ADB Azərbaycanda təhsilin inkişafına yeni kredit ayıracaq - Baku Time\nADB Azərbaycanda təhsilin inkişafına yeni kredit ayıracaq\n2022-ci ildə Asiya İnkişaf Bankı (ADB) Azərbaycan hökumətinə texniki peşə təhsili inkişafı layihəsinin maliyyələşdirilməsinə 150 milyon ABŞ dolların ayrılmasını planlaşdırır.\nTövsiyə edilir: Ölkə ərazisində müşahidə olunan faktiki hava açıqlanıb\nBunu “BakuTime.com”a açıqlamasında Asiya İnkişaf Bankının Azərbaycan üzrə direktoru Kandis MakDiqan deyib.\n“Bu layihə hələ də hazırlıq mərhələsindədir. Ümid edirik ki, o, 2022-ci ilin sonuna kimi təsdiqlənəcək”, – K.MakDiqan bildirib.\nOnun sözlərinə görə, ADB Azərbaycanda davamlı inkişaf layihələrində şərikli investorlardan biridir:\n“ADB dəmiryolu tikintisindən tutmuş irriqasiya və təhsilə kimi xüsusi infrastruktur layihələrinin maliyyələşdirilməsini təmin edir.\nTövsiyə edilir: Azərbaycan xalqının Qurtuluş Günü\nÖzəl layihələr baxımından ADB Azərbaycanda bərpaolunan enerji layihələrini dəstəkləyir. Bu sahədə bankın maliyyə resursları ölkədə alternativ enerji istehsal edən özəl müəssisələrinə yönəlib. 2022-ci ildə ADB digər investorlarla birlikdə “Masdar” şirkətinə Qaradağ Günəş Elektrik Stansiyasının tikintisi üçün 35,7 milyon ABŞ dolları məbləğində kredit ayırdı. Gələcəkdə biz bərpaolunan enerji layihələri üzrə digər investorlarla da əməkdaşlıq etməyi planlaşdırırıq”, – K.MakDiqan qeyd edib.\nTövsiyə edilir: Almaniya XİN: “Putin istəsə, Ukraynada müharibə hətta sabah bitə bilər”\nQeyd edək ki, 22 dekabr 1999-cu ildən üzvlüyə qəbul olunmuş Azərbaycan ötən dövrdə 80-dən artıq layihəyə kredit, zəmanət, texniki dəstək qrantları qismində ADB tərəfindən beş milyard ABŞ dollara yaxın vəsait alıb.\nGələcəyə yeni baxış: “Samsung Neo QLED 8K” televizorları - FOTO


Özbəkistanda qadın körpələri doğum evinin pəncərəsindən atdı XEBEROXU.AZ - En son xeberler Azerbaycan xeberleri 2019 xəbərlər bugün 2020 xeber az 2019 xeberler bugun 2019 En son xeber 2019 xeberler 2020 Новости сегодня: самые свежие и последние новости России и мира\nÖzbəkistanda qadın körpələri doğum evinin pəncərəsindən atdı\nÖzbəkistanda doğum evində faciəvi hadisə baş verib.\nXeberoxu.Az-ın xarici KİV-ə isitnadən məlumatına görə, yeni doğuş etmiş qadın qızını və başqasının körpəsini pəncərədən aşağı atıb. Buna səbəb körpənin qüsurlu doğulması olub. Hər iki körpə aldıqları travmadan hadisə yerində ölüb.\nBildirilir ki, uşağının qüsurlu doğulduğunu öyrənən qadın son dərəcə gərgin olub.


