Палітыка прыватнасці і cookie - Кнігарня Логвінаў\nПалітыка збору і апрацоўкі персанальных дадзеных\nКалі вы пакідаеце на сайце замову, «Кнігарня Логвінаў» (прыватнае прадпрыемства «Логвінаў») атрымлівае ад пакупнікоў персанальныя дадзеныя і апрацоўвае іх. Гэты артыкул апісвае, якія менавіта дадзеныя мы збіраем і якім чынам апрацоўваем.\nМы забяспечваем канфідэнцыяльнасць персанальных дадзеных і прымаем усе магчымыя меры для іх абароны. У некаторых выпадках мы працуем з партнёрамі і перадаем ім гэтыя дадзеныя. Мы не перадаем дадзеныя партнёрам, калі сумняемся ў іх прынцыпах аховы дадзеных, альбо калі ведаем, што гэтыя прынцыпы сур’ёзна адрозніваюцца ад тых, што акрэсленыя ў гэтым артыкуле.\nЯкія персанальныя дадзеныя мы збіраем і навошта\nІмя, прозвішча, IP. Гэтыя дадзеныя неабходныя для вашай ідэнтыфікацыі падчас афармлення замовы. Напрыклад, вы замовілі кнігу з дастаўкай поштай. Каб ніхто іншы не змог забраць вашу пасылку, на ёй пазначаецца ваша імя і прозвішча. Супрацоўнікі пошты папросяць вас паказаць ідэнтыфікацыйны дакумент (пашпарт, ID-карту), каб упэўніцца, што пасылка прызначаецца менавіта вам.\nАдрас дастаўкі. Гэтыя звесткі неабходныя для таго, каб адправіць вашу замову. Калі вы забіраеце замову самастойна, вы можаце не пазначаць свой адрас.\nНумар тэлефона. Нумар тэлефона патрэбны для таго, каб мы маглі аператыўна з вамі звязацца, калі ўзнікнуць нейкія пытанні па вашай замове. Апрача таго, нумар тэлефона атрымальніка — абавязковы рэквізіт падчас адпраўкі пасылкі па Беларусі накладной платай.\nЕмэйл-адрас. На электронную пошту мы высылаем паведамленні, якія сведчаць пра статус вашай замовы, а таксама рахункі на аплату. Мы можам захоўваць нашу з вамі перапіску.\nПрава на доступ. Вы маеце права ведаць, якія дадзеныя мы збіраем, якім чынам ажыццяўляем іх апрацоўку і якім асобам перадаем.\nПрава на выпраўленне. Па вашым патрабаванні мы выправім любыя недакладнасці ў вашых персанальных дадзеных, альбо дапоўнім іх.\nПрава на забыццё. Па вашым патрабаванні мы выдалім усе вашы персанальныя дадзеныя.\nПрава на перанос дадзеных. Вы можаце атрымаць ад нас копію ўсіх сваіх персанальных дадзеных і перадаць іх трэцім асобам без любых абмежаванняў з нашага боку.\nКалі вы лічыце, што мы парушылі вашы правы, вы можаце напісаць нам на адрас privacy@lohvinau.by. Мы зробім усё магчымае, каб выправіць сітуацыю.\nМы перадаем персанальныя дадзеныя абмежаванаму колу трэціх асобаў. Напрыклад, вашыя дадзеныя перадаюцца аператару паштовай сувязі, які ажыццяўляе дастаўку пасылкі, альбо банку-эквайеру, які праводзіць вашу аплату. Таксама мы можам перадаць персанальныя дадзеныя праваахоўным органам Рэспублікі Беларусь, калі атрымаем адпаведны запыт.\nМы ніколі не перадаем персанальныя дадзеныя трэцім асобам, калі гэта наўпрост не звязана з апрацоўкай канкрэтнай замовы ў інтэрнэт-краме і не з’яўляецца неабходным.\nДзе і як збіраюцца і апрацоўваюцца персанальныя дадзеныя\nПерсанальныя дадзеныя збіраюцца і апрацоўваюцца на тэрыторыі Рэспублікі Беларусь.\nПерсанальныя дадзеныя захоўваюцца да таго моманту, як вы папросіце іх выдаліць. Напішыце нам, і мы выдалім вашы дадзеныя.\nЯк мы выкарыстоўваем cookie\n«Кнігарня Логвінаў» (прыватнае прадпрыемства «Логвінаў»), як і большасць сайтаў у інтэрнэце, выкарыстоўвае cookie: гэта дапамагае нам сачыць за даступнасцю сайта для пакупнікоў і аналізаваць, што мы робім не так і куды развівацца. Гэты артыкул апісвае, як менавіта мы выкарыстоўваем cookie — і што з гэтым можна зрабіць.\nШто такое cookie?\nКалі вы заходзіце на наш сайт, на вашым кампутары захоўваецца невялічкі фрагмент гэтага сайта. Гэты фрагмент і ёсць cookie.\nЯкія cookie мы выкарыстоўваем і навошта\nCookie для ідэнтыфікацыі на сайце: пры дапамозе cookie мы запамінаем вас, калі вы ўвайшлі на сайт са сваім логінам і паролем — гэта дае вам магчымасць не уваходзіць на сайт наноў кожны раз, як вы яго пакідаеце. Таксама гэтыя cookie выкарыстоўваюцца для таго, каб у кошыку захоўваліся даданыя вамі тавары пакуль вы праглядаеце старонкі сайта.\nCookie для статыстыкі: мы выкарыстоўваем некалькі сістэм для збора статыстыкі — нам важна разумець, як пакупнікі паводзяцца на сайце. На падставе гэтых дадзеных мы разумеем памер нашай аўдыторыі, а таксама што мы робім слушна, а што не. Мы збіраем статыстыку праз партнёраў — Google Analytics і Yandex Metrika.\nКалі вы не хочаце выкарыстоўваць cookie\nВы можаце адключыць іх у наладках прыватнасці вашага браўзэра. Важна разумець, што наладкі прыватнасці трэба змяніць ва ўсіх браўзэрах, якімі вы карыстаецеся — на ўсіх кампутарах і тэлефонах. Калі вы адключыце cookie, некаторыя функцыі нашага сайта могуць працаваць некарэктна, альбо не працаваць зусім.


Твой стыль – Старонка 309 – Навіны Гродна: палітыка, эканоміка, культура, адукацыя\nПавел Рыбак: У будучыні магчыма вярнуся ў “Нёман”\nПасля мінімальнай паразы “Нёмана” ад салігорскага “Шахцёра” карэспандэнт “Твайго Стылю” пагутарыў з былым гульцом гарадзенскай каманды – Паўлам Рыбаком, які ў новым сезоне бароніць колеры “гарнякоў”.\nХолі ColorFest пад Гродна, гарадскія львы і гандлёвая агонія: топ навін мінулага тыдня\nНадвор’е у Гродне: 31 жніўня – 6 верасня\nНа гэтым тыдні гарадзенцы адчуюць першае халоднае дыханне восені.\nКалі Курганскі не змог усё пацягнуць: “Нёман” прайграў “Шахцёру”\nЧарговы тур чэмпіяната Беларусі скончыўся для “Нёмана” паражэннем ад салігорскага “Шахцёра”. Толькі на 77 хвіліне “гарнякі” змаглі “адкаркаваць” вароты гарадзенцаў, якія ўпэўнена абараняў Сяргей Курганскі.\nЯкі алкаголь можна купляць к Гродне пасля 23 гадзін?\n28 жніўня стала вядома, што закон аб абмежаванні продажу алкагольных напояў пасля 23 гадзін будзе скасаваны. Але дакладную дату адмены закону не паведамілі. У краме “Алмі”, што па вуліцы Паповіча мы вырашылі запытаць у касіраў, ці можна зараз набыць алкаголь пасля 23 гадзін.\nАдбылася вечарына памяці Эдуарда Мазько – гісторыка, выкладчыка і паэта\n29 жніўня, а 15 гадзіне ў арт-галерэі “Крыга” адбылася чарговая вечарына памяці Эдуарда Мазько. Арганізатарамі сустрэчы былі паэт Анатоль Брусевіч і ўдава Галіна Мазько. Эдвард Мазько нарадзіўся 29 жніўня 1970 года, таму ў гэты дзень збіраюцца людзі, якім ён быў блізкі, каб ўзгадаць цёплымі словамі паэта і навукоўца.


Змаганне Полацкай і іншых зямель за незалежнасть. :\nЗнешняя палітыка Полацкага княства. Распад Кіеускай дзяржавы.\nПолацк, упершыню ўспомнены ў "Аповесці мінулых часоў" у сувязі з дзяльбою гарадоў наўгародскім князем Рурыкам. Праз тры гады пасля гэтага, у 865-м, сюды прыйшло кіеўскае войска князёу Аскольда і Дзіра, што, як паведамляе Ніка-наўскі летапіс, "ваявалі палачанаў і шмат зла ўчынілі", а ў выніку на нейкі час зрабілі горад залежным ад Кіева.\nТагачасны Полацк - гэта абнесены драўлянымі сценамі, абведзены валам ды ровам град-дзядзінец, плошчаю ўсяго 1 гектар, а таксама неўмацаваны вакольны горад, дзе жылі рамеснікі. Яны сяліліся і каля княжага дзядзінца, і трохі далей, дзе цяпер стадыён. Полацк меў тысяч пяць жыха-роў - крыху меней за Кіеў і Ноўгарад і болей за любы іншы ўсходнеславянскі горад.\nУ 907, 911, 941 і 944 гадах полацкія дружыны, даручыў-шы лёс Перуну, выходзілі адсюль у паходы на далёкі Царгорад-Канстанцінопаль, сталіцу Візантыйскае імперыі. Паганс-кі бог вайны спрыяў продкам. Полацк мы знаходзім у пералі-ку гарадоў, якім Царгорад плаціў даніну. Сілу галоўнай крывіцкай цвярдыні ведалі і паўночныя суседзі. У сканды-наўскіх сагах ён згадваецца дзесяткі разоў пад назваю Пал-цеск'я - ад старажытных усходнеславянскіх найменняў Полацеск, Полцеск, Полацьсі.\nПолацк называюць "древнерусскнм городом", адным з цэнтраў старажытнарускае дзяржавы, або Кіеўскае Русі. Але, па-першае, такой назвы - Кіеўская Русь - вы не знойдзеце ні ў адным летапі-се. Па-другое, "дзяржава" гэтая была шматковая - нетрывалая, аб'яднаная сілаю зброі, а Полацк трапляў у яе зусім ненадоўга, супроць свае волі і заўсёды імкнуўся як найхутчэй вызваліцца. А па-трэцяе, "адзіная старажытнаруская народнасць" (гэтаксама, як і "адзіная старажытнаруская мова"), ад якой нібыта паходзяць тры ўсходнеславянскія народы,- міф, створаны дзеля абгрунтавання адвечных прэтэнзій маскоўскіх князёў і цароў на беларускія ды ўкраінскія землі. Логіка тут вельмі простая: паколькі мы, маўляў, з ад-наго кораня, значыцца, жыць павінны ў адной дзяржаве - зразумела, у расейскай.\nЛетапіс называе Полацк сярод гарадоў, дзе сядзелі князі, якія прызнавалі старэйшым між сябе кіеўскага Алега. Разам з тым улада далёкага Кіева ніколі не была тут трывалая. Горад нашых продкаў імкнуўся жыць незалежна і будаваць сваю дзяржаву. Добрыя ўмовы гэтаму стварала выгаднае геаграфічнае сгановішча на шляхах, што звязвалі Арабскі халіфат і Хазарыю са Скандынавіяй і славянскім светам.\nУ 2-й палове Х стагоддзя ў Полацку кіраваў незалежны ні ад Кіева, ні ад Ноўгарада князь Рагвалод. (Відаць, ён быў сынам полацкай княгіні Прадславы, згаданай у дамове, якую ў 945 годзе падпісалі Візантыя і кіеўскі князь Ігар.) Іначай кажучы, у тыя часы пачала існаванне першая беларуская дзяржава - Полацкае княства.\nНа хаўрус з ёю мог разлічваць той, хто возьме за жонку Рагвалодаву дачку Рагнеду. Магла віраваць над Палатою вясельная бяседа з хмельным мёдам і заморскім віном, з пес-нямі гусляроў і прысягамі на вечную ўзаемную вернасць. Псторыя ж вырашыла пасвойму: не рамейскае віно лілося на Рагнедзіным вяселлі, а кроў...\nСпачатку Полацк прымаў сватоў ад кіеўскага князя Яраполка. Рагвалоду найвыгадней было, каб Кіеў ды Ноўгарад варагавалі, а крывіцкая дзяржава тым часам пашырала ме-жы ды выходзіла на волакі, што злучалі Дзвіну з Дняпром і Ловаццю, дазваляючы трымаць у руках важную частку гандлёвага шляху "з варагаў у грэкі". Але ў такім разе Полацк апынаўся паміж двух агнёў. Князь мусіў выбіраць і аддаў сваю прыхільнасць мацнейшаму, на ягоную думку, Кіеву.\nПаспрабуйма знайсці ў ранняй гісторыі ўсходніх славянаў (дый не толькі іх) прыклад, каб два князі - бацька і сын - трымалі дзяржаву цэлае стагоддзе. Нехта скажа, што такога і быць не магло: часам князь на пасадзе і году не сядзеў - каго браты зарэжуць, каго пляменнікі ў магілу звядуць. А вось жа і магло. 3 1001 да 1044 года ў Полацку валадарыў Брачыслаў, а пасля ягонае смерці, да 1101-га,- найславуцейшы з полацкіх князёў Усяслаў Брачыславіч, празваны Чарадзеем. Празваны, заўважым, нездарма.\nТаямніца ахутвае ўжо ягоны прыход на свет. Як занатавана ў летапісе, маці нарадзіла Усяслава "от волхвовання", гэта значыць, пры ўдзеле паганскіх чараўнікоў. На галаве немаўля мела загадкавае "язвено", што вешчуны наказалі маці завязаць, каб сын насіў яго да смерці. Можа, гэта была нейкая язва, а мо - вялікі радзімы знак, якім пазначае сваіх абраннікаў неба?\nСучаснікі і нашчадкі верылі, што гэтага князя нябесныя сілы надзялілі вешчай душою, што ён умеў перакінуцца ў шэрага ваўка, у яснага сокала ці ў тура з залатымі рагамі. Ужо пры жыцці пра яго складалі паданні. Ва ўсіх усходнес-лавянс'кіх зсмлях з пакалення ў пакаленне перадаваліся быліны пра Волха Усяславіча-мудрага ўладара, смелага воіна, сына князёўны і лютага Змея, пераможцу індыйскага цара. Правобраз Волха - полацкі князь-вяшчун. Як мяр-куюць знаўцы славянскае даўніны акадэмікі Дзмітрый Ліхачоў і Барыс Рыбакоў, памяць пра Усяслававы подзвігі за хоўваюць і шматлікія сказанні пра Іллю Мурамца.\nЛетапісы паведамляюць, што, выконваючы волю вешчу ноў, князь усё жыццё так і насіў на галаве перавязь. Схава наму пад ёю таямнічаму язвену прыпіспалі "нялітасцівасць Усяслава на кроў. Чарадзей сапраўды праліў нямала крыві, але большая частка яго доўгага княжання была ўсё ж аддадзена мірным клопатам. Дзесяць гадоў ён жыў у згодзе з Яраславам Мудрым, потым яшчэ дзесяць з ягоным сынам, кіеўскім князем Ізяславам, якому палачане дапамага лі ваяваць з качэўнікамі-торкамі. Якраз з тых мірных часоў, з паловы XI стагоддзя, плыве над Дзвіною велічны карабель Сафійскага сабора.\nУсяслаў узводзіў храм у гонар святой Сафіі, каб сказаць свету пра роўнасць Полацка з Ноўгарадам і Кіевам, дзе такія саборы з'явіліся трохі раней. Даіэтуль мураваных храмаў палачане не ставілі, таму князь запрасіў у горад візантый-скіх дойлідаў. Да іх, на хаду асвойваючы будаўнічыя сакрэты, далучыліся мясцовыя муляры: нельга ж было, каб галоўны сабор Полацкай зямлі падымалі ў неба рукі чужынцаў.\nГрэцкае слова "сафія" у перакладзе значыць "мудрасць", "майстэрства". ІІродкі тлумачылі яго шырэй - як вялікую чалавечую супольнасць, з'яднаную агульнымі клопатамі і памкненнямі. Сабор мусіў стаць сімвалам адзінства і адна-думства ўсіх жыхароў княства. Яго будавалі ўсёй грамадой. На пакладзеным у парозе Сафіі вялізным камені-вапняку, што праз дзевяць стагоддзяў ператворыцца ў музейны экспанат, старжытныя полацкія майстры пакінулі нам свае імёны: Давыд, Тума, Мікула, Копысь, Варышка... .\nТут не толькі маліліся: князь з сям'ёй і прыдворнымі ўверсе, на хорах, астатнія - унізе. У Сафіі прымалі паслоў, абвяшчалі вайну і падпісвалі мір, захоўвалі княжы скарб і заснаваную Ізяславам бібліятэку, узаконьвалі пячаткаю сталічнага горада гандлёвыя дамовы. Нездарма яна мела надіііс: "Печать Полоцьская і святоі Софьі".\nВідаць, мы ўжо ніколі не даведаемся, што занатавалі полацкія манахі пад 6574 (6574-5508=1066) годам. Кіеўскі ж летапісец пакінуў такія словы: "Прыйшоў Усяслаў і ўзяў Ноўгарад з жанчынамі і з дзецьмі, і званы зняў са свя-той Сафіі". За год да гэтага полацкая дружына ўжо хадзіла на Пскоў, узяць які, праўда, не ўдалося. Мірнае жыццё крывіцкага князя з суседзямі скончылася.\nУсяслаў, хоць і дарагой цаною, абараніў крывіцкую дзяржаву. ЁН пачуваўся упэўнена: за ім, апрача збройнае сілы, была глыбокая народная вера ў яго чарадзейныя здольнасці. У Радзівілаўскім летапісе ёсць мініяцюра, што засведчы-ла адносіны паміж вешчунамі і наўгародскім князем. Злева стаіць князь з бердышом, епіскап з крыжам і дружыннікі, справа - безбароды вяшчун ў доўгай белай апранасе і ягоныя прыхільнікі, простыя людзі. У Полацку такога варожага супрацьстаяння не існавала. Вешчунам тут не секлі галоў, не кідалі паганскіх святароў на разарванне мядзведзям, не па-лілі на вогнішчах. Верацярпімасць, ці, праўдзівей, дваяверства, і князя, і ягоных падданых няраз дазваляла Усяславу набіраць войска ў суседніх балцкіх або вугра-фінскіх землях, дзе яшчэ маліліся старым багам.\nЯраславічы ўпэўненасці ў перамозе не мелі, таму замест адкрытага бою спадзяваліся на хітрасць ды злачыннае ашу-канства.\nПраз чатыры месяцы ворагі сустрэліся зноў, цяпер каля Воршы. Усяслаў стаяў з дружынаю на правым дняпроўскім беразе, Яраслававы сыны - на левым. Кіеўскі князь прапа-наваў вырашыць спрэчку палюбоўна, можа, нават нагадаў Чарадзею, як дамовіліся на Судоме іхнія бацькі. Ізяслаў даў прысягу, што не ўчыніць полацкаму валадару ніякага ліха, і замацаваў яе прынародным цалаваннем крыжа.\nТым разам вешчая душа схібіла: нельга было верыць ні словам, ні крыжоваму цалаванню, і сыноў на перамовы браць таксама нельга было. Абяцанняў Ізяслававых хапіла датуль, пакуль Чарадзей з сынамі не пераехаў 10 ліпеня на чоўне раку ды не зайшоў без аховы ў шацёр да кіеўскага князя. Той махнуў рукой, наляцелі дружыннікі, і ўмомант вока трое Рагвалодавічаў ляжалі на доле, звязаныя вяроўкамі.\nКолькі разоў каяўся Усяслаў за сваю даверлівасць па дарозе ў Кіеў і потым, ў жудаснай земляной турме-порубе, куды яго кінулі, закаваўшы ў кайданы. Намеры Яраславічаў зразумелыя - згнаіць, звесці Рагвалодаў корань са свету, учыніць тое, што рабіў ды не скончыў Уладзімір з ваяводам Дабрынем. На літасць крывіцкі князь не спадзяваўся - ведаў, які прыклад даў спадкаемцам сам Яраслаў Мудры: пасадзіў у поруб роднага брата Судзіслава, і сядзеў ён там чвэрць стагоддзя, пакуль не пачаў дыхаць на ладан. Толькі тады выпусцілі нляменнікі дзядзьку на божы свет, каб праз манаскі зарок вырваць адмову ад усякіх княжых правоў. Такі, а мо і страшпейшы лёс чакаў і Рагвалодавічаў.\nВязніца - сырая яма, накрытая зверху ў тры накаты бярвёнамі з маленькім вакенцам, праз якое ледзьве точыцца паветра ды прасоўваюць палоннікам хлеб з вадою. Напера дзе безнадзейнасць, і, здаецца, лепей перагрызці зубамі жы-лы ды сплыць крывёю, чым ператварыцца ў лядачага старо га і бачыць, як гасне жыццё ў сынах. Але князя трымала на гэтым свеце думка пра Бацькаўшчыну, якую рабавалі кіеўскія стаўленікі. Трымала і надзея на паганскіх багоў, з якімі Чарадзей ад нараджэння стараўся жыць у згодзе: не крыў дзіў вешчуноў, не руйнаваў капішчаў, будаваў над Дзвіною свой хрысціянскі сабор ды здымаў званы з сабора наўгародскага.\nЯкому богу маліўся князь, у каго прасіў збавення ад палону - невядома. Аднак праз год вызваленне прыйніло.\nУ 1068 годзе на кіеўскую зямлю ўварваліся полаўцы. Яраславічы выйшлі насустрач і былі ўпічэнт разбітыя. "3а грахі нашы наслаў Бог на нас паганых, і пабеглі ругкія князі",- выводзіў летапісец, успаміпаючы вераломства пад Воршаю.\nЕсць падставы лічыць, што выбаўленню полацкага князя з вязніцы і абранню яго на вялікакняжы пасад спрыяў ігумен Кіева-Пячорскага манастыра Феадосій. Вядома, што Чарадзей быў у прыязных адносінах і з адным з самых адукаваных людзей таго часу Антоніем Пячэрскім.\nУсяслаў Брачыславіч стаў вялікім кіеўскім князем. Адмерана на гэта яму было мала - усяго сем месяцаў. Ды на тое ён і Чарадзей, каб за месяц паспяваць столькі, на што іншаму і года мала. Зрабіў з Кіева імклівы паход на Тмутаракань, набыў там коней, якіх не хапала дзеля адпору "паганым". Напрыканцы таго ж года полаўцы адчулі сілу новага кіеў скага ўладара і, разгромленыя, адступілі ў сваё Дзікае Поле. Можа, у тыя сем месяцаў Усяслаў і заслужыў у аўтара "Слова пра паход Ігаравы" пахвалу за дзяржаўны розум і справядлівасць: "Всеслав князь людем судяше, князем грады рядяше"?\nЗрэшты, ён не збіраўся надоўга затрымлівацца на кіеўскім пасадзе. Чужы горад, ненадзейная дружына, варожае баярства. Адмовіліся плаціць даніну наўгародцы, касаву рацца паўднёвыя князі. Збеглы Ізяслаў таксама не хацеў развітваода з вотчынай і набліжаўся да Кіева з войскам цесця, польскага караля Баляслава. На каго Усяслаў мог разлічваць? Адно на просты люд, што абвясцп' яго сваім валадаром.\nКнязь вёў дружыну на Ізяслава, а праз сотні вёрстаў яго ўладна клікалі званы полацкае СаФii. л\nПавыколваўшы вочы ды пасцінаўшы галовы Чарадзеевым прыхільнікам, князь Ізяслаў з польскімі дружынамі рушыў з Кіева на Полацк. Усяслаў з купкаю найбліжэйшых прыдворных мусіў ратавацца ў фінскага племені водзь, адкуль, магчыма, паходзіла яго маці. Вадзякі былі паганцы, а таму прынялі князя-вешчуна гасцінна і далі яму войска дзеля паходу на Ноўгарад.\nКрывіцкіх ваяроў Усяслаў пад рукою не меў, а фінскія не вытрымалі націску наўгародцаў і пабеглі. Князь трапіў у па-лон, але адразу ж выншаў на волю. Ноўгарад памятаў, як тры гады таму палачане рабавалі горад, як грузілі на калё-сы сафійскія званы, ды пачуццё помсты перамог палітычны разлік. Нават гнаны і палонны, Чарадзей быў небяспечны вораг, бо за ім стаяла Полацкая дзяржава. Такога выгадней адпусціць - няхай ваюе з Кіевам.\nI Чарадзей ваяваў. На два гады знікшы з відавоку летапісцаў, у 1074-м ён раптоўным ударам выгнаў з Полацка кіеўскага стаўленіка Святанолка.\nПраз шэсць гадоў пасля выгнання Святаполка на Полацк пайшоў вайною вядомы ў гісторыі Уладзімір Манамах, тады князь чарнігаўскі і смаленскі. Ласы кавалак быў не ііа зубах, і ў наступным, 1078 годзе Манамах сабраў дружыны ўсіх паўднёвых княстваў, паклікаўшы на дапамогу наўгародцаў і палавецкую арду. I зноў адно аблізнуўся: Полацк выстаяў. Адступаючы, ворагі палілі і рабавалі полацкія воласці. У бяссілай лютасці яны дазвання знішчылі крывіцкі горад Одрск, які так і не падняўся з папялішча.\nУсяслаў з Манамахам сутыкнецца яшчэ няраз. Той нападзе з полаўцамі на Менск і не пакіне там "ні чалядзіна, ні скаціны". Будуць і іншыя бітвы, але, калі ўсходнеславянскія князі збяруцца ў 1097 годзе на з'езд у Любечы, каб дамовіцца кожнаму трымаць "вотчнну свою", Чарадзей не прыедзе. Ен не мае патрэбы нешта з некім дзяліць: ёсць дзяржава, дзе мірна жывуць хрысціяне і паганцы, ёсць войска, што абароніць княства ад любога ворага.\nПакуль ворагі скрыгаталі зубамі і выкрывалі будаўніка Сафіі ў бязбожнасці, крывіцкая зямля дасягнула вяршыні сваёй магутнасці. Абшарам Полацкае княства было роўнае такім тагачасным еўрапейскім дзяржавам, як герцагства Баварскае ці каралеўства Партугальскае. Апроч сталіцы яно налічвала васемнаццаць гарадоў: Віцебск, Браслаў, Заслаўе, Усвят, Копысь, Менск, Ворша, Лукомль, Лагойск, Друцк, Галоцічаск, Барысаў, Стрэжаў, Некалач, Емянец, Одрск, Гарадзец і Крывіч-горад, які потым будзе называцца Віль-няй. Улада Полацка пашыралася на ніжняе Падзвінне да самага Балтыйскага, або, як яго тады называлі, Варажскага, мора. На землях, дзе жылі продкі сучасных латышоў, стаялі гарады Герцыка і Куканос, у якіх сядзелі полацкія васалы.\nПолацкае княства паспяхова адстойвала незалежнасць ад Кіева. Апроч палітычных і эканамічных выгодаў, гэта давала творчую свабоду дойлідам, жывапісцам, ювелірам, ад якіх ніхто не вымагаў абавязкова арыентавацца на'кіеўскія ўзоры. Полацкая зямля - не толькі прарадзіма беларусаў, але і калыска беларускай культуры. Еўфрасіння была сярод рупных выхавальнікаў гэтага "дзіцяці". Нястомна збіраючы вакол сябе таленты, яна стала нашай першаю мецэнаткай.\nВысокі ўзлёт полацкай школы дойлідства засведчыла стварэнне Спасаўскай, або Спаса-Праабражэнскай (цяпёр яе часта не зусім правільна называюць Спаса-Еўфрасіннеўскай) царквы - неацэннага помніка сусветнай культуры.\nПасля смерці князёўны Бацькаўшчына, няхай і нядоўга, але пажыла у спакоі і міры. Аціхлі ўсобіцы, аднавілася адзінства Полацкай зямлі. Хоць яна ўжо была падзеленая на добры тузін удзельных княстваў, агульныя інтарэсы гуртавалі іх у магутны баявы і палітычны хаўрус.\nКалі ў Друцку сеў смаленскі стаўленік, шэсць полацкіх князёў зрабілі ў 1180 годзе пераможны паход і вярнулі горад пад уладу Усяслава II. У аб'яднаным войску разам з крывічамі ішлі літоўцы і ваяры з падуладнага Полацку племя ліваў, што жыло на самым узбярэжжы Варажскага мора.\nЛітоўцы былі хаўруснікі моцныя, а таму і ненадзейныя. Праз няць гадоў полацкі князь у баі з імі загінуў, і ў Бельчыцкі княжы хорам прыйшоў новы гаспадар, малодшы Усяс-лаваў брат, якога дагэтуль і ў навуковай, і ў мастацкай літаратуры называлі Уладзімірам. Ні раней, ні пазней Уладзіміраў у полацкай дынастыі не было. Чаму-растлумачыць няцяжка, варта толькі згадаць крывавае Рагнедзіна вяселле. Рагвалодавічы не называлі сыноў імем ворага.\nВалодша займаў полацкі пасад трыццаць гадоў і ўвесь гэты час мусіў змагацца з новым смяротна небяспечным ворагам - рыцарамі-крыжакамі. На пачатку 1216 года ён рых таваўся да вялікага паходу на Рыгу.\nПершыя паслы з Чудскай зямлі прыйшлі ў Полацк на Вадохрышча, у самыя лютыя маразы, калі мядзведзь пераварочваецца ў берлагу на другі бок. На мірныя паселішчы эстаў наляцелі немцы з атрадамі перавернутых у новую веру ліваў. Мужчын забівалі на месцы, а жанчын, дзяцей і гавяду гналі ў Лівонію. Дзесяць дзён эсты адбіваліся ў замку, а на адзінаццаты, калі з абложнае вежы нямецкія латнікі з лукаў і прашчаў перабілі палову абаронцаў, мусілі скарыпда: пусцілі ў замак лацінскага святара і аддалі немцам ў заложнікі сыноў сваіх старэйшын. Паслы прасілі полацкага князя ісці на Рыгу, а самі абяцалі паўстаць і цясніць вайной ліваў і летаў.\nНовыя паслы скардзіліся, што суддзі, якіх шлюць немцы ў скораныя землі, дбаюць не пра справядлівасць, а пра сваё багацце. Эсты не хочуць плаціць дзесяціну, не хочуць карміць святароў і хадзіць з немцамі на вайну, каб потым цяр-пець помсту ад суседзяў. Чудзіны зноў прасілі ў Полацка падмогі. Ен, Валодша, прыняў іхласкава, ад сваіх ранейшых слоў не адмаўляўся, аднак не гэтых паслоў ён чакаў.\nНа поўню наплыла хмара, і ў вакне князь бачыў толькі вогнішча з чорнымі постацямі ваяроў са зменнай начной варты. Але ён ведаў, што вунь там, праваруч, падняты на ноч мост цераз роў, там і там - вялізныя, укапаныя ў зямлю медныя катлы для вару, які пальепда на галовы тым, хто адважыцца напасці на Бельчыцы. Харчу і вайсковых запасаў у складах хопіць хоць на два гады аблогі. Ды ўсё гэта не магло развеяць нялёгкіх князевых дум.\nТрыццаць гадоў носіць ён гэтыя думы ў сабе, трыццаць гадоў яны падпільноўваюць яго, каб у адну з начэй зноў прыціснуць сэрца каменем-жарнавіком, і з кожным годам камень гэты робіцца цяжэйшы і цяжэйшы. Але мудра пісана ў кнігах: "Хто, рабуючы чужое, будуе на тым дом свой, той складае яго на лёдзе. Прыйдзе вясна, і сплыве дом за мора".\nНеразумна ўсё жыццё вінаваціць сябе, але хіба забудзеш, што калісьці як дарагіх гасцей прымаў людзей з чорнымі душамі, якія ў сэрцы сваім хацелі пагібелі і яму, і ўсей Полацкай зямлі.\nУ тое ж лета, як ён сеў на полацкі.пасад, у горад прыйшоў па Дзвіне разам з брэменскімі купцамі першы лацінскі манах. Быў ён у падшытай ветрам, лапленай сутане і выгляд меў такі, быццам ніколі не еў уволю хлеба. У княжым хораме заморскі госць трымаўся цішэй за халопа, толькі бесперастанку маліўся і праз тлумача прасіў аднаго: дазволу прапаведаваць слова Божае ў падуладнай полацкаму князю зямлі ліваў.\nПолацку здавён не надта рупіла, што яго даннікі моляцца не ў цэрквах, а ў святых гаях і дубровах; іхнія багі любілі мяса аленяў і тураў, а найлепшым пачастункам была ім кроў палонных чужынцаў. Але ён, Валодша, даў манаху згоду, бо полацкія купцы казалі, што маюць добры гандаль у Брэмене і Любеку. Мала таго, на адвітанне ён адарыў ціхмянага госця кунамі і вавёрыцамі са сваіх кладовак.\nЯго пабойванні спраўдзіліся скора. Стары біскуп Мейнард памёр, а новы да полацкага князя ўжо не паехаў. Прыкрываючыся Божым словам, немцы сталі адбіраць у ліваў зямлю. Папа ў Рыме ўжо абвясціў адпушчэнне грахоў усім, хто нашые крыж і пойдзе служыць у біскупава войска на беразе Варажскага мора. Полацкія купцы прывезлі навіну, што папа і нямецкі кесар прыраўнялі паход у Лівонію да крыжовых паходаў у палесцінскую зямлю.\nМінулася яшчэ два гады, і побач з наўгародцамі і пскавічамі нолацкія ратнікі, што разам з віцяблянамі складалі траціну ўсяго войска, насмерць стаялі каля Варонінага Каменя на Чудскім возеры. Пасля Лядовага пабоішча яны супольна гналі палонных тэўтонаў да Пскова, а адтуль па-вярнулі на радзіму, у Полацк.\nУ той дарозе, каля вясёлых вечаровых вогнішчаў, старэйшыя векам дружыннікі неаднойчы згадвалі Валодшу і веры-лі, што князь бачыў усё з захмараных высяў і радуецца цяпер разам з імі.\nПолацкія воіны яшчэ няраз святкавалі перамогу над за-хопнікамі з захаду. Разам з літоўцамі, латышамі і эстамі яны ўшчэнт разбілі крыжакоў ля возера Дурбэ ў 1260 годзе. Праз два гады палачане даііамаглі пскавічам і наўгародцам пры-ступам узяць Юр'еў. Але гэта былі аіюшнія старонкі гісторыі магутнай Полацкай дзяржавы. Пад Юр'еў нашых нродкаў вадзіў ужо не Рагвалодавіч, а літоўскі князь Таўцівіл.\nНадыходзілі новыя часы. Нараджалася новая дзяржа-ва - Вялікае княства Літоўскае. Першая палова XIII стагоддзя адзначана з'яўленнем дзвюх варожых славянству сілаў: татараў на ўсходзе і Тэўтонскага ордэна на захадзе. Паміж імі і паднялася новая еўрапейская краіна. Яе стваральным ядром сталі беларускія і балцкія землі, размешчаныя на сучасным абшары Беларусі, яе моваю-старабеларуская, яе гербам-старажытны беларускі сімвал "Пагоня".\nДзяржава хутка расла і рабілася агульным домам некалькіх народаў. Першае найменне княства - Літоўскае - было яму ўжо цеснае, і афіцыйна яно пачало называцца Вялікім княствам Літоўскім, Рускім і Жамойцкім. Геаграфічна назва расшыфроўваецца так: Літоўскае - гэта заходні абшар Беларусі і паўднёвы ўсход сённяшняй Літоўскай рэспублікі (Летувы); Рускае - усходняя частка беларускіх і ўкраінскія землі; Жамойцкае - Жамайція, або Жмудзь, захад Летувы.\nУсіх, хто жыў у Княстве (а скарочана - проста ў Літве), незалежна ад нацыянальнасці ў сярэднявеччы звычайна на-зывалі па дзяржаве. Для Масковіі і ў XIV, і ў XVII стагод-дзях жыхары Беларусі былі літоўцамі або ліцвінамі. (У ра сейскіх дакументах часам трапляецца і такое: "полякн Федь-ка да Матюшка да Мнкнтка Матвеевы дета Мнкулаевы нз Полодцку".) Так звалі полацкіх або менскіх купцоў, ліцвіна-мі для ўсходніх суседзяў былі Францішак Скарына і ягоны паслядоўнік Пятро Мсціславец. Войска, што няраз прыходзі-ла над сцены Масквы і часта на 9/10 складалася з беларусаў, расейскія летанісы таксама называлі літоўскім. 3 тае самае прычыны жыхары Маскоўскай Русі былі для продкаў мас-кавітамі, а пазней маскалямі.\nПрыняцце хрысціянства. Хрысціянства і асвета.\nЦiкава, што, сеўшы ў Кіеве, Уладзімір выбраў з мноства паганскіх багоў шэсць галоўных. Але вось стод Пе-руна, як звычайнае бервяно, паплыў да дняпроўскіх парогаў, а ракў Уладзімір Краснае Сонейка зрабіў велізарнаю купеллю. Сагнаным на бераг кіянам князь кінуў пагрозлі-вае: "Хто не са мною, той супраць мяне". Баючыся суровай кары за непаслушэнства, паганцы заходзілі па шыю ў ваду і вярталіся ўжо хрысціянамі. Наўгародцаў, як сведчаць летапісы, кіеўскія ваяводы Дабрыня і Пуцята хрысцілі "агнём і мячом". Прыход новае веры ў беларускі Тураў таксама стаўся надзеяю драматычнай: нездарма там дагэтуль жыве паданне пра каменныя крыжы, шго прыплылі з Кіева і афарбавалі Прыпяць крывёю. А як прыняла Хрыстовую веру Полацкая зямля?\nАфіцыйныя гісторыкі ніколі нічога пэўнага не казалі - маўляў, гэта частка Кіеўскай Русі, таму ўсё было тут, як у сталіцы ці, у горшым разе, як у Ноўгарадзе. Аднак звестак пра тое, як хрысцілася наша княства, мы не знойдзем ні ў адным з вядомых сёння летапісаў. Няхай Полацкі летапіс не захаваўся, але, калі б кіеўскія дружыннікі ўчынілі на берагах Дзвіны крывавы гвалт, гэта абавязкова адзначылі б іншыя летапісцы.\nВа Уладзіміра Святаславіча ўжо не было дастатковай сілы, каб хрысціць палачанаў прымусова. Княства няўхільна адраджала сваю самастойнасць. Яго валадары - нашчадкі Рагнеды не мелі патрэбы сцвярджаць сваю ўладу пераводам у хрысціянства адразу ўсіх жыхароў, як зрабіў у Ноўгарадзе князь Уладзімір.\nПаганства несла ў сабе шмат светлага, такога, ад чаго чалавеку нялёгка адмовіцца. Полацкія князі, разумеючы гэта, тым не менш не хацелі бачыць сваю зямлю паганскаю выспаю сярод хрысціянскай Еўропы. Яны цвяроза ацэньвалі перавагі, якія давала дзяржаве і яе народу новая вера. Таму Полацк прыняў яе і сгірыяў мірнаму пашырэнню Хрыстовага вучэння на ўсім крывіцкім абшары.\nУжо ў 992 годзе была ўтворана Полацкая епархія. Сёй-той з нашых продкаў мог надзець крыж яшчэ у час паходаў на хрысціянскую Візантыю. Некаторыя гісторыкі мяркуюць, што хрысціянінам быў князь Рагвалод. Магчыма, у Полацку ўзнік і першы ва ўсходніх славянаў манастыр. Дапусціць гэта дазваляе скандынаўская "Сага пра хрышчэнне", дзе апавядаецца пра падзеі Х стагоддзя. Герой сагі, прылічаны пасля смерці да святых Торвальд Вандроўнік, хрысціў Ісландыю, адкуль выправіўся ў Ерусалім. Заслужыўшы вялікую пашану ў канстанцінопальскага патрыярха, паломнік вяртаўся на радзіму праз усходнеславянскія землі.\nУ "Русіі" ён заснаваў манастыр Іаана Хрысціцеля, у дарозе сканаў і быў пахаваны "ў высокай гары каля царквы святога Іаана, непадалёку Полацка". Высокую гару знайсці ў По-лацку няцяжка. Быў тут і згаданы ў гістарычных дакументах старажытны манастыр у гонар Іаана Хрысціцеля.\nНяма ніякіх доказаў, што Полацкая зямля прымала хрост ад Кіева. Затое ёсць багата іншых сведчанняў. Аўтар "Аповесці мінулых часоў" піша, што ў 1007 годзе ў Полацку "перанесены святыя ў святую Багародзіцу". Першыя кіеўскія святыя Барыс і Глеб з'явяцца адно праз колькі гадоў, а пера-нясуць іх у царкву, як сведчыць той самы летапісец Нестар, у 1072 годзе. Хто ж тады тыя таямнічыя полацкія святыя? Самае верагоднае, што пакутніца Рагнеда-Анастасія ды яе сын Ізяслаў.\nЯк бы ні хацелася камусьці аб'явіць хрысціцелем крывіцкае зямлі кіеўскага князя Уладзіміра, новая вера прыйшла ў княства непасрэдна з Візантыі.\nНягледзячы на тое, што царква абвяшчала вялікім грэхам не толькі размову пра паганства, але і думкі пра яго, хрысціянства на нашай зямлі яшчэ велымі доўга мірна суіснавала са старым светаўспрыманнем. Паганцамі ў душы заставаліся і простыя людзі, і некаторыя з вялікіх полацкіх князёў.\nНават у XVII стагоддзі праваслаўныя багасловы з абурэннем пісалі: "Шануюць старых бажкоў Леля і Палеля і агідныя Богу іхнія імёны крычаць на ігрышчах. Славяць на вяселлях і матку іх Ладу, і гэтага хрысціянам сцерагчыся трэба, каб унікнуць кары Божай. I нячысціка Купалу сла-вяць, асабліва перад нараджэннем Іаана Хрысціцеля. Хлоп-цы і дзяўчаты звіваюць сабе вянкі з некаторых траў і ўскла-даюць іх на галовы і па вадзе пускаюць, забыўшыся пра імя Госпада нашага. 1 агонь раскладаюць на тым д'яблавым ігрышчы, і скачуць праз яго, і карагоды вакол яго водзяць, і шмат чаго іншага на тых ігрышчах учыняюць, пра што і пісаць непрыстойна. 1 на свята Нараджэння Хрыстовага славяць нячысціка Каляду, і ўсё гэта спакусы д'яблавы. Есць і такія, што твары свае і ўсю і'ожасць чалавечую, на пада-бенства Божае створаную, хаваюць пад маскамі, на д'яблаў узор зробленымі, і тым як быццам Бога нашага дакараюць, пагарджаючы стварэннем рук ягоных". Гэтыя словы маюць непасрэднае дачыненне да Полаччыны, дзе карані паганскае веры былі асабліва глыбокія.\nУладзімір Краснае Сонейка пасля хрышчэння пражыў яшчэ амаль трыццаць гадоў.\nПолацкая зямля прыняла хрысціянства да яго афіцыйнага падзелу на заходнюю і ўсходнюю плыні ў 1054 годзе. Хрысціўшыся паводле грэцкага абраду, нашы продкі не адчувалі варожасці і да вернікаў-лацінцаў. У часы Еўфрасінні ў Полацкім княстве пашыраліся жыціі рымскіх святых. Асаб-лівую папулярнасць меў жыццяпіс Аляксея чалавека Божа-га. "Родам рымлянін" быў адзін з першых беларускіх святых Меркуры Смаленскі. Высакародны дух павагі да людзей іншае веры палачане захаваюць на працягу стагоддзяў.\nПаспрабуйма пакласці перад сабою таўшчэзныя тамы "Всемирной истории" ды экцыклапедый і знайсці ў Еўропе XII стагоддзя жанчыну, якую па адукаванасці і па зробленым дзеля асветы свайго народа можна паставіць побач з Еўфрасінняй. Усяславава ўнучка ў той эпосе не мела роўных сабе і ў славянскім свеце, і на ўсім еўрапейскім кантыненце.\nЯна не сканчвала універсітэтаў. Па-першае, жанчын ў сярэднявечныя універсітэты не прымалі. Па-другое, калі Прадслава нарадзілася, у Еўропе, здаецца, была ўсяго адна альмаматэр - у Балоньі. У Парыжы і Оксфардзе яны адчыняцца пазней.\nЕўфрасінніный універсітэтам была тагачасная літаратура.\nСярод кніг, якія перакладалі і перапісвалі, прыехаўшы на ўсход славянства, візантыйскія святары ды іх мясцовыя па-слядоўнікі, большасць складалі, вядома, царкоўныя творы. Але ў княжыя палацы і ў манастыры траплялі таксама хроні-кі, гістарычныя аповесці, прыродазнаўчыя трактаты.\nМаладая манашка змагла цалкам аддацца кнігам. Апрача Бібліі, яна чытала творы рымскіх і візантыйскіх багасловаў, -якіх называюць айцамі царквы. У полацкіх кнігазборах былі творы выдатнага хрысціянскага прапаведніка Іаана Задата-вуснага, што вобразна выкрываў чалавечыя заганы і наву-чаў чытачоў дабрачыннасці. Той самай мэце служылі пацерыкі - зборнікі кароткіх апавяданняў пра людзей, слаўных сваёй вераю. 3 іх старонак паўставаў фантастычны, поўны дзівосаў свет, дзе за людскія душы зацята змагаліся сілы дабра і зла. Пра будучыню гэтага свету і чалавечы лёс пасля смерці апавядала апакрыфічная кніга "Блуканне Багародзіцы па пакутах". Яшчэ за князем Ізяславам у Полацк маглі трапіць кнігі славянскіх асветнікаў Кірылы і Мяфодзія, вядомыя па апісанні бібліятэкі Сафійскага сабора ў XVI стагоддзі.\nКамусьці здаецца, што ўсё роўна гэта былі задворкі Еуропы. Візантыйскі імператар Аляксей Комнін думаў іначай. Таму, маючы вялікі выбар, і ўзяў шлюб з Усяслававай дачкою. Сваяцтва полацкай дынастыі Рагвалодавічаў з домам Комнінаў мела, як мы ўбачым, далёкія палітычныя і культурныя вынікі.\nЗнайшлі ў Полацку нават ракавінку малюска каўры, радзіма якога Індыйскі акіян. Чулася на торжышчы і нямецкая гаворка. 3 Заходпяй Еўропы рамеснікі атрымлівалі свінец, медзь і волава. Першае месца ў полацкім імпарце колькі стагоддзяў займала соль, у экспарце-воск і футра.\nРазлічваліся срэбнымі зліткамі - грыўнямі. Грыўня дзялілася на 20 нагатаў або 50 кунаў. Конь, напрыклад, каштаваў дзве-тры грыўні. ІІлацілі таксама вязкамі футравіны.\nГаворачы пра гандаль, трэба ўспомніць і пра шляхі, па якіх ездзілі купцы ды іншыя падарожнікі.\nГалоўнымі дарогамі былі водныя. Паблізу горада па Дзвіне снавалі невялікія выдлубаныя чаўны-аднадрэўкі. Са стаўбура вячыстае ліпы тым самым спосабам можна было зрабіць лодку, куды змяшчалася некалькі коней з людзьмі. Ішлі па рацэ важка наладаваныя таварам пласкадонныя стругі. Паўсотні ваяроў з рыштункам падымала ладдзя (яны хадзілі над ветразем і на вёслах). Вялікія ладдзі з палубай і носам, аздобленым выразанай з дрэва звярынай ці птушынай галавой, зваліся насадамі. У сярэднявеччы на беларускіх рэках сустракаліся піраты, якіх называлі расколамі. (Ці не адтуль пайшло жаргоннае слаўцо "раскалоць"?)\nПраз валокі, дзе гандлёвыя караваны пераходзілі з адной рачной сістэмы ў другую, судны перапраўляліся на катках і колах, а невялікія перавозілі на запрэжаных некалькімі коньмі калёсах або валакушах. Ездзілі па рэках і на санях, але тыя лёгка беглі адно на пачатку зімы, пакуль завірухі не перагароджвалі ледзяной дарогі сумётамі.\nНа высокіх берагах і прыбярэжных узлобках усцяж Дзвіны будавалі "глядзені", адкуль вартавы ўдзень і ўначы сачыў, цi не набліжаецца вораг. У выпадку небяспекі загараўся сігнальны агонь, які бачылі з суседняга дазору. Лан-цужок агнёў хутка дабяіаў да горада, і жыхары бралі ў рукі зброю. Адзін з такіх "глядзеняў" стаяў на ўзгорку каля вёскі ІІадкасцельцы, што ўвайіііла цяпер ў межы Наваполацка.\nЕздзілі не толькі рэкамі. Сухаземныя шляхі вялі з Полацка ў Пскоў, Ноўгарад, Менск... Першымі дарожнымі знакамі былі засечкі на дрэвах, а ўзімку - высокія тычкi.\nМалюючы тагачаснае жыццё, можна сказацi пра вечавыя сходы, што віравалі побач з Сафійскім саборам. По-лацкае веча было ў горадзе другой ўладай. Князь узначальваў войска, кіраваў дзяржавай, раздаваў васалам землі з гарадамі. Веча вырашала пытанні вайны і міру, слала пасольствы, вяршыла найвышэйшы суд, ацэньвала дзей-насць князя. Некалі Брачыслаў Ізяславіч прыняў на службу варажскую дружыну Эймунда толькі са згоды вечавога сходу, які пастанавіў даць князю грошы на разлік з наймітамі. Веча мела права запатрабаваць ад уладара адказу за прай граную бітву і нават за перамогу, калі тая каштавала занадта дорага.\nПаступова полацкае веча набярэ такую сілу, што пачне само запрашаць князёў на пасад (праўда, абавязкова з роду Рагвалодавічаў) і пазбаўляць іх улады, выганяючы з горада. Пасля Усяслава дваяўладдзе прывяло да таго, што вялікія князі полацкія жылі ўжо не каля муроў Сафіі, а за Дзвіною, у Бельчыцах. Галоўнай асобаю ў дзядзінцы стаў епіскап. Ад яго імя, гэтаксама, як і ад імя князя, веча заключала дамовы, іхнімі пячаткамі змацоўваліся дзяржаўныядакументы. Лета нісы паведамляюць, іыто ўлада ў Полацку ў XII стагоддзі належала трыццаці "мужам", або "старцам". Па сутнасці, Полацкая зямля была феадальнай рэспублікай з выбарным манархам.\n1. Уладзімір Арлоў. Таямніцы полацкай гісторыі. Мінск, Беларусь, 1994.\n2. Алексеев Л.В. Полацкая земля. М., 1966.\n3. Ластоўскі В.Ю. Кароткая гісторыя Беларусі. Мн. 1992.\n4. Iгнатоускi У.М. Кароткі нарыс гісторыі Беларусі. Мн. 1992.


Фердынанд Рушчыц - агульная спадчына\nГісторыя сямейных могілак Рушчыцаў ў Багданаве (“Рушчыцаўская горка”)\nУ 1742 годзе Францішак Данілевіч прадаў Багданава Томашу Лахавіцкаму і яго жонцы Барбары з Сулістроўскіх. Ва ўлаланні Чаховічаў Багданава застаецца амаль 100 год, аж да 1836 года. Пасля смерці Томаша Чаховіча (1779г.) яго немалую спадчыну атрымалі трое яго сыноў – Філіп Ігнацы, Віктар і самы малодшы Ігнацы. Пры падзеле Філіп Ігнацы, маршалак шляхты, атрымаў паміж іншым і суседнія з Багданавам Вайганы, Віктар, старшыня земскіх судоў, - само Багданава і навакольныя фальваркі, а малодшы Ігнацы – Сурвілішкі.\nПасля смерці Віктара Чаховіча (пам. у 1795г.) трое яго дзяцей падзялілі спадчыну : багданаўская маёмасць застаецца старэйшаму Казіміру Чаховічу, жанатаму з Пшэціслаўскай), апошняму абранаму шляхтай маршалку. Францішак Чаховіч атрымаў у спадчыну фальварак Галаблёўшчына, а іх сястра Барбара Чаховіч ( замужам за Вінцэнтам Лаудыньскім) атрымала ў пасаг маёнтак Горы.\nКазімір Чаховіч памёр ў Багданаве ў 1834 і пахаваны каля багданаўскага касцёла, як і яго сястра Барбара (пам. у 1839 г.). Надмагільныя камяні на магіле Казіміра і Барбары Чаховічаў існавалі да ІІ сусветнай вайны, аднак сёння ад іх няма і следу.\nПасля смерці Казіміра Чаховіча Багданава ў 1836 годзе выстаўлена на аукцыён, і яго набывае Фердынанд Рушчыц (нар.6.ІІ.1786 г.- пам.16.ІХ. 1848 г.), жанаты ад 1825 года з дачкой Філіпа Ігнацы Лахавіцкага Чаховіча Ганнай, якая прынесла ў якасці пасагу маёнтак Вайганы, што налічваў 670 дзсянцін зямлі.\nФердынанд Рушчыц (нар.6 II 1786 – пам. 16 IX 1848) сын Міхала паходзіў з Кобрынскага павету, дзе ў 1811 годзе набыў фальварак Бакоўшчына. Па прафесіі быў юрыстам, і ад 1806 года працаваў адвакатам. У 1817 – 1829 быў паўнамоцным прадстаўніком ардыната кн. Радзівіла ў Радзівілаўскай камісіі ў Вільні, а з 1832 года вядзе справ кн. Вітгенштэйна. У 1818 г. Стаў членам ложы „Gorliwy Litwin”, a з 1829 намеснік магістра па справах абрадаў і цэрымоній гэтай ложы.\nУ 1825 жаніўся з Ганнай Лахавіцкай Чаховіч (1800-1874) - дачкой Філіпа Чаховіча, харунжага Замейскага (Свянцянскага) павету , маршалка шляхты. Ганна мела сястру Марыю і двух братоў – Яна Чаховіча ( яго партрэт работы Пэшкага захоўваецца ў сям’і Рушчыц) і Даніэля Чаховіча - эмігранта пася 1831года.\nУ 1849 r. памірае Фердынанд Рушчыц. Ён пахаваны не каля багданаўскага касцёла, але ў выдзеленым для сямейных могілак Рушчыцаў спецыяльным месцы, якое знаходзіцца на ўзгорку каля вёскі Багданава на адлегласці 1 км ад сядзібы па суседству з выйсковымі могілкамі. Фердынанд Рушчыц быў першы, хто пахаваны на тых сямейных могілках. Помнік з чырвонага граніту ў выглядзе абеліску з крыжам на версе захаваўся да гэтай пары.\nПасля ІІ сусветнай вайны старыя дрэвы, якія раслі на рушчыцаўскіх могілках, высеклі. У гэты час на могілках не было пахаванняў, акрамя магіл двух мясцовых жыхароў (90-ыя гады).\nНа ўсіх крыжах прымацаваны надмагільныя таблічкі з імёнамі пахаваных, перасланыя сям’ёй Рушчыц з Варшавы. Могілкі даглядаюць патомкі сям’і Марыі і Адольфа Ясенчукоў, некалішніх сыравара і пакаёўкі, якія і цяпер жывуць ў Багданаве, перш за ўсе іх дочкі.\nБагданава знаходзіцца на шашы Вільня-Ашмяны-Валожын на адлегласці 80 км ад Вільні. Спачатку гэтыя землі уваходзілі ў склад гальшанскіх уладанняў Сапегаў.\nУ другой палове XVI ст. Багдан Сапега (пам. у 1593г.)- каштэлян брэсцкі і смаленскі- выдзеліў з агульнага абшару частку зямель, якую назваў Багданава - у гонар свайго імя. У першай палове XVII ст. гэты абшар значна павялічыўся. У 1650 г. агульная плошча Багаданава разам з фальваркамі складала 326 валок (1в.= у прыкладна 16,7 га).\nУ 1653г. Багданава перайшло ва ўладанне дачкі кн.Казіміра Сапегі – Барбары Валовіч. Тэкля Валовіч, выходзячы замуж за Пятра Міхала Паца , браслаўскага харунжага, прынесла Багданава у дом мужа ў якасці пасагу. Да багданаўскага маёнтку належылі і іншыя вёскі. Петр Міхал Пац (пам. у 1693г.), не маючы ўласных патомкаў, адаптаваў сына сваёй сястры Міхала Данілевіча. У 1742 г. сын Міхала Францішак Данілевіч прадаў Багданава з Рымавічамі, Галаблёўшчынай і Гарэцкаўшчынай Томашу Лахавіцкаму-Чаховічу гербу Астоя і яго жонцы Барбары з Сулістроўскіх. Пасля смерці Томаша Чаховіча Багданава з некалькімі фальваркамі атрымаў у спадчыну адзін з яго сыноў Віктар (пам. ў 1795 г.), земскі суддзя і намеснік стольніка ашмянскага, жанаты з Феліцыянай з Жабаў, - вядомы ў гісторыі маёнтку як добры гаспадар, заснавальнік шматлікіх гаспадарчых пабудоў. Яны паўставалі вакол існуючага ўжо шмат гадоў жылога дому. Спадкаберцамі Віктара Чаховіча былі яго сыны – Казімір, жанаты з Пшацішэўскай, маршалак Ашмянскага павету, вялікі арыгінал. Ён пакінуў пасля сябе менш значную памяць , чым бацька, хоць і знаны на тэрыторыі Багданава сваёй актыўнай дзейнасцю. Заснаваў тут, па-першае, “нейкі незвычайны сад”, гадоўлю баброў ў спецыяльна для гэтага выкапаным ставе, “Kafehaus з рознымі неспадзянкамі”, а побач старога дому выбудаваў “на ўласны вялікі кошт” так званы „скарбец”, будаўнцтва якога не скончыў; згодна з гарадзкімі традыцыямі даў назвы вясковым вуліцам Багданава. Пры гэтым жыў з размахам, падобна як і яго брат, вынікам чаго ў 1817 годзе абодва маёнткі “пайшлі з малатка” і часткамі засталіся падзелены паміж шматлікімі крэдыторамі. Толькі само Багданава засталося ва ўладанні Чаховічаў. Пасля смерці ўдавы Казіміра ў 1836 годзе сядзібу набывае з аукцыёну Фердынанд Рушчыц гербу Ліс (1786-1848), адвакат, намеснік кобрынскі, жанаты з Ганнай з Чаховічаў (1800 -1874). У пасагу ад жонкі атрымаў яшчэ суседнія Ваўганы.\nПасля Фердынанда Рушчыца Багданавам і Вайганамі валодаў яго сын Эдвард (1830-1910), а затым сын Эдварда Фердынанд – вядомы мастак, прафесар Універсітета Стэфана Баторыя ў Вільні, жанаты з Рэгінай з Руцкаў (1892-1939). Апошнімі ўладальнікамі Багданава да другой сусветнай вайны былі сыны Фердынанда – Эдвард Рушчыц (1915 - ), жанаты з Крысцінай з Чаховічаў (1924-2017), і яго брат Оскар (1917 - ). У 1939 годзе агульная плошча маёнтку Багданава і Вайган налічвала 550 га.


У скверы будзе чыста! Працоўныя калектывы выйшлі на ўборку — Дятлово. Перамога. Дятловская районная газета\nУ скверы будзе чыста! Працоўныя калектывы выйшлі на ўборку\n29.10.2021 01.11.2021 administrator570\nЗ раніцы 29 кастрычніка ў гарадскім скверы па вуліцы Слонімскай райцэнтра шматлюдна.\n“Узброіўшыся” граблямі і добрым настроем, тут сабраліся прадстаўнікі працоўных калектываў установаў адукацыі і культуры, Цэнтра сацыяльнага абслугоўвання насельніцтва Дзятлаўскага раёна.\nДзятлаўчане ўключыліся ў восеньскія мерапрыемствы па навядзенні парадку на зямлі, якія сёлета праходзяць пад сімвалам Года народнага адзінства.\nФронт работ прысутным акрэсліў намеснік начальніка аддзела жыллёва-камунальнай гаспадаркі, архітэктуры і будаўніцтва Васіль Мудры: у скверы трэба падграбці лісце, сабраць галіны і смецце.\nІ вось ужо шамаціць пад граблямі апалая лістота, якую руплівыя ўдзельнікі “ўборкі на свежым паветры” зграбаюць у “залатыя” купіны і загружаюць на прычэп трактара РУП ЖКГ, туды ж кідаюць галіны і іншае смецце.\nАб’ём работ даволі вялікі, аднак днём раней значны надзел тут ужо выграблі работнікі Дзятлаўскага лясгаса, прыйшлі яны дапамагчы і на гэты раз.\nУ другой палове дня працоўную вахту перанялі таксама кіраўнікі і спецыялісты аддзелаў раённага выканаўчага камітэта, работнікі электрасетак, раённага камітэта ГА “БРСМ”, рэдакцыі газеты “Перамога”, далучылася тэхніка камунгаса, РЭСа, лясгаса, ДРБУ, зазвінелі бензапілы і трымеры. У ліку “задач” па ўборцы было і выдаленне сухіх галін, маладых параснікаў, кустоўя.\n– Мы прымаем удзел у раённым суботніку, – расказала начальнік аддзела ідэалагічнай работы, культуры і па справах моладзі Вольга Рагачова. – З раніцы ў скверы ўжо папрацавалі арганізацыі і прадпрыемствы, актыўны ўдзел прынялі работнікі ўстановаў культуры, упраўлення па працы, занятасці і сацыяльнай абароне, Цэнтра па забеспячэнні дзейнасці бюджэтных арганізацый, камунгаса. У пасляабедзенны час зноў задзейнічаны каля 50 чалавек. Падобныя мерапрыемствы важныя для падтрымання чысціні як на тэрыторыі горада, так і раёна ў цэлым.\nЛюдзі працуюць зладжана, адзін за адным са сквера выязджаюць трактары з прычэпамі, поўнымі галінаў і лісця. “Апошняе золата” сёлетняй восені на тэхніку заўзята грузяць мужчыны.\nЗ бензапілой у руках працуе электраманцёр РЭС Уладзімір Макарчык.\n– Настрой цудоўны, – зазначае ён у час невялікага перапынку. – Мы робім горад больш прыгожым: я пілую старыя галіны, калегі па рабоце грабуць лісце. Працоўны дэсант нашай арганізацыі – гэта 9 чалавек і дзве адзінкі тэхнікі. У будні мне амаль штодзень даводзіцца брацца за бензапілу, аднак сёння асабліва прыемна прыняць удзел у такім маштабным мерапрыемстве.\n– Апошнія дні кастрычніка выдаліся цёплымі і сонечнымі, – дзеліцца ўражаннямі ад суботніка галоўны спецыяліст аддзела адукацыі райвыканкама Алена Чайкоўская. – Мы працуем з задавальненнем. Прыемна, што, дзякуючы агульным намаганням арганізацый, сквер стане чыстым і будзе дарыць добры настрой дзятлаўчанам. Асабліва радуе, што побач са мной на свежым паветры працуюць мае калегі. Гэта цудоўная разрадка для ўсіх нас напрыканцы рабочага тыдня.


Модное кафе «Еда & Кофе» открылось в Бегомле Докшицкого района — Докшицы Бегомль Официальная газета Докшицкого района Родныя вытокi Районная газета Новости Докшиц и региона Реклама в Докшицах Работа в Докшицах Докшицы онлайн Фото и видеоинформация о Докшицах Услуги в Докшицах Объявления в Докшицах\n30.04.2019 1234 Natali 0 Комментариев\nУтульнае кафэ “Еда & кофе” спажывецкай кааперацыі адкрылася днямі ў гарадскім пасёлку Бягомль. Новы аб’ект грамадскага харчавання са стыльным сучасным інтэр’ерам з’явіўся пасля пераспецыялізацыі былога кафэ “Мерыдыян”. Як адзначыла першы намеснік старшыні праўлення райста Таццяна Каляга, галоўнае – спадабацца пакупнікам і, вывучыўшы рынак, развівацца далей. На яе думку, новую кавярню хутка ацэняць людзі розных узростаў, асабліва моладзь, бо тут прапануюць аж 15 відаў духмянай кавы, кандытарскія вырабы на вагу.\nДзякуючы набытай параканвекцыйнай печы, якая захоўвае карысныя рэчывы прадукцыі, у прысутнасці наведвальнікаў спякуць свежыя булачкі і слойкі з джэмам. Чакаць прыйдзецца нядоўга – 5-10 хвілін. За ўтульным столікам можна выпіць квасу і з’есці марозіва з начыннем. Для тых, хто захоча добра пад’есці, можна заказаць першыя і другія стравы. Іх гатуюць па рэцэптах беларускай нацыянальнай кухні. Ёсць нават такая экзотыка, як аромамаркетынг. Гэта калі зала праз спецыяльнае ўстройства напаўняецца, напрыклад, пахам бісквіту, які выклікае апетыт у кліентаў.\n– Вельмі добра, што такія аб’екты з’яўляюцца ў нашым раёне, – сказаў старшыня райвыканкама Алег Пінчук, які наведаў брэндавы аб’ект “Белкаапсаюза” ў дзень яго адкрыцця. – Тым больш гэта адбываецца напярэдадні ІІ Еўрапейскіх гульняў, падчас якіх наша краіна будзе прымаць шмат гасцей. Важна не толькі прапанаваць наведвальнікам каву альбо гарбату, але і смачна і сытна накарміць іх. Яшчэ, як варыянт развіцця сервісу, трэба паклапаціцца пра культурную праграму, арганізацыю карпаратыўных вечарын і іншых банкетаў.\nТрэба адзначыць, што рамонт, на які затрацілі 15 тысяч рублёў, у кавярні зрабілі вельмі хутка. Закупілі сучаснае абсталяванне і посуд на суму 35 тысяч рублёў. Колькасць пасадачных месцаў у асноўнай зале павялічылася да 42-х. Кліентаў у “Еда & кофе” бармэны і кухары чакаюць кожны дзень. Дарэчы, кааператары прадугледзелі нават такія зручнасці, як зарадка тэлефона, бясплатны Wi-Fi, разаграванне ежы, так званых “ссабоек” і камплектацыя тэрмаса.\n← Премьер-министр Беларуси Сергей Румас посетил два предприятия АПК в Докшицком районе — ОАО «Бегомльское» и ОАО «Торгуны»\nДокшицкий автоклуб гастролирует по району →


Назва Сацыяльна-эканамічнае развіццё сельскіх тэрыторый на падставе традыцый І культурнай спадчыны\nУ мерапрыемстве, якое праходзіла ў красавіку ў Капыльскай цэнтральнай раённай бібліятэцы імя А. Астрэйкі ў рамках праекта міжнароднай тэхнічнай дапамогі “Умацаванне грамадскага ўзаемадзеяння для ўстойлівага развіцця сельскіх рэгіёнаў Беларусі” (рэалізуецца дзякуючы фінансавай падтрымцы Еўрапейскага Саюза і Фонда “Еўразія”), прынялі ўдзел прадстаўнікі мясцовых органаў улады на чале з намеснікам старшыні райвыканкама Алай Раеўскай, эксперты Беларускага грамадскага аб’яднання “Адпачынак у вёсцы”, упраўлення фізічнай культуры, спорту і турызму\nМінаблвыканкама, паляўнічагаспадарчага рэспубліканскага ўнітарнага прадпрыемства “Белдзяржпаляванне” і ДЛГУ “Капыльскі лясгас”, гаспадары вясковых сядзіб, прадстаўнікі праектных тэрыторый Капыльскага, Валожынскага і Зэльвенскага раёнаў, іншыя зацікаўленыя асобы.\nАле не толькі традыцыі дапамагаюць у “прыгатаванні” турыстычнага прадукта. Навакольнае асяроддзе, мясцовы ландшафт — гэта таксама складаемыя агратурыстычнага бізнесу. Некаторыя сакрэты такога “добрасуседства” раскрыў гаспадар сядзібы “Гаенскія вытокі” прафесійны пчаляр Сяргей Селях. Экскурсіі па пчальніку для дзяцей і дарослых — вельмі павучальныя і цікавыя. Наведвальнікі могуць прасачыць увесь працэс “стварэння” мёду і, у дадатак, паспытаць яго, за-піваючы чаем з мясцовых траў.


У Літве затрымалі кантрабандныя беларускія цыгарэты на 1,7 млн эўра. І гэта не рэкорд\n13 травень 2020, 16:25\nНа літоўскім памежным пункце пропуску Райгардас, што на дарозе з Горадні ў Друскенікі, 3 траўня затрымалі грузавік DAF з польскімі нумарамі — у машыне выявілі буйную партыю беларускіх кантрабандных цыгарэт.\nУ машыне, што ехала зь Беларусі, выявілі ня менш як 500 тысяч пачак цыгарэт на суму ня менш як 1,74 млн эўра. Разьбіраць тайнікі складана, таму дакладнай колькасьці кантрабандных цыгарэт ня ведаюць дагэтуль. Кіроўцу, грамадзяніна Беларусі, арыштавалі на два месяцы.\nГэта ўжо ня першая буйная партыя кантрабандных цыгарэт зь Беларусі ў гэтым годзе. 5 траўня падляскія мытнікі затрымалі партыю на тры мільёны эўра. 29 лютага 2020 году на Беласточчыне, на адным са складоў каля мяжы зь Беларусьсю, знайшлі партыю кантрабандных цыгарэт на 2,5 млн эўра. У студзені ў Карошчыне, на мяжы зь Беларусьсю (паблізу Тэрэспаля), канфіскавалі кантрабандных цыгарэт на 1,4 млн эўра.\nУ лютым 2020 году кантрабандныя цыгарэты на мільён эўра затрымалі на беларуска-літоўскай мяжы, у сакавіку літоўскія мытнікі спынілі фуру зь беларускімі цыгарэтамі на 2,7 мільёна эўра.\nРаней літоўскія мытнікі паведамлялі, што ў 2019 годзе менавіта беларускія цыгарэты склалі найбольшую долю — 85% — ад агульнай колькасьці канфіскаваных мытняй цыгарэт.\nУ 2019 годзе Беларусь таксама стала найбуйнейшай крыніцай нелегальнага тытуню ў Расеі — 36% усяго расейскага рынку нелегальных цыгарэт, згодна з апошнім дасьледаваньнем аналітычнага агенцтва Nielsen. Рэгулярна канфіскуюць кантрабандныя цыгарэты зь Беларусі ва Ўкраіне.\nАдну з найвялікшых партый кантрабандных цыгарэтаў зь Беларусі затрымалі на польскай мяжы\nБеларускія памежнікі затрымалі кантрабандыста, страляючы за 5 мэтраў ад Літвы


27.08.2019 11:26 Якасць адукацыі\nТрадыцыйная жнівеньская сустрэча педагагічнай грамадскасці Мінскай вобласці адбылася ў Дзяржынску. Тэма канферэнцыі — “Кампетэнцыі будучыні для эфектыўнага развіцця Міншчыны”. Удзел у мерапрыемстве ўзялі кіраўнік вобласці А.М.Ісачанка і намеснік міністра адукацыі С.В.Руды.\nМерапрыемствы ў рамках канферэнцыі праходзілі на працягу трох дзён. Спачатку для кіруючых работнікаў і спецыялістаў адукацыі ладзіліся семінары, на якіх удзельнікі азнаёміліся з нарматыўна-прававым і навукова-метадычным забеспячэннем адукацыйнага працэсу ў 2019/2020 навучальным годзе, асаблівасцямі арганізацыі адукацыйнага працэсу па вучэбных прадметах, вызначылі актуальныя напрамкі педагагічнай дзейнасці. Прайшлі семінары ў вочнай і дыстанцыйнай форме.\nАсноўныя падзеі разгарнуліся ў Дзяржынску. Паўдзельнічаць у мерапрыемстве змаглі не толькі тыя, хто прыехаў у райцэнтр. Упершыню вялася інтэрнэт-трансляцыя ўрачыстай цырымоніі, якую ўбачылі спецыялісты ў кожным раёне вобласці. Дзякуючы сучасным тэхналогіям, удзел у канферэнцыі ўзялі каля 3 тысяч чалавек.\nГасцей Дзяржынска сустракалі тэматычныя пляцоўкі. Кожная з іх расказвала аб дасягненнях сістэмы адукацыі вобласці. Так, пляцоўка, падрыхтаваная ўстановамі прафесійнай адукацыі, адлюстроўвала цеснае ўзаемадзеянне ліцэяў і каледжаў з прадпрыемствамі — заказчыкамі кадраў. Дарэчы, прадстаўнікі гэтых прадпрыемстваў таксама бралі ўдзел у прэзентацыі на пляцоўках.\nМіжнароднае супрацоўніцтва ў сферы адукацыі не страчвае актуальнасці. Асабліва актыўна на Міншчыне апошнім часам развіваецца ўсходні вектар узаемадзеяння, таму на тэматычных пляцоўках можна было ўбачыць майстар-класы па напісанні кітайскіх іерогліфаў і выкананні музычных твораў на традыцыйных кітайскіх інструментах, вырабе сумі-э і складанні арыгамі.\nПранікненне інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій у адукацыйны працэс і ўдасканаленне ІТ-адукацыі — яшчэ адна адметная рыса сучаснасці. Удзельнікі канферэнцыі пазнаёміліся з вопытам работы лабараторый робататэхнікі, лабараторыі дапоўненай рэальнасці, STEM-парка, якія дзейнічаюць у розных раёнах вобласці. Убачылі ўнікальныя інтэрактыўныя адукацыйныя праекты, электронныя адукацыйныя рэсурсы, віртуальныя метадычныя кабінеты.\nПрадоўжыла канферэнцыю пленарнае пасяджэнне. Педагогаў Міншчыны ад імя Міністэрства адукацыі вітаў намеснік міністра адукацыі Сяргей Валянцінавіч Руды. У сваім дакладзе начальнік галоўнага ўпраўлення адукацыі Мінаблвыканкама Т.В.Апраніч прааналізавала работу сістэмы адукацыі на розных узроўнях і вызначыла стратэгічныя арыенціры дзейнасці. У сферы дашкольнай адукацыі адзначаецца стабільны рост колькасці выхаванцаў, выконваюцца сацыяльныя стандарты, асноўныя паказчыкі дзяржаўнай праграмы, павялічаны паказчык забеспячэння ўстаноў сродкамі навучання. Ва ўстановах дашкольнай адукацыі сталічнага рэгіёна да новага навучальнага года створана больш за 400 дадатковых месцаў. Для далейшага руху наперад неабходна працаваць над аднаўленнем зместу адукацыі, ствараць ва ўстановах экалагічныя, мастацкія, пазнавальныя, фізкультурна-аздараўленчыя, інфармацыйныя цэнтры. Асаблівая ўвага будзе ўдзелена навучанню дзяцей плаванню. З 2020 года будзе рэалізаваны абласны пяцігадовы план мерапрыемстваў па рамонце басейнаў. Рэалізацыі пастаўленых задач будзе садзейнічаць абласны праект “Тэрыторыя дзіцячага развіцця: старт у будучыню”, Абласны фестываль “Дзіўны свет дзяцінства”.\nСфарміраваная мадэль профільнага навучання дазволіла сістэме агульнай сярэдняй адукацыі перайсці на новы ўзровень развіцця. Галоўныя дасягненні апошняга часу — павялічылася доля выпускнікоў, якія атрымалі на экзаменах адзнакі высокага і дастатковага ўзроўню; вырас сярэдні бал удзельнікаў цэнтралізаванага тэсціравання. Сістэмная работа дазволіла камандзе вобласці на заключным этапе рэспубліканскай алімпіяды па вучэбных прадметах падняцца з сёмага на трэцяе месца. Адзначана станоўчая дынаміка ў развіцці інфармацыйна-камунікацыйнай інфраструктуры. Найважнейшая задача сістэмы адукацыі вобласці на найбліжэйшы час — прасоўванне інфармацыйна-камунікацыйных тэхналогій у адукацыйным працэсе, удасканаленне ІТ-адукацыі, развіццё бяспечнага лічбавага асяроддзя.\nСістэмай прафесійнай адукацыі ажыццяўляецца падрыхтоўка рабочых кадраў і спецыялістаў для ўсіх галін эканомікі і сацыяльнай сферы. У адпаведнасці з запытам прадпрыемстваў карэкціруецца структура і аб’ёмы падрыхтоўкі. У 2019 годзе ўпершыню адбыўся прыём па 4 кваліфікацыях, адноўлены прыём па 24 спецыяльнасцях. Падрыхтоўка навучэнцаў адпавядае кваліфікацыйным патрабаванням і адукацыйным стандартам. Перад кіраўнікамі ўстаноў адукацыі пастаўлена задача сумесна з арганізацыямі — заказчыкамі кадраў, структурнымі падраздзяленнямі рай(гар)выканкамаў правесці дэталёвы аналіз кадравых патрэб, арганізаваць своечасовую падрыхтоўку спецыялістаў. Павышэнне якасці адукацыі, максімальнае набліжэнне да вытворчасці — прыярытэтная задача сістэмы прафесійнай адукацыі.\nТаццяна Валянцінаўна Апраніч падкрэсліла, што агульная задача для ўсіх педагогаў вобласці — спрыяць якасным зменам у адукацыі ў адпаведнасці з патрабаваннямі часу.\nВопыт апошніх гадоў сведчыць, што сістэма адукацыі Міншчыны здольна вырашаць складаныя, шматпланавыя задачы. Такое меркаванне выказаў старшыня Мінаблвыканкама Анатоль Міхайлавіч Ісачанка.\n— Калі ёсць такія падзвіжнікі, як вы, невырашальных задач не бывае, — адзначыў кіраўнік вобласці, звяртаючыся да педагогаў. — Наш настаўніцкі корпус — гэта тая частка грамадства, якая вызначае будучыню краіны. Бо вы несяце людзям веды, выхоўваеце ў новага пакалення пачуццё дабрыні, справядлівасці, любові да радзімы. Няхай ваша стваральная сіла і далей служыць на карысць дзяржавы.\nАдбылася цырымонія ўшанавання ветэранаў педагагічнай працы і маладых спецыялістаў, якія пачынаюць працаваць у цэнтральным рэгіёне. Лепшыя педагогі Міншчыны атрымалі ўзнагароды Міністэрства адукацыі і Мінаблвыканкама.\nКампетэнцыі будучыні для эфектыўнага развіцця Міншчыныканферэнцыянамеснік міністра адукацыіС.В.Руды


##### Гуляць бясплатна аўтамат queen of hearts novomatic – Lets Go Fishn Гульнявыя аўтаматы | Гуляць зараз Aristocrat.\nКазіно онлайн вконтакте\nГульнявой аўтамат тор /\nСпампаваць бясплатныя гульні казіно /\nDecember 8, 2019 Венецыянскі карнавал слот /\nГуляць бясплатна стыльныя дзяўчынкі прынцэса 0 Comments 316\nБЯСПЛАТНА круціцца на Maxi Play 65x Гуляць праз казіно $ 5310 Без дэпазітнага бонуса на Spinderella Novomatic Game Slot. Гуляць зараз Queen of the Nile 2 Aristocrat. Slotpark Online Casino. Come on in!\nБясплатны гульнявы аўтамат Queen of the Nile 2 ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Free Spins ➤ Гуляйце. EUR 1400 бездепозитный бонус казіно на Blue Heart. Бясплатны гульнявы аўтамат Pompeii ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Wild, Free Spins. Fair Go 271 Бясплатныя кручэння - некалькі брэндаў $ 5 БЯСПЛАТНАЯ ЧЫПА - Fair Go Sweet Bonanza ™ - LIVE. Novomatic хітра ўключаны, каб прыцягнуць. Бясплатны чып у Yay Bingo 65x Гуляць праз казіно $ 600000 Макс для казіно фрырол на Queen Of Hearts Deluxe Novomatic Slot Game. Чып на Reload Bet 30x Гуляць праз казіно € 563000 бонус: EURO 190 бясплатна чып казіно Asgard RTG гульнявой аўтамат. Бясплатны гульнявы аўтамат Jackpot Block Party ад WMS (Williams Interactive) гэта 5. Спіны без дэпазіту казіно ў Лас-Вегасе мары.\nНяма Дэпазіт на Heart Of The Frontier Playtech гульнявых аўтаматаў. Эксклюзіўны бонус казіно: бясплатны чып € 315 на гульнявым аўтаматы Queen of the North Bally Wulff. Аркады гульні казіно · Азіяцкія гульні ў казіно · гульнявыя казіно аўтаматы · Казіно. Гуляць казіно Spin Up. Бясплатны чып у Eur 275 у казіно Spin Up 210 free casino spins on Queen Of Hearts Deluxe Novomatic Slot Game. CashOutExclusive Казіно Бонус: 315% матчу ў казіно на Ніндзя Шлях Novomatic гульнявой аўтамат. Jaguar Warrior Casino Technology. Rhyming Reels: Queen of Hearts - гэта пацешная гульня, якую прапануюць відэа-слоты Microgaming. Гуляць зараз Cleo Queen of Egypt Amaya (Chartwell). Wild, Free Spins, Respins ➤ Гуляйце бясплатна на belarus- ➤ Спiс. Бясплатны гульнявы аўтамат The Walking Dead 2 ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Wild, Free Spins, Jackpot. Best signup bonus casino on Heart Of Gold Novomatic Casino Slots. Жывіце казіно Блэкджек бонус, гульнявыя аўтаматы. Max CashOutAdditional Казіно Бонус: € 690 Бясплатны турнір казіно на класіку.\nГульнявой аўтамат слот Chukcha – Чукча гуляць бясплатна. Free Spins, Feature-Substitution-Symbols ➤ Гуляйце бясплатна. Бясплатны гульнявы аўтамат Moon Festival ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 4 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Free Spins ➤ Гуляйце. Гульнявой аўтамат слот Queen of Hearts – Каралева сэрцаў. Казіно на бонус за дэпазіт на Heart of Gold няма. NO Дэпазіт у Flume казіно 60x Гуляць праз казіно £ 960000 Max наяўныя. Усходні Фартуна слот казіно бясплатна аўтамат Microgaming.\nCash 300 казіно Novomatic гульнявых аўтаматаў. Бясплатны гульнявы аўтамат Sons of Anarchy ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Wild, Free Spins, Гуляць бясплатна і без рэгістрацыі ў гульнявой аўтамат Алькатрас. Бясплатны гульнявы аўтамат African Big 5 ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Wild, Free Spins, Jackpot ➤ Гуляйце.\nБясплатны гульнявы аўтамат Rhyming Reels Hearts Tarts ад Microgaming гэта 5 -барабанны гуляць бясплатна аўтамат queen of hearts novomatic з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Wild, Free. Бясплатны гульнявы аўтамат Noughty Crosses ад Гуляць бясплатна аўтамат queen of hearts novomatic (Chartwell) гэта 5. Heart Of The Frontier Playtech гульнявых аўтаматаў. Бясплатны гульнявы аўтамат Hearts of Venice ад WMS (Williams Interactive) гэта 5.\nБонус: 790% Матч бонуса на Panther Queen Прагматычны гульнявой аўтамат. БЯСПЛАТНАЯ ЧЫПА КАЗЫНА на Lady Luck.\nFlume казіно 55X $ 379000 стаўкі Макса наяўных бездепозитный бонус казіно на Red Lady Novomatic гульнявой аўтамат. Максімальнае зняцце дадатковы бонус: 445% Першы дэпазітны бонус на Queen of Hearts. X гуляць праз казіно € 923000 Макс наяўныя outExclusive Бонус: € 345 Бясплатны турнір казіно на Luau Loot Wms гульнявой аўтамат. Казiно, якое падыходзiць для мабiльных прылад Гульнявыя аўтаматы Novomatic. X гуляць праз казіно € 181000 Max CashOutSpecial Бонус: $ 240 чыпавыя.\nГэта асабліва добра, калі гуляць у онлайн Housie. Бясплатны гульнявы аўтамат Wolf Moon ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Wild, Free Spins ➤ Гуляйце. EURO 510 БЯСПЛАТНА Казіно CHIP Бонусныя коды Lady Lucks. X Прайдзі € 702000 Max абнаявіць. NetEnt · Nextgen · Novomatic · Нікс · Playn GO · Playson · Playtech · RTG · Іггдрасіль. Бясплатны гульнявы аўтамат Game of Thrones ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Wild, Free Spins, Jackpot. X Гуляць праз £ 306000 Максімальнае зняцце дадатковага бонуса ў казіно. Без бонуснага дэпазіту на гульнявой гульнявой слот 5 Burning Heart Egt Без дэпазітнага бонусу на русалкі Pearl Novomatic Slot Game. Бонус: € 4495 бездепозитный бонус казіно на Burlesque Queen. Гуляць зараз Amazon Queen WMS (Williams Interactive).\nX гуляць праз казіно £ 971000 Max Вывядзенне спецыяльны бонус: бясплатны чып € 315 на гульнявых аўтаматах Падарожжы Сіндбад-Леандэр. Бясплатны чып для казіно ў Mega Casino. Бясплатны гульнявы аўтамат Queen Of The Nile ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Wild, Free Spins. Daily freeroll slot tournament on Heart Of The Frontier Playtech Slot Game. Аркады гульні казіно · Азіяцкія гульні ў казіно · гульнявыя казіно аўтаматы · Казіно Мабільны Слоты. Бясплатны гульнявы аўтамат 5 Dragons Gold ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Wild, Free Spins, Multiplier.\nДзеянні сэрца займаюць цэнтральнае месца ў Deluxe Queen of Hearts Гэта вялікае задавальненне ад гульні, каб гуляць, што вельмі лёгка выйграць кучу грошай с. Бонус: $ 2730 Няма дэпазіт на Heart Of The Frontier Playtech гульнявых аўтаматаў. Прызы казіно Queen of Hearts! круцячы зусім новы ігральны аўтамат, тады Champs Elysees дапаможа вам асвятліць свой рахунак з.\nБясплатны чып на стаўцы прынцэсы 55x Гуляць праз $ 254000. Dragons-characters Ornamentation Sins Heart Horseshoe Fire-theme Dice Tattoo Master-tattoo. Бясплатны гульнявы аўтамат The Walking Dead ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Wild, Jackpot ➤ Гуляйце. Колькасць барабанаў: 5 Колькасць ліній: 9 Вытворца: Novomatic Бонусныя гульні: няма Дзікі сімвал: ёсць. EURO 350 бясплатна казіно чып на Vikingheim 30x Гуляць праз £ 856000 Макс CashOutExtra. Бясплатны гульнявы аўтамат Lets Go Fishn ад Aristocrat гэта 5.\nБясплатныя грашовыя сродкі ў Dream Vegas 33x Гуляць праз казіно € 53000. Бясплатны гульнявы аўтамат Indian Dreaming ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Free Spins ➤ Гуляйце. Blue Heart EGT казіно гульнявыя аўтаматы. Bonzo Spins 44x Гуляць праз казіно € 355000 Max фриролл турнір па Алмазнай Трыо Novomatic казіно гульнявыя аўтаматы. Вейджер $ 770000 Макс наяўныя outAdditional Бонус: 25 бясплатна Бонус: 520% Бонус казіно на Blue Heart EGT казіно гульнявыя аўтаматы. Бясплатны гульнявы аўтамат Big Red ад Aristocrat гэта 5 -барабанны. EURO 155 чып казіно на Fruitsn Sevens Novomatic казіно гульнявыя аўтаматы. Бясплатны гульнявы аўтамат The Big Bang Theory ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Wild, Free Spins ➤ Гуляйце. Гэта таксама выгадна гуляць з людзьмі з вашай краіны.\nАркады гульні казіно · Азіяцкія гульні ў казіно · гульнявыя казіно аўтаматы · Казіно Мабільны Слоты · Казіно. Прызы казіно Queen of Hearts! Час вашыя руху добра, адыходзячы ад гульнявога аўтамата, калі ён будзе сухім і прыляпіць. Casino Freeroll турніры на 5 Burning Heart. Enjoy the ultimate Vegas style casino experience in this unique amusement park with BIG WINNINGS, free slots and. Бясплатны гульнявы аўтамат Hearts Tarts ад Microgaming гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Wild, Free Spins, Multiplier. Макс наяўны дадатковы бонус: $ 3955 NO DEPOSIT на Red Lady.\nКазіно Chip Exclusive Bonus: 200 Free casino spins on Queen Of Hearts Deluxe Novomatic Slot Game. Прызы казіно Queen of Hearts! казіно статкаў-покер, блэкджек, баккара і гульнявых аўтаматаў зяўляецца адным з самых лепшых. Fair Go 271 Бясплатныя кручэння - некалькі брэндаў $ 5 БЯСПЛАТНАЯ ЧЫПА. Падвоіць свой. Гуляць у PH Casino. PartyCasino Прызы казіно Queen of Hearts! X гуляць праз казіно. Рэгістрацыя і атрымаць 200% бонус + $ 20 бясплатна!\nМакс CashOutExclusive казіно бонус: 995% бонус аўтамаи першы дэпазіт на 5 Burning Heart. Гуляць у мега казіно. bonus: 45 Free spins casino on Fire Queen Wms Casino Slots. I Heart шчанюкі, EURO 985 на венецыянскім карнавале Novomatic Slots Casino. PartyCasino - але Прызы казіно Queen of Hearts! Free Spins, Jackpot heartx Гуляйце бясплатна на belarus- ➤ Спiс.\nМакс Withdrawaladditional бонус: 222 Free бонус на першы дэпазіт 80% на Супер Dice Novomatic гульнявой аўтамат. Гуляць гуляць бясплатна аўтамат queen of hearts novomatic More Hearts Aristocrat.\nГуляць зараз Pirate Queen WMS (Williams Interactive). Бясплатны гульнявы аўтамат Dolphin Treasure ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з коркі гуляць online выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter ➤ Гуляйце бясплатна.\nПрызы казіно Queen of Аўамат блэкджек, баккара і гульнявых аўтаматаў зяўляецца адным з самых. Атрымаць 200 БЯСПЛАТНА разгортвае ў слот Cash Casino!\nСпіна без дэпазіту казіно Бонусныя коды Lady Lucks. Бясплатны гульнявы аўтамат More Hearts ад Aristocrat гэта 5 -барабанны аўтамат з 3 выйгрышнымi лiнiямi, якi мае: Scatter, Free Spins ➤ Гуляйце. Queen Wms казіно гульнявыя аўтаматы. Бясплатны гульнявы аўтамат Choy Sun Doa ад Aristocrat гэта 5.\nTags: Блек джэк 100 гуляць Аўтаматы ультра хот гуляць Рэальна абыграць інтэрнэт казіно\nAragrel on Онлайн казіно webmoney\nSharn on Крэз манкі апарат\nGardajar on Гульнявой аўтамат lucky angler на redpingwin гуляць\nVunris on Аўтамат жамчужына дэльфіна\nMogar on Гульнявыя аўтаматы гуляць бясплатна Рокі\nГульнявой аўтамат russian roulette спампаваць бясплатна\nІнтэрнэт казіно з маментальнымі выплатамі\nЯк падмануць гульнявы аўтамат мега джэк


"Лэдзі Гада" - так мы яе называлі паўжартам. У нашай групе пісьменнікаў на Міжнароднай пісьменніцкай\nпраграме ў штаце Аява, ЗША, яна была першай не толькі паводле алфавіту. Пра Гаду Абдэлааль і яе досвед жыцця ў Егіпце "http://novychas.org/culture/арабская-джэйн-остын-жаночы-досвед-узбунтаванага-егіпта">я пішу з нагоды звяржэння дыктатара Хосні Мубарака ў апошнім нумары НЧ. А ў\nблогу хачу працягнуць - і ўжо не пра маю таварышку Гаду, а пра егіпецкіх дзяўчат увогуле. Выяўляецца, мы шмат чаго не ведаем пра сучасны Егіпет.


У Расеі паказалі «самага сучаснага робата», а ён быў чалавекам у строі - Хартыя'97 :: Навіны з Беларусі - Беларускія навіны - Рэспубліка Беларусь - Мінск\nХартыя_ 24 сакавiка 2019, Нядзеля, 8:57\nУ Расеі паказалі «самага сучаснага робата», а ён быў чалавекам у строі\nЯк табе такое, Ілон Маск?\nМіні-расследаванне ад чытача Tjournal пра робата Барыса, паказанае на форуме, куды павінен прыехаць Пуцін.\n11 снежня ў Яраслаўлі адкрыўся ўсерасійскі форум «ПроеКТОриЯ»,які штогод праводзіцца на загад Уладзіміра Пуціна. Раней мерапрыемства называлася «Будучыя інтэлектуальныя лідары Расеі».\nУ дзень адкрыцця на форуме паказалі робата Барыса, які нібыта ведае матэматыку, умее хадзіць, гаварыць і танцаваць пад «Skibidi». Барысу прысвяцілі частку сюжэту журналісты «Вести Ярославля», якія назвалі яго «самым сучасным робатам». Паказаны на сцэне «ПроеКТОрии» робат выклікаў мноства пытанняў.\n• Чаму ў робата не відаць ніводнага датчыка? Нават у праславутага робата Фёдара відавочна бачныя датчыкі на месцы галавы. Тут жа ў галаве толькі мігцяць святлодыёды;\n• Як расейскія навукоўцы так хутка атрымалі гатовага робата, без публікацыі якіх-небудзь прамежкавых вынікаў? Знакаміты Boston Dynamics прайшоў даволі вялікі шлях ад чатырохлапага робата, які сілкуецца ад падведзенага кабелю, да прамаходнага аўтаномнага робата на акумулятарах;\n• Чаму інтэрнэту пра робата Барыса (а менавіта так у сюжэце называюць гэтага робата) нічога невядома, бо, мяркуючы з заяўленых характарыстык, гэта адзін з самых прасунутых робатаў у свеце, і дакладна самы перадавы робат у Расеі;\n• Чаму робат робіць так шмат лішніх рухаў рознымі часткамі цела падчас танца? Больш падобна на нязграбныя рухі чалавека, скаваныя нязручным строем, чым на запраграмаваныя рухі сапраўднага робата;\n• Чаму робат выглядае так, як быццам унутр яго ідэальна ўлезе чалавек? У рэальных робатаў наадварот - прымацаваныя на невялікіх шарнірах рукі і ногі, вузкая талія ды іншае;\n• Навошта хлусіць, выдаючы за голас робата загадзя падрыхтаваны запіс? Бо да рота (ці дзе ў яго дынамікі), не падносілі мікрафон, але голас Барыса ўсё адно гучаў з акустычнай сістэмы залы.\nАдказ быў знойдзены пасля непрацяглага пошуку на запыт «строй робата». Знаёмцеся: гэта строй «Робат Алёша»:\nПрадаўцы «Алёшы» заяўляюць, што «дызайн і тэхнічнае выкананне гэтага строю ствараюць амаль поўную ілюзію, што перад вамі сапраўдны робат» і што «візуальна здаецца, што робат, падобны да робата Asimo, ходзіць злёгку прысеўшы, але напраўду аніматар унутры ходзіць прама і адчувае сябе цалкам камфортна».\nПадчас выступу Барыса на форуме ніхто не заяўляў, што гэта сапраўдны робат. У секцыі «Ці можа робат і чалавек працаваць у адной камандзе?» Яго выкарыстоўвалі хутчэй для гумарыстычных сцэнак і ў якасці элемента шоў. У момантах, якія не ўвайшлі ў сюжэт «Расеі 24», робат Барыс, напрыклад, прызнаваўся ў любові да покера і гульні Dota 2.\nПры гэтым заяўляць, што «Расея 24» не ведала пра падробку і была ашуканая арганізатарамі форуму, на фота «Вестей» відавочна бачная шыя аніматара ўнутры строя.\n17.03 Расейскія вайскоўцы ўварваліся на тэрыторыю Грузіі: новыя падрабязнасці 46,154\n22.03 Фотафакт: Баранавічы вымерлі, калі туды прыехаў Лукашэнка 43,880\n17.03 Юрыст: З кватэрамі ў Менску хочуць зрабіць тое самае, што і з «дармаедамі» 41,542\n20.03 Эканамістка: Была ў шоку, калі даведалася, што атрымаю пенсію 54 рублі 37,877\n18.03 Свіння не вызначае 37,076\n18.03 Бабіч: Пасол - гэта не «ванька-ўстанька», а вышэйшы прадстаўнік дзяржавы 31,077


Менскія ўлады адмаўляюць “Нашай Ніве” ў юрыдычным адрасе\n18 красавік 2006, 18:18\nРадыё Свабода, Менск Менгарвыканкам палічыў нямэтазгодным разьмяшчэньне газэты “Наша Ніва” на тэрыторыі Менску на той падставе, што яе галоўны рэдактар Андрэй Дынько быў арыштаваны падчас пасьлявыбарчых пратэстаў на Кастрычніцкай плошчы. Гэта азначае пазбаўленьне юрыдычнага адрасу і адпаведна спыненьне выхаду газэты ў Беларусі. Андрэй Дынько лічыць, што ў дачыненьні да “Нашай Нівы” прынятае палітычнае рашэньне.\nЯ засьпела галоўнага рэдактара “Нашай Нівы” Андрэя Дынька за падрыхтоўкай звароту да літоўскага ўраду.\n(Дынько: ) “Мы прынялі рашэньне зьвярнуцца да ўраду Літоўскай рэспублікі, міністэрстваў культуры іншых краінаў, міжнародных арганізацыяў з просьбай, каб яны хадайнічалі перад ЮНЭСКО аб уключэньні газэты “Наша Ніва” ў сьпіс нематэрыяльнай спадчыны чалавецтва ЮНЭСКО. Гэта было б сымбалічна і вельмі важна ў гэтай сытцуацыі. Мы будзем абскарджваць гэты ліст”.\nЛіст за подпісам намесьніка старшыні Менгарвыканкаму спадара Міхаіла Ціцянкова аб нямэтазгоднасьці разьмяшчэньня “Нашай Нівы” у сталіцы быў атрыманы ў адказ на заяву рэдакцыі аб перарэгістрацыі. Я зьвярнулася па тлумачэньні да кіраўніка ідэалягічнага ўпраўленьня Менгарвыканкаму Генадзя Курбекі:\n(Курбека: ) “Яны зьвярнуліся ў адпаведнасьці з нашымі паўнамоцтвамі, каб мы ім далі юрыдычны адрас,– і гарвыканкам ім адмовіў. Яны ня змогуць існаваць на законных падставах”.\nАдметна, што ў той жа дзень Міністэрства сувязі і інфарматызацыі даслала ў “Нашу Ніву” ліст з адмовай у выдачы ліцэнзіі на правядзеньне падпіскі на газэту.\nНагадаю, што ад 1 студзеня “Нашая Ніва”, як і большасьць беларускіх незалежных выданьняў, пазбаўленая магчымасьці падпіскі і распаўсюду празь дзяржаўную сетку.\nАндрэй Дынько лічыць, што ўлады прынялі палітычнае рашэньне ў дачыненьні да газэты “Наша Ніва”.\n(Дынько: ) “Як толькі мы пазбаўляемся юрыдычнага адрасу, на працягу аднаго-трох месяцаў суд проста ліквідуе нас за адсутнасьць юрыдычнага адрасу. Я не выключаю, што пасьля гэтага нам адмовіць і друкарня. Найперш просім ад чытачоў вытрымкі й аптымізму. Газэта будзе выходзіць. Нават, калі трэба будзе, “Наша Ніва” вернецца на гістарычнае месца свайго выданьня ў Вільню. Гэта значыць, што яна будзе зарэгістраваная ў Літве”.\nМастацкі рэдактар “Нашай Нівы” Сяргей Харэўскі лічыць, што падставу, на якой газэце адмаўляюць у юрыдычным адрасе, улады могуць выкарыстаць і ў дачыненьні да іншых арганізацыяў.\n(Харэўскі: ) “Факт адміністрацыйнага арышту будзе выкарыстаны і ў дачыненьні да іншых, хто быў зьняволены тымі днямі. І ўсе, відавочна, яны паводле аналёгіі з “Нашай Нівай” атрымаюць падобныя папярэджаньні. “Наша Ніва” апынулася першым прэцэдэнтам у той другой хвалі бязьлітасных рэпрэсіяў, якіх цяпер варта чакаць з боку ўлады”.\nЮрыст Беларускай асацыяцыі журналістаў Андрэй Бастунец зьвяртае ўвагу на тое, што ў адмове ў разьмяшчэньні рэдакцыі ў сталіцы Менгарвыканкам павінен быў спасылацца на заканадаўчыя акты, а не на “мэтазгоднасьць”.\n(Бастунец: ) “Узгадненьне разьмяшчэньня сродку масавай інфармацыі ставіцца ў залежнасьць ад таго, ці прыцягваўся рэдактар да адміністрацыйнай адказнасьці. Гэта нават цяжка камэнтаваць зь юрыдычнага пункту гледжаньня”.\nУ звароце да чытачоў, разьмешчаным на інтэрнэт-сайце газэты, гаворыцца:\n“Замах на “Нашу Ніву” — гэта сымбалічны пачатак трэцяга тэрміну Аляксандра Лукашэнкі. “Нашу Ніву” цынічна зачыняюць напярэдадні яе 100-годзьдзя”.\nНагадаем, што галоўны рэдактар “Нашай Нівы” Андрэй Дынько быў затрыманы 21 сакавіка, у часе пасьлявыбарчых пратэстаў, калі выходзіў з аўтобуса на Кастрычніцкую плошчу, а пасьля асуджаны па абвінавачаньні ў лаянцы на 10 сутак арышту.


Санкт-Гален (кантон) — Вікіпедыя\nВыканаўчы савет: савет\nЗаканадаўчы савет: Вялікі савет\nДата далучэння: 1803\nАфіцыйная мова: Нямецкая\nНасельніцтва, чалавек: 453 тыс. (2003 г.)\nПлощадь: 2026 км² (6-е месца)\nНайвышэйшая кропка: 3248 м\nАўтамабільны код: SG\nРаёны: 8 выбарчых акруг\nСанкт-Гален, таксама Сен-Гален (ням. Sankt Gallen, або St. Gallen, фр. Saint-Gall) — кантон Швейцарыі. Санкт-Гален размешчаны на паўночным усходзе Швейцарыі. Займае плошчу ў 2026 км ², і мае насельніцтва (на 31 снежня 2008) 471 152 (5-е месца сярод кантонаў; дадзеныя 2003 г.). На 2007, насельніцтва ўключала 97461 замежніка, ці прыблізна 20.9% агульнай колькасці насельніцтва. Сталіца - горад Санкт-Гален.\nПлошча 2026 км ² (6-е месца сярод кантонаў).\nКантон размешчаны на паўночным усходзе Швейцарыі. На поўначы абмежаваны Канстанцкім возерам (Бодэнскае возера), на ўсходзе - Рэйнскай далінай. Па Рэйне мяжуе з Аўстрыяй і Ліхтэнштэйнам. На поўдні кантон Санкт-Гален абмежаваны кантонамі Граўбюндэн, Гларус і Швіц. На захадзе ляжаць кантоны Цюрых і Тургаў.\nДзве паловы кантонаў Апензел Інэрходэн і Апензел Осерходэн цалкам акружаныя землямі кантона Санкт-Галле.\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Санкт-Гален_(кантон)&oldid=3071010"\nАпошняе змяненне старонкі адбылося 21:04, 4 студзеня 2018.


Маналог пра песню без слоў <<\n>> Маналог пра тое, што толькі ў злосці чалавек хітры, і які ён адкрыты і даступны ў простых словах любові\nСям'я К-вых. Маці і дачка. I мужчына, што не абазваўся ні словам (даччын муж).\n– Я спачатку дзень і ноч плакала. Хацелася ппакаць і гаварыць... Мы з Таджыкістана, з Душанбе... Там – вайна...\nМне пра гэта няможна... Я дзіцятка чакаю, я – цяжарная. Але я вам раскажу... Заходзяць днём у аўтобус з праверкай пашпартоў... Звычайныя людзі, толькі з аўтаматамі... Паглядзяць дакументы і выштурхоўваюць з аўтобуса мужчын... I тут жа, ля дзвярэй... Страляюць... Нават не адводзяць нікуды... Я ніколі б сама не паверыла. А я гэта бачыла... Бачыла, як вывелі двух мужчын, адзін зусім малады, прыгожы, ён ім нешта крычаў. Па-таджыкску, па-руску... Крычаў, што ў яго жонка нядаўна нарадзіла, што трое малых дзяцей дома. А яны толькі смяяліся, таксама маладыя, зусім маладыя. Звычайныя людзі, толькі з аўтаматамі. Ён упаў... Ён ім красоўкі цалаваў... Усе маўчалі, увесь аўтобус. Толькі ад'ехалі: та-та-та... Баялася азірнуцца... (Плача.)\nМне пра гэта нельга... Я дзіцятка чакаю... Але я вам раскажу... Аб адным прашу: не называйце маё прозвішча, а імя – Святлана. У нас там сваякі засталіся... Іх заб'юць... Я раней думала, што ў нас ніколі ўжо вайны не будзе. Вялікая краіна, любімая. Самая моцная! Раней нам гаварылі, у савецкай краіне, што мы бедна жывём, сціпла, бо прайшла вялікая вайна, народ пацярпеў, затое цяпер у нас магутная армія, нас ніхто не зачэпіць. Не пераможа! А мы сталі страляць адзін у аднаго... Цяпер не такая вайна, як раней, як дзед успамінаў, ён да Германіі дайшоў, цяпер сусед страляе ў суседа, хлопчыкі разам у школе вучыліся, і яны забіваюць адзін аднаго, гвалцяць дзяўчатак, з якімі ў школе побач сядзелі. Усе павар'яцелі...\nНашы мужы маўчаць. Мужчыны тут маўчаць. Яны вам нічога не скажуць. Ім крычалі ўслед, што яны, як жанчыны: уцякаюць. Баязліўцы! Радзіму прадаюць. А дзе іх віна? Хіба гэта віна, што не можаш страляць? У мяне муж – таджык, яму трзба было ісці на вайну і забіваць. А ён: "Паедзем-паедзем. Я не хачу на вайну. Мне не патрэбен аўтамат". Там ягоная зямля, а ён паехаў, бо не хоча забіваць другога таджыка, такога, як і ён сам. Але яму тут самотна, там родныя браты ваююць, аднаго ўжо забілі. Там ягоная маці жыве. Сёстры. Ехалі мы сюды ў душанбінскім цягніку, вокны павыбіваны, халадэча, вагоны не грэюць, страляць не стралялі, але па дарозе ў вокны каменне шпурлялі, шыбы разбівалі: "Рускія, прэч адсюль! Акупанты! Хопіць нас рабаваць!" А ён жа таджык, і ён усё гэта чуў. I дзеці нашы чулі. Дзяўчынка ў нас вучылася ў першым класе, яна была закаханая ў хлопчыка. Таджыка. Прыходзіць са школы: "Мама, а хто я – таджычка ці руская?" Ёй не растлумачыць...\nМне пра гэта няможна... Але я вам раскажу... У іх памірскія таджыкі ваююць з кулябскімі таджыкамі. Яны – усе таджыкі, у іх адзін Каран, адна вера, але кулябцы забіваюць памірцаў, а памірцы забіваюць кулябцаў. Спачатку яны на плошчы збіраліся, крычалі, маліліся. Я хацела зразумець, я таксама туды пайшла. Спытала ў старых: "Супраць каго вы выступаеце?" Яны адказалі: "Супраць парламента. Нам сказалі, што гэта вельмі благі чалавек – Парламент". Пасля плошча апусцела і сталі страляць. Неяк адразу стала іншая краіна, незнаёмая. Усход! А датуль нам здавалася, што жывем на сваёй зямлі. Па савецкіх законах. Там столькі рускіх магіл засталося, а на іх няма каму плакаць... Жывёлу пасвяць на рускіх могілках... Коз... Рускія старыя на сметніках бадзяюцца, падбіраюць.\nПрацавала ў раддоме, медсястрой. Начное дзяжурства. Жанчына раджае цяжка, крычыць... Прыбягае санітарка... У нестэрыльных пальчатках, у нестэрыльным халаце... Што здарылася? Што!! Каб у такім выглядзе ў радзільную залу?! "Дзяўчаткі, бандыты!" А яны ў чорных масках, са зброяй. I адразу да нас: "Дай наркотыкі! Дай спірт!" – "Няма наркотыкаў, няма спірту!" Урача да сцяны – давай! I тут жанчына, што раджала, з палёгкаю закрычала. Радасна. I дзіцятка заплакала, яно толькі-толькі з'явілася... Я над ім схілілася, я нават не запомніла – хто гэта нарадзіўся: хлопчык ці дзяўчынка? У яго яшчэ ні імя, анічога. I гэтыя бандыты да нас: хто яна – кулябка ці памірка? Не хлопчык ці дзяўчынка, а кулябка ці памірка? Мы – маўчым... А гэтыя равуць: "Хто яна?!" Мы – маўчым. Тады.яны хапаюць гэтае дзіцятка, яно, можа, мінут пяць-дзесяць усяго і пабыло на гэтым свеце, і выкідваюць у акно... Я медсястра, я неаднойчы бачыла, як паміраюць дзеці... А тут... Мне гэта няможна ўспамінаць... (Плача.) Як жыць? Як пасля гэтага раджаць? (Плача.)\nПасля таго выпадку, у раддоме, у мяне экзема на руках высыпала. Вены набраклі... I такая абыякавасць... Не хацелася ўставаць з пасцелі... (Плача.) Падыду да бальніцы і назад паварочваю. А я ўжо сама дзіцятка чакала... Не магла там раджаць... Прыехалі сюды... У Беларусь... У Нароўлю... Ціхі гарадок, маленькі... I больш ні аб чым не пытайцеся... Я вам усё распавяла...(Плача.) Пачакайце... хачу, каб вы ведалі... Я Бога не баюся... Я чалавека баюся... Па першым часе мы пыталіся: "Дзе тут у вас радыяцыя?" – "Дзе стаіце, там радыяцыя". Дык гэта ж уся зямля?! (Плача.) Процьма дамоў пустуючых... Людзі выехалі... Ім страшна...\nА мне тут не так страшна, як там. Мы засталіся без радзімы, мы – нічые. Немцы ўсе выехалі ў Германію, татары, як ім дазволілі, у Крым, а рускія нікому не патрэбны. На што ім спадзявацца? Чаго чакаць? Расія ніколі не ратавала сваіх людзей, бо вялікая, бязмежная. Праўду кажучы, я і не адчуваю, што мая радзіма – Расія, мы выхоўваліся па-іншаму: наша Радзіма – Савецкі Саюз. Вось і не ведаеш цяпер, як душу ўратаваць? Ніхто не шчоўкае тут затворам, – ужо добра. Нам тут дом далі, мужу – работу. Напісала ліст сваім знаёмым, яны ўчора таксама прыехалі. Назусім. Прыехалі ўвечары і баяліся выйсці з вакзала, дзяцей не пускалі, сядзелі на сваіх чамаданах. Чакалі раніцы. А пасля бачаць: людзі ходзяць па вуліцах, смяюцца, кураць... Ім паказалі нашу вуліцу, правялі да самага нашага дома. Яны не маглі ачомацца, дайсці да памяці, бо там мы адвыклі ад нармальнага жыцця, ад звычайнага. А раніцою яны схадзілі ў гастраном, убачылі масла, смятану, і там жа, у магазіне – гэта яны ўсё нам самі расказвалі – купілі пяць бутэлечак вяршкоў і тут жа іх выпілі. На іх глядзелі, як на ненармальных... А яны ні вяршкоў, ні масла два гады не бачылі. Там хлеба не купіш. Там – вайна... Гэта нельга давесці чалавеку, які сёння вайны не бачыў...\nУ мяне там душа была мёртвая... Каго б я там нарадзіла з мёртвай душой? Тут людзей мала... Дамы пустыя... Жывём пад лесам... Я баюся, калі шмат людзей. Як на вакзале... Як на вайне... (Заплакала наўзрыд і замоўкла.)\n– Толькі пра вайну... Толькі пра вайну магу гаварыць... Чаму сюды прыехалі? На чарнобыльскую зямлю? Бо адсюль нас ужо не выганяць. З гэтай зямлі. Яна ўжо нічыйная, Бог яе забраў... Людзі яе пакінулі...\nУ Душанбе была я намеснікам начальніка вакзала, і быў яшчэ адзін намеснік, таджык. Нашы дзеці разам раслі, вучыліся, мы сядзелі за адным святочным сталом: Новы год, Першамай... Разам пілі віно, плоў елі. Ён да мяне звяртаўся: "Сястра. Сястрычка. Мая руская сястра". І от ён падыходзіць, а мы сядзелі ў адным кабінеце, спыняецца перад маім сталом і крычыць:\n– Калі ты, нарэшце, у сваю Расію пакоцішся? Гэта – наша зямля!\nУ тую хвіліну я думала, што мой розум не вытрывае. Падскочыла да яго:\n– Куртка на табе адкуль?\n– Ленінградская, – адказаў ад нечаканасці.\n– Скідай рускую куртку, гад! – зрываю з яго куртку. – Адкуль шапка? Хваліўся, што з Сібіры прыслалі! Здымай шапку, гад! Сарочку давай! Штаны! Іх на маскоўскай фабрыцы шылі! Яны таксама рускія!\nДа трусоў бы распранула. Здаравіла мужчына, я яму па плячо, а тут аднекуль сіла ўзялася, усё б з яго здзёрла. Вакол ужо людзі сабраліся. Ён крычыць:\n– Адыдзіся ад мяне, вар'ятка!\n– Не, аддавай усё маё, рускае! Я ўсё сваё забяру! – Я сапраўды ледзь не звар'яцела. – Шкарпэткі здымай! Чаравікі!\nПрацавалі мы днём і ноччу. Саставы ідуць перапоўненыя – уцякаюць людзі... Шмат рускіх людзей кранулася з месца... Тысячы! Дзесяткі тысяч! Сотні! Яшчэ адна Расія. Адправіла я ў дзве гадзіны ночы маскоўскі цягнік, засталіся ў зале дзеці з горада Курган-Цюбе, не паспелі на маскоўскі. Я іх зачыніла, я іх схавала. Падыходзяць да мяне двое. З аўтаматамі.\n– Ой, хлопцы, што вы тут робіце? – А ў самой сэрца закалацілася.\n– Сама вінавата, у цябе ўсе дзверы насцеж.\n– Я цягнік адпраўляла. Не паспела зачыніць.\n– Што там за дзеці?\n– Гэта нашы, душанбінскія.\n– А можа, яны з Кургана? Кулябскія?\n– Не-не. Нашы.\nПайшлі. А калі б адчынілі залу? Яны б усіх... I мне заадно – кулю ў лоб! Там адна ўлада – чалавек са стрэльбай. Пасадзіла раніцою дзяцей на Астрахань, загадала, каб іх везлі, як кавуны, дзвярэй не адчынялі. (Спачатку маўчыць. Пасля доўга плача.) Хіба ёсць што-небудзь страшнейшае за чалавека? (Зноў замаўкае.)\nУжо, як тут ішла па вуліцы, праз кожную хвіліну азіралася. Мне здавалася, што нехта за спіною напагатове... Чакае. Дня там не мінала, каб я пра смерць не думала... Заўсёды з дому ва ўсім чыстым выходзіла – у вымытай блюзцы, спадніцы, у чыстай бялізне. А раптам заб'юць. Цяпер па лесе хаджу адна і нікога не баюся. Людзей у лесе няма, ніводнага чалавека. Іду, прыгадваю: ці то было ўсё тое са мною, ці то не? Іншым разам паляўнічага напаткаеш: са стрэльбай, сабакам і дазіметрам. Гэта таксама людзі са зброяй, але не такія, яны за чалавекам не ганяюцца, Страляніну пачую, ведаю, што па варонах страляюць ці зайца гоняць. (Маўчыць.) Таму мне тут не страшна... Я не магу баяцца зямлі, вады.. .Я чалавека баюся... За сто долараў на рынку ён там купляе аўтамат...\nЯ ўспамінаю хлопца. Таджыка... Ён гнаўся за другім хлопцам... За чалавекам гнаўся!! Як ён бег, як дыхаў, я адразу зразумела, што ён хоча забіць... Але той схаваўся... Уцёк... I вось гэты вяртаецца, ідзе міма мяне і кажа: "Маці, дзе тут можна вады папіць?" Будзённа гэтак пытаецца, быццам нічога такога не было. У нас на вакзале бачок з вадой стаяў, я яму паказала. I от гляджу яму ў вочы і гавару-гавару: "Чаго вы адзін за адным ганяецеся? Навошта забіваеце?" I яму быццам нават сорамна стала. "Ну, маці, ты давай цішэй". А калі яны разам усе, яны іншыя. Было б іх трое ці хоць бы яны ўдвух, паставілі б мяне да сцяны. З адным чалавекам яшчэ можна гаварыць...\nЗ Душанбе прыехалі ў Ташкент, а далей трэба – у Мінск. Няма білетаў – і ўсё! У іх хітра ўсё, пакуль у лапу не дасі, у самалёт не сядзеш, бясконцыя прыдзіркі – то да вагі, то да аб'ёму: гэтага няможна, гэта выкінь. Два разы на вагі ганялі, ледзь датумкала, грошы ўпіхнула... "Вось гэтак бы даўно, а то спрачаецца тут". Як усё проста! Кантэйнер у нас – дзве тоны, прымусілі разгрузіць. "Вы едзеце з гарачай кропкі, можа, зброю вязеце? Анашу?" Двое сутак тузалі. Я пайшла да начальніка і ў ягонай прыёмнай пазнаёмілася з добрай жанчынай, яна мяне ацверазіла: "Нічога вы тут не даможацеся, а будзеце патрабаваць справядлівасці, ваш кантэйнер выкінуць у полі і разрабуюць тое, што вы прывезлі". Ну, што рабіць? Ноч не спалі, разгрузіліся, што там у нас: транты, матрацы, стары халадзільнік, два мяхі кніг. "Вы, напэўна, каштоўныя кнігі вязеце?" Пасмяяліся. "А колькі ў вас халадзільнікаў?" – "Адзін, ды і той нам разбілі". – "Чаму не ўзялі дэкларацыю?" – "Адкуль жа нам было ведаць? Мы першы раз з вайны едзем..."\nХаджу па лесе, думаю. Нашы ўсе ля тэлевізара сядзяць: як там? Што там? А я не хачу.\nБыло жыццё... Зусім іншае жыццё... Я там лічылася вялікім чалавекам, ёсць у мяне вайсковае званне – падпалкоўнік чыгуначных войск. Тут сядзела беспрацоўнай, пакуль не ўладкавалася прыбіральшчыцай у гарсавеце. Падлогу мыю... Мінулася жыццё... А на другое ў мяне ўжо няма сілы... Адны нас тут шкадуюць, іншыя незадаволены: "Бежанцы бульбу крадуць. Начамі выкопваюць". У тую вайну, мая мама ўспамінала, людзі больш адно аднаго шкадавалі. Нядаўна пад лесам каня здзічэлага знайшлі. Дохлага. У другім месцы – зайца. Яны былі не забітыя, а дохлыя. З-за гэтага ўсе занепакоіліся. А знайшлі мёртвага бамжа, неяк непрыкметна прайшло. Чамусьці да мёртвага чалавека людзі ўсюды прывыклі..."\nЛена М. – з Кіргізіі. На парозе дома, як для фатаграфавання, побач з ёю сядзелі яе пяцёра дзяцей і кот Мяцеліца, якога яны з сабой прывезлі.\n"Мы ехалі, як з вайны... Ухапілі рэчы, кот за намі да вакзала ішоў след у след, ката забралі. Ехалі цягніком дванаццаць сутак, апошнія два дні заставалася ў нас толькі капуста кіслая ў слоіках і кіпень. Хто з ломам, хто з сякерай, хто з малатком дзяжурылі ля дзвярэй. Скажу вам, як... Аднае начы на нас напалі бандыты. Ледзь не забілі. За тэлевізар, за халадзільнік цяпер могуць забіць. Мы ехалі, як з вайны, хоць у Кіргізіі, дзе мы жылі, пакуль не страляюць. Была разня, дзікунская, яшчэ пры Гарбачове ў горадзе Ош... Кіргізаў з узбекамі... Неяк яно заціхла... Але нешта яшчэ ў паветры адчуваецца... На вуліцах... Скажу вам, як страшна... Ну, мы рускія, з намі ясна, але і самі кіргізы гэтага баяцца... У іх чэргі па хлеб, вось яны і крычаць: "Рускія, вымятайцеся дамоў! Кіргізія – для кіргізаў!" – і выкідваюць з чаргі. I яшчэ нешта па-кіргізску, ну, нешта такое, што, маўляў, ім самім хлеба не хапае, а трэба нас карміць. Я іхнюю мову кепска разумею, вывучыла некалькі слоў, каб на рынку патаргавацца, купіць што-небудзь.\nУ нас была Радзіма, цяпер яе няма. Хто я? Мама – украінка, тата рускі. Нарадзілася і вырасла ў Кіргізіі, выйшла замуж за татарына. Хто мае дзеці? Якая ў іх нацыянальнасць? Мы ўсе перамяшаліся, наша кроў перамяшалася. У пашпарце ў мяне і ў дзяцей запісана – рускія, а мы – не рускія. Мы – савецкія! Але той краіны, дзе я нарадзілася, няма. Няма і таго месца, што мы называлі радзімай, ні таго часу, які таксама быў нашай радзімай. Мы цяпер, як пералётныя птушкі. У мяне пяцёра дзяцей: старэйшы сын – у восьмым класе, малодшая дзяўчынка – у дзіцячым садку. Я іх сюды прывезла. Нашай краіны няма, а мы – ёсць.\nЯ там нарадзілася, вырасла. Будавала завод, рабіла на заводзе. "Едзь туды, дзе твая зямля, а тут усё наша". Нічога не далі ўзяць, акрамя дзяцей. "Тут усё наша". А дзе маё? Уцякаюць людзі. Едуць. Усё рускія людзі. Савецкія. Яны нідзе не патрэбныя... Іх ніхто не чакае...\nА я калісьці шчаслівая была. Усе мае дзеці з любові... Я іх там раджала: хлопчык, хлопчык, хлопчык, пасля – дзяўчынка, дзяўчынка. Больш гаварыць не буду... Плакаць пачну... (Але дадае яшчэ некалькі слоў.) Мы будзем жыць у Чарнобылі. Цяпер тут – наш дом... Чарнобыль – наш дом, наша радзіма... (Знячэўку ўсміхаецца.) Птушкі тут такія, як і паўсюль. I помнік Леніну стаіць... (І ля весніцаў, ужо развітваючыся.) Ранічкою ў суседнім доме стукаюць малаткамі, дошкі з акон адбіваюць. Страчаю жанчыну: "Адкуль вы?" – "З Чачні". Нічога не кажа, толькі плача...\nУ мяне людзі пытаюцца... Здзіўляюцца... Адзін дык у вочы спытаў: "Прывезла б ты дзяцей туды, дзе чума ці халера?" Дык гэта ж чума і халера... А гэтага страху, пра які тут гавораць, я не ведаю. Няма яго ў маёй памяці..."


У ЛГБТ-актывіста Сяргея Андросенкі зноў забралі пашпарт\n28 сакавік 2013, 19:16\nУ ЛГБТ-праваабаронцы Сяргея Андросенкі, які вяртаўся зь Вільні ў Менск, падчас мытнага надгляду забралі пашпарт, патлумачыўшы, што ён значыцца ў базе несапраўдных дакумэнтаў.\nСяргей Андросенка сказаў карэспандэнту Свабоды, што 17 студзеня ў яго ўжо канфіскоўвалі пашпарт з той жа прычыны. Вярнулі дакумэнт актывісту толькі праз тры тыдні.\n«Калі мінулы раз забіралі пашпарт, то сказалі зьвярнуцца ў пашпартны стол. А цяпер сказалі, што трэба зьвяртацца ў Мытны камітэт. Але я зьбіраюся накіраваць скаргу ў Дэпартамэнт грамадзянства і міграцыі, які адказны за гэты сьпіс несапраўдных дакумэнтаў. Калі мінулым разам вярталі пашпарт, да мяне прыйшоў ліст з гэтага дэпартамэнту пра тое, што мой пашпарт трапіў у базу дадзеных несапраўдных дакумэнтаў праз тэхнічную памылку», — адзначыў Сяргей Андросенка.\nЛГБТ-праваабаронцу Сяргея Андросенку ссадзілі зь цягніка на станцыі Гудагай. Спачатку двое мытнікаў і асоба ў цывільным зрабілі мытны надгляд рэчаў актывіста. Рэчы, заплечнік, ноўтбук, нават часопіс «Sexus», які выдаецца «Белгазетай», мытнікі ўважліва агледзелі. Праз гадзіну ад начальніка Ашмянскай мытні прыйшоў дазвол на асабісты мытны надгляд. Сяргея Андросенку распранулі да майтак, старанна праверылі вопратку і абутак. Пасьля мытнага кантролю актывісту выдалі копіі актаў надгляду і пашпарт.\nАле на выхадзе з залі мытнага надгляду актывіста сустрэў іншы супрацоўнік мытні і папрасіў прайсьці зь ім у іншы будынак для вырашэньня «тэхнічнага пытаньня». Тут у Сяргея Андросенкі зноў забралі пашпарт. Спачатку актывіста завялі ў адзін пакой, затым у іншы. Яму патлумачылі, што пашпарт адбіраюць, бо ён значыцца ў базе несапраўдных дакумэнтаў. Выдаўшы пратакол канфіскацыі «несапраўднага дакумэнта», Сяргея праводзілі ў залю станцыі «Гудагай», дзе прапанавалі чакаць ранішняга дызэля, які павінен быў прыехаць праз 6 гадзін. Пакідаць будынак вакзалу бяз пашпарта яму забаранілі. Праз паўгадзіны на станцыю зноў вярнуўся супрацоўнік памежнага пункту, які прапанаваў вярнуцца ў памяшканьне мытні, каб спраўдзіць зьмесьціва ноўтбука Андросенкі. Актывіст адмовіўся, матывуючы гэта тым, што ўжо прайшоў мытны надгляд, падчас якога ўключаў кампутар, і пра гэта ёсьць адпаведныя акты.\nГэта нібыта намёк на тое, што мне дзьверы краіны адчыненыя ў адным кірунку\nЗабраць Андросенку са станцыі Гудагай прыехаў намесьнік амбасадара Нідэрляндаў у Варшаве, які якраз у гэты час знаходзіўся зь візытам у Менску, апавёў актывіст.\nСяргей Андросенка так пракамэнтаваў інцыдэнт на памежным пераходзе:\n«Я гэта зьвязваю зь ціскам на праваабарончы праект „Гей-Беларусь“ як на моладзевую арганізацыю, якая разьвіваецца, спрабуе зарэгістравацца і ладзіць шмат мерапрыемстваў. А таксама зь ціскам на сябе за сваю грамадзкую дзейнасьць. Дарэчы, мой пашпарт аказваецца сапраўдным, калі я выяжджаю зь Беларусі, але ён трапляе ў сьпіс несапраўдных, калі я вяртаюся дадому. Мінулым разам і цяпер я выяжджаў без праблем. Гэта нібыта намёк на тое, што мне дзьверы краіны адчыненыя ў адным кірунку».\n«Лямбда» будзе шукаць праўды ў судзе


Марыя Мароз: Трагедыя Беларусі – у ад’ездзе змагароў | БЕЛАРУСКАЕ РАДЫЁ РАЦЫЯ\nВаланцёрскі рух стаў асновай мінулай выбарчай кампаніі ў Беларусі. Зараз валанцёры і актывісты розных штабоў падвяргаюцца за сваю актыўную грамадзянскую пазіцыю пераследу, ціску з боку нелегітымных уладаў, застаюцца без сродкаў на існаванне.\n„Госць Рацыі” старшыня фонду Святланы Ціханоўскай „Краіна для жыцця” Марыя Мароз:\nРР: Як вы трапілі ў гэтую пратэстную хвалю?\n– У мяне ўсё склалася так, што ў пэўны момант стала зразумела – „Я ўжо не хачу быць у гэтым напружанні”. Мы вялі з мужам супольны бізнес, у нас усё было добра, некалькі крамаў у Рэспубліцы Беларусь. Кэйтэрынгам мы займаліся, у нас з фінансамі ў прынцыпе не было праблемаў. Але калі ты разумееш, што ты займаешся бізнесам па законах, а да цябе прыходзяць проста так ні з таго ні з сяго… Калі ты думаеш пра будучыню сваіх дзяцей, не бачыш перспектыў, думаеш як бы ім паехаць вучыцца за мяжу, то з гэтым трэба штосьці рабіць. У траўні я ўключылася ў збор подпісаў за Святлану Ціханоўскую, пасля так атрымалася, што я стала кіраўніцай яе перадвыбарчай кампаніі.\nРР: Вы асабіста з ёй знаёмыя? Як гэта атрымалася?\n– Так, канешне я з ёй знаёмая. Мы працуем у штабе і я кіраўнік фонду „Краіна для жыцця”. З гэтай назвы, з гэтага YouTube-канала пачынаўся ўвесь пратэстны рух у Беларусі.\nРР: Як ствараўся фонд „Краіна для жыцця”?\n– Гэты фонд выліўся з таго, што я сама з валанцёраў. Мы працавалі з траўня месяца на сваіх эмацыйных матэрыяльных сілах. Я ведаю, што гэта цэлая армія людзей у Беларусі, якая так жа, як і я ўкладалі ўсе свае сілы ў дасягненне вынікаў. Калі ўжо ў жніўні гэтыя выбары завяршыліся такім чынам, што былі сфальсіфікаваныя і падробленыя, то мы выехалі ў Літву. Нарадзілася ідэя стварыць гэты фонд, каб падтрымаць людзей – актывістаў і валанцёраў, якія засталіся ў Беларусі перадусім. У іх ёсць жаданне мяняць, трэба іх матэрыяльна і некаторымі праграмамі проста дапамагчы, каб яны рухаліся далей. Таму гэты фонд быў створаны. Сяргей Ціханоўскі, мы яму праз адваката задалі пытанне, ці лічыць ён патрэбным стварэнне такога фонду, ён падтрымаў і мы яго стварылі.\nРР: Гэты фонд гэта афіцыйная арганізацыя, якая заснавана ў Літве?\n– Гэта дабрачынны фонд, які адкрыты і зарэгістраваны ў Літве, у Вільні. Ён створаны трохі больш за месяц таму. на сённяшні дзень ужо шмат праграм реалізуем. Канешне ў нас не так шмат сродкаў, напаўненне не надта вялікае. Вось як бачыце гэты дом адкрылі ў Вільні, у нас яшчэ не было афіцыйнага адкрыцця, але ўжо людзі жывуць там. У Беластоку – гэта другі дом. Матэрыяльную дапамогу валанцёрам аказваем. З гэтага тыдня ў нас стартуе праграма дапамогі сем’ям палітычных вязняў, там вельмі сур’ёзная сітуацыя. Яна напраўлена на падтрымку такіх сем’яў у якіх ёсць дзеці. Самі разумееце, калі тата сядзіць, а мама засталася з двума з трыма дзецьмі, то ім канечне патрэбная матэрыяльная ці іншая падтрымка. Наша самая асноўная задача дапамагчы гэтым сем’ям, калі адна маці засталася.