Bakı Ali Neft Məktəbi xarici şirkətlə əməkdaşlığa başlayır\n8 İyul 2014 13:18\nBakı Ali Neft Məktəbinin və “Emerson” şirkətinin təhsil sahəsində birgə əməkdaşlıq proqramı biznes sahəsinin yüksəkixtisaslı mütəxəssislərə ehtiyacının ödənilməsinə imkan yaradacaqdır.\n2014-cü ilin iyul ayının 8-də Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Şirkətinin (ARDNŞ) Bakı Ali Neft Məktəbində (BANM) “Emerson” şirkətinin biznes-strukturlarından biri olan “Emerson Process Management” şirkəti ilə “Əməkdaşlıq haqqında Razılaşma”nın təntənəli imzalanma mərasimi keçirilmişdir.\nMərasimdə çıxış edən BANM-in rektoru Elmar Qasımov qeyd etmişdir ki, mütəxəssislərin hazırlanması ARDNŞ-nin fəaliyyətinin inkişafında vacib istiqamətdir. Buna misal ölkənin insan kapitalının inkişafında atılan vacib addım - Bakı Ali Neft Məktəbinin yaradılmasıdır. Rektor bildirmişdir ki, BANM Azərbaycanın ən gənc təhsil müəssisələrindən biridir, onun qarşısında duran əsas vəzifə ölkənin surətlə inkişaf edən sənaye sahələrində işləmək və ARDNŞ-nin layihələrini həyata keçirmək qabiliyyətinə malik olan yüksəkixtisaslı mühəndislərə gündən günə artan tələbləri ödəməkdir. BANM tələbələrə yüksək nəzəri biliklər və zəngin praktiki təcrübə vermək üçün təhsil müəssisələri və şirkətlərlə fəal əməkdaşlıq edir. “Emerson” şirkəti ilə əməkdaşlıq proseslərin avtomatlaşdırılması sahəsində yüksəkixtisaslı mütəxəssislər hazırlamaq, korporativ təhsil, ixtisasartırma, təcrübənin nəsldən nəslə ötürülməsi ənənəsinin tətbiqi, kadr ehtiyatlarının inkişafı kimi vəzifələri uğurla yerinə yetirmək imkanı verəcəkdir. Bütün bunlar ARDNŞ-nin təhlükəsizlik siyasətinin, o cümlədən texnoloji proseslərin təhlükəsiz idarəedilməsinin təminatının vacib meyarlarıdır. “Bizim təhsil müəssisəsi qabaqcıl təhsil texnologiyası əsasında həyata keçirilən təlimdə maraqlıdır. Biz əməkdaşlıq əlaqələrini və tədris prosesini elə qururuq ki, tələbələrimiz ən yüksək beynəlxalq standartlara uyğun təhsil alsınlar” - Elmar Qasımov qeyd etmişdir. Imzalanacaq Razılaşma bizə əsas missiyamız – Azərbaycanın neft sənayesi üçün yüksəkixtisaslı kadrlarla təmin etmək vəzifəsini yerinə yetirmək üçün əlavə imkanlar yaradır.\nMərasimdə çıxış edən “Emerson Process Management” şirkətinin Şərqi Avropa üzrə vitse-prezidenti Yohan Vanderplats qeyd etmişdir ki, Azərbaycan “Emerson” şirkətinin texnologiyaları və xidmətləri üçün vacib məkandır və şirkət bu regionda biznes fəaliyyətimizi maksimal dərəcədə genişləndirmək niyyətindədir. “Emerson” şirkəti dünya ölkələrinin onlarla universitetləri ilə birgə təhsil proqramları həyata keçirir, bu layihə bizim Azərbaycanın ali təhsil müəssisəsi ilə ilk əməkdaşlıq təcrübəmizdir. Biz Azərbaycan Respublikasının neft-qaz sektoru üçün beynəlxalq səviyyəli mühəndislərin hazırlanması prosesinin bir hissəsi olmağa hazırıq. 2013-cü ildə “Emerson Process Management” şirkətinin biznes nümayəndələrinin ARDNŞ-nin rəhbərliyi ilə görüşdə ARDNŞ-nin personalının texnoloji proseslərin təhlükəsiz idarəedilməsinə birgə öyrədilməsi niyyəti açıqlanmışdı. Bu gün Razılaşmanın icrası ilə ARDNŞ-nin və “Emerson” şirkətinin neft-qaz sahəsi üçün əməkdaşlığının perspektivləri konkret məzmuna malik olur. 2013-cü ilin dekabrında “Emerson” regiondakı müəssisələr üçün təlim və xidmət sahələrində özünün imkanlarını daha da genişləndirmiş, yeni ofis, treninq və servis mərkəzləri açmışdır.\nDaha sonra Elmar Qasımov və Yohan Vanderplats Bakı Ali Neft Məktəbi ilə “Emerson Process Management” şirkəti arasında “Əməkdaşlıq haqqında Razılaşma”nı imzalamışlar.\nBu sənədə görə hər iki struktur neft-qaz sənaye sahələrinin müəssisələrində istehsal proseslərinin avtomatlaşdırılması üzrə tədqiqat və tədris proqramlarını dəstəkləmək üçün ardıcıl olaraq birgə tədbirlər həyata keçirəcəklər. Bütün dünyada işçilərin (mütəxəssislərin) təqaüdə çıxması, personalın ixtisara salınması, iş təcrübəsi olan yeni mütəxəssislərin çatışmazlığı tendensiyaları müşahidə olunur. Xəzər regionunun zəngin təbii ehtiyatları dünya energetikasının diversifikasiyasında regionun gündən günə rolunun əhəmiyyətinin atması bu tendensiyaları Azərbaycanın sənaye şirkətləri üçün daha da aktuallaşdırılır. Ölkədə neft-qaz sənayesi üçün yüksəkixtisaslı kadrların hazırlanmasında çoxillik ənənələrin olmasına baxmayaraq Azərbaycan hökuməti və biznes üçün təhsilin inkişafı strateji istiqamətlərdən biri olaraq qalır. BANM və “Emerson” şirkəti arasında imzalanmış “Əməkdaşlıq haqqında Razılaşma” özündə hər iki strukturun neft-qaz sənayesi müəssisələrinin avtomatlaşdırılması sahəsində mütəxəssislərin hazırlanmasında gələcək əməkdaşlığının əsas prinsiplərini ehtiva edir. Razılaşmanın şərtlərinə görə “Emerson” Ali Məktəbi xüsusi tədris materialları ilə təchiz edəcək, şirkətin ekspertləri BANM tələbələri üçün mühazirələr və seminarlar, onlar üçün şirkətin müəssisələrində istehsalat təcrübəsi təşkil edəcək və yay stajkeçmə proqramları həyata keçirəcəkdir. “Emerson” şirkətinin adından BANM-in əlaçı tələbələri mükafatlandırılacaq, onlar “Emerson”-un adlı təqaüdlərini alacaqlar.\nŞirkət həm də müəssisələrin rəqəmli idarəetmə arxitekturasından (Plant WebTM) və intellektual simsiz cihazlardan istifadə etməklə BANM-də ixtisaslaşdırılmış tədris laboratoriyasının yaradılması layihəsini dəstəkləyəcəkdir. Bu laboratoriya real istehsalatda istifadə edilən avadanlıqla təchiz olunduğuna görə tələbələrə nəzəri bilikləri asanlıqla və tez zamanda mənimsəməyə imkan verəcəkdir.


Kənd təsərrüfatının inkişafı - Министерство Экономики Азербайджанской Республики\n2013-cü ilin yanvar-dekabr aylarında kənd təsərrüfatının ümumi məhsulunun faktiki qiymətlərlə dəyəri 5244.6 milyon manat təşkil etmiş və keçən ilin eyni dövrünə nisbətən 4.9 faiz, o cümlədən bitkiçilik məhsulları üzrə 4.2 faiz, heyvandarlıq məhsulları üzrə 5.5 faiz artmışdır.\nYanvar-dekabr aylarında əsas kapitala yönəldilmiş ümumi vəsaitin 573.4 milyon manatı və ya 3.2 faizi kənd təsərrüfatı, meşə təsərrüfatı və balıqçılığa sərf edilmişdir.\n12 ay ərzində 1073.7 min hektar payızlıq və yazlıq dənli və dənli paxlalı bitkilərin sahəsi biçilmiş və 2961.9 min ton məhsul götürülmüşdür. Hektarın orta hesabla məhsuldarlığı 27.6 sentner olmuşdur. 2012-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə taxıl istehsalı 5.7 faiz və ya 159.7 min ton artmışdır.\nDənli və dənli paxlalıların tərkibində payızlıq və yazlıq buğda əsas yer tutur. Belə ki, istehsal olunmuş taxıl məhsulunun 64.1 faizini və ya 1898.1 min tonunu buğda təşkil etmişdir.\nYanvar-dekabr aylarında sahələrdən 992.7 min ton kartof, 1232.8 min ton tərəvəz bitkiləri, 429.7 min ton ərzaq üçün bostan məhsulları, 852.9 min ton meyvə və giləmeyvə, 154.1 min ton üzüm, 3.5 min ton tütün, 181.4 min ton şəkər çuğunduru və 0.567 ton yaşıl çay yarpağı toplanmışdır. Keçən ilin müvafiq dövrünə nisbətən kartof istehsalı 2.5 faiz, tərəvəz istehsalı 1.4 faiz, bostan məhsulları istehsalı 0.4 faiz, meyvə və giləmeyvə istehsalı 5.3 faiz, üzüm istehsalı 2.1 faiz, şəkər çuğunduru 3.2 faiz çox toplanmışdır.\n2013-cü ilin yanvar-dekabr aylarında 44.8 min ton xam pambıq və 3.5 min ton tütün yarpağı yığılmışdır.\nTəsərrüfatlarda 2014-cü ilin məhsulu üçün təmiz herik şumu da daxil olmaqla cari ilin payızlıq əkinləri üçün 1088.2 min hektar şumlanmışdır. 2014-cü ilin məhsulu üçün 995.5 min hektarda dən və yaşıl yem üçün payızlıq bitkilər səpilmişdir, bunun da 979.1 min hektarı və ya 98.4 faizi dən üçün tutulmuşdur. Dənlik taxılın 66.0 faizi və ya 646.3 min hektarı buğda əkini sahəsidir.\n2014-cü ilin 1 oktyabr tarixinə ölkə üzrə 2728.7 min baş iri buynuzlu mal-qara, o cümlədən 1311.7 min baş inək və camış, 8770.9 min baş qoyun və keçi mövcud olmuşdur. 2012-ci ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə iri buynuzlu mal-qaranın sayı 29.3 min baş (1.1 faiz), o cümlədən inək və camışların sayı 17.0 min baş (1.3 faiz), qoyun və keçilərin sayı isə 83.2 min baş (1.0 faiz) artmışdır.\n2013-cü il ərzində ölkədə diri çəkidə 514.4 min ton ət, 1820.5 min ton süd, 1401.5 milyon ədəd yumurta və 16.8 min ton yun istehsal edilmişdir. Ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə ət istehsalı 4.2 faiz və ya 21.0 min ton, süd istehsalı 5.9 faiz və ya 0.9 min ton, yumurta istehsalı 14.2 faiz və ya 174.8 milyon ədəd və yun istehsalı 1.9 faiz və ya 0.3 min ton artmışdır. Ölkə iqtisadiyyatının qeyri-neft sektorunun əsas sahələrindən olan kənd təsərrüfatında məhsul istehsalının stimullaşdırılması, rəqabət qabiliyyətinin artırılması, əhalinin ərzaq məhsullarına olan tələbatının yerli istehsal hesabına ödənilməsi və ixracın genişləndirilməsi məqsədilə subsidiyaların verilməsi, vergi güzəştlərinin tətbiqi, lizinq xidmətlərinin genişləndirilməsi kimi kompleks dövlət dəstəyi tədbirlərinin həyata keçirilməsi aqrar sektorun inkişafına müsbət təsir göstərmiş, eləcə də ölkə əhalisinin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi məqsədi ilə Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2008-ci il 25 avqust tarixli 3004 nömrəli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş "2008-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında əhalinin ərzaq məhsulları ilə etibarlı təminatına dair Dövlət Proqramı" çərçivəsində həyata keçirilmiş məqsədyönlü tədbirlər nəticəsində son illər yerli istehsal hesabına əsas növ ərzaq məhsulları ilə özünütəminetmə səviyyəsi xeyli yüksəlmiş və hətta bir sıra məhsullar üzrə tam təminata keçilmişdir. Əvvəllər xarici ölkələrdən idxal olunan malların bir qismi artıq Azərbaycanda istehsal olunmağa başlamışdır. Qida məhsullarından bitki yağları, şəkər, ət və ət məhsulları, süd məhsulları, bostan məhsulları, meyvə və tərəvəz konservləri, meyvə şirələri və s. daxili bazarımızı zənginləşdirmiş, əsas qida məhsullarına idxaldan asılılığımızı xeyli azaltmışdır.


"Belə bir qanun layihəsinin hazırlanıb hökumətə təqdim edilməsini gecikmiş hesab edirəm"\n16/05/2018 [21:03] - Cəmiyyət - ( 2966 dəfə baxılıb)\nTanınmış təhsil eksperti Nadir İsrafilov olimpiada qalibləri ilə bağlı yeni qanun layihəsinin hazırlanaraq hökumətə təqdim edilməsi təşəbbüsünü Moderator.az-a münasibət bildirib.\nDigər stimullşdırıcı hallara gəlincə isə onu qeyd etmək yerinə düşər ki, hər bir məktəblinin ən böyük arzusu seçdiyi ixtisas üzrə ali məktəbə daxil olmaqdır. Bu mənada beynəlxalq olimpiada qaliblərinin istənilən ixtisas üzrə, respublika fənn olimpiadaları qaliblərinin isə qalib olduqları fənlərə uyğun ixtisaslar üzrə ali təhsil müəssisələrinə müsabiqədənkənar qəbul edilməsinın özü belə ilkin olaraq ən böyük üstünlükdür. Digər tərəfdən onların medal və hədiyyələrlə təltif olunması, bu təltiflərin təntənəli mərasim şəraitində Respublikanın ən tanınmış ziyalılırı tərəfindən onlara təqdim olunması, ölkə ictimaiyyəti tərəfindən tanınması da qürurverici hiss olub, onların qalib kimi üstünlük göstəricisidir. Əlbəttə tanınma və fərqlənmə nişanı olaraq şagirdlərin hansı fənn üzrə qalib olduqları barədə attestatlarında hər hansı bir konkret qeydin aparılması və ya buraxılış sənədinin rəng tonlarında fərqləndirici dəyişikliyin edilməsi onların nailiyyətinə verilən ayrıca bir qiymət olardı


Azərbaycanda bu il iqtisadi artım 1.2% olacaq – DB\nAzərbaycanda bu il iqtisadi artım 1.2% təşkil edəcək. Dünya Bankının «Qlobal İqtisadi Perspektivlər» adlı hesabatında belə deyilir.\nBank 2017-ci ildə, ümumiyyətlə, qlobal iqtisadi artım tempinin 2.7%-ə qalxacağını bildirir. Keçən böhran ilindən sonra inkişaf etməkdə olan ölkələrdə, təzə yaranan bazarlarda əngəllərin ortadan qalxdığını, bunun da iqtisadi artıma təkan verəcəyini deyir.\n«İqtisadi artımla bağlı illərdir davam edən məyusluqdan sonra, nəhayət, üfüqdə çiçəklənmə əlamətlərini görürük. Bu fürsətdən yararlanmaq, infrastruktura və əhaliyə sərmayəni artırmaq zamanıdır. Bu, yoxsulluğun kökünü kəsməkdən ötrü vacib olan davamlı iqtisadi artımın təmin olunması baxımından zəruridir», - Dünya Bankının prezidenti Jim Yong Kim belə deyib.\nBuna da bax-İlham Əliyev: 'İki uzunqulağın arpasını bölə bilməyənlər...'\nAzərbaycana gəlincə, hesabat müəlliflərinin fikrincə, neftin qiymətinin artması və iqtisadi disbalansın azalması inkişafa təkan verəcək. 2017-ci ildə Azərbaycanda iqtisadi artım 1.2%, 2018-ci ildə 2.3%, 2019-cu ildə də 2.3% olacaq.\nDB milli valyutanın dəyərdən düşməsinin və yüksək inflyasiyanın Azərbaycan, Anqola, Nigeriya, Mozambik və Monqolustanda 2016-cı ilin ikinci yarısında sərt siyasətin gerçəkləşməsi, ya da davam etdirilməsiylə sonuclandığını, ticarətin zəiflədiyini və artım göstəricilərinin düşdüyünü qeyd edir. Milli valyutanın zəifləməsi Azərbaycan, Anqola, Qazaxıstan və Nigeriya kimi iri neft istehsalçılarının böyük ehtiyat itkisindən əziyyət çəkməsiylə izah olunur.\nHesabatda valyuta və vergi siyasətinin müxtəlif ölkələrdə fərqli yönlərdə aparıldığı, Azərbaycanın sərt valyuta mövqeyini qoruyub saxladığı deyilir.\nBuna da bax-Prezidentin Mərkəzi Bankdan fərqli inflyasiya hədəfi\nORTALAMA 1.8%-LİK ARTIM\nİnkişaf etmiş ölkələrdə, DB-nın proqnozlarına görə, iqtisadi artımın orta hesabla 1.8% olacağı gözlənir. İqtisadi nəhənglər, özəlliklə də ABŞ-da maliyyə stimulu həm daxili, həm də qlobal artıma, özü də gözləndiyindən çox artıma səbəb ola bilər. Hərçənd, artmaqda olan ticarət proteksionizminin zərərli nəticələri də istisna edilmir.\nBütün bunlara rəğmən, DB nəhəng iqtisadiyyatların siyasi yönüylə bağlı şübhələrin artım perspektivinə kölgə saldığını vurğulayır. Bankın mövqeyincə, əminliyin olmaması və bu əhval-ruhiyyənin uzun çəkməsi iqtisadi artımı yubada bilər.\nDünya Bankı inkişafın təmin edilməsindən ötrü hökumətlərə öz yardımını təklif edir. «Biz özəl sektorların əminliklə işləməsi üçün onlara daha çox imkanlar təklif etmək işində hökumətlərə yardım əlimizi uzada bilərik. Özəl sektorların işi qlobal infrastruktura, əməkdaşlığa töhfə vermiş olar», – Dünya Bankının baş iqtisadçısı Paul Romer belə deyib. Onun sözlərinə görə, yeni yollar olmasa, yeni kapitala stimul da yaranmaz. «Yeni iş mühiti yaradılmasa, müasir iqtisadiyyata qatılmaq arzusunda olan milyardlarla adam sərmayə qoymaq şansını əldən vermiş olar».


