Azərbaycanda keçirilən hərbi təlimlərin sərhəd mübahisələri ilə əlaqəsi varmı?\n21:45 02 Avqust 2021\n21:41 18.05.2021 Qısa URL\nErmənistan lideri Nikol Paşinyanın mayda dilə gətirdiyi emosional bəyanatlarına Paris və Vaşinqtonun operativ reaksiyası tamamilə sürrealist təsir bağışlayır – Fransa Yerevana dərhal hərbi yardım göstərməyə hazırdır (BMT-nin mandatı əsasında).\nBAKI, 18 may — Sputnik. Aleksandr Xrolenko, hərbi şərhçi. Azərbaycan ordusunun əvvəlcədən elan olunmuş taktiki təlimləri Ermənistanın ərazi bütövlüyü və təhlükəsizliyinə qarşı heç bir təhdid kəsb etmir. Təlimlərlə eyni vaxta düşmüş iki ölkə arasında dövlət sərhədinin demarkasiyası (yerlərdə işarələrin və postların yerləşdirilməsi) atəşsiz, Sovet dövrünün hərbi xəritələri əsasında və Rusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin 2020-ci il 10 noyabr üçtərəfli razılaşması əsasında aparılır. Təbii ki, hərbi manevrlər və sərhəd demarkasiyası iki, tamamilə ayrı-ayrı tədbirlərdir və onları hansısa "təcavüz" adı altında birləşdirmək mümkün deyil.\nAzərbaycan ordusu mayın 16-dan 20-nə qədər planlı təlimlər keçirir. Azərbaycanla Ermənistan arasında Sünik (Zəngəzur) vilayətində dövlət sərhədinin demarkasiyası fonunda baş verən xarici siyasi təlatüm isə ayrıca bir intriqa doğurur.\nDemarkasiya həmişə çətin, lakin vacib işdir. Üçtərəfli danışıqlar SSRİ dövrünün xəritələrində inzibati sərhəd kimi qeyd olunmuş hissələrdə fikir ayrılığıını aradan qaldırmağa imkan verəcək. Uydurma bəhanə ilə KTMT-nin qüvvələri ilə hərbi əməliyyatları bərpa edərək Ermənistan daxilində siyasi böhranı aradan qaldırmaq cəhdləri səmərəsiz və perspektivsizdir.\nErmənistan lideri Nikol Paşinyanın mayda dilə gətirdiyi emosional bəyanatlarına Paris və Vaşinqtonun operativ reaksiyası tamamilə sürrealist təsir bağışlayır – Fransa Yerevana dərhal hərbi yardım göstərməyə hazırdır (BMT-nin mandatı əsasında). Ehtimal ki, sərhəd "kombinasiyasının" əsas məqsədi elə adı çəkilən təşkilatın nüfuzdan salınmasıdır.\nAzərbaycan Silahlı Qüvvələrinin manevrlərində 125 min nəfər şəxsi heyətdən 15 min hərbi qulluqçu iştirak edir ki, bu da şəxsi heyətin 12%-i deməkdir. Təlimlərə zirehli texnika parkının 1/3-dən az hissəsi cəlb olunub. Hava məkanında da tapşırıqları yerinə yetirmək üçün uçuş aparatlarının 1/3-nə qədəri iştirak edir. Bu qüvvələr ciddi tapşırıqları həll edirlər, lakin Ermənistanın bütövlüyünə apriori heç bir təhlükə kəsb edə bilməz (özü də 2020-ci il 10 noyabr üçtərəfli razılaşmasından sonra). Bahar fəsli bir çox ölkələrdə hərbi təlimlər vaxtıdır.\nABŞ-ın Yerevandakı səfiri Linn Treysi mayın əvvəlində bildirib ki, "Ermənistanın KTMT-də təmsil olunması bu ölkəyə ABŞ tərəfindən hərbi yardım göstərilməsinə müəyyən məhdudiyyətlər yaradır". Buna paralel olaraq ABŞ Prezidenti Co Baydenin administrasiyası "Azadlığa dəstək aktına" 907-ci düzəlişin təxirə salınması müddətini uzadıb. Yəni Azərbaycana birbaşa hərbi yardım göstərilməsinə icazə verib. Belə təəssürat yaranır ki, Ermənistanı incə şəkildə KTMT-dən çıxmağa, "cazibə orbitini" dəyişməyə təhrik edirlər.\nDigər tərəfdən Parisin Yerevanın xeyrinə bəyanatları (Fransa prezidenti Emmanuel Makron Azərbaycanı qoşunlarını Ermənistan ərazisindən çıxarmağa çağırıb) Cənubi Qafqazdakı kifayət qədər sakit vəziyyəti Ermənistan-Azərbaycan hərbi münaqişəsinin yenidən qızışmasına - münaqişə iştirakçılarının sayının ABŞ, Fransa, Türkiyə, İran və başqa ölkələr hesabına artmasına təhrik edir. Bunun kimə sərfəli olmasından asılı olmayaraq, hadisələrin bu cür inkişafı hökmən Rusiyanın maraqlarına zərbə olacaq. Yeri gəlmişkən, KTMT-də Sünik (Zəngəzur) vilayətində yaranmış münaqişəli vəziyyəti "üç gün ərzində" qiymətləndirməyə söz veriblər, aşkar hərbi təcavüz olmadığı üçün Ermənistana hərbi yardım barədə söhbət getmir. Bunun fonunda Azərbaycanın xarici işlər naziri Ceyhun Bayramov mayın 16-da çox sülhsevər şəkildə Ermənistanın KTMT-yə müraciətini "yerindəcə" həll edilə bilən problemin əsassız şəkildə siyasiləşdirilməsi cəhdi adlandırıb və qeyd edib ki, Azərbaycanın sərhəd qoşunları "öz ölkəsinin ərazisində" yerləşir.\nMayın 17-də Nikol Paşinyan növbəti dəfə kollektiv təhlükəsizlik müqaviləsi və Rusiya ilə strateji sistemində nəzərdə tutulmuş prosedurları aktivləşdirmək niyyətini dilə gətirib, belə ki, Ermənistan-Azərbaycan sərhədinin ayrı-ayrı hissələrində "gərginliyin artması tendensiyası" müşahidə olunur. Bəs həqiqətdə nə baş verir?\nRusiya, Azərbaycan və Ermənistan liderlərinin 2020-ci il 10 noyabr üçtərəfli razılaşmasına müvafiq olaraq Ermənistanla həmsərhəd olan Kəlbəcər və Laçın rayonları ərazisində Azərbaycanın sərhəd qoşunları yerləşdirilir. Həmin ərazilər 30 ilə qədər Ermənistanın nəzarətində olub. Bu gün sərhəd xətti bərpa olunur – razılaşma (onu nəzərə almamaq mümkün deyil) və SSRİ Baş Qərargahının 1970-ci illərdəki xəritələri əsasında. Çətin olan demarkasiya prosesində "kartoqrafik" problemlərin olması qaçılmazdır, lakin Ermənistan, Azərbaycan və Rusiyanın mütəxəssisləri tərəfindən tamamilə həll oluna biləndir (Vaşinqton və Parisi bu işə cəlb etmədən).\nErmənistan Müdafiə Nazirliyinin məlumatlarına görə, mayın 12-si səhər saatlarında "Azərbaycan Silahlı Qüvvələri "sərhədlərin dəqiqləşdirilməsi" bəhanəsi ilə sərhədyanı ərazilərdən birində müəyyən işlər görməyə çalışıblar. Ermənistan bölmələrinin gördüyü tədbirlərdən sonra Azərbaycan hərbçiləri bu işləri dayandırıblar". Bundan dərhal sonra vəziyyətin nizamlanmasına dair danışıqlar başlanıb. Çox vacib bir məqam – hərbi nazirlik yoxlanılmamış məlumatları yaymamağa çağırıb, xüsusilə də bu təlaşın yayılmasına gətirib çıxara bilərsə (təəssüf ki, heç də hamı buna riayət etməyib).\nDanışıqlarda iştirak edən Azərbaycanın Dövlət Sərhəd Xidməti bunları qeyd edib:\nAzərbaycan Xarici İşlər Nazirliyi mayın 13-də bəyan edib: "Müstəqilliyini bərpa etdiyi vaxtdan etibarən iki dövlət arasında məlum səbəblərdən dövlət sərhədi olmayıb və bu səbəbdən hazırda tərəflərin fikir ayrılığı ilə müşayiət olunan qəliz texniki prosesdən söz gedir".\nBəs bu qədər hay-küy haradandır? Əslində, guya ki, tərəflərin mövqelərində təlaş üçün heç bir səbəb yoxdur. Bakının da erməni tərəfinə heç bir iradı yoxdur. Regionda olan Rusiya hərbçiləri isə ümumiyyətlə heç bir səs-küylü bəyanat vermirlər – adi rejimdə əhalinin təhlükəsizliyini təmin edirlər, Ermənistanın Sünik (Zəngəzur) vilayətində üçtərəfli danışıqlarda iştirak edirlər.\nRusiyalı sərhədçilər, razılaşmaya əsasən, avtomobil yolunun Sünik vilayətindən keçən problemli hissəsində hərəkətin təhlükəsizliyinə və fasiləsizliyinə cavabdehdirlər (Gorus – David Bek və Gorus – Qafan). Burada həmçinin Rusiyanın 102-ci hərbi bazasının iki dayaq məntəqəsi yaradılıb ki, bu da Ermənistanın cənub hissəsinin təhlükəsizliyinə əlavə zəmanətdir.\nAzərbaycan qoşunlarının Sünikdə (Zəngəzur) ehtimal olunan irəliləməsini Rusiya qoşunları ilə birbaşa hərbi toqquşma variantı kimi təsəvvür etmək olar. Uydurma ssenaridir.\nTarixən belə olub ki, MDB məkanında sərhədyanı münaqişələr adi günlərin qaydasıdır, daha müharibəyə başlamaq üçün səbəb deyil. Demarkasiya problemləri KTMT və ya NATO-nun virtual bayraqlarının yellədilməsini deyil, ikitərəfli danışıqların aparılmasını, diplomatik və texnoloji qərarların qəbul edilməsini tələb edir. Ermənistan və Azərbaycan sadəcə olaraq demarkasiya fazasını "yaşayıb" keçməlidirlər, axı yerlərdə qeyd olunmuş sərhəd olmasa, dövlət də olmur.\nKTMT-nin güc ilə təsirinə gəldikdə isə, kəskin hərəkətlər üçün əsas və faktlar yoxdur. Azərbaycan sərhədçilərinin Ermənistan ərazisinə 3500 metr irəliləməsi barədə məlumatlar aşkar olaraq qəribə görünür. Burada kim kimi çaşdırmağa çalışır? KTMT-də müharibə və sülh problemləri ilə ciddi və məsuliyyətli mütəxəssislər məşğul olur. Ermənistana qarşı real təhlükə olmayacağı təqdirdə KTMT-nin hərbi reaksiyası da olmayacaq.\nKTM haqqında müqavilənin 2-ci maddəsində deyilir: "İştirakçı – dövlətlər onların maraqlarına toxunan beynəlxalq təhlükəsizliyə dair bütün vacib məsələlərlə bağlı bir-biri ilə məsləhətləşmələr aparacaq və bu məsələlərlə bağlı mövqelərini razılaşdıracaqlar. Bir və ya bir neçə iştirakçı dövlətin təhlükəsizliyinə, ərazi bütövlüyünə və suverenliyinə və ya beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyə qarşı təhdid yarandığı təqdirdə, iştirakçılar dərhal mövqelərinin əlaqələndirilməsi və yaranmış təhlükənin aradan qaldırılması məqsədilə müştərək məsləhətləşmələr mexanizmini işə salacaqlar".


Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar (ESG) - PDF Ücretsiz indirin\nDownload "Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar (ESG)"\nİbrahi̇m Bariş Caner\n1 Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar (ESG) Ali Təhsildə Keyfiyyətə Təminat üzrə Avropa Assosiasiyası (ENQA) Avropa Tələbələr Birliyi (ATB) Avropa Universitetlər Assosiasiyası (EUA) Ali Təhsil Müəssisələrinin Avropa Assosiasiyası (EURASHE) Müəllim Həmkarlar İttifaqları Federasiyası (Eİ) Avropa Biznes Təşkilatı (BusinessEurope ) Ali Təhsildə Keyfiyyət Təminatı üzrə Avropa Reyestri Təşkilatı (EQAR) May\n2 Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar (ESG) May 2015-ci ildə Yerevanda keçirilmiş Nazirlər Konfransında təsdiqlənib. Mündəricat Giriş sözü...3 I. Kontekst, əhatə dairəsi, məqsəd və prinsipləri...4 Kontekstin müəyyənləşdirilməsi...4 Əhatə dairəsi və Konsepsiya...4 ESG: məqsəd və prinsiplər...5 II. Ali təhsil sahəsində keyfiyyət təminatı üzrə Avropa standartları və təlimatlar ci hissə: Daxili keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar ci hissə: Xarici keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar cü hissə : Keyfiyyət təminatı agentlikləri üçün standartlar və təlimatlar Əlavə III. Standartların ümumi siyahısı\n3 Giriş sözü Avropa ali təhsil məkanında daxili keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar (ESG) Avropa Tələbələr Birliyi (ATB) 1, Ali Təhsil Müəssisələrinin Avropa Assosiasiyası (EURASHE), Avropa Universitetlər Assosiasiyası (EUA) ilə birlikdə Ali Təhsildə Keyfiyyətə Təminat üzrə Avropa Assosiasiyası (ENQA) tərəfindən hazırlanmış təklif əsasında ali təhsil məsələlərinə cavabdeh olan nazirliklər tərəfindən 2005-ci ildə qəbul olunmuşdur ci ildən etibarən keyfiyyət təminatında, eləcə də kvalifikasiya çərçivəsi, təlim nəticələrinin istifadəsinin tanınması və təşviqi kimi həyata keçirilən digər Boloniya tədbirlərində əhəmiyyətli irəliləyişlər baş vermişdir. Bütün bunlar tələbələrə əsaslanan tədris və təhsil istiqamətində köklü fikir dəyişikliyinə gətirib çıxarmışdır. Dəyişən konteksti nəzərə alaraq, Nazirlərin 2012-ci ildə birgə qəbul etdikləri rəsmi qərara (kommunike) əsasən, E4 Qrupuna Müəllim Həmkarlar İttifaqları Federasiyası (Eİ), Avropa Biznes Təşkilatı (BusinessEurope) və Ali Təhsildə Keyfiyyət Təminatı üzrə Avropa Reyestri Təşkilatı (EQAR) ilə əməkdaşlıq şəraitində şəffaflığını, tətbiqini, faydalılığını, eləcə də əhatə dairəsinin təkmilləşdirilməsi məqsədilə ESG-nin yenidən nəzərdən keçirilməsi məqsədilə ilkin təklifi hazırlamaq həvalə olundu. Görüşlər zamanı maraqlı tərəflərin və nazirliklərin nümayəndələrinin iştirakı ilə müzakirələr aparılmışdır. Həmin müzakirələr zamanı edilmiş bir sıra qeydlər, təkliflər, şərhlər və tövsiyələr Rəhbər Komitə tərəfindən diqqətlə təhlil edilmiş və nəzərə alınmış və ESG-nin son nəşrində öz əksini tapmışdır. Bütün qeyd olunanlarla yanaşı, nəşrdə bütün maraqlı tərəflərin Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatının təkmilləşdirilməsi üzrə həmrəy olmasının əks etdirilməsi bu məsələnin gələcəkdə uğurlu icrasına möhkəm əsas yaradır. Ali Təhsildə Keyfiyyətə Təminat üzrə Avropa Assosiasiyası (ENQA) Avropa Tələbələr Birliyi (ATB) Avropa Universitetləri Assosiasiyası (EUA) Ali təhsil müəssisələrinin Avropa Assosiasiyası (EURASHE) tərəfdaşlar: Müəllim Həmkarlar İttifaqları Federasiyası (Eİ) Avropa Biznes Təşkilatı (BusinessEurope ) Ali Təhsildə Keyfiyyət Təminatı üzrə Avropa Reyestri Təşkilatı (EQAR) ATB daha əvvələr ESİB Avropada Tələbələrin Milli Birliyi adı ilə fəaliyyət göstərmişdir. 