BURAXILIŞ İMTAHANINA VƏ KOLLECLƏRƏ HAZIRLIQ – MURAD TƏHSİL MƏRKƏZİ\nMURAD TƏHSİL MƏRKƏZİNDƏ Buraxılış imtahanı və Kollec hazırlığı 9.10.11-ci sinif şagirdləri, eləcədə məzunlar üçün təşkil edilmişdir.Dərslər paket şəklində Buraxılış fənləri (Ana dili, Riyaziyyat, Xarici dil) üzrə tədris edilir.\nBuraxılış imtahanı və Kollec hazırlığı kurslarında dərslər aşağıdakı qrafikə uyğun keçirilir:Fənn sayı: 3\nHəftə ərzində dərs günü: 3\nAylıq dərs saatı: 36\nİllik dərs yükü: 9-10 ay\nDərslər saat 15:00-da başlayır\nBir dərsin müddəti 45 dəqiqədir.\nAbituriyentlər dərs ili ərzində aşağıdakı imtahanları verirlər. BSİ (Buraxılış Sınaq İmtahanı) – Bu imtahan ayda bir dəfə olmaqla, DİM-in Buraxılış imtahanı (Ana-dili, Riyaziyyat, Xarici dil) sisteminə uyğun olaraq keçirilir. Nəticə barədə valideynlər məlumatlandırılır.\nMURAD TƏHSİL MƏRKƏZİNİN uğurlarının əsas səbəblərindən biri də hər bir abituriyentin dərs və imtahan nəticələrinin təhlil edilməsidir. Təhlil zamanı şagirdin təlim prosesində hər hansı bir neqativ xüsusiyyəti müəyyən edilərsə idarə heyyəti və müəllimlər bu problemin aradan qaldırılması yollarını müzakirə edir, qərar qəbul edilir və tətbiq edilir.\nİşimizin əsas istiqamətlərindən biri də valideynlərlə işdir. Abituriyentin uğur qazanmasında müəllim və valideyn işbirliyinin əhəmiyyəti danılmazdır. Bunu nəzərə alaraq kursumuz tərəfindən valideyinlər, abituriyent dərsə gəlmədikdə, ev tapşırığını etmədikdə, gündəlik qiymətləndirmə zamanı aşağı nəticə göstərdikdə, dərsə qarşı laqeyid münasibət bəslədikdə, nizam-intizam qaydalarına əməl etmədikdə məlumatlandırılır.


Xatirə təqvimi 21-24 noyabr\n21 noyabr 1926 – Ədəbiyyatşünas, yazıçı-publisist Nadir İsmayıl oğlu Vəlixanov (1926-1995) Şuşada anadan olub. Uşaq və yeniyetmələr üçün hekayə və povestlərin müəllifidir.\n22 noyabr 1922 – Böyük bəstəkar, SSRİ Xalq artisti, SSRİ Dövlət mükafatı laureatı, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Fikrət Məşədi Cəmil oğlu Əmirov (1922 – 20.2.1984) Gəncədə doğulub. Simfonik muğamlar (“Şur”, “Kürd-Ovşarı”, “Bayatı-Şiraz”), “Nizami” simfoniyası, “Azərbaycan kapriççiosu”, “Sevil” operası və s. musiqi əsərlərinin müəllifidir. Bəstəkarın “Min bir gecə” baleti dünya musiqi xəzinəsinə daxildir. Filmlərə musiqi yazıb.\n22 noyabr 1922 – Xalq yazıçısı Hüseyn Abbas oğlu Abbaszadə (1922 – 12.12.2007) Bakıda anadan olub. Kitabları: “General”, “Ləpədöyəndə”, “Burulğanlar”, “Çəmbərəkənd balladası” və s.\n22 noyabr 1933 – Görkəmli kinorejissor, operator, Xalq artisti Rasim Mirqasım oğlu Ocaqov (1933 – 12.7.2006) Şəkidə doğulub. “Sən niyə susursan?”, “Onun böyük ürəyi” və s. filmlərin quruluşçu operatoru olub. “Tütək səsi”, “İstintaq”, “Ad günü”, “Ölsəm, bağışla”, “Təhminə”, “Otel otağı” və s. filmlərə quruluş verib.