Qiymət artımı ictimai nəqliyyatda xidmətin müasir tələblər səviyyəsinə qaldırılmasına müsbət təsir edəcək | Xalq Qəzeti\nQiymət artımı ictimai nəqliyyatda xidmətin müasir tələblər səviyyəsinə qaldırılmasına müsbət təsir edəcək\n01.08.2018 22:21 | Oxunma sayı: 521\nXəbər verildiyi kimi, Tarif (qiymət) Şurasının bu il 30 iyul tarixli iclasında ictimai nəqliyyatda, o cümlədən metroda gediş haqları ilə əlaqədar yeni tariflər təsdiq olunmuşdur. Azərbaycan Respublikasının Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi, “Bakı Metropoliteni” QSC, Bakı Nəqliyyat Agentliyi vasitəsilə “BakuBus” MMC və sərnişindaşıma xidmətlərini həyata keçirən bir sıra subyektlər tərəfindən Tarif Şurasına edilən müraciətlər araşdırılaraq, yekun qərar qəbul edilmişdir.\nTarif (qiymət) Şurasının iclasında müraciətlərə baxılmış və metro nəqliyyatında sərnişindaşıma xidmətinin tarifi 1 gediş üçün 30 qəpik, Bakı şəhərində, eləcə də digər şəhər və rayonlarda sərnişindaşıma xidməti tarifinin yuxarı həddi müntəzəm şəhərdaxili avtobus marşrutları üzrə 1 gediş üçün 30 qəpik, şəhərətrafı və qəsəbələrarası avtobus marşrutları üzrə məsafədən asılı olaraq 1 gediş üçün 30-90 qəpik, müntəzəm şəhərlərarası avtobus marşrutları üzrə 1 kilometr üçün 2,4 qəpik təsdiq edilib.\nTarif (qiymət) Şurasının bu qərarına münasibət bildirmək üçün Bakı Metropoliteni QSC və Bakı Nəqliyat Agentliyinin rəsmi nümayəndələrinə müraciət etdik.\nHidayət MƏMMƏDOV, Bakı Metropoliteni QSC-nin sədr müavini:\n–Aydın məsələdir ki, əgər sərnişin xidmət haqqını ödəyib, nəqliyyatda istifadə edirsə, ona qarşı yüksək diqqət olmalı və xidmətin səviyyəsi yüksəldilməlidir. Təbii ki, hər bir sərnişin ödədiyi haqqın müqabilində yüksək xidmət tələb etmək hüququna malikdir. Metropolitendən istifadə edən hər bir şəxs müşahidə edir ki, onlara qarşı əməkdaşlarımız daim diqqət və qayğı göstərirlər. Bu qayğı bundan sonra da yüksək səviyyədə davam etdiriləcək. İstər xidmət, istərsə də stansiyaların təmizliyi, qrafiklərə riayət olunması və digər xidmət növləri rəhbərliyin diqqət mərkəzində saxladığı əsas vəzifələrdəndir.\nQiymətlərin artımına gəlincə, demək istəyirəm ki, son 10 ildə metroda nəqliyyat haqqının artırılması barədə bir dəfə də olsun söhbət getməyib. İndi isə əsas məqsəd metronun dövlət büdcəsindən asılılığını azaltmaqdır. Onsuz da qiymət artımından əldə olunan vəsait yenə də əhalinin rahatlığının təmin olunmasına xərclənəcək. Son vaxtlar metro stansiyalarınada aparılan yenidənqurma, səliqə-sahman, rahat, işıqlı, müasir tələblərə cavab verən vaqonların alınması xidmət səviyyəsinin daha da yüksəldilməsindən xəbər verir. Bundan sonra da sərnişinlərə yüksək xidmət göstəriləcək, onların rahat gedib-gəlmələri üçün bütün imkanlardan istifadə olunacaq.\nBakı Nəqliyyat Agentliyi İdarə Heyəti sədrinin müşaviri:\n– Hazırda Bakıda 2 mindən çox nəqliyyat vasitəsi xidmət göstərir. Tarif Şurası tərəfindən gediş haqlarının artırılması sərnişinlərin rahatlığının təmin olunmasına, mənzil başına rahat getmələrinə yönəldiləcək. İlk növbədə, yeni, müasir tələblərə cavab verən nəqliyyat vasitələrinin alınması və avtoparkların genişləndirilməsi nəzərdə tutulub. Bu da sərnişinlərin rifahına, təhlükəsiz daşınmasına xidmət edəcək. Təbii ki, sərnişinlər də istifadə etdikləri nəqliyyat vasitələrinin təmiz, müasir tələblərə cavab verən səviyyədə olmasını tələb edirlər.\nİsti yay aylarında xidmətin səviyyəsi daha da yüksəldilməlidir. Eləcə də soyuq aylarda, nəqliyyat vasitələri nə qədər təmiz, rahat, yayda sərin, qışda isti olarsa, sərnişinlər də bir o qədər razı qalarlar. İndiki gediş haqqı ilə bu tələbləri ödəmək çox çətindir. Ona görə də hesab edirəm ki, gediş haqlarının 20 qəpikdən 30 qəpiyə qaldırılması heç kimə ciddi problem yaratmayacaq. Hər kəs görür ki, sərnişindaşımada xidmətin səviyyəsi getdikcə yaxşılaşdırılır, bu sahədə çalışanlar tələblərə cavab vermədikdə onlara qarşı ciddi tədbirlər görülür. Sərnişinlərə nəqliyyat xidmətinin yüksəldilməsi üçün bundan sonra da bütün imkanlardan istifadə olunacaq.


Azərbaycan Respublikasının müdafiə naziri general-polkovnik Zakir Həsənov Qurban bayramı münasibətilə Azərbaycan Ordusunun şəxsi heyətini təbrik edib.\nXudaferin.eu AZƏRTAC-a istinadən Müdafiə Nazirliyinin mətbuat xidmətinə istinadla xəbər verir ki, məktubda müsəlman dünyasının mənəvi birlik, həmrəylik, qardaşlıq rəmzi olan Qurban bayramı münasibətilə şəxsi heyəti ürəkdən təbrik edən nazir müqəddəs və şərəfli xidmətdə hərbçilərimizə uğurlar arzulayıb.\nVurğulanıb ki, hər il ölkəmizdə dövlət səviyyəsində ümumxalq bayramı kimi qeyd olunan Qurban bayramı insanlar arasında bərabərliyin, birliyin daha da artırılmasının və eyni zamanda, cəmiyyətimizdə milli-mənəvi dəyərlərə möhkəm bağlılığın, humanizmin, xeyirxahlıq və mərhəmət duyğularının parlaq təntənəsinə çevrilib.\nQeyd olunub ki, ümummilli lider Heydər Əliyev Azərbaycana rəhbərliyinin bütün dövrlərində dövlət quruculuğu siyasətində azərbaycançılıq məfkurəsini, milli-mənəvi dəyərlərimizi yüksək tutaraq adət və ənənələrimizin qorunub saxlanmasında misilsiz xidmətlər göstərib.\nUlu Öndərin siyasi kursunun layiqli davamçısı Prezident İlham Əliyevin bu gün davam etdirdiyi uğurlu siyasət nəticəsində Azərbaycan dövlətinin iqtisadi dayaqları möhkəmlənib. Ölkəmiz demokratik dövlət quruculuğu və dinamik inkişaf prosesində böyük nailiyyətlər qazanaraq, dünyada islami və bəşəri, milli-mənəvi dəyərlərə hörmətlə yanaşan, humanist, tolerant dövlət kimi tanınır. Müzəffər Ali Baş Komandan tərəfindən atılan inamlı addımlar sayəsində Azərbaycan Respublikasının müdafiəsi və təhlükəsizliyinin təminatçısı olan ordumuz gündən-günə qüdrətlənir, dünyanın ən güclü orduları sırasında yer alır.\n“Müzəffər Ali Baş Komandanın rəhbərliyi ilə Ordumuz Vətən müharibəsində zəfər qazandı. Ali Baş Komandanın qətiyyəti, müdrik və uzaqgörən siyasəti, eyni zamanda, ordumuzun vətənpərvər, peşəkar zabit və əsgərlərinin şücaəti, qəhrəmanlığı sayəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyü bərpa olundu. Bu gün üçrəngli bayrağımız işğaldan azad edilən torpaqlarımızda əzəmətlə, qürurla dalğalanır.\nBayramınız mübarək olsun!”, - deyə müdafiə nazirinin təbrik məktubunda bildirilib.


Sığorta brokerləri üçün vahid Davranış Məcəlləsi hazırlanmalıdır\nAzərbaycan Sığortaçılar Assosiasiyasının təşkilatçılığı, Maliyyə Nazirliyinin Dövlət Sığorta Nəzarəti Xidmətinin və Dünya Bankının (DB) Azərbaycan üzrə ölkə ofisinin dəstəyi ilə “İstehlakçı hüquqlarının müdafiəsi” mövzusunda seminar keçirilib.\nTeleqraf.com-un məlumatına görə, seminarda ölkədə fəaliyyət göstərən 8 sığorta şirkətinin təmsilçiləri iştirak edib. Seminarı Dünya Bankının Avropa və Mərkəzi Asiya regionu üzrə bürosunun ekspertləri - istehlakçı maraqlarının qorunması üzrə mütəxəssis İvo Yenik və maliyyə sektoru üzrə baş mütəxəssis Maykl Qrist aparıb. Tədbirdə Azərbaycanın sığorta bazarında istehlakçı hüquqlarının müdafiəsinə yönəlmiş tendensiyalar müzakirə olunub, onların beynəlxalq standartlara uyğunlaşdırılması, yerli bazarın inkişafı üçün tövsiyyələr verilib.\nDünya Bankı ekspertlərinin tövsiyələrinə görə, sığorta sektorunda istehlakçıların hüquqların daha yaxşı qorunmasını təmin etmək üçün ilk növbədə şirkətlər üçün ümumi şikayət proseduru və mexanizmi yaradılmalıdır. Başqa sözlə bütün şirkətlərdə şikayətin necə edilməsi ilə bağlı prosedur eyni olmalıdır ki, istifadəçilər şirkətlərin özünə şikayət etməkdə çətinlik çəkməsinlər.\nDigər tövsiyyə yardımçı hüquqi şəxslərə aiddir. DB nümaynədələri hesab edir ki, sığorta sahəsində yarmdımçı fəaliyyət göstərən fiziki və hüşuqi şəxslərin fəaliyyəti lisenziyalaşdırılmalı və onların fəaliyyətinə nəzarət edilməlidir.\nTövsiyyələrə əsasən, sığorta agentləri və sığorta brokerləri üçün vahid Davranış Məcəlləsi də hazırlanmalıdır. Bu Məcəllə qanunvericilikdə əks olunmalıdır. Bundan başqa, DB mütəxəssislərinin fikrincə, Azərbaycanda sığorta dələduzluğu ilə bağlı ümumi strategiya hazırlanmalıdır.


Bir sıra seriallarda rol almış tanınmış aparıcı Mələk Heydərova filmlərin açıq-saçıq və soyunma səhnələrində azərbaycanlı aktrisaların rol almasına öz münasibətini bildrib.\nCəfər Cabbarlı adına Azərbaycanfilm Kinostudiyasının direktoru Müşfiq Hətəmovun “Açıq-saçıq rollara çəkilmədiyi üçün rejissorlar məcburiyyət qarşısında yerli filmlərdə çəkilmək üçün başqa ölkələrdən aktrisalar çağırır…” fikirləri gənc aktrisa və teleaparıcı Mələk Heydərovanı özündən çıxarıb.\nPublika.az-a açıqlama verən aktrisa ittihamı qəbul etməyib:\n“Bizim rejissorlar kənar yerdən gətirdikləri aktrisaya elə bir məbləğ təklif edirlər ki, həmin aktrisa istənilən səhnəni oynamağa razılıq verir. Amma bizim aktrisalara o səhnəni oynamaq təklifi qarşısında çox cüzi qonorar verirlər. Xaricdə seksual səhnələri oynadığı üçün aktrisa qınaq atəşinə tutulmur. Üstəgəl də bunun müqabilində yaxşı məbləğ alır. Film də dünyada uğur qazanır. Biz isə beş manat pul alırıq, üstəgəl də beş il də camaatın ağzında söz oluruq. Bizi ağ yuyub, qara sərirlər. Hələ bilmirik də ki, o film uğur gətirəcək ya yox. Lazım gələrsə, filmdə öpüşərəm də, yataq səhnəsinə də çəkilərəm. Amma baxır hansı məbləğə. 100 min versələr, filmdə öpüşərəm, milyon versələr, yatağa girərəm”.\nAktrisa, aparıcı Mələk Heydərova: 100 min versələr, filmdə öpüşərəm, milyon versələr, yatağa girərəm\nM.Heydərova onu da bildirib ki, seksual səhnələrin necə çəkilməsindən çox şey asılıdır: “Alen Delonun çəkildiyi bir film var, orada sevgilisinin əlcəyi yerə düşür. Aktyor onu elə ehtirasla yerdən qaldırır ki, ona baxan tamaşaçı ehtiraslanır. O səhnə yüz ilin ən seksual səhnəsi sayılırdı.\nYəni sözümün canı budur ki, rejissordan çox şey asılıdır. Öpüş, yataq, ümumiyyətlə, seksual səhnələri açıq-saçıqlıq olmadan da verə bilər”.\nAparıcı Şəbnəm Turan tanınmış rejissor Şeyx Əbdül Mahmudbəyliyə bərk qəzəblənib. Buna rejissorun gənc aktrisa Mələk Heydərova barəsində söylədiyi fikirlər səbəb olub.\nŞ.Turan Şeyxi qınayıb: “Şeyx Əbdül Mələyə “qızım-qızım” deyə müraciət edir, sonra da onun yatağa girmək üçün milyon manat istəməsini alqışlayır. Hesab edirəm ki, “qızım” müraciəti ilə bu sözlər heç uyğun gəlmir. Məncə, Şeyx gözəl aktrisaya “tilov atır”. Çünki mən Əbdül Mahmudbəylini tanıyıram, cazibədar qadınları xoşlayır”.\nXatırladaq ki, rejissor milyon versələr yatağa girərəm açıqlamasına münasibət bildirərkən belə deyib: “Fahişə obrazını da aktrisa yaratmalıdır da. Bunun üçün də ona istədiyi qədər qonorar ödənməlidir. Gənc aktrisa Mələyin açıqlamasını oxudum, ona haqq qazandırdım. Üzümü ona tutub deyirəm, qızım, lap əcəb eləyirsən. Rejissor pulunu verməlidir ki, o aktrisa da qınaqları gözə alıb o filmə çəkilsin”.


Sabahın havası - yağış, dolu\nVerilən məlumata görə, mülayim şimal-qərb küləyi arabir güclənəcək. Havanın temperaturunun gecə 16-19° isti, gündüz 25-30° isti, Bakıda gecə 17-19° isti, gündüz 27-29° isti olacağı gözlənilir. Atmosfer təzyiqi 758 mm civə sütunu təşkil edəcək. Nisbi rütubət gecə 65-75 %, gündüz 40-50 % təşkil edəcək.\nBölgələrə gəlincə, bəzi yerlərdə şimşək çaxacağı, arabir yağış yağacağı gözlənilir. Ayrı-ayrı yerlərdə intensiv olacağı, dolu düşəcəyi ehtimalı var. Səhər ayrı-ayrı yerlərdə duman olacaq. Qərb küləyi əsəcək, ayrı-ayrı yerlərdə arabir güclənəcək.


