MƏMMƏDƏLİNİN KABABXANASI - T.Ə. CƏFƏRLİ BİR Əsr bir nəSİl budur gəldi bahar fəsli\nMəmmədəlinin kababxanası İçəri şəhərin aşağısında, dənizə baxan tərəfində yerləşirdi. Köklü bakılılar deyirlər ki, Məmmədəli kimi kababbişirən dünyada olmayıb.\nKababxananın İçəri şəhərin mərkəzində yerləşməsi, oradakı ucuzluq və yaxşı xidmət hamını bura cəlb edirdi. Məmmədəli orta boylu, yaşı altmışı keçsə də cavanlıq təravətini itirməmiş, gülər üz, şirin dil bir insan idi.\nTicarətçilər kimi acgöz adam deyildi. Hərəkətində və camaata münasibətində alicənablıq hiss olunurdu. Elə bir insan tapılmazdı ki, ondan şikayət etsin.\nŞairlər, yazıçılar, jurnalistlər, rəssamlar, müğənnilər və artistlərin tez-tez gəldikləri yer idi bu kababxana. Oranın yarı qaranlıq zalında nədən danışılmırdı: əsərləri müzakirə olunar, yazdığı şerlər və nəğmələr səslənər, oradakıların ilk tənqidlərini eşidərdilər.\nAxşam bura yığışanlar hər şeydən xali olan adamlar idilər. Hər axşamın öz gözəlliyi və təkrarolunmazlığı vardı.\nHər səhər bakılılar bir-birinə Məmmədəlinin kababxanasında baş vermiş maraqlı əhvalatlardan danışardılar. Ancaq bunların arasında Əlağa Vahidlə bağlı məzəli əhvalatlar daha çoxluq təşkil edirdi.\nMəmmədəlinin kababxanası Əlağa Vahid dəstəsinin xoşladığı, demək olar ki, hər gün gəldiyi yer idi.\n"Vahid dəstəsi" tanınmış meyxana deyənlərdən ibarət idi. Onlar adətən bura iki-üç nəfər gələrdilər, gələndə də ancaq Vahidlə olurdular.\nOnu çox vaxt Ağahüseyn müşayiət edirdi. Məmmədəlinin kababxanasında üç-dörd gündən bir onların meyxanaları səslənirdi.\nƏvvəllər bu meyxanalara görə başı çox ağrayırdı. Hətta bir neçə dəfə işdən də çıxartmışdılar.\nMəmmədəli kababxanadan gedəndən sonra hamının ayağı buradan kəsilirdi.\nKababxana Raypiştorq2 planını verə bilmirdi. Odur ki, Məmmədəlini yenidən qaytarmağa məcbur olurdular. Çünki o, əvəzolunmaz adam idi.\nMəmmədəlinin qayıdışı kababxananın adət-ənənəsini bərpa edirdi. Yenə də meyxana sədaları eşidilirdi.\nBakılı olasan, meyxananı sevməyəsən!\nMəmmədəli də bakılılardan bir idi.\nYüksək dövlət kürsülərindən görünməyən, şerləri dillər əzbəri olan Əlağa Vahidin həm dostu, həm dayağı, həm də pərəstişkarı idi Məmmədəli.\nVahidi görmək istəyənlər hamı bura yığışardı. Ağa Hüseynlə Vahidin deyişmələri baş verəndə kababxananın çox da böyük olmayan zalında insan əlindən tərpənməyə yer tapılmazdı. Hətta kababxananın qapısı və açıq pəncərələrinin qabağı da adamla dolu olurdu.\nDar pəncərə və qapıdan küçəyə çıxan çırtma səsinə qarışmış meyxana beytləri içəridəkiləri və küçədəkiləri vəcdə gətirirdi.\nKababxananı tərk edənlər qeyri-adi bir hadisənin şahidi olduqlarına sevinir və ağız dolusu danışırdılar.\nƏlağa Vahidin saçlarının çallaşan vaxtları idi. Şair gəncliyin ondan uzaqlaşdığı hiss edirdi. Qəlbində niskinlik yaranırdı. Çox vaxt üzündən gülüş çəkilib gedirdi. İki əlilə başını tutub dərin fikrə dalırdı. Nələr gəlmirdi ürəyinə?\nMəmmədəli yazıq əlindən gələni edirdi ki, onun könlünü alsın, ancaq bacarmırdı. Piştaxtanın arxasında dilxor oturub etinasızlıqla qapıdan girənlərin üzünə baxırdı.\nƏşrəflə Volodya kababxanaya girəndə günorta idi. Adamların sayı çox deyildi.\n-Qardaş oğlu, xoş gəlmisən! - Məmmədəlinin piştaxtanın arxasından səsi eşidildi.\n-Məmmədəli dayı, salam! Sizi görmədik! - deyə Əşrəf onu salamladı.\n-Nə qulluq etsinlər sizə?\n-Məmmədəli dayı, əvvəlki kimi: lülə, tikə.\n-Baş üstə, qardaş oğlu.\n-Məmmədəli dayı, Vahid dayını görməmisən?\n-Bu gün gəlməyib. İnanmıram gəlsin, çünki dünən burdaydı. Hər gün gəlməyi xoşlamır. Deyir ki, özümü hörmətdən salaram. Allah ona can sağlığı versin! Evini tanıyırsan. Evində olar.\nNahar etdikcə Əşrəfin gözü qapıda qalmışdı. Şairin içəri girməsini gözləyirdi. Ancaq Vahid kababxanaya ayaq basmadı.\nYeməkdən sonra Abasın mağazasına getməli oldular. Sovetski küçəsində yerləşən balaca daxmanı xatırladan mağaza Vahidin yaşadığı evin tininin ucunda idi. Əşrəfin uşaqlıq dostu Abasın mağazası bu küçədə adla idi. İstədiyin şeyi buradan tapmaq olardı.\nƏşrəflə Volodya dükana girib, müdirin oturduğu balaca otağa keçdilər. Qarşısındakı şotkası ilə əlləşən Abas onları görüb ayağa qalxdı:\n-Qədeş, xoş gördük! - deyə salamlaşdı.\n-Abas, al bu spisoku, gör, dədə nə deyib, onları təşkil elə! Sabah hamımız gedirik Basqala, vaxtın varsa, qoşul bizə. Əlisəttara toy edəcəyik.\n-Burda da olacaq. Gedirsən?\n-Onda hazırlaş, sabah səhər çıxırıq.\nAbbas siyahıya baxıb üzünü Əşrəfə tutdu:\n-Bütün bunlar var! Nə edim? - deyə soruşdu.\n-Volodyanın maşınına yığ, aparsın. Sonra özün nə məsləhət bilirsən, onları da əlavə et! Özümüzü də nəzərə al! Mən indi gəlirəm.\n-Əlağa dayını axtarıram.\n-Hamam tərəfə bax! Gözümə bayaq onun qabağında dəydi.\nƏşrəf qaranlıq dükandan bayıra çıxanda gözləri qamaşdı. Əlağagil tərəfə addımladı. Hamam tərəfə diqqətlə nəzər saldı, onu hamamdan çıxan gördü. Ona yaxınlaşdı:\n-Əlağa dayı, həmişə təmizlikdə! Maşallah, özünüzə qulluq edirsiz.\n- Neyləyək xalqın istəklisiyik. Gözə yaxşı dəymək lazımdır. Məşədi necədir?\n-Əlağa dayı, elə onun tapşırığı ilə gəlmişəm. Sabah yox o birisi gün Əlisətarın toyudur. Sizi dəvət edir və deyir ki, sabah bizə qoşulub Basqala gələsiz. Ağa Hüseyni də özünüzlə gətirəsən.\nVahid bir az fikrə daldı:\n-Mən hazır, ancaq Ağahüseyni tapmaq lazımdır. Onu gedib gətirməli olacaqsız. Bizdə qalar, səhər yola düşərik.\n-Yarım saata mən maşınla hazır qulluğunuzda. - deyə onunla Əşrəf sağollaşdı.\nHəyətdə, eyvanın ortasında, Seyid Bikə oğlanlarına yer salmışdı. Ananın qarşısında üç oğul mürgüləyirdi. Ana dinməzcə oturub onlara baxırdı.\nYay mehi onların həyətinə ətraf çəmənliyin ətrini gətirirdi.\n"Dördüncü xrebtovı" küçəsinin qarşısında heç nə yox idi. Şəhər burada qurtarırdı.\nYuxarıda, uzaqda təpənin üstündə, qəbiristanlığın sağında, qırmızı rənglə boyadılmış sallaqxana və türmənin binaları görünürdü. Onlardan bir az aşağı hospital və müharibədən yarımçıq qalmış politexnik institutun binası nəzərə çarpırdı. Deyirdilər ki, plenləri gətirib burada işlədəcəkdilər.\nMüharibənin cırhacırında Bakının bütün qadın-kişisi şəhər ətrafı səngərlər qazıyırdılar.\nMəhəllədə adam əlindən tərpənməyə yer yox idi. Seyid Bikə əlində lapatka başqaları kimi nə qədər səngər qazımışdı. 48-ci il başqa illərə nisbətən onun qəlbinə sakitlik gətirirdi. Qarşısında uzanmış üç oğuldan biri evlənmiş, ikinci oğlu Eyyub nişanlanmış, kiçiyi Nərimanın isə hələ 12 yaşı vardı. Əlisəttar isə Eyyubu qabaqlamışdı.\nSeyid Bikənin istəklisi Ələşrəf idi. O, evin böyüyü və dayağı idi.\nSeyid Bikə gəlinindən də razı idi. Toylarından sonra Əşrəflə Raziyənin övladları olmurdu. Həkimlər də bunun səbəbini bilmirdilər.\nSeyid Bikə isə həmişə "Allahın məsləhətidir! Allaha belə xoşdur! Səbirli olun! Gül kimi Nərgizimiz var!" - deyə evdə sakitlik yaradardı. Gəlini Raziyə təbiətcə xoşrəftar, gülərüz, gözüaçıq və cəmiyyət arasında olmağı xoşlayan qadın idi.\nƏşrəf bütün günü ora bura qaçdığından narahat yatırdı. Yuxuda öz-özünə danışırdı.\nAna əlini uzadıb onun başını sığallamağa başladı. Anasının əlinin təsirindən Əşrəfin bədəni sakitləşdi, rahatlandı. Seyid Bikənin əlinin yüngülüyünü bütün məhəllə bilirdi. Danışırdılar ki, kimin boğazı, başı, bədəni ağrıyırdısa Seyid Bikə bir dəfə əlini xəstənin başında və yaxud boğazında gəzdirməklə müalicə edirdi. Odur ki, bütün həyət-baca ona tez-tez müraciət edərdilər.\nSeyid Bikə balaların rahat olduğunu görüb içəri keçdi. "Səhər ağır gündür! Mən də yatım." - deyə yataq otağına keçdi.\nGünəşin ilk şəfəqləri Seyid Bikənin mənzilinin üstünə düşməsə də, hamıdan tez ayılan onun balaları oldu. Həyətə atılan Nəriman bircə anın içində samovarı tüstülətməyə başladı. Bir-birinin ardınca həyətə tökülüşən qardaşlar çarhovuzun ətrafında əl-üzlərini yudular və keçib stolun arxasında əyləşdilər.\nNataşa xala əlində buxarlanan bir neçə dağlı çörəyini stolun üstünə qoydu.\nÇörəyi elə həyətdəki təndirdə dağlı qızı Səriyə arvad bişirirdi. Həyətin bütün sakinləri çörəyi onlardan alırdılar.\nSəriyənin bişirdiyi çörək çox dadlı və ləzzətli olurdu. Bakıda onların çörəyi adnan idi.\nDanışırdılar ki, Moskvada Bakı restoranı açanlar Səriyə arvadı ora işə dəvət etmişdilər. Onun ailəsinə Moskvada ev və iş verəcəklərinə də söz vermişdilər. O, isə getmədi, əvəzinə özü kimi yaxşı çörək bişirən xalası qızı Səliməni göndərdi.\n-Sabahınız xeyr, mənim balalarım! - deyə Nataşa çörəkləri stolun üstünə düzdü.\n-O gün olsun, sizin toyunuzu görək.\n-O gün olsun, Volodyaya toy edəsiniz, Nataşa xala! Deyə - hamı bir ağızdan təkrar etdi.\n-Eyyub, nişanlını özünlə aparacaqsan? - onlara yaxınlaşan Seyid Bikə soruşdu.\n-Məmə, yox! Bir də onun orda nə işi var?\n-Özün bilən məsləhətdir.\nKüçədən maşın siqnalı eşidildi və onun dalınca böyük bir maşının dayandığı da hiss olundu.\n-Gələn Volodya və "Alabaşdır". - deyə Əşrəf izah etdi. Volodya ilə birlikdə Əlağa dayı və Ağa Hüseyn içəri girdilər.\n-Allah xoşbəxt eləsin, olmayanlarçun olsun! - deyə Vahid süfrə ətrafındakıları salamladı.\n-Keçin süfrə arxasına, tərpənməyimizə az qalıb! Bir balaca çörək kəsin!-deyə Seyid Bikə Basqala gedənləri stola dəvət etdi.\nİsti dağlı çörəyi, təmiz dağ pendiri və nehrə yağı, samovar çayı bircə anın içində elə iştahla yeyildi və içildi ki, süfrənin boş qaldığını görən Seyid Bikə üzünü Nərimana tutdu: -Get Səriyədən beş-altı dənə çörək gətir! -dedi.\nBir-neçə dəqiqə də belə ötüşdü. Evin qabağında bir-neçə maşın da dayandı. Həyətə Əlisəttarın dostları da daxil oldular.\nDünəndən Əşrəf onlara da xəbər göndərmişdi. Onları gəldiyini görən Əşrəf üzünü stolun arxasından oturanlara tutdu:\n-Ya Allah! Tərpənmək lazımdır.\nHamı ayağa qalxdı. Hərə bir maşına minməyə başladı. Qapıdan çıxan kimi Əlağa dayı ilə Ağa Hüseyn həyətin adamlarına qoşulub "Alabaşa" qalxdılar.\n-Əlağa dayı, ora niyə? Aşağında maşın var da? - deyə Əşrəf onları "Pobedaya" dəvət etdi.\n-Bala, qoy qadınlar, orada getsinlər!\n"Alabaş" adamla doldu. Oturmağa yer qalmamışdı. Sürücü oturacaqlar arasına səliqə ilə gəsilmiş, üstünə dermatin çəkilmiş taxta parçalarını yerləşdirdi. Bir altı adama da yer düzəldi.\nƏşrəf karvanı yola saldıqdan sonra yarım saata qədər Abasın gəlməyini gözlədi.\nÇox çəkmədi ki, Abasın "Moskviçində" klarnetçi Hüseynağanın dəstəsi gəldi.\n-Abas, tərpəndik! - deyə Əşrəf maşına mindi.\nBeş adam maşına güclə yerləşmişdi. Abasın "Moskviçinin" damı açılırdı. Nağaraçalan Həsən nağaranı Hüseynağaya verib arxa oturacağın söykənəcəyində yerləşdi.\n-Abas, qaza bas, onlara çataq. Bir yarım saat olar ki, yoldadırlar. -deyə Əşrəf dostuna müraciət etdi.\n-Yaddan bir şey çıxmayıb ki? - deyə Abas soruşdu.\n-Aşıq Şakiri tapa bilməmişəm. Gərək onun da arxasınca gedək!\nYayın təravətli havasını Sumqayıtın Xırdalana çatan tüstüsü korlayırdı. Sanki göydən zəhər yağırdı.