\n22 noyabr 1933 – Yazıçı-jurnalist Firudin Balakişi oğlu Ağayev (1933-1995) Lerik rayonunda doğulub. Əsərləri əsasında “Skripkanın sərgüzəşti”, “İşarəni dənizdən gözləyin” və s. filmlər çəkilib.\n22 noyabr 1938 – Xalq artisti, Dövlət mükafatı laureatı Həsən Ağaməmməd oğlu Məmmədov (1938 – 27.8.2003) Salyan rayonunda anadan olub. “Böyük dayaq”, “Gün keçdi”, “Yeddi oğul istərəm”, “İstintaq”, “Axırıncı aşırım” və s. filmlərdə yaddaqalan obrazlar qalereyası yaradıb. Akademik Milli Dram Teatrında çalışıb.\n22 noyabr 1940 – Müğənni, skripka ifaçısı, Əməkdar incəsənət xadimi, professor Rauf Zulfüqar oğlu Adıgözәlov (1940 - 29.6.2002) anadan olub.\n22 noyabr 2012 – Xalq artisti, görkəmli aktyor Yaşar Məmmədsadıq oğlu Nuri (3.9.1951 – 22.11.2012) vəfat edib. Akademik Milli Dram Teatrında fəaliyyət göstərib. Televiziya tamaşalarında, filmlərdə yaddaqalan obrazlar yaradıb.\n23 noyabr 1923 – Yazıçı, şair, jurnalist Əmrah Bala oğlu Əmrahov (1923-1988) Bakının Kürdəxanı kəndində anadan olub. Kitabları: “Ürək vətən üçün döyünəndə”, “Ulduzlar gecə parlar”, “Dağ bənövşəsi” və s.\n23 noyabr 1927 – Tarixçi, şərqşünas, professor Əhməd Əhməd oğlu İsgəndərov (1927-2017) Bakıda doğulub. Moskvada yaşayıb, SSRİ EA-nın Ümumi Tarix İnstitutunda baş elmi işçi, direktor müavini, “Tarix məsələləri” jurnalının baş redaktoru işləyib. Rusiyanın Əməkdar elm xadimi, Rusiya EA-nın müxbir üzvü olub.\n23 noyabr 1936 – Ədəbiyyatşünas, yazıçı-dramaturq, professor Aqşin Əlisəttar oğlu Babayev (1936 – 10.6.2020) Bakıda anadan olub. Türk ədəbiyyatına dair tədqiqatların, “Ayrılıq”, “Dünyanın axırı” və s. kitabların, tərcümələrin müəllifidir.\n23 noyabr 1937 – Əməkdar artist Zemfira Nərimаn qızı Quliyeva (1937 – 3.11.1997) Gəncə şəhərində anadan olub. 1963-cü ildən Musiqili Komediya Teatrında çalışıb.\n23 noyabr 1948 – Dahi bəstəkar, publisist, pedaqoq, SSRİ Xalq artisti Üzeyir Əbdülhüseyn oğlu Hacıbəyli (18.9.1885 – 1948) vəfat edib. Azərbaycan professional musiqisinin banisi, müsəlman Şərqində ilk operanın (“Leyli və Məcnun”, 1908) yaradıcısıdır. “O olmasın, bu olsun”, “Arşın mal alan” operettalarının, “Əsli və Kərəm”, “Koroğlu” operalarının, Azərbaycanın Dövlət Himninin musiqisinin müəllifidir. Azərbaycan EA-nın akademiki olub.\n23 noyabr 1999 – Xalq artisti, görkəmli teatr və kino aktrisası Leyla Ağalar qızı Bədirbəyli (8.1.1920 – 1999) vəfat edib. Akademik Milli Dram Teatrında çalışıb, “Səbuhi”, “Arşın mal alan” (1945), “Onun böyük ürəyi”, “Dərviş Parisi partladır” və s. filmlərdə çəkilib. Azərbaycan və SSRİ Dövlət mükafatlarına layiq görülüb.\n24 noyabr 1906 – Ədəbiyyatşünas Əli Nazim (Ələkbər Mahmud oğlu Mahmudzadə; 1906 – 23.8.1941) Təbrizdə doğulub. Repressiya qurbanı olub.\n24 noyabr 1922 – Əməkdar artist, vokalçı Rəhilə Muxtar qızı Cabbarova (1922 – 2.12.2002) Tiflisdə doğulub. Opera və Balet Teatrının solisti olub, Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində dərs deyib.\n24 noyabr 1924 – Rəssam, Əməkdar incəsənət xadimi Vəcihə Əli qızı Səmədova (1924 – 24.10.1965) anadan olub. Tanınmış şəxsiyyətlərin portretlərinin, mənzərə və tematik tabloların müəllifidir.\n24 noyabr 2001 – Əməkdar incəsənət xadimi, aktyor, sirk ustası Siyavuş Məmməd oğlu Şəfiyev (1.9.1937 – 2001) vəfat edib. “Əhməd haradadır?”, “Uşaqlığın son gecəsi” və s. filmlərdə çəkilib.\n21 noyabr 1694 – Fransız şairi, mütəfəkkiri və tarixçisi Fransua-Mari Volter (Fransua-Mari Arue François-Marie Arouet; 1694–1778) anadan olub. Əsərləri: “Edip”, “Brut”, “Zaira”, “Sezar” tragediyaları, “Mikromeqas”, “Kandid” fəlsəfi romanları və s.\n21 noyabr 1898 – Belçika sürrealist rəssamı Rene Fransua Gislen Magritt (René François Ghislain Magritte; 1898–1967) anadan olub.\n22 noyabr 1869 – Fransız yazıçısı, ədəbiyyat üzrə Nobel mükafatı (1947) laureatı Andre Pol Qiyom Jid (André Gide; 1869–1951) anadan olub.\n22 noyabr 1916 – Amerika yazıçısı Cek London (Jack London – John Griffith Chaney; 12.1.1876 – 1916) vəfat edib. “Martin İden”, “Dəmir daban”, “Dəniz canavarı” və s. romanların müəllifidir.\n23 noyabr 1875 – Rus yazıçısı, sənətşünas, publisist, ictimai-siyasi xadim Anatoli Vasilyeviç Lunaçarski (1875-1933) anadan olub.\n24 noyabr 1632 – Niderland filosofu, rasionalizm cərəyanının tanınmış nümayəndəsi Benedikt Spinoza (Benedictus de Spinoza; 1632-1677) anadan olub.\n24 noyabr 1934 – Görkəmli Rusiya (alman əsilli) bəstəkarı, pianoçu və musiqi nəzəriyyəçisi Alfred Şnitke (1934-1998) anadan olub.


Bakıda 3 nəfərin yandığı DƏHŞƏTLİ QƏZANIN şahidi DANIŞDI - FOTO/VİDEO (YENİLƏNDİ)\n14 Aprel 2017 14:36\nHadisə şahidlərinin verdiyi məlumata görə, "KİA" markalı avtomobil "VAZ-2104" markalı avtomobili arxadan vurub. Hadisə nəticəsində "VAZ-2104" markalı avtomobil alışmağa başlayıb.\nHadisənin şahidlərindən Fikrət Ağammədov deyir ki, qəzaya səbəb "İkarus" markalı avtobus olub: "Gəldim gördüm ki, burada maşın yanıb. İçərisində 3 nəfər var idi. Üçü də yanmışdı. Sıxılmış vəziyyətdə qalmışdılar. Qəza olan kimi benzin bankından od tutub, yanıb. Məlumata görə, "İkarus" çaşdırıb "KİA"nın sürücüsünü, o da gəlib dəyib "VAZ-2104"ə. "KİA"da bir nəfər idi. O da sağ idi. Digərlərini isə xilas etmək mümkün olmadı". (apa.tv)\nDavam edən araşdırmalarımız nəticəsində əldə etdiyimiz məlumata görə, hadisə zamanı yanan 10 AX 002 nömrəli “VAZ-2104” markalı avtomobil məşhur iş adamı, “Binə” Ticarət Mərkəzinin rəhbəri Kəbirə Məmmədovanın adını daşıyan “Kəbir Məmmədova Klinikası”na məxsus olub.\nBu gün səhər Zığ yolunda baş verən dəhşətli qəza ilə bağlı maraqlı məqamlar əldə etmişik.