Problemli kreditlərlə bağlı kompensasiyanın verilməsinə başlanılır - VİDEO\nBu aydan problemli kreditlər üçün hesablanan kompensasiyanın verilməsinə başlanılacaq. Adı indiyədək siyahıda çıxmayan vətəndaşlar isə bu gündən Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Platasının saytina daxil olaraq onlara tətbiq ediləcək kompensasiya və güzəştlərlə bağlı məlumat ala bilərlər.\nXezerxeber.az-ın məlumatına görə, Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Platası kompensasiyadan yararlanacaq bütün şəxslərin adlarını və məlumatlarını sistemə daxil edilməsini başa çatdırıb.\nPalatanın idarə rəisi Tural Feyzullayev bildirir ki, vətəndaşlar bu gündən yenilənmiş məlumatları əldə edə bilərlər.\nAdı sistemdə əks olunmayan vətəndaşların müraciətinə isə Maliyyə Bazarlarına Nəzarət Palatasında qanunda nəzərdə tutulmuş müddətdə baxılacaq. Vətəndaşlar adları siyahıda olmadığını müşahidə etdikdə krediti aldıqları banka da müraciət edə bilərlər.\nKompensasiyaların verilmə müddəti də artıq bəllidir.\nQeyd edək ki, dövlət başçısının fevralın 28-də imzaladığı fərmana əsasən, 10 min dollar və ya ona bərabər olan manat kreditlərinə görə vətəndaşlara kompensasiyanın verilməsi və digər güzəştlərin edilməsi tapşırılmışdı.


MALİYYƏ – FCA Importers – Fiat Professional ">\nMƏTN YALNIZ DEMO MƏQSƏDİ DAŞIYIR\nJEEP® BAYRAM TƏDBİRİNDƏ ƏN ÇOX MÜKAFATA LAYİQ GÖRÜLMÜŞ SUV MARKASINI ƏLDƏ ETMƏK İMKANI QAZANIN.\nƏfsanəvi Jeep® markası və onun 4x4 idarəetmə imkanı müqayisə olunmaz macəra hissini yaşadır. 30 sentyabradək Grand Cherokee, Compass, Patriot və Renegade modelləri üzərində əlavə nağd ödənişlə 500$ bonus qazanın. İndi Jeep Cherokee avtomobilini əldə etmək Jeep Cherokee Latitude, Trailhawk®, Limited və ya Altitude modelləri üzərində 72 aya illik 0% dərəcəsi ilə yanaşı 500$ nağd ödənişli Bayram Bonusu ilə birlikdə əvvəlkindən daha asandır. Daha ətraflı məlumat üçün elə bu gün dilerinizlə əlaqə saxlayın.\nHƏRBİ XİDMƏT EDƏNLƏRƏ SEÇİLMİŞ MODELLƏR ÜÇÜN 500 $ NAĞD ÖDƏNİŞLİ BONUS\nBu xüsusi təklif bizi müdafiə edərkən həyatlarını təhlükəyə atan zabitlər üçündür. Əgər siz hazırda əsgər, ehtiyatda olan əsgər, istefada olan hərbçi, istefada və ehtiyatda olan hərbçisinizsə, və ya buraxılış tarixindən etibarən 12 ay müddətində ordudan ləyaqətlə tərxis edilmiş veteransınızsa, bizim Hərbi Xidmət üçün Stimul proqramı ilə 500$-dək nağd ödənişli Hərbi xidmət bonusu əldə edə bilərsiniz. Bu təklif 2014 və 2015-in yeni avtomobillərinin satışına və icarəsinə tətbiq edilir.\nFİZİKİ QÜSURLU ŞƏXSLƏR ÜÇÜN HAZIRLANMIŞ AVTOMOBİLLƏR SİZİ İSTƏDİYİNİZ MƏKANA ÇATDIRACAQ\nFiziki qüsurlu şəxslərin avtomobilə minməsi, düşməsi və ya idarə etməsi baxımından müştərilərə kömək etmək üçün hazırlanmış FCA ABŞ MMC-nin Avtomobil Proqramı həyatda etməkdən zövq aldığınız hər şeyi etmənizə kömək edir. Bizim məqsədimiz avtomobilinizi dəyişən zaman maliyyə xərcləri yükünü azaltmaqda sizə yardım etməkdir. FCA ABŞ yeni avtomobilinizdə adaptiv sürücü sisteminin və ya sərnişin avadanlıqlarının quraşdırılması xərclərini azaltmaq üçün 1000$-dək nağd ödənişlə kompensasiya verəcək.\nhttp://www.chryslerautomobility.com vebsaytını ziyarət edin.


"Poseydon"lar Sakit okeana çıxmağa hazırlaşır - Avtosfer.az\n"Poseydon"lar Sakit okeana çıxmağa hazırlaşır\nTexnologiya 7 Aprel 2021 22:57 Oxunub 298\nNATO ölkələrinin Rusiya Federasiyası ilə zor dilində danışmaq cəhdləri qanunauyğun şəkildə sərt cavab hərəkətlərini doğurur. ABŞ ordusunun Rusiyanın Qərb sərhədləri yaxınlığında təxribat xarakterli mövcudluğu isə Birləşmiş Ştatların Sakit okean sərhədləri yaxınlığında "əks-səda" doğurmaya bilməz. Rusiyanın xüsusi təyinatlı eksperimental "Belqorod" atom sualtı qayığı (ASQ) və "Poseydon" tipli atom pilotsuz sualtı aparatları (PSA) "tərəfdaşlara" bu barədə xəbərdarlıq edir.\nAprelin 5-də Rusiyanın hərbi-sənaye kompleksindəki mənbə bildirib ki, göyərtəsində "Poseydon"ları daşıyan "Belqorod"un reaktoru artıq işə salınıb. Belə ki, sentyabr ayına qədər submarina artıq sınaqları başa vurub okeanda xidmətə başlayacaq. Hazırda qayığın inşası, montajı, avadanlığın sazlanması, həyatda qalma və təhlükəsizlik sistemləri sınaqdan keçirilir, əsas enerji mənbəyi isə artıq maksimum gücü ilə işləyir.\nRusiya Prezidenti Vladimir Putin "Poseydon" barədə 2018-ci ildə danışıb ("Belqorod" 2019-cu ilin aprelin 23-də suya buraxılıb) və PSA-nın düşmənin təyyarədaşıyan gəmi qrupları, sahil mühafizəsi istehkamları və infrastrukturu nəzərə alınmaqla geniş spektrdə hədəfləri məhv edə biləcəyini vurğulayıb. Bu cür silahlarla Putin "təkqütblü oyunun" qaydalarını dəyişməyə söz verib. Həmin vaxt ABŞ rəsmiləri aşkar şəkildə yeni silaha qarşı nifrət nümayiş etdirərək onu "texniki uydurma və mümkün olmayan" adlandırırdılar. İndi isə ABŞ Dövlət Departamenti 2M39 "Poseydon" qitələrarası nüvə torpedolarının meydana çıxmasından narahatlığını ifadə edir. Rusiyanın böyüməkdə və dünyada ən böyük olan Hərbi-Dəniz Donanması "tərəfdaşları" ümumilikdə də narahat edir. "Business Insider"-in məlumatına görə, Rusiya donanmasına ümumilikdə 360 gəmi, o cümlədən 59 submarina daxildir (ballistik raketdaşıyan 12 sualtı kreyser də daxil olmaqla).\n09852 layihəsi çərçivəsində inşa olunmuş çoxfunksiyalı eksperimental "Belqorod" ASQ 949A layihəsi çərçivəsində qurulmuş üçüncü nəsil "Antey"lərin yenidən doğuluşudur. "Belqorod" xüsusi olaraq "Poseydon" üçün uyğunlaşdırılıb ("Antey"lər isə ilkin olaraq göyərtəsində gəmivuran "Qranit" raketlərini daşıyırdı).\n"Poseydon"lar nüvə hücumunun qarşısının alınması istiqamətində çox ciddi silahdır. Belə ki, nüvə enerji qurğusu ilə təchiz olunmuş strateji qitələrarası aparatı 1000 m dərinlikdə 100 düyün sürətlə (185 km\_saatdan artıq) 10 min km məsafə qət etməyə qadirdir. Bu "inanılmaz" göstəricilər sınaqlarla sübut olunub. Səyyar "Poseydon" mümkün düşmənin hazırda mövcud olan və perspektiv submarina, torpedo və raketləri üçün əlçatmaz dərinliklərdə və sürətlə hərəkət etməyə qadirdir. Okean sularında bu cür torpedonu axtarıb tapmaq asan deyil. Çünki aşağı sürətlə torpedo, demək olar ki, səssiz hərəkət edir (hətta hidroakustik qurğular onu aşkar etsə belə, düşmənin pilotsuz aparatı vurmaq imkanı yoxdur). Torpedonun səyyar idarəetmə sistemi düşmənin qayıqlar əleyhinə və digər müdafiə sistemlərini aşkar etməyə imkan verir ki, bu da onun əlçatmazlığını, dəqiqliyini və inanılmaz məhvetmə qabiliyyətinə zəmanət verir. 24 metr uzunluğu və 1,6 m diametri olan nüvə mühərrikli aparat həm adi, həm də meqatonluq döyüş başlığı ilə təchiz oluna bilər. Bu cür silah hazırda yalnız Rusiyada var və dünyanın heç bir ölkəsi "Poseydon"dan müdafiə vasitəsinə malik deyil.\n"Belqorod" eksperimental qayıqlar arasında yeganə deyil. Göyərtəsində pilotsuz nüvə aparatları daşıyacaq gəmilərdən biri də "Xabarovsk"dur (098531). Submarinanın əsas xüsusiyyətləri məxfi saxlanır. Açıq mənbələrdə olan məlumatlara görə, bu qayıq yeni prinsiplə işləyən nüvə mühərriki ilə təchiz olunub və göyərtəsində altı ədəd "məhşər torpedosu" daşımağa qadirdir. 10 min ton su tutumu olan bu qayıq 500 m dərinlikdə, 32 düyün sualtı sürətlə hərəkət etməyə və 120 sutka tam səyyar şəkildə üzməyə qadirdir. Gəminin heyəti ən azı 100 nəfərdir.\nQeyd etmək lazımdır ki, pilotsuz sualtı aparatlar Şimal yarımkürəsinin istənilən nöqtəsindən ABŞ-ın Şimal sahillərinə çatmağa qadirdir. Lakin bu qurğu yalnız Rusiyaya qarşı təcavüz olduğu təqdirdə işə salınacaq.\nXatırladaq ki, Birləşmiş Ştatlar orta və kiçik mənzilli raketlərin ləğvinə dair müqavilədən çıxaraq 2020-ci ildə hərbi büdcəsinin həcmini 750 milyard dollara çatdırıb (bu, dünyanın bütün qalan ölkələrinin müdafiə xərcləri ilə müqayisə oluna bilər). Rusiyanın çoxfunksiyalı okean sistemi isə "tərəfdaşlara" xəbərdarlıq, Pentaqon və NATO-nun Şərqi Avropada təhlükəli konsentrasiyasına qarşı asimmetrik cavabdır. (sputnik.az)


Bəyanat var, hərəkət yox - Qarabağ danışıqları yaydakı tərpənişdən sonra payızda yenidən passivləşdi\nBəyanat var, hərəkət yox - Qarabağ danışıqları yaydakı tərpənişdən\nsonra payızda yenidən passivləşdi\nABŞ Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin danışıqlar yolu ilə nizamlanması prosesini dəstəkləyir. Bunu ABŞ Dövlət Departamentinin rəsmisi Elizabet Trudo bəyan edib.\nOnun sözlərinə görə, ABŞ ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədri qismində tərəflərlə fəal əməkdaşlığı davam etdirir: “Münaqişə üzrə uzunmüddətli mövqeyimiz Helsinki Yekun Aktının güc tətbiq etməmək, ərazi bütövlüyü və öz müqəddəratını təyin etmə prinsiplərini əhatə edən beynəlxalq hüquqa əsaslanır” (APA).\nTrudo qeyd edib ki, sülhə görə məsuliyyət hər iki dövlətin üzərinə düşür və münaqişənin nizama salınması yollarının axtarışında ölkə rəhbərlərinin cəhd göstərmələri vacibdir.\n“ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsini nizamlanması üzrə növbəti görüşün keçirilməsinə razılıq verəcəklərinə ümid edir”. Bunu isə Minsk qrupunun amerikalı həmsədri Ceyms Uorlik deyib.\n“RİA Novosti”nin xəbərinə görə, diplomat deyib ki, hazırda növbəti görüşün vaxtı və yeri müəyyən edilməyib. Uorlik qeyd edib ki, həmsədrlər Nyu-Yorkda BMT Baş Assambleyasında Ermənistan və Azərbaycanın xarici işlər nazirləri ilə ayrılıqda görüşlər keçirdi: “Görüşlərdə Vyana və Sankt-Peterburqda əldə olunmuş razılıqlar, eləcə də gələcək addımlar müzakirə olunub. Ayın sonunda regiona səfərimiz zamanı tərəflərlə görüş keçirməyi və məsələləri müzakirə etməyi planlaşdırırıq”.\nTrudonun, eləcə də Uorlikin açıqlamaları sanki ABŞ dövlət katibi Con Kerrinin sentyabrın 29-da dünyada münaqişələrin vəziyyətinə dair yaydığı bəyanatdakı fikri “malalamağa” yönəlib. Vaşinqtonda Aspen Elmi Tədqiqat İnstitutu və “Atlantik” həftəlik dərgisinin təşkil etdiyi 8-ci illik forumda dövlət katibi açıq şəkildə bildirmişdi ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üçün hələlik şərait yaranmayıb: “Müasir dünyada Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi kimi bir neçə dondurulmuş münaqişə var ki, onların nizamlanması hazırda mümkünsüz görünür, çünki, hər şeydən əvvəl, liderlər buna hazır deyillər”.\nBu pessimist bəyanat fonunda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu həlli prosesinin yaydakı tərpənişdən sonra passiv fazaya keçməkdə olduğu diqqəti cəlb edir.\n“Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu həlli prosesində son zamanlar müşahidə olunan durğunluq təəssüf doğurur”, - deyə Trend-ə müsahibəsində “Azernews” qəzetinin baş redaktoru Sevil Mikayılova bildirib.\nOnun fikrincə, prezidentlerin son görüşü bu ilin iyununda Sankt-Peterburqda keçirilib və bununla da proses sanki dayandırılıb, passiv fazaya keçirilib.\nBaş redaktor deyib ki, Ermənistanın hazırda davam edən separatçı və ekstremist əməlləri, xüsusilə, “İsgəndər” kompleksi ilə silahlanması, eləcə də Azərbaycanın işğal altında olan Ağdam rayonu ərazisində keçirdiyi son hərbi təlimlər nədənsə sükutla qarşılanır, həmsədr ölkələrin sadəcə müşahidəçi mövqeyində olması isə danışıqların perspektivliliyini şübhə altına alır: “Ən azı, “bu il hansısa konkret nəticə ola bilərmi” kimi suallar cavabsız qalır”.\nMikayılova əlavə edib ki, ABŞ-ın dövlət katibi Con Kerrinin son məlum bəyanatı sülh prosesini geriyə çəkir, gözləmə mövqeyini daha da gücləndirir: “Bu etinasızlıq bu ilin yayında Azərbaycan tərəfində yaranmış ümidləri heçə endirir və “ya sülh, ya hərb” dilemmasını yenidən gündəmə gətirir. Aprel döyüşlərindən sonra danışıqlar prosesində müşahidə olunan canlanma münaqişənin həllində maraqlı olan Azərbaycan tərəfi üçün böyük ümidlər yaratmışdı, amma hazırkı durğunluq bu gözləntiləri alt-üst edir”.\nEkspert qeyd edib ki, Minsk qrupunun amerikalı həmsədri Ceyms Uorlikin mətbuata açıqlamasında ayın sonunda rusiyalı və fransalı həmkarları ilə regiona növbəti səfər zamanı Azərbaycan və Ermənistan prezidentlərinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanması üzrə növbəti görüşün keçirilməsinə razılıq verəcəklərinə ümid etdiyini bildirməsi də, əlbəttə, sülh danışıqlarının Ermənistanın qeyri-konstruktiv mövqeyi ucbatından hazırkı nöqtədən tərpənə bilməməsi anlamına gəlir.\nEkspertə görə, 20 ildən artıq bir müddətdə yalnız görüşlər və danışıqlar formasında davam edən sülh prosesi əslində heç bir real və effektiv nəticə ilə yadda qalmayıb. Sadəcə hər dəfə Ermənistanın öz təcavüzkar və separtçı mövqeyində daha möhkəm dayandığını bariz şəkildə nümayiş etdirib: “Belə olan halda münaqişənin sülh yolu ilə həllinin hansısa nəticələrə gətirib çıxara biləcəyi haqlı şübhələr yaradır, bu isə özlüyundə müharibə ritorikasını artırır”.


Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsində və ona bitişik rayonlarda 13 dünya əhəmiyyətli - 6 memarlıq və 7 arxeoloji abidə, 292 ölkə, 330 yerli əhəmiyyətli memarlıq, arxeoloji abidə, bağ, park, monumental və xatirə abidələri, sənət nümunələri dağıdılıb. Həmçinin bu ərazilərdə 40 mindən çox əşyanın toplandığı 22 muzey, yüzlərlə mədəni-maarif müəssisəsi düşmən tərəfindən yerlə-yeksan edilib.\nProfessor İbrahim Zeynalovun “Zəngilan rayonu tarixi abidələr yurdudur - Məmmədbəyli türbəsi” adlı araşdırmalarında qeyd edilir ki, Zəngilan rayonu Azərbaycanın özünəməxsus tarixi keçmişə malik bölgələrindəndir: “...Rayon ərazisindən axan Şərəkə çayının hövzəsində özünün tarixi ornamenti ilə seçilən onlarca türbə var. Bunlardan biri də ordumuz tərəfindən düşmən işğalından azad edilən Məmmədbəyli kəndindəki səkkizguşəli Yəhya ibn Məhəmməd türbəsidir. 1304-1305-ci illərdə inşa edilmiş türbə memarlıq-konstruktiv formasına görə digərlərindən seçilir. Türbə səkkizbucaqlı şəkildə inşa edilib və yuxarısı piramidalı günbəzlə tamamlanır. Divarları isə yonulmuş daşla çox səliqəli formada üzlənib. Bu müqəddəs ocaq kəndin ən hündür yerində, yaşıllıqlar arasında yerləşir. Məmmədbəyli türbəsi haqqında ilkin məlumatı XX əsrin 40-cı illərində rus tarixçisi İvan Şeblıkin (1884-1947) verib...”\nAbidə memarlıq quruluşu cəhətdən Füzuli rayonunda inşa edilən digər türbələrdən fərqlənir. O, Azərbaycanın bürcvari abidələrinə bənzəyir. Bu tarixi yadigarın illər öncə çəkilən şəkillərindən görünən odur ki, abidənin karnizi qara rəngli daşdan işlənib, tikintisində isə çay daşlarından istifadə edilib. Türbənin divarı yükdaşıyıcı kütləyə və üzlüyə bölünür. Üzlük eyni zamanda divarın əsas hissəsini təşkil edir.\nTürbənin günbəzi iki qatdan ibarətdir. Daxili günbəz sferik, xarici günbəz isə piramidal formadadır. Deyilənə görə, bu abidədən Həkəri çayının digər sahilində Şərifan kəndinə yeraltı tunel var imiş. 1975-ci ildə ilk dəfə yeraltı sahə təmizlənərkən türbənin sərdabəsi üzə çıxıb. Sərdabənin döşəməsi yaxşı cilalanmış daşlarla hörülüb. Orta əsrlərdə belə türbələr feodal əyanlarının və varlı şəxslərin qəbri üstündə ucaldılarmış.\nTürbənin maraqlı və orijinal kitabəsi də diqqəti cəlb edir. Adi sıradan çıxıb sətirdən yuxarıda qaldırılmış kəlmələr pozulub getmiş, lakin izi qalmış müəmmalı sözlər çətinliklə oxunur. Kitabə qapı yerindən yuxarı qövsvari çatılmış bütöv daş üzərində həkk olunub. Ölçüsü 1,45 x 0,90 metrdir. Nəsx xətti ilə yazılmış altı sətirlik ərəbdilli kitabə oyma üsulunda işlənilib. İlk dörd sətirdə müqəddəs Qurani-Kərimdən ayələr verilir. İki sətirdə türbənin Məhəmməd əl-Hacın oğlu Yəhyanın şərəfinə hicri tarixi ilə 704-cü ildə (miladi 1305-ci il) tikildiyi göstərilib. Müəlliflərin verdiyi məlumata görə, binanın memarı və bənnası Əli Məcdəddindir.


ADMİU-DA “TOLERANTLIQ MULTİKULTURALİZMIN TƏMƏLİDİR” MÖVZUSUNDA ELMI SEMİNAR KEÇİRİLİB\nADMİU-DA “TOLERANTLIQ MULTİKULTURALİZMIN TƏMƏLİDİR” MÖVZUSUNDA ELMI SEMİNAR KEÇİRİLİB\n10 noyabr 2016-cı il tarixində Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Beynəlxalq Tolerantlıq gününə həsr olunmuş “Tolerantlıq multikulturalizmin təməlidir” mövzusunda elmi seminar keçirilib. Seminarda, Təhsil Nazirliyindən nümayəndə, Bakı Beynəlxalq Multikulturalizim Mərkəzinin nümayəndəsi, Universitetin professor-müəllim heyəti və tələbələr iştirak edib. Giriş sözünü Universitetin rektoru, professor Fərəh Əliyeva açaraq qeyd edib ki, “Hal-hazırda bütün təsisatlarda multikulturalizm mövzusuna həsr olunmuş silsilə tədbirlər keçirilir, Mədəniyət və İncəsənət Universiteti də bu silsilə tədbirlərin sırasına qatılır. – Əslində multikulturalizm və tolerantlıq bunlar qoşa addımlayan anlayışlardır. Çünki multikultural dəyərlər olmayan cəmiyyətdə tolerant münasibət heç vaxt ola bilməz. Tolerantlıq- multikulturalizmin bərqərar olmasında ilkin prinsiplərdən biridir. Azərbaycan mədəniyyətində tarixən hər zaman bu iki məfhum yanaşı olub. Tarixə nəzər salsaq görərik ki, heçbir mədəniyyət xadimi, yazıçı, şair və s. onun yaradıcılığında bu anlayışlara müxalif fikirlər yoxdur. Musiqi irsinə baxsaq, rəssamlarımızın yaradıcılığında hər zaman müxtəlif xalqların, müxtəlif millətlərin mədəniyyəti və incəsənətinə çox həssas münasibət olub, onlar dinlənilib, onlara həmişə dəyər verilib. Və heç bir mədəniyyət xadimində biz bir mədəniyyətin digər mədəniyyətdən üstün olması anlayışına rast gələ bilmərik. Ona görə də tolerantlıq yalnız Azərbaycanda həyat tərzinin ayrılmaz bir hissəsi deyil, məişətdən tutmuş, təhsil, iş yerlərinə qədər eyni zamanda da bizim mənəvi baxışlarımızın təməl daşıdır.”\nRektorun çıxışının ardınca, Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetinin tələbələrinin hazırladığı “Azərbaycan humanizmin və tolerantlığın beşiyidir” adlı musiqili video-çarx nümayiş olunub.\nDaha sonra Bakı Beynəlxalq Multikulturalizim Mərkəzinin nümayəndəsi Yadigar Məmmədli çıxış edərək qeyd edib ki, “Multikulturalizm Mərkəzinin qarşıya qoyduğu məqsəd Azərbaycanda multikultural durumu tətbiq etmək, araşdırmaq və sizlərin, bu sahədə olan alimlərin işlərini təbliğ etməkdi.”\nUniversitetin professor-müəllim heyəti: Fəlsəfə elmləri doktoru, professor Əlikram Tağıyev – “Milli kimlik və multikultural proseslər”, kulturologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Xaləddin Sofiyev - “Tolerantlıq demokratik cəmiyyətin atributu kimi”, kulturologiya üzrə elmlər doktoru, dosent Mübariz Süleymanlı – “Multikulturalizmin Azərbaycan modeli” adlı məruzələri ilə çıxış ediblər.\nSeminarda çıxış edən, Təhsil Nazirliyinin koordinatoru Elçin Sərdarov – Nazirliyin məktəblərdə və ali təhsil ocaqlarında “multikulturalizm ili” çərçivəsində təlimlər keçirtdiyini qeyd edib və Azərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində keçirilən bu tədbiri Nazirlik və öz adından alqışladığını söyləyib.\nSonda Universitetin prorektoru, professor Məryam Əlizadə mövzu haqqında çıxış edərək, Prezident İlham Əliyevin “Multikulturalizmdə alternativ yoxdur” deyimini vurğulayaraq, multikultural dəyərlərin mədəniyyətin bir prinsipi olmasını qeyd etib. Gələn qonaqlara öz təşəkkürünü bildirib.


Nağdsız hesablaşmalardan yayınanları hansı cərimə gözləyir? – ŞƏRH\n21 iyn 2017, 11:35\nVergilər Nazirliyinin Vergi öhdəliklərinin icrasına nəzarət departamentinin baş direktoru, baş vergi xidməti müşaviri Zeynalabdin Məmmədzadə Vergi Məcəlləsinə edilən son dəyişiklikləri şərh edib. Həmin yazını sizə təqdim edirik:\nVergi ödəyicilərinin məlumatlandırılması və maarifləndirilməsi məqsədilə qanunvericilikdə baş vermiş ən son yeniliklər barəsində vergi ödəyicilərinə mütəmadi olaraq bildiriş və SMS-lər göndərilir, edilmiş dəyişikliklərin mahiyyəti keçirilən görüşlərdə və eləcə də KİV-lərdə ətraflı şəkildə izah edilir. Bu tədbirlər öz nəticəsini vermədikdə və qanunvericiliyin pozulması halları davam etdikdə, həmin vergi ödəyiciləri vergidən yayınma nöqteyi-nəzərindən riskli vergi ödəyiciləri hesab edilərək, onlarda Vergi Məcəlləsinin 50-ci maddəsinə əsasən vergi nəzarəti tədbirləri həyata keçirilir.\nVergi ödəyiciləri bilməlidirlər ki, vergi əməliyyatlarında şəffaflığın təmin edilməsi qısamüddətli bir kampaniya deyil, ölkə iqtisadiyyatının davamlı inkişafının əsas şərtlərindən biridir və bu məsələ daim vergi orqanlarının diqqət mərkəzində saxlanılacaq, uçotdan kənar əməliyyatların qarşısını almaq üçün ən ciddi tədbirlər görüləcəkdir.


Ermənistanlı hərbçilər yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində yaralanıblar - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nErmənistanlı hərbçilər yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində yaralanıblar\nAZƏRTAC Ermənistan KİV-lərinə istinadla xəbər verir ki, hərbi hissəyə məxsus avtomobil mülki nəqliyyat vasitəsi ilə toqquşub. Nəticədə bir neçə nəfər müxtəlif dərəcəli bədən xəsarətləri alıb. Hərbi avtomaşını idarə edən əsgərin ayağı sınıb. Onunla birlikdə olan Arsen adlı (soyadı gizlədilir) zabitin vəziyyəti ağır olduğundan təcili Xankəndi hərbi hospitalına yerləşdirilib.\nHəkimlər onun hərbi xidmətə yararlı olub-olmayacağının müalicədən sonra müəyyənləşəcəyini deyirlər.\nAZERTAG.AZ :Ermənistanlı hərbçilər yol-nəqliyyat hadisəsi nəticəsində yaralanıblar\nErmənistan ordusunda nizamnamədən kənar münasibətlər zəminində daha bir cinayət törədilib


Davit Babayan: Artsax nə qədər güclü olursa, regionda sülh o qədər də sabit olacaq – Ermənistanın İctimai Radiosu\nBaş səhifə | Bütün Xəbərlər | Təhlil | Davit Babayan: Artsax nə qədər güclü olursa, regionda sülh o qədər də sabit olacaq\nDavit Babayan: Artsax nə qədər güclü olursa, regionda sülh o qədər də sabit olacaq\nRəsmi Stepanakert öz təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, regionda sabit və sülh təmin edən hərbi-siyasi gücü üçün her şeyə hazırdır. Bu haqda “АрмИнфо”-nun müxbiri ilə müsahibədə DQR Prezidentinin mətbuat katibi Davit Babayan Azərbaycan tərəfinin yüzlərlə vızıltı (“Zərbə” pilotsuz uçuş aparatı) almaya dair bəyanat ilə bağlı bildirib.\nOnun sözlərinə görə, Azərbaycanın belə bəyanatları gözlənilirdi, çünki o, indi özünü sakitləşdirməyə çalışır. “Azərbaycan görür ki, silah üçün milyonlarca dollar xərcləməsinə baxmayaraq, ragyonda hərbi-siyasi balansı davam etməkdədir və onlar belə bəyanatlardan başqa bir şey edə bilmirlər”,-deyə DQR Prezidentinin mətbuat katibi qeyd etdi.\nBabayan Azərbaycan Silahlı Qüvvələri tərəfindən keçirilən hərbi təlimlərinə toxunaraq dedi ki, bu təlimlər də özlərini sakitləşdirmək üçündür.\nDQR Prezidentinin mətbuat katibi qeyd etdi ki, “hərbi təlimlərdə nümayiş etdirilən güc həç də onların üstünlüyünü göstərmir. Belə təlimlər yerində, regiondakı sabitliyini pozmadan, özlərini sakitləşdirə biliblərsə, yaxşı olardı. Regionda sabit və sülh təmin edən stabil hərbi-siyasi balansın qoruması çox önəmlidir. Biz nə qədər güclü olursaq, regionda sülh o qədər sabit olacaq”.\nBabayan xatırlatdı ki, aprel ayında Azərbaycan düşünürdü ki, regionda güc balansı pozulmuşdu və hərbi macəraya getdi, lakin reallıq başqa idi. Beləliklə Azərbaycanın ciddi itkiləri olub (həm insan gücü, həm də hərbi avadanlıq itirdi). Bu qədər itki verdikdən sonra genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar başlatmadılar.\nQeyd edək ki, Azərbaycan Müdafiə Sənayesi naziri Yanvər Camalovun bildirdiyinə görə, ER Müdafiə Nazirliyi yüzlərcə “Zərbə” pilotsuz uçuş aparatı sifariş etdi. O, Yerevanda keçirilən paradda nümayiş edilən “İskender” raket kompleksi haqda dedi ki, Ermənistanda 500 km-dək uzaq məsafədə olan nöqtələri yüksək dəqiqliklə vurmaq qabiliyyətinə malik olan “İskander-M” deyil, radiusu 200 km olan “iskender-E”dir. O, həmçinin bu ballistik raketlərin istismar müddətinin artıq bitmiş olduğunu bildirib. İlham Əliyev isə, “ADEX 2016” ikinci Azərbaycan Beynəlxalq müdafiə sərgisinin açılış tədbirində bildirib ki, hazırda Azərbaycan regionda ən böyük hərbi potensiala mailk ölkədir.


ÜST: Btitaniya və Cənubi Afrikada aşkar edilən koronavirus növləri əvvəlkilərdən güclü və ölümcül deyil\nÜmumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) Btitaniya və Cənubi Afrikada tapılan koronavirus növlərini araşdırdığını və onların daha çox yayılmış növlərdən daha ölümcül və ya daha ağır olduğuna dair bir dəlil olmadığını bildirib. Təşkilat insanların bunun üçün də edə biləcəyi ən yaxşı şeyin virusu yaymamağa çalışmaq olduğunu deyib.\nCenevrə qərargahında keçirdiyi müntəzəm brifinq zamanı təşkilatın rəsmiləri koronavirusun yeni variantları haqqında məlumat almaqda davam etdiklərini və Britaniyanın oradakı yeni variantın daha asan ötürülə biləcəyi barədə xəbərlər verdiyini bildirib.\nÜmumdünya Səhiyyə Təşkilatının baş direktoru Tedros Adhanom Qebreyesus jurnalistlərə bu genetik dəyişikliklərin virusun davranış tərzini necə təsir etdiyini anlamaq üçün elm adamları ilə birlikdə çalışdıqlarını deyib. O bunun yeni bir şey olmadığını vurğulayaraq, “Viruslar zamanla mutasiyaya uğrayır, bu təbii haldır və gözləniləndir” deyib.\nTedrosun dediyinə görə, virusun yayılmasının qarşısı mümkün qədər tez alınmalıdır. "Biz onun yayılmasına nə qədər çox imkan verəriksə, o, bir o qədər çox dəyişəcək" - deyə, Tedros bildirib və bütün hökumətlər və vətəndaşların yayılmanı məhdudlaşdırmaq üçün bütün lazımi tədbirləri görmələri olduğunu deyib.\nÜmumdünya Səhiyyə Təşkilatının texniki məsələlər üzrə direktoru Mariya Van Kerxove koronavirusun Cənubi Afrikadakı variantı ilə Britaniyadakı varianıt arasında heç bir əlaqə olmadığını, onların fərqli olduğunu, lakin eyni anda baş qaldırdığını deyib.\nVan Kerxove deyib ki, dəyişməyən şey var, o da virusun yayılmasının qarşısını almaq metodları və sosial məsafəni qorumaq.\n"Virus bir-biri ilə sıx təmasda olan insanlar arasında yayılır, həmişə olduğu kimi. Ətraflı araşdırmalar hələ də davam edir və dəyişən bir şey olsa biz sizə xəbər verəcəyik. Lakih bilin ki, virus bir-biri ilə sıx təmasda olan insanları sevir" - deyə, Van Kerxove bildirib.


Microsoft keçən il həyata keçirilən kiberhücumlara görə Rusiyanın məsuliyyət daşıdığını bildirir\nProqramlaşdırma nəhəngi Microsoft son bir ildə edilən dövlət dəstəkli haker hücumlarının arxasında Rusiyanın dayandığını bildirir. Şirkət bildirir ki, hakerlər əsasən ABŞ dövlət qurumlarını və beyin mərkəzlərini hədəfə alır.\nMicrosoft oktyabrın 7-də yaydığı hesabatda fidyə proqramları hücumlarının artan təhdidlərini də vurğulayaraq, ABŞ-ın ən çox hədəfə alınan ölkə olduğunu bildirir.\nMicrosoft şirkətinin proqram məhsullarının dünyada olduqca geniş istifadə edildiyini nəzərə alınarsa, onun Rəqəmsal Müdafiə hesabatı həm sənaye mütəxəssisləri, həm də hökumətlər tərəfindən yaxından izlənilir.\nHesabat ABŞ-ın həm kiberhücum, həm də fidyə proqramlarının təhlükələrinin artması ilə bağlı həyəcan təbili çaldığı bir vaxta təsadüf edir.\nPrezident Co Baydeninin administrasiyası ABŞ-ın federal agentliklərinin dərinliklərinə qədər daxil olan SolarWinds hücumu ilə bağlı bütün detalları müəyyənləşdirməkdə hələ də çətinlik çəkir.\nSolarWinds hücumunun miqyası və dərinliyi bir çox ABŞ rəsmisini heyrətləndirib və Konqresə qisas almaq üçün çağırışlar getdikcə artmaqdadır.\nAğ Ev ABŞ şirkətlərini kiber hücumlardan qorunmaq üçün proqram və müdafiə sistemlərini təcili olaraq yeniləməyə çağırıb.\nMicrosoft proqramlarının boşluqlarından istifadə edərək həyata keçirilən kiberhücumlar keçən ilin sonlarında geniş şəkildə yayılmışdı. ABŞ rəsmiləri hücuma görə Rusiyanın SVR adı ilə tanınan xarici kəşfiyyat xidmətini günahlandırır.\nSVR Rusiyanın hərbi kəşfiyyat qurumu, QRU və əsas daxili təhlükəsizlik xidməti FSB ilə birlikdə, həm casusluq, həm də potensial ziyanverici kiberhücumlar həyata keçirir.\nHesabatda kiberhücumlarda əli olan digər ölkələr kimi Şimali Koreya, İran və Çinin də adları çəkilir.\nMicrosoft bildirir ki, 2020 və 2021-ci il ərzində Rusiyadan həyata keçirilən kiberhücumlar 52-dən 58 faizə qədər yüksəlib. Şimali Koreyanın hücumları 23 faiz, Çinin hücumlarının sayı isə 8 faiz artıb.


Fransa kubokunda MARAQLI HADİSƏ - Qapıda futbolçu dayandı » May.Az - Xəbərlər, ən son xeberler, Azerbaycan xeberleri 2021, xeberler bugun Azərbaycan və dünyada baş verən ən son xəbərlər\nMay.Az » İdman » Fransa kubokunda MARAQLI HADİSƏ - Qapıda futbolçu dayandı\nFransa kubokunda MARAQLI HADİSƏ - Qapıda futbolçu dayandı\nFransa Kubokunun 1/8 final mərhələsində "Soşo" - PSJ matçının son dəqiqələrində maraqlı anlar yaşanıb.\nElit.az xəbər verir ki, böyükhesablı qələbə qazanan Paris təmsilçisi son dəqiqələrdə qapıçısından məhrum olub. Matçın 90-cı dəqiqəsində Kevin Trapp qırmızı vərəqə alıb. Parislilər hər üç dəyişiklikdən istifadə etdikləri üçün qapıya Dani Alveş keçib.\nGörüş qonaqların 4:1 hesablı qələbəsi ilə başa çatıb. PSJ-nin heyətində Di Mariya het-trik edib. Neymarın adı isə ötən gün özünə təntənəli ad günü etdiyinə görə komandanın iştirak ərizəsinə daxil edilməyib.\nMillimiz Avropa çempionatını tərk etdi – FOTO\nЗа неделю: 1991\nЗа месяц: 4715


Şəki Heydər Əliyev Mərkəzində Xocalı soyqırımının ildönümünə həsr olunmuş sərgi açılıb - Xəbərlər - ŞƏKİ ŞƏHƏR İcra Hakimiyyəti\nBəşər tarixinin ən qanlı cinayətlərindən olan Xocalı faciəsinin iyirmi doqquzuncu ildönümü ilə əlaqədar Şəki Heydər Əliyev Mərkəzində sərgi açılıb. Sərgidə Xocalı faciəsinin günahsız qurbanlarının, xüsusi qəddarlıqla qətlə yetirilmiş uşaqların, qadınların, qocaların fotoşəkilləri, həmçinin faciənin dəhşətlərindən bəhs edən Azərbaycan, ingilis və rus dillərində yazılmış kitablar nümayiş etdirilir.\nMərkəzin direktoru Rəşadət Sadıqov AZƏRTAC-ın bölgə müxbirinə bildirib ki, sərginin təşkilində məqsəd Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsini yad etmək, xatırlamaq, faciənin mahiyyətini, dəhşətli nəticələrini gənc nəslə çatdırmaq, anlatmaqdır.\nMərkəzin direktoru vurğulayıb ki, doğma yurd-yuvalarından didərgin düşmüş və Azərbaycanın 48 rayonuna səpələnmiş Xocalı sakinləri uzun illərdir ki, Qarabağ münaqişəsinin ədalətli həllini gözləyir, Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzünün dəf edilməsi, ölkəmizin ərazi bütövlüyünün bərpa edilməsi ümidi ilə yaşayırdılar. Nəhayət ötən ilin sonlarında Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə rəşadətli Azərbaycan Ordusu 44 gün davam edən Vətən müharibəsində tarixi Qələbə qazandı, haqq-ədalət öz yerini tapdı və işğal altında olan torpaqlarımız qəhrəman Vətən oğullarının şücaəti sayəsində düşməndən azad edildi.


Hakerler xestenin ureyini dayandirmagi bacariblar - Azadliq Xeber\nHakerler xestenin ureyini dayandirmagi bacariblar\n2018-08-12T19:06 xeber – İnformasiya təhlükəsizliyi mütəxəssisləri Billi Rios və Conatan Batts kardiostimulyatorlardan birinə müdaxilə edə bilib. Bu barədə Sputnik Azərbaycan RİA Novosti-yə istinadən xəbər verir.\nMütəxəssislər bu ilin yanvar ayında boşluğu aşkar ediblər və istehsalçı şirkət olan “Medtronic”i məlumatlandırıblar.\nŞirkət onların bu barədə məktubuna reaksiya verməyib. Onlar isə qurğuya müdaxiləni Las-Vegasda “Black Hat” konfransında canlı olaraq göstərməyə qərar veriblər.