3\n4 I. Kontekst, əhatə dairəsi, məqsəd və prinsiplər Kontekstin müəyyənləşdirilməsi Ali təhsil, tədqiqatlar və innovasiyalar sosial həmrəyliyin, iqtisadi yüksəlişin və beynəlxalq rəqabətədavamlılığın artırılmasında əhəmiyyətli rol oynayır. Avropa cəmiyyətlərinin daima inkişafda olan və biliklərə əsaslanan cəmiyyət qurmaq istəyini nəzərə aldıqda ali təhsilin sosial-iqtisadi və mədəni inkişafın əhəmiyyətli bir komponenti olduğu qənaətinə gəlmək olar. Eyni zamanda, bacarıq və qabiliyyətlərə dair tələblər artdığı üçün ali təhsil həmin tələblərə yalnız innovativ metodlardan istifadə etməklə cavab verə bilər. Ali təhsilin əlçatarlılığının artması ali təhsil müəssisələrinə daha çox müxtəlif fərdi təcrübələrdən yararlanmaq imkanı yaradır. Ali təhsilin müxtəlifliyə və dəyişən gözləntilərə cavab verə bilməsi üçün ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyətində əsaslı dəyişikliklər tələb olunur. Bu dəyişikliklərə təlim və tədris prosesində tələbəyə fərdi yanaşmanın artırılması, yeni şəraitə çevik uyğunlaşa bilən tədris metodlarından istifadə və rəsmi tədris planlarından kənarda əldə edilmiş qabiliyyətlərin tanınması aiddir. Ali təhsil müəssisələri həyata keçirdikləri missiyalara, tədris və əməkdaşlıq imkanlarına, o cümlədən beynəlmiləlləşmənin inkişafına, onların malik olduqları rəqəmsal tədris vasitələrinə və tətbiq etdikləri tədris formalarına görə fərqlənir. 2 Ali təhsil sistemlərinin və ali təhsil müəssisələrinin bu dəyişikliklərə cavab verməsində, eləcə də tələbələrin əldə etdiyi kvalifikasiyaların təmin edilməsində keyfiyyət təminatının rolu olduqca əhəmiyyətlidir və onların ali təhsil təcrübəsi müəssisənin əsas missiyalarındandır. Ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatların əsas məqsədi fərqli regionlarda və bütün maraqlı tərəflər arasında təhsil və tədris prosesində keyfiyyət təminatına dair ortaq anlayışın yaradılmasına töhfə verməkdir. Həmin standartlar və təlimatlar Avropa ali təhsil məkanında milli və institusional keyfiyyət təminatı sisteminin təkmilləşdirilməsində və regional əməkdaşlıq məsələsində vacib rol oynayır və rol oynamaqda davam edəcəkdir. Keyfiyyət təminatı prosesləri, xüsusi ilə xarici keyfiyyət təminatı prosesləri Avropa ali təhsil müəssisələrinin keyfiyyətini nümayiş etdirməyə və şəffaflığı artırmağa imkan verir, beləliklə, qarşılıqlı etimad yaratmağa, ali təhsil müəssisələrinin kvalifikasiyalarının, proqramlarının və xidmətlərinin daha yaxşı tanınmasına yardım edir. Müəssisələr və keyfiyyət təminatı agentlikləri ESG-dən ali təhsildə daxili və xarici keyfiyyət təminatı sistemləri üçün istinad sənəd kimi istifadə edir. Bundan əlavə, ESG tələblərinə cavab verən keyfiyyət təminatı agentliklərin reyestrinin aparılması üzrə məsul təşkilat olan Ali Təhsildə Keyfiyyət Təminatı üzrə Avropa Reyestri fəaliyyətində ESG-yə əsaslanır. Əhatə dairəsi və konsepsiyası ESG ali təhsildə daxili və xarici keyfiyyət təminatı üzrə standartlar toplusudur. ESG keyfiyyət standartlarını və keyfiyyət təminatı prosesinin həyata keçirilməsi proseslərini müəyyən etmir, lakin ali təhsildə tədris mühiti və keyfiyyətin uğurlu şəkildə təmin olunmasında vacib olan sahələr üzrə istiqamət göstərir. ESG Avropa ali təhsil məkanının ali təhsilində qarşılıqlı etimad və şəffaflığın təşviqinə töhfəsini verən kvalifikasiya çərçivəsi, ECTS (Avropa Kredit Köçürməsi Sistemi) və diploma əlavənin də daxil olduğu daha geniş kontekstdə nəzərdən keçirilməlidir. 2 Avropa Komissiyasından məlumat: təhsilə başlama: yeni texnologiyalardan və Açıq Təhsil resurslarından istifadə edilməklə hamı üçün innovativ tədris və təhsil imkanlarının yaradılması, COM (2013) 654 yekun, 4\n6 Düzəlişlər edilmiş ESG May 2015-ci ildə Yerevanda keçirilmiş Nazirlər Konfransında təsdiqlənib. ESG əsas diqqət ali təhsil müəssisələrində təlim və tədris prosesinə, o cümlədən təlim mühiti və bununla əlaqədar aparılan tədqiqat və innovasiya işlərində keyfiyyət təminatına yetirilir. Əlavə olaraq, ali təhsil müəssisələri tədqiqat və idarəetmə kimi digər fəaliyyət sahələrində də keyfiyyət təminatını və artırılmasının təmin edən müvafiq siyasət və proseduralara malikdir. ESG yerləşdiyi məkandan və formasından asılı olmayaraq Avropa ali təhsil məkanına daxil olan bütün ali təhsil müəssisələrinə, o cümlədən transmilli və transsərhəd təhsil xidmətləri göstərən bütün ali məktəblərə aid edilir. Bu sənəddə proqram termini ali təhsil sahəsində formal dərəcə alınmasını nəzərdə tutmayan proqramlar da daxil olmaqla ən geniş mənada istifadə edilir. Ali təhsil bir neçə vəzifənin həyata keçirilməsini qarşısına məqsəd qoymuşdur. Həmin məqsədlərə tələbələri cəmiyyətdə fəal vətəndaş olmağa və gələcəkdə karyera qurmağa (məşğulluq imkanlarına tövhə verməklə) hazırlanması, şəxsiyyət kimi inkişaf etmələrinə töhfə verilməsi, müasir və geniş biliklər bazasının yaradılması, tədqiqat və innovasiyaların stimullaşdırılması da daxildir. 3 Ali təhsildə fərqli məsələləri prioritet hesab edən müxtəlif maraqlı tərəflər keyfiyyət məsələsinə də müxtəlif aspektlərdən yanaşa bilərlər. Bu səbəbdən də, ali təhsildə keyfiyyət amili müxtəlif cür qiymətləndirə bilər və keyfiyyət təminatı prosesində bütün bu məsələlər nəzərə alınmalıdır. Keyfiyyətin tərifi mürəkkəbdir və əsasən müəllim, tələbə və institusional (akademik) tədris mühiti arasında qarşılıqlı əlaqələrin nəticəsidir. Keyfiyyət təminatı sistemi elə bir tədris mühiti təmin etməlidir ki, proqramların məzmunu, biliklərin əldə edilməsi imkanları və resurslar nəzərdə tutulmuş məqsədlərə uyğun olsun. Keyfiyyət təminatı fəaliyyətlərinin əsasında iki oxşar məqsəd dayanır: hesabatlılıq və keyfiyyətin artırılması. Bu iki prinsip birlikdə ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyətinə etimad yaradır. Keyfiyyət təminatı prosesi uğurlu şəkildə həyata keçirildiyi təqdirdə ali təhsil müəssisəsi və ictimaiyyət ali təhsil müəssisəsinin fəaliyyətinin keyfiyyəti haqqında müvafiq məlumatla təmin olunur və görülən işlərin keyfiyyətinin necə yüksəldilməsinə dair məsləhət və tövsiyələr verilir. Keyfiyyət təminatı və artırılması bir biri ilə bağlı məsələlərdir. Tələbələr, müəllim-professor heyəti, ali məktəblərin rəhbərliyi və idarə heyəti öz peşəkar fəaliyyət sahəsi üzrə keyfiyyət mədəniyyətinin təkmilləşdirilməsinə yardım edə bilərlər. Bu sənəddə göstərilmiş Keyfiyyət təminatı termini davamlı təkmilləşdirmə dövrəsi çərçivəsində həyata keçirilən bütün fəaliyyətləri təsvir etmək üçün istifadə olunur (başqa sözlə, keyfiyyət təminatı və artırılması fəaliyyəti). Bu sənəddə başqa bir məsələ nəzərdə tutulmadıqda, maraqlı tərəflər dedikdə ali təhsil müəssisinin fəaliyyətinə cəlb olunmuş bütün şəxslər - tələbələr və işçi heyəti də daxil olmaqla, kənar maraqlı tərəflər olan işəgötürənlər və ali məktəblərlə əməkdaşlıq edən üçüncü şəxslər nəzərdə tutulur. Bu Standart və təlimatlarda istifadə olunan müəssisə sözü ali təhsil müəssisəsi deməkdir. Ali təhsil müəssisənin keyfiyyət təminatı məsələsinə yanaşmasından asılı olaraq bu yanaşma bütövlükdə müəssisəyə və ya müəssisədə fəaliyyət göstərən istənilən şəxsə aid edilə bilər. ESG: məqsəd və prinsiplər ESG-nin aşağıdakı məqsədləri vardır: Avropa, milli və istitusional səviyyədə təlim və tədris üzrə keyfiyyət təminatı sistemlərinin ümumi çərçivəni müəyyənləşdirmək; Avropa ali təhsil məkanında ali təhsilin keyfiyyət təminatına və yaxşılaşdırılmasına imkan yaratmaq; 3 Avropa Şurasının Nazirlər Komitəsinin ali təhsil və tədqiqat üzrə ictimai məsuliyyətə dair Tövsiyələri Rec(2007)6, 6\n7 Qarşılıqlı etimadı təmin etməklə milli sərhədlər daxilində və xaricində tanınma və mobillik məsələlərinə yardım göstərilməsi; Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üçün zəruri olan məlumatın təmin olunması. Bu məqsədlər müxtəlif institutlar, agentliklər və ölkələrdə ESG-dən müxtəlif cür istifadə edilə bilməsi üçün əsas yaradır. Avropa ali təhsil məkanı müxtəlif siyasi sistemlərin, fərqli ali təhsil sistemlərinin, çeşidli sosial mədəni və təhsil ənənələrinin, ayrı-ayrı dillərin, tam fərqli meyllərin və gözlənilən nəticələrin mövcudluğu ilə səciyyələnir. Bütün bu sadalananlar ali təhsildə keyfiyyət və keyfiyyət təminatı məsələlərində birtərəfli yanaşmanı uyğunsuz edir. Bütün bu standartların geniş şəkildə qəbul olunması Avropada keyfiyyət təminatının ortaq anlayışının yaradılması üçün ilkin şərtdir. Məhz bu səbəbdən, bütün təhsil formalarına tətbiq edilə bilinməsi üçün ESG mümkün qədər ümumiləşdirilmiş olmalıdır. ESG keyfiyyət təminatı üzrə agentliklərin və onların fəaliyyətlərinin qiymətləndirilməsi üçün Avropada mövcud olan keyfiyyət səviyyəsinə uyğun olan meyarlar təklif edir. 4 Bütün bunlar Avropa ali təhsil məkanında fəaliyyət göstərən keyfiyyət təminatı agentliklərinin eyni prinsiplərə riayət etmələrini təmin edir və proses və prosedurlar onların məqsəd və fəaliyyət göstərdikləri kontekstə uyğun hazırlanıb. ESG Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatında aşağıdakı dörd prinsipə əsaslanır: Ali təhsil müəssisələri göstərdikləri təhsil xidmətlərinin keyfiyyət təminatına birbaşa cavabdehlik daşıyır; Keyfiyyət təminatı müxtəlif ali təhsil sistemləri, müəssisələr, proqramlar və tələbələrlə əlaqədar müxtəlif məsələlərlə məşğul olur; Keyfiyyət təminatı sistemi keyfiyyət mədəniyyətinin inkişaf etdirilməsini dəstəkləyir; Keyfiyyət təminatı tələbələrin, digər maraqlı tərəflərin və cəmiyyətin ehtiyaclarını və təhsildən gözləntilərini nəzərə alır. 4 Ali Təhsildə Keyfiyyət Təminatı üzrə Avropa Reyestri Təşkilatının siyahısına daxil olmaq üçün müraciət edən agentliklərdə ESG-nin müəyyən etdiyi meyarlara uyğun olaraq xarici yoxlamalar keçirilir. Ali Təhsildə Keyfiyyətin Təminatı üzrə Avropa Assosiasiyası, öz növbəsində, keyfiyyətin təminatı üzrə agentliklərə tam hüquqlu üzvlük statusunun verilməsi zamanı ESG-yə uyğunluğu əsas götürür. 7\n8 II. Ali təhsil sahəsində keyfiyyət təminatı üzrə Avropa standartları və təlimatları Keyfiyyət təminatı üzrə standartlar üç hissəyə bölünür: 1) Daxili keyfiyyət təminatı; 2) Xarici keyfiyyət təminatı; 3) Keyfiyyət təminatı agentlikləri. Qeyd olunmalıdır ki, yuxarıda qeyd olunan üç standart bir-biri ilə bağlıdır və birlikdə Avropa keyfiyyət təminatı çərçivəsinin əsasını təşkil edir. Xarici keyfiyyət təminatı standartlarının (2-ci hissə) daxili keyfiyyət təminatı standartlarını tanıması (1-ci hissə) ali təhsil müəssisələrinin daxili keyfiyyət təminatı sahəsində apardığı işlərin xarici keyfiyyət təminatı standartlarına uyğun olmasını nümayiş etdirir. 3-cü bəndə əks olunmuş standartlar 2-ci bəndə əks olunmuş standartlarla eyni qaydada əlaqələnir. Beləliklə, yuxarıda qeyd olunan üç komponent (hissə) ali təhsil müəssisələrində və agentliklərdə bir birini tamamlayır və digər maraqlı tərəflər də bu işə öz töhfəsini verir. Bir sözlə, üç hissə bir tam kimi qəbul olunmalıdır. Standartlar Avropa ali təhsil məkanında keyfiyyət təminatı üzrə razılaşdırmış və qəbul edilmiş praktikanı müəyyən edir. Bu səbəbdən, ali təhsil müəssisələri tərəfindən göstərilən təhsil xidmətləri həmin standartlara uyğun olmalıdır. Keyfiyyət təminatı üzrə standartların ümumiləşdirilmiş siyahısı üçün Əlavəyə bax. Təlimatlar standartların nə üçün vacib olmasını izah etməklə onların necə həyata keçirilməli olduğunu təsvir edir. Həmin standartlar keyfiyyət təminatı ilə məşğul olan şəxslərin müvafiq sahədə keyfiyyət təminatı məsələsini nəzərdən keçirməsi üçün yaxşı bir imkan yaradır. Təlimatların həyata keçirilməsi kontekstdən asılı olaraq fərqli ola bilər. 8\n9 1-ci hissə: Daxili keyfiyyət təminatı üzrə standartlar və təlimatlar 1.1.Keyfiyyət təminatı siyasəti Ali təhsil müəssisələri ictimaiyyət üçün açıq olan və onların starteji idarəetməsinin bir hissəsini təşkil edən keyfiyyət təminatı siyasətinə malik olmalıdırlar. Təşkilatın daxilində olan maraqlı tərəflər bu siyasəti müvafiq struktur və proseslər vasitəsi ilə və eyni zamanda təşkilatdan kənarda olan maraqlı tərəfləri də bu prosesə cəlb etməklə həmin siyasəti inkişaf etdirməli və həyata keçirməlidirlər. Siyasətlər və proseslər ali təhsil müəssisəsinin davamlı inkişafını təmin edən və onun hesabatlılıq sisteminə töhfəsini verən institusional keyfiyyət təminatı sisteminin əsas dayağıdır. Bu, bütün daxili maraqlı tərəflərin keyfiyyətə dair üzərinə məsuliyyət götürməsini və müəssisənin bütün səviyyələrində keyfiyyət təminatında iştirakını təşviq edən keyfiyyət mədəniyyətinin yaradılmasını dəstəkləyir. Bunu asanlaşdırmaq məqsədilə siyasət rəsmi statusa malikdir və ictimaiyyətə açıqdır. Keyfiyyət təminatı siyasətləri tədqiqat, təlim və tədris arasında əlaqəni əks etdirdikdə və ali məktəblərin fəaliyyət göstərdikləri milli konteksti, institusional konteksti və strateji yanaşmanı nəzərə aldıqda daha səmərəli olur. Bu siyasət aşağıdakı məsələlərə yardım edir: Keyfiyyət təminatı sisteminin təşkili; departament, şöbə və digər təşkilatı vahidlər, habelə ali təhsil müəssisələrinin rəhbərliyi, sıravi əməkdaşlarının keyfiyyət təminatı ilə bağlı məsuliyyət daşıması; Akademik dürüstlük və azadlıqlar, akademik saxtakarlığa qarşı mübarizə; Ali məktəbin tələbə və işçilərinə qarşı ayrıseçkiliyin və dözümsüzlüyün olmaması; Keyfiyyət təminatı prosesinə xarici maraqlı tərəflərin cəlb olunması. Bu siyasət bütün müəssisənin iştirakına imkan verən müxtəlif daxili keyfiyyət təminatı prosesləri vasitəsilə tətbiq edilir. Siyasətin həyata keçirilməsi, nəzarət edilməsi və yoxlanılması üsul və vasitələrini ali təhsil müəssisələri müəyyən edir. Keyfiyyət təminatı siyasəti ali təhsil müəssisələrinin üçüncü tərəfə həvalə etdiyi funksiyalarına da aid edilir. 1.2.Proqramların tərtib və təsdiq olunması Ali təhsil müəssisələri proqramlarının tərtib və təsdiq olunmasını nəzərdə tutan proseslərə malik olmalıdır. Proqramlar tərtib olunarkən onların qarşısında qoyulan tapşırıqlar, o cümlədən gözlənilən təlim nəticələri nəzərə alınmalıdır. Proqramda nəzərdə tutulan kvalifikasiya aydın şəkildə müəyyən edilməli və əlaqələndirilməli, ali təhsil üzrə milli kvalifikasiya çərçivəsinə, Avropa ali təhsil məkanının kvalifikasiya çərçivəsinə uyğun olmalıdır. 9\n10 Təhsil proqramları ali təhsil müəssisələrinin tədris missiyasının əsasında dayanır. Təhsil proqramları tələbələrin fərdi inkişafına təsir edəcək, onların gələcək karyeralarında tətbiq oluna biləcək və üçüncü tərəflərə ötürülə biləcək akademik bilik və bacarıqlar aşılayır. Proqramlar : Institusional strategiyaya cavab verən və açıq şəkildə nəzərdə tutulmuş təlim nəticələri olan ümumi proqrama uyğun tərtib edilir; Tələbələrin və digər maraqlı tərəflərin iştirakı ilə hazırlanır; Xarici təcrübədən və məlumat resurslarından istifadə olunmaqla hazırlanır; Avropa Şurasının ali təhsilə dair dörd məqsədini əks etdirir (əhatə dairəsi və konsepsiyalar); Tələbələrin təhsildə rahat şəkildə irəliləməsini təmin edir; Tələbələrin iş yükünü müəyyənləşdirir ( məsələn ECTS) ; müvafiq hallarda tələbələrin ali təhsil müəssisəndən kənarda olan təcrübə fəaliyyətini əhatə etməlidir 6 ; Institusional qaydada formal olaraq təsdiq olunmalıdırlar; 1.3. Tələbələrə yönəldilmiş təhsil, tədris və qiymətləndirmə Müəssisələr proqramların tələbələrin tədris prosesinin yaradılmasında fəal iştirakını təşviq edəcək və tələbələrin qiymətləndirilməsinin bu yanaşmanı əks etdirəcək tərzdə icrasını təmin etməlidirlər. Tələbələrə yönəldilmiş təhsil və tədris tələbələrin motivasiyanın artırılması, özünü təhlil etməsi və təhsil prosesinə cəlb olunmasında vacib rol oynayır. Bu səbəbdən, təhsil proqramlarının tərtibi və tədrisi, eləcə də nəticələrin qiymətləndirilməsi diqqətlə nəzərdən keçirilməlidir. Tələbələrə yönəldilmiş təhsil və tədrisin həyata keçirilməsi aşağıdakıları nəzərdə tutur: təhsildə yeni/dəyişən təhsil üsullarının istifadəsinə imkan yaratmaqla tələbələrin müxtəlifliyinə hörmətlə yanaşmaq və onların ehtiyaclarına xidmət etmək; müvafiq hallarda tədrisin müxtəlif yollarla həyata keçirilməsini nəzərdən keçirmək və tətbiq etmək; müxtəlif pedaqoji metodlardan məharətlə istifadə etmək; tədris formalarını və pedaqoji metodları daim qiymətləndirmək və uyğunlaşdırmaq; müəllimdən müvafiq təlimat və yardım almaq şərti ilə təhsil alan şəxslərdə müstəqillik hissini stimullaşdırılmaq; tələbə və müəllim arasında münasibətlərinin qarşılıqlı hörmət əsasında qurulmasını təşviq etmək; tələbələrin şikayətlərinə baxılması üçün müvafiq proseduraları yaratmaq. Tələbələrin irəliləyişi və gələcək karyeraları üçün qiymətləndirmə önəmli olduğundan, qiymətləndirmə üzrə keyfiyyət təminatı prosesləri aşağıdakıları nəzərə almalıdır: 6 tələbələrin təhsil aldıqları müddətdə onların təhsil aldıqları sahədə təcrübələrinin artırılması məqsədi ilə ali təhsil müəssisəsindən kənarda həyata keçirilən təcrübə, internatura və sair oxşar fəaliyyətlər. 10\n11 bilikləri qiymətləndirən şəxslər mövcud imtahan və yoxlamaların aparılması metodları ilə tanış olmalıdırlar və bu sahədə bilik və bacarıqlarının təkmilləşdirilməsində onlara yardım göstərilməlidir; qiymətləndirmə meyarları və metodları, habelə qiymət verilməsi meyarları qabaqcadan nəşr olunur; qiymətləndirmə prosesi tələbələrdən gözlənilən təlim nəticələrini nümayiş etdirməyə imkan verir. Ehtiyac olduqda, tələbələrə təhsil prosesi üzrə tövsiyələrlə əlaqədar rəy verilir; mümkün olan hallarda qiymətləndirmə bir neçə şəxs tərəfindən aparılır; qiymətləndirmə qaydalarında yüngülləşdirici hallar nəzərdə tutulur; qiymətləndirmə davamlı və obyektiv olmalı, ayrıseçkiliyə yol verilməməli və qabaqcadan elan olunmuş proseduralara uyğun həyata keçirilməlidir; qiymətləndirmə ilə bağlı tələbələrin şikayət etməsi üçün formal proseduralar mövcud olmalıdır Tələbələrin ali məktəbə qəbulu, təhsil alması, tanınması və attestasiyası Ali təhsil müəssisələri tələbələrin ali məktəbə qəbulu, qaydalarını qabaqcadan müəyyən və bəyan etməlidirlər. təhsil alması, tanınması və attestasiya Elmi kareyaralarında uğur əldə etmək üçün tələbələrə şəraitin yaradılması və bu sahədə onlara yardım göstərilməsi tələbələrin, ali məktəblərin və ümumilikdə təhsil sisteminin marağındadır. Nəzərdə tutulmuş məqsədlərin tələblərinə cavab verən qəbul, tanınma və buraxılış proseduralarının olması olduqca vacibdir. Tələbələrin ali təhsil müəssisələrinin daxilində və kənarda mobilliyi baxımından bu məsələlərin vacibliyi xüsusi ilə aktualdır. Ali təhsil müəssisələrinə qəbul proseslərinin və meyarlarının bir qaydada və şəffaf formada həyata keçirilməsi çox əhəmiyyətlidir. Ali təhsil müəssisələri tələbələrin irəliləyişi haqqında məlumatların toplanılması, yoxlanılması və işlənilməsi üzrə alət və proseslər tətbiq etməlidir. Ali təhsil kvalifikasiyalarının, təhsil dövrünün və əvvəlki təhsilin tanınması, o cümlədən qeyri-formal və informal təhsilin tanınması təhsil prosesi baxımından, xüsusi ilə mobillik məsələləri baxımından böyük əhəmiyyət kəsb edir. Tanınma proseduraları aşağıdakı şərtlərə əsaslanır: tanınma üzrə institusional praktikanın Tanınma üzrə Lissabon Konvensiyasının prinsiplərinə uyğun olması; bütün ölkə üzrə tanınmanın təmin edilməsi məqsədilə digər ali təhsil müəssisələri, keyfiyyət təminatı agentlikləri və milli ENİC/NARİC* mərkəzi ilə əməkdaşlıq. Tələbənin ali təhsil müəssisini bitirməsi ali təhsil prosesinin kulminasiyası hesab olunur. Təhsil müəssisəsini bitirdikdə tələbələrə verilmiş kvalifikasiyanı, o cümlədən təlim nəticələrini, elmi səviyyəni və statusu əks etdirən sənəd verilməlidir. * ENİC/NARİC Avropa Məlumat Mərkəzləri Şəbəkəsi /Milli Akademik tanınma üzrə məlumat mərkəzi 11\n12 1.5. Müəllim heyəti Ali təhsil müəssisələrində çalışan müəllimlərin səriştələri həmin ali təhsil müəssisələri tərəfindən müəyyən olunur. Müəllim heyətinin işə qəbulunda və digər kadr məsələlərində şəffaf və ədalətli qaydalar tətbiq edilməlidir. Tələbələrin yaxşı təcrübə, bilik, bacarıq və vərdişlərə yiyələnməsində müəllimlərin böyük rolu var. Tələbə heyətinin diversifikasiyası və təlim nəticələrinin önə çəkilməsi tələbəyə yönəldilmiş təhsil və tədrisin olmasını tələb edir. Bu səbəbdən tədris prosesində müəllimin rolu dəyişir (baxın: standart 1.3). Ali təhsil müəssisələrində çalışan əməkdaşların peşəkarlığına və onların vəzifələrini səmərəli şəkildə yerinə yetirməsini mümkün edən müvafiq mühitin yaradılmasına görə ali təhsil müəssisələri birbaşa məsuliyyət daşıyır. Müvafiq mühitin yaradılması aşağıdakı məsələlərə töhfə verir: əməkdaşların işə qəbulu və tədrisin əhəmiyyətini vurğulayan iş şəraiti yaratmaq məqsədilə aydın, şəffaf və ədalətli proseslərin tətbiqi və riayət edilməsi; müəllim heyətinin peşəkar inkişafını təmin edən münbit şəraitin yaradılması və inkişaf etdirilməsi; təhsil və tədqiqat işləri arasında əlaqənin gücləndirilməsinə yönəlmiş elmi fəaliyyətin həvəsləndirilməsi; tədrisdə innovasiyaların tətbiqi və yeni texnologiyalardan istifadənin həvəsləndirilməsi Təhsil resursları və tələbələrə dəstək Təhsil və tədris proseslərinin həyata keçirilməsi üçün ali təhsil müəssisələri müvafiq maliyyə imkanlarına malik olmalıdır. Tələbələrin tədris resurslarına çıxışı təmin olunmalıdır və onlara bu sahədə dəstək verilməlidir. Tələbələrin ali təhsil müddətində yüksək təcrübəyə yiyələnmələrinin təmin edilməsi məqsədi ilə ali təhsil müəssisələri tələbələrin istifadəsi üçün bir sıra tədris resursları təqdim edir. Tədris resurslarına kitabxana, tədris vasitələri və İT infrastrukturu, habelə tyutor, konsultant və digər məsləhətçilər tərəfindən verilən məsləhət və tövsiyələr daxildir. Tələbələrin mobilliyinin artırılmasında yardımçı xidmətlərin rolu xüsusi ilə əhəmiyyətlidir. Tədris resursları ayrılarkən, hazırlanarkən və tələbələrin ixtiyarına verilərkən, eləcə də tələbələrə dəstək göstərilərkən, müxtəlif qrup və kateqoriyadan olan tələbələrin (yaşlı tələbələr, qiyabi bölmədə təhsil alan, işləyən və xarici tələbələr, habelə fiziki qüsurlu tələbələr) ehtiyacları, tələbəyə yönəldilmiş təhsil formasına keçid məsələsi, habelə təhsil və tədrisin şəraitdən asılı olaraq tez uyğunlaşan formaları nəzərə alınmalıdır. Institusional kontekstdən asılı olaraq yardımçı fəaliyyət və yardımçı vasitələr müxtəlif yollarla təşkil oluna bilər. Buna baxmayaraq, daxili keyfiyyət təminatı sistemi bütün resursların məqsədəuyğun və əlçatan olmasını təmin etməli və tələbələrin istifadəsi üçün təqdim edilən xidmətlər barədə onları məlumatlandırmalıdır. Yardımçı xidmətlərin göstərilməsində köməkçi və inzibati heyətin rolu olduqca əhəmiyyətlidir. Bu səbəbdən də həmin əməkdaşlar peşəkar olmalı və biliklərini artırmaq imkanına malik olmalıdırlar. 12\n13 1.7. Məlumatın idarə olunması Ali təhsil müəssisələri onlara məxsus proqramların və digər fəaliyyətlərin səmərəli şəkildə həyata keçirilməsini təmin etmək üçün ehtiyac duyulan məlumatları əldə etməli, təhlil etməli və istifadə etməlidirlər. Əsaslandırılmış qərarların qəbul edilməsi, müsbət və mənfi cəhətlərin müəyyən edilməsində dürüst məlumatlara malik olmaq olduqca əhəmiyyətlidir. Təhsil proqramları və digər fəaliyyətlər barədə məlumatların toplanması və təhlili ilə bağlı aparılan işlər daxili keyfiyyət təminatı sisteminə aiddir. Ali təhsil müəssisəsinin formasından və yerinə yetirdiyi vəzifədən asılı olaraq əldə edilməsi tələb olunan məlumatların xarakteri də fərqlənə bilər. Məlumatlar aşağıdakı məsələləri əhatə etməlidir: əsas qiymətləndirilmə göstəriciləri; tələbə heyəti haqqında qısa məlumat; təhsil alan tələbələrin, ali təhsil müəssisəsini uğurla başa vuran və xaric olan tələbələrin sayı; tələbələrin təhsil proqramlarından məmnunluğu; tədris resursları və tələblərə yardım edilməsi; məzunların peşəkar fəaliyyətlərində əldə etdikləri nailiyyətlər. Məlumatların toplanması müxtəlif yollarla həyata keçirilə bilər. Tələbələrin və işçi heyətin məlumatların toplanması və növbəti addımların planlaşdırılması fəaliyyətinə cəlb olunması olduqca əhəmiyyətlidir İctimaiyyət üçün məlumat Ali təhsil müəssisələri fəaliyyətləri, o cümlədən proqramları barədə aydın, dəqiq, obyektiv və son məlumatları nəşr etməlidir. Məlumatlar əlçatarlı olmalıdır. Ali təhsil müəssisəsi haqqında məlumatlar gələcək və cari tələbələr, məzunlar, digər maraqlı tərəflər və ictimaiyyət üçün faydalıdır. Bu səbəbdən, ali təhsil müəssisələri fəaliyyətləri, təklif etdikləri proqramlar, seçim meyarları, proqramlardan gözlənilən təlim nəticələri, proqramların verdikləri kvalifikasiyalar, təhsil, tədris və qiymətləndirmədə istifadə edilən proseduralar, keçid balları, tələbələr üçün yaradılmış tədris imkanları, işlə təmin olunmuş məzunların sayı ilə bağlı məlumatı ictimaiyyətə təqdim etməlidirlər Proqramların daimi monitorinqinin aparılması və vaxtaşırı yoxlanılması Ali təhsil müəssisələri tədris proqramlarında nəzərdə tutulmuş məqsədlərə nail olmaq, habelə tələbələrin və cəmiyyətin ehtiyaclarını təmin etmək məqsədi ilə proqramların daimi monitorinqi aparılmalı və vaxtaşırı yoxlanılmalıdır. Proqramların yoxlanılmasının nəticəsi kimi həmin proqramlar təkmilləşməlidir. Planlaşdırılan və ya həyata keçirilən hər hansı bir fəaliyyət barədə bütün aidiyyəti tərəflərə məlumat verilməlidir. 13\n14 Tədris proqramlarının müntəzəm olaraq monitorinqinin aparılması, nəzərdən keçirilməsi və düzəlişlərin edilməsində məqsəd tədris prosesinin lazımi qaydada icrasının təmin edilməsi və tələbələr üçün əlverişli tədris mühitinin yaradılmasıdır. Buraya aşağıdakı məsələlərin qiymətləndirilməsi daxil edilir: tədris edilən proqramın həmin sahə üzrə aparılan son tədqiqatların nəticələrini əks etdirməsi və bu fənn üzrə mövcud olan ən son proqramlara uyğun olmasının təmin edilməsi; cəmiyyətin dəyişən ehtiyaclarının müəyyən edilməsi; tələbələrin iş yükü, təhsil alması və təhsilini tamamlaması; tələbələrin qiymətləndirilməsi üçün istifadə edilən proseduraların səmərəliliyi; tələbələrin proqramdan gözlədikləri nəticələr, onların ehtiyacları və proqramdan məmnunluqları; tədris mühiti, yardımçı xidmətlər və qeyd olunanların proqramın məqsədlərinə uyğun olması. Tələbələrin və digər maraqlı tərəflərin iştirakı ilə proqramlar daima nəzərdən keçirilərək onlara düzəlişlər edilir. Toplanmış məlumatların təhlili aparılır və proqramın müasirliyinin təmin edilməsi üçün müvafiq düzəlişlər edilir. Düzəliş edilmiş proqram ictimaiyyətə təqdim edilir Dövri olaraq xarici keyfiyyət təminatı Dövri olaraq ali təhsil müəssisələri ESG-yə uyğun olaraq xarici keyfiyyət təminatı vasitəsi ilə yoxlamadan keçməlidir. Ali təhsil müəssisələrdə daxili keyfiyyət təminatının səmərəliliyi xarici keyfiyyət təminatı zamanı müxtəlif yollarla yoxlanıla bilər və təkmilləşdirmə üçün katalizator rolunu oynaya və müəssisə üçün yeni imkanlar aça bilər. Proses eləcə də ali təhsil müəssisinin fəaliyyətinin keyfiyyəti haqqında ali məktəb və ictimaiyyətə məlumat təqdim edəcək. Xarici keyfiyyət təminatı məqsədi ilə keçirilən yoxlamalar zamanı ali təhsil müəssisələrinin fəaliyyətini tənzimləyən qanunvericilik aktlarının tələbləri nəzərə alınmalıdır. Bu səbəbdən, qanunvericilik aktlarının tələbindən asılı olaraq xarici keyfiyyət təminatı sistemi müxtəlif formalarda həyata keçirilə və müxtəlif təşkilati səviyyələrdə (proqram, fakültə və ya institut) aparıla bilər. Keyfiyyət təminatı davamlı proses olmaqla hər hansı bir rəyin verilməsi, hesabatın tərtib edilməsi və ya ali təhsil müəssisəsinin daxilində növbəti proseduranın həyata keçirilməsi ilə yekunlaşmır. Bu səbəbdən, ali təhsil müəssisələri növbəti xarici keyfiyyət təminatı prosesinə hazırlaşarkən keçirilmiş son prosesinin nəticələrini nəzərə almalıdırlar. 14\n15 2-ci hissə: xarici keyfiyyət təminatı 2.1. Daxili keyfiyyət təminatı prosesinin nəzərdən keçirilməsi Xarici keyfiyyət təminatı ESG nin 1-ci hissəsində təsvir edilmiş daxili keyfiyyət təminatının səmərəliliyini qiymətləndirməlidir. Ali təhsil müəssisələrində keyfiyyət təminatı sistemi ali təhsil müəssisələrinin proqramlarının və göstərdiyi digər xidmətlərin keyfiyyətinə görə məsuliyyət daşıyır. Bu səbəbdən də xarici keyfiyyət təminatı sisteminin ali təhsil müəssisələrinin keyfiyyət təminatına dair öhdəliklərini tanıması və dəstəkləməsi əhəmiyyət daşıyır. Daxili və xarici keyfiyyət təminatı sistemləri arasında əlaqənin təmin olunması məqsədi ilə xarici keyfiyyət təminatı sistemi 1-ci hissədə qeyd olunmuş standartları nəzərə almalıdır Nəzərdə tutulmuş məqsədlərə uyğun olan metodologiyanın hazırlanması Xarici keyfiyyət təminatı sistemi müvafiq qanunvericilik aktlarının tələbləri nəzərə alınmaqla həmin sistem qarşısına qoyulan məqsədlərə cavab verməsi şərti ilə hazırlanmalıdır. Səmərəlilik və obyektivliyin təmin edilməsi məqsədilə xarici keyfiyyət təminatının aydın hədəflərə malik olması olduqca önəmlidir. Hədəflər maraqlı tərəflər arasında razılaşdırılmalıdır. Prosesin hədəf və məqsədləri, habelə yerinə yetirilməsi aşağıdakıları əhatə etməlidir: ali məktəblərin üzərinə qoyulan iş yükünün səviyyəsi və xərclərin nəzərə alınması; keyfiyyətin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə ali təhsil müəssisələrinin dəstəyə olan ehtiyacının nəzərə alınması; ali təhsil müəssisələrinə keyfiyyətin yaxşılaşdırılması sahəsində əldə etdikləri nailiyyətləri nümayiş etdirmək üçün imkanların yaradılması; nəticələr və sonrakı tədbirlər barədə aydın məlumatın əldə edilməsi. Ali təhsil müəssisələri daxili keyfiyyət təminatı sistemlərinin səmərililiyini nümayiş etdirə bilsə, xarici keyfiyyət təminatı sistemi daha çevik formada işləyə bilər Prosesin həyata keçirilməsi Xarici keyfiyyət təminatı prosesləri etibarlı və faydalı olmalı, əvvəlcədən müəyyən edilib razılaşdırılmalı və ictimaiyyətə bəyan olunmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı prosesləri zamanı aşağıdakı şərtlərə əməl olunmalıdır: özünüqiymətləndirmə və ya buna oxşar proseslər həyata keçirilməli; xarici qiymətləndirilmə zamanı qiymətləndirilmə aparılan yerə səfər edilməli; kənar qiymətləndirilmənin aparılması nəticəsində hesabat tərtib olunmalı; bu sahədə işlərin davam etdirilməsi. 15\n16 Xarici keyfiyyət təminatı prosesi peşəkar, davamlı və şəffaf formada aparıldıqda hamı tərəfindən qəbul ediləcəkdir və müsbət təsiri olacaqdır. Xarici keyfiyyət təminatı sisteminin məqsədindən asılı olaraq ali təhsil müəssisələri xarici keyfiyyət təminatı prosesinin həyata keçirilməsi üçün özünüqiymətləndirmə və ya yardımçı sübutlar daxil olmaqla digər materialları əsas kimi təqdim etməlidir. Maraqlı tərəflər müəssisəyə səfərlər təşkil etdikdə onlarla aparılmış müsahibələrin yazılı protokolları tərtib olunmalı və sənədlərə əlavə olunmalıdır. Qiymətləndirmə prosesini əks etdirən nəticələr kənar ekspertlər (bax standart 2.5) tərəfindən tərtib edilmiş hesabatda (bax standart 2.4) öz əksini tapmalıdır Müstəqil ekspertlər Xarici keyfiyyət təminatı üzrə müstəqil ekspert qrupunda tələbələr də təmsil olunmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı prosesinin əsasında müstəqil ekspertlər tərəfindən hazırlanmış və bir çox məsələləri əhatə edən ekspert rəyi dayanır. Həmin rəyin hazırlanmasında agentliyin fəaliyyətinə cəlb olunmuş ali təhsil müəssisəsinin əməkdaşları, müəllim-professor heyəti, tələbələr və işə götürənlər / peşəkar mütəxəssislər - ekspertlər iştirak edir. Ekspertlərin fəaliyyətinin səmərəli və ahəngdar şəkildə təşkil edilməsi üçün aşağıdakı şərtlər təmin olunmalıdır : ekspertlər düzgün seçilməlidir; öz vəzifələrin yerinə yetirə bilmələri üçün ekspertlər müvafiq bacarıq və səriştəyə malik olmalıdırlar; ekspertlərə müvafiq təlimlər keçirilməli və/və ya onlar təlimatlandırılmalıdır. Ekspertlərin müstəqilliyinin təmin edilməsi məqsədi ilə agentlik maraqların toqquşmaması prinsipini rəhbər tutmalıdır. Keyfiyyət təminatı üzrə ekspert qrupuna beynəlxalq ekspertlərin daxil edilməsi daha məqsədəuyğundur. Belə ki, beynəlxalq ekspertlərin ekspert qrupuna daxil edilməsi keyfiyyətin artırılması prosesinin təkmilləşdirilməsi ilə nəticələnəcəkdir Nəticələrə dair meyarlar Xarici keyfiyyət təminatını nəticəsində əldə edilən istənilən nəticə və ya mühakimələr prosesin rəsmi qərarla nəticələnib-nəticələnməməyindən asılı olmayaraq daim tətbiq edilən açıq və nəşr edilmiş meyarlara əsaslanmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı prosesi, xüsusi ilə də bu prosesin nəticəsi qiymətləndirilən ali təhsil müəssisələrinə və onların proqramlarına əhəmiyyətli təsir göstərəcəkdir. 16\n17 Qərəzsizliyin, obyektivliyin və etibarlılığın təmin olunması məqsədi ilə aparılmış xarici keyfiyyət təminatı prosesinin nəticələri qabaqcadan müəyyən edilmiş və elan olunmuş meyarlara əsaslanmalıdır. Həmin meyarlar ardıcıl qaydada şərh olunmalı və dəlillərlə əsaslanmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı sistemindən asılı olaraq, nəticələr müxtəlif formalarda, misal üçün, tövsiyələr, mülahizələr və ya formal qərarlar şəklində verilə bilər Hesabat Ekspertlərin hesabatları tam dərc edilməli və elmi dairələr, xarici tərəfdaşlar və digər maraqlı fərdlər üçün aydın və əlçatarlı olmalıdır. Agentlik hesabata əsaslanaraq rəsmi qərar qəbul edərsə, həmin qərar hesabatla birlikdə dərc olunmalıdır. Ekspertlər tərəfindən hazırlanmış hesabat ali təhsil müəssisəsinin xarici keyfiyyət təminatı sahəsində həyata keçiriləcəyi növbəti addımlar üçün əsas olacaqdır və həmin ali təhsil müəssisəsinin fəaliyyəti haqqında ictimaiyyəti məlumatlandıracaqdır. Xarici keyfiyyət təminatı ilə bağlı növbəti addımların atılmasında hesabatın əsas sənəd olması üçün həmin hesabatın strukturu və yazılma dili aydın və yığcam olmalı, habelə aşağıdakı məsələləri əhatə etməlidir : mövcud vəziyyətin təsviri (ali təhsil müəssisəsini fəaliyyət göstərdiyi kontekstin təsviri); proseduralara cəlb olunmuş ekspertlər daxil olmaqla proseduranın təfərrüatlı təsviri; dəlillər, təhlil və əldə olunmuş məlumatlar; mülahizələr; ali təhsil müəssisəsi tərəfindən nümayiş edilmiş mütərəqqi təcrübənin xüsusiyyətləri; həyata keçiriləcək növbəti addımlara dair tövsiyələr. Yekun hesabatın hazırlanması məqsədəuyğundur. Hesabat yekunlaşdırılmamışdan öncə müəssisəyə hesabatda faktlarla bağlı yanlışlıqların müəyyən edilməsi imkanı verilərsə, hesabat təkmilləşdirilə bilər Şikayət və müraciətlər Şikayət və müraciətlərin edilməsi prosesi xarici keyfiyyət təminatı prosesinin bir hissəsi olmalı, aydın şəkildə müəyyən edilməli və ali təhsil müəssisələrinə bu barədə məlumat verilməlidir. Ali təhsil müəssisələrinin maraqlarının müdafiəsi və xarici keyfiyyət təminatı üzrə agentlik tərəfindən verilmiş qərarların obyektivliyinin təmin edilməsi məqsədi ilə agentliyin bu sahədə gördüyü iş açıq olmalı və bu barədə cəmiyyətə hesabat verməlidir. Bununla belə, həyata keçirilmiş proseslər və ya hazırlanmış yekun sənədlə bağlı hər hansı bir anlaşılmazlıq və ya narazılığın olması istisna olunmur. Ali təhsil müəssisələrinə agentliyin fəaliyyəti ilə bağlı şikayət, etiraz və narazılıqlarını bildirmələri üçün şərait yaradılmalıdır. Bu kimi müraciətlərin edilə bilməsi üçün agentliklər aydın və anlaşılan qaydalar tətbiq etməlidir. Şikayətlərin verilməsi proseduru ali təhsil müəssisələrinə qiymətləndirmə prosesinin aparılması və ya bu prosesi aparan tərəflərlə bağlı etirazlarını bildirmək imkanı verir. 17\n18 Müraciət prosedurunda müəssisə rəsmi proses nəticələrini şübhə altına alır. Bunun üçün müəssisə nəticənin möhkəm dəlilə əsaslanmadığını, meyarların düzgün tətbiq edilmədiyini və ya proseslərin davamlı olaraq icra edilmədiyini nümayiş etdirməlidir. 3-cü hissə : keyfiyyət təminatı agentlikləri üzrə standartlar və təlimatlar 3.1. Keyfiyyət təminatı üzrə həyata keçirilən fəaliyyətlər, siyasət və proseslər ESG-nin 2-ci hissəsində əksini tapmış təlimatlara uyğun olaraq agentliklər müntəzəm sürətdə xarici keyfiyyət təminatı üzrə tədbirlər həyata keçirməlidir. Agentliklərin açıq-aydın və dəqiq müəyyən edilmiş məqsədləri və hədəfləri olmalıdır. Bu hədəf və məqsədlər təşkilatın bəyan edilmiş missiyasının bir hissəsini təşkil etməlidir. Bu qaydalar agentliyin gündəlik fəaliyyətində öz əksini tapmalıdır. Agentliklərin idarə olunmasında və fəaliyyətində maraqlı tərəflərin iştirakı təmin olunmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı sisteminin əhəmiyyət kəsb etməsi üçün ali təhsil müəssisələri və ictimaiyyət həmin agentliklərə etimad bəsləməlidir. Ali təhsil müəssisələri daxil olmaqla ali təhsildə agentliklər və müvafiq maraqlı tərəflər arasındakı münasibətlər və agentliklərin işinin əhatə dairəsi ilə yanaşı keyfiyyət təminatı üzrə fəaliyyətlərin məqsədi və hədəfləri təsvir və dərc edilməlidir. Qarşıya qoyulmuş məqsədlərə nail olmaq üçün agentlik tərəfindən xarici keyfiyyət təminatı üzrə müxtəlif tədbirlər həyata keçirilə bilər. Həmin tədbirlər arasında proqram və ya institusional səviyyədə müxtəlif üsullarla həyata keçirilən qiymətləndirmə, yoxlama, audit, dəyərləndirilmə, akkreditasiya və digər oxşar fəaliyyətlər ola bilər. Agentliklər digər fəaliyyətlər həyata keçirdikdə xarici keyfiyyət təminatı fəaliyyəti və digər fəaliyyət sahəsi arasında dəqiq müəyyən edilmiş sərhəd olmalıdır Rəsmi status Agentliklərin fəaliyyətini tənzimləyən hüquqi normativ baza olmalıdır və onlar müvafiq səlahiyyətli orqanlar tərəfindən xarici keyfiyyət təminatı üzrə agentlik qismində tanınmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı prosesi hüquqi-normativ məqsədlər üçün həyata keçirildikdə, həmin prosesin ali təhsil sistemi, dövlət, maraqlı tərəflər və ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilməsi üçün əsas olmalıdır Müstəqillik Agentliklər müstəqil olmalı və fəaliyyətində heç bir tərəfdən asılı olmamalıdır. Agentliklər fəaliyyətlərinə görə məsuliyyət daşıyır və hər hansı bir üçüncü tərəf onların fəaliyyətinə müdaxilə etməməlidir. 18\n19 Müstəqil ali təhsil müəssisələri müstəqil agentliklərlə tərəfdaş kimi fəaliyyət göstərməlidir. Agentliklərin müstəqil olması üçün aşağıdakı şərtlər təmin olunmalıdır : təşkilati hüquqi formasına görə müstəqil olmalı və rəsmi sənədlərlə (yəni, dövlət orqanları tərəfindən verilmiş sənədlər, hüquqi aktlar və ya təşkilatın nizamnaməsi) sübuta yetirilməlidir. Həmin rəsmi sənədlərə əsasən agentliyin ali təhsil müəssisələri, hökumət və digər maraqlı təşkilatlar qismində çıxış edən üçüncü şəxslərdən heç bir asılılığı olmamalıdır; fəaliyyətində müstəqilliyin təmin olunması: agentliyin öz fəaliyyətində həyata keçirdiyi proseduralar və metodlar, habelə kənar ekspertlərin namizədliyinin təklif edilməsi və agentliyin fəaliyyətinə cəlb edilməsi ilə bağlı qərarlar ali təhsil müəssisələri, dövlət orqanları və digər maraqlı tərəflərin müdaxiləsi olmadan qəbul edilir; yekun nəticələrin müstəqil olması: keyfiyyət təminatı proseslərində müvafiq maraqlı tərəflərin nümayəndələri, o cümlədən tələbələr iştirak etdikdə həmin proseslərin yekun nəticələrinə görə agentlik məsuliyyət daşıyır. Agentliyin xarici keyfiyyət təminatı fəaliyyətinə ekspert qismində cəlb olunmuş şəxs və ya şəxslər təlimatlandırılmalıdırlar ki, onlar üçüncü şəxs tərəfindən hər hansı bir fəaliyyətin həyata keçirilməsi üçün işə cəlb olunduqda, həmin ekspertlər müstəqil şəxs qismində fəaliyyət göstərməlidirlər və agentlikdə çalışdıqları zaman həmin üçüncü təşkilatı təmsil edə bilməzlər. Hər hansı bir prosedur və ya qaydaların peşəkar qiymətləndirilməsi üçün ekspertlərin hər hansı bir tərəfdən asılı olmaması vacib şərtdir Tematik təhlil Agentliklər müntəzəm olaraq xarici keyfiyyət təminatı üzrə fəaliyyətləri barədə hesabat verməli və əldə etdikləri ümumi nəticələri açıqlamalıdır. Agentliklər öz peşəkar fəaliyyətləri çərçivəsində onların birbaşa missiyasına aid olmayan, ali təhsil müəssisələri və proqramlar haqda faydalı məlumatlar toplaya bilər və sonradan həmin məlumatları ali təhsil sistemində struktur təhlili üçün təqdim edə bilər. Bu növ məlumatların toplanması və təhlili keyfiyyət təminatı siyasətlərinin və proseslərin institusional, milli və beynəlxalq səviyyədə əks olunmasına və təkmilləşməsinə təsir edə bilər. Bu məlumatın təfərrüatlı və diqqətlə təhlili yeni nailiyyətləri, tendensiyaları və mütərəqqi təcrübələri və ya meydana çıxan problemləri əks etdirəcəkdir Resurslar Fəaliyyətləri həyata keçirmək üçün agentliklər həm insan, həm də maliyyə sahəsində müvafiq və münasib resurslara malik olmalıdır. Ali təhsil sisteminin ayrı-ayrı fərdlərin və bütövlükdə cəmiyyətin inkişafına əhəmiyyətli təsir etdiyini nəzərə aldıqda, agentliklərin lazımi qaydada maliyyələşməsində cəmiyyət özü maraqlı olmalıdır. Agentliklərin müvafiq maliyyə imkanına malik olması xarici keyfiyyət təminatı üzrə fəaliyyətlərini effektiv və səmərəli şəkildə təşkil etməyə və həyata keçirməyə imkan yaradır. Əlavə olaraq, maddi 19\n20 resursların olması agentliklərə öz fəaliyyətlərini təkmilləşdirmək, əldə etdikləri təcrübələri cəmiyyətlə bölüşmək və bu barədə ictimaiyyəti məlumatlandırmaq imkanı yaradır Daxili keyfiyyət təminatı və peşəkar etika Agentliklər fəaliyyətlərində keyfiyyət və dürüstlüyün tərifi, təminatı və artırılması üzrə daxili keyfiyyət təminatı proseslərinə malik olmalıdır. Agentliklər fəaliyyətində maraqlı olan tərəflərə hesabat verməlidir. Agentliyin işində yüksək peşəkarlıq standartlarının və düzgünlüyün təmin olunması olduqca əhəmiyyətlidir. Agentliklərin ali təhsil müəssisələrinə və cəmiyyətə göstərdikləri xidmətlərin faydalı olmasının təmin edilməsi məqsədi ilə onların fəaliyyətləri daimi nəzərdən keçirilməli və təkmilləşdirilməlidir. Agentliklər fəaliyyətlərində rəsmi internet səhifələrində əks olunmuş daxili keyfiyyət təminatı siyasətinin rəhbər tuturlar. Bu siyasət aşağıdakı tələblərə cavab verməlidir: agentliyin fəaliyyətində iştirak edən bütün şəxslərin ixtisaslı və peşəkar olmasını, etik qaydalara əməl etməsini təmin etməlidir; agentlik daxilində davamlı inkişafa səbəb olan daxili və kənar vasitələrlə əks əlaqə mexanizmi nəzərdə tutmalıdır; hər hansı dözümsüzlüyün və ayrıseçkiliyin olmamağını təmin etməlidir; agentliyin fəaliyyət sahəsini nizamlayan aidiyyəti səlahiyyətli orqanlarla müvafiq əlaqələri əks etdirməlidir; agentlik keyfiyyət təminatı üzrə hər hansı bir fəaliyyəti və ya sahəni üçüncü şəxsə həvalə etdiyi halda podratçı təşkilatlar tərəfindən göstərilən xidmətlər ESG-yə uyğun olmalıdır; xarici keyfiyyət təminatı üzrə qiymətləndirilmə aparılmış ali təhsil müəssisələrinə agentlik tərəfindən müvafiq status verilməsi və tanınması imkanı verilməlidir Agentliklərin dövri olaraq kənardan yoxlanılması ESG-yə uyğun fəaliyyət göstərdiklərini nümayiş etdirmək məqsədi ilə agentliklər ən azı beş ildən bir kənardan yoxlanılmalıdır. Xarici təşkilatlar tərəfindən vaxtaşırı aparılan yoxlamalar agentliklərin siyasətini və fəaliyyətini yenidən nəzərdən keçirməyə kömək edəcəkdir. Bu yoxlamalar müvafiq maraqlı tərəflərə agentliyin ESG-də əks olunan prinsiplərə uyğun fəaliyyət göstərdiyini sübut etmək üçün əsas olacaqdır. 20\n21 Əlavə III. Standartların ümumi siyahısı 1-ci hissə : Daxili keyfiyyət təminatı üçün standartlar 1.4. Keyfiyyət təminatı siyasəti Ali təhsil müəssisələri ictimaiyyət üçün açıq olan və onların starteji idarəetməsinin bir hissəsini təşkil edən keyfiyyət təminatı siyasətinə malik olmalıdır. Təşkilatın daxilində olan maraqlı tərəflər bu siyasəti müvafiq struktur və proseslər vasitəsi ilə və eyni zamanda təşkilatdan kənarda olan maraqlı tərəfləri də bu prosesə cəlb etməklə həmin siyasəti inkişaf etdirməli və həyata keçirməlidir Proqramların tərtib və təsdiq olunması Ali təhsil müəssisələri proqramlarının tərtib və təsdiq olunmasını nəzərdə tutan proseslərə malik olmalıdır. Proqramlar tərtib olunarkən onların qarşısında qoyulan tapşırıqlar, o cümlədən gözlənilən təlim nəticələr nəzərə alınmalıdır. Proqramda nəzərdə tutulan kvalifikasiya aydın şəkildə müəyyən edilməli və əlaqələndirilməli, ali təhsil üzrə milli kvalifikasiya çərçivəsinə, Avropa ali təhsil məkanının kvalifikasiya çərçivəsinə uyğun olmalıdır Tələbələrə yönəldilmiş təlim, tədris və qiymətləndirmə Müəssisələr proqramların tələbələrin tədris prosesinin yaradılmasında fəal iştirakını təşviq edəcək və tələbələrin qiymətləndirilməsinin bu yanaşmanı əks etdirəcək tərzdə keçirilməsini təmin etməlidir Tələbələrin ali məktəbə qəbulu, təhsil alması, tanınması və attestasiyası Ali təhsil müəssisələri tələbələrin ali məktəbə qəbulu, təhsil alması, tanınması və attestasiya qaydalarını qabaqcadan müəyyən və bəyan etməlidir Müəllim heyəti Ali təhsil müəssisələrində çalışan müəllimlərin səriştələri həmin ali təhsil müəssisələri tərəfindən təmin olunur. Müəllim heyətinin işə qəbulunda və digər kadr məsələlərində şəffaf və ədalətli qaydalar tətbiq edilməlidir Təhsil resursları və tələbələrə dəstək Təhsil və tədris proseslərinin həyata keçirilməsi üçün ali təhsil müəssisələri müvafiq maliyyə imkanlarına malik olmalıdır. Tələbələrin tədris resurslarına çıxışı təmin olunmalıdır və onlara bu sahədə dəstək verilməlidir Məlumatın idarə olunması Ali təhsil müəssisələrinin proqramlarının və digər fəaliyyətlərinin səmərəli şəkildə həyata keçilməsini təmin etmək üçün ehtiyac duyulan məlumatlar əldə olunmalı, təhlil edilməli və istifadə olunmalıdır İctimaiyyət üçün məlumat Ali təhsil müəssisələri fəaliyyətləri, o cümlədən proqramları barədə aydın, dəqiq, obyektiv və son məlumatları nəşr etməlidirlər. Məlumatlar əlçatarlı olmalıdır Proqramların daimi monitorinqinin aparılması və müntəzəm yoxlanılması Ali təhsil müəssisələri tədris proqramlarında nəzərdə tutulmuş məqsədlərə nail olmaq, habelə tələbələrin və cəmiyyətin ehtiyaclarını təmin etmək məqsədi ilə proqramların daimi monitorinqini aparmalı və vaxtaşırı yoxlamalıdırlar. Proqramların yoxlanılmasının nəticəsi kimi həmin proqramlar təkmilləşməlidir. Planlaşdırılan və ya həyata keçirilən hər hansı bir fəaliyyət barədə bütün aidiyyəti tərəflərə məlumat verilməlidir Dövri xarici keyfiyyət təminatı 21\n22 Vaxtaşırı olaraq ali təhsil müəssisələri ESG-yə uyğun olaraq xarici keyfiyyət təminatı vasitəsi ilə yoxlamadan keçməlidir. 2-ci hissə: xarici keyfiyyət təminatı 2.1. Daxili keyfiyyət təminatı prosesinin nəzərdən keçirilməsi Xarici keyfiyyət təminatı ESG nin 1-ci hissəsində təsvir edilmiş daxili keyfiyyət təminatının səmərəliliyini qiymətləndirməlidir Nəzərdə tutulmuş məqsədlərə uyğun olan metodologiyanın hazırlanması Xarici keyfiyyət təminatı sistemi müvafiq qanunvericilik aktlarının tələbləri nəzərə alınmaqla həmin sistem qarşısına qoyulan məqsədlərə cavab verməsi şərti ilə hazırlanmalıdır Prosesi həyata keçirilməsi Xarici keyfiyyət təminatı prosesləri etibarlı və faydalı olmalı, əvvəlcədən müəyyən edilib razılaşdırılmalı və ictimaiyyətə bəyan olunmalıdır. Xarici keyfiyyət təminatı prosesləri zamanı aşağıdakı şərtlərə əməl olunmalıdır: özünüqiymətləndirmə və ya buna oxşar bir proseslər həyata keçirilməli; xarici qiymətləndirilmə zamanı qiymətləndirilmə aparılan yerə səfər edilməli; kənar qiymətləndirilmənin aparılması nəticəsində hesabat tərtib olunmalı; bu sahədə işlərin davam etdirilməsi Müstəqil ekspertlər Xarici keyfiyyət təminatı üzrə müstəqil ekspert qrupunda tələbələr də təmsil olunmalıdır Nəticələrə dair meyarlar Xarici keyfiyyət təminatının nəticəsində əldə edilən istənilən nəticə və ya mühakimələr prosesin rəsmi qərarla nəticələnib-nəticələnməməyindən asılı olmayaraq daim tətbiq edilən açıq və nəşr edilmiş meyarlara əsaslanmalıdır Hesabat Expertlərin hesabatları tam dərc edilməli və elmi ictimaiyyət, xarici tərəfdaşlar və digər maraqlı fərdlər üçün aydın və əlçatarlı olmalıdır. Agentlik hesabata əsaslanaraq rəsmi qərar qəbul edərsə, həmin qərar hesabatla birlikdə dərc olunmalıdır Şikayət və müraciətlər Şikayət və müraciətlərin edilməsi prosesi xarici keyfiyyət təminatı prosesinin bir hissəsi olmalı, aydın şəkildə müəyyən edilməli və ali təhsil müəssisələrinə bu barədə məlumat verilməlidir. 3-cü hissə : keyfiyyət təminatı agentlikləri üçün standartlar və təlimatlar 3.1. Keyfiyyət təminatı üzrə həyata keçirilən fəaliyyətlər, siyasət və proseslər ESG-nin 2-ci hissəsində əks edilmiş təlimatlara uyğun olaraq agentliklər müntəzəm sürətdə xarici keyfiyyət təminatı üzrə tədbirlər həyata keçirməlidir. Agentliklərin açıq-aydın və dəqiq müəyyən edilmiş məqsədləri və hədəfləri olmalıdır. Bu hədəf və məqsədlər təşkilatın bəyan edilmiş missiyasının bir hissəsini təşkil etməlidir. Bu qaydalar agentliyin gündəlik fəaliyyətində öz əksini tapmalıdır. Agentliklərin idarə olunmasında və fəaliyyətində maraqlı tərəflərin iştirakı təmin olunmalıdır. 22


İslam İnqilabının Ali Rəhbəri məsul şəxslər və dövlət işçiləri ilə görüşdü :: Leader.ir\nİslam İnqilabının Ali Rəhbəri məsul şəxslər və dövlət işçiləri ilə görüşdü\nÖlkə müzakirələri gözləməməlidir; müzakirəçilər inqilabçı və mömindirlər\nO, işğal edilmiş ərazilərdəki fələstinli gənclərin ayıqlığı və fəaliyyətlərini yüksək qiymətləndirərək dedi: “Bu fəaliyyətlər ABŞ və ardıcıllarının səylərinin əksinə olaraq Fələstinin diri olduğunu göstərdi. Allahın lütfü ilə son qələbə Fələstin xalqının olacaq”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei çıxışının əvvəlində mənəvi tövsiyələrini verərkən Quran ayələri və dualara istinad edərək səmimi qəlbdən edilən tövbənin mənəvi səfa və təmizliyə, ilahi rəhmətin fərdi həyata, habelə milli meydanlara və böyük sosial sahələrə cəlb edilməsinə səbəb olacağını dedi.\nO, həm qadağan edilmiş əmələ, həm də vəzifəyə əməl edilməmək və iş görməməyə görə tövbə edilməsinin zəruri olduğunu bildirdi: “Biz məsul şəxslərin çoxu müxtəlif səbəblərdən vəzifələrin yerinə yetirilməməsi və işlərin tərk edilməsi vərdişinə aludə olmuşuq. Allah buna görə insanı çox sərt şəkildə cəzalandırar”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei İslam dövlətində məsuliyyət və vəzifəyə görə veriləcək hesabatın mənasına aydınlıq gətirdi: “Dünyanın siyasi sistemlərində məsul şəxslər xalqa hesabat verirlər. Ancaq İslam dövlətində məsul şəxslər xalqla yanaşı, həm də Allaha çox ağır və mühüm bir hesabat verməlidirlər”.\nO, dövlətin idarəetmə sistemində gənclərin geniş şəkildə təmsil olunmasından məmnunluq hissi keçirdiyini bildirərək bütün məsul şəxsləri iki mühüm bəla olan təkəbbür və ruh düşkünlüyündən qorunmağa çağırdı: “Vəzifə, məqam və uğurlara görə qürrələnmək, Allahın lütfü və hər hansı səbəbdən məğrurluq hissi keçirmək insanın məğlubiyyətinə, daxili, sosial və iş sahəsindəki tənəzzülünə səbəb olur, xam xəyal və özünü böyük görmə hissi yaradaraq məsul şəxsi xalqdan uzaqlaşdırır”.\nİslam İnqilabının Rəhbəri ikinci bəlanın ruh düşkünlüyü olduğunu dedi: “İş və fəaliyyətlərdə çıxılmazlıq hissi kimi izah edilən ruh düşkünlüyü təkəbbürün əksi və çox təhlükəlidir. Düşmənlər müxtəlif üsullardan isitfadə edərək onu cəmiyyət və məsul şəxslərə təlqin etməyə çalışırlar. Təbii ki, Allahın dəyişməz vədinə əsasən, düşmənin bu planına qarşı mübarizə yolu səbr və təqvadır. Səbrin mənası yorulmazlıq və meydanı tərk etməmək, təqvanın da mənası insanın özü və düşmənin hərəkətlərində diqqətli olmaqdır”.\nİslam İnqilabının Rəhbəri vurğuladı ki, təqvanın əhatə dairəsi genişdir, müxtəlif sahələrdə, o cümlədən iqtisadiyyat, diplomatiya və təhlükəsizlik sahəsində xüsusi məna ifadə edir: “Bu gün xalqda ümidsizlik yaratmaq, cəmiyyətə çıxılmazlıq hissi aşılamaq xalqa, dövlətə və inqilaba zülmdür”.\nO, iqtisadiyyat sahəsindəki bəzi mənfi cəhətlərə işarə edərək dedi: “Problem və çətinliklər var. Ancaq həll oluna biləndir. Ölkənin mövcud şəraiti və uğurları ilə bağlı aparılan qiymətləndirmələr və irəli sürülən mühakimələrin əsasında təkcə iqtisadi göstəricilər dayanmamalıdır. Digər parametrlər də nəzərə alınmalı və bütün aspektlər birlikdə mülahizə edilməlidir”.\nİslam İnqilabının Rəhbəri əlavə etdi: “İqtisadiyyat sahəsində mənfi halların olmasına baxmayaraq, uğur və müvəffəqiyyətdən xəbər verən göstəricilər var. Ölkə iqtisadiyyatının analoqsuz sanksiyalara davam gətirməsi bunun bir nümunəsidir”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei qeyd etdi ki, bəzi sahələrdə, o cümlədən altı növ karona vaksininin istehsalı, ölkənin xarici borcunun sıfır həddində olması, müxtəlif sahələrdə əldə edilmiş elmi, sənaye və texniki nailiyyətlər özünütəmin səviyyəsinə nail olmaq uğurlu göstəricilərdəndir: “Uğurlardan biri ölkənin düzgün şəkildə idarə edilməsidir. Bəzi ölkələrdən fərqli olaraq, bütün düşmənçiliklərə baxmayaraq, ölkə idarəçiliyi qanuni şəkildə, öz ənənəsindən kənar tədbirlərə ehtiyac duymadan əldən ələ ötürülür”.\nO dedi: “İranın regiondakı mənəvi nüfuzu və strateji dərinliyinin artması ilə yanaşı, əldə edilmiş bu nailiyyətlər və digər məsələlər İslam Respublikasını cəlbedici bir nümunəyə çevirmişdir”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei əlavə etdi: “Düşmən öz tamahkarlıqlarına əsaslanaraq məyusedici fikirlər səsləndirir. Əvvəllər də bu cür fikirlər səsləndirilirdi. Ancaq sonradan bütün deyilənlərin səhv olduğu sübuta yetdi. Məcburi müharibənin əvvəlində Səddamın etdiyi çıxışları, Tehranın bir həftəyə fəth ediləcəyi vədini, bir neçə il bundan əvvəl milad bayramını Tehranda qeyd edəcəklərini deyən amerikalı bir təlxəyin sözlərini buna misal göstərmək olar”.\nİslam İnqilabının Rəhbəri vurğuladı: “Təkəbbürlü amerikalıların İrana qarşı göstərilən maksimum təzyiqin rüsvayçı şəkildə iflasa uğradığını açıq şəkildə etiraf etmələri unudulmayacaq çox mühüm bir məsələdir”.\nİnqilabın Rəhbəri çıxışının başqa bir yerində ilin şüarı ilə bağlı bir neçə nüansa aydınlıq gətirərək elmi əsas və məşğulluq yaratmaq xüsusiyyətlərinin uyğunsuzluğu ilə bağlı səsləndirilən bəzi görüşlərə işarə etdi: “Texniki inkişaf sayəsində insan qüvvəsinə olan ehtiyacın azalacağı ilə bağlı deyilənlər doğrudur. Amma bu fikri ölkəmizin aşağı sahələrdəki işsizlik və yarımişsizlik imkanlarının çox olduğu mövcud şəraitinə aid etmək doğru deyil. Bu sahələrdə istehsalı elmiləşdirməklə məşğulluq imkanları da bir neçə dəfə artacaqdır”.\nO, elm əsaslı istehsalın işlə məşğul olan işçi qüvvəsinin yüksəlişi və təhsilli gənclərin işlə təmin olunması ilə nəticələnəcəyini bildirdi: “Təəssüflər olsun ki, ölkənin təhsilli məzunlarının böyük bir hissəsi öz ixtisasına aid olmayan sahələrdə işləyir. Elm əsaslı şirkətlərin artırılması ilə müəssisələrin işçi qüvvələrinin keyfiyyəti də artacaq, istedadlı insanlar aşağı səviyyəli işlərə üz tutmaqdan xilas olacaqlar”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei elmi məsələlər üzrə müavinliyin elm əsaslı şirkətlərin qəbulu üçün dəqiq parametrlərin və keyfiyyət normalarının təyin edilməsi vəzifəsi daşıdığını dedi: “Şirkətlərin say artımı yetərli deyil. Bu sahədə innovasiya, xərclərin azaldılması, məşğulluq yaratmaq, ixracat və rəqabət imkanı kimi digər həyati göstəricilər də diqqət mərkəzində olmalıdır”.\nİnqilabın Rəhbəri vurğuladı ki, elm əsaslı şirkətlərin inkişafı prioritetlər və ölkənin problemlərinin həlli istiqamətindəki ehtiyacın qiymətləndirilməsi prinsipinə əsaslanmalıdır: “Elm əsaslı şirkətlər kənd təsərrüfatı sahələri və ya xam neft satışı ilə ölkənin qiymətli mənbələrini əlavə dəyərsiz ixrac edən neft, qaz və mədən sənayesi kimi istiqamətlərdə artırılmalıdır. Çünki ölkənin iqtisadi təhlükəsizliyi onlardan asılıdır. Mütəxəssis və işsiz qüvvələrin cəlb edilməsi potensialı bu sahələrdə yüksəkdir”.\nO əlavə etdi: “Təəssüflər olsun ki, ölkənin xam nefti ucuz qiymətə ixrac edilir və son məhsul baha qiymətə idxal edilir. Halbuki elm əsaslı istehsalla bu proses tənzimlənməli, son məhsul istehsal edilib ixrac edilməlidir”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei habelə elm əsaslı şirkətlərin hökumət tərəfindən himayə edilməsinin zəruri olduğunu vurğuladı: “Hökumət ölkənin ən böyük istehlakçısıdır. Elm əsaslı şirkətlərin hökumət tərəfindən həqiqi şəkildə himayə edilməsinin ən kamil nümunəsi sistemsiz idxalatın qarşısını almaqdır”.\nİnqilabın Rəhbəri yeddinci inkişaf proqramının hazırlmasının zəruri olduğunu bildirdi: “Bu proqram keçən il hazırlanıb bu il icra edilməli idi. Amma edilmədi. Hökumət və parlament yeddinci proqramı dövlətin ümumi siyasətləri əsasında hazırlayıb təsdiq etməyə çalışmalıdır”.\nO qeyd etdi ki, xalqla olmaq, bundan da mühüm olan bu xüsusiyyəti qoruyub saxlamaq İslam dövlətində vəzifə tutmuş hər bir məsul şəxsin zəruri xüsusiyyətlərindən olmalıdır: “Gerçəkləri meydanda görmək və ya etibarlı mənbələrdən eşitmək düzgün proqramlaşdırma və fəaliyyətlərə zəmin yaradacaqdır”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei əlavə etdi: “Bəzən sadə insanlar məsul şəxslərə təcrübəli və yaxın müşavirlərin də eşitmədikləri məsələləri deyirlər”.\nO, 44-cü maddənin ümumi siyasətlərinin icra edilməməsindən narazı qaldığını vurğuladı: “Hökumət bu siyasətləri gerçəkləşdirməklə ölkə iqtisadiyyatını xalqın öhdəsinə buraxa, özü də problemlərin həllini sürətləndirmək üçün siyasi idarəçilik, nəzarət və yönləndirmə ilə məşğul ola bilər”.\nİnqilabın Rəhbəri neft olmadan iqtisadi inkişafa nail olmuş dövlətlərə işarə edərək dedi: “Neft yüz ildir ki, narkotik bir maddə kimi ölkədə möhkəm bir aludəçilik yaratmışdır. Bu xəstəliyə mütləq əlac edilməlidir”.\nO, neftsiz iqtisadiyyatın uzunmüddətli bir məqsəd olduğunu vurğuladı: “Ən azı iki hökumət səkkiz illik xidmətlərində bu problemi həll etmək üçün çalışmalıdır. Əgər neftsiz iqtisadiyyat məsələsi irəli sürüldüyü vaxt onun icrasına başlansaydı, bu gün ölkənin vəziyyəti fərqli olardı”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei valyuta sahəsində bəzi problemlərin həll ediləcəyi ilə bağlı ehtimallara işarə edərək dedi: “Diqqətli olmaq lazımdır, əgər həll imkanları yaransa, gəlirlər sistemsiz idxalata sərf edilməsin, infrastrukturlara, o cümlədən avtomobil və dəmiryolu nəqliyyatına, elm əsaslı şirkətlərə, sənayenin modernləşdirilməsinə, ölkəmizlə qonşu ölkələr arasında yol çəkilməsinə, mühüm əhəmiyyəti olan su preobleminin həllinə sərf edilsin. Xoşbəxtlikdən hökumət su sahəsində yaxşı işlərə start verib, ancaq bu problemi həll etmək üçün pula ehtiyac var”.\nİnqilabın Rəhbəri bidirdi ki, ali orqanların rəhbərlərinin iqtisadi şurası lazımi qərarları qəbul etmək üçün mühüm bir fürsətdir: “Bu şura əvvəlki hökumətin vaxtında bir neçə mühüm proqramla, o cümlədən büdcə strukturunun islahı, bankçılıq sahəsindəki problemlərin həlli və sanksiyalarla mübarizənin idarə edilməsi məqsədilə təşkil edildi. Üç qüvvə aralarında olan əməkdaşlıq və səmimiyyət sayəsində bu imkandan istifadə etməlidir”.\nİslam İnqilabının Rəhbəri mədəniyyətin çox mühüm və ayıq fəaliyyətlərə ehtiyacı olan bir məsələ olduğunu dedi: “Rəsmi mədəni mərkəzlər, habelə Allahın yardımı ilə geniş müstəvidə fəaliyyət gösətərən mədəni fəallar mədəniyyətə və elmə çox ciddi yanaşsınlar, bu sahədə açıq gözlə gecə-gündüz bilmədən, mücahidcəsinə fəaliyyət gstərsinlər”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei dövlətin yaxşı diplomatik mövqe seçdiyini bildirdi: “Məsul şəxslər bütün diqqətlərini nüvə probeminə yönəltməsinlər. Ölkənin gerçəklikləri əsasında proqram tərtib edib problemlərin həlli istiqamətində addım atsınlar”.\nO, müzakirələr üzrə məsul şəxslərin inqilabçı, dindar, ciddi cəhdlə çalışan insanlar olduqlarını qeyd etdi: “Xarici işlər naziri və danışıqlar üzrə məsul şəxslər daxili mərkəzlərə dəqiq məlumatlar verirlər. Onların fəaliyyətlərinin tənqidi və bu barədə fikir bildirməyin də heç bir problemi yoxdur. Sadəcə, tənqidlər bədgümanlıqdan və bədbinlikdən uzaq olmalıdır. Dəfələrlə qeyd etmişəm, tənqid və fikirlər meydan faktorlarının zəifləməsinə və xalqda ümidsizlik yaranmasına səbəb olmamalıdır”.\nİnqilabın Rəhbəri danışıqlar aparan heyətin zorakılıqlar və daha böyük tələblərə qarşı göstərdikləri müqavimətdən məmnun qaldığını bildirdi: “Verdiyi sözdən dönüb HBFP-dan çıxan qarşı tərəf indi çarəsizlik və çıxılmazlıq hissi yaşayır. Amma xalqa arxalanaraq bir çox problemləri adlamış İslam dövləti bu mərhələni geridə qoyacaq”.\nİnqilabın Rəhbəri çıxışının başqa bir yerində 1948-ci il əraziləri və işğal altında olan torpaqların mərkəzindəki fələstinli gənclərin ayıqlığı, fəallığı və səylərini yüksək qiymətləndirərək dedi: “Bu fəaliyyətlər göstərdi ki, Fələstin ABŞ və ardıcıllarının səylərinin əksinə olaraq diridir və heç vaxt unudulmayacaq. Cari fəaliyyətlərin davam etdirilməsi və Allahın lütfü ilə son qələbə Fələstin xalqının olacaq”.\nHəzrət Ayətullah Xamenei məzlum Yəmən xalqının cəsarətini öyərək Səudiyyə rəhbərliyinə ürək yanğısı ilə xoşməramlı bir tövsiyə ünvanladı: “Qələbə ehtimalının olmadığını bildiyiniz bir müharibəni nə üçün davam etdirirsiniz? Bir yol tapın və özünüzü bu mərəkədən çıxarın”.\nO, Yəməndəki son atəşkəs razılaşmasını yüksək qiymətləndirdi: “Əgər bu razılaşmaya, sözün əsl mənasında, əməl edilsə, davam etdirilə bilər. Şübhəsiz ki, Yəmən xalqı özünün və rəhbərlərinin əzmkarlığı, şücaəti və əməli təşəbbüsü sayəsində qalibdir. Allah da bu məzlum xalqa kömək edəcək”.\nİnqilabın Rəhbəri ölkənin məsul şəxslərinə ünvanladığı son tövsiyələrində dedi: “Məsuliyyət fürsəti çox keçicidir, onun hər saatının qədrini bilin”.\nİnqilabın Rəhbərinin ikinci tövsiyəsi özünü göstərmə xarakterli fəaliyyətlərdən çəkinməklə bağlı idi.\nO, habelə əlavə etdi: “Hamının qınadığı maraqların toqquşması məsələsi təkcə iqtisadiyyat sahəsinə aid deyil. Əgər hər hansı mövqedə xalqın bizə olan diqqəti ilə ölkənin ümumi maraqlarının qorunması arasında toqquşma yaransa, biz öz xeyrimizdən keçib ümumi maraqlara diqqət yetirməliyik”.\nVəzifə və səlahiyyətlər sahəsində kəsişən xətlərə riayət edilməsi ilə bağlı hökumət və parlamentə verilən tövsiyə İnqilabın Rəhbərinin dövlətin məsul şəxslərinə ünvanladığı son tövsiyə oldu.\nBu görüşün əvvəlində dövlət başçısı Höccətül-İslam vəl-müslimin Rəisi qeyd etdi ki, hökumətin diskursu İslam İnqilabının xalq, ədalət və təkmilləşmə prinsiplərinə əsaslanan diskursudur: “Hökumətin təkmilləşdirilməsi sənədi çoxlu sayda mütəxəssisin fikir birliyi ilə hazırlanıb dərc edildi”.\nPrezident əməl və fəaliyyətin proqramdan daha mühüm olduğunu dedi: “Geniş miqyasda vaksin təminatı, xalqın hər bir fərdinin əməkdaşlığı və şəraitin hiss olunacaq şəkildə dəyişməsi ilə ticari fəaliyyətlər yenidən canlandı və bu il novruz səfərlərində böyük bir sıçrayış oldu”.\nCənab Rəisi 1400-cü il büdcə kəsri probleminə ağıllı şəkildə yanaşılmasının hökumətin keçən səkkiz ay ərzində həyata keçirdiyi tədbirlərdən olduğunu dedi: “Bu müddət ərzində çalışdıq ki, neft və qaz istehsalını, neft ixracatını, habelə vergi gəlirlərini artırmaqla büdcə kəsrinin və inflyasiya ilə nəticələnən pul yaradılmasının qarşısını alaq”.\nÖlkə başçısı əyalət səlahiyyətlərinin artırılması və yarım qalmış layihələrin təkmilləşdirilməsinin digər hökumət proqramlarından olduğunu qeyd etdi: “İnflyasiyanın qarşısının alınması hökumətin gündəliyində olan əsas işlərdəndir. Statistika mərkəzlərinin məlumatları göstərir ki, inflyasiyanın artımı dayanıb və eniş prosesi başlayıb”.\nCənab Rəisi bildirdi ki, şəffaflıq yaradılması və korrupsiya substratları ilə mübarizə hökumətin əsas fəaliyyətləri və proqramlarındandır: “Əyalət səfərlərinin kreditləri və qrafikası ilə bağlı qərarların qəbulu icra mərhələsindədir”.\nCənab Rəisi qeyd etdi ki, mədəni fəaliyyətlər və sosial xəsarətləri azaltmaq üçün proqram işlənib hazırlanması da hökumətin fəaliyyətlərindəndir: “Hökumətin fəaliyyətləri və əldə etdiyi nailiyyətlər bütün qüvvələr və qurumların kollektiv işinin məhsuludur. Bu əməkdaşlığa və birliyə hər zaman ehtiyacımız var”.\nPrezident hökumətin ən mühüm layihəsinin xalqın ümid və etibarının artırılmasından ibarət olduğunu dedi: “Milli birlik və daxili imkanlara əsaslanmaq düşməni məyus edəcək. Dəfələrlə qeyd etmişik ki, müzakirələr öz yerində qalır. Ancaq BHFP ölkənin problemlərindən biridir. Xalqın çörəyini və ölkənin iqtisadiyyatını heç bir vəchlə xarici probelmlərlə şərtləndirməyəcəyik”.


Sumqayıtda doqquz ayın yekunları müzakirə edilib – FOTOLAR | SUMQAYITXEBER.COM\nSUMQAYITXEBER.COM > AKTUAL > Sumqayıtda doqquz ayın yekunları müzakirə edilib – FOTOLAR\nMüəllif: sumqayitxeber.com • Tarix: 15 Oktyabr 2016 • Baxış sayı: 3,928 dəfə • 4 şərh\nSumqayıtda 9 ayda mühüm, genişmiqyaslı infrosturuktur layihələr həyata keçirilib, bütün tapşırıqlar vaxtnda və keyfiyyətlə icra olunub.\nSumqayıt şəhərində Nazirlər Kabinetinin 2016-cı ilin 9 ayının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına həsr olunmuş iclasından irəli gələn məsələlər və qarşıda duran vəzifələr müzakirə olunub. 9 ayda Sumqayıtda mühüm, genişmiqyaslı infrosturuktur layihələr həyata keçirilib, bütün tapşırıqlar vaxtnda və keyfiyyətlə icra olunub.\nAZƏRTAC xəbər verir ki, bu barədə yenicə təmirdən cıxan Hüseyn Ərəblinski adına Sumqayıt Dövlər Dram Teatrın konfrans zalında kecən hesabat yığncağında Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Zakir Fərəcov məlumat verib. Qeyd edili ki, hesabat dövrü Sumqayıt şəhəri üçün də uğurlu olub, insanların rifah halının daha da yaxşılaşdırılmasına yönəldilmiş bir çox infrastruktur layihələr, abadlıq və quruculuq işləri həyata keçirilib, yeni iş yerləri açılıb.\nSənaye məhsulunun istehsalı ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 78 faiz artaraq 543,9 milyon manat olub. Hesabat dövründə ümumdaxili məhsul istehsalı xidmətlərin həcmi 837,3 milyon manat təşkil edib, ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə 258,2 milyon manat və 44,6 faiz çox məhsul istehsal olunub. Ümumdaxili məhsulun istehsalında qeyri-dövlət sektorunun payı 80 faizi ötüb. İlin əvvəlindən şəhər üzrə bütün maliyyə mənbələri hesabına ayrı ayrı sahələrin inkişafına 600 milyon manat vəsait yönəldilib. Həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində 6132 yeni iş yerləri açılıb. Ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 2,5 dəfə çox olub.\nƏhalinin məşğulluğunun təmin edilməsi məqsədilə yerlərdə yeni iş yerlərinin, istehsal sahələrinin ixracyönümlü istehsalın yaradılması yerli İcra hakimiyyətlərinin qarşısına bir vəzifə olaraq qoyulub. Regionların sosial iqtisadi inkişafına böyük diqqət yetirən prezident İlham Əliyevin hərtərəfli qayğısı sayəsində rüb ərzində Sumqayıtda əsaslı və kompleks yenidənqurma işləri görülüb. Heydər Əliyev və Azərbaycan küçələrində yerləşən, memarlıq baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edən yaşayış binalarının fasadları və eyvanları da yüksək zövqlə üzlənib. Heydər Əliyev Mərkəzi , Şahmat və Musiqi Məktəbi ölkə başçısnın iştirakı ilə istifadəyə verilib. Ulu öndərin adını daşıyan parkda da yenidən qurma işləri aparılıb, ərazisi 8 hektardan 10 hektara artılıb. Parkda 200 dən çox müasir işıq dirəkləri, oturacaqlar quraşdırılıb, ağac və gül kolları əkilib, Bayraq Meydanı tikilib.\nRüb ərzində şəhərdə yol nəqliyyat infrastrukturunun yenidən qurulması istiqamətində kompleks tədbirlər davam etdirilib. Sülh küçəsi boyunca “Göyərçin” abidəsinə doğru ümumi uzunluğu 5,2 kilometr olan ikitərəfli yol və Corat qəsəbəsindən Novxanı istiqamətində uzunluğu 7,5 km olan Sahil küçəsində də yenidənqurma işləri yekunlaşıb, hər iki yolun ətrafı abadlaşdırılıb. Ümumi sahəsi 106 hektar, uzunluğu 4,2 kilometr olan Sumqayıtın yeni Dənizkənarı Bulvar sakinlərin istifadəsinə verilib.\nHesabat yığıncağının sonunda Prezident İlham Əliyevə müraciət qəbul olunub.\n“Sumqayıtda doqquz ayın yekunları müzakirə edilib – FOTOLAR” yazısına 4 cavab\n12:03 saatda 15 Oktyabr 2016 gün\nSon zamanlar həqiqətən də çox böyük işlər görülür. Şəhərin hər bir yerində yenilikləri görmək mümkündür. Ancaq yaxşı olardı ki, bəzi binaların üzərində dam örtükləri sökülüb hələ də vurulmayıb, evləri su basır. Bu işləri tezləşdirərdilər.\nKamran Eliyev deyir:\n12:06 saatda 15 Oktyabr 2016 gün\nSon 8-9 ay ərzində çox işlər görüldü. Zakir müəllim 5-6 il öncə şəhərimizə rəhbərlik etsəydi mən əminəm ki, indi bu gün qarşılaşdığımız problemlərin heç biri olmazdı. Bəzi məmurlar öz işlərinə məsuliyyətli yanaşsalar, şəhərdə problemləri qısa müddətdə aradan qaldırmaq olar. Zakir müəllimə uğurlar arzulayıram!\n12:07 saatda 15 Oktyabr 2016 gün\nAxır ki, Sumqayıtda da belə konfrans zalı yaradıldı. Görəsən burda tədbirlər keçirmək olar?\n17:41 saatda 15 Oktyabr 2016 gün\nHəqiqətən Sumqayıt şəhərində çox böyük işlər görülüb. Buna görə Zakir müəllimə dərin təşəkkürümü bildirirəm. 1 il ərzində bu qədər iş görmək hər insanın işi deyil. 10 il ərzində görüləcək işləri 1 il ərzində gördü. Halal olsun! Allah Sizə can saqliqi və səbr versin ki, bundan sonra da böyük işlər görəsiniz. Artıq Sumqayıt ın bulvarı Bakının bulvarından da gözəl görünür.


Abşeronda 27 sentyabr - Anım Günü qeyd edilib » Absheronxeber.az | İnformasiya agentliyi\nAbşeron rayonunda 27 sentyabr - Anım Günü qeyd edilib. Tədbirdə Abşeron rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı İradə Gülməmmədova, millət vəkili Şahin Seyidzadə, hüquq-mühafizə orqanlarının rəhbərləri, şəhid ailələri, qazilər və rayon ictimaiyyəti iştirak ediblər.\nİştirakçəılar əvvəlcə rayon ərazisində geniş ağacəkmə aksiyası keçiriblər. 520 ədəd şam və zeytun ağacları əkilib. Bundan sonra iştirakçılar Xırdalan şəhərində yerləşən Şəhidlər Xiyabanına gələrək şəhidlərimizin əziz xatirəsi anılıb, məzarları üzərinə tər çiçəklər düzülüb.


“AzerTelecom” Azərbaycanın telekommunikasiya operatorudur. Şirkət ölkənin ilk mobil operatoru və ən sürətli mobil internet provayderi olan Bakcell şirkətinin törəmə müəssisəsidir. AzerTelecom şaxələnmiş şəbəkə vasitəsilə Azərbaycanı beynəlxalq internet şəbəkəsi ilə birləşdirir. Şirkət telekommunikasiya sektorunda yerli və xarici şirkətlərə müxtəlif qabaqcıl xidmətlər təqdim edir. Hazırda AzerTelecom şirkəti Azərbaycanın rəqəmsal mərkəzə çevrilməsi üçün “Azerbaijan Digital Hub” (ADH) proqramını icra edir. Proqramın reallaşması ölkənin Milli IT və Milli İnnovasiya strategiyası üçün mühüm təməl yaradır və rəqəmsallaşmanın sürətlənməsinə, rəqəmsal iqtisadiyyata çevik transformasiyaya, IT arxitekturasının inkişafına mühüm töhfə verəcək.


11:59 22.06.2021 410\nDaxili İşlər Nazirliyi Baş Mütəşəkkil Cinayətkarlıqla Mübarizə İdarəsinin əməkdaşları tərəfindən Qida Təhlükəsizliyi Agentliyinin mütəxəssislərinin iştirakı ilə gizli sexlərdə saxta spirtli içkilər hazırlayaraq satış şəbəkəsi quran daha bir mütəşəkkil cinayətkar dəstəyə qarşı əməliyyat tədbiri keçirilib.\nDİN-in Mətbuat xidmətindən Redaktor.az-a verilən məlumata görə, əməliyyat nəticəsində müəyyən olunub ki, Şəmkir rayon sakinləri Vaqif Əhmədov və oğlu Nicat Əhmədov Gəncə şəhər sakini Orxan Quliyevdən aldıqları mənşəyi məlum olmayan spirt və qapaqlardan istifadə etməklə saxta içkilər hazırlayıblar. Daha sonra bu şəxslər həmin spirtli içkilərin Tərtər rayon sakini Bəxtiyar Əzimzadənin vasitəçiliyi ilə respublikanın rayonlarında fəaliyyət göstərən topdansatış mərkəzləri, marketlər, restoranlar və digər obyektlərdə satışını təşkil ediblər.\nƏməliyyat tədbirlərinin davamı olaraq Baş İdarənin əməkdaşları tərəfindən Gəncə və Şəmkir şəhərlərində adları sadalanan şəxslərə məxsus saxta spirtli içkilərin hazırlandığı sex və anbarların fəaliyyət göstərdiyi ünvanlara da baxış keçirilib. Həmin obyektlərdən xeyli sayda müxtəlif əmtəə nişanları altında qablaşdırılmış saxta spirtli içkilər, çoxsaylı etiketlər, qapaqlar, boş şüşə qablar, keyfiyyətsiz, istifadəyə yararsız saxta spirt və sair maddi sübutlar aşkar olunaraq götürülüb. Aşkar edilən saxta spirtli içkilərin ekspertizası zamanı müəyyən edilib ki, həmin məhsullar istifadəyə tam yararsız olmaqla bərabər insan sağlamlığı üçün də olduqca təhlükəlidir.\nFaktla bağlı Baş İdarədə Cinayət Məcəəlləsinin müvafiq maddəsi ilə cinayət işi başlanılıb. Mütəşəkkil dəstənin üzvləri olan Vaqif Əhmədov, Orxan Quliyev və Bəxtiyar Əzimzadə barəsində Nərimanov Rayon Məhkəməsinin qərarı ilə həbs qətimkan tədbiri seçilib. Hazırda qeyd olunan hüquqazidd əməllərin tam və hərtərəfli araşdırılması, habelə, təqsirləndirilən şəxslərin dairəsinin tam müəyyənləşdirilərək məsuliyyətə cəlb olunmaları istiqamətində zəruri istintaq-əməliyyat tədbirləri davam etdirilir.\nSonda qeyd edək ki, Daxili İşlər Nazirliyi Qida Təhlükəsizliyi Agentliyi ilə birgə əhalinin ərzaq təhlükəsizliyinin təmin edilməsi istiqamətində tədbirlərini bundan sonra davam etdirəcəkdir.


Wikileaksin banisi Assange məhkəməyə çıxarılıb\n2021, 27 Oktyabr, çərşənbə, Bakı vaxtı 07:21\nWikileaks saytının banisi Julian Assange bu gün Londonda məhkəməyə çıxıb. Məhkəmədə Assangin zorlamada ittiham olunduğu İsveçə ekstradisiyası məsələsinə baxır. Məhkəmə ekstradisiya ilə bağlı qərarını fevralın 7-8də açılayacağını bildirib.\nAssange-in vəkili məhkəmədə deyib ki, əgər müştərisi İsveçə ekstradisiya olunsa, sonradan onu ABŞ-a təhvil verə bilərlər. belədə isə Assange-in ABŞda Quantanamo həbsxanasında saxlanması , hətta edam cəzası almasın riski də var.\nDekabrın 16-da öncə həbs olunub, sonra zaminə buraxılandan sonra Assange ilk dəfədəiir ki, məhkəyə gəlib. Tərəfdarları deyirlər ki, ittihamlar qondarmadır və Assange Wikileaksin yaydığı ABŞ diplomatlarının yazışmalarına görə təqib olunur.


Azərbaycan Təbabəti Muzeyi - Vikipediya\n(Azərbaycan Tibb Muzeyi səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)\nBirinci zalda XII əsr Şərqinin ən böyük alimlərindən biri Əbu Əli ibn Sinanın büstü, onun bu günədək Avropanın bir çox tibb universitetlərində tədris edilən “Həkim elminin qanunu” əsərinin 1143-cü ilə aid əlyazmasının fotoşəkli nümayiş etdirilir. Bu zalda, həmçinin elmi tibbin əsasını qoyan Hippokratın büstü və onun məşhur andından bir parça təqdim olunur. Divar boyunca qədim yunan və Roma, orta əsrlər Azərbaycan, Şərq, Qərbi Avropa təbabətinin ayrı-ayrı elementləri nəfis şəkildə döymə üsulu ilə mis lövhələrə köçürülərək asılıb. İkinci zalda orta əsr cərrahlıq alətləri, XIII-XIX əsr həkimlərimizin əsli Əlyazmalar İnstitutunda saxlanan ayrı-ayrı tibbi traktatlarının surəti yerləşir. Burada, həmçinin Baba Qaibov Qarabaği, onun davamçıları olan Qaibovlar sülaləsinin fotoşəkilləri, müalicə məqsədilə istifadə etdikləri şəxsi əşyaları qorunub saxlanılır. XIX əsrdə Rusiyanın və Avropanın müxtəlif universitetlərində təhsil almış ilk azərbaycanlı həkimlərin – Əbdülxalıq Axundovun, Bakıda ilk pulsuz müalicəxananın təşkilatçısı Məmmədrza Vəkilovun, ilk sanitar həkim Mustafa Şərifovun, Bəhram Axundovun, Kərimbəy Mehmandarovun, İbrahim Rəhimovun portretləri, diplomları, monoqrafiyaları, dissertasiyaları bu zalda nümayiş etdirilir. Sinir və kardiologiya sahələrini elmi eksperimentləri ilə zənginləşdirmiş böyük alim, Kazan Universitetinin professoru Mirzə Kazım bəyə ayrıca guşə həsr olunub.\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Azərbaycan_Təbabəti_Muzeyi&oldid=4712393"\nBu səhifə sonuncu dəfə 15 may 2019 tarixində, saat 12:57-də redaktə edilib.


Müqəddəratımızı həll edən gecə!! » Shia.AZ EhliBeyt.Info İslami maarif saytı. I SonUmidTV Media\nShia.az » MÜQƏDDƏS AYLAR (İslam ayları) » Ramazan » Müqəddəratımızı həll edən gecə!!\nMüəllif :Vusal Tarix : 13-06-2017, 15:42 Bölmə :Ramazan 0 Şərhев : 0\nBU GECƏ 13-ü maydan 14-ü maya keçən gecə, yəni 18-i ramazandan 19-u ramazana keçən gecə BİRİNCİ QƏDR GECƏSİDİR!\nAllah Taala Qurani-kərimin 97-ci Qədr surəsində buyurur:\nتَنزَّلُ الْمَلَئكَةُ وَ الرُّوحُ فِيهَا بِإِذْنِ رَبهِّم مِّن كلُّ أَمْرٍ\n"O gecə mələklər və Ruh Rəbbinin izni ilə (həmin gündən gələn ilin Qədr gecəsinədək baş verəcək) hər bir işdən dolayı (Allah dərgahından əmrlər alaraq) yerə enərlər."\nDeməli, Allaha Taalanın Quranda buyurduğu kimi Qədr gecəsi təyin edici bir gecədir.\nElə isə, Qədr gecəsi bizim müqəddəratımızı həll edə bilər.\nBu gecə sırf ölülərin günahlarının bağışlanması üçün deyildir, ölülərin və dirilərin günahlarının bağışlanması Qədr gecəsinin kiçik təsirlərindən biridir.\nBiz görürük ki, Qədr gecəsi ilə əlaqədar təşkil edilən məclislərdə əsasən Allahdan yalnız bağışlanma istənilir.\nBizim problemimiz günahların bağışlanması yox, bizim canımızdan günah etmək istəyinin yox olması məsələsidir, eləcə də Qədr gecəsinin əsas hədəfi bizim günahlarımızın bağışlanması deyil, əksinə bizləri günah etmək fikrindən uzaqlaşdırmaqdır.\nHəzrət İsa əleyhissalam buyurur: "Ey insanlar! Məndən əvvəl Musa (peyğəmbər) gəlib sizlərə günah etməməyi tapşırdı, mən isə sizə tapşırıram ki, günahın təsəvvürünü (fikrini) belə etməyəsiniz.”\nÇünki günahlar insanın fikrindən və ruhundan çıxmayınca həmin şəxs istənilən zaman günah edə bilir. Günah etmək istəyi bizim canımızdan çıxmalıdır. Əslində bunlar mərifət və dərkə bağlı məsələdirlər. Təsəvvür edin su ilə dolu bir stəkana öldürücü bir xəstəliyin mikrobunu atıb sonra sizdən həmin stəkandakı suyu içməyi istəsələr o mikroblu suyu içərsinizmi? Cavab bəllidir, heç bir ağıllı insan o suyu içib özünü ən pis xəstəliklərə yoluxdurmaz. Bunu hamı büşa düşür, odur ki, heç kim o mikroblu və bakteriyalı suyu içmir. Ancaq günah mikrobunun daha dəhşətli və pis olduğunu bir çox insanlar dərk edə bilmir.\nİmam Cəfər Sadiq əleyhissalam buyurur: "İbadətin şirinliyinin yolunu axtardım onu günah etməməkdə tapdım.”\nBir gün bir gənc Musa peyğəmbərin yanına gəlib dedi: -Ey Musa! Bizim ibadətlərimizdən Allaha nə xeyir çatır ki, bizim ibadət etməyimizə Allah bu qədər israrlıdır?\nMusa əleyhissalam dedi: - Yadımdadır, mən gəncliyimda Şüeyb peyğəmbərin qoyunlarını otardığım zaman günlərin birində zəif bir keçi sürüdən uzaqlaşaraq dağa dırmaşıb qayaların birinin üstünə çıxdı. Mən çox çətinliklə özümü o qayaya çatdırıb qayanın üstünə çıxdım və həmin zəif keçini qucağıma alıb dedim: "Ey keçi, mənim səni çağırmağım və dalınca qaçmağım səni satıb pulunu cibimə qoymağım üçün deyil. Bilirsən ki, Müsanın o gümüş sikkələrə ehtiyacı yoxdur. Mənim səni səsləməyim və dalınca qaçmağım görmədiyin və tanımadığın canavara görədir ki, əgər sən məndən uzaq olsan onun ovuna, şikarına çevrilərsən.” Elə isə, ey gənc! Bil ki, Allahın nə mənim nə də sənin ibadətlərinə ehtiyacı yoxdur. Allah istəyir ki, biz ibadətimizlə ona yaxınlaşaq ki, şeytanın tələsinə düşməyək.”\nQurani-kərim Zuxruf surəsinin 36-cı ayəsində buyurur:\n"Kim rəhman Allahın zikrindən üz döndərərsə, ona bir şeytan qoşarıq ki, daima onun yanında olar.”\nİnsanın Allahın zikrindən üz döndərərək Onu yada salmağa göz yumması, dünyanın maddi ləzzətlərinə qərq olaraq dünya malının vurğunu olması şeytanın onu ələ keçirməsi və istila etməsi ilə nəticələnir.\nBu həlakedici və arzuolunmaz vəziyyətin başlanğıcı insanın günahı təsəvvür etməsi və günah barədə fikirləşməsi ilə başlayır. Günahın təsəvvürü isə həmin insanın canında günah etmək ruhiyyəsindən qaynaqlanır.\nHədislərə nəzər saldıqda görürük ki, möminin xüsusiyyətlərini sayarkən "günah etməyir” kəlməsi yox, "günahdan qurtulmuşdur” kəlməsi işlədilir. Yəni mömin günahlara nifrət edir, günahların nəcis və murdar olduğunu bilir.\nHalbuki canında günah ruhiyyəsi olan insanlar zahirdə günah etmirlər, ancaq o günahı nəcis və murdar bilmirlər. Onların günah etməməsinə səbəb yalnız Allahın onu haram etməsidir. Günahlardan çəkinməkdə şəritəin qadağasından başqa səbəb görmürlər.\nƏsas məsələ budur ki, bu Qədr gecəsi\n-bizim müqəddəratımızı təyin etsin,\n-bizim təfəkkür və düşüncəmiz tərəqqi etsin, hara yetişmək və nə istəmək lazım olduğunu bilək.\n-Mərifətimiz yüksəlsin, bizim nəyə daha çox ehtiyaclı olduğumuzu dərk edək.\nQəlbimizin yəqin və inamını artıraq, təki günahlardan çəkinə bilməyimiz üçün təkan olsun.\nYəni Allah Taaladan istəyək ki, biz günah əhlindən olmayaq, günah etməyək.\nNəinki hər gün dəfələrlə günah edək, dəfələrlə də Allahdan günahlarımızın bağışlanmasını istəyək...\nBax, əsas budur, günah etmək fikrindən uzaq olaraq günah etməyək. Günah etmək ruhiyyəmiz olmasın, günah etməklə arzumuza çatacağımızı ağlımıza belə gətirməyək, günah etməkdə ləzzətin olmadığını başa düşək, günah etməyin bizim ruhumuza nə qədər pis təsir etdiyini görək, Təqva ruhiyyəsi bizim bütün vücudumuza hakim olsun.\nBelə olduqda Qədr gecəsi həqiqətən də bizim müqəddəratımzı həll etmiş olacaq.\nNƏFSLƏ MÜBARİZƏNİN YOLLARI ...\nBir nəfər Həzrət İmam Hüseynin (ə) yanına gəlib ...\nGünahı yüngül saymaq ...\nBəla niyə gəlir ?! ...\nCəhənnəmdə əbədi qalmağa səbəb olan günah ...\nAyətullah Məkarim Şirazinin görüşündə “Qədr ...\nQəflət cisim və nəfsdəndir. ...\n“Qasımbəy” məscidində Qədr gecəsi keçirilib – Foto ...


Layihələndirmə - 3D Visual\nGƏLƏCƏYİNİZİN BÜNÖVRƏSİNİ SAĞLAM ŞƏKİLDƏ QURURUQ\nHər bir sahədə olduğu kimi təmir,tikinti, dizayn və s. bu kimi işlərdə işin uğurla yekunlaşmasının əsasında peşəkarcasına tərtib ediləcək bir layihələndirmə işi dayanır. Layihələndirmə xidmətimizi sifariş etməklə siz işin kəmiyyətindən asılı olmayaraq bir layihədə çalışan vəzifəsindən, asılı olmayaraq hər bir şəxsin planlı şəkildə işləməsi üçün yekun bir sənədin tərtib edilməsini əldə edəcəksiniz.\nHər bir plan bir layihələndirmə işindən başlayır. Dünyada layihələndirmə işi üçün ümumqəbul edilmiş bir struktur mövcud deyil. Bu səbəbdən də mütəxəssislərimiz bu işdə öz texnikalarından istifadə edirlər.\nProses problemlərin aşkar edilməsindən başlayaraq, hazır həll yollarının təqdim edilməsinə qədər yekunlaşdırıla bilir. Lakin burada mərhələlər müxtəlif şəkildə qeyd edilə bilir.\nPeşəkarcasına hazır edilən bir layihələndirmə işimiz özündə məxsus olduğu layihə haqqında detallı şəkildə informasiyanı formalaşdırır.\nDəqiqlik tələb edən layihələndirmə zamanı nəzərə alınmamış hər hansı bir kiçik detal gələcəkdə böyük fəsadlara yol aça bilir. Bu səbəbdən də layihələndirmə işi böyük təcrübəyə malik mütəxəssislərimiz tərəfindən tərtib edilib yeksək peşəkarlıqla müştərilərinə təhvil verilir.


Nasa tərəfindən çıxarılan Günəş Alovlarının və Püskürmələrin Yeni Zaman Aralığı - Elm - 2020\n11 fevral 2016-cı il, həftənin 7 günü, günün 24 saatı, son 6 ildə Günəşin dünyaya baxan tərəfinin inanılmaz fotolarını çəkən NASA-nın Günəş Dinamikası Rəsədxanasının və ya SDO-nun 6-cı ildönümü oldu. SDO, saniyədə saniyədə bir kadrda Günəşin görüntülərini çəkir və günəşdəki alovlanmaların və günəşdəki partlayışların nə qədər püskürə biləcəyini və genişlənə biləcəyini görünməmiş şəkillərlə təmin edir. 2010-cu ildə 11 Fevralda başlayan SDO, Günəş tacından keçən günəş materialının möhtəşəm rəqsini nümayiş etdirən cazibədar görüntülər təqdim etdi.\nNASA bu yaxınlarda SDO-dan ən yeni çəkilənlərin bəzilərini nümayiş etdirən başqa bir video yayımladı. Bu möhtəşəm püskürmələrin nədən qaynaqlandığı dəqiq olmasa da, günəş alovlarının qısa və nəhəng bir güc alovu olduğu bilinir. Günəşin səthindəki narahatlıqlar Günəşin maqnit sahə xətləri boyunca yayılaraq alovlanan bölgə temperaturunu artıran milyardlarla nüvə partlayışı ilə eyni miqdarda enerjini sərbəst buraxdı (bu daha böyük ola bilərYer) qədəron milyon dərəcə.Günəş alovu bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər, x-şüalarından qamma şüalarına qədər çoxsaylı elektromaqnit şüalarından ibarət ola bilər.\nFərqli Rəngdə Dalğaboylarının dəyişməsi [Şəkil mənbəyi: NASA]\nGünəş alovlarının qəflətən yığılmış maqnit enerjisi partlayışlarından qaynaqlandığı və sona çatdıqda "günəş maksimumu" zamanı aktivliyə çatdığına inanılır. 11 illik dövr. Bununla birlikdə, maqnetik sahələrin günəşdə hərəkət qaydaları məlum olmadığı üçün günəş alovlarının səbəb olduğu tam olaraq aydın deyil.\nBir günəş alovunun necə baş verə biləcəyini təsəvvür etmək üçün cənub qütbündən şimala doğru günəşin ətrafını əhatə edən maqnit halqaları kimi rezin lentləri düşünün. Günəş fırlandıqca tarlalar (və ya rezin lentlər) qopana qədər ilmələri daha da sıxlaşdırır! Maqnetik sahənin çırpılması Günəşin aktiv bölgələrinin olduğu və günəş alovlarının püskürə biləcəyi yerdir.\nLakin, bu yalnız mümkün bir ssenaridir. Alimlər günəşin həqiqətən necə işlədiyini daha təfərrüatlı bir şəkildə təsvir etmək üçün fəal şəkildə çalışırlar. O vaxta qədər arxada oturun və möhtəşəmliyin açılmasını izləyin.\nAşağıdakı dalğa uzunluqlarında 5 illik fasilə ilə də tanış ola bilərsiniz\nVideoya baxın: Coğrafiya - Yerin illik hərəkəti. İşıqlanma qurşaqları (Dekabr 2020).\nCopyright 2020 \_ Bütün texnoloji, texnologiya və elm həvəskarlarına həsr olunmuş lider bir icma \_ Nasa tərəfindən çıxarılan Günəş Alovlarının və Püskürmələrin Yeni Zaman Aralığı


“Əli Abbasov məsuliyyətə cəlb edilməlidir” - Cümhuriyyət\n“Əli Abbasov məsuliyyətə cəlb edilməlidir”\nTarix: 21 Noyabr, 04:51 | Baxış: 160\n“Son vaxtlar Azərbaycanda bir-birinin ardınca baş verən xoşagəlməz hadisələr şəxsən məni bərk narahat edir. Milli Təhlükəsizlik Nazirliyində və onun ətrafında baş verən hadisələrdən sonra, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi ilə bağlı baş verənlər və digər irili-xırdalı hadisələr mənə elə gəlir ki, ən yüksək səviyyədə son dərəcə ciddi, mən deyərdim radikal addımların və tədbirlərin görülməsini zəruri edir”.\nCebhe.info xəbər verir ki, bunu hərbçi-ekspert Üzeyir Cəfərov bildirib. Ü.Cəfərovun sözlərinə görə, müharibə vəziyyətində olan bir ölkənin bütün həyat və fəaliyyəti saat mexanizmi kimi çalışmalıdır: “Amma baxıram ki, biz hələ deyəsən hansı vəziyyətdə olmağımızın fərqində deyilik. Daha doğrusu, ölkənin hərtərəfli təhlükəsizliyi və müdafiəsi üçün cavabdehlik daşıyan bəzi məsul şəxslər üzərlərinə düşən məsuliyyəti tam dərk etməyiblər. 10 milyonluq xalqın müasir dünya ilə bağlılığını sən demə, hansısa "Delta Telekom" adlı şirkət təmin edirmiş. Bu sahəni tam incəliklərinə qədər bilmədiyimə, görə və Azərbaycanın düz 6 saatdan artıq bir müddətdə faktiki dünyadan təcrid olunmasına kim nə deyir-desin, mən başıpozuqluq və açıq cinayət əməli deyərdim. Hesab edirəm ki, ötən günlərdə vəzifəsindən azad edilən nazir Əli Abbasov və bu sahəni kurasiya edən vəzifəli şəxslər də vaxtında bu vacib işi görmədiklərinə görə ən azından vəzifə səhlənkarlığı maddələri ilə məsuliyyətə cəlb edilməlidirlər. Baş vermiş hadisə hesab edirəm ki, ən qısa zamanda ölkə rəhbərliyi səviyyəsində ciddi müzakirə olunmalı və təcili tədbirlər görülməlidir. Belə olmaz və bu, Azərbaycan adına böyük bir xətadır. Ən azından indiyə kimi bir çox sahələrdə monopoliyanın olması və məhz həmin monopolistlərin yekəxanalığı ucbatından xoşagəlməz hadisələrin yaşanması heç kimə sirr deyil. Mən burada bir sıra strateji məsələləri, xüsusən də ölkənin təhlükəsizliyini təhdid edə biləcək məqamların üzərindən bilərəkdən sakitcəsinə keçirəm. Mən də mütəxəssislərin o fikri ilə tam razıyam ki, bu cür fors-major halları üçün çıxış yolu mütləq mənada çoxdan nəzərdə tutulmalı idi və heç bir halda internetin bu cür, tamamilə sıradan çıxmasına yol verilməməliydi. Ələlxüsus bu boşluq dövlət və hökumət saytlarının, iqtisadi strukturların fəaliyyətini iflic vəziyyətə saldı.\nÖzü də bu hadisə ölkə başçısının, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanının Azərbaycandan kənarda - Antalyada mühüm bir dünya səviyyəli tədbir zamanı baş verməsi isə, şəxsən məni çox narahat etdi. Niyəsini və nə üçünü isə yəqin ki, bu sahəyə cavabdehlik daşıyan şəxslər yaxşı başa düşərlər. Biz 21-ci əsrdə, ən müasir texnologiyalar əsrində yaşayırıq. Əgər bir şirkətdə baş verən xırda bir fors-major hadisəsi bütöv bir ölkəni internetsiz qoyursa, arxasını yazmaq istəmirəm. Bu, yolverilməz və bağışlanılmazdır”.


VivoBook e-kitablar,kitabların qısa məzmunu, məqalələr (Pulsuz Kitab yukle) Heinrich Theodor Boll - Seçilmiş əsərləri\nVivo Book - Elektron (pdf) kitab portalı » Roman və Povest » Heinrich Theodor Boll - Seçilmiş əsərləri\nMəşhur alman prozaiki və novellisti Henrix Teodor Böll Reyn vadisinin ən böyük şəhəri olan Kölndə, ağac ustası Viktor Böllün və Mari (Xermanns) Böllün çoxuşaqlı ailəsində dünyaya göz açıb. Böllün ulu babaları XIII Henrixin dövründə İngiltərədən qaçmışdılar. Bütün fanatik katolikllər kimi, onlar da protestant anqlikan kilsəsi tərəfindən təqiblərə məruz qalmışdılar.\nHələ uşaqlıq dövründən şeirlər və hekayələr yazan Böll orta məktəbi bitirəndən sonra Hitleryuqendə üzv olmayan tək-tük yeniyetmələrdən olur. Buna baxmayaraq, orta təhsilini başa vurandan bir il sonra onu məcburi əmək işlərinə cəlb edirlər. 1939-cu ildə isə Böll hərbi xidmətə çağırılır. O, şərq və qərb cəbhələrində kapral çinində xidmət edir, bir neçə dəfə yaralanır, 1945-ci ildə Amerika hərbi hissələri tərəfindən əsir götürülür və bir neçə ay Fransanın cənubundakı hərbi əsir düşərgələrindən birində saxlanılır.\nDoğma şəhərinə qayıdandan sonra Böll bir neçə müddət Köln universitetində təhsil alır, bir müddət atasının emalatxanasında, sonra isə demoqrafik statistika üzrə şəhər bürosunda işləyir və bütün bu müddət ərzində yaradıcılıqla məşğul olmağına davam edir. Henrix Böll 67 yaşında Bonn yaxınlığında, oğlanlarından birinin evində qonaq qalarkən, gözlənilmədən vəfat edir.\nƏSƏRLƏRİ: "Qatar vaxtında gəldi", "Yolçu, nə vaxt gələcəksən…", "Adəmoğlu, haradaydın?", "Və o heç bir şey demədi" , "O illərin çörəyi" , "Onun yarısında oynanılan bilyard" , "Bir təlxəyin düşüncələri" , "İcazəsiz məzuniyyət" , "Bir ezamiyyətin sonu" , "Xanımla birgə çəkilmiş portret" , "Katerina Blümün tapdalanmış namusu" , "Qayğı konvoyu" , "Əsgər mirası" , "Atasız evlər" , "İrlandiya gündəmi" , "Müharibə başlayanda" , "Dörd oğluma məktub və ya dörd velosiped" , "Mələk susdu" , "Solğun köpək" , "Burulğanın içində"\nheinrich-theodor-boll-secilmis-eserleri.pdf [12,53 Mb] (Yüklənilib: 95)\nCon Steynbek - Seçilmiş\nErix Maria Remark - Lissabon\nQurban Səid (Məhəmməd Əsəd\nAleksandr Solnejitsi -\nMixail Lermontov - Seçilmiş əsrləri\nCos Makdauel - Sevməyin sirri\nUilyam Şekspir - Kral Lir


Mixer Truck | Hyundai-ın rəsmi səhifəsinə xoş gəlmisiniz!\nTikinti üçün təchiz olunub, ağır yükləri daşımaq və qüsursuz biznes üçün dizayn edilmişdir.\nMükəmməl qarışdırıcı performans, qiymət və etibarlılıq üçün əla vasitə. Yaxından tanış olun və tezliklə siz Hyundai Mikser yük maşınlarının hazırda münasib qiymətə təklif etdiyini qiymətləndirəcəksiniz. Baraban dizaynı uzunmüddətli xidmət üçün yüksək qarışdırma performansı və möhkəmləndirilmiş konstruksiyanı özündə cəmləşdirir. İkiqat spiral vint yüksək əhəmiyyətli qarışdırma və tökmə performansı göstərir ki, bu da sizə müştərilərinizin gözlədiyi kimi yüksək keyfiyyətli hazır qarışdırılmış betona nail olmağa imkan yaradır.