\nQara buluda bənzəyən tüstülər göyə ucalır, günəşin qarşısını alırdı. Ətrafdakı çəmənlik boz rəngli ölmüş otlarla örtülmüşdü.\n-Bu Sumqayıt, xarabalığa çevirir ətrafı! - deyə Hüseynağa təzə salınmış şəhər tərəfi göstərdi.\n-Hələ bu harasıdır! “Qara şəhər” bunların yanında toya getməlidir. - deyə Əşrəf əlavə etdi.\n-Nijni-Tagili xatırladır. - deyə Abas davam etdi.\n-Ay Abas, sən hara, Nijni hara?\n-Sovetskidən deyiləm məgər? Biz belə yerləri gəzməyi xoşlayırıq.\n-Yer qəhətdir? - deyə nağaraçı soruşdu.\n-Onlara qalsa, Montekarloya gedərlər! - deyə Hüseynağa Abasın əvəzinə cavab verdi. Anladı ki, həmkarı Abasın nə demək istədiyini başa düşmədi.\n-Ora bax bizimkilərdir! - deyə Abas sözü dəyişdi. Çatmışıq.\n-Öt, keç! Qoy arxamızca gəlsinlər.\nŞamaxı yaşılıq içində idi. Abas maşını burada saxlamadı. Əşrəf düz sürdürdü Muğanlıya. Ora çatar-çatmaz hamını maşınlardan düşürtdü və dayısını axtarmağa getdi. Xoşbəxtlikdən Seyid Əzim yerində idi.\n-Bacıoğlu, salam! - deyə dayısı onu bağrına basdı. -Qayıdırsız?\n-Yox, dayı. Toyu Basqalda edəcəyik. Məməni də gətirmişəm.\nSeyid Əzim aramla otaqdan çıxdı. Ağ daşdan salınmış pillələrlə enməyə başdadı. Çoxdan bəri görmədiyi əmisi qızının xanımyana qamətini uzaqdan tanıdı. Gözləri doluxdu. Bacısına yaxınlaşdı.\n-Anam, Allah mübarək eləsin! - deyə Seyid Bikəyə müraciət etdi.\n-Qardaş, ürəyimin düzdüyünə bax. Uşaqları dalınca göndərəcəkdim. Sabah, bazar axşamı, Əlisəttarımın Basqalda toyudur. Xanımınla və uşaqlarınla Basqala dəvət edirik. Məşədi Fazil də, Səməd ağa da ordadırlar. Bir də, qardaşım Mir Əhmədə də xəbər göndər. Gözləyəcəyik.\nSeyid Bikədən başı ayılan kimi Seyid Əzim Əlağa Vahidi gördü:\n-Şairimizi xoş gördük! Həmişə toylarda. Ağa Hüseyn də burdadır. Şamaxı bilsə, bura axışacaq. - deyə Seyid Əzim onlarla görüşdü.\n-Tərpəndi yoxdur. əvvəl burda yeyib içərsiz, sonra Basqala yol tutun!\nÜç saatdır yol gəlirsiz. Saat hələ ondur. Burdan Basqala isə qırx dəqiqəlik məsafədir.\nBasqal hələ heç oyanmayıb. Nə kolxozu var, nə sovxozu. Seyid Əzim bulağın başına stolları daşıtdırdı.\n-Elə buradaca oturaq! Bura çox mənzərəlidir" - dedi. Hüseynağa onu əhatə edən füsunkar mənzərəni seyr etdikcə sanki canlanırdı. Nəsə onda baş qaldırırdı:\n- Əşrəf, bura cənnətdir. Quşların səsini duyursan? Hüseynağa qeyri-adi talanta malik bir musiqiçiydi. Azərbaycan musiqisini klarnetlə ifa edən ilk sənətkarlardan biriydi. Onun məharətli ifası hamını heyran edirdi.\nO, Dadaş xanın bacısı uşaqlarından idi. Onun musiqisində İran musiqisini cazibədarlığı Azərbaycan musiqisinin ahənglərinə qarışırdı. Elə gözəl bir musiqi alınırdı ki, insanın ürəyini döyündürürdü.\nKlarnetini qabından çıxardan Hüseynağa üzünü zurnaçalan Əhədə tutdu:\n-Hazırlaş, zü tutmağa, çalacağam!\nSakit Muğanlı dərəsi klarnetin ecazkar səsindən sanki diskindi. Musiqiyə dağlar əks-səda ilə cavab verdi. Səssiz-səmirsiz dərə böyük bir rupora çevrilmişdi.\nMusiqi hər tərəfdən eşidilirdi. Sanki Muğanlıda möcüzə baş vermişdi. Çoxları bu musiqinin nədə çalındığını bilmirdi. Qoşa balabanı xatırladırdı, ancaq onun səsi nə qədər gur olsa da, bu səs daha incə idi.\nHüseynağa çalırdı, ürəkdən çalırdı, xarici alətə Azərbaycan musiqisini qatıb çalırdı. Çaldıqca, ona elə gəlirdi ki, bu aləti Azərbaycanda o, yaratmışdı. Çaldığı hər musiqi bu alətdən elə qəşəng çıxırdı ki, özünün də inanmağı gəlmirdi.\nHüseynağa az çalmadı. Dayanmadan klarnetin həzin səsi dağlara ucalırdı. Birdən o susdu.\nBir anın içində ətrafa sakitlik çökdü. Hətta quşların səsi də eşidilmədi. Sanki bu musiqi bütün səsləri susdurmuşdu. Kənd camaatı bu ecazkar səsə bulaq tərəfə axışmağa başlamışdı.\nBu zaman pillələrlə əllərində saz iki aşıq aşağı enirdi. Əşrəf gözlərinə inanmadı:\n-Şakir, Pənah siz hara? Bura hara?\n-Şamaxıda konsertdə idik. Klarnetin səsinə Pənaha dedim ki, bu Hüseynağadır. Bu cür ancaq o, çala bilər. İnanmadı, odur ki, düşdük bulağa. Bəs siz?\n-Vallah, adamınkı gətirəndə, bütün qapılar üzünə açılır. Basqalda qardaşımın toyudur. Camaatı Basqala çatdırıb, dalınca gəlirdik. Allah özü yetirdi. Marşrutunu dəyişdik. Basqala gedirsiz.\n-Mən hazır, gör Şakir nə deyir? - deyə Pənah razılığını verdi.\n-Mən də hazır. Pənah sən Basqalı görməmisən!?\n-Deyilər əla yerdir.\n-Yüz eşitməkdənsə bir dəfə görmək yaxşıdır.\n-Keçin, əyləşin. Çörək yeyib tərpənək! - deyə Əşrəf onları süfrəyə dəvət etdi.\nKlarnetin səsinə yığışmış kəndlilər elə bilirdilər ki, kolxozlarına artistlər gəliblər.\nKənd klubunun qarşısına yığışmış camaat müdirin bundan xəbərsiz olduğunu görüb, bulaq başına axışdılar. Onlara musiqiçilərin Basqala toya getdiyini desələr də, kənd əhalisi uzaqda dayanıb tamaşa edirdi.\nHərə radioda eşitdiyi və valeh olduğu sənətkarı öz gözlərilə görmək istəyirdi.\nƏşrəf hamını Basqala yola saldıqdan sonra Aşıq Şakir və Aşıq Pənah üçün başqa maşın tutdu. Onlarla birlikdə maşına minib Basqala üz tutdular.\nAvqust Basqalın ən gözəl vaxtlarıdır. Həyətlərdə yay hələ yenicə şahlığını edirdi. Təkcə tut yetişmişdi, başqa meyvələr hələ kal idi. Meşələrdə gilə-meyvə yığılırdı.\nBasqalın məşhur armudları isə dəyməmişdi. Bununla belə təbiətin rəngarəngliyi insanın qəlbinə sakitlik gətirirdi. Cəfərli həyətində böyük mağar qurulmuşdu. Tiflisdən, Şamaxıdan, Bakıdan gələnləri Cəfərlilərin evlərinə yerləşdirirdilər.\nBakıdan kimlərin gəldikləri xəbəri Basqala ildırım sürəti ilə yayılmışdı. Hamı toya hazırlaşırdı.\nBasqalda Əşrəf əlini ağdan qaraya vurmağa macal tapmadı. Əmi uşaqları hər şeyi qaydasına salmışdılar.\nOğlunun bekar durduğunu görən Məşədi Fazil onu yanına çağırdı:\n-Qonaqlarını götür, apar Qartapıla!\nQartapıl Basqalın girəcəyində Qələmlik deyilən yerdən bir az aşağı, yerli camaatın istirahət etdiyi bulağın adı idi.\nƏşrəf atasının təklifini Əliyağa dayıya və Aşıq Şakirə bildirdi. Hüseynağa isə onsuz da gedəcəkdi.\nHamısı razılaşdı. Volodya maşının baqajnikinə yarım şaqqa ət, samovar və beş-altı çörək qoydu.\nƏlağa dayıla Ağa Hüseyn maşına mindilər, çalanlar və aşıqlar alətlərini maşına qoydular. Qalanları Əşrəflə birgə piyada getmək qərarına gəldilər. Dedilər ki, şəhərciyi bir seyr edək, sonra imkan olmayacaq.\nCəfərli obasından bir az aralı, Qoşa bulağın yanına çatanda, Əşrəf onları bulağa endirdi.\nBulaq başındakı qızlar, qadınlar örpəklərini başlarına çəkib qırağa çəkildilər.\nQadınlardan biri nəfis naxışlar vurulmuş camı ona uzatdı. Əşrəf cama su doldurub dostlarına uzatdı:\n-Bura "Qoşa bulaqdır" . Bizim bulaq sayılır. Hər məhəllənin öz bulağı var, hər məhəllə öz bulağını səliqəli və sahmanlı saxlamalıdır.\nBu bulağın iki gözü var birindən içmək üçün, çay dəmləmək üçün su götürürlər, digərindən xörək bişirmək üçün. Tərsinə etdikdə, dad itir.\nGünorta olmağına baxmayaraq, onların üstünə gün düşmürdü. Minillik ağacların yaratdığı çətir günəş şualarını buraxmırdı. Havanın istiliyi isə hiss olunmurdu.\nAşıq Şakir üzünü Aşıq Pənaha tutdu:\n-Buranın camaatının niyə bir sifətli olduğu indi aydınlaşır: yedikləri, içdikləri təmizdir, qarışıq yoxdur.\n-Şakir, maraqlı yerdir. Fikir ver, bizi dağlar necə əhatə edir. Sanki onların ovcunun içindəyik.\n-Sən bulaqların sayına bax, hər bulağın bir adı, təkrarolunmaz dadı vardır.\nBağların içərisi ilə addımlayan bu insanlar yoğunluq nə olduğunu hiss etmirdilər. Bütün günü ayaq üstə olan Əşrəfin sifətindən yorğunluq duyulmurdu.\n"Qartapıl" yeni qonaqlarını qəbul edirdi. Kimlər onun suyundan içməmişdi. Kimlər ona tərif deməmişdi.\nYaşıl məxmərin üstünə sərilmiş sehrə gələn qonaqlar sanki cənnətdə idilər.\nVolodya ilə Hüseynağa çay daşlarından manqal düzəltmişdilər.\nAşıq Pənah sazını kökləyirdi. Əşrəf, Aşıq Şakir, Vahid, Ağa Hüseyn yerdən qurumuş odunlardan yığıb manqalın ətrafına gətirirdilər.\nNəriman zoğal budaqlarından qırıb şiş hazırlamaqda idı.\nPənahın sazının sədası sakitliyi pozdu. Bircə anın içində hər tərəfə dağılmış qonaqları bulağın başına yığdı.\nVolodya ilə Hüseynağanın manqalının ağ tüstüsü ətrafa yayılırdı.\nBulaqdan bir az aralı Əbülfəz əminin oğlu Əlikram samovarı alışdırırdı.\nHər şey təmtəraqlı istirahət üçün hazır idi. Basqal torpağı öz gözəliyi ilə Azərbaycanın ən əziz adamlarını sevindirirdi.\nAxşam sərini Cəfərli obasına qayıdanlar Məşədi Fazili altı qardaşı ilə dəyirmi stolun arxasında oturduğunu gördülər.\nƏliyağanı və onunla gələnləri salamlayan Cəfərlilər hamısı ayağa durdular və süfrənin arxasına dəvət etdilər.\nƏlağa Vahid oturmadı, üzünü Məşədi Fazilə tutdu:\n-Məşədi, mənə ləzzət verdi "Qartapıl", Basqala söz ola bilməz.\nNeynəyirəm mən cənnəti?\nCənnət qabağımda mənim.\nHər tərəfim abı kövsər -\nDadı damağımda mənim -\nVur nağaranı Həsənbala - deyə Vahid meyxanaya başladı Ağahüseyn onun dediyni bir dəfə təkrar etdi və ona qoşulan nağaranın ritmiylə davam etdi:\nBilməziydim ki, bu dünyanın\nCənnəti bizim kənddədir\nİnsanın fəxri nədədir?\nİstəyir ki, çox öyrənsin\nBilməyir ki, həyat nədir?\nHər tərəfim abı kövsər\nDadı damağımda mənim\nVahid davam etdi:\nMəşədi çox yaşı bilir\nHeyranıyam bu dağların\n"Qələmlikdir" bir tamaşa\nSultanıdır bu bağların\nŞakirə də fərəh verir\nŞır-şır axan bulaqların\nUstadım da tez-tez deyir,\nKimi sevirsə yaradan.\nOnun tökəcək başına\nVar dövləti o, bacadan.\nEşitdim bu cur sözləri\nRastıma gələn qocadan:\nHər tərəf Abı kövsər\nSən mənim bir işimə bax:\nGözüm qalıb dağ dərədə.\nBelə şeyləri, Ağöyüsön!\nGörmərsən bizim dərədə\nVahidin susduğunu görən Ağahüseyn hiss etdi ki, daha davam etmək lazım deyil. Görüləcək işlər var.\nSeyid Bikənin əlində xonça Nərgizlə stola tərəf yaxınlaşdığını görən, Məşədi Fazil ayağa qalxdı.\nSeyid Bikə əlindəki xonçanın Nərigizə verdi və üstündəki xara örtüyü qaldırdı. Xonça təmiz ipəkdən toxunmuş ipək şərf və yaylıqla doluydu.\nBasqal adətinə görə toya gəlmiş qonaqlara toy sahibi bu şərfləri və "Heyratı" yaylıqları hədiyyə verərdi.\nSeyid Bikə şərfı Əlağa Vahidin boynuna saldı və ona bir yaylıq verdi. Sonra isə süfrə arxasında oturanların hamısı hədiyyələrini aldılar.\nMəşədi Fazil dədə-baba mülkündə otursa da, toyxana qardaşı Əbülfəzin həyətində qurulurdu. Bütün gənclər orada idi.\nƏrinin qırağa çəkildiyini görən Raziyə Nərgizi göndərdi ki, atasını çağırsın.\nƏşrəf qızının əlindən tutub xanımına yaxınlaşdı.\n-Nə var?- deyə soruşdu.\n-Burdadır. İstəyirsən, keç içəri, bax!\n-Ay qız, sən nə danışırsan? Bura Basqaldır. Arvadlar olan yerə kişi girməz.\nBilirsən, basqallılar necə sözbazdırlar. Allah göstərməsin!\nBizimlə gələn qızların isə başlarına kəlağayı salın! Burda qadın və qızlar başaçıq gəzməzlər. Nərgizin başına da kəlağayı ört. Bura Bakı deyil!\nƏşrəf bir nəfəsə bunları deyib Raziyədən uzaqlaşdı.\nBasqalın “Aşağı o tayından ” gələn musiqi sədaları toyun başladığından xəbər verirdi. Adətə görə o iki gün sürməli idi - şənbə-bazar. İki günün azuqəsi, içkisinin dərdini burada heç kim çəkmirdi.\nBasqal pullu qəsəbədir. Burada kasıb ola bilməz. Fərsiz tapılmaz. Beləsin görsən, deməli kökü buradan deyil. Basqalda toy edən bu və digər nəsil əlindən gələni etməlidir ki, toy süfrəsində bolluq olsun, toya gələnlər sıxıntı hiss etməsinlər. Toyun pis keçməsi nəslin başını uca etməz. Odur ki, toy ərəfəsində bütün nəslin ağsaqqalları bir yerə yığılır, hər tayfa öz üzərinə bir məsuliyyət götürür, kimin imkanı nəyə çatırsa, onu ortaya çıxarırdı.\nMəşədi Fazilin təkidinə baxmayaraq ki, "Heç nə lazım deyil! Hər şeyi özümüz edəcəyik!" qardaşları və onların uşaqları az qalmışdı ki, incisinlər.\n-Qardaş, camaat bizə nə deyər? - deyə Əbülfəz qardaşının belə işlərə qatışmamasına işarə etdi. Məşədi Fazil Əbülfəzi qırağa çəkdi, cibindən iki üç paçka pul çıxartdı, qardaşına göstərdi:\n-Bu pulu indi xərcləməsəm, haçan xərcləyəcəyəm? - dedi.\n-Qardaş, adəti pozma. Pulumuz olmaz, gəlib götürərik.\n-İndisə hər imkanımız var, hər şeyi də özümüz edəcəyik.\nMəşədi Fazil və Səməd ağa toyxanada ağsaqqallar üçün düzəldilmiş çadra keçdilər. Basqalın bütün ağsaqqalları burada idi. Nəslin ağsaqqalı toya gəlməsəydi, bütün nəsil gəlməzdi.\nBelə hadisələr Basqalda nadir halda olardı. İncimiş nəsilləri ağsaqqallar tez barışdırardılar. Toylar, bayramlar isə həmişə bunun üçün bəhanə olardı.\nBasqallılar arasında qeyri-adi birlik vardı, bu birliyin səbəbi ağsaqqalların bir-birini eşitməsi və cavanların onların sözlərindən çıxmaması idi.\nMəşədi Fazilin indiyə qədər yadındadır. Erməni-müsəlman davası başlayan kimi tez Basqala gəlmişdi. Bütün basqallılar ayaq üstündə idi. Bir-iki günün ərzində elə bir dəstə yaratmışdılar ki, bunun qarşısında heç kim dayana bilməzdi.\nBasqalın yolu üstündə olan Gürcüvan və başqa erməni kəndlərinə gəlmiş daşnaqlar qorxularından qəsəbənin ətrafına belə hərlənmirdilər. Bu davada bir basqallının burnu belə qanamamışdı.\nDavanın qızğın çağında Gürcüvandan atla keçən Məşədi Fazilin ortancıl qardaşını daşnaq saxlamaq istəmiş, o, əlini "mauzerinə" atıb dığanı yerində də gəbərtmişdi. Qorxmadan atını kəndin içinə sürüb meydana yığışmış ermənilərə demişdi:\n-Bu qoduqları, burdan qovlayın! Sizə ki, əl qaldıran yoxdur. Sabah yenə də burada yaşamalı olacaqsınız. Bacarmırsız, gələk qovlayaq.\nGürcüvanlılar Bakıdan gəlmiş daşnaqları, doğurdan da, qovlamış, sonra bu kəndin başçılarını Basqala göndərmiş, and içmişlər ki, bir müsəlmana əl belə qaldırmayacaqlar.\n- Bunlar gəldi-gedərdi. Mehriban qonşuyuq, belə də qalacağıq.- demişdilər.\nBir ara keçdikdən sonra Gürcüvandan qovlanmış daşnaqlar Şamaxıda qüvvə yığıb ora dönmək istəyəndə "Qurd təpəsinda" basqallılar onların qarşısını kəsdilər və geri oturtdular.\nBasqal ağsaqqalları İslam xilas ordusunu çox təmtəraqla qarşıladılar. Osmanlılar gürcüvanlılara dəymədilər.\nÜmumiyyətlə, osmanlılar silah qaldırmayana əl qaldırmırdılar. Nuru paşanın dəstələrinin başında basqallılar da Şamaxıya daxil oldular.\nMəşədi Fazilin yaxşı yadında idi: Nuru paşanın ştabı "Bədoda" dincəlirdi. Məşədi Fazil onu İstanbuldan tanıyırdı.\nNuru paşa ilə Məşədi Fazilin görüşü də elə Bədoda baş verdi. Generalı və onun istəkli çavuşunu, on-yeddi, on səkkiz yaşlı cavan oğlanı Basqala dəvət etdi. At üstündə basqallıların əhatəsində Nuru paşa qəsəbəyə daxil oldu.\nQəsəbədəki səliqə-sahman, təmizlik, firavan həyat generalı məftun etdi.\n-Əfəndim, şura cənnətdir. Siz bu cənnəti əlinizlə yaratmısız. Bən bütün dünyanı gəzmişəm, yavrum, belə yer görməmişəm. Vallahı, bu azərbaycanlılardan biz çox şey öyrənməliyik.\nOsmanlıların təriflərini gülüşlə qarşılayan Məşədi Fazil "İsa" bulağında atdan endi və generalı da atdan endirdi.\nBasqal ağsaqqalları Nuru paşanın ayağı altında qurbanlar kəsdilər və kəsilmiş heyvanları və osmanlı əsgərləri üçün yığılmış azuqəni arabalara yükləyib "Bədoa" göndərdilər.\nAzərbaycanı xilas etmiş iki qardaş, Osmanı generalları Nuru paşa ilə Ənvər paşanın Azərbaycana olan məhəbbəti belə yerlərdən başlayırdı.\nAzərbaycanlıların heç vaxt yadından çıxmayan bu iki şəxsiyyət leninlərdən də, stalinlərdən də həmişə əziz olub, əziz də qalacaqdır.\nBasqal ağsaqqalların bir-birinə münasibəti, özlərini aparmaqları çox maraqlı idi. Zarafat etməz, özlərini çox ağır aparardılar. Gənclər onları görən kimi ayağa qalxar, başların aşağı salıb, nə isə eşitmək istəyirdilər.\nOnlardan biri günah işlətmiş gəncin qarşısında dayanar iki-üç kəlmə qətiyyətli söz deyər, bir-iki addım uzaqlaşdıqdan sonra dayanar, "Bala, adımızı batırma! Sən ki ağıllı balasan!" deyə gəncin könlünü alardı.\nİllər boyu bu səhnələrin təkrar olunması, ondan xəbər verirdi ki, ağsaqqalların sözlərinin təsiri olurdu.\nBasqalda tez-tez deyirdilər: Var-dövlətsiz evə get, ağsaqqalsız evə getmə!\nMəşədi Fazil "Bəy atası" olduğundan bu məclis onunku sayılırdı. Toyxanaya girib rəqs edənlərin üzərinə bir paçka pul yağdırdı. Bu da adət idi.\nNikolay vaxtı basqallılar bəyin başına qızıl tökərdilər. "Getdi o günlər"-deyə ağsaqqallardan kimsə keçmişi yada saldı.\n-Məşədi, sənin toyunda başına qızıl tökürdük, sənsə kağız tökürsən.\n-Buna da şükür! Zəmanə başqadır. - deyə Məşədi Fazil cavab verdi\nBasqala respublikanın tanınmış adamlarının gəldiyini eşidən raykom işçiləri dayanmadan toy yerinə təşrif gətirmişdilər.\nRayonun rəhbəri ağsaqqallarla birlikdə oturmuşdu. Məşədi Fazilin əsginasları oynayanların başına tökdüyünü görüb, ona yanaşdı. Qulağına pıçıldadı:\n-Məşədi, axı biz qardaşıq! Mən ölüm belə eləmə! Söz-söhbət olmasın. Dəqiqə başı Bakıdan zəng edirlər ki, niyə Basqalda Şura hökuməti yoxdur.\n-A canım, niyə yoxdur, bax sədrimiz, hesabdarımız, briqadirimiz... Daha nə istəyirsiz? Basqallı hara lapatka hara? Biz sənətkarıq. Kəndçi deyilik. Hesabat verərsən ki, toyda şuluqluq salanlar Bakıdan gələnlər olub. Toy sahibləri də onlardır.\n-Deməzlər ki, toyxanada pul niyə zibil kimi idi. Özü də təzə pul. Məşədi rayonumuz hələ bu qədər pul almayıb.\nRaykomu başa düşmək olardı. Pullar hələ təzə dəyişdirilmişdi. Pul reformasından sonra hələ heç kəsdə bu qədər pul ola bilməzdi.\n-Stalin demir ki, pul gələcəkdə zibilə çevriləcək. Biz də Stalinin sözünə indidən əməl edirik. Canım qorxma, bura Basqaldır, burdan söz çıxmaz. Səninlə gələnləri isə o qədər yedirdib, içirdəcəyik ki, heç özlərini də bilməyəcəklər.\nDoğrudan da, bir neçə saatdan sonra raykomdan gələnlərin hamısı dəm idi, hətta bəziləri Basqal gənclərinə qoşulub Əhmədli bağında qumar oynayırdılar.\nQumar oynamaq da Basqal toyunun bir adəti idi. O dövrdə vaxt öldürmək üçün, ən yaxşı əyləncə yolu qumar oynamaq idi. Demək olar ki, hamı qumarı sevirdi, ancaq nə qədər uduzacağı ilə razılaşdıqdan sonra basqallı qumar oynayırdı.\nBasqallı beş-on kəlağayı toxuyub qazancının hamısını evə qoyar, onda bir hissəsini cibinə götürüb yeyib içməyə və yaxud qumara qoyardı. Adətən yaz, yay aylarında dostları ilə bağların birinə çəkilib qumar oynayardılar.\nBir də görürdün ki, Basqalın bazarına soraq çatıb ki, Sadıqın oğlu Əli yüz min udub, Qartapılda beş-altı qoyun kəsib çalıb oynamaqdadır.\nBasqala hərdən-birdən başqa yerlərdən də qumarbazlar da gələrdilər və həmişə uduzub gedərdilər.\nBasqalda udanlar da, uduzanlar da özləri idilər. Bir-birinin əmiuşağı, dayıuşağı. Odur ki, basqallılar uduzduqda dərd çəkməzdilər. Bilirdilər ki, indi bəxtləri gətirməyib, sabah gətirəcək. Onların optimizmi, gülərüzlülüyü özlərinə inamdan irəli gəlirdi.\nƏlağa Vahid, Ağahüseyn, Aşıq Şakir, Aşıq Pənah, Hüseynağanın dəstəsi bir-birin ardınca dayanmadan məclisə şənlik gətirirdilər.\nƏlağa Vahidlə Ağa Hüseynin meyxanaları basqallıları valeh etmişdi. Sanki qeyri-adi bir yerə düşdüklərini hiss etmiş şairlər ağına-qarasına baxmayaraq istədiklərinə döşüyürdülər.\nAşıq Şakir isə Aşıq Pənahla deyişirdi, Hüseynağanın klarnetdəki oyun havaları cavanların sümüyünü oynadırdı, toyxanaya o qədər adam yığışmışdı ki, iynə atmağa yer yox idi.\nAşpazlar əllərini qurulamağa macal tapmırdılar. Yeyib içməkdən isə korluq yox idi.\nCəfərlilər toyun belə keçməsindən qürurlanırdılar. Bütün Cəfərli gəncləri ayaq üstə idi. Onlar qonaqları qarşılayır, toyxanada yerləşdirir, qulluqlarında dururdular. Doğurdan da, Basqalda böyük şənlik idi.\nToyun sonuncu günü, axşam sərini Səməd ağa çadıra girdi və üzünü ağsaqqallara tutdu:\n-Gəlinin arxasınca getmək vaxtıdır.\nSanki çadırdakılar elə bunu gözləyirdilər. Hamı ayağa qalxdı.\nQapının ağzında bir ağ at bəzədilmişdi. Atın ipini Əlisəttara verdilər. Qabaqda ağsaqqallar, arxada çalanlar və onların ardınca gəlini gətirməyə gedən Cəfərli nəsli.\nGəlin Cəfərli obasından aparılmalı idi. Məşədi Fazilin ortancıl гардашыэилин евиндян чыхарылмалы иди. Басгалын "Ашаьы тайындан" " Йухары тайына" гядяр ъамаат щярякят етмяли иди.\nBasqal küçələri ilə irəliləyən dəstənin qarışında gedən çalanlarda daha taqət qalmamışdı.\nHüseynağa klaneti qoyub qara zurnanı götürürdü. Və yaxud əksinə, bu eyni musiqiyə elə rəngarənglik verirdi ki, qulaqasanlar özlərindən aslı olmayaraq bu iki alətin fərqini görürdülər.\nBasqal şənlik içərisində idi. Hamı da bilirdi ki, hələ belə toy olmayıb, hamı da bilirdi ki, bundan sonra bütün toylar belə olacaq, bundan yaxşı olacaq.\nBasqallılara paxıllıq hissi yad idi. Onlar yaxşını götürər, pisdən qaçardılar. Bu sənətkarlıq psixologiyası illərlə bunların qanına keçmiş, sənətlərini kamilləşdirmiş, gözəlliyi dərk etmiş, yaxşını pisdən ayırmağı öyrətmişdir.\nMinillər ərzində kəlağayıya vurulan naxışlar dəyişsə də, onun keyfiyyəti, dəbi dəyişməyib. Bütün Azərbaycan daxil olmaqla Orta Asiya, İran, Türkiyə və s müsəlman ölkələri qadınları-qızları onların toxuduqları bu sənət incilərinin həsrətindədirlər.\nToy mərasimi Cəfərli obasına yaxınlaşdıqca hərarət daha da artırdı. Tüfənglərdən bir-birinin ardınca göyə atəşlər atırdılar. Sanki bununla gəlin evinə yaxınlaşdıqlarını xəbər verirdilər.\nƏlisəttar və onu müşayiət edənlər atla birlikdə Cəfərli həyətinə daxil oldular.\nSeyid Bikə və Məşədi Fazil içəri girən oğluna və onun yanında durmuş gəlininə xeyr-dua verdilər.\nQız həyətə düşəndə ayağının altında böyük bir özbək boşqabı qoyub sındırdılar.\nƏlisəttar gəlini ata mindirdi. Atın ipindən asta-asta dartaraq hərəkətə gətirdi. Onların arxasınca camaat "Aşağı tay" tərəfə hərəkətə gəldi.\nElə bu vaxt, həyətdən çıxar çıxmaz göylərə fişənglər atıldı.\nBasqalın səmaları rəngarəng ulduzcuqlarla işıqlandı. Fişəngin gözəlliyini bəlkə də birinci dəfə görən Basqal uşaqlarının özündən asılı olmayaraq "ura" səsləri göylərə ucaldı.\nBu qeyri-adi toy idi. Bunu hamı hiss edirdi. Basqal sevinc içərisində idi. Bu sevinci onlara bəxş edən Şeyda ilə Əlisəttar idi.\nHamı onların ardınca deyirdi:\n-Allah xoşbəxt eləsin!\nToyxanada qızğın aşıq deyişməsi gedirdi. Aşıq Şakirnən Aşıq Pənahı saxlamaq mümkün deyildi. İki böyük sənətkar var gücü ilə öz məharətlərini göstərməyə çalışırdı.\nDeyişən aşıqların dünyaya görüşü, həyata baxışı, hər şeydən xəbərdarlığı hamını heyran edirdi. Bir-birindən özünün üstün olduğunu göstərmək üçün meyxanada olduğu kimi bu iki böyük sənətkar nə etmirdi. Şirin musiqi və nəğmə çalarları ilə bir-birinə sanballı cavab verir, cavabın əvəzinə başqa bir sualla rəqibini düşündürməyə vadar edirdilər.\nBütün bunlar basqallılar üçün təzə deyildi. Şirvanın, Muğanın elə bir aşıqı olmamışdı ki, Basqala gəlməsin, bu cənnət guşədə öz məharətini göstərməsin. Ancaq, bu günün başqa təmtərağı vardı. Yenə də Şirvanla Muğan aşıqları deyişirdi.\nMəşədi Fazil deyirdi ki, şer yaranan gündən Şirvanla Muğan həmişə deyişib. Deyişənlərsə həmişə böyük sənətkarlar olublar.\n-Yadınıza gəlirsə, Seyid Əzimin Muğanlıynan deyişməsi. Elə bil bu sənətkarların qanındadır.\nMuğanlı göstərmək istəyir o üstündür, şirvanlı isə özünü üstün sayır... - deyə Məşədi Fazil toyxanaya daxil oldu. Keçib əldən düşmüş aşıqların ikisini də arxadan qucaqladı. Ağsaqqalın hərəkətindən bir anlığa sakitlik çökdu.\n-Hüseynağa, bir "Qoç Əli"- deyə üzünü toyxanaya yenicə daxil olan musiqiçilərə tutdu\n- Səmədağa, irəli gəl oynayacağıq, bu aşıqlarla.- deyə dostunu çağırdı.\nMusiqinin sədası altında iki ağsaqqalın oynaması hamını toyxanaya cəlb etdi. Şabaş əlindən yer yox idi. Paçka-paçka əsginaslar göyə atılır, zibil kimi yerə tökülürdü.\nHər nəslin ağsaqqalı əlindəki pulu havaya tullayır, qırağa çəkilir, başqaları üçün şərait yaradırdılar.\nBir basqallı balası əyilib yerdən bir qəpik belə götürməzdi. Özgənin puluna göz tikmək, Basqalda haram sayılırdı. Hamı bilirdi ki, bu pulların hamısı çalanların və aşıqlarındır. Odur ki, heç vəchlə bir uşaq əyilib yerdən götürdüyü pulu cibinə qoymazdı.\nRaykomun başını yellədiyini görən Səməd ağa uşaqların birinə böyük bir un torbası verdi və pulları ora yığmasını tapşırdı.\nUşaqlar bir anın içində yerə tökülən pulları torbaya yığsalar da, pul axını davam edirdi. Bir neçə torba dolmuşdu və şabaş isə davam edirdi.\nİki gün, iki gecə Basqalda çalıb oynamaqda idi. Müharibədən sonra birinci dəfə idi ki, camaat bu cür şənlənirdi. "Deməli, hər şey bundan sonra yaxşı olacaq" - deyə düşünürdülər.\nBaşqa cürə ola da bilməzdi. Çünki hamı əlinin zəhmətilə dolanırdı. Sənətkarlıq isə inkişafından qalmırdı.\nBazar ertəsi səhər bütün Bakıdan gəlmişlər geri qayıtdılar. Seyid Bikə, Raziyə, Nərgiz gəlinlə bəyin maşınında idilər. Məşədi Fazil, Səməd Ağa, Əlağa Vahid və Ağahüseyn birdə Əşrəf Volodyanın maşınında qayıdırdılar.\nAşıq Şakirlə Aşıq Pənah səhər sübhdən Abasın "Moskviçində" yola düşmüşdülər. Hüseynağanın dəstəsi və Bakıdan gələn qonaqlar isə " Alabaşa" mindilər.\nBasqallılar Bakıya gedən maşınların kopotunun üstünə qırmızı kəlağayı örtmüş, sürücülərin boynuna xaradan şərf salmışdılar.\nHüseynağa yenə klarnetini çıxartdı. Gəlin maşını "Vağzalı" sədaları altında yola düşdü.\nCəfərli ağbirçəkləri mis piyalələrdə maşın karvanının arxasınca su atırdılar ki, yolları aydın olsun.\nBakıda həyət adamları çoxdan hazırlıq görmüşdülər. Toyxana düzəlmiş, xalçalarla bəzədilmiş, samovarlar gətirilmiş, ocağın üstünə su ilə doldurulmuş böyük mis qazanlar qoyulmuşdu. Basqalda olduğu kimi bütün məhəllə toya hazırlaşırdı.\nYuxarı məhəlləyə bələd olanlar bilirdilər ki, buranın dəyişməz adət və ənənələri vardır: hamı bir-birinə əl tutar, kömək edərdi. Məhəllənin toyu, yası hamının idi. Onların arasında qeyri-adi birlik mövcud idi.\nTutduğu vəzifədən, gördüyü işdən asılı olmayaraq yuxarı məhəllənin sakini onun yazılmamış qanunlarına tabe olmalı idi. Məhəllə oğrusuna da, doğrusuna da münasibətdə eyni idi.\nBu qanunlar əsrlərdən bəri xalqın arasından formalaşmış, hamı tərəfindən qəbul edilmiş həyat tərzi idi. Bu tərzə uyğunlaşmayanlar bu məhəllədə yaşaya bilməzdilər.\nMaşın karvanı Məşədi Fazilin evlərini qabağında dayandı. Məhəllənin kişiləri, qadınları, qızları evin qarşısına yığışıb bu karvanın gəlməsini gözləyirdilər.\nMaşında birinci düşən çalançılar evin darvazasının qarşısına keçib alətlərini işə saldılar. Bir anın içində xəfif, şirin "Vağzalı" sədası bütün məhəlləyə yayıldı.\nGəlin camaatın arası ilə evə tərəf addımlayanda Əlisəttarın və Şeydanın başına şirniyyat və pul səpələməyə başladılar.\nYerdən pulu və şirniyyatı yığan uşaqların çığırtısı, sevinci mərasimə daha da gözəllik verirdi.\nAxşam bütün məhəllə toyxanada idi.\nStolun üstündə istənilən qədər içki olmasına baxmayaraq, məhəllənin cavanlarından çoxu içkiyə yaxın durmurdu.\nO dövrdə içki içmək ayıb sayılardı. Fərqi yoxdur nə içir, nə qədər içir. İçki içənə yuxarı məhəllələrdə qız verməzdilər.\nİçkini yuxarı məhəllələrə dəb salanlar müharibə iştirakçıları oldular.\nCəhənnəmin dəhşətlərindən çıxmış bu insanlar gecə-gündüz gördükləri ilə mübarizə edir, hər şeyi unutmağa çalışırdılar. Düşdüyü mühitin sakitliyinə, onlara qarşı münasibətlərin istiliyinə baxmayaraq, birdən halları dəyişir, sanki yenə də müharibənin dəhşətləri ilə üz-üzə durduqlarından döyüşə atılmağa hazır olan əsgər kimi hirslənir və ətrafdakılarına əziyyət verirdilər.\nMüharibədən sonra yüzlərlə, minlərlə kontuziyalı Bakıya dönmüşdü. Bakılılar bu insanlara qarşı nə qədər diqqətli olsalar da, onların həyat tərzi çox dəyişmişdi. Çoxu içkiyə qurşanaraq, Bakı dili ilə desək "piyaniskəyə" çevrilmişdilər.\nAta-ana və böyüklərinin yanında vaxtıykən popiros belə çəkməyə utananlar, indi bu adəti özləri də bilmədən pozurdular.\nMüharibədən gələnlərin hər şeyə etinasızlığı hər sahədə hiss olunurdu. Bununla belə məhəllə ağsaqqalları əllərindən gələni edirdilər ki, onları öz həyat məcralarına qaytarsınlar və özlərini əvvəlki kimi aparsınlar.\nCavanlar çox vaxt tinə yığışardılar. Tindəkilər məhəllədə nə baş verdiklərindən, həmişə xəbərdar idilər. Məhəllənin elə bir cavanı olmazdı ki, tinə gəlməsin. Fərqi yoxdur avaradır və yaxud tələbədir, oğrudur və milisdir. Tin məhəllənin qapısı idi, gözü idi.\nYenə də tinə çoxlu adam yığılmışdı\n-Əlağa dayı toydadır! - deyə tindəkilərə balaca bir uşaq qaça-qaça xəbər gətirdi.\n-Qədeş, mən nə dedim? Məşədi Fazilgilin toyunda yuxarı başda Əliağa dayı olacaq!\n-Allah mübarək eləsin! Əlisəttar kişi oğlandır. Onun gələcəyi var. Bu gün isə kefə baxacağıq! Getdik! - deyə məhəllənin qədeşlərindən biri - İbiş təklif etdi.\nToyxana adamla dolub boşalırdı. Gələnlərin sayı o qədər çox idi ki, o böyüklüyündə həyətə adam yerləşmirdi.\nMəşədi Fazil toya o qədər də adam çağırmamışdı. Ümumiyyətlə, yuxarı məhəllələrdə kimliyindən asılı olmayaraq, hamı toya dəvət olunurdu və yaxud dəvət olunmasa da hörmət əlaməti olaraq gəlirdi. Bir kəs də inciməzdi ki, onu niyə dəvət etməyiblər. Məhəllənin toyudur, yasıdır gərək iştirak edəsən - bu yuxarı məhəllənin yazılmamış qanunu idi.\nHüseynağanın klarnetinin səsi divarların qaralmış daşlarında əks-sədasını tapıb "Dördüncü xrebtovı" küçəsindən yuxarılardakı çəmənliyə yayılır, sanki uzaqda görünən Şübanı dağlarına çatırdı.\nMəharətli sənətkarın bütün çalışmalarına baxmayaraq hamının fikri Əlağa Vahiddə qalmışdı.\nYuxarı başda Ağahüseynlə birlikdə oturmuş Vahidin könlü olmasaydı bir adam tapılmazdı ki, onu meyxana deməyə vadar etsin.\n-Görəsən, Vahid meyxana deyəcəkmi? - deyə toyxanadakılar bir-birindən soruşurdular.\n-Şairin sir-sifətindən yorğunluq var. Deyəsən "duxda" deyil.\n-Məhəllə onu "duxa" gətirər! - deyə başqa birisi cavab verirdi.\nBir az keçdikdən sonra Vahidin gözləri qaynamağa başladı. Əşrəfin göstərişilə onun qarşısına böyük bir teşt qoydular.\n-Şair, millət səni dinləmək istəyir! -deyə Məşədi Fazil teştə beş-on dənə yüzlük saldı.\n-Onda qafiyəni də özün de! - deyə Vahid cavab verdi.\nMəşədi Fazil bir an fikrə daldı.\n-Qoy, belə keçsin an ağır günümüz! - deyə əlavə etdi.\nMeyxananın bir adəti vardı. Hər deyilən qafiyədən sonra gərək teştə pul salasan. Teştə pul salındıqca, meyxanaçılar davam edirlər.\nTeştə pul salanların isə sayı-hesabı yox idi. Nağaraçı nağaranı vurduqca teştə pul atılırdı. Beytlər Vahidin ağzından su kimi axırdı.\nAğahüseynsə heç də ondan geri qalmırdı. O, da Vahid keçdiyi məktəbi keçmişdi. Cavabları heç də Vahidinkindən pis alınmırdı.\nKöhnə toyxananın adətinə görə meyxanaçılar yığdığı pulun yarısını bəyin qabağına tökürdülər.\nMeyxana qurtardıqda, Vahid teşti götürüb Əlisəttarın qabağına qoydu:\n-Qardaş oğlu, bunlar sənindir! - dedi.\nƏlisəttar atası tərəfə boylanmağa başladı. Məşədi Fazil ayağa qalxdı. Çalanların stolunun üstünə qoyulmuş balışüzünün birini götürdü. Bəyin qabağına gəldi. Cibində bir paçka əlliliklər çıxartdı, balışüzünün içinə atdı. Ona uzatdı.\nBəy teştdəki pulları öz əliylə balışüzünə doldurdu və keçib Əlağa Vahidin qabağına qoydu.\n-Əlağa dayı, bunlar isə sizindir! - dedi və keçib yerində oturdu.\n-Allah verən əlinizi həmişə açıq etsin! - deyə Əlağa balışüzünü Ağahüseynə uzatdı.\nAğahüseynin üzünə sevinc gəldi. Çünki onların da çörəyi bundan çıxırdı. Toylara gedib bu cür pul qazanmaq.\nƏlağa daha nadir hallarda toylara gedirdi. Odur ki, gücla dolanırdılar.\nAğahüseynin təkidinə baxmayaraq, Vahid heç vaxt tanımadığı yerə getməzdi. Apardığı toyun sorağı isə hər yerdən gələrdi, dediyi meyxanalar dillər əzbəri olardı.\nHökumət Vahidə geniş auditoriya vermirdi. Toyxanalar isə Vahidin xalqla kontaktı idi. Onu məşhur edən də bu toylara gəlmiş xalq idi.\nO, hamının sevimlisi idi. Qəzəlləri və şerləri qəlbləri oxşadırdı. Hamı əzbərdən bilirdi.\nYuxarı məhəllələr Əlağa Vahidlə nəfəs alırdı. Pərəstişkarları bu məhəllənin hər şeydən xəbərdar əhalisi idi. Vahid onların məhəbbət şairi idi.\nMəşədi Fazilin Əlağa Vahid poeziyasına böyük hörməti vardı. Hamıdan da üstün tuturdu.\nVahidlə əlaqədar Məşədi Fazil Səməd Vurğunla olan söhbətini yada saldı.\nO, bir-iki il bundan əvvəl Səmərqəndə gəlmiş Səməd Vurğunla görüşdükdə, hər şeydən əvvəl oradakı azərbaycanlılar Vahidi soruşmuşdular. Şair bundan təəccüblənmişdi:\n-Məşədi, başım çıxmır, onun populyarlığının səbəbi nədir? Köhnə üsulla yazır. Məzmun başa bəla məhəbbət, bir də meyxana...\n-Səməd, meyxana Şərq poeziyasının ən gözəl janrlarındandır. Burda bədiyə adıyla məşhurdur. Bütün İran, bütün Turan şairləri bədiyə deməklə məşğuldurlar.\nBakıya da bunu farsdilli tayfalar gətirib. Qazaxda meyxana ola bilməz. Sizdə aşıq deyişməsidir.\nSəmərqəndin çayxanalarına bax. Dəstərxana oturan bədiyə deyir.\nO ki, qaldı Vahid yaradıcılığına, Vahid klassik formada yazsa da, onun dediklərini indiyə qədər heç kim deməyib. Sözlərə bax:\nBu dünyada çox yaşadıq, bilmədik bu dünya nədir,\nBircə tez gələydi əcəl, görəydik o dünya nədir.\nSəməd forma məzmunu gözəlləşdirmir, məzmun formaya daha artıq gözəllik verir.\nYaradıcılığın aşıq poeziyası üzərində kökləndiyinə görə lirikan daha təravətlidir.\n-Burdakılar mənim 26-larımı niyə eşitmək istəmədilər?\n-Səməd, 26-ların kim olduğunu sən ki hamıdan artıq bilirsən. Axı onları bu cür ideallaşdırmaq olmaz? Vaxt gələcək, haqq-ədalət yerini tapacaq. Biz bildiklərimizi, xalq biləcək. Bu cür sənət əsərini heç kim oxumuyacaq. Yalan üstündə nə qurulubsa, o dağılmalıdır.\nYenə qayıdıram Vahidə. Onun yaradıcılığında yalan yoxdur. Odur ki, onun poeziyası əbədidir. Mərib, Səmərqənd, Aşqabad azərbaycanlıları, ancaq Vahidi oxuyur. Onun kitabı burada təbərrükdür. Ondan Bakıda muğayət olun!\n-Məşədi, sənin dünya görüşünə həmişə heyran olmuşam. Ancaq mənim poemalarım Sovet dövlətçiliyinə dayaqdır.\n-Sovet dövlətçiliyi Stalinə qədərdir.\n-Stalindən sonra bu ölkə dağılacaq. Məgər görmürsən, onun yumruğu üstündə qurulub. Ətrafındakılar isə Stalin ola bilməz. Odur ki, hər şey öz məcrasına qayıdacaq.\n-İndi ki, inkişafdayıq.\n-Sən fikirləş, ondan sonra nə olacaq?\n-Maraqlı sualdır? - şair fikrə daldı.\nQırxıncı illərin axırları Səmərqənd, Mərib, Daşkənd, Aşqabad Azərbaycandan sürgün olunmuşların məskəninə çevrilmişdi. Özbəklər, türkmənlər onları özlərindən ayırmır, ələ-ələ verib dolanırdılar.\nSürgün olunanlar arasında ziyalı və aristokratlar çoxluq təşkil edirdi. Əlağa Vahid onlara daha yaxın idi. Çünki o da onlardan biri idi. Partiya, komsomol, kommunizm bu insanlar üçün boş söz idi.\nVurğunun gəlişi isə doğrudan da bayrama çevrilmişdi. Qarşısında olan auditoryanın kimlər olduğunu görən şair, ancaq lirik şerlərini oxudu.\nVətənin ətrini bu şerlərdən alan həmvətənlərimiz şairi çox hərarətlə qarşıladılar.\nAxşam Səmərqəndin küçələrini Məşədi Fazillə gəzən Səməd keçmişləri yada salırdı:\n-Məşədi, elə bilmə bizimkilərin vəziyyəti sizinkilərdən yaxşıdır. Əmim, əmim uşaqları Türkiyədədir, hər atdım başı bunu başıma çaxırlar...\nSəməd Vəkilovları nəzərdə tuturdu. Məşədi Fazilin onları tanıdığını çox yaxşı bilirdi. Neçə dəfə Seyid Hüseynin məclislərinə əmisi ilə təşrif gətirmişdilər.\n-Səməd, sən onlarla fəxr edə bilərsən! Yaratdıqları dövlətdir, Azərbaycan. Azərbaycan dövləti adını da onlar dünyaya bəyan ediblər.\nAzərbaycan xalqı minnətdar olmalıdır ki, onların qoyduğu yolla gedirlər. Bu düzgün yoldur. Baxmayaraq ki, indi onları qəbul etmirlər.\n-Məşədi, bu sözləri Bakıda desən, səni yox edərlər.\n-Bizləri yox etmək mümkün deyil! Allah bizi qoruyur. Allah mənim üçün haqdır. Haqq sözü deməyən ziyalını ziyalı hesab etmək olmaz! Elə kəslər hakimiyyətin quludur.\nZiyalılıq həqiqətə, xalqa, vətənə xidmətdə özünü büruzə verir, hakimiyyətə xidmətdə yox.\n-Əfsuslar olsun ki, cəmiyyətimiz belə insanları qəbul etmir. Müəyyən çərçivələri var, o çərçivəyə uyğun gəlməlisən. Gəlməsən, səni qəbul etməzlər.\n-Qoy etməsinlər, qoy səni xalq qəbul etsin. Xalqa nə qədər yaxın oldun, bir o qədər poeziyan da kamilləşər.\nVahid fenomeni də bununla izah olunur. Vaxt gələcək xalqımız Vahidə heykəl qoyacaq. Çünki o, həqiqətən xalqın şairidir. Bu adı ona xalq verib. Kommunist partiyası yox.\nSəməd dərin fikrə dalmışdı. Uşaqlığından tanıdığı, ziyasına, ağlına pərəstiş etdiyi insanla vətəndən uzaqda görüşdüyünə sevinsə də, digər tərəfdən, bu görüş onun qəlbində inandığı quruluşa, şerlərində tərənnüm etdiyi dövlətə, qarşı şübhələr yaradırdı.\nMəşədinin bu sistemi qəbul etmədiyini yaxşı bilirdi. Ancaq onun arqumentlərinin məntiqliyi, ardıcıllığı şairi düşünməyə vadar edirdi.\nADR haqqındakı fikirləri, məgər həqiqət deyildi. Öz dövlətçiliyini elan etmiş Azərbaycan ziyalılarının bu hala düşməsinin səbəbi nə idi? Məgər onların ağlından, biliyindən istifadə etmək olmazdı? Vətən həsrəti ilə yaşayan minlərlə ziyalı sürgündə, xaricdə... Minlərlə ziyalı güllələnmiş. Heç qəbirlər də məlum deyil. Özü də onları əhatə edən dostlarının əlilə.\nAzərbaycan yazıçılar ittifaqının Hüseyn Cavid faciəsində əli olduğunu Səmərqəndə sürgündə olan azərbaycanlılar çox yaxşı bilirdilər. Ancaq onun üzünə vurmadılar.\nSəmərqəndəkilər onu ancaq şair kimi qəbul etdilər, şirin söz ustadı kimi. Faciənin iştirakçısı kimi yox. Çünki ziyalılıq insanın bəd əməlini üzə vurmaqla ölçülmür. Hər şeyi insanın vicdanına tapşırırlar, birdə Allahın məsləhətinə.\nMəşədi Fazil onunla birlikdə Səmədi Səmərqəndə müşayiət edən dostlarının Hüseyn Cavid haqqında soruşacaqlarından tam əmin olmadığından, üzünü Səmədə tutdu:\n-Quruluş şairi olmaq çox çətindir. Gərək çaldığı hava ilə oynayasan. Elə deyil Səməd?\n-Məşədi, Allah heç kimi bizim vəziyyətə salmasın!\nRestoranda Səməd hamıdan çox içirdi. Demək olardı ki, durmadan. Buna baxmayaraq heç vaxt sayıqlığını itirmirdi.\nSəhəri günü Məşədi Fazillə birdə görüşəndə o, Səmədə dünənki yeyib içməkdən söhbət saldı:\n-Səməd, yaman içirsən. Belə olmaz!\n-Məşədi, bu fikrimi dağıdır.\n-Səni belə dərdli bilməzdim. Allaha şükür hər şeyin var!\n-Elə deyil! Özün də görürsən, elə deyil! Xoşbəxt Vahiddir. Xəbərin var da, Mir Cəfər onu yanına çağırıb deyib ki, sən də fəhlədən, kəndlidən yaz.\nVahid iki-üç gündən sonra gəlib onun yanına, kəfəni də boynunda. Mir Cəfər soruşanda “Bu nədir?"\n-Ağa, güllələ məni! Yaza bilmirəm: "Ay qara şalban, mən sənə qurban!- deyə cavab verib\nVahid doğurdan da Vahiddir.\nBiz isə bədbəxtik, özümüz istədiyimizi yazmağa qoymurlar.\nYazıçılar ittifaqı şer, hekayə, povest, roman atelyesidir. Sifarişçisi isə hökumətdir. Cızıqdan qırağa çıxmaq olmaz!\nMəşədi Fazilin bu hala düşmüş böyük talanta yazığı gəldi.\n-Qəm yemə, hər şey öz yerini alacaq! - deyə Məşədi Fazil dərin fikrə daldı.\nQur Əmiri ziyarət edərkən, onu möhtəşəmliyinə heyran qalmış şair üzünü Məşədi Fazilə tutdu:\n-Görəsən, bunu yaradan bilirdi ki, əbədiləşir?\n-Əmir Teymur əbədidir, onun yaratdığı şəhər kimi.\nŞərqdə çoxlu hökmdarlar olub, Qüdrətli Çingiz xan, Batı, ancaq heç biri onun yerini vermir.\nTeymur başqalarından fərqli olaraq, zəbt elədiyi ölkəyə mədəniyyət gətirib, aqil adamları bu şəhərə yığıb.\nİndi avropalılar Səmərqəndi, onun dünyaya verdiyi mədəniyyəti, elmi qəbul etmək istəmirlər, o cümlədən, sizin kommunistlər də. Çünki tədqiqatların nəticələri bir mənalı olacaq - Dünya elminin və mədəniyyətinin inkişafına təkan vermiş şəhər buradır.\nBiruni Cordano Brunodan beş yüz il əvvəl yerin günəş ətrafında fırlandığını deyirdi. Uluqbəy, ulduzların xəritəsini tutanda Avropada vəhşilik hökm sürürdü.\nSəmərqəndin, o cümlədən, türk respublikalarının əski əlifbasını dəyişdirməklə və bu əlifbada yazılmış kitabları yandırmaqla tarixi yaddaşını pozmaq istədilər. Osmanın Quranını özbəklərin əlindən aldılar. Bu barbarlıqdır.\nVaxt gələcək bu ölkənin xalqı yenə də Şərqin möhtəşəm xalqına çevriləcək. Quyuya bir dəfə su gəlibsə, birdə gələcək. Dünya müdrikləri belə deyirlər.\nBiz azərbaycanlılar da bu mədəniyyətin bir hissəsiyik. Özümüzü bunlardan ayırmağımız qeyri-mümkündür.\nFikir verin, qədim şairlərimizə, onlar nə qədər bir-birlərinə yaxın idi. Bəs biz? Aramızda sərhədlər olmasa da, əlaqələrimiz çox cüzidir.\nŞərq mədəniyyəti dəryadır. Biz hələ çox şeyləri öyrənməliyik. Bizim babalarımız bu mədəniyyəti yaradıb. Biz isə hələ bunu dərk edə bilmirik.\nBakıda payız küləkləri əsirdi. Xəzri yuxarı məhəllərin üstünə solmuş çəmənliyin toz-torpağını qaldırır, var gücü ilə pəncərələrin şüşələrinə döyəcləyir, adamın gözlərini çıxardırdı.\nToz dumanının əlindən adamlar başlarını qaldırıb bir-birinin üzünə baxa bilmirdilər.\nKüçəyə çıxmışlar qaça-qaça harasa tələsir və yaxud bu həyətdən başqasına keçirdilər.\nKülək tində duran qədeşləri də evlərinə qovmuşdu. Məhəlləyə sükut çökmüşdü. Təkcə 4-cü xrebtovudan iki-üç yüz metr aralı alman dilində səslər eşidilirdi.\nYenidən tikintisi başlamış Politexnik institutunun müharibədən yarımçıq qalmış binasını tikən alman əsrlərinin gözləri tozanaqdan traxoma xəstəliynə tutulmuşdu.\nXəzri sanki yerlilərin qisasını bu əsrlərdən alırdı.\nMüharibənin qurtarmasına baxmayaraq “plenləri” Bakının bir çox yeni tikintilərində işlədirdilər.\nAlmanlar Hökumət evi, Bağırov körpüsü, politexnikin yanında iki yaşayış binası və başqa obyektlərdə işləyirdilər. Onların səliqəli və ağılla işləmələri haqqında məhəllədə yaxşı söhbətlər gedirdi. Bu söhbətlər əsirlərə qarşı nifrəti azaldır, hətta onlara çoxlarının yazığı gəlirdi.\n-İt kimi yaşayırlar, amma baxın, necə işləyirlər. Tikdikləri Bakımızın yaraşığı olacaq.\nHərdən birdən məhəllədən keçəndə, müharibə görməmiş gənclər bakılıya xas olan ürəyiaçıqlıqla “plenlərə” ciblərindən papiros qutusunu atır, onları götürməyə mane olan konvoyları söyürdülər.\nGünlərin bir günü Əlisəttar konvoyun uşaqların atdığı siqareti “plenin “əlindən aldığını görüb, irəli sıçradı. Konvoyun əlindən qutunu aldı, başqa “plenə” uzatdı.\nZabit bunu görüb tapançasını çıxartdı və Əlisəttarın üstünə cumdu:\n-Tы, что делаешь?Врагу помогаешь? Сейчас тебя убью! -deyə tapancanı Əlisəttar tərəfə yönəltdi.\nƏlisəttar isə düz onun üstünə gəldi. Qqətiyyətliyindən zabit şaşqın qaldı və əlini aşağı saldı.\n-Убери свое пишто! Здесь не Сталинградский фронт, a улица Советская.\n-Дорогой, недьзя, не положено.\n-Мы тоже знаем, но они же люди!\n-A что говорил товарищ Сталин? Oн говорил, что мы враги фашизма, а не немецкого народа..\n-Дорогой, я знаю это. Но выполняю приказ.\n-A мы выполняем приказ души: оказать помощь беспомощному.\n-Хорошо, только, чтобы никто не узнал.\n-Родной, мы на улице Советской y. A эта улица умеет молчать.\nZabit Bakıda çoxdan xidmət etdiyindən, harada olduğunu yaxşı anlayırdı. Bu küçədən keçəndə qorxa-qorxa keçirdilər. Buranın əhalisindən qorunmaq əmrini həmişə alırdılar.\nİndi də qeyri-ordinar hadisə baş verirdi. Almanlara yerli camaat kömək edirdi.\nMüharibəyə qədər yuxarı məhəllələrdən azca aşağıda almanlar yaşayırdılar. Məhəllənin uşaqlarının çoxları onlarla dostluq etdiyindən, almanlar dillərini də bilirdilər. Odur ki, konvoyun mülayimləşməsi, “plenlərlə” ünsiyyət yaradırdı.\nƏlisəttarın bu əməli axşam tin uşaqlarının söhbətinə çevrildi:\n-Mən ölüm, bunun gözündə qorxu yoxdur! - deyə Dağlı Qədir sözə başladı.\n-Əlisəttar intelligentni oğlandır. Tin uşaöı deyil. -deyə kimsə bu söhbəti dayandırmaq istədi.\n-Mən demirəm ki, bizə qoşulmur, ona görə pisdir. Yox, mən deyirəm ki, məhəllə yetir də.\n-Qədir, mən Ağ şəhərə baxıram. Məhəlləmiz onlardan geri qalır. Bizim nəyimiz əskikdir. Əlisəttar təmiz oğlandır. Savadlıdır. Universitetdə oxuyur. Onu bizim oyunlara qoşmaq günahdır.\n-O, bizə heç qoşulmaz da! - başqa birisi əlavə etdi.\n-Maraqlı oğlandır, həm bizimlədir, həm də bizimlə deyil.\n-Gəlin, ondan danışmayaq, o kişidir. Kimin g-i çatardı, ofiseri bu hala salsın. Qurtardıq bu söhbəti. Əlisəttar təzə evlənib, bir-iki ilə universiteti qurtarır. Fəxrimizdir.\nMüharibədən sonrakı dövr maraqlı dövr idi. Bütün məhəllənin psixologiyasını dəyişmişdi. Uşaqlarından çoxu ali məktəblərə qəbul olmuş, kimisi qurtarmış, vəzifəyə getmişdi. Frontoviklərin çoxu ali təhsil alırdı. Yuxarı məhəllələrdə də ziyalıların sayı artırdı.


Kürdmaşı-Kəlbənd-Girk avtomobil yolunun yenidənqurma və bərpadan sonra açılışı olub » Ismayilli-Xeberleri.info . Ismayıllı-Xəbərləri Qazetinin rəsmi saytı.\nİsmayıllı-Xəbərləri » 2018 avqust 28 » Kürdmaşı-Kəlbənd-Girk avtomobil yolunun yenidənqurma və bərpadan sonra açılışı olub\nAvqustun 25-də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev İsmayıllı rayonuna səfəri çərçivəsində Qaraməryəm-İsmayıllı-Şəki yolunun 5-ci kilometrliyindən ayrılan Kürdmaşı-Kəlbənd-Girk avtomobil yolunun yenidənqurma və bərpadan sonra açılışında iştirak edib. AZƏRTAC xəbər verir ki, Azərbaycan Avtomobil Yolları Dövlət Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri Saleh Məmmədov yeni yol barədə Prezident İlham Əliyevə məlumat verdi.\nMuğanlı-İsmayıllı-Minkə-Keyvəndi-Şəbiyan-Bəhliyan avtomobil yolu istifadəyə verilib


Doğumdan sonra sağlam qalmaq üçün bunlara diqqət edin - Anayam.az\nAna olmaq hər bir qadının həyatındakı ən xüsusi məqamlardan biridir. Ancaq uşaq sahibi olmaq qadın həyatında çox dəyişikliklərə səbəb olur. Doğumdan sonra analar müxtəlif sağlamlıq problemləri ilə üzləşə bilərlər. Bu dövrün sağlam bir şəkildə keçməsi üçün bəzi önəmli məqamlara diqqət etmək lazımdır.\nDoğumdan sonra bu şikayətlərə diqqət yetirin\nDoğumdan sonrakı dövr, xüsusilə, yeni ana olmuş qadının ən həssas dövrdür. Xüsusilə\ndoğum həddən artıq və laxta qanaxma ilə və ya rəngi dəyişmiş axıntı ilə;\ndoğum qeysəriyyə əməliyyatı ilə baş vermişsə, əməliyyat kəsiyi yerində ağrı, qızartı, şişlik, hərarət, qanaxma, yüksək atəş, pis qoxulu axıntı;\ndöş nahiyyəsində keçməyən ağrı, şişlik, hərarət, ürək bulanması, qusma, sidiyə gedərkən ağrı və yanma əlamətləri varsa,\nmütləq həkimə müraciət edilməlidir.\nDoğum sonrası ilk həftə qanaxma baş verə bilər\nDoğumdan sonra ilk həftədə qanaxma, adətən menstruasiya qədər tez-tez ola bilər. Daha sonra qanaxma daha çox axıntı ilə əvəz olunur, axıntının rəngi qəhvəyi, sarı, getdikcə ağ olmaq üzrə açılır və orta hesabla 40 gün (zahılıq dövrü) davam edir. Bu müddətdə hər hansı bir antiseptik məhlulu istifadə etməyə ehtiyac yoxdur. Bezlər tez-tez dəyişdirilməli, genital bölgə təmiz su ilə yuyulmalı, təmiz və quru saxlanılmalıdır. Bu dövr diqqətlə izlənilməlidir və diqqəti çəkən bir fərqlilik görüldüyü təqdirdə həkimə müraciət edilməlidir.\nZahılıq dövründə ayaqda duş almaq vacibdir\nDoğuşdan sonra üçüncü gündə ana duş qəbul edə bilər. Zahılıq dövrü ərzində ayaqda duş alınmalıdır. Oturaraq çimmək infeksiya riski baxımından təhlükəlidir. Qeysəriyyə əməliyyat kəsiyi ilə doğum edənlər həkimi göstərişinə əsasən doğumun ikinci günündə duş qəbul edə bilər. Duşdan sonra isə əməliyyat bölgəsi təmiz bir dəsmal və ya tampon ilə qurudulmalıdır. Ancaq 40 gün ərzində keçiriləcək hamam ayaqda duş şəklində olmalıdır, oturaraq və ya vannaya girərək edilməməlidir.\nAna və körpədə qəbizliyin qarşısını almaq üçün bol maye qəbulu şərtdir\nZahılıq dövründə qadının xüsusi pəhriz tətbiq etməsinə ehtiyac yoxdur. Yetərli və tarazlı bəslənməyə diqqət göstərilməli, zülal, karbohidratlar və vitaminlərin bol olduğu tərəvəz və meyvələrin kifayət qədər qəbulu vacibdir. Qaz yaradacaq qidalardan çəkinmək, ana və dolayısı ilə körpə üçün çox əhəmiyyətlidir. Ananın və körpənin qəbizliyinin qarşısını almaq, süd istehsalını artırmaq üçün bol maye qəbulu vacibdir.\nSüd axınını asanlaşdırmaq üçün praktik tövsiyələr\nDoğumdan sonra süd istehsalının başlanmasında n asılı olaraq, döş nahiyyəsində ikinci və yeddinci günlər arası şişlik və gərginlik yaranır. Narahatlıq doğuran hiss olsada, bu vəziyyət südün meydana gəlməsinin bir əlamətidir.\nBu şişkinlik və gərginliyin döş iltihabına səbəb olmaması üçün körpəni tez-tez ana südü ilə qidalandırmaq lazımdır. Döşlərin hədsiz dərəcədə sərtləşməsi nəticəsində körpə döş tutmursa və ya tutmasına baxmayaraq, yetərli qədər boşalma təmin olunmursa döşlərdə süd əl ilə və ya xüsusi döş nasosu ilə sıxılaraq sağılmalıdır. Süd sağma prosesi öncəsi bir qədər isti nəm dəsmal ilə kompres etmək və ya bir qədər ilıq duşun alınması süd kanallarının genişlənməsini təmin edəcəkdir. Bu proses süd axınını asanlaşdıracaq.\nKörpəni əmizdirməyə başlamazdan əvvəl bir miqdar ana südü ilə döş uclarını isladılması tövsiyyə edilir. Hər əmizdirmə sonrası təmizləmə tələb etməyən, uşağın udmasında maneə olmayan, sadəcə, lanolin maddəsi tərkibli bir krem sürtülərək, döş uc çatlaqların qarşısı alınmalıdır. Süd istehsalı artdıqca və döş ucundan süd axmağa başladıqca sinə bezləri istifadə etmək faydalı olacaqdır.\nƏmizdirmək prosesini asanlaşdırın\nƏmizdirmə prosesini asanlaşdırmağın ən praktik üsulu, əmizdirmədən 10 dəqiqə əvvəl döş ucunu masaj etməkdir. Təsirli deyilsə, ucluğu çıxarmaq üçün xüsusi vasitələrdən istifadə oluna bilər ki, bu da apteklərdə asanlıqla tapıla bilər. Başqa bir həll yolu da döş ucu çıxana qədər körpəni silikon döş ucu ilə əmizdirməkdir. Körpə əmdikcə bir neçə gün ərzində döş tədricən aydınlaşacaq.\nDoğumdan 40 gün sonra cinsi münasibə qayıtmaq olar\nZahılıq dövründə, xüsusilə də əmizdirən qadınlarda ifraz olunan oksitosin hormonu səbəbilə ananın daim yatmaq istəməsi çox normaldır. Ananın normal cinsi həyatına qayıtması üçün orta hesabla 40 gün keçməlidir. Çünki zahılıq dövründə uşaqlıq daxilii hələ əvvəlki halına qayıtmadığından cinsi münasibət qətiyyən məsləhət görülmür.\nNizamlı müşahidələrinizi ləngitməyin\nDoğum edən hər qadının zahılıq dövrü bitdikdən sonra həkiminə müraciət edərək, hamiləlikdən sonra normal bir ginekoloji müayinədən keçməsi çox vacibdir. Bu dövrdə müayinə edilib, qorunma üsulları haqqında məlumat alınmadır. Hər hansı bir problem görünmədiyi halda, ginekoloji müayinə həkimin təyin edəcəyi fasilələrlə təkrar olunmalıdır.\nDoğumdan sonrakı çapıqlar – simptomlar və yaranma səbəbləri


İnsan hüquq və azadlıqlarının qorunması, demokratik təsisatların yüksək şəkildə bərqərar olması çağdaş dünyanın yaratmaq istədiyi ən ali dəyərlərdir. Bu dəyərlər sistemi yer üzündə yaşayan hər bir millətin, xalqın, etnik qrupun, ictimai hüquq və azadlıqların beynəlxalq təşkilatlar və qurumlar tərəfindən təsbit olunan norma və prinsiplər əsasında qorunmasını özündə ehtiva edir BMT, ATƏT və digər ali təsisatlar bu nəcib missiyanı yerinə yetirmək üçün yaradılıb. Həmin qurumların nizamnaməsində dövlətlərin ərazi bütövlüyü, millətlərin öz müqəddaratını təyin etməsi konkret maddələrlə təsbit olunmuşdur. Lakin təəssüf ki, həmin milli, dini, irqi norma və prinsiplər kobud şəkildə pozulur. Əgər belə olmasaydı, Azərbaycanın əzəli yurd yerləri 30 il işğal altında saxlanılmazdı. Ermənistanın silahlı qüvvələrinin işğalı aradan qaldırmaq və qeyd-şərtsiz torpaqlarımızı azad etmək haqqında BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 4 qətnamə kağız üzərində qalmazdı. Bu haqsızlığa və ədalətsizliyə dözməyən Azərbaycan xalqı 27 ildən sonra Vətən savaşına qalxdı və cəmi 44 gün ərzində terrorçuları müqəddəs torpaqlarımızdan çıxarmağı bacardı. Gəncəni, Bərdəni və digər şəhərlərimizi raket atəşinə tutan, işğal altında olan şəhər və kəndlərimizi tar-mar, dini və maddi mədəniyyət abidələrimizi darmadağın edən, ekoloji fəlakət törədən işğalçı dövlətin ünvanına bir söz deyən tapılmadı. Hətta Fransa, Hollandiya kimi ölkələr Dağlıq Qarabağın statusu ilə bağlı sərsəm, əxlaqa, hüquqa sığmayan bəyanatlar səsləndirirlər. Görün, hansı dövlətin təəssübünü çəkirlər – monoetik, terrorist bir dövlətin. Bundan fərqli olaraq, Azərbaycan tolerantlıq, sülh, barış, əməkdaşlıq kimi yüksək dəyərlərin canlı tablosudur. Türk toplumuna qarşı kin-küdurət və nifrət məkri ilə yaşayan ermənilərin zaman-zaman türklərə və azərbaycanlılara qarşı terror, soyqırımı aktları törətməsinə baxmayaraq, dünya birliyi tərəfindən bir dəfə də olsa qınağa, tənbehə tuş gəlməmiş, əksinə hər yerdə himayə olunmuşlar. Belə olan halda hansı beynəlxalq hüquqdan danışmaq olar?\nƏsrlər boyu digər xalqlar, etnik qruplarla dostluq və mehribanlıq şəraitində yaşayan bu tendensiya dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. 2016-cı il Azərbaycanda “Multikulturalizm ili” elan edilmiş, ölkəmizə təşrif buyuran qonaqlar burada formalaşan milli-mədəni rəngarəngliyi böyük maraq və heyranlıqla qarşılamışlar. BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansının 7-ci Qlobal Forumunun 2016-cı ildə Bakı şəhərində keçirilməsi buna əyani sübutdur. Dünyada milli-dini münaqişələrin tüğyan etdiyi bir zamanda ölkəmizdə yaradılan bənzərsiz tolerantlıq mühiti beynəlxalq aləm tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Azərbaycanda əsrlər boyu mövcud olan tolerantlıq mühitinin yaxşılaşdırılması ulu öndər Heydər Əliyevin bütün vaxtlarda böyük diqqət və qayğısı altında olmuşdur. O, Azərbaycanda yaşayan başqa xalqların tarixi, mədəniyyəti, dili ilə bağlı mükəmməl qanun və sərəncamlar imzalamış, hər bir toplumun həyat fəaliyyəti və rifah halına yönəlik layihələrin həyata keçirilməsinə nail olmuşdur. Ulu öndər bölgələrdə elə tarazlı siyasət aparırdı ki, milli azlıqlar yaşayan bölgələrdə digərləri ilə heç bir fərq nəzərə çarpmırdı.\nO, bu xüsusda danışarkən demişdir: “Biz Azərbaycan deyəndə onun sərvətini, onun gözəl təbiətini nəzərdə tuturuq. Lakin bununla yanaşı, respublikamızın ən başlıca sərvəti əsrlərdən bəri bu torpaqlarda yaşayan, öz taleyini, öz həyatını bu torpaqlarla bağlayan müxtəlif millətlər, müxtəlif dinlərə etiqat edən insanlardır. Ölkə nə qədər çox xalqı birləşdirərsə, bir o qədər zəngin olur, çünki onların hər biri ümumdünya mədəniyyətinə və sivilizasiyasına öz töhfəsini verir”. Azərbaycan çoxmillətli, çoxkonfenssiyalı ölkədir. Onun ərazisində yaşayan bütün millət və xalqların – ləzgi, avar, kürd, talış, saxur, kumik - bütünlükdə bunların hamısı Azərbaycan vətəndaşlarıdır. Əsrlər boyu xeyirdə də, şərdə də, şad gündə də, dar gündə də bir yerdə olan bu xalqlar Vətən uğrunda vuruşmuş, şəhidlik zirvəsinə yüksəlmişlər.\nAzərbaycan dünyada multikultural, millətlər və dinlərarası dialoqun qorunduğu nadir ölkələrdən biridir. Bunun dünya birliyi bunu aydın şəkildə görür, duyur, hiss edir. Lakin söhbət erməni terrorundan getdikdə, həqiqətin yeri dara düşür, erməni xisləti çox iyrənc yollarla təhrif olunur. Ən dəhşətlisi də budur ki, onları müdafiə edənlər demokratiyanın beşiyi sayılan dövlətlərdir.\nAzərbaycan tarixi İpək yolu üzərində müxtəlif sivilizasiyaların qorunduğu, millətlərin, etnik qrupların qarşılıqlı anlaşma, dostluq və mehribanlıq şəraitində yaşadığı bir məkandır. Bakı şəhəri bu gün dünyanın multikulturalizm mərkəzlərindən birinə çevrilib. Həm də bu dəyərlər hansısa ideoloji konyunkturun təsiri nəticəsində süni şəkildə yaradılmayıb. Bu münasibətlər minilliklər boyu formalaşıb, bugünkü səviyyəyə gəlib çıxmışdır. İnsanlar əsrlər boyu bir yerdə ziddiyyət və konflikt şəraitində yaşaya bilərdilərmi? Yəqin ki, yox. Məhz bu səbəbdən də Azərbaycanda yaşayan hər bir etnik qrupun qarşılıqlı hörmət və ehtiram şəraitində yaşaması uzun tarixi təkamül prosesindən keçərək, insanların genetik koduna hopmuşdur.\nMultikultural dəyərlər sisteminin Azərbaycan modeli dünyaya fərqli çalarlarla tədqim olunmağa başladı. Bu təqdimat onu göstərdi ki, Azərbaycanda bu model təqlid xarakteri daşımır. Gizli deyildir ki, bu gün Avropada nələr baş verir. Milli, dini, irqi ayrıseçkilik, islamafobiya Fransa, Almaniya, Hollandiya, Norveç və digər ölkələrdə dövlət siyasətinin ayrılmaz elementinə çevrilib. Əhali və ərazi cəhətdən çox da böyük olmayan Azərbaycan Respublikasında heç bir xüsusi təbliğ və təşfiq olmadan minilliklər boyu müxtəlif millətlər və konfenssiyalar çiyin-çiyinə, qardaş kimi yaşamışlar.\nBilirsinizmi bu haradan qaynaqlanır?\nUşaq gözünü açanda ətrafda dostluq görür. Ermənilərdə isə ailədən başlamış məktəbəcən, məclis və mərasimlərəcən – hər yerdə türkə qarşı nifrət hissi aşılanır.\nAzərbaycan uzun illərdir ki, multikulturalizm və tolerantlıq üzrə ardıcıl tədbirlər həyata keçirir. Bunlara misal olaraq aşağıdakıları göstərmək olar:\n- Dini tolerantlıq: Azərbaycanda birgə yaşamaq mədəniyyəti konfransı;\n- Məşhur fotoqraf Reza Dekatinin “Azərbaycan tolerantlıq ölkəsi” sərgisinin nümayişi;\n- “Mədəniyyətlərarası dialoqda qadınların rolunun genişləndirilməsi”, “Qloballaşma şəraitində mədəniyyətlərin rolu”, “Çoxmillətli dünyada sülh şəraitində birgə yaşama”, “Azərbaycan – tolerantlıq məkanı” layihələri.\n- Ölkəmizdə məscid, kilsə və sinaqovların təmiri və yenidən qurulması;\n- Roma katakombasının birjası, Vatikan kitabxanasındakı nadir əlyazmaların bərpası, Roma Katolik Muzeyinin Filosoflar zalının təmiri;\n- “Parisin ürəyində Azərbaycan” tədbiri.\nBütün bu tədbir və layihələrin icrası əyani olaraq sübut edir ki, Azərbaycan müsəlman Şərqində ilk Xalq Cümhuriyyətinin varisi kimi tolerantlıq və multikultural dəyərləri yüksək şəkildə yaşatmış və inkişaf etdirmişdir. Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti xanım Mehriban Əliyeva 2016-cı il sentyabr ayının 25-də İtalyanın paytaxtı Roma şəhərində Custinani sarayında keçirilən konfransda “Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin yaradılmasının 100 illiyi və Azərbaycan Respublikası ilə İtaliya Respublikası arasında strateji tolerantlıq münasibətləri barədə” çıxışında xalqımızın multikultural və tolerantlıq ənənələrini bir daha dünyaya bəyan etdi və bu unikal xüsusiyyətlərin xalqımızın və dövlətimizin ən böyük şərəfi və qürur mənbəyi olduğunun dilə gətirdi. Azərbaycanda bu model elə mükəmməl ölçü-biçimdə formalaşıb ki, hətta bizi istəməyənlərin ciddi cəhdlərinə rəğmən, bu birliyi sarsıtmaq heç kəsə müyəssər olmayıb və olmayacaqdır.\nPrezident İlham Əliyevin fərmanı ilə yaradılan Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi (5 may 2014-cü il) Azərbaycanın multikulturalizm modelini bütün dünyaya təqdim etməklə yanaşı, bu sahədə toplanan təcrübənin dünya ölkələrində yayılmasında müstəsna rol oynadı. Bu xüsusda danışarkən cənab Prezident İlham Əliyev demişdir: “Biz göstərdik ki, bütün millətlər, bütün dinlərin nümayəndələri bir ailə kimi yaşayırlar, yaşayacaqlar. Azərbaycan dövləti onların maraqlarını, milli duyğularını, ləyaqətini qoruyur. Onlar bizim qardaşlarımızdır. Bizim gücümüz, birliyimizdir. Azərbaycan çoxmillətli, çoxkonfensiyalı ölkədir. Bu, bizim sərvətimizdir! Dövlət başçısının dilindən 17 ildir ki, dünyaya ədalət, barış və əməkdaşlıq çağırışları səslənir. Ökəmizin paytaxtı Bakı şəhəri beynəlxalq humanitar forumların ev sahibinə çevrilib. “Azərbaycan multikultralizmi” monumental dərsliyi bir sıra xarici ölkə universitetlərində təhsil proqramlarına daxil edilib. Ermənilər isə saxta tarix yazmaqla məşğuldurlar. Dünya birliyi “sevə-sevə” bu saxta tarixi oxuyaraq təcavüzə, terrora, milli-etik təmizləmə siyasətinə dəstək nümayiş etdirirlər. Həmin dövlətlər əslində bu əməlləri ilə ermənilərə pislik edir, onları fəlakətə və bədbəxtliyə sürükləyirlər. Necə ki, cəmi 44 gün ərzində bütün dünyanın gözü qarşısında şanlı Azərbaycan ordusu bunu etməyi bacardı”.\nZülfü İLYASOV, müxbir\nİnsan hüquq və azadlıqlarının qorunması, demokratik təsisatların yüksək şəkildə bərqərar olması çağdaş dünyanın yaratmaq istədiyi ən ali dəyərlərdir. Bu dəyərlər sistemi yer üzündə yaşayan hər bir millətin, xalqın, etnik qrupun, ictimai hüquq və azadlıqların beynəlxalq təşkilatlar və qurumlar tərəfindən təsbit olunan norma və prinsiplər əsasında qorunmasını özündə ehtiva edir BMT, ATƏT və digər ali təsisatlar bu nəcib missiyanı yerinə yetirmək üçün yaradılıb. Həmin qurumların nizamnaməsində dövlətlərin ərazi bütövlüyü, millətlərin öz müqəddaratını təyin etməsi konkret maddələrlə təsbit olunmuşdur. Lakin təəssüf ki, həmin milli, dini, irqi norma və prinsiplər kobud şəkildə pozulur. Əgər belə olmasaydı, Azərbaycanın əzəli yurd yerləri 30 il işğal altında saxlanılmazdı. Ermənistanın silahlı qüvvələrinin işğalı aradan qaldırmaq və qeyd-şərtsiz torpaqlarımızı azad etmək haqqında BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 4 qətnamə kağız üzərində qalmazdı. Bu haqsızlığa və ədalətsizliyə dözməyən Azərbaycan xalqı 27 ildən sonra Vətən savaşına qalxdı və cəmi 44 gün ərzində terrorçuları müqəddəs torpaqlarımızdan çıxarmağı bacardı. Gəncəni, Bərdəni və digər şəhərlərimizi raket atəşinə tutan, işğal altında olan şəhər və kəndlərimizi tar-mar, dini və maddi mədəniyyət abidələrimizi darmadağın edən, ekoloji fəlakət törədən işğalçı dövlətin ünvanına bir söz deyən tapılmadı. Hətta Fransa, Hollandiya kimi ölkələr Dağlıq Qarabağın statusu ilə bağlı sərsəm, əxlaqa, hüquqa sığmayan bəyanatlar səsləndirirlər. Görün, hansı dövlətin təəssübünü çəkirlər – monoetik, terrorist bir dövlətin. Bundan fərqli olaraq, Azərbaycan tolerantlıq, sülh, barış, əməkdaşlıq kimi yüksək dəyərlərin canlı tablosudur. Türk toplumuna qarşı kin-küdurət və nifrət məkri ilə yaşayan ermənilərin zaman-zaman türklərə və azərbaycanlılara qarşı terror, soyqırımı aktları törətməsinə baxmayaraq, dünya birliyi tərəfindən bir dəfə də olsa qınağa, tənbehə tuş gəlməmiş, əksinə hər yerdə himayə olunmuşlar. Belə olan halda hansı beynəlxalq hüquqdan danışmaq olar?Əsrlər boyu digər xalqlar, etnik qruplarla dostluq və mehribanlıq şəraitində yaşayan bu tendensiya dövlət siyasətinin əsas istiqamətlərindən birinə çevrilmişdir. 2016-cı il Azərbaycanda “Multikulturalizm ili” elan edilmiş, ölkəmizə təşrif buyuran qonaqlar burada formalaşan milli-mədəni rəngarəngliyi böyük maraq və heyranlıqla qarşılamışlar. BMT-nin Sivilizasiyalar Alyansının 7-ci Qlobal Forumunun 2016-cı ildə Bakı şəhərində keçirilməsi buna əyani sübutdur. Dünyada milli-dini münaqişələrin tüğyan etdiyi bir zamanda ölkəmizdə yaradılan bənzərsiz tolerantlıq mühiti beynəlxalq aləm tərəfindən rəğbətlə qarşılanmışdır. Azərbaycanda əsrlər boyu mövcud olan tolerantlıq mühitinin yaxşılaşdırılması ulu öndər Heydər Əliyevin bütün vaxtlarda böyük diqqət və qayğısı altında olmuşdur. O, Azərbaycanda yaşayan başqa xalqların tarixi, mədəniyyəti, dili ilə bağlı mükəmməl qanun və sərəncamlar imzalamış, hər bir toplumun həyat fəaliyyəti və rifah halına yönəlik layihələrin həyata keçirilməsinə nail olmuşdur. Ulu öndər bölgələrdə elə tarazlı siyasət aparırdı ki, milli azlıqlar yaşayan bölgələrdə digərləri ilə heç bir fərq nəzərə çarpmırdı.O, bu xüsusda danışarkən demişdir: “Biz Azərbaycan deyəndə onun sərvətini, onun gözəl təbiətini nəzərdə tuturuq. Lakin bununla yanaşı, respublikamızın ən başlıca sərvəti əsrlərdən bəri bu torpaqlarda yaşayan, öz taleyini, öz həyatını bu torpaqlarla bağlayan müxtəlif millətlər, müxtəlif dinlərə etiqat edən insanlardır. Ölkə nə qədər çox xalqı birləşdirərsə, bir o qədər zəngin olur, çünki onların hər biri ümumdünya mədəniyyətinə və sivilizasiyasına öz töhfəsini verir”. Azərbaycan çoxmillətli, çoxkonfenssiyalı ölkədir. Onun ərazisində yaşayan bütün millət və xalqların – ləzgi, avar, kürd, talış, saxur, kumik - bütünlükdə bunların hamısı Azərbaycan vətəndaşlarıdır. Əsrlər boyu xeyirdə də, şərdə də, şad gündə də, dar gündə də bir yerdə olan bu xalqlar Vətən uğrunda vuruşmuş, şəhidlik zirvəsinə yüksəlmişlər. Azərbaycan dünyada multikultural, millətlər və dinlərarası dialoqun qorunduğu nadir ölkələrdən biridir. Bunun dünya birliyi bunu aydın şəkildə görür, duyur, hiss edir. Lakin söhbət erməni terrorundan getdikdə, həqiqətin yeri dara düşür, erməni xisləti çox iyrənc yollarla təhrif olunur. Ən dəhşətlisi də budur ki, onları müdafiə edənlər demokratiyanın beşiyi sayılan dövlətlərdir. Azərbaycan tarixi İpək yolu üzərində müxtəlif sivilizasiyaların qorunduğu, millətlərin, etnik qrupların qarşılıqlı anlaşma, dostluq və mehribanlıq şəraitində yaşadığı bir məkandır. Bakı şəhəri bu gün dünyanın multikulturalizm mərkəzlərindən birinə çevrilib. Həm də bu dəyərlər hansısa ideoloji konyunkturun təsiri nəticəsində süni şəkildə yaradılmayıb. Bu münasibətlər minilliklər boyu formalaşıb, bugünkü səviyyəyə gəlib çıxmışdır. İnsanlar əsrlər boyu bir yerdə ziddiyyət və konflikt şəraitində yaşaya bilərdilərmi? Yəqin ki, yox. Məhz bu səbəbdən də Azərbaycanda yaşayan hər bir etnik qrupun qarşılıqlı hörmət və ehtiram şəraitində yaşaması uzun tarixi təkamül prosesindən keçərək, insanların genetik koduna hopmuşdur. Multikultural dəyərlər sisteminin Azərbaycan modeli dünyaya fərqli çalarlarla tədqim olunmağa başladı. Bu təqdimat onu göstərdi ki, Azərbaycanda bu model təqlid xarakteri daşımır. Gizli deyildir ki, bu gün Avropada nələr baş verir. Milli, dini, irqi ayrıseçkilik, islamafobiya Fransa, Almaniya, Hollandiya, Norveç və digər ölkələrdə dövlət siyasətinin ayrılmaz elementinə çevrilib. Əhali və ərazi cəhətdən çox da böyük olmayan Azərbaycan Respublikasında heç bir xüsusi təbliğ və təşfiq olmadan minilliklər boyu müxtəlif millətlər və konfenssiyalar çiyin-çiyinə, qardaş kimi yaşamışlar. Bilirsinizmi bu haradan qaynaqlanır?Uşaq gözünü açanda ətrafda dostluq görür. Ermənilərdə isə ailədən başlamış məktəbəcən, məclis və mərasimlərəcən – hər yerdə türkə qarşı nifrət hissi aşılanır. Azərbaycan uzun illərdir ki, multikulturalizm və tolerantlıq üzrə ardıcıl tədbirlər həyata keçirir. Bunlara misal olaraq aşağıdakıları göstərmək olar: - Dini tolerantlıq: Azərbaycanda birgə yaşamaq mədəniyyəti konfransı;- Məşhur fotoqraf Reza Dekatinin “Azərbaycan tolerantlıq ölkəsi” sərgisinin nümayişi;- “Mədəniyyətlərarası dialoqda qadınların rolunun genişləndirilməsi”, “Qloballaşma şəraitində mədəniyyətlərin rolu”, “Çoxmillətli dünyada sülh şəraitində birgə yaşama”, “Azərbaycan – tolerantlıq məkanı” layihələri.- Ölkəmizdə məscid, kilsə və sinaqovların təmiri və yenidən qurulması;- Roma katakombasının birjası, Vatikan kitabxanasındakı nadir əlyazmaların bərpası, Roma Katolik Muzeyinin Filosoflar zalının təmiri;- “Parisin ürəyində Azərbaycan” tədbiri. Bütün bu tədbir və layihələrin icrası əyani olaraq sübut edir ki, Azərbaycan müsəlman Şərqində ilk Xalq Cümhuriyyətinin varisi kimi tolerantlıq və multikultural dəyərləri yüksək şəkildə yaşatmış və inkişaf etdirmişdir. Azərbaycan Respublikasının Birinci vitse-prezidenti xanım Mehriban Əliyeva 2016-cı il sentyabr ayının 25-də İtalyanın paytaxtı Roma şəhərində Custinani sarayında keçirilən konfransda “Azərbaycan Xalq Cumhuriyyətinin yaradılmasının 100 illiyi və Azərbaycan Respublikası ilə İtaliya Respublikası arasında strateji tolerantlıq münasibətləri barədə” çıxışında xalqımızın multikultural və tolerantlıq ənənələrini bir daha dünyaya bəyan etdi və bu unikal xüsusiyyətlərin xalqımızın və dövlətimizin ən böyük şərəfi və qürur mənbəyi olduğunun dilə gətirdi. Azərbaycanda bu model elə mükəmməl ölçü-biçimdə formalaşıb ki, hətta bizi istəməyənlərin ciddi cəhdlərinə rəğmən, bu birliyi sarsıtmaq heç kəsə müyəssər olmayıb və olmayacaqdır. Prezident İlham Əliyevin fərmanı ilə yaradılan Bakı Beynəlxalq Multikulturalizm Mərkəzi (5 may 2014-cü il) Azərbaycanın multikulturalizm modelini bütün dünyaya təqdim etməklə yanaşı, bu sahədə toplanan təcrübənin dünya ölkələrində yayılmasında müstəsna rol oynadı. Bu xüsusda danışarkən cənab Prezident İlham Əliyev demişdir: “Biz göstərdik ki, bütün millətlər, bütün dinlərin nümayəndələri bir ailə kimi yaşayırlar, yaşayacaqlar. Azərbaycan dövləti onların maraqlarını, milli duyğularını, ləyaqətini qoruyur. Onlar bizim qardaşlarımızdır. Bizim gücümüz, birliyimizdir. Azərbaycan çoxmillətli, çoxkonfensiyalı ölkədir. Bu, bizim sərvətimizdir! Dövlət başçısının dilindən 17 ildir ki, dünyaya ədalət, barış və əməkdaşlıq çağırışları səslənir. Ökəmizin paytaxtı Bakı şəhəri beynəlxalq humanitar forumların ev sahibinə çevrilib. “Azərbaycan multikultralizmi” monumental dərsliyi bir sıra xarici ölkə universitetlərində təhsil proqramlarına daxil edilib. Ermənilər isə saxta tarix yazmaqla məşğuldurlar. Dünya birliyi “sevə-sevə” bu saxta tarixi oxuyaraq təcavüzə, terrora, milli-etik təmizləmə siyasətinə dəstək nümayiş etdirirlər. Həmin dövlətlər əslində bu əməlləri ilə ermənilərə pislik edir, onları fəlakətə və bədbəxtliyə sürükləyirlər. Necə ki, cəmi 44 gün ərzində bütün dünyanın gözü qarşısında şanlı Azərbaycan ordusu bunu etməyi bacardı”.Zülfü İLYASOV,müxbir


Qürbətdə AzTV-yə baxmaq - Zamin Hacı yazır...\nNövbəti yazı: Qürbətdə AzTV-yə baxmaq\nAsifi axırıncı dəfə 1990-cı illərin əvvəlində görmüşəm. Eyni ali məktəbdə oxuyur, eyni yataqxanada, ikinci mərtəbədə qalırdıq. Çox bilikli uşaq idi, xüsusən, onun riyaziyyat bilgisinə həsəd aparardım. Yalan olmasın, bəlkə professorlar səviyyəsində bilirdi. Əslən Astaradan olan bu saf dostumuz sonralar çıxıb getdi Rusiyaya.\nOrada indi hərəmizin azı bir neçə dostumuz var!\nVladivostokdan Kalininqrada qədər, dünyanın altıda birinə səpələniblər.\nAsifin bəxtinə Omsk düşdü. Sibirin ən soyuq şəhərlərindən biri... İllik orta temperatur müsbət 2 dərəcə. Subtropik Astaradan sonra burda yaşamaq xüsusən çətin olmalıdır.\nDostoyevskinin sürgün edildiyi şəhərdir Omsk. Rusların özündə belə Omsk perspektivsizliyin simvoludur, orada deyərlər: “Omskdan çıxış yoxdur”.\nUzun illərdən sonra məcburən, keçən ilin dekabrında özümə “Votsap” profili açanda ilk mesajı tanımadığım nömrədən aldım. Yazışdıq, məlum oldu Asifdir. Hələ də başa düşmürəm məni necə tapmışdı. (Ürək yaxınlığı – köhnə kişilərin sözüylə yazsaq).\nNövbəti məktubunda Asif televiziyalarımızın vəziyyətini tənqid elədi və mənə belə bir şablonlar cədvəli hazırladığını yazdı:\nEfirlərdə aparıcı ilə qonaq arasında söhbətlərdən müşahidə elədiyim ritorikadır:\nSıradan bir sənətkar deyil, barmaqla sayılandır (bunu Fuad Poladova da aid edir, Faiq Ağayevə də).\nBunu ilk dəfə deyirəm, özü də sizin verilişinizdə.\nBu fikrimi efirdə verməyə də bilərsiniz (guya çox xətalı şeydən söhbət gedir - əslində arpa qədər dəyəri yoxdur).\nSiz özünüzü həyatda xərcləmədiniz (elə bil, insan həyatı pul kisəsidir).\nMənə həyatda o qədər təzyiqlər olub, mənə o qədər pisliklər ediblər.\nBunu ilk dəfə Azərbaycanda mən eləmişəm (az qalır desin, atom parçalamışam).\nMən Azərbaycanda tanınmış sənətkaram (az qalır desin, mən dünyada məşhur adamam).\nBaşqa mesajlarında Asif efirimizin dil problemlərindən yazanda mən fikrə getdim.\nYadıma Firəngiz xanımın məktubları düşdü. O da həmvətənimizdir, indi xatırlamadığım hansısa səbəblərdən Kanadaya köçmüşdü, uzun müddət orada yaşadı, mənə maraqlı məktublar yazırdı, mən də imkan düşdükcə qəzetdəki yazılarımın içində verirdim. Sonra, deyəsən, ürəyi dözmədi, qayıtdı vətənə. Onun bir məktubu isə heç yadımdan çıxmır. Yazmışdı ki, bu tələbimizi AzTV rəhbərliyinə çatdırın, biz burda onun peyk kanalına qoşulmaqda çətinlik çəkirik.\nİki ölkə. Biri dünyanın üst qatında, o biri dünyanın dibində. Ancaq hər ikisində yaşayan azərbaycanlı efirdə Azərbaycan televiziyalarını axtarır. Onlar üçün telekanallarımız vətənlə birləşən bağdır. O bağdan, ipdən qopmaq olmur.\nBiz burda, necə deyərlər, “isti yerdə” oturub efirimizə lağ edə bilərik, ancaq adamlar Omskda Elgizin verilişinə, Kanadada AzTV xəbərlərinə baxır.\nHətta, hansısa folklor tipli süjetdə, məsələn, ucqar dağ kəndində toy mərasiminin nümayişinə baxıb gözləri dolur.\nBuradan televiziya zəhmətkeşlərimizə üz tutaraq, demək istəyirəm ki, veriliş hazırlayanda qəriblikdə olan qardaş-bacılarımızı da düşünün.\nZarafat edirəm, heç kimə üz tutmuram – bunun heç bir mənası, xeyri yoxdur. Dəyirman öz işindədir, çax-çax baş ağrıdır.\nBizdə telekanal müdirləri efirə qəribə şəkildə özlərinin şəxsi villasının pəncərəsi kimi baxırlar.\nBu yaxında keçmiş bir müdir rəhmətə getdi, deyirdilər, öz kanalında Azərbaycan filmlərindən birini qadağan edibmiş. Səbəb unikal, hətta kinoya çəkiləsi əhvalat idi: Həmin Sovet filmində mənfi qəhrəmanın prototipi bizim telemüdirin dost-doğmaca babasıymış!\nBaşqa biri kanalda toyxana, ayrısı xəstəxana açmışdı. Dərman axtaranlarla şit-şit oynayanlar efirdə qarışmış. Sanki rəssam Bosxun tablosuna baxırsan.\nBosx. "Yerüstü ləzzətlər bağı" tablosundan "Musiqili cəhənnəm" hissəsi\nYeri gəlmişkən, niderlandlı İeronim Bosxun tabloları uzun zaman sənət aləmində misteriya, hansısa əsrarlı rəsmlər kimi qəbul olundu. Guya Bosx burdakı əcaib mənzərələr, fiqurlarla (kəsik qulaqlar arasında bıçaq, açardan asılan adam, nə bilim, quşun yedizdirdiyi adamlar) hansısa sirli mesajlar vermişdir.\nLakin sonradan araşdırmaçılar tapdılar ki, əslində Bosx “Bibliya” və başqa dini kitablarda yazılan Qiyamət günü, Cəhənnəm söhbətlərini rəsmə alıbdır, özündən nələrsə uydurmayıbdır. Sadəcə, Bosxun dövründə insanlar bu kitabları daha çox oxuduğu üçün təsvirlər onlara aydın imiş. Biz söhbəti yaddan çıxarmışıq, ona görə bizə qəribə gəlir.\nQürbətdə AzTV-yə baxmaq da belədir. Onlar başa düşür, biz düşmürük...\nZəhləmgetmiş aparıcılar demişkən, “keçid alıram” şair Zülaliyə. Bu kişi də neçə əsr qabaq Ağsu bölgəmizi qaralayıb gedibdir:\nEnsin gözünə qarə su, Ağsu vətən oldu.\nBu yazının linkini Omska göndərəcəyəm.


Möminlər hər hadisəni ən incə detalına qədər Allahın yaratdığını və hamısının qədərdə əvvəldən təqdir edilmiş hadisələr olduğunu bilərək, böyük bir təslimiyyət içərisində yaşayarlar. Əlbəttə inananlar da həyatları boyunca bir çox çətinlik və müxtəlif imtahanlarla qarşılaşarlar. Amma əsla “kaş ki belə olsaydı”, “belə etsəydim daha xeyirli olardı” kimi sözlər söyləməz və belə quruntulara qapılmazlar. Hadisələrin özündə bəlkə də heç bilməyəcəkləri bir hikmət və xeyir olduğuna qəti olaraq iman edərlər. Beləcə xoşlarına getməyən, çətinlikli görünən vəziyyətlərdə belə son dərəcə dinc bir həyat sürərlər.\nAncaq bu sirri bilməyən inkarcılar, böyük və ya kiçik, pis olaraq xarakterizə etdikləri hər hadisədə möhtəşəm bir çətinlik yaşayarlar. Həyatlarına əksəriyyətlə bədbəxtlik və ümidsizlik hakimdir. Halbuki insan, qurluşu gərəyi davamlı olaraq dinclik və rahatlıq içərisində yaşaması lazım olan bir varlıqdır. Çünki insan üçün, çətinlik, stress və hüzünün gətirdiyi fiziki və mənəvi təxribatlar şiddətli ola bilməkdədir. Allaha güvənməyən və hər hadisəni xeyir gözüylə qiymətləndirməyən insanın içinə düşdüyü çətinlik, əzab, hüzn və stress o adamı qucaqlayıb əhatə edər. Gələcək qorxusu, ölüm qorxusu, xəstəlik qorxusu, mal itkisi kimi qorxuların heç bir zaman sonu gəlməz.\nİnsanın tək qurtuluşu, bütün hadisələri Allahın mütləq bir xeyir və hikmət üzərinə yaratdığını bilərək yaşamasındadır. Mömin, istisnasız qarşılaşdığı hər hadisəni Allahın, bir xeyir və hikmətlə yaratdığını bilsə, Allaha həqiqi mənada təvəkkül edər.\nDözümlə deyil, gözəl bir səbirlə səbr etsə qulluq vəzifəsinə uyğun davranmış olar. Təhlükəsizlik, dinclik və güc təmin etmək Allahın gücü ilə ibarət olan bir şeydir. Dua və təvəkküllə, hər şeyi Allahdan gözləmək möminin xüsusiyyətidir.\nMömin, bu dünyada, cənnətin qapısında gözləyərkən müxtəlif hadisələrlə qarşılaşar və sınanar. Bu hadisələr əsnasında Allahın rəhmətini, razılığını, cənnətini qazandıracaq gözəl rəftarlar içində olan, cəhənnəmdən çəkinən, Allahdan qorxan və xeyirləri görən, özü görməsə də hər hadisənin xeyir istiqamətlərini Allahın bildiyini bilən bir varlıqdır.\nAllah, Özündən qorxub çəkinən qullarının qədərlərində təqdir edilmiş, şübhəsiz yaşanacaq olan bir hadisəni ayələrdə belə xəbər vermişdir:\nRəbbindən qorxanlar da dəstə-dəstə Cənnətə gətiriləcəklər. Nəhayət, ora çatınca onun qapıları açılacaq və (cənnət) gözətçiləri (onlara): “Salam əleykum! (Sizə salam olsun!) Xoş gəldiniz! Əbədi qalacağınız Cənnətə daxil olun!” – deyəcəklər. Onlar isə: “Bizə verdiyi vədini yerinə yetirmiş və bizi bu yerə varis etmiş Allaha həmd olsun! Biz Cənnətin istədiyimiz yerində sakin oluruq. (Dünyada yaxşı) əməllər edənlərin mükafatı necə də gözəldir!” – deyəcəklər. (Ya Peyğəmbər!) Mələkləri də ərşi (hər tərəfdən) əhatə edərək Rəbbini həmd-səna ilə təqdis edən görəcəksən. Onların (bütün məxluqatın) arasında ədalətlə hökm olunacaq (möminlər Cənnətə, kafirlər Cəhənnəmə gedəcək) və (mələklərlə möminlər tərəfindən bir ağızdan): “Aləmlərin Rəbbi olan Allaha həmd olsun!” – deyiləcəkdir!\n(Zumər Surəsi, 73-75)


Azərbaycanlı milyarderdən Rusiyalı deputata replika: » "Dünya" informasiya agentliyi\nAzərbaycanlı milyarderdən Rusiyalı deputata replika: - “Arzunuz gözünüzdə qalacaq...”\nTarix: 14-07-2020, 17:06 | Çap et\nAzərbaycan əsilli rusiyalı milyarder Fərhad Əhmədov Azərbaycan-Ermənistan sərhəddində yaşanan gərginliklə bağlı fikirlərini bölüşüb.\nSfera.az-ın məlumatına görə, azərbaycanlı milyarder Rusiya Dövlət Dumasının MDB məsələləri, Avrasiya inteqrasiyası və həmvətənlərlə iş üzrə komitəsinin sədr müavini Konstantin Zatulin açıqlamalrına da münasibət bildirib:\n"Son 72 saatda hamımız Azərbaycan və Ermənistan silahlı qüvvələrinin təmas xəttində yaşanan yeni kəskinləşmənin şahidi olduq. Bununla əlaqədar, Konstantin Zatulinin 6 iyul tarixli açıqlamasına münasibət bildirmək istərdim.\nBu deputat 1993-cü ildən bəri demək olar, fasiləsiz Dövlət Dumasında oturmağı və bütün bu müddətdə MDB problemləri ilə məşğul olmağı ilə tanınır. Bu sahədə elə də çox uğur qazana bilməyib. Amma kifayət qədər qalmaqallı açıqlamalar verib. Bu dəfə çox danışmasa da, söylədikləri ilə bağlı şərhə ehtiyac var. Xüsusilə də indi. Əvvəla, qeyd edək ki, Zatulin hələ iyulun 6-da "münasibətlərin kəskinləşməsi" barədə danışıb. Yəni, münasibətlərin gerçək kəskinləşməsindən 6 gün əvvəl.\nAmma şərh tələb edən əsas məqamonun reallığa qəribə münasibətidir. O, öz mövqeyini bildirmədən, N. Paşinyanın Dağlıq Qarabağın Ermənistanın, İ.Əliyevin isə Azərbaycanın ayrılmaz hissəsi olması barədə bəyanatlarını eyni müstəviyə qoyur. Axı bunlar fərqli bəyanatlardır. Bir də ki, K. Zatulin beynəlxalq qanunlara əsasən nəyin kimə məxsus olduğunu, nəyin isə güclə ələ keçirildiyini bilməlidir. Bundan sonra isə K. Zatulinartıq hamıya aydın olan məsələlərdən danışib. Ermənistan və Rusiya Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı (KTMT) çərçivəsində əməkdaşlıq edir, bu təşkilata üzv ölkələr isə bir-birinin ərazi bütövlüyünü qorumağa dairqarşılıqlı öhdəliklər daşıyır.\nNormalda Zatulin sözügedən öhdəliklərin yalnız Ermənistanın milli ərazisinə şamil edildiyini və heç bir vəchlə Dağlıq Qarabağa aid olmadığını açıqlamalı idi. Bu arada, Azərbaycan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatına üzv olduğu dövrdə K.Zatulinin Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün qorunması ilə bağlı narahat olduğunu nə isə heç xatırlamıram. Təbii ki, 450 deputatdan birinin açıqlaması bütünlüklə Rusiyanın dövlət siyasətini əks etdirmir.\nAmma onun Rusiya hərbi bazasına istinad edərək Azərbaycanın ünvanına söylədiyi təhdid dolu çıxışının vaxtı müəyyən fikirlərin meydana çıxmasına səbəb olur. Bununla belə, Rusiya tərəfi Azərbaycanda işğal olunmuş ərazilərlə təmas xətti və Ermənistanla sərhəd arasındakı fərqin gözəl bilindiyini anlayır. Yalnız ikinci halda Rusiya Ermənistanı qorumaq öhdəliyi daşıyır.\nQəribədir ki, Zatulin bu iki anlayışı qarışdırmaq qərarına gəldi. Təbii ki, o, bunu etməklə Ermənistanı təcavüz qurbanı kimi təqdim etmək məqsədi güdürdü. Bundan sonra isə dərhalonun söylədiyi kəskinləşmə baş verdi. İstər-istəməz belə qənaətə gəlirsən ki, o, hər şeyi əvvəlcədən bilirdi. İndi, iki həftədən sonra onun kimin dəyirmanına su tökdüyü hamınıza bəllidir. Əminəm ki, dövlət sərhəddində törədilən bu dəfəki təxribat, Dağlıq Qarabağdan fərqli olaraq, qəsdən və əvvəlcədən planlaşdırılan bir hərəkətdir.\nBaş verənlərin və baş verəcək olayların bütün məsuliyyəti Ermənistan şahinlərinin işğalçıvə təcavüzkar siyasətinin üzərinə düşür. KTMT-nin "avtomatik" reaksiyasına gəldikdə isə, necə deyərlər, "arzunuz gözünüzdə qalacaq.".\nSərhəddə təxribat törətməklə heç nəyə nail olmayacaqsınız. Bütün şəhid analarına və atalarına dərin hüznlə başsağlığı verirəm. Allah yaralı əsgərlərimizə şəfa versin. Bizim işimiz haqq işidir!”


Hakerlər "Uber"in 57 milyon istifadəçi və sürücülərinin məlumatlarını ələ keçirib » Respublik.info\nRespublik.info » Gündəm » Hakerlər "Uber"in 57 milyon istifadəçi və sürücülərinin məlumatlarını ələ keçirib\nHakerlər "Uber"in 57 milyon istifadəçi və sürücülərinin məlumatlarını ələ keçirib\nHakerlər "Uber" şirkətinin 57 milyon istifadəçi və sürücülərinin şəxsi məlumatlarını ələ keçirib.\nİKT.lent.az-ın "Bloomberg"ə istinadən xəbərinə görə, bu barədə şirkət nümayəndələri məlumat verib.\nİnsident 2016-cı ilin oktyabrında baş verib, lakin bir il gizlədilib. Ona görə də "Uber"in təhlükəsizlik xidmətinin rəhbəri Co Sallivan və onun müavinlərindən biri istefaya göndərilib.\nŞirkətin baş icraçı direktoru Dara Xosrovşahi bildirib ki, insidentdən sonra məlumatların müdafiəsi və qanunsuz müdaxilənin qarşısının alınması üçün addımlar atılıb. O, baş verən hadisəyə görə özlərinə bəraət qazandırmaq niyyətində olmadıqlarını da vurğulayıb. Dara Xosrovşahi insidentin nəticələrinin aradan qaldırılması üçün ABŞ-ın müvafiq qurumları ilə əməkdaşlıq etdiklərini vurğulayıb.\nPrezidentlikdən sonra taksi sürəcəyəm"


Bakıda aptekdə güclü təsiredici dərmanlar satan şəxs həbs edilib\nBakıda fəaliyyət göstərən apteklərdə güclü təsiredici dərmanların qanunsuz satışı ilə bağlı tədbirlər həyata keçirilməkdə davam edir. Məlumatı Bakı Şəhər Prokurorluğu və Bakı şəhər Baş Polis İdarəsi yayıb.\nMəlumata görə, paytaxtın Yasamal rayonunda fəaliyyət göstərən "Best Pharma" MMC-yə məxsus aptekdə tramadol və preqobalin tərkibli "Paden" adlı 7 ədəd həbi qanunsuz satmasına dair əsaslı şübhələr olan Natiq İsmayılov saxlanılıb. Noyabrın 11-də Bakı Şəhər Prokurorluğunda fakta görə Cinayət Məcəlləsinin 308.1 (vəzifə səlahiyyətlərindən sui-istifadə) və 240.2.2-ci (təkrarən narkotik vasitələrə və ya psixotrop maddələrə aid olmayan güclü təsir edən maddələri qanunsuz satma) maddələri ilə cinayət işi başlanıb.\nAptekə baxış zamanı 42 ədəd "Lyrica pfizer" həbi, güclü təsir edən dərmanların dövriyyəsi ilə bağlı qeydiyyat dəftərləri, təhlükəsizlik kamerasının yaddaş qurğusu aşkar edilərək maddi sübut kimi götürülüb.\nİstintaqla bu dərmanların ayrıca satılması, pulunun ayrıca yığılması, bu dərmanların xüsusi hazırlanmış gizli yerdə saxlanılması müəyyən olunub, həmin yerdən 40 min manatdan artıq dəyəri olan müxtəlif tərkibli güclü təsir edən maddələr aşkar edilib.\nN.İsmayılov Cinayət Məcəlləsinin 240.3.2-ci (narkotik vasitələrə və ya psixotrop maddələrə aid olmayan güclü təsir edən maddələri qanunsuz satma, külli miqdarda törədildikdə) maddəsi ilə təqsirləndirilən şəxs qismində cinayətə cəlb olunub və barəsində həbs qətimkan tədbiri seçilib.\nAptekin faktiki rəhbəri İlham Yusifov Cinayət Məcəlləsinin 308.1 və 240.3.2-ci maddələri ilə iş üzrə təqsirləndirilən şəxs qismində istintaqa cəlb olunub, gizləndiyi üçün barəsində axtarış elan edilib.


İnternetə çıxış üçün ən populyar ƏS-i hansıdır?\n“StatCounter” analitik şirkətinin statistikasına əsasən, yaxın vaxtlarda “Android” mobil əməliyyat sistemi ilə işləyən qurğuların sayı “Windows” qurğuları ötəcək.\n“StatCounter” şirkətinin mütəxəssislərinin qənaətinə görə, tezliklə “Windows” platforması “Ümumdünya hörümçək toru”nda liderliyini əldən verəcək. Analitiklər iddia edirlər ki, “Microsoft”un platforması tezliklə internetə çıxış üçün ən populyar ƏS-i adından məhrum olacaq. Hazırda “Windows” və “Android” sistemlərinin bazar payı, demək olar, eynidir.\n“ICTnews” Elektron Xəbər Xidməti “macdigger.ru” saytına istinadən yazır ki, analitiklərin hesablamalarına görə, internetə çıxışa malik qurğular arasında “Android” qurğularının bazar payı 37,4% təşkil edir. Eyni zamanda “Windows” ilə işləyən cihazların bazar payı 38,6%-dir. Məlumat üçün bildirək ki, 5 il əvvəl, 2012-ci ilin yanvarında “Windows” sisteminin bazar payı 82%, “Android”in payı isə 2,2% təşkil edirdi.\nİndi “Android” platforması smartfon bazarında liderdir: sözügedən bazarın təxminən 80%-i onun payına düşür. “StatCounter” şirkətinin statistikası masaüstü kompüterlər, noutbuklar, planşetlər və smartfonlardan internetə çıxışı nəzərə alır.