\n“Qafqazinfo” xəbər verir ki, səhər saatlarında baş verən və 3 nəfərin maşında yanaraq ölməsi ilə nəticələnən dəhşətli qəzanın sual doğuran məqamları var. Hazırda qəzanın hansı şəraitdə baş verdiyi, ölənlərin şəxsiyyəti müəyyənləşdirilir.\n“Qafqazinfo” “VAZ-2107” markalı avtomobilin üstündə olan və sıradan bir dövlət nömrə nişanı sayılmayan 10 AX 002 nömrəsi ilə bağlı kiçik bir araşdırma aparıb. Məlum olub ki, bundan əvvəl sözügedən dövlət nömrə nişanı “Mercedes BENZ SLS” markalı iki qapılı sport stilli avtomobilin üzərində olub. Bu avtomobildə gənc bir oğlanın da fotoları var. Olduqca bahalı avtomobildən götürülərək “07”ə vurulan nömrə həm də onun sahibinin avtomobil kolleksiyası olması ehtimalını yaradır.\nDaha bir maraqlı məqam isə ondan ibarətdir ki, qəza zamanı hər iki avtomobilin ön nömrəsinin çıxarılması da diqqətdən yayınmayıb. Sözügedən nörmənin “Mercedes” markalı avtomobilin üzərindəki fotolarını təqdim edirik:\nZığ şossesində “KİA” və “VAZ-2107” markalı avtomobillərin toqquşması nəticəsində “VAZ-2107”-də yanaraq ölən şəxslərin avtomobilin sürücüsü - 1973-cü il təvəllüdlü Quliyev Gülağa Məhərrəm oğlu, həmin avtomobildə olan sərnişinlər – 1973-cü il təvəllüdlü Sadıqov Elçin Səbbar oğlu və onun qardaşı, 1968-ci il təvəllüdlü Sadıqov Namiq Səbbar oğlu olduqları müəyyən edilib.\nBu gün Bakı şəhəri, Suraxanı rayonunda "VAZ" və “KİA” markalı minik avtomobillərinin toqquşması nəticəsində yanğınla nəticələnən yol-nəqliyyat qəzası baş verib.\nPublika.az FHN-in saytına istinadən xəbər verir ki, dərhal Dövlət Yanğından Mühafizə Xidmətinin və Xüsusi Riskli Xilasetmə Xidmətinin qüvvələri hadisə yerinə cəlb olunub. Yanğın nəticəsində “VAZ” markalı minik avtomobilinin yanar hissələri yanıb, avtomobildə sıxılmış vəziyyətdə qalmış şəxsiyyətləri məlum olmayan 3 nəfərin yanmış cəsədi xilasedicilər tərəfindən çıxarılaraq, aidiyyəti üzrə təhvil verilmişdir. Digər avtomobil yanğından mühafizə olunub.\nƏməliyyat saat 09:02-də başa çatıb.


July 7, 2018 23:08 - "Qafqaz Xəbər" qəzeti - qafqazxeber.az\nGünJuly 7, 2018 23:08\nDÇ-2018: İngiltərə yığması 28 ildən sonra yarımfinala yüksəlib\nJuly 7, 2018 23:08 Qafqaz\nFutbol üzrə dünya çempionatında 1/4 final mərhələsinin daha bir oyunu keçirilib. “Report”un məlumatına görə, Samaradakı eyniadlı arenada İsveç və İngiltərə yığmaları qarşılaşıb. Görüş britaniyalıların 2:0 Ətraflı →\nJuly 7, 2018 18:53 Qafqaz\nAAAF parkın əyləncə məkanı olan hissəsinə giriş ödənişli edilib. “Ölkə.Az”ın məlumatına görə, təxminən iyirmi gündür ki, AAAF Park Yaşayış kompleksinin rəhbərliyi belə bir qərar verib. Ətraflı →\nDəhşət: Tibb bacısı ağlayan 4 günlük körpəni yumruqladı – Video\nJuly 7, 2018 18:20 July 7, 2018 18:51 Qafqaz\nBolqarıstanda dəhşətli hadisə baş verib. Ölkə.az xəbər verir ki, Sofiya şəhərində bir xəstəxananın tibb bacısı Emiliya Kovaçeva yeni doğulan körpəni yumruqlayanda müşahidə kamerasına tuş gəlib. Ətraflı →\nJuly 7, 2018 16:18 Qafqaz\nAstronomlar çox uzaq qalaktikada kosmik toz kəşf ediblər. “Ölkə.Az” xəbər verir ki, bu kosmik toz bizim ulduz sistemi sərhədlərində bu günə qədər müşahidə edilməyib. Kəşfə Ətraflı →\nQeysəriyyə əməliyyatından bir ay sonra xəstəxanada öldü\nJuly 7, 2018 15:16 Qafqaz\nQaxda bir ay əvvəl qeysəriyyə əməliyyatı ilə dünyaya uşaq gətirən qadın xəstəxanada ölüb. APA-nın Şəki-Zaqatala bürosunun məlumatına görə, Qax rayonu Zəyəm kənd sakini, 1993-cü il Ətraflı →\nJuly 7, 2018 15:00 Qafqaz\nAzərbaycan prezidenti İlham Əliyevin sərəncamı ilə Dövlət Gömrük Komitəsinin sədr müavinləri Nazim Məmmədov və Şahin Bağırov vəzifələrindən azad olunublar. APA-nın məlumatına görə, prezidentin digər sərəncamları ilə Ətraflı →\nYaponiyada leysan qurbanlarının sayı 35 çatdı: 47 itkin\nJuly 7, 2018 14:47 July 7, 2018 14:57 Qafqaz\nYaponiyada leysan yağışları nəticəsində həlak olanların sayı 35 nəfəfə çatıb. Lent.az-ın RİA Novosti-yə istinadən xəbərinə görə, daha 4 nəfərin vəziyyəti ağır olaraq qalır. 47 nəfərin Ətraflı →\nJuly 7, 2018 14:25 July 7, 2018 14:55 Qafqaz\n“Gəncə Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Elmar Vəliyevin səhhəti artıq yaxşıdır, qısa müddətdə işinin başına dönməyi planlaşdırır”. Bunu APA-ya açıqlamasında Yeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) Gəncə şəhər Ətraflı →\nMoqadişoda iki partlayış baş verib\nJuly 7, 2018 14:01 Qafqaz\nSomalinin paytaxtı Moqadişoda nəzarət-buraxılış məntəqəsinin yanında güclü partlayış olub, atışma səsləri eşidilir. Bu barədə “Report” RİA “Novosti”yə istinadən xəbər verir. “Güclü partlayış Sayidka yolayrıcında nəzarət-buraxılış Ətraflı →\nOğuzda iki baş Dağıstan turunu qanunsuz ovlayan şəxslər saxlanılıb\nJuly 7, 2018 13:56 Qafqaz\nİyulun 6-da gecə saatlarında Şahdağ Milli Parkının və Dövlət Sərhəd Xidmətinin əməkdaşları tərəfindən parkın Oğuz rayonu ərazisində qanunsuz ov edən 2 nəfər saxlanılıb. Bu barədə “Report”a Ekologiya Ətraflı →\nErmənistan XİN başçısı: “Azərbaycan XİN rəhbəri ilə tezliklə görüş planlaşdırılır”\nJuly 7, 2018 13:53 Qafqaz\n“Ermənistan üçün Dağlıq Qarabağa dair danışıqlar prosesinin dinamikasını saxlamaq vacibdir”. “Report”un Ermənistan mətbuatına istinadən verdiyi xəbər görə, bu barədə Ermənistanın xarici işlər naziri Zoqrab Mnatsakanyan “Şant” yerli Ətraflı →\nJuly 7, 2018 13:46 Qafqaz\nDaxili işlər naziri, general-polkovnik Ramil Usubov iyulun 7-də Quba rayonunda olub. Daxili İşlər Nazirliyinin mətbuat xidmətindən “Report”a verilən məlumata görə, Rayon Polis Şöbəsində Quba, Qusar, Xaçmaz, Şabran, Siyