі;\nПаколькі мова – з’ява грамадская, то яе вывучэнне непазбежна і перарыўна звязана з вывучэннем гісторыі яе стваральніка, носьбіта і захавальніка – народа. Пры вывучэнні гісторыі беларускага мовазнаўства нельга абысціся без вывучэння гістарычных фактаў фарміравання беларускай нацыі, культурных і грамадска-палітычных рухаў на Беларусі, усіх тых з’яў, якія так ці інакш аказвалі ўплыў на развіццё беларускай мовы і навукі аб ёй. Вылучэнне гісторыі беларускага мовазнаўства ў самастойную навуковую дысцыпліны засведчыла няспынны працэс развіцця беларускай лінгвістычнай думкі, дыферэнцыяцыі філалагічнай навукі. Сама дысцыпліна “гісторыя беларускага мовазнаўства” з’яўляецца, безумоўна, важнай і актуальнай, дазваляе абагуліць і сістэматызаваць прыватныя веды і палажэнні аб мове, бо разглядаюцца апошнія з боку іх храналагічнага станаўлення, у неад’емнай сувязі з асобамі тых, хто развіваў беларускую лінгвістыку, вывучаў і назапашваў вопыт папярэднікаў і закладаў трывалы падмурак для паўнавартаснага жыцця Беларускага Слова. Ніводная навука не існуе без сваіх “стваральнікаў”, нават пры тым, што канкрэтныя палажэнні асобных з іх з цягам часу могуць станавіцца неактуальнымі і нават пачынаюць лічыцца памылковымі. Але, як вядома, трывалыя, сапраўдныя, сталыя навуковыя веды і здабываюцца падчас дыскусійных пошукаў. І абмінаць увагай тых, хто займаўся пошукамі, не цікавіцца тым, па якіх шляхах блукала навуковая думка перш чым трапіць у якасці аксіёмы на старонкі падручнікаў, – значыць, свядома абмяжоўваць сваю адукацыю і кругагляд, а ў маральным сэнсе – без удзячнасці і павагі праігнараваць жыццё і дзейнасць навукоўцаў.\nПерыядызацыя гісторыі беларускага мовазнаўства\nУ гэты час на Беларусі ў розных сферах грамадскага жыцця, наперш, у рэлігіі і навуцы, была пашырана царкоўнаславянская мова. Беларуская ж мова ў гэты перыяд выкарыстоўвалася як дапаможны сродак навуковай распрацоўкі царкоўнаславянскай мовы.\n2. Першая палова ХІХ ст. (1800 – 1850 гг).\nГэты перыяд вызначаецца стварэннем першых прац па беларускай мове і першымі спробамі выкарыстання фактаў беларускай мовы ў дачыненні да даследавання іншых моў.\n3. Другая палова ХІХ – пачатак ХХ ст.\nУ гэты час адбываецца фарміраванне галоўных напрамкаў беларускага мовазнаўства. На гэты перыяд прыпадае дзейнасць многіх навукоўцаў, якіх цікавіла гісторыя беларускага народа і яго мовы. У даследаваннях той пары, якія мелі пераважна этнаграфічны характар, вельмі многа каштоўнага лінгвістычнага матэрыялу.\n4. 20-я гг ХХ ст. – пачатак ХХІ ст.\nГэта перыяд сістэматызаванага вывучэння беларускай мовы, які характарызуецца паглыбленнем традыцыйных напрамкаў і ўзнікненнем новых накірункаў лінгвістычных пошукаў. Характэрнай рысай гэтага перыяду з'яўляецца актыўны ўплыў грамадства на мову, дзяржаўнае рэгуляванне мовазнаўчых даследаванняў. У сувязі з гэтым чацвёрты перыяд гісторыі беларускага мовазнаўства з'яўляецца часам вялікіх здабыткаў і цяжкіх страт у беларускім моваўнаўстве і беларускай культуры ўвогуле.\nКрыніцы вывучэння гісторыі беларускага мовазнаўства\nДаволі поўны пералік прац па беларускім мовазнаўстве змешчаны ў шматтомным бібліяграфічным даведніку “Беларускае мовазнаўства“. У першым томе змешчаны пералік прац з 1825 па 1965 гг., у другім томе – з 1966 па 1975, у трэцім – з 1976 па 1985, у чацвёртым – з 1986 па 1995. З ранніх прац, якія падсумавалі здабыткі папярэднікаў, варта назваць працу рускага вучонага С.Буліча “Очерки истории языкознания в России“ (ХІІІ – 1825 г.) (Спб., 1904 г.)\n, у якой разглядаецца дзейнасць Л.Зізанія, М.Сматрыцкана, П.Бярынды. Гэты ж аўтар зрабіў агляд выказванняў аб беларускай мове вучоных ХІХ стагоддзя. Працы па беларускім мовазнаўстве разглядаў таксама А.Ельскі\nў артыкуле, змешчаным у кракаўскай газеце ў 1886 годзе. Нарысы аб навуковай распрацоўцы беларускай мовы вучонымі ХІХ стагоддзя апублікавалі ў канцы ХІХ стагоддзя А.Н.Пыпін\n. Найбольш поўны і грунтоўны агляд гісторыі вывучэння беларускай мовы ад першых выказванняў пра яе да прац канца ХІХ ст. даў Я.Ф.Карскі\nў першым томе сваёй знакамітай манаграфіі “Беларусы“ (Варшава, 1903; 2-е выд. – Вільня, 1904).\nУ 1925 годзе ўбачыла свет праца дацэнта БДУ Я.В.Воўк-Левановіча\n, дзе быў пашыраны агляд беларускага дарэвалюцыйнага мовазнаўства за кошт аналізу спадчыны рускіх навукоўцаў І.І.Сразнеўскага, А.А.Патабні, А.А.Шахматава.\nПраблемы, дасягненні беларускай лінгвістыкі ў новых гістарычных умовах закраналіся ў дакладзе С.М.Некрашэвіча\nна канферэнцыі 1926 года.\nПытанні гісторыі беларускага мовазнаўства разглядаў і М.Каспяровіч\nу працы, змешчанай у 1928 годзе ў часопісе “Полымя“.\nСярод тых, хто паступова аднаўляў беларускае мовазнаўства ў пасляваенны час, варта назваць А.І.Жураўскага\nі іншых даследчыкаў.\nЗ 1976 па 1978 гады выйшлі 3 тамы працы М.Г.Булахава\n“Восточнославянские языковеды. Библиографический словарь“. Праца сапраўды пабудавана ў форме слоўніка, дзе партрэты асобных лінгвістаў падаюцца з апісанннем іх навуковай дзейнасці. У разгляд уключана дзейнасць навукоўцаў, якія жылі і працавалі пачынаючы з ХVІ ст. і да 70-х гг. ХХ ст.\nВажнейшыя дасягненні беларускага мовазнаўства ад старажытнасці да сучаснасці разгледжаны Т.І.Тамашэвічам\nу дапаможніку “Гісторыя беларускага мовазнаўства“ (Мн., 1991).\nНайвялікшым дасягненнем беларускай філалогіі з'явілася манаграфія Л.М.Шакуна\n“Гісторыя беларускага мовазнаўства“. Гэта праца, якая выйшла ў Мінску ў 1995 годзе, змяшчае сістэматызаваныя звесткі аб развіцці беларускага мовазнаўства ад яго вытокаў да 1991 года.\nРазвіццё граматычнай думкі ва ўсходніх славян старажытнай пары. Перадумовы кнігадрукавання\nЯк вядома, асноўныя асаблівасці беларускай мовы склаліся не пазней ХІІІ ст. Пісьмовая форма пачала фарміравацца пазней – прыкладна ў ХІV ст. на аснове жывой народнай гаворкі і агульнаўсходнеславянскіх моўных традыцый. Захавалася нямнога звестак пра старажытныя дапаможнікі для вывучэння мовы\n. Гэта выразаная на дошцы недзе ў ХІІІ – ХІV стст. азбука, якую адшукалі ў Ноўгарадзе ў 1954 годзе; азбука на бяросце, зробленая, як мяркуюць даследчыкі, хлопчыкам Анфімам у ХІІ – ХІІІ стст. (яе знайшлі ў 1956 годзе таксама ў Ноўгарадзе). Прыкладамі некаторых старажытных слоўнікаў могуць быць т. зв. гласарыі\n– пераклады і тлумачэнні на палях старонак у помніках эпохі Старажытнарускай дзяржавы. Гэтыя тлумачэнні называліся “праізволы”, “праізвольнікі”, “глосы” – адсюль і іх назва – гласарыі. Пазней да асобных помнікаў пачалі прыкладаць цэлыя слоўнікі-азбукоўнікі, алфавіты, лексіконы.\nСярод асобных граматычных прац, якімі карысталіся ўсходнія славяне, можна назваць сціслы граматычны нарыс “О осмихъ частђхъ слова“\n(Пра восем часцін мовы). Гэта пераклад на рускую мову грэчаскай граматыкі. У 1522 г. Дзмітрый Герасімаў (Талмач)\nпераклаў лацінскую граматыку Элія Даната (Рым, ІV ст н.э.). Арыгінал перакладу не захавўся, а два яго спісы ў ХVІ ст. былі выдадзены Ігнатам Ягічам. Нягледзячы на тое, што гэты дапаможнік прызначаўся для вывучэння лацінскай мовы, пераклад быў зроблены для вывучэння царкоўнаславянскай мовы, бо лічылася, што схема апісання лацінскай мовы падыходзіць таксама да граматыкі любой іншай мовы.\n, якія існавалі на Беларусі і Украіне, узялі на сябе клопат пра выданне царкоўнаславянскіх вучэбных дапаможнікаў. У гэтых дапаможніках адлюстраваліся характэрныя рысы ўсходнеславянскіх моў: правілы царкоўнаславянскай мовы нярэдка тлумачыліся па-беларуску, беларускія словы прыводзіліся як адпаведнікі да царкоўнаславянскіх.\nБуквары, граматыкі і іншыя вучэбныя дапаможнікі ва ўсходніх славян старажытнай пары\nНеабходна адзначыць, што буквары, азбукі, граматыкі, слоўнікі, якія на Беларусі пачалі друкаваць у канцы ХVІ стагоддзя, з'яўляюцца агульнаўсходнеславянскімі\n, не падзяляюцца на беларускія, украінскія, рускія, паколькі распрацоўвалі царкоўнаславянскую (стараславянскую) мову – агульную мову ўсходніх славян\nАднымі з першых з'яўляюцца падручнікі Івана Фёдарава – “Граматыкія\n, выдадзены ў 1574 годзе ў Львове і неаднаразова перавыдадзены пазней, і “Азбука”\n, выдадзеная ў 1578 годзе ў Астрозе. Назапашаныя ў дастатковай колькасці аб’ектыўны факты дазваляюць сцвярджаць, што І.Фёдараў быў беларусам па паходжанні. Некаторыя вучоныя выказваюць меркаванне, што ён з Мсціслаўшчыны, іншыя падтрымліваюць гіпотэзу пра заходнебеларускі, магчама, палеска-падляшскі радавод асветніка.\nУ навуковай літаратуры істотнага адрознення паміж тэрмінамі “буквар” і “азбука” амаль не існуе, яны сінанімічныя. Традыцыйна склалася, што буквар мае памер брашуры або невялічкай кнігі, азбука – выданне, звычана меншае па памеры, надрукаванае ў выглядзе табліцы або лістоўкі. “Буквар” І.Фёдарава\nневялікага памеру, мае 40 аркушаў. Экземпляр яго захоўваецца ў бібліятэцы Гарвардскага універсітэта ў ЗША. Спачатку гэта кніга належала рускаму калекцыянеру Г.Строганаву, які жыў за мяжой. Потым яе набыў другі рускі калекцыянер С.Дзягілеў, пасля якога кніжку атрымаў у спадчыну Б.Кахно. Ён і перадаў яе ў якасці падарунка Гарвардскаму універсітэту ў 1953 годзе. У Савецкім Саюзе пра гэту працу стала вядома толькі ў 1954 годзе. “Буквар” і “Азбука” І.Фёдарава змяшчаюць у сабе складова-літарную, лінгвістычную, літаратурна-крытычную і навуковую часткі. “Азбука”\nў адрозненне ад “Буквара” змяшчае разгорнуты загаловак-надпісанне на дзвюх старонках, грэчаскую азбуку са славянскімі адпаведнікамі грэчаскім літарам, царкоўнае правіла з грэчаскімі малітвамі і іх славянскім перакладам. “Буквар”і “Азбука” І.Фёдарава празначаліся для навучання\n. З выхадам кніжак гэта стала магчыма па-за межамі царквы, што мела вялікае значэнне ў гісторыі тагачаснай адукацыі. Лінгвістычная частка кніг змяшчае ўласна граматыкію, прасодыю, дзе побач са складанай старажытнай сістэмай акцэнталогіі змяшчаюцца амаграфічныя формы дзеясловаў, артаграфію, дзе разглядаюцца назоўнікі і прыметнікі ў адпаведных склонавых формах пад цітламі, акраверш – пералік цытат, крылатых выразаў з Бібліі. Асветнік таксама знаёміць чытача з кірылічнай цыфір’ю, паводле якой ў стараславянскім пісьменстве лічбы абазначаліся літарамі алфавіта. Уласна тэксталагічная частка прапануе ўвазе чытача паўсядзённае правіла з найбольш ужывальнымі малітвамі. Змяшчэнне малітоўнага правіла ў старажытных падручніках было не выпадковым, бо па малітвах і ўрыўках са Святога Пісання не адно пакаленне нашых продкаў навучылася чытаць і пісаць. Пасляслоўе “Буквара” ўтрымлівае зварот да бацькоў і настаўнікаў, прасякнуты мудрасцю, чуласцю і спагадай, глыбінным разуменнем цярплівасці і любові, з дапамогай чаго толькі і можна наблізіцца да душы і розуму вучня, дзіцяці. У “Азбуцы” замест пасляслоўя змешчаны трактат “О письменахъ” Чарнарызца Храбра, дзе аўтар паказвае дасканаласць і універсальнасць славянскай азбукі. Абавязковае змяшчэнне І.Фёдаравым вольнай інтэрпрэтацыі згаданага вядомага трактата Х ст. яскрава сведчыла пра павагу да роднай мовы, пра патрыятычныя пачуцці да зямлі, якая яго ўзгадавала, і мела грамадска-палітычны сэнс, бо было першай рэакцыяй на пракаталіцкія, антыбеларускія выступленні Пятра Скаргі, які адмаўляў старабеларускай кніжнасці, асабліва выданням І.Фёдарава і іншых брацкіх асветнікаў, у праве на існаванне.\n8 кастрычніка 1586 года ў друкарні віленскага купца і грамадскага дзеяча ВКЛ Лявона Мамоніча з’явілася “Кграматыка словеньска языка\n”, якая прызначалася “для наученья и вырозуменья божественнаго писаня”. Яе аўтарства прыпісваецца Івану Дамаскіну\n(знакаміты візантыйскі багаслоў, філосаф, паэт), а пераклад на царкоўнаславянскую мову – Іаану Экзарху\n(славуты балгарскі пісьменнік і вучоны, вядомы як заснавальнік філалагічных ведаў у славян). Некаторыя даследчыкі на падставе карпатлівага тэксталагічнага аналізу сцвярджаюць, што аўтарства “\nКграматыкі словеньска языка” належыць Івану Фёдараву\n. Гэта невялікая праца, якая складаецца з 14 аркушаў, прысвячалася граматычнай распрацоўцы царкоўнаславянскай мовы і змяшчала славянскую граматычную тэрміналогію. У пасляслоўі ўказвалася, што складзена гэта граматыка была ў Астрозе (Украіна), а потым надрукавана ў Вільні. У гэтай граматыцы асвятляліся некаторыя агульныя пытанні марфалогіі царкоўнаславянскай мовы. У 1591 годзе Львоўскае брацтва – адно з найбольш актыўных і самастойных брацтваў паўднёва-заходняй часткі Русі, якое мела сваю тыпаграфію і школу, выпусціла грэка-славянскую граматыку “Адэльфоціс\n. Грамматика доброглаголиваго еллинословенскаго языка. Совершеннаго искусства осмии частей слова. Ко наказан\nю многоименитому рос\n. Грэчаскую частку гэтай граматыкі склаў адзін з арганізатараў брацкага вучылішча грэк мітрапаліт Арсеній Эласонскі\n, на царкоўнаславянскую мову граматыка была перакладзена вучнямі Арсенія. Даследчыкі сведчаць сувязь “Адэльфоціса...” з шэрагам вядомых грэчаскіх граматык еўрапейскага Адраджэння, аднак гэта праца не была механічнай перапрацоўкай папярэдніх граматык. “Адэльфоціс...” – своеасаблівы помнік. Гэта граматыка адначасова грэчаскай і царкоўнаславянскай моў\n: на старонках злева надрукаваны грэчаскі тэкст, а справа – яго славянскі пераклад. Такі прынцып пабудовы граматыкі адпавядаў тагачасным ўяўленням пра падабенства граматычных структур розных моў.\nАдной з першых дасканалых і грунтоўных граматык, з якой пачаўся новы этап у гісторыі беларускага мовазнаўства, з'яўляецца “Грамматика словенска съвершеннаго искусства сьми частий слова, и иных нуждных. Ново съставленна Л (Лаўрэнціем) Z\n, якая выйшла ў 1596 годзе ў Вільні. На 192 старонках кнігі ў форме пытанняў і адказаў\n, якія даюцца не толькі па-царкоўнаславянску, але і “па-руску”, г. зн. па-беларуску, былі выкладзены граматычныя асновы царкоўнаславянскай мовы, яе гукавы склад. “Граматыка...” насычана правіламі, вызначэннямі, узорамі скланення іменных часцін мовы, спражэння дзеясловаў. Граматыка Лаўрэнція Зізанія прызначалася ў першую чаргу для вывучэння царкоўнаславянскай мовы\n, якой карысталіся на ўсходнеславянскіх землях у канцы ХVІ стагоддзя і якая да гэтага часу паступова насычалася мясцовымі моўнымі элементамі. Таму аўтар пры тлумачэнні асобных з'яў царкоўнаславянскай мовы выкарыстоўваў і асаблівасці беларускай мовы, што надавала працы адметны каларыт, садзейнічала збліжэнню мовы рэлігійнага пісьменства з жывой беларускай гаворкай. Мясцовы моўны матэрыял выкарыстоўваўся не як аб'ект даследавання, а як сродак апісання царкоўнаславянскай мовы.\n“Граматыка” Л.Зізанія складалася з чатырох частак\n: арфаграфіі, прасодыі, этымалогіі і сінтаксіса. Пры тэарэтычным асэнсаванні моўных фактаў і з'яў аўтар абапіраўся на традыцыі грэчаскай і лацінскай лінгвістычнай тэорыі. У “Арфаграфіі\n” апісаны літары, якія падзелены на галосныя і зычныя. Асаблівасці правапісу галосных выкладзены ў “Канонах арфаграфіі”, змешчаных у канцы кнігі. У правапіснай сістэме “Граматыкі” адлюстраваны працэс больш-менш свабоднага пранікнення народна-гутарковай стыхіі ў рэлігійнае пісьменства. Гэта выразна праявілася ў паасобных выпадках перадачы некаторых спецыфічных рыс беларускай мовы: акання, зацвярдзення губных, шыпячых і [р].\nУ другой частцы “Прасодыя\n” падрабязна разглядаюцца асаблівасці націску і яго віды. У гэтай жа частцы змешчаны параграф аб знаках прыпынку і ўжыванні цітлы.\nУ трэцяй частцы “Этымалогія\n” Л.Зізаній выдзяляе восем\n: “различие, имя, местоимя, глагол, причастие, предлог, наречие, союз”. Кожная часціна мовы атрымала падрабязнае тлумачэнне і апісанне. Найбольшая ўвага надаецца імёнам (назоўніку, прыметніку, лічэбніку) і дзеяслоўным формам. Л.Зізаній побач з царкоўнаславянскімі прыводзіў і ўсходнеславянскія формы, агульныя для беларускай і ўкраінскай моў. Зізаній выкарыстаў уласцівыя беларускай мове формаўтваральныя сродкі пры апісанні асаблівасцей утварэння ступеней параўнання прыметнікаў (суфіксы -ейш\n; прэфікс -най\n). Тэндэнцыя выкарыстання беларускіх форм побач з царкоўнаславянскімі адлюстравана пры разглядзе займеннікаў, дзеясловаў цяперашняга часу. Уздзеянне жывой беларускай гаворкі на царкоўнаславянскую мову выразна праявілася ва ўжыванні многіх беларускіх лексем: але, годность, дарую, деля, ведаці, лагодная, мов\nЛ.Зізаній выдаў таксама буквар\nпад назвай “Наука ко читаню и розуменю письма Словенского...”\nі дадаў да яго слоўнік\n“Лексис, сиречь речения, въкратъце събраньны и из словенскаго языка на простый рускій діялектъ истолъкованы”, больш падрабязная гаворка пра які будзе ніжэй.\nУ 1596 годзе Віленскае брацтва выпусціла яшчэ адзін падручнік “Часовникъ. В нем же напредъ и азбуки к научению детем хотящи разумети писание\nНедзе паміж 1592 і 1601 гадамі выйшлі, напэўна, у Вільні, іншыя вучэбныя дапаможнікі – буквар\nі два “Часословы\n”, якія таксама служылі для навучання. У гэтыя ж гады быў выдадзены яшчэ адзін буквар, які па тэксце з’яўляецца копіяй Львоўскага буквара І. Фёдарава.\nВяршыняй мовазнаўчай навукі на Беларусі ў пачатку ХVІІ ст. з’явілася “Грамматика славенския правилное синтагма” Мілеція Сматрыцкага\n, выдадзеная ў 1619 годзе ў Еўі каля Вільні.\nАсноўнае прызначэнне “Граматыкі...” М.Сматрыцкі бачыў у тым, каб навучыць правільна чытаць і разумець царкоўнаславянскія тэксты, а таксама пісаць\n. М.Сматрыцкаму ўдалося ўстанавіць нормы царкоўнаславянскай мовы, надаўшы ім пэўную стройнасць і паслядоўнасць. Поспеху садзейнічала сур’ёзная навуковая аснова, якая адрознівала гэтую граматыку ад папярэдніх, якія не маглі атрымаць усеагульнага прызнання.\nНапісаная ў рэчышчы грэчаскіх і лацінскіх мовазнаўчых традыцый, “Граматыка...” М.Сматрыцкага вызначалася ўдала распрацаванай структурай. У склад яе ўваходзілі наступныя часткі\n: арфаграфія, этымалогія (навука пра часціны мовы), прасодыя (вучэнне пра віды націску і абазначэнне яго на пісьме), тэорыя вершаскладання і сінтаксіс. Пад арфаграфіяй М.Сматрыцкі разумеў не толькі правілы перадачы слоў на пісьме, але і правільнае вымаўленне, пастаноўку знакаў прыпынку. Усе гукі ён падзяліў на галосныя і зычныя. Сярод галосных ён адрозніваў галосныя поўнага ўтварэння і рэдукаваныя (ь, ъ), якія не абазначалі гука, а ўжываліся для абазначэння цвёрдасці або мяккасці зычных. Зычныя М.Сматрыцкі падзяліў на “полгласна” (вымаўляюцца з удзелам голасу) і “безгласна” (вымаўляюцці без удзелу голасу). Гэты падзел намеціў сучаснае размежаванне звонкіх і глухіх зычных.\nМ.Сматрыцкі быў першаадкрывальнікам і вынаходцам многіх лінгвістычных тэрмінаў\n. Ён упершыню ўжыў паняцці ‘зборныя назоўнікі‘, ‘месны (сказательный) склон‘, упершыню вылучыў новую часціну мовы – выклічнік – і даў яе апісаннне. Даў характарыстыку дзеепрыслоўю як форме дзеяслова. Усяго ён вылучыў восем часцін мовы\n, якія падзяліў на скланяльныя (імя, дзеяслоў, займеннік, дзеепрыметнік) і нескланяльныя (прыслоўе, прыназоўнік, злучнік, выклічнік).\nМ.Сматрыцкі падзяліў усе склоны\nна прамыя і ўскосныя, адзначыў, што прыметнікі могуць мець поўную і кароткую формы і падзяляюцца на якасныя і адносныя.\nАдным з першых М.Сматрыцкі пачаў распрацоўваць пытанні стылістычнага сінтаксісу\n, даў падрабязнае апісанне разнастайных стылістычных фігур. Невялікі раздзел “Граматыкі...” прысвечаны тэорыі вершаскладання\n, дзе выкладзены парады тым, хто хоча пісаць вершы, апісаны найбольш ужывальныя стопы і вершаваныя памеры (метры).\nУ 1618 годзе ў Еўі быў выдадзены “Букварь языка славенска, писаний чтения оучитися хотящим в полезное руковожение\n. Склалі яго манахі Святадухаўскага манастыра ў Вільні, дзе ў той час жыў і М.Сматрыцкі. Граматычны раздзел буквара нагадвае сціслы канспект “Граматыкі...” М.Сматрыцкага, які, несумненна, прымаў удзел у падрыхтоўцы гэтага выдання. Дакладнасць і прадуманасць кампазіцыі кнігі, агульнадаступнасць матэрыялу, адметнае мастацкае афармленне зрабілі “Буквар...” своеасаблівым узорам для іншых складальнікаў школьна-вучэбных кніг.\nЗ пазнейшых падручнікаў можна назваць такія: “Грамматіка. Албо сложеніе п\nщимся учити словеньскаго языка младолетним… отрочатомъ\n, выдадзены ў Вільні ў 1621 годзе. Гэта буквар, аздоблены гравюрамі.\nАсобнае месца сярод філалагічных дапаможнікаў старажытнай пары займае “Граматыка словенская” Івана (Иоанна) Ужэвіча\n. Звесткі пра Івана Ужэвіча, гады жыцця якога невядомыя, абмяжоўваюцца амаль што толькі тым, што пазначана на тытульнай старонцы парыжскага спіса “Граматыкі...”: “Граматыка словенская напісана през Иоанна Ужевича словянина, славной Академии Паризской в теологии студента в Парижу”. Іван Ужэвіч да гэтага часу, напэўна, вучыўся ў Ягелонскім (Кракаўскім) універсітэце, што вядома са спісаў студэнтаў гэтага ўніверсітэта за 1637 год. З кракаўскага перыяду дайшлі да нас толькі яго паэтычныя творы пераважна панегірычнага характару. “Граматыка...” І. Ужэвіча ў наш час вядома ў дзвюх рукапісных рэдакцыях 1643 і 1645 гг. Першая з іх захоўваецца ў Нацыянальнай Бібліятэцы ў Парыжы, другая – у бібліятэцы г.Араса на поўначы Францыі. Шырокаму колу даследчыкаў яна стала вядома толькі ў 1970 годзе пасля факсімільнага перавыдання яе ўкраінскімі лінгвістамі. Хаця дакладна вядома, што “Граматыка...” І. Ужэвіча не друкавалася пры жыцці аўтара, было б няправільна лічыць, што ў айчынным і замежным мовазнаўстве не было вядома пра яго навуковую спадчыну. Звяртацца да прац І.Ужэвіча пачалі ўжо ў пачатку ХVІІІ ст., і як не дзіўна, перш за ўсё замежныя вучоныя. Асаблівую ўвагу да прац І.Ужэвіча праявілі славянскія вучоныя (чэх Йозеф Добраўскі, славенец Варфаламей Копітар, рускі Сяргей Строеў). Славянскія мовазнаўцы пры складанні граматык абапіраліся на вопыт І.Ужэвіча. Аналіз складу “Граматыкі...” сённяшнімі даследчыкамі паказвае, што І.Ужэвіч адлюстраваў і апісаў стан сучаснай яму беларускай літаратурнай мовы\n, надзвычай дакладна зафіксаваўшы лексічныя, фанетычныя, словаўтваральныя і марфолага-сінтаксічныя змены, якія адбываліся ў ёй да ХVІІ ст. “Граматыка...”, відаць, была напісана з улікам вопыту першай універсальнай граматыкі “Мінервы” таленавітага іспанскага вучонага Ф.Санчаса.\n“Граматыка...” напісана на лацінскай\nмове, якая ў той час шырока выкарыстоўвалася ў Еўропе, а ілюстрацыйны матэрыял і парадыгмы пададзены кірыліцай\n. “Граматыка...” была арыентавана перш за ўсё на заходнееўрапейскага чытача, які цікавіўся мовай сваіх суседзяў з Усходняй Еўропы. Сваёй “Граматыкай...” І.Ужэвіч хацеў пазнаёміць замежнага чытачы са сваёй Радзімай, яе багатай і дасканалай мовай.\nПасля выдання ў 1970 г. “Граматыкі...” Ужэвіча ўкраінскімі моваведамі ва ўкраінскіх навуковых выданнях з’явілася серыя артыкулаў, у якіх падкрэслівалася, што праца І.Ужэвіча – гэта граматыка ўкраінскай мовы. На жаль, у беларускім мовазнаўстве “Граматыка...” І.Ужэвіча аказалася амаль незаўважанай. У сярэдзіне 70-х гг. ХХ ст. англійскі беларусіст Дж. Дынглі\nў спецыяльным артыкуле пераканаўча паказаў перавагу ў гэтай “Граматыцы...” беларускіх моўных рыс. Даследчык зрабіў вывад, што адлюстраваная ў ёй мова з’яўляецца літаратурна-пісьмовай мовай ВКЛ, і “Граматыку...” трэба прызнаць часткай лінгвістычнай спадчыны Беларусі. Дж. Дынглі ўстанавіў таксама, што сам І.Ужэвіч паходзіць аднекуль з паўднёва-заходняй часткі Беларусі. З-за абмежаванасці моўнага матэрыялу “Граматыкі...” (у ёй няма тэкстаў, толькі сказы, многія сказы незакончаныя) пытанне аб тым, якая мова апісана ў “Граматыцы...” – беларуская ці ўкраінская – наўрад ці можна вырашыць канчаткова. Аднак варта падкрэсліць, што гэта не\nцаркоўнаславянская мова. Тэрмін ‘словенская‘ ў загалоўку ўжыты не ў тым значэнні, якое ён меў ва ўсходнеславянскай граматычнай традыцыі ХVІ – ХVІІ стст. (стараславянская, царкоўнаславянская), а як родавае абазначэнне розных славянскіх моў. “Граматыка...” І.Ужэвіча ў пэўнай ступені прадстаўляла адразу некалькі славянскіх моў, вядомых аўтару, аднак асноўным прадметам “Граматыкі...” была адна мова – тая, на якой размаўлялі ruteni\n. У Заходняй і Цэнтральнай Еўропе ХV – ХVІІ стст. тэрмін ruteni\nпобач з russi\nабазначаў разам беларусаў і ўкраінцаў\n, у адрозненне ад тэрміна moschovitae\n, які ўжываўся для абазначэння “московитов, великорусов”\n. У І.Ужэвіча sacra\n(царкоўнаславянская мова) супрацьстаіць мове, якая з’яўляецца аб’ектам “Граматыкі...” (ruteni\n). Такім чынам, “Граматыка...” І.Ужэвіча ўяўляе сабой першы ва ўсходнеславянскай традыцыі вопыт апісання не царкоўнаславянскай мовы, а літаратурна-пісьмовай мовы\n), якой карысталіся ў ВКЛ у Х\nІІ стст. і якая ў аднолькавай ступені з’яўляецца спадчынай беларусаў і ўкраінцаў\n. Перш за ўсё гэтым цікавая для нас “Граматыка...” І.Ужэвіча.\n“Граматыка словенская” І. Ужэвіча складаецца з трох\nчастак: фанетыка-арфаграфічнай, марфалагічнай і сінтаксічнай. Пры разглядзе гукаў і літар (гэтыя паняцці яшчэ не размяжоўваліся) вылучаліся 43 літары, з іх 24 зычныя, астатнія – галосныя.\nУ правапісе І.Ужэвіч зафіксаваў найбольш адметныя асаблівасці старабеларускага пісьма, якія адлюстравалі спецыфічныя фанетычныя працэсы ў народна-гутарковай мове. Ён не адрозніваў на пісьме літары ђ і е, што сведчыла пра супадзенне гукаў [ђ] і [е] у адным – [э]; адлюстраваў працэс зацвярдзення губных на канцы слова, шыпячых, [ц], [р]. Гэтым “Граматыка...” І.Ужэвіча збліжалася з нормамі старабеларускага дзелавога пісьменства, якое арыентавалася на перадачу асноўных фанетычных асаблівасцей жывой мовы. І.Ужэвічам шырока перададзены разнастайныя асіміляцыйна-дысіміляцыйныя працэсы. Да спецыфічных беларускіх рыс\n, адлюстраваных у “Граматыцы...”, належаць напісанне прыстаўной і\n), спалучэння зн\nі інш. Пры афармленні форм роднага склону неадушаўлёных абстрактных назоўнікаў мужчынскага роду І.Ужэвіч прапанаваў канчатак -у\n). З іншых асаблівасцей можна адзначыць ужыванне словаформ з канчаткамі –амі\n) для творнага, -ахъ\n) для меснага склону назоўнікаў множнага ліку (каменями\n, въ соболяхъ\n). Характэрнымі для беларускай мовы марфалагічнымі паказчыкамі вызначалася і сістэма прыметніка, напрыклад, канчаткам -ого\nдля прыметнікаў мужчынскага роду і –ое\nдля жаночага роду ў родным склоне адзіночнага ліку (вдячного\n); суфіксамі –ш\n-, прэфіксам най\n- для ўтварэння форм ступеней параўнання (смачнейший\nПа сутнасці ўпершыню І.Ужэвіч даў трохчленную класіфікацыю часавых форм\nдзеяслова (цяперашні, будучы, прошлы), што адпавядала рэальнаму стану мовы. Услед за М.Сматрыцкім І.Ужэвіч разгледзеў дзеепрыслоўе. У граматычна-правапіснай сістэме І.Ужэвіч адлюстраваў працэс станаўлення марфалагічных норм старабеларускай мовы. Ён засяродзіў увагу на апісанні сінтаксічных асаблівасцей народнай мовы, у прыватнасці, параўнальных прыметнікавых канструкцый (слонце яснейшое месеца\n), інфінітыўных і дзеепрыслоўных словазлучэнняў (ён упившися пошол спати\n). У лексічным складзе “Граматыкі...” І.Ужэвіча добра адлюстраваны працэс фарміравання слоўніка беларускай мовы на пэўным гістарычным этапе. У слоўнікавым, як і ў граматычным складзе, “Граматыка...” І.Ужэвіча адлюстравала характэрны для свайго часу працэс узаемаўплыву і ўзаемаўзбагачэння беларускай і польскай моў.\nЦаркоўнаславянская мова як афіцыйная мова праваслаўнай царквы, навукі была не зусім зразумелай простым людзям, якія ў паўсядзённым жыцці карысталіся жывой беларускай мовай. З мэтай наблізіць простых людзей да культуры і навукі Францыск Скарына\nна палях сваіх выданняў рабіў глосы\n– падбіраў адпаведнікі да царкоўнаславянскіх слоў, слоў запазычаных або ўстарэлых. Можна лічыць, што глосы, змешчаныя ў выданнях Ф.Скарыны – першыя працы па беларускай лексікаграфіі. Для тлумачэння незразумелых слоў Ф.Скарына выкарыстоўваў розныя спосабы тлумачэння\n. Часцей за ўсё ён выкарыстоўваў спосаб аднаслоўнага перакладу (риторъ – мовца, языцы – народы, скиния – становішча\n). Сустракаюцца таксама тлумачэнні слоў словазлучэннямі (югъ – ветръ полуденный, ливъ – ветръ отъ западу\n). У выданнях Ф.Скарыны адлюстраваны амаль усе фанетычныя рысы жывой беларускай мовы ХVІ ст.\nФ.Скарына ўводзіў у тэксты спрадвечнабеларускія словы тыпу ужитокъ, господаръ, помста, смуток, обецати, пригожий\nі многія іншыя, а таксама многія граматычныя рысы жывой беларускай мовы: канчатак -у (-ю)\nу форме Р.скл. назоўнікаў мужчынскага роду, -ого (-его)\nпрыметнікаў і іншыя. Гэтым Ф.Скарына падсвядома імкнуўся да прызнання яго роднай мовы ў якасці літаратурнай, дзяржаўнай, здольнай выконваць разнастайныя функцыі ў грамадстве. Гэты накірунак, намечаны Ф.Скарынам, знайшоў свой далейшы працяг у дзейнасці яго паслядоўнікаў – С.Буднага, В.Цяпінскага, Л.Зізанія, М.Сматрыцкага і іншых, у тым ліку ананімных дзеячоў другой паловы ХVІ – ХVІІ стст., якія поўнасцю перайшлі на беларускую мову.\nЗначнай лексікаграфічнай працай неабходна прызнаць і глосы Васіля Цяпінскага\n, пададзеныя ў Евангеллі (пач. 70-х гг. ХVІ ст.). Гэтыя глосы разнастайныя паводле формы і зместу. Найчасцей сустракаюцца глосы, у якіх паясняецца сэнс невядомых на той час слоў і выразаў. Многія глосы маюць этымалагічны характар – у іх змяшчаюцца звесткі пра паходжанне слоў, пазначана, з якой мовы прыйшло пэўнае слова, і іншае.\nАдной з першых ва ўсходніх славян спроб стварэння тлумачальна-перакладнога слоўніка з’яўляецца рукапісны “Лексисъ съ толкованіемъ словенскіх мовъ просто”\n(другая палова ХVІ ст.). Зверка слоўніка з тэкстамі тагачасных выданняў, і перш за ўсё Астрожскай Бібліі І.Фёдарава (1581 г.), дае важкія аргументы, якія дазваляюць замацаваць за Іванам Фёдаравым\nаўтарства “Лексиса съ толкованіемъ словенскіх мовъ просто”. “Лексисъ...” змясціў 897 слоў, з іх 776 слоў былі перакладзены з царкоўнаславянскай мовы на жывую гаворку. Старажытнабеларускімі лексічнымі адпаведнікамі тлумачыліся таксама запазычанні з грэчаскай, лацінскай і іншых моў. “Лексисъ...” – адзін з самых ранніх помнікаў старажытнай беларускай лексікаграфіі, які меў на мэце не толькі садзейнічаць вывучэнню царкоўнаславянскай мовы, але і далучаць вучняў брацкіх школ да простай народнай мовы.\nУ 1596 годзе ў Вільні Лаўрэнцій Зізаній\nвыдаў асобны слоўнік – “Лексис, сиречь речения, въкратъце събраньны и из словенскаго языка на простый рускій діялектъ истолъкованы”\n. Гэта асобная друкаваная лексікаграфічная праца тлумачальна-перакладнога тыпу, дзе незразумелыя царкоўна-славянскія словы растлумачаны пры дапамозе агульнаўжывальнай старабеларускай лексікі.\nУ рэестравай частцы слоўніка 1061 слова, у тлумачальнай – больш за 2 тыс. слоў. Рэестравыя словы размешчаны ў алфавітным парадку. Значная большасць слоў адносіцца да кніжнай лексікі (напр., ангел, апостолъ, храмъ\n). Сустракаюцца таксама словы, якія ўваходзяць у розныя тэматычныя групы царкоўнаславянскай лексікі, бытавая лексіка, а таксама спецыяльная, тэрміналагічная, назвы шматлікіх абстрактных паняццяў. У сваім слоўніку Л. Зізаній замацаваў многія ўласнабеларускія словы (лазня, глупство, населникъ, порада\n). Добра ведаючы народную гаворку, Л.Зізаній нярэдка ўводзіў у слоўнік шматлікія беларускія сінонімы (врач – лекар, доктар; ярость – сердитость, запальчивость; гибель – утрата, погибель\n). У “Лексисе...” пераважаюць нейтральныя словы, аднак сустракаюцца і эмацыянальна-вобразныя, стылістычна афарбаваныя (истуканъ – вылітый болъванъ\n). “Лексис...” меў для свайго часу вялікае практычнае значэнне: тагачасныя пісьменнікі мелі багаты матэрыял для выбару патрэбнага слова – кніжнага або жывога народнага.\nУ ХVІІ ст. слоўнікавую справу працягваў Памбва Бярында\n. Яго слоўнік “Лексіконъ славеноросскій и имен тлъкованіе”\nбыў выд8адзены ў 1627 годзе ў Кіеве, а потым перавыдадзены ў 1653(8?) у друкарні Куцеінскага манастыра пад Оршай. Сваю працу П.Бярында ствараў 30 гадоў у неспрыяльных умовах. П.Бярында поўнасцю выкарыстаў “Лексис...” Л.Зізанія, а таксама матэрыялы іншых тагачасных слоўнікаў.\nУ “Лексіконе...” каля 7 тыс. рэестравых слоў, з іх каля 5 тыс. – агульнаўжывальныя, каля 2 тыс. – уласныя назвы. Часцей рэестравыя словы тлумачацца адным словам (лествица – драбина, агница – авечка\n), але нарэдка сустракаюцца і сінанімічныя рады для тлумачэння рэестравых слоў (баснь – казка, байка, вымысел\n). Ёсць у слоўніку і разгорнутыя тлумачэнні рэестравых слоў (коха – мурашникъ, в котором мурашки живутъ\n). Сустракаюцца ў слоўніку каментарыі этымалагічнага характару, але ў некаторых выпадках П. Бярында этымалогію падаваў памылкова. Патрэбнасць, папулярнасць слоўніка, а таксама той факт, што праз некаторы час яго ўжо цяжка было дзе-небудзь знайсці або купіць, сталі прычынай перавыдання слоўніка. У другім выданні некаторыя незразумелыя ўкраінізмы былі заменены беларускімі словамі, але ўвогуле слоўнік быў перавыдадзены без істотных змен.\nАдной з аўтарытэтных сярод расійскіх лексікографаў прац, разам з “Лексисам съ толкованіемъ словенскіх мовъ просто” і “Лексісам... Л.Зізанія, была “Сіноніма славенаросская”\n– тлумачальна-перакладны лексікон ХVІІ стагоддзя. У яго рэестравай частцы, якая змяшчае каля 5 тыс. сінанімічна-тлумачальных радоў, пераважае старажытная беларуская лексіка, якая перакладаецца на старажытнарускую мову. Гэты слоўнік – самы апошні помнік пісьменства часоў беларуска-ўкраінскай этнічнай супольнасці.\nСвоеасаблівым шматмоўным слоўнікам старажытнай пары можна лічыць “Сентэнцыі, неабходныя ў грамадскім жыцці” Ліцынія Намыслоўскага\n. Ліцыній Намыслоўскі паходзіў з сілезскага горада Намыслаў. Вучыўся ў Ягелонскім універсітэце ў Кракаве. У 1585 г. быў прызначаны рэктарам арыянскай школы ў Іўі, заснаванай паплечнікамі С.Буднага, з 1593 г. – прапаведнік абшчыны арыян у Навагрудку. Сваю асветніцкую дзейнасць Л.Намыслоўскі прысвяціў барацьбе за здзяйсненне ідэй левага рацыяналістычнага крыла Рэфармацыі, якое на Беларусі ўзначальваў С.Будны. Светапоглядную пазіцыю Л.Намыслоўскага, заснаваную па прынцыпе дэізму, адлюстроўвае яго вусная і пісьмовая палеміка з іезуітамі і кальвіністамі. У 1615 г. за атэістычныя погляды Навагрудскі сінод адлучыў Л.Намыслоўскага ад сацыніянскай абшчыны.\nЛ.Намыслоўскі – адзін з пачынальнікаў свецкай адукацыі на Беларусі. Працуючы ў Іўеўскай школе, ён напісаў падручнік па логіцы пад назвай “Дапаможнік для авалодання вучэннем Арытоцеля” і надрукаваў яго ў Лоску ў 1586 г. на лацінскай мове. У гэтай кнізе шмат лагічных разважанняў, у якіх крытыкаваліся асноўная догмы хрысціянскай рэлігіі. У 1589 г. у Лоскім друкарскім двары выдадзены другі вучэбны дапаможнік Л.Намыслоўскага “Сентэнцыі, неабходныя ў грамадскім жыцці” – адзіны ў сваім родзе зборнік маралізатарскіх выказванняў, часткова арыгінальных думак, часткова запазычаных з іншых лірататурных крыніц і апрацаваных у вершаванай форме. Гэту кнігу можна лічыць першым падручнікам жывых замежных моў\nу тагачаснай Беларусі, таму што тут чаргаваліся розныя, але аналагічныя паводле зместу выказванні на лацінскай, польскай і нямецкай мовах. У кнізе 255 вершаваных павучанняў трох тыпаў, вытрыманых у духу Адраджэння. Лацінская частка набрана антыквай (лацінскі шрыфт прамавугольнай вуглаватай формы), польская частка – гатычным шрыфтам, нямецкая – курсівам. У 110 павучаннях ёсць спасылкі на крыніцы (псалмы, прытчы, Кнігу прарокаў, Евангелле і інш.). Увогуле ж сентэнцыі, вершаваныя Л.Намыслоўскім, арыгінальныя і не маюць аналогій у працах тагачасных еўрапейскіх паэтаў. Спецыяльныя сентэнцыі Л. Намыслоўскі прысвяціў такім маральным вартасцям і заганам, як паслухмянасць, непакой, памяркоўнасць, вытрымка, п’янства, помста, мудрасць і інш. Для ўсіх выслоўяў характэрны розныя адценні адной і той жа думкі на лацінскай, нямецкай і польскай мовах, што яшчэ шырэй раскрывае абрысы задумы аўтара, яго поглядаў і высноў. Спадчына Л. Намыслоўскага і сёння мае філасофскае, маральнае і літаратурна-мастацкае значэнне.\nРазвіццё мовазнаўчай думкі ў ХІХ ст. Зараджэнне параўнальна - гістарычнага мовазнаўства\nПершая спроба класіфікацыі моў належыць французскаму гуманісту Гвілельму Пастэлусу\n, які яшчэ ў 1538 г. выдаў працу “Пра роднасць моў”.\nУ гэтым жа ХVІ стагоддзі італьянскі купец Ф.Сасеці\nў пісьмах з Індыі ра радзіму паказаў роднасць лічэбнікаў у італьянскай мове і санскрыце.\nУ 1599 годзе галандскі даследчык Іосіф Скалігер\nу працы “Думкі пра еўрапейскія мовы” зрабіў спробу размеркаваць усе еўрапейскія мовы на адзінаццаць галін шляхам параўнання супадаючых слоў. У канцы ХVІІ ст. нямецкі філосаф Готфрыд Лейбніц\nразмяжоўваў індаеўрапейскія мовы (паводле яго тэрміналогіі, “кельцкія”) і урала-алтайскія (“скіфскія”).\nУ пачатку ХVІІІ ст. галадскі вучоны Ламберт тэн Катэ\nсфармуляваў ідэю пра гістарычнае развіццё германскіх моў, устанавіў роднасць гоцкай, нямецкай, галандскай, англійскай і ісландскай моў. Ён выказаў меркаванне пра роднасць германскіх моў з грэчаскай, лацінскай, албанскай, кельцкімі і славянскімі мовамі (да іх памылкова адносіў літоўскую і латышскую). М.В.Ламаносаў\nу працах “Расійская граматыка” (1755 г.), “Прадмова на карысць кніг царкоўных у расійскай мове” (1758 г.) і іншых выказаў меркаванне, што славянскія мовы паходзяць ад агульнаславянскай мовы і знаходзяцца паміж сабой у рознай ступені роднасці. Ён паказаў таксама сваяцтва славянскіх моў з іншымі індаеўрапейскімі мовамі, асабліва адзначыў цесную сувязь з балтыйскімі мовамі.\nУ канцы ХVІІІ ст. англійскі ўсходазнавец У.Джоунз\nсцвярджаў, што ўсе еўрапейскія мовы паходзіяць з адной крыніцы, якой, магчыма, з’яўляецца санскрыт.\nУ пачатку ХІХ ст. нямецкі вучоны Ф.Шлегель\nпісаў аб роднасці санскрыту з лацінскай, грэчаскай, германскай і персідскай мовамі. Прыкладна ў гэты ж час у Расіі было напісана ананімнае даследаванне “Аб падабенстве санскрыцкай мовы з рускай”.\nНягледзячы на ўсё гэта, агульнапрызнанымі заснавальнікамі\nпараўнальна-гістарычнага мовазнаўства лічацца дацкі вучоны Расмус Крысціян Раск\n(1787–1832), нямецкія Франц Боп\n(1791–1867) і Якаб Грым\n(1785–1863), рускі Аляксандр Хрыстафоравіч Вастокаў\n(1781–1864), якія прыблізна ў адзін час у сваіх працах даказалі роднасць розных еўрапейскіх моў на падставе глыбокага гістарычнага аналізу вялікага эмпірычнага матэрыялу, пераважна фанетычнага і марфалагічнага.\nУ ХІХ ст. параўнальна-гістарычны метад удасканальваецца і канкрэтызуецца пры вывучэнні раманскіх, славянскіх, германскіх і іншых моў. Вялікая заслуга ў гэтым такіх нямецкіх вучоных кампаратывістаў, як Аўгуст Фрыдрых Пот\n, Георг Курцыўс\n, Адальберт Кун\n, Фрыдрых Дыц\n, славенца Франца Міклашыча\n. Ва ўсходнеславянскім свеце ідэі параўнальна-гістарычнай навукі на матэрыяле славянскіх моў працягвалі распрацоўвацца дзякуючы намаганням Ізмаіла Іванавіча Сразнеўскага\n, Міхаіла Аляксандравіча Максімовіча\n, Фёдара Іванавіча Буслаева


Галоўная ➠ Навіны ➠ 'А выйшла не вельмі' Як іркуцкія заўзятары ў барах перажывалі паражэнне зборнай Расіі па футболе\nАпублікавана 14.10.2016 08:48\nЯшчэ некалькі гадоў таму пра гульню зборнай Расіі па футболе можна было здагадацца, проста прайшоўшы па вуліцах Іркуцка. Машыны з расейскімі сцягамі, радасныя заўзятары ў колерах трыкалора, у шаліках і майках, трансляцыі гульняў на вулічных экранах і натоўпу вакол іх.\nА таксама афішы спартыўных бараў, якія запрашаюць: «Поболеем за нашых!" Усё гэта было ...\nАсяроддзе, 15 чэрвеня, вечар. Сёння зборная Расіі па футболе гуляе матч на Еўра - у якія-то павекі ня глыбокай ноччу па Іркуцкаму часу, а ў цалкам прымальны час - у 16.00 па Маскве, у 21.00 па-нашаму. Здаецца - чым не падстава сабрацца пахварэць з сябрамі? Тым больш што супернік - не самы грозны: зборная Славакіі. І цалкам магчыма, што ... Стоп! Далей маўчым. Ніякія прагнозы не працуюць, калі гаворка ідзе пра зборную Расіі па футболе, якая часам здольная на подзвігі, а часам дзее такія «цуды», што ...\nВось гэтыя «цуды» і прывялі да таго, што заўзятары перасталі ўспрымаць кожную гульню зборнай Расеі як свята. Мы прайграем раз за разам, і вінаватыя ў гэтым тое Гус Хідынк, то Фабіа Капэла ... І ўжо няма ў спартыўных барах кампаній, размаляваных у колеры Расіі, а сцягі або футболка зборнай Расіі - рэдкасць. Менавіта гэта расчараванне з'яўляецца прычынай, распавёў нам заўзятар Генадзь, студэнт, які пажадаў не называць сваё прозвішча:\n- Так, былі не вельмі вялікія чаканні ад гэтай зборнай: склад у нас не вельмі добры, абарона узроставая. Раней было натхненне, але пасля 2008 года яно стала зніжацца. У 2012 годзе мы выступілі няўдала, у 2014 годзе на чэмпіянаце свету ў Бразіліі не выйшлі ў плэй-оф. І гэта таксама ўдарыла па адчуванні рускіх заўзятараў.\nГенадзь апрануты прыгожа - у швэдар з сімволікай зборнай Расіі. Такая любоў да футбола нас радуе - але вось малады чалавек паварочваецца спіной, і тут мы бачым надпіс: «Дацюк», які наогул-то гулец хакейнай зборнай. Як растлумачыў Генадзь, швэдар яму прывезлі сябры з зімовай Алімпіяды ў Сочы.\n- Але вы ж бачыце - людзі ўсё роўна прыйшлі. Мы чакаем, мы верым! - Кажа Генадзь.\nАсабліва ў Расію верыць заўзятар і чэмпіён Расіі па змешаных адзінаборствах Андрэй іншае - ён распавёў нам, што паставіў на зборную Расіі дваццаць тысяч.\nУ цэнтры Іркуцка свята ўсё роўна адчуваецца: у раёне 130-га квартала шпацыруюць заўзятары ў форме, а гук каментатара чутны далёка на вуліцы. Каментатар адлічвае секунды да пачатку гульні:\n- Чатыры, тры, два, адзін!\nПачалі! .. У бары, дзе нас чакае столік ля экрана, усяго некалькі чалавек у форме зборнай Расіі, астатнія апранутыя «па грамадзянцы». Але гэта - не выпадковыя наведвальнікі, а заўзятары: столікі яны браніравалі загадзя, і наогул ажыятаж ёсць.\nВось толькі ніхто не ведае, чаго чакаць ад нашых. Вядома, хочацца перамогі, бо ў першым матчы Еўра-2016 мы на апошняй хвіліне сышлі ад паразы з англічанамі - 1: 1. А Славакія, у адрозненне ад Англіі, не з'яўляецца вялікай футбольнай дзяржавай. Але і мы ёю, прызнацца, таксама не з'яўляемся.\nЛеанід Слуцкі, галоўны трэнер расейцаў, перад матчам казаў, што ніхто не збіраецца расслабляцца са славакамі: матывацыя завоблачны, акуляры губляць нельга. Тады чаму ж адбылося тое, што адбылося? Адразу ж пасля матчу рознага роду і ўзроўню эксперты ўсё казалі: не той склад паставіў Слуцкі.\nУ першым тайме расейцы валодалі больш, былі і небяспечныя моманты: вось 28-я хвіліна, нашы на подступах, небяспечны ўдар ... Зала ўскоквае - мяч пралятае зусім побач са штангай! І раптам хтосьці гучна сумняваецца: «Гол ?!» І тым самым збівае ўсіх з панталыку: усе бачылі, што гола няма, але ў час паўтораў адчайна выцягваюць шыі - а раптам усё-такі згойсае?\nКаментатар, жадаючы падняць дух заўзятараў, раз-пораз паўтарае:\n- Славакі нас яўна баяцца!\nВідавочна, гэта з перапуду славакі забіваюць нам на 32-й хвіліне - і лік 0: 1. Вось гэта пачатак.\n- Мы ж, расейцы, гасцінныя - заходзь да нас хто хочаш, забівай! - Гарачыцца вядомы ў Іркуцку артыст Алег «Пятровіч» Ермаловіч.\nА вось і другі гол забіваюць славакі ў вароты расейцаў. Заўзятары збянтэжаны переглядываются.\n- Што, па хатах? - Няўпэўнена пытаецца адзін, аднак нікуды не сыходзіць. Перапынак. І невядома, што яшчэ ў другім тайме натвораць спалоханыя супернікі. Заўзятары выходзяць на вуліцу - абмяркоўваць убачанае.\n- Нашы добра гулялі, ціснулі, - разважаюць яны, - але ёсць правіла: не забіваеш ты - забіваюць табе. У Смолава быў выдатны момант, сантыметры аддзялілі ад штангі. І тут жа мы прапусцілі. Але ёсць яшчэ другі тайм, мы верым, што яшчэ забьем. Добра Дзюба гуляе, можа, Кержаков выйдзе!\nЁсць і палітычныя версіі. А, можа, бойка, і выправаджэнне расейскіх заўзятараў з Францыі - гэта не проста так, а каб адцягнуць увагу? У Польшчы-2012 было нешта падобнае: палякі расейцам загадалі не апранаць футболкі з сімволікай СССР, і ў нас гэта так бурна абмяркоўвалі, што нават сам вылет зборнай Расіі з Еўра неяк прайшоў міма ...\nПасля перапынку каментатар прапануе ўсім забыцца кошт першага тайма i не глядзець на табло. І зборная Расеі сапраўды змянілася.\n- Вось што перашкаджала ў першым тайме так гуляць ?! - Пытаюцца ў заўзятары ля тэлевізара.\nУ перапынку было зроблена дзве замены ў зборнай Расеі, у тым ліку на поле выйшаў экс-иркутянин Дзяніс Глушакоў, раней які гуляў у нашай «Звяздзе».\nЧас ад часу нашы наносяць ўдары па варотах, і тады фанаты рэзка працягваў рукі і нешта даказваюць партрэта Джымі Хендрыкса, які побач з тэлевізарам сумна назірае за залай. Усё менш часу застаецца, і каментатары ўжо пачынаюць пралічваць шанцы расейцаў у наступнай гульні - з Уэльсам. Хоць, як можна пераканацца, любыя падлікі ў спорце - справа гіблае.\nІ вось яна, радасць: за дзесяць хвілін да канца ўдала выпушчаны Дзяніс Глушакоў, які, дарэчы, ужо меў моманты ў гэтай гульні, скарачае разрыў, лік 1: 2! І час па тэорыі адноснасці расцягваецца: толькі што, да забітага мяча, каментатар казаў, што часу амаль няма ... Але цяпер ён лічыць: яго засталося шмат, і яшчэ можна забіць!\nГэта і спрабуе зрабіць зборная Расіі. Вось Дзяніс Глушакоў за тры хвіліны да канца б'е - мяч праходзіць побач са штангай. Штрафной - гэта шанец! Няўдала. Кутняй - гэта шанец! Але зноў няўдала прабіваюць нашы, а часу, сапраўды, больш няма. Секунды растаюць ... Усё!\nНарод выходзіць на вуліцу. Паражэнне, Расія - Славакія 1: 2. Артыст Пятровіч з сумнай усмешкай цытуе песню гурта «Чайф»: не пра «пяць - нуль», а другую, якую, напэўна, хутка можна будзе зрабіць гімнам зборнай Расіі па футболе:\n- Я думаў, будзе добра - а выйшла не вельмі!\n- У нас няма слоў, ёсць толькі ненарматыўная лексіка! - Ўзнятыя заўзятары амаль смяюцца. А вось байцу, які паставіў на зборную Расіі дваццаць тысяч, не да смеху - сваім грошыкі ён толькі што памахаў ручкай.\n- Калі б я паставіў на Славакію, я б выйграў зараз мільён 400 тысяч! - Кажа ён. Але такая цана веры ў сваю каманду.\nНаступны матч зборная Расіі правядзе супраць зборнай Уэльса.


Як ачысціць швы паміж пліткай - Блог пра рамонт\nПасля кладкі пліткі вы заўсёды радуецеся прыемнай белізне межплиточных швоў, якія надаюць арыгінальны выгляд любому памяшканню. Але праз нейкі час яны становяцца бруднымі і псуюць выгляд усяго пакрыцця. І чым даўжэй не прымаць меры па чыстцы, тым брудней яны будуць станавіцца. Гэта адбываецца з-за ўздзеяння на зацірку вільготнага асяроддзя, шампуняў і вапнавага налёту. І каб спыніць гэты працэс трэба даведацца, як ачысціць швы паміж пліткай? Адразу трэба сказаць, што гэта нялёгкі працэс і вам прыйдзецца папрацаваць, каб прывесці стан затирочных швоў у першапачатковы выгляд.\nАчыстка заціркі хімічнымі сродкамі\nСпачатку можна паспрабаваць выдаліць бруд звычайнай цвёрдай шчоткай, і якім-небудзь мыйным сродкам (з актыўнымі рэчывамі), напрыклад, старых добрым «Пемолюкс». Намочыце невялікі пляц вадой, і рукой, вядома, у гумавай пальчатцы, вырабіце парашок на швы.\nНе спяшайцеся адразу змываць яго, а пачакайце прыкладна 10 хвілін. Затым трэба з высілкам шчоткай прачысціць усе швы. Пасля гэтага змыць усё вадой і яшчэ раз прайсціся шчоткай, каб цалкам выдаліць парашок. Пры неабходнасці можна паўтарыць увесь працэс пакуль вы не атрымаеце неабходны вынік.\nГэты спосаб самы гуманны і дапаможа ачысціць зацірку паміж пліткай у тым выпадку, калі забруджванне не моцна ўелася ў яе.\nКалі гэты спосаб не дапамог справіцца з забруджваннем затирочных швоў, то можна звярнуцца да больш радыкальных захадаў.\nТрэба змяшаць у жалезнай посудзе 6 шклянак вады, палову шклянкі соды, па адной траціны шклянкі воцату і цытрынавага соку.\nВыкарыстоўваць такі ачышчальнік трэба вельмі асцярожна, абавязкова ў гумовых пальчатках і з адкрытай дзвярыма. Для чысткі выкарыстоўвайце зубную шчотку або губку. Акуратна нанёс яго на швы паміж кафляй і, счакаўшы 10 хвілін, змыйце чыстай вадой. Гэтую працэдуру таксама пажадана паўтарыць два разы. Цытрынавы сок, воцат і сода ўядаецца ў бруд і вельмі добра змываюць нават самыя цяжкія забруджвання.\nЯшчэ адзін спосаб, які дапаможа хутка і без прымянення хіміі справіцца з забруджваннем. Вазьміце крыху наждачнай паперы (адзінку) і акуратна, каб не падрапаць кафлю пачысціце ўсе швы. Гэта параўнальна хуткі і нетрудоёмкий варыянт. Не забудзьцеся пасля гэтага памыць ўвесь кафлю.\nКалі чыстка не дапамагае\nКалі звычайныя спосабы выдалення бруду з затирочных швоў не дапамагаюць, або яны праз пэўны час зноў цьмянеюць - то, хутчэй за ўсё, у швах завёўся грыбок. Грыбок можна адрозніць па характэрных цёмным плямам на невялікіх участках.\nГэтыя месцы можна зафарбаваць крые фламастэрам, але толькі набывайце яго з водостойкой фарбай. Проста замажце ім праблемныя месцы. Таксама дапамагчы справіцца з забруджваннем вам дапамогуць сродкі для абнаўлення швоў, якія прадаюцца ў спецыялізаванай краме. А калі грыбковыя адклады больш сур'ёзныя і межплиточные швы крышацца пры чыстцы, то тут дапаможа толькі выкрыццё. Для гэтага можна выкарыстаць, напрыклад, балгарку або шлифмашинку.\nПерад пачаткам работ цалкам вызваліце памяшканне, прыбярыце усю мэблю або накрыйце чым-небудзь, таму што пылу будзе шмат.\nАкуратна, каб не сапсаваць плітку, зразаем пласт заціркі. Затым, працёршы мокрай анучай, яшчэ раз праходзім шлифмашинкой, каб зрабіць больш глыбокія каналы. Тыя, што засталіся аскепкі, якія не зразае шліфавальны круг, можна прыбраць кавалкам буйной наждачнай паперы. Пасля гэтага трэба апрацаваць швы растваральнікам, грунтоўкай і нанесці новую затирочную пасту.\nАбарона затирочных швоў\nМайстры, якія кладуць плітку і, вядома, заціраюць швы, не любяць казаць аб іх абароне. А між тым на рынку будаўнічых матэрыялаў маюцца ў продажы спецыяльныя вадкасці, якія выконваюць такую функцыю. Праца па забеспячэнні такой абароны даволі нудная і таму яны не жадаюць за яе брацца, а калі і стануць рабіць, то вы не застрахаваны ад дрэннай якасці выканання такой працы.\nУ такім выпадку лепш зрабіць усё самастойна, а сэнс тут заключаецца ў наступным. Пасля поўнага высыхання швоў іх неабходна акуратна апрацаваць ахоўнай вадкасцю пры дапамозе пэндзля.\nВытворцы не рэкамендуюць дапускаць трапленне такога раствора на плітку, таму кроплі, якія могуць патрапіць на яе лепш адразу выціраць чыстым рыззём.\nЯк выключыць хімічныя склады\nКаб не звяртацца да выкарыстання хіміі і захаваць межплиточные швы ў першапачатковым выглядзе, іх неабходна перыядычна мыць. Раз у месяц працірайце іх жорсткай шчоткай з цёплай вадой. Вядома, гэта не ўсім па душы, але пасля вам не спатрэбіцца звяртацца да кардынальных мерам, а швы доўгі час будуць заставацца белымі.\nПредыдущаяМінімальны ўхіл даху\nСледующаяДом з пеноблоков сваімі рукамі


Распачата бясплатная вакцынацыя ад грыпу\nУ сувязі з набліжэннем эпідэмічнага ўздыму захваральнасці на грып і вострыя рэспіраторныя захворванні ў паліклінічных аддзяленнях Пастаўскай ЦРБ распачата бясплатная вакцынацыя ад грыпу вакцынай “Флюваксін”.\nБясплатнай вакцынацыі падлягаюць дзеці, інваліды, асобы ва ўзросце старэй за 65 гадоў і грамадзяне пенсійнага ўзросту, якія пакутуюць ад хранічных захворванняў. Асобам працаздольнага ўзросту, работнікам прадпрыемстваў раёна прышчэпкі будуць зроблены ў кастрычніку—лістападзе за кошт сродкаў прадпрыемстваў.\n“Флюваксін” фарміруе спецыфічную ўстойлівасць да вірусаў грыпу ў 95 працэнтаў прышчэпленых. Імунітэт выпрацоўваецца праз 10-15 дзён пасля вакцынацыі і захоўваецца фактычна год.\nСупрацьпаказаннямі да вакцынацыі з’яўляюцца непераноснасць курынага бялку, цяжкія алергічныя рэакцыі на ўвядзенне вакцыны ў анамнезе, захворванні, якія суправаджаюцца павышэннем тэмпературы цела. На фоне няцяжкіх вострых рэспіраторных вірусных інфекцый, вострых кішэчных захворванняў вакцынацыю праводзяць пасля нармалізацыі тэмпературы цела. Рашэнне аб вакцынацыі цяжарных прымаецца ўрачом індывідуальна.\nВакцынацыя робіцца пасля агляду, які правядзе ваш участковы ўрач.\nМ. ПЕТУХ, загадчык аддзялення ўрачоў агульнай практыкі УАЗ “Пастаўская ЦРБ”.


Catholic.by - У Санкт-Пецярбургу пройдзе навуковая канферэнцыя, прысвечаная гісторыі Магілёўскай архідыяцэзіі\n29.11.2018 10:29 Catholic.by\nКанферэнцыя праводзіцца з нагоды 235-годдзя заснавання Магілёўскай архідыяцэзіі, якая на той час была самай вялікай дыяцэзіяй у свеце, бо ахоплівала ўсіх католікаў на тэрыторыі тагачаснай Расійскай імперыі.\nНекаторыя даклады, якія прагучаць на канферэнцыі, закранаюць гісторыю Касцёла на тэрыторыі сучаснай Беларусі.\nТак, даследчык з Масквы Віталій Гайдась прадставіць даклад «Бялыніцкі каталіцкі кляштар і парафія ў XVIII–XIX ст.». Канцлер курыі Мінска-Магілёўскай архідыяцэзіі кс. Дзмітрый Пухальскі пазнаёміць удзельнікаў навуковага форуму з дзейнасцю Магілёўскага мітрапаліта Эдварда фон Ропа (1851–1939 гг.), доктар Ганна Мрочэк з Варшавы прачытае даклад на тэму «Наш айцец — мітрапаліт Магілёўскі Вінцэнт Ключынскі (1847–1917 гг.), а выкладчык санкт-пецярбургскай вышэйшай духоўнай семінарыі «Марыя — Каралева Апосталаў» кс. Марыяно Седана прадставіць асобу Магілёўскага мітрапаліта Ігнацыя Галавінскага (1807–1855 г.).\nПра гісторыю Магілёўскай архідыяцэзіі распавядуць у сваіх паведамленнях кс. Ежы Стэцкевіч з Калініграда і Яўгеній Разэнблюм з Масквы, а кс. Крыштаф Пажарскі з Санкт-Пецярбурга прачытае даклад «Мітрапаліт Станіслаў Сестранцэвіч-Богуш і яго ўнучаты пляменнік кс. Станіслаў Парчэўскі». Беларуская даследчыца Кацярына Лаўрыненка з Віцебска распавядзе пра святароў і парафіі пасля 1917 г. на тэрыторыі Усходняй Беларусі, якая сёння ўваходзіць у склад Віцебскай дыяцэзіі.\nУ нядзелю 9 снежня ўдзельнікі канферэнцыі разам памоляцца на св. Імшы ў касцёле св. Станіслава ў інтэнцыі беатыфікацыі расійскіх Слугаў Божых. Пасля Імшы будзе прачытаны акт мучаніцтва 23 святароў, зняволеных у Гулагу на Салавецкіх выспах, пасля чаго падчас супольнай малітвы будуць прачытаныя імёны 425 святароў, змешчаныя ў Мемарыяле ў касцёле св. Станіслава.\nУ межах навуковага форуму прадугледжана таксама вялікая культурная праграма і экскурсіі па святынях і памятных месцах Санкт-Пецярбурга.\nДля атрымання карты ўдзельніка неабходна звязацца са старшынёй аргкамітэта канферэнцыі кс. Крыштафам Пажарскім па тэл.: +7 (911) 990 90 82; адрас электроннай пошты: ststanislas@list.ru\nПраграма канферэнцыі ТУТ>>>\nАбноўлена 29.11.2018 13:16\n#Мінска-Магілёўская архідыяцэзія (1525)


Польскі пісьменнік Артур Зыгмунтовіч паездзіў па Беларусі на ровары і напісаў кнігу рэпартажаў пад назвай «Беларусь. Імперыя кантрастаў». Кніжка выйшла ў польскім выдавецтве «Bernardinum», а «Белсат» стаў інфармацыйным партнёрам.\n«Выдавец напісаў на вокладцы кнігі, што яе цяжка аднесці да нейкага канкрэтнага жанру, бо яна ў асноўным рэпартажная, але ў ёй вы таксама можаце знайсці элементы турыстычнага дапаможніка. Я не хацеў пісаць турыстычны дапаможнік: там, дзе я апісваю месцы для наведвання, я канцэнтруюся больш на асацыяцыі, якія яны могуць выклікаць у сярэдне падрыхтаванага турыста», – кажа Артур Зыгмунтовіч.\nАўтар намагаецца распавесці чытачу пра тое, якая яна ўсё ж такі гэтая Беларусь? Што гэта за дзіўны край, пра які так мала ведаюць нават суседнія краіны.\n«Што ведае пра Беларусь звычайны паляк? Калі ён не глядзіць «Белсат», то ведае не так шмат, у асноўным толькі тое, што краінай ужо каторы тэрмін кіруе Аляксандр Лукашэнка», – напісана ў апісанні кніжкі.\nЗыгмунтовіч сцвярджае, што падарожжа на Карыбы людзі будуць узгадваць паўгода, а вось паездка ў Беларусь запомніцца на цэлае жыццё.\nАртур Зыгмунтовіч – польскі пісьменнік, нарадзіўся ў 1972 годзе, у 2016 годзе выдаў сваю першую кнігу «Зямля з чалавечым тварам» – зборнік рэпартажаў па ўсходняму памежжу Польшчы. Годам пазней у яго выйшла другая кніга «Мячыкі ў руках жанглёраў», якая распавядае пра закуліссе фармацэўтычных кампаніяў.\nТэгі: Беларусь, гісторыя, кнігі, падарожжы, турысты


galinaed | Entries tagged with прыгажосьць\nEntries tagged with прыгажосьць\nЗастылая музыка, якая зносіць дах\nOct. 25th, 2014 01:34 am\nЛюдцы, у мяне зьявіўся сьверб напісаць чарговы пост і закінуць процьму фотак...\nНягледзячы на даўно расплянаваную чарговасьць тэмаў для запісаў у ЛЖ (першым пунктам павінны быць пост пра інтэр'еры палацу ў Міры, але рукі не даходзяць напісаць гэты пост!..), я насуперак свайму ўмоўнаму "графіку" (які існуе толькі ў маёй галаве, а мая галава - яна такая: што захоча, тое і задумае) вырашыла прысьвяціць свой чарговы пост свайму новаму захапленьню. Бо цяжка не падзяліцца тым, што запаўняе душу і каторыя ўжо суткі гучыць у ёй (у душы) неймаверна чароўнай музыкай. Такі стан бывае, толькі калі закахаесься...\nШТО ж так зачапіла мяне, так што я не магу стрымлівацца і маўчаць? Вось скажыце - бывае ж так, што прывяжацца нейкая мэлёдыя і не пакідае ўнутраны слых цэлымі днямі... Ці верш нейкі прычэпіцца і вісіць гадзінамі на языку, і ніяк ня выплюнуць яго (верш, а не язык; ці песьня – бо песьні таксама бываюць вельмі навязьлівымі)... А тут да мяне прычапіўся архітэктурны шэдэўр! Узрушыў мяне так, што ажно сэрца спыняецца пры думках пра тое збудаваньне.\nСпачатку сэрца спынецца – а потым засьпявае! І што гэта, як не закаханасьць? Ня верыце!? І я спачатку не паверыла, што такое можа быць. Аднак калі ўзялася перабіраць-выдаляць-апрацоўваць фоткі, прывезеныя з чарговай сваёй вандроўкі, усе сумневы зьніклі.\nСпачатку пералічу, дзе я была гэтым разам. У Вене, Будапэшце, Дрэздэне і Празе.\nПаспрабуйце здагадацца, які з гарадоў спадабаўся больш за ўсіх.\nНе, ня Вена. І ня Прага.\nГэта песьня! Гэта казка! Гэта невымоўная прыгажосьць!\nІ што, вы думаеце, зараз я буду распавядаць, які прыгожы горад Будапэшт? Ах-ха, ня буду… Гэта будзе ў адным з наступных пастоў, а цяпер я прысьвячу свой пост майму неспадзяванаму каханьню (я насамрэч не ўяўляла, ШТО мяне чакае ў цудоўным горадзе Будапэшце – я не лічыла яго прыгажэйшым за тую ж Вену ці Прагу) – будынку вугорскага парляманту. Я і раней бачыла на фота гэтую візытную картку Будапэшту – але нават не магла сабе ўявіць, які прыгожы гэты будынак у рэчаіснасьці. Гэткага хараства я ня бачыла ніколі ў жыцьці!\nЦі варта паўтараць напісанае ў вікіпэдыях? Калі цікава, пачытайце па вышэйпрыведзенай спасылцы. Я ж буду пець оду гэтаму непаўторнаму стварэньню.\nПершае маё знаёмства адбылося ўдзень, у межах аплачанай экскурсійнай праграмы.\nБудыніна не кранула маёй душы, бо гід вадзіла нас па плошчы перад парлямантам і давала абавязковыя для кожнага арганізаванага турыста зьвесткі, а прыгожых будынкаў я і дагэтуль бачыла нямала.\nПотым мы пераехалі на іншы бераг Дунаю, і гмах парляманту паўстаў у больш знаёмым выглядзе – рыхтык як у рэклямных даведніках.\nА калі сьцямнела, мы заваліліся на прагулачна-экскурсійны караблік і паплылі па Дунаі. Экскурсавод грузіла мозг нейкай цікавай інфармацыяй, якая ў адно вуха залятала, а праз другое вылятала. А мо вылятала і не праз вуха, хто яго ведае. Факт тое, што ў галаве засталося вобмаль атрыманай інфармацыі. Аднак калі мы плылі паўз будыніну парляманту, я ажно зьнямела. У сэньсе – перастала гаварыць. Цікава было б паглядзець тады на мяне – ці нізка адвісла мая сківіца :)\nІ што вы думаеце? Якраз тады ў маім фотаапараце села батарэя, і я ня мела магчымасьці зафіксаваць гэтую прыгажосьць з усіх магчымых ракурсаў. Тады ж я цьвёрда вырашыла, што назаўтра ўвечары абавязкова вярнуся да будынку парляманту і сфатаграфую яго з розных бакоў.\nВырашана – зроблена. Ля будынку парляманту я была назаўтра яшчэ ў сьветлы час. І абабегла яго, фатаграфуючы, з усіх бакоў. Тады і пачалося…\nНу, вы ўжо заўважылі, што пакуль я з захапленьнем насілася вакол будынку, пачало вечарэць і фарбы сталі паціху зьмяняцца.\nТым часам зьявілася падсьветка. Дый сьцямнела вельмі хутка.\nУсё, дах мой тады зьнесла… Я пайшла да найбліжэйшага мосту, каб перайсьці на супрацьлеглы бераг і адтуль сфатаграфаваць гэты цуд (ага, каб знайсьці ракурс, страчаны праз здохлую батарэю).\nА цяпер скажыце – ці змагла я перадаць хаця б кропельку таго хараства, якое дагэтуль гучыць ува мне ўзьнёслай музыкай?\nDec. 25th, 2013 03:28 am\nНе прайшло і тры гады з тае пары, калі я абяцала працягваць дзяліцца сваімі ўражаньнямі ад вандроўкі па Амэрыцы (абяцанага, як вядома, чакаюць тры гады...), як я набралася новых уражаньняў і цяпер яшчэ больш гатовая дзяліцца ўражаньнямі. Дайце толькі час! А часу будзе болей, бо адну працу я ўсё-ткі кінула (усіх вазоў на сабе не пацягнеш, няхай абыходзяцца безь мяне).\nЯ ўжо думала, што мая старонка ва ўтульненькім часопісе памерла, але ж не: глянуўшы статыстыку за сьнежань, я зь зьдзіўленьнем пабачыла ўсплёск наведваньняў маёй эЛЖэшачкі 5 і 6 сьнежня. З чаго б гэта, мо хто падкажа? Я ж нават не заходзіла сюды цэлы месяц. До того ль, голубчик, было...\nМяне папярэджвалі, што пасьля доўгай адсутнасьці на радзіме ў мяне можа здарыцца культурніцкі шок. А я ня верыла: які шок, я ж жыву тут усё сваё жыцьцё і ведаю нашу краіну і нашых людзей! І тым ня менш... Усё пазнаецца ў параўнаньні. А да добрага прызвычайваесься хутка...\nНу во хаця б параўнаць стаўленьне да сьвятаў і стварэньне сьвяточнай атрыбутыкі. Гляньце – беларуская навагодняя яліна (у Мінскім мікрараёне Шабаны):\nА во яліна на коўзанцы ў парку Нью-Ёрка:\nДы што елка, – я як дзіця была зачараваная сьвяточнымі інсталяцыямі на вуліцах і ў крамах. Гляньце – хіба гэтая прыгажосьць можа пакінуць абыякавым?\n( Гэта ж проста казка! (больш за 20 фотак) )\nЗаставайцеся тут! Хутка будуць яшчэ фоты!