Fridrix Bodenştedtin “Şərqdə min bir gün” əsəri gürcü dilində\nGürcü yazıçısı və tərcüməçisi Akaki Qelovani 1923-cü ildə anadan olmuşdur. 14 yaşında ikən onun ilk əsərləri dərc olunub. Mestiya Pedaqoji Texnikumunu bitirəndən sonra Tbilisi Dövlət Universitetinin fililogiya fakültəsində təhsilinin davam etdirmişdir. 1953-cü ildən onun şeirləri, hekayələri və romanları müntəzəm şəkildə dərc olunmağa başlayır.İlk kitabı “ Henrix Heynenin “Seçilmiş lirikası”nın tərcüməsi 1954-cü ildə nəşr olunmuşdur. “Svan balladası”(1963) , “Epiqramlar” (1966) şeirlər toplusu, “Külə dönmüş şöhrət”(1961), “Şopenin ürəyi”(1961), “İşıq sütunu” (1965), “Tetnulday”,(1971), “Svanetinin ağ papağı” (1976) romanlar və hekayələr və sair əsərlər onun qələminə məxsusdur. O eləcə də İ. Höte, F. Şiller, H. Heyne, H. İbsen, S. Svayq, A. Qrifius, Apolonios Rodisel və başqalarının əsərlərini tərcümə etmişdir.\nOnun dünya incəsənəti korifeyləri barədə yazdığı “Əbədi yaşar incəsənət” kitabı diqqətə layiqdir (1996). Akaki Qelovaninin şəxsi arxivi Milli Əlyazmaları Mərkəzində qorunub saxlanılır. Arxivi onun törəmələri 2009-cu ildə mərkəzə ianə ediblər. 1983-cü ildə onun tərəfindən tərtib olunan geniş “Mifologiya lüğəti ”mühüm və çox vacib əsərdir. Burada müxtəlif dinlər ilə əlaqədar məsələlər və terminlər asan və anlaşılqlı dil ilə izah olunub. Bu kitab geniş oxucu kütləsi üçün və məsələ ilə maraqlanan insanlar üçün nəzərdə tutulub. Akaki Qelovani bir sıra esse, oçerk, populyar broşüraların müəllifidir. Onun “Hucabi- Gürcü məbədi” hekayəsi beş dilə tərcümə olunmuşdur.\nMaraqlı haldır ki, o, tanınmış alman yazıçı və alim Fridrix Bodenştedtin gürcü dilinə tərcümə etdiyi və ona geniş ön sözü yazdığı “Şərqdə min bir gün ” əsəri1965-ci ildə nəşr olunmuşdur.\nFridrix Bodenştedtin adı ilə sıx bağlı olan Azərbaycanın klassik şairi Mirzə Şəfi Vazeh barəsində bu gürcü yazıçısı Akaki Qelovaninin kitaba yazdığı öz sözün Azərbaycanlı oxucular üçün maraqlı olduğunu nəzərə alaraq tərcümə edib sizin ixtiyarınıza verirəm.\nFridrix Bodenştedtin “Şərqdə min bir gün ” əsərindən bir parça\nHəyat işıq və zülmət, sadə insan ilə varlı, gözəl ilə ədəbsiz arasında mübarizədir. Bu həyatın əndişəsindən ən çox gözəllik çıxaran ən ağıllı adamdır.\nKitabların və müəlliflərin də öz taleləri vardır. Bu kitabda rast gəldiyimiz şeirlər, əziz oxucu, yüz il olar ki, bundan əvvəl artıq onlarla Avropa dillərinə tərcümə olunmuş, Almaniyada isə demək olar ki, iki yüz dəfə nəşr edilmişdir ki, bu da kitab tarixində əfsanəvi bir haldır. Və sonra bu topludan bu günə qədər bir şeir, bir sətir belə bu kitabın da, içinə daxil edilən şeirlərin də bəlkə ən çox aid olduğu, paytaxtında da bu şeirlərin yazıldığı, gürcü dilində oradan aparıldığı xalqın dilində tərcümə olunmamışdır. Budur, indi “Min bir gün” gürcü dilində də nəşr olunur.\n1001 gün? Bu nədur, söz fırlatmaq? Min bir gecəni kim eşitməyib, min bir gün isə... Bu Sindibadı oyatmaqdırmı? Xeyr. Min bir gecənin səhifələrindən əsən mehdirmi? Xeyr. Əgər həqiqətin, Metexi çinarından qopan, bir yarpağı, Mtadsminda ayının şüaları tellərinə düşərək, Qərbi gəzibdirsə və yüz iyirmi ildən sonra Tiflis torpağında indi yaşıllaşıbsa? Ola bilər. Bunu Bodenştedtdən soruşmalıyıq.\nBodenştedt? Kimdir Bodenştedt? Şair, səyyah, yoxsa mirvarilər qaçıran? Birinci də, ikinci də, üçüncü də. Bu ad bu gün yadlaşıb, yoxsa da bu yüz il bundan əvvəl hər bir savadlı gürcü onu özünə yaxın dost hesab edirdi və onların nəsilləri də onu böyük hörmətlə yad edirdilər. Bunu xalqımızın Artur Layst kimi nüfuzlu dostu dəfələrlə bizə təstiq edir.\nGürcü xalqı öz səmimi dostu və sirdaşı, “Gürcüstanın ürəyi” kitabının müəllifi Artur Laystı səmimiliklə sevdi. Bodenştedt bir yazıçı kimi, alman ədəbiyyatı tarixində olduqca görkəmli simadır, bir tərcüməçi kumi isə müqayisə olunmayacaq dərəcədə Laystdan daha yüksəkdə dirir. Əgər Layst barədə ümumiyyətlə, susurlarsa, alman ədəbiyyatının heç bir icmalçısı Bodenştedtdən yan ötmür. Təəssüf ki, bizim dili elə əsaslı şəkildə öyrənə bilmədi ki, “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərinin ululuğuna yetişərdi və tərcümə edərdi, lakin Bodenştedt nəyi etdisə, onunla da öz adını daimi olaraq Gürcüstan ilə bağladı.\nGürcü qonağın sözünə həmişə diqqətlə yanaşırdı. İllah da ki, qəribədir ki, yüz iyirmi il bundan əvvəl Gürcüstan barəsində bütöv bir kitab yazan, öz dünyaya səs salan tərcümələrinə, özünün Tiflisi, gürcü qızlarını, Qara dənizi, Terek və Kazbeki vəsf etdiyi şeirlərini əlavə edən tanınmış alman yazıçı-səyyah bu günə qədər tərcümə olunmayıb və unudulub.\n“Bodenştedt” alman dilində demək olar ki, “Şəhər dibi” kimi səslənir. Diqqətəlayiq təsadüfdür. Məhz elə alman şair-epiqon Şərqin gül-çicəkli dəniz dibində Tiflisin simsında sehirli şəhər tapdı, saysız-hesabsız mirvari yığdı və Qərbə qaçırtdı. Çünki onların qiymətini yaxşı bilirdi, bütün Avropa onların parıltısına heyran oldu və özünü də bu parıltı görkəmli insana çevirdi.\n“Min bir gün” həmin gözəl şəkildə başlıqlanmış nağıl- həqiqət idi ki, o da ki, uzun müddət “Min bir gecə”ni kölgələmişdi, hər halda Almaniyada.\nLakin işin gedişi barədə oxucuya ətraflı nəql etməyimiz daha yaxşıdır.\n“Lap başdan bir qrup insan nəsillərinin beşiyi adlanan, başqaları isə ta qədimdən Şərqdən gələn vəhşi xalqlar dalğasının qırdığı divar adlandırdığı məşhur Qafqazı görmək fikrim- təkcə bi fikir məni elə həyəcanlandırırdı ki, ətrafımda açılan yeni aləm mənə iki qat sevinc bəxş edirdi\nGörkəmli alman şair, “Münxen şair dərnəyi”nin üzvü, Şekspir və Puşkinin əla tərcüməçisi, nasir,dramaturq, teatr xadimi, qəzet naşiri, pedaqoq, etnoqraf, bir çox dil bilən, professor-oriyentalist Fridrix Bodenştedt, həmin vaxtlar hələ iyirmi beş yaşında olan gənc belə yazırdı. Yol qeydlərini belə başladı ki, bundan da sonralar min bir günün üç cildlik kitabı əmələ gəldi.\nBodenştedtin həyat yolu kifayət qədər təlatümlü və rəngarəngdir. Fayton ilə, at ilə, araba ilə, gəmi ilə, piyada və yaxud qatar ilə bir çox ad qazanmış səyyahlara nisbətən daha çox hər iki yarımkürəni dolaşmışdır. 1819-cu il aprelin 22-də Hanover Krallığının kiçik şəhəri olan Paynedə anadan olan Bodenştedt 1892-ci il aprelin 18-də Visbadendə 73 yaşında dünyasını dəyişmiş və bahardan bahara çox şeyləri çatdıra bilmişdir. Getningendə, Münxendə və Berlində filologoiyanı öyrənmişdir. 1841-ci ildə xaricdə olan knyaz Mixail Qolıtsin öz uşaqlarını böyüdüb tərbiyə etmək üçün onu Moskvaya gətirmişdir. Gündüzlər knyazın uşaqlarını öyrədir, gecələr isə özü rus dilini öyrənirdi, Puşkin, Lermintov və Turgenevi tərcümə edirdi.\n1844-cü ildə Qafqazın baş sərdarı A. Neydhardın dəvəti ilə Bodenştedt Tiflis gimnaziyasında fransız dili müəlimi olaraq Gürcüstana yola düşür. Bu zaman tamamilə gənc naməlim xəyalpərəstdir və onu “məşhur alman şairi kimi” təsəvvür etmək sadəcə olaraq anlaşılmazlıq olardı.\nGürcüstanda onun pedaqoji fəaliyyətli uzun çəkməyib. Öyrətdiyinə nisbətən daha çox öyrənirdi, səyahət edirdi, “Qafqaz xalqları və onların azadlıq uğrunda mübarizəsi”(Frankfurt, 1848), “Şərqdə min bir gün”(Berlin, 1850), əsərləri üçün materiallar toplayırdı. Onun Tiflisdə olduğu vaxtlar Ştuthardda Ukrayna poeziyası nümunələrinin tərcüməsi (“Poetik Ukrayna”, 1845) nəşr edilmişdir. Narahat və hər şeyi bilmək istəyən şair Tiflisdə uzun müddət qalmayıb. Cənubi Gürcüstanı, Ermənistanı gəzib dolaşmış, geri qayıdaraq qışı da burda keçirib. Sonra isə Kutaisi, Quriya, Qara dəniz sahillərini keçərək Krıma getmişdir, Krımdan Konstantinopola yollanmış və cənubdan almaniyaya qayıtmışdır(BodenştedtinTiflisə gəlməsinin dəqiq tarixini müəyyən etmək çətindir, halbuki, Gürcüstanda iki il qaldığını söyləyir, lakin həqiqətən bir il üç aydan artıq qalmayıb-A.Q.).\n1854-cü ildə artıq ad-san qazanmış şair və tərcüməçini Bavariya kralı II Maksimilian iki il bundan əvvəl münxenli şairlərin başçısı Emmanuel Qaybeli dəvət etdiyi kimi Münxenə dəvət etmişdir. Bundan sonra bütün on iki il ərsində Bodenştedt Münxen universitetində slavyan və qədim ingilis ədəviyyatını öyrədir.\n1866-cı ildə Mayninqin hersoqu onu teatr direktoru olaraq dəvət edir və sonrakı ildə ona knyaz adını verir. 1877-ci ildən fon Bodenştedt artıq Almaniyadadır. 1880-ci ildə isə Amerikada, nəhayət, Visbadendə məskunlaşır.\n1850-ci ildə “Min bir gün”ün iki cildliyi nəşr olunur, sonra Lermontovun iki cildliyi, Turgenevin iki cildliyi və “Mirzə Şəfinin nəğmələri”, özünün “Doğma və yad”, “Şərgdən və Qərbdən” şeirləri”, Hafiz və Ömər Xəyyamın əla tərcümələri, “Ləzgi qadını Ada”, “Uzaq ölkədən kiçik xəbərlər”, “Dimitri” faciəsi, “Kral Aytarın toy səyahəti”, “ İmperator Pavel”, “Aleksandr Korintoda”, Şekspirin doqquz cildlik tərcüməsi, “Şekspirin qadın obrazları”, Puşkinin üç cilddə seçilmiş əsərləri, iki cilddə “Rus fraqmentləri”, “Mənim həyatımdan”, “Atlantik okeanından Sakit okeanına qədər”, romanılar, hekayələr.... nəşr edilir. Belə nadir məhsuldarlığa baxmayaraq geniş yazışmanı həyata keçirməyə, mühazirələr oxumağa və “Gündəlik icmal üçün”qəzetinə rəhbərlik etməyə imkan tapır. Populyar şair Visbadendə dünyasını dəyişibdir ki, elə orada da onun heykəli qoyulmuşdur.\nBodenştedtin həyatının xronikası belədir. Bizi bu xronikanın Gürcüstan ilə əlaqədar olan ən ətirli və rəngli səhifəsi maraqlandırır. Bu, Qafqazda özünün olmasını poetik dumana bürüdüyü kifayət qədər fantaziya da olan, Avropaya Şərq müdrikliyinin mirvariləri ilə tanşı etməyə kifayət qədər qabiliyyəti də olan və bu mirvarilərin mənimsənilməsində yolundan azma üçün kifayət qədər qaba hərəkət edən, ad qazanan və adını da batıran alman şairinin “Min bir gün”ü idi.\nTbilisidə,Qərbin və Şərqin bir yerə cəmləşdiyi şairlər iqaməgahında özünün həqiqi çağırışını gördü. Bu gözəl təbiətin qoynunda məskunlaşdı və elə bir zirvəyə qədər yüksəldi ki, buna da öz vətənində heç bir zaman yaxınlaşa bilməzdi. Demək mümkündür ki, Bodenştedt Hanoverdə anadan olub, ölməzliyini isə Tiflisdə qazanıb. Burada onun azacıq işartı verən qığılcımı alovlanmışdır.\nTiflisdə olan şair gürcü dilini öyrənməyə başlayır, həmin vaxtlar gəncəli müdrik tatar(Azərbaycanlı) dili müəllimi tutur. Tiflisdə məskunlaşan Mirzə Şəfini- yaraşıqlı, boy-buxunlu, xoş həmsöhbət, təmənnasız insanı. O, gözəl xətt ilə gözəl şeirlər yazırdı, daha şox isə nəğmələr söyləyirdi bə özünün əlyazmalarını, istərsə də nəğmələrinin taleyini bülbülün dünən nə oxuduğunu axtarmadığı kimi axtarmırdı.\nBudur, Bodenştedt burda öz yerini tapdı.\nMəşğulluq dostluğa çevrildi, dostluq ölməzliyə. Xoşbəxt ulduz üzərində seçim oldu- Hər ikisi üçün. Bodenştedtin Hote istedadı yox idi, lakin Hötenin anlayışını yerinə yetirirdi- Şairinin ölkəsinə getdi, onun dilini öyrəndi. Mirzə Şəfi ona diqqətəlayiq hadisələri nəql edirdi, Hafizin, Füzulinin, Xəyyamın şeirlərini, öz şeirlərini mahnı üzərində oxuyurdu. Bax, onun bu şeirləri qanadlara çevrilərək hər ikisini bütün Avropanı dolandırdı, Bodenştedt isə tranplin oldu ki, bununla da öz müəllimini layiq olduğu yüksəkliyə qaldırdı.\nBodenştedt qoşunların paradında iştirak edib; kralların və hersoqlar onu hörmətlə qəbul ediblər. 1848-ci il inqilabının döyünən ürəyində Vyanada mübarizə anına düşüb, Viktor Hüqonun sədrlik etdiyi Paris sülh konqresinin üzvü olub...Abidəsini isə Tiflis qoyub.\nBodenştedtin və Mirzə Şəfinin işinin mühakiməsinə keşməmişdən öncə alman şairin bir növ “Min bir gün”ü dolduran əsərlərə uyğun olaraq Gürcüstan və gürcü xalqı barədə fikirlərinin gedişini gözdən keçirmək istəyirik.\nGürcüstan tarixini Bodenştedt dağıntı və bərpanın əsrlik epopeyası kimi təsvir edir. Dağıdıcı, yabanı qüvvə millətin mədəniyyətinə, ədəbiyyatına, memarlığına, irəliləyişinə əngəllər törədirdi, lakin dərinə işləmiş xristianlığın kökləri və çiçəklənmiş mədəniyyət divar olaraq qalırdı ki, bunu da Avropanı dağıtmaq üçün hərəkətə gələn kobud ordular dalğası qırıq-qırıq edirdi...\nBodenştedt xilas olan xalqın işinə heyran qalıb.\nBodenştedt Gürcüstana Brosse, Baqrationi, Dyubua və başqalarının əsərlərinə uyğun olaraq tanıyır ki, bunu da öz müşahidəsi ilə zəginləşdirir. Odur ki, onun qeydlərinə bir növ məna verilir. Aydındır ki, bu, yalnız tarixdir. Lakin tarixin kifayət qədər faktları heç bir zaman yoxdur və kolleksiyaçı kimi həddindən artıq zənginliyi olsa da hər halda nəyisə axtarır.\nBir çox müəllifin bir əsr bundan əvvəl məhz elə Bodenştedtin qeyd etdiyi barədə düzgün təsəvvürü yoxdur. Elə götürək, gürcülərin soy-tayfaları məsələsini nəzərdə tuturuq. Bodenştedt tayfaları ayırd edir: gürcüləri, imeretiləri, quriyaları və svanları, başqa heç bir guşəni unutmur və belə bir nəticə çıxardır: “Bütün bunlar bir tayfanın şaxələridir, bir çox başqaları ilə birlikdə böyük bir dövlətin bədənini təşkil edəndə başında da Gürcüstan dururdu. Hamısı lap başdan vahid ana dilində, iberlər dili qrupuna daxil olan və Gürcüstanın çiçəklənməsi zamanı Qara dənizdən Xəzər dənizinə qədər, Terekdən Ararata qədər hökmranlıq edən gürcü dilində danışırdılar (“Qafqaz xalqları...”).\nBöyük Vinkelman (Alman sənətşünası, antik incəsənət tədqiqatçısı, arxeologiya elminin banilərindən biri Yohann İoaxim Vinkelman-tərc) və bir çox başqa fərqli avropalı kimi Bodenştedt də gürcülərin gözəlliyi və ləyaqətləri barədə yüksək fikirdədir:”Tamamilə götürülən, mübahisəsiz, gürcü xalqı yer üzərində məskunlaşan xalqlar arasında ən gözəl xalqlardan biridir. Hündür, boy-buxunlu, canı bərk kişilərə və düz, əksər hallarda iri, gözəl gözləri olan qəşəng, sərv boylu qadınlara burada addımbaşı rast gələrsiniz. Başqa xalqlara nisbətən,-elə çərkəzlərin, yunanların və ermənilərin arasında da...daha tez-tez. Yer üzərində gürcü kişiləri kimi gözəl və nəcib xalq yoxdur. Qonaqpərvərdirlər, qafqazlılar kimi,ümumiyyətlə, onların qılıncı kimi etibarlıdır, onların kəhər atları kimi mərddirlər, cəlddirlər, döyüş meydanında igiddirlər və öz ailələrində qayğıkeşdirlər... Hər hansı xalqın hansısa şəhərinə nisbətən libas və geyinib -kecinmək də burada daha zəngin və səliqəlidir”.\nXalq ləyaqətinin ölçüsü olaraq Bodenştedt mədəniyyəti hesab edir. Gürcü xalqının mədəniyyəti vardır, bu insanı nəcibləşdirir.\nŞair-səyyah meqrellərin, quriyalıların və istərsə də svanların təsviri üzərində kifayət qədər geniş şəkildə dayanır. Meqreliyanın knyazı David Dadianinin boy-buxununu, görünüşünü,təmkinini bəyənib,camaatı isə itaətkardır və “Ayetenin polad biləkli törəmələri susurlar”. Quriyalıları da gürcülərin mühüm tayfası olaraq “hər cür tərifə layiq” hesab edib, həddindən artıq sərv boylu qadınları, özlərinin alovlu gözləri ilə, sıx saçları ilə və alicənab üz quruluşu ilə.\nSvanların adını ənənəvi “savane” iqamətgah sözü ilə izah edir, onların əcdadı olaraq isə gürcü çarı Parnavazın oğlu Osetiya və Qarabağ yolu ilə İnqurinin mənbəyinə gələn və orada məskunlaşan, burada ümidverici iqamətgah tapan Surmaxı hesab edir. Şair söyləyir ki, Svanları gözəlliklərinə və mərdliklərinə görə yalnız çərkəzlər ilə müqayisə edirlər. Onların təsərrüfarı, Dadeşkelianilərin hökmranlığı, igidlikləri, rəqsləri-mahnıları, qadın ləyaqəti uğrunda meydanda mətinliklə mübarizəsi, möhkəm qüllələri, müqəddəs andı, böyük ailələri, əksəriyyətinin “gürcü semiramidası”-çar Tamar tərəfindən inşa olunan gözəl kilsələr barədə uzun-uzadı danışır.\nŞair Kutaisidə xəstəxanada dünyasını dəyişən şəxsi çıxararaq Svanetidə dəfn edən svanları görmüşdür. Çünki insan onların inancına görə doğulduğu yerdə dəfn olunmalıdır. Həm də cəngi ilə və xoruz ilə ruhu”aparmaq” mərasiminin şahidi olmuşdur və bunda “Ruhların köcürülməsi” inancının qəribə illüstrasiyasını görür.”Bu həqiqətən qədimliyin canlı qırığıdır, bizim tarixin ta qədimdən qədim məişətinin tipik forması, hər bir xalqın ləyaqəti və mütəfəkkir insanın mühakiməsi və mənafeyidir”. Yüz verstdə təkəm-seyrək daxmalardan savayı bir kimsənin bulunmadığı və sal qaya parçalarının, qar sürüşməsinin uçuruma diyirləməsi ilə hədələdiyi aşılmaz, yolsuz dağları və dərələri, yolun-cığırın açıldığı uca dağlıq yerlərdə gürcü yazıçıları barəsində söhbət açır. Təbiətən ayrıca salınmış camaat hörmət etdiyi qonaqpərvərliyin xalis ənənəsini yüksəkdə tutur və bu xeyirxahlıq çicəyi altında uyuyan əfi ilanı-qana qan almağı pisləyir. Lakin bi adəti də xeyirxahlıq hissləri ilə izah edib. Qardaşının, oğlunun və ya atasının qətlə yetirilməsinə görə qisas alana camaat hörmət bəsləyir və “daha təbii heç nə deyildir:İnsanın qanuna riyaət etmədiyi yerdə özünü müdafiə etmək üçün öz biləyinə güvənməlidir” deyiblər. Elə burada qeyd edir ki, ölkədə daha ağır adət – müharibə, qırmaq-batırmaq, bunlar cinayət hesab olunmur, halbuki, daha pisi,təkəbbürlə diktə olunur, -deyirlər.\nBodenştedt svan dilinin səslənməsini nümunəvi hesab edir,bir çox svan kəlməsini düzgün latın yazısı ilə gətirir və svanların möhkəmliyinə, dili, adəti və həyat manerası ilə dürüst şəkildə ayrılmaz qardaşlarına –gürcülərə bənzəməsinə heyran qalır, halbuki,təbiət belə bir çəpər çəkir. “Bu camaat özünün elə tarixi əhəmiyyətinə görə deyil, xarici təsirdən yüksək dağlar ilə hansısa başqa iber tayfasından artıq əhatə olunan, min illər ərzində ən möhkəm şəkildə qoruyub saxlamasına görə bizim diqqətimizi cəlb edir”.\n“Nino” poemasında İran şahı Şapurun və çar Mirianın dövrünün hadisələri təsvir olunub. Mirianın qəzəbini, hər cür təhlükədən xilas olan xeyirxahlıq övladı, gözəl Nino söndürür, baş kahinin özünü günahlandırır, elə onun istəyi ilə bütləri qırırlar və Sameba məbədini ucaldırlar.\nVə həmin andan tanrı mərhəməti göstərildi\nGünəşli Kolxetinin xoşbəxt xalqına və torpağına...\nVə müqəddəs Ninonun yaşadığı sarayda,\nBu günə qədər mahnı və qədim əfsanə yaşayır.\nLakin çox hallarda bu müşahidə edən şair və etnoqraf üçün də yad adam üçün yad xalq və əşya barəsində mühakimənin müşaiyyət etdiyi daim dəf olunmayan maniə maniə olaraq qalır. Bodenştedtin də uyğunsuzluq, ənənəvi, düzgün olmayan və səthi yerləri vardır. Gürcü ədəbiyyatı, yaşayışı, qadınların gözəlliyi və təhsili məsələlərinə dair və sair mühakimələrdə daha artıq. Doğrudur, özünü ağıllı aparır və qaydasınca dilini bilmədiyi xalqın ədəbiyyatı barədə məzəmmətlər söyləməkdən çəkinir. Lakun dediklərindən də görünür ki, bizim ədəbiyyatı necə səthi bilir, onun müasiri həyatının son illərini Naxçıvan və Gəncəyə getməmişdən öncə məhz elə Bodenştedtin Tiflisdə olması dövrünə təsadüf etdiyi Nikoloz Barataşvilini və Aleksandr Çavçavadzeni xatırlamır. Halbuki, onu bəşəri ideallara mübtəla olan Avropa üsullu əddəbiyyat da maraqlandırmır. Ona Qərbdə basırmaq üçün Qroteski, Hafiz, Şərq ətri, min bir gecə mozaikası, fars poeziyasının gülləri lazımdır və tapdı da-Mirzə Şəfinin nəğmələri şəklində.\n“Ey gəncəli müdrik Mirzə Şəfi! Yenə xəyalımda surətin canlanır. Sənin sözlərin həqiqət oldu, bizə vəd etdiklərinin hamısı həyata keçdi. Sənin nəğmələrin bizim qız-gəlinlərimizin ürəklərində özünə yuva tapdı. Sənin adın Qərb dünyasında şərəflə səsləndi”.\nBodenştedt1850-ci ildə “Min bir gün”ün ilk nəşrində belə yazırdı. 0n beş il keçdi və Mirzə Şəfinin nəğmələrinin uğurlarından başı gicəllənən bu adam növbəti nəşrində bu sözləri çıxartdı. Füzulinin şeirini isə ( “Molla, yaxşıdır şərab”) Mirzə Şəfinin adına yazdı və bildirdi ki, budur onun yeganə şeiri, onu da alman dilinə dəqiq tərcümə etmişdir. Aydındır ki, bununla yalnız öz xidmətini alçaldır, etibarı itirirdi.\nHər halda kim idi Mirzə Şəfi? “Min bir gün”ün bu əsas qəhrəmanı elə sağlığındaca nağıl dumanına bürünərək bir çox mühakimə mövzusuna çevrilib və sonra da və hər halda bu nə türkdür, nə farsdır, 1796-cı, ya da 1805-ci ildə Gəncədə doğulmuş (Azərbaycan mənbələrində doğum tarixi 1794-cü il göstərilir-M.M.)və elə oradaca 1852-ci ildə, təxminən 50 yaşında dünyasını dəyişmiş (Halbuki, Berje 60 yaşında dünyasını dəyişdiyini güman edir) böyük azərbaycan şairi, müdrik, müəllim, kaliqraf, maarifçi, real şəxs-Mirzə Şəfi Vazehdir. (Həqiqətdə isə Mirzə Şəfi Tiflisdə dünyasını dəyişmiş və indiki Nəbatat bağında dəfn olunmuşdur. –M.M. )\nMirzə Şəfi memar oğludur və özü də poetik söz memarıdır. Gəncliyindən fanatiklərə gülür, keşmişin görkəmli qərbli,istərsə də şərqli şair-mütəfəkkirləri kimi tanrıya və onun qulağı kəsik xidmərçilərinə qarşı mübarizə aparır, azadlığı tərənnüm edir və gənc Mirzə Fətəli Axundova xeyirxahlıq təsiri göstərir. Ona deyir: “Mirzə Fətəli, elmləri təhsil almaqda məqsədin nədir? Sən də riyakar və şarlatanmı olmaq istəyirsən?” Axundov sən demə, həmin vaxt niyyətindən əl çəkir və şairliyin tikanlı yolunu seçir. Böyük həmvətənlisi gəncəli müdrik onu elə qabaqcadan tanıyıb:”Fətəli qəribə gənc idi, ondan nəsə böyük şeylər gözləyirdilər”.\n1840-cı il sentyabrın 17-də Tiflis gimnaziyasında müəllimlik dərəcəsinin verilməsi üçün açıq şəkildə Mirzə Şəfini tatar dili üzrə sınaqdan keçirirlər. Bir çox maniələri aşmalı oldu. General Qolovinin özünün növbəti il təstiqi olana kimi, müəllim olaraq icazə verilənə kimi, özü də gimnaziyaya deyl, qəza məktəbinə buraxırdılar ki, burada da altı il qaldı. Bu illər Tiflisdə fəaliyyət göstərdiyi vaxtlar “Divani-hikmət” yaradır, nəğmə oxuyur, yazır, sevir, oxucunu azadlığa doğru çağırır, müstəbidlərə gülür, həyat sevgisi ilə yanan nəğmələr məcmuəsini – qiymətli əlyazmasını hədiyyə olaraq öz gənc şagirdi və dostu, tərcüməsinə də Lev Tolstoyun heyran olduğu(1880- ci ildə) Bodenştedtə verir.\nMirzə Şəfinin iradsız təsir qüvvəsi müasirlərinə böyük idi və illah da ki, ona qarşı elə onun öz şeirlərinə məftun olan camaatın İlk növbədə isə elə onun öz həmvətənlərinin son dövrlərə kimi göstərdiyi diqqətsizlik qəribədir. Onun tanış və tanış olmayan şagirdləri, ilk növbədə əcnəbilər –Fridrix Bodenştedt, Vilhelm Harniş, Fridrix Rozen və başqaları birbaşa bu həddindən artıq güclü şairin və müdrikin, söhbətcilin qarşısında baş əyir. Bizi bu günə qədər onun müdrilkiyi, həyat eşqi ilə isinən müdrik “sağlam realizmi” (şeir söyləməkdir) məftun edir. Mirzə Şəfi dünya şöhrətinə layiqdir və yenə də artıq belə hörmətə malikdir. Doğrudur, oriyentalist Adolf Berjeyə tiflisli molla Əhməd onu da deyib ki, Mirzə Şəfi heç bir zaman şair olmayıb və öz ölkəsində də onu şair kimi tanımırdılar, lakin şairin bütün həyatı boyu güldüyü, tənə elədiyi hiyləgər mollalara inanmağımıza nə əsasımız vardır?\n1870-ci ildə elə həmin Berje aləmə bəyan elədi: “ Bu gözəl nəğmələrin müəllifi Mirzə Şəfi deyil, Bodenştedtdir”. Bir az bundan öncə Bodenştedtin özü öz mistifikasiyasının ( daha doğrusu, mistifikasiyaya başladı) üzərindən pərdəni götürdü: “ Mirzə Şəfinin bu nəğmələri tərcümələr deyildir və onlarının özlərinin mövcudluğuna görə yalnız mənə minnətdar olmalıdırlar”. Bu, ehtiyatlı və iki mənalı bəyanatdır: Şair aşkarcasına şeirləri mənimsəməyə ərk edə bilmir və deşiyi elə açır ki, çıxış yolu olsun: Halbuki, yalnız tərcüməçi olsam da, bununla da onları unudulmaqdan xilas etdim və müəllifin adını aləmə yaydım. Bu isə doğrudan da onun xidmətidir. 17 il keçir və özünün müəllifliyini daha qətiyyətlə təstiqləyir. Berjenin dediyinə görə, “Bir qədəh şərabı və tənbəki kisəsini hər şeydən üstün tutan”Mirzə Şəfiyə qarşı istehza avazını daha da gücləndirir, “Şaffi”adını isə zarafatla götürərək qeyd edir ki, gəncəli müdrikin rahatlığı və sadəliyi üçün ( Shaf- qoyundur:Düzgün yazılışı Safi ola bilərdi). ( Mikayıl Rəfilinin “Mirzə Şəfi dünya ədədbiyyatında” adlı kitabında adın imitasiyası düzgün göstərilməyib: “İki i hərfini ona görə yazıbdır ki, Schaff alman sözündən səsləşmə ala idi”. Həqiqətən isə əksinədir. Schaff-a iki i hərfi lazım deyildir. İmitasiya özünü daha çox onda əks etdirir ki, Bodenştedt Safi-ni Schaff-la əvəz edib-A.Q.)\nLakin belə halları zarafatla ötüşə bilməzlər. Halbuki, Diogen kimi sadəlik edərək ibadətgaha belə yaxın getməyən, mollalara gülən şairi qoyun kimi sırımaq çətin olardı. Adın poetik oyununda gizlənən onun poeziyasının sosial səslənmə alın yazısı olaraq şeirlərinin alman tərcüməsində qorunub saxlanııb.\nSensasiya baş verdi ki, bu da hamını heyrətləndirdi. Budur, bu sensasiyanın digər cizgiləri.\n1851-ci ildə (1850-ci ildə deyil) “Mirzə Şəfinin nəğmələrinin ilk nəşri 42 ildən sonra işıq üzü görüb. 1893-cü ildə bu kitab artıq 145 dəfə nəşr edilib.Özünəməxsus olaraq bu, görünməmiş uğur idi ki, güman ki, dünya üzündə. Heç bir şairə bunu görmək nəsib olmayıb. Bütün Almaniyada Daumer tərəfindən əla tərcümə olunan Hafis dillərdə gəzirdi, lakin nə Hafizin, nə də Heynenin özünün belə bir uğuru olmayıb. Heynenin “Nəğmələr kitabı” təkrar olaraq yalnız on il gecikərək nəşr olunub. Şairin sağlığında isə ümumiyyətlə, yalnız 13 dəfə nəşr olunub. Dərinliyinə və zərifliyinə görə də onun da hamı üçün əlyetərli olmasına baxmayaraq əhəmiyyətini şagirdi də bilir. Sanki bütün əsr boyu adi olmayan nailiyyət davam edirdi. 1924-cü ildə “Mirzə Şəfinin nəğmələri”nin yüz yetmiş nəşri işıq üzü görüb. Bütün mədəni millətlərin seçilmiş şairləri Heyne və Hafizin lirikasına rəqabət aparan, o da ki, təkcə dərdsiz-qəmsiz həyatın, şərabın və qadının vəsfi deyil, eləcə də dərinliyi və ciddiliyi ilə də, bu kitabın tərcümə olunmasına əl qoydular. 1887-ci ildə kitab artıq italyan, fransız, ingilis, çex, holand, isveç, ispan, portuqal, rus, macar, danimarka, yunan, bütün slavyan və elə qədim yəhudi dilinə də tərcümə edilmişdi. Sensasiyalı uğur kuryoz bəyanata səbəb oldu: “Mirzə Şəfinin nəğmələr, belə gözdən keçirin, tatar dilinə də tərcümə edilmişdir”. Artıq nə çarə!“Tatar” şair öz ölkəsində itdi, onu almanca tanıyırlar və bəlkə kimsə alman şairin tərcümə etdiyi kimi elə tatar dilinə tərcümə etdi. (xaricdə bu günə kimi “Mirzə Şəfinin nəğmələri”ni “Şərqin şairləri manerasında” yazılmış kitab kimi, Bodenştedti isə bu nəğmələrin “müəllifi”olaraq hesab edirlər-A.Q.)\nKuryoz da baş vedi ki, ona səbəb elə Bodenştedtin özü oldu. Görünür, ona belə yaxşı məlum olan ingilis ədəbiyyatı tarixini yada saldı, böyük şotland şairi Cems Makfersonun rolu onu heyran etdi. Xalq motivləri əsasında ölməz poemanı düşünülmüş şairə- Osianiyə yazdı və mübahisəyə səbəb oldu ki, bu da ki, onun ölümündən sonra başa çatdırıldı. Lakin “Osiani” -əla təqliddir. “Mirzə Şəfinin nəğmələri” də qismən təqliddir, lakin bu cür təqlid almanların Makfersonuna xeyirxahlıq gətirmirdi. Birincisi, şairlik istedadı ilə və fantaziyası ilə Bodenştedt Makfersona yaxın gedə bilməz və ikincisi də- Mirzə Şəfi Osiani də deyildir, real şəxsiyyətdir-Böyük Azərbaycan şairidi, realistidir. Budur, hanoverli Makferson bunu nəzərə ala bilmədi və Hesperidlər bağından oğurlanmış məhz elə onun bölüşdürülməsində almanlar v əzərbnaycanlılar güman ki, heç bir zaman razılıq əldə edə bilmədi, qızıl almanı qoyub getdi.\nMirzə Şəfinin nəğmələrinin uğurunun əsası izah olunmalıdır. Bu nəğmələrdən canlandırıcı meh əsirdi, Almaniya müstəbidlərinin tutduğu krallığına şərq bağ-bağatının ətrini gətirirdi və oxucu da dərin zülmətə daxil olan şüa kimi qəbul etdi.\nAlman poeziyasında şərq poeziyasının ilk qaranquşu Mirzə Şəfi olmayıb. Orada artıq Hafizi tanıyırdılar.\nHafiz fars dilində “ hifz edici” deməkdir. Quranın hifz edilməsini nəzərdə tutur ki, bunu da böyük şirazlı, sən demə, əzbər bilirmiş. Lakin Qurandan qiymətli xəzinə də onun qəlbində saxlanılırdı.\nFars poeziyasının “ şirin sözü”(şəkərləbi),öz xalqının böyük ədəbi zirvəsi, lap qocalmıç halda öz doğma Şirazda 1389-cu ildə dünyasını dəyişmiş Şəmsəddin Məhəmməd Hafiz ilə almanlar ilk dəfə olaraq vyanalı oriyentalist fon Hammerin tərcümələri ilə tanış olublar. Höte bu tərcüməni1815-ci ildə ələ keçirdi. Orta yaşlı Vaymarlı müdriki tamamilə məftun etdi.Ona Rayneyə səfəri, məftunedici Mariyananın (“Züleyxa”nın ) məhəbbəti əlavə olundu və 1819-cu ildə artıq onun məşhur “Qərb-Şərq divanı” nəşr olundu ki, bunu da özünün əhəmiyyəti ilə, dərinliyi ilə, forma gözəlliyi ilə və əbədi gəncliyə doğru cəhdlərə görə “Faust”la yanaşı qoyurlar. Hafizin lirikası eləcə də sanki Hötenin tapşırığı ilə Hafizin bağlarına yollanan Platenə, Rukertə və Bodenştedtə xeyirxah dostluq təsiri göstərmişdir. Hötenin “Divan”ı,Platenin “Qəzəllər”i, Rukertin “Brahmanların müdrikliyi” və Bodentştedtin “Şəqrqdə min bir gün”ü müdriklik və məhəbbətin, Şərqin və Qərbin qardaşlıq abidələridir ki, bunlar da “Divan”dan 31 il sonra nəşr edilmişdir ,o cümlədən isə- “Mirzə Şəfinin nəğmələri, epiqon poeziyasının parlaq nümunəsi olaraq tanınan şeirlər toplusu.\nHər halda bu toplunun müəllifi kimdir? Mirzə Şəfi, yoxsa Bodenttedt? Vaxt var idi ki, biliklilər fikirləşmədən sənə cavab verirdilər: Aydındır ki, Bodentştedt. Doğrudan da onun bildirdiyinə görə, və müasirlərinin şəhadətnaməsi ilə bu şeirləri tərcümə etməyib, yazıbdır və ya da yenidən düzəldibdir. Mirzə Şəfi şair olmayıb və nə də bir şey yazmayıb. Bu kəşf idi ki, bütün Avropa güzəştsiz ona inandı. Buna Şərq tarixinin A. Müller, A. Krımski kimi nüfuzluları da inandılar. Bodenştedtin dostları, oxucuları inandılar... Müller Mirzə Şəfini “Hanoverli alman” adlandırır, məşhur alim Krımski isə, “Türkiyə və onun ədəbiyyat tarixi”nin I cildində aydın şəkildə nəql edir ki, “Bodenştedt isə nəinki tərcümə edib,onu yenidən düzəldib... Belə ki, Mirzə Şəfinin onun toplusunda demək olar ki,heç nə qalmayıb”. Məşhur sovet tədqiqatçısı Frans Şiller “Mirzə Şəfinin nəğmələri”ni “Bodenştedtin müstəqil əsəri kimi” hesab edirdi. Belə bir fikir ensiklopediyalara və məlumat kitabçalarına ( Brokhauzun və Efronun, Qranatın ədəbi ensiklppediyalarına daxil edilmişdir.)\nFridrix Foqt və Maks Kox Mirzə Şəfinin nəğmələri formasında Şərq poeziyasının nümunəsini görən Bodenştedti “həddindən artıq populyar şairi” kimi hesab edir və o, ”Divani”n bənzəri olaraq kitab yazdı.\nAlmaniyada Bodenştedti bu gün də Mirzə Şəfinin tərcüməçisi kimi çağırmırlar: Puşkini və Hafisi tərcümə etdi, Mirzə Şəfinin nəğmələrini isə quraşdırdı və ya da yenidən düzəltdi.Mayerin ensiklopedik lüğətinin son nəşrində nəql edilir: “Bodenştedtin şərq, təminatlı həyatın moizəçisi “Mirzə Şəfinin “nəğmələri” bizdə də və xaricdə də qeyri-adi uğurlara malik idi. Alman yazıçılar lüğətinin müəlliflər qrupu da demək olar ki,elə həmin fikirdədir:”Bodenştedtin ən mühüm poetik əsəri “Mirzə Şəfinin nəğmələri”dir ki, burada da fars xalq şairi( sic!) Mirzə Şəfinin toplusundan qismən istifadə edib...”\nTəbiidir ki,(lakin elmi deyildir) alman tədqiqatçıları bu günə kimi Bodenştedtin ruhunu narahat etməkdən çəkinirlər, öz həmvətənlərinin mübahisəsiz görkəmli xidmətinə kölgə salan cizgilər barədə susmağı üstün tututrlar.\nMirzə Şəfinin ləyaqətini qoruyan tədqiqatçılar o biri ifratçılığa varırlar. Onlar onu da nəzərə ala bilmədilər ki, Bodenştedtin özü tərəfindən öz kitabında Mirzə Şəfi şəxsiyyətinin aydın, geniş və vicdanlı xarakterizə olunmasına baxmayaraq müasirlərin elə özləri Mirzə Şəfinin simasını dumana bürüyüblər, bəzisi onun varlığını inkar etdi, bəzisi onu gürcü kimi qələmə verdi, bəzisi də onun Züleyxasını və Hafizin məhəbbətini də Bodenştedtə yazdı, Belə ki, o, “Min bir günü”n müəllifini heç yerdə söyləməyib və nə də təstiqləyib. Odur ki, hər şey mistifikasiyaya imkanlar yaradırdı və hər şey Bodenştedtin başında çatladı.\nMirzə Şəfinin özünü isə bu olaylar az kədərləndirirdi və ya da tezliklə onun adının hansı müzakirə mövzusu olacağı heç ağlına da gəlməzdi. Tiflisdə oturub dərs deyirdi, nəğmə oxuyurdu, üzümdən dadır və müdriklik qəlyanını tüstülədirdi.\n1845-ci ildə gəncəli müdrik Tiflisdə müəllimliyin başını buraxır. Bu yeri ona Mirzə Fətəli Axundov güzəştə getmişdi və Gəncə qəza məktəbində elə həmin yerə təyin olunur, Gəncəyə getmək hər halda bir az gec, yalnız 1846-cı ildə baş tutur. Özünün ikinci doğma şəhəri Tiflisdən göz yaşları ilə ayrılır və bu vidalaşma geniş şeir ilə ölməzliyə çevrilir ki, şeir də belə başlayır və belə qurtarır:\nSən ey Kür şəhəri, gözəl məkan,\nZənginsən günəşlə və meyvə bağlarınla!\nZənənlərin nazı ilə qəşəngləşirsən,\nİgidlərin nərəsilə qüdrətləşirsən,\nSən mənim kədərimin də, sevincimin də ümmanısan.\nFaş edilmiş ləlsən - qəlbimin eşqi,\nQarşında diz çökərək, əlimdə piyalə\nSəni tərənnüm etdiyimə şadam!\nMüsibətdə də şən olan gəncəli müdrikin qəlbi Tiflisə doğru çəkirdi. Güc-bəla üç il dözdü,1850-ci ildə yenə onu Tiflisdə görürük və ömrünün axırına kimi elə burada qalır. Tale yenə zarafat etdi: Bizim Nikoloz Barataşvili 1845-ci ildə, orada Mirzə Şəfinin təyin olunması sərəncamının artıq yazılmış olanda Gəncəyə yollandı və qəbri də elə orada qismətinə düşdü, gəncəli müdriki tale bizim paytaxtımıza tulladı və onun qəbri də elə buradadır. Təəssüf doğurucudur ki, bu böyük nəğməkarların əlaqələri barədə heş nə məlum deyil. Görünür, Mirzə Şəfi Tiflisin yüksək ictimaiyyətində tamamilə tanınmış deyildi, yoxsa da Barataşvili hardasa onu xatırlayardı: Axı, Sayat-Novaya, Səttara, Cəfərə, Göncə bəyimə, başqa köhnə və təzə, naməlim, istərsə də görkəmli Şərq nəğməkarlarına qarşı belə canfəşan idi. Doğrudanmı, Mirzə Şəfinin müdriklik məktəbi nəzərdən kənarda qaldı? BəlkəAbovyan və Barataşvilinin tanışlığı kimi bunun da üzərinə zaman işıq salacaq?\nMirzə Şəfinin ömrünü başa vurması əhvalatını həmin dövrlər Tiflisdə olan Berje bizə nəql edir. Mədə iltihabından onsuz da əzab çəkən şairə sən demə, qulluqçu oğlan üzüm gətirir. Bolluca da yeyir. Bu zaman onun dostu Mirzə Həsən qapını açır və onun əlindən yeyilməmiş üzüm salxımını qopardıb alır. “Nəyə görə məni ləzzətdən məhrum edirsən”-qəlbi sınmış müdrik ondan soruşur. “ “Ona görə ki, bu sənə ola bilsin ki, həyatın bahasına başa gəlsin! ”Sonra neyləyirəm həyatı?- Sən demə, Mirzə Şəfi deyib- Məgər az acılandım və az əzab çəkdim? Necə deyərsən, böyük fərqmi olar, əgər iki-üç il yenə yaşasam və səfeh gənclərə müdriklik öyrədsəm, bu da daha heç kimə lazım deyil?” Bu cür fəlsəfi dialoqdan sonra şairin halı pis olur, canına bərk titrətmə düşür və gecəyarısı dünyasını dəyişir. Yeyilməmiş son üzüm salxımı əbədi əlçatmaz ideal rəmzi olaraq qaldı. Bu, 1852-ci il noyabrın 17-də baş verdi. O, müsəlman qəbiristanlığında dəfn olunmuşdur. Və “Kavkaz”qəzetində heç kim nekroloq da dərc etdirməyib. Bu zaman Tiflisdə “Mirzə Şəfinin nəğmələri”nin gözəl alman nəşri əldən ələ gəzirdi ki, onun üz qabığında da gəncəli müdrikin portreti məğrurcasına əks olunmuşdu. Ölüm onun şöhrətini haqladı və onu başqası oğurladı...\nMirzə Şəfinin ilhamverici mənbəyi onun aydın şüuru və bir həqiqət olaraq həssas məhəbbəti, elə qadın məhəbbəti idi. Ilk dəfə Gəncə xanının qızı Züleyxanı sevirdi. Bu məhəbbət nakam idi. Xanın qızını xana ərə verdilər. Doğrudur, nişanlısını Mirzə Şəfi gizlicə götürüb qaçdı, lakin yolda fırtınaya düşdülər, Bir kəndə sığındılar, burada onları tanıdılar və xana xəbər göndərdilər. Zavallı gəncəli Romeo və Cülyettanı həmişəlik olaraq bir-birindən ayırdılar. İkinci məhəbbəti Hafizə ilə daha bəxtəvər oldu, Halbuki çox qısa. Bu iki qadın şairin ilham mənbəyi idi. Üçüncü dəfə artıq uşaqlı dul qadın aldı, dünyadan övladsız köçdü. ”Divan”ın müəllifi kimi Hafis ilham verdi, “Min bir gün”ün müəllifinin fantaziyası Mirzə Şəfini oyatdı.\nOxucu görür ki, Bodenştedtin bu şeirlərə görə elə olimpiyaçılardan üzr istəyəcəyi bir şey yoxdur, halbuki Höte Hafizin Mirzə Şəfidən böyük olduğu qədər Bodenştedtdən böyükdür. Vaxtilə o vicdansızlıq etməyib, gəncəli müdrikin şöhrətlənməsi üçün enerjisini əsirgəməyib. “Min bir gün”ü və məhşur şeirlər toplusunu ona bağlayıb. Nə qədər az istedadlı olmayan şairin adı heç kimin diqqət yetirməməsi üzündən unudulub! Bodenştedtin Tiflisə gəlişindən öncə və buradan gedəndən sonra bütün səkkiz ay ərzində şairin ölümünə kimi nə qədər qiymətli şeir itib. Demək mümkündür ki, Bodenştedt Piqafetanın Magellana etdiyi xidməti Mirzə Şəfiyə etmişdir. Başlıcası, qəhrəmanlıq işi və əsərlərinin xilas edilməsidir.\nƏgər Bodenştedt öz şöhrətinin ən yaxşı hissəsinə görə Mirzə Şəfiyə minnətdardırsa, Mirzə Şəfi də ona özünün hay-küylü adına görə minnətdar olmalıdır. Xilas edib, əla da tərcümə etməsindən başqa Avropa kitab saxlanclarına, ensiklopediyalara saldı. Və onu da etdi ki, hansını da ki, onsuz da şan-şöhrətə layiq olanlar buna nail ola bilmirlər.\nİkinci tərəfdən Bodenştedt Mirzə Şəfi qarşıdında bir növ Ekermanın rolunda çıxış edir, bütün bir sıra məsələlərdə onun diqqətə layiq fikirlərini nüsxələyir və bizə əmanət edir.\nBuna görə də hər halda bizə “müqəddəsləşdirilmiş” Bodenştedtin plagiatrlığı, onun eqoist məqsədləri, mənfəətpərəstliyi və özünün”bu cür nəsə bir şey yaza bilməməsinin” sübutu barədə həddini aşmış söhbət bir növ ənənəvi və qədiribilməzlik kimi görünür. Müşahidəçi və istedadlı tədqiqatçılar- Seyidzadə, Rəfili, Yenikolopov və başqalarının əsərlərində bu cür tələbkarlıq özünü büruzə verir. Sadə könüllü və işbaz böyük şairin yaxşı tərcüməsini yarada da bilməzdi, bu, mübahisəli deyildir. İstedadsızdan qanadlı söz uzaq düşmür . Bodenştedt poetik istedad və fantaziyadan məhrum deyildir. Onun “Ləzgi qızı ada” poeması tanınan bədii əsərdir və onun bir çox şeiri heç də pis deyildir.Başqa nə olmasa da, bizim əlimizdə onun “Kazbeqi”, “Terek”, ayrı-ayrı bədii təsvirlər vardır ki, bunların da müəllifini istedadsızlıqa qınaya bilmərik.\nTədqiqatçılar plagiatrın bir əsas sübutu olaraq onu gətirirlər ki, Bodenştedtin “Nəğmələrinin”olduğu rezonans, özünün poetik irsində olmayıb. Bu doğrudur. Hötenin ölkəsində öz şeirləri ilə özünü göstərmək heç də asan olmayıb. Orta əsrlərin Şərq ətirləri ilə halə saçan alman nəğməkarlarını şərabla və qadınla çox maraqlandırılmasına özünəməxsusluqla əks-səda verirdi, öz-özlüyündə uğurlar üçün daha artıq əsas yaradırdı. Heyne ki, kitablardan deyil, eləcə də həyatın dərinliyindən gəlib, lakin Heyne də ilk dövrlər oxucunun daha artıq diqqətini cəlb etməyib.\nBodenştedtin poetik istedadı daha çox “Mirzə Şəfinin nəğmələri”ndə özünü büruzə verdi. Bu öz-özlüyündə öz əsərini yaratmaq istedadının olmamasını sübut etməyə yararlı olmaz. Dünya ədəbiyyatı tarixi bir çox nümunə bilir ki, yazıçının dərya qədər yazılarında bir janr və ya bir-iki əsəri onun adını məşhurlaşdırır, qalanlar isə unudulmağa məhkumdur. Svift, Şatobrian, Servantes, Andersen, Abati Prevonu... xatırlamaq kifayətdir.\nTədqiqatçılar Bodenştedtin bəyanatını kəskin qarşladılar: Mirzə Şəfi bu nəğmələrinə görə mənə minnətdar olmalıdır. Qeyd edildiyi kimi, bir tərəfdən onun belə bəyanat verməyə haqqı vardı. Nalayiq iş o idi ki, sonralar hər şeyi özününkü olduğunu bəyan etdi. Və qazandığı hörməti də itirdi. Çətin təsəvvür olunasıdır ki, ümumiyyətlə, vicdanlı şair bu cür çirkin addımı niyə atdı. Rus tərcüməçisi Naum Qrebnov da düşüncələrə dalıb: “Bilmirəm, Bodenştedti nə məcbur etdi ki, özünün “ifşaedici”bəyanatını verdi: Bəzi azadlıq, tərcümə zamanı ki, buraxdı, nəğmələrin qeyri-adi uğuru, yoxsa azdırma, heç kim mənimlə mübahisə edə bilməz, deyir”. Düşünürük ki, hər üç səbəbi vardır. Mübahisəsiz: Hanoverli şair nəyi demək istəyirdi, lakin nəyisə demək istədiyindən artıq dedi.\nBuna görə də Bodenştedtin hakimi Şərq və Qərb poeziyasını, onların mənasını, formasını, məğzini hər iki şairin irsi ilə yanaşı səylə öyrənməlidir. Və sonra şərhlərdə hər şeyə aydınlıq gətirməlidir.\nBu təhlil vacibdir. Müəyyən olunduğu kimi, “Nəğmələrin” bir çox sətri və bəzi şeir də, giriş barəsində heş nə deməyək, Mirzə Şəfinin olmamalıdır. Artıq bu şeirlərin quruluşu, məğzi, Avropa poeziyasına xas olan üsul, Mirzə Şəfidən az gözlənilən kəlmələr, müqayisələr bundan xəbər verir. Belədir, məsələn, gürcü qadınlarının trakiyalılar ilə müqayisəsi , “Məni təqsirləndirirsən, ey dost”, “Təskinlik ”, “Qara dənizin nəğmələri”, Şərq müdrikliyinin Qərb interpretasiyaları. Qara dənizdə Mirzə Şəfi olmayıb, gəmidə oturan şairin gürcü qızı ilə vidalaşdığı şeirlər də onun olması mümkün deyildir.\nDemək olar ki, hər yeni nəşrə Bodenştedt yeni şeirlər daxil edirdi. Hardan alırdı? Məgər yalnız özü ilə apardığı dəftərdən? Onda niyə bir dəfəlik tərcümə etməyib? Bu çirkin sualdır.\n“Tiflis” şeirində alman şairin əli aydınca görünür. Alman orjinalı Azrbaycancaya və ruscaya tərcümə olnana nisbətən genişdir. Reyn və Elbadan söhbətin getdiyi yerlər və bəzi başqa ətraflı düşünmə tərzi də mübahisəsiz alman şairinindir. Sonra, heç kim deyə bilməz ki, bu zəif şeirlərdir.\nBəzi şeirdə, görünür, Mirzə Şəfinin müdrik fikri, fəqət mehvər olaraq istifadə edilib. Aydındır ki, bu, Mirzə Şəfinin ləyaqətini alçaltmır.\nBodenştedt heç də nəhəng adam deyildir. Heç bir millətin ədəbiyyatı təkcə nəhənglərdən ibarət deyildir. Lakin onun çoxcəhətli ədəbi irsi ilə hesablaşmaq lazımdır. Onun poetik, daha artıq tərcüməçilik istedadı və xidməti alman ədəbiyyatında məşhur bir şəxsə çevirir və nmüəyyən dərəcədə heç bir geniş icmalda, ensiklopediyada , istərsə də axtarışlarda onun soyadından yan ötmürlər. Gəncəli müdrikin hanoverli oxşarı barədə bol ədəbiyyat mövcuddur. Müxtəlif fikir ayrılığı var .Əgər bir qrupun fikrincə, epiqon və orta istedada malik plagiatrdırsa, başqaları “parlaq lirik” və “qüsursuz tərcüməci”adlandırırlar. Üçüncülər – Yalnız züy tutmağı bacaran, heç bir zaman, heç bir diyarda yaxşı ilə pisi şeçə bilməyən ciddilər də və mənasız işlərlə məşğul olan tənqidçiyəzlər də susurlar. Əgər bir qrup “Almaniyanın Parnasında yaşayanları” “ müdrik şərqli epikurlü” adlandırırdılarsa həmin şeirlərin yeganə müəllifi hesab edirdilərsə, hansıları da Varşavanın qəzetləırindən birinin dediyinə görə, “bütün millətlər öz xəzinəsinin mülkiyyəti olaraq hesab edirdi”, əvəzində başqa tədqiqatçıar –Foqt, Kox, Noiman-Hofer, Biber, Ernst Tsil ən çox dünyəvi iqamətgaha göçürürlər. Onlardan biri Kurt Zundermayerin uyğun sözünə görə, tale ona ən böyük xoşbəxtlik bəxş etmişdir ki, öz ömründə bir dəfə hər halda tamamilə lazımi yerə düşə idi”. Bu barədə onu qeyd etmək etməliyik ki, istedadsız usta min bardaqdan birini də xeyirli hazırlaya bilməz və öz yerinə düşməklə işi də görmək ustad əlini tələb edir.\nMəlumdur ki, Bodenştedtis fərqli poetik istedadı barədə söhbət Sizifin iri daşları ilə qurşaq tutma olardı, nəsil ədalətli olmalıdır. Mirzə Şəfinin müdafiəçiləri Bodenştedti nahaqdan ümidsiz irticaçı bəyan edirlər. Mirzə Şəfininin kəskin satiralarını heç də tərcümə etməzdi, nə də alman tənqidçilər IV Fridrix –Vilhelmin ziddinə( Kurt Zundermayer) yönəldilmiş hesab etdikləri bir mübahisəli epiqramın yazdığını onun adına yazmazdılar. Onun burjua mənəviyyatını və mötədilliyini heç kim inkar etmir, lakin onun yazılarında və tərcümeyi-halında heç bir irticamılıq görmürük. Onun kitablarına həddindən artıq humanist, insan və təbiət sevgisi hopmuşdur, azadlığa doğru çağırır oxucunu, həyatın böyük hissəsini lermontov, Turgenev, Nekrasov ... kimi şairlərin tərcümə olunmasına həsr etmişdir. Məşhur əsərində Lermontovu üsyançı şair kimi qələmə vermişdir, Gertseni şəxsən tanıyırdı, Nekrasovla, Tutçevlə, Turgrenevlə yazışırdı. On illər ərzində Avropanın mərkəzində mütərəqqi rus ədəbiyyatının populyarlaşdırırlmasına xidmət edirdi, bütün xalqlara hörmət bəsləyirdi. İrticaçılar başqa yol ilə gedirlər. Doğrudur, mömindir, lakin Davir Quramişvili də mömin idi. Onun pessimist sızıltısı məlumdur, lakin müharibəni və qırğını necə pisləyirdi, o da məlumdur. Petefi kimi barikadalarda, Kerner kimi döyüş meydanında həlak olmayıb, lakin bunun Mirzə Şəfinin tərcümələri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Onun qara sevdası əməyində itir.\nƏgər Bodenştedtin orjinal əsərləri mübahisəyə çevrilibsə, onun tərcümələri barədə isə fikir heç də mövcud deyildir. Məşhur tədqiqatçı İohan Şerri və demək olar ki, bütün digər tənqidçilər də adları ilə də Almaniyanın qürur duyduğu tərcüməçilər arasında onun da adını çəkirlər. Onun lakonikliyini, zərifliyini, ritmini, alman şairinin istədiyiniz ritmi ilə yanaşı qoya bilərik. Buna elə orjinal əsərlərində səpələnmiş mübahisəsiz güclü təsvirləri, Qafqaz və Gürcüstan təbiətinin mənzərələri, Mirzə Şəfinin səmimi olaraq çəkilmiş siması, əfi ilanın – qızdırmanın gizləndiyi Kolxeti bataqlığının müdhiş peyzajı, bu bataqlığın qurudulması barədə ki, bizim dövrdə həyata keçirildi- və sizin gözünüz önündə dayanacaq yazıçı, şair, bizim ölkənin təmənnasız dostu ki, bu da özünün azdırmasını xeyirxah iş ilə satın alıb. Belə idi Bodenştedt və bizim xalqın yaddaşında beləcə də qalmasını istəyirtrik . Budur, şair Gürcüstana qayıdır, daha bir dosr, artıq gürcü dilində danışan dost.\nTəbiidir ki, bu kitabda gürcülərin dostu, böyük azərbaycan şairi və maarifçisi Mirzə Şəfiyə əhəmiyyətli dərəcədə yer ayırdıq. Belə ki, Mirzə Şəfi həyat və yaradıcılığının böyük, daha çox səmərəli hissəsini Tiflisdə keçirmiş və öz yaradıcılığını da belə qardaş millətlərin adlı-sanlı oğulları kimi, o cümlədən Mirzə Fətəli Axundov kimi dərin şəkildə bizim gerçəkliklə bağlamışdır. Onsuz da qeyri-adi haldır ki, bu günə kimi lirikasıni budur yüz ildən artıqdır ki,bütün Avropanın tanıdığı, “Tiflis ilə əlvida”nın müəllifi bizim dilimizə tərcümə olunmamışdır.\nİndi Mirzə Şəfi üçüncü dəfə öz sevimli, Hafizin Şiraza etdiyi kimi məqsədi yenə də şöhrətləndirmə olduğu Tiflisinə qayıdır.\nLeninqrdın (indiki Sankt-Peterburq-M.M.)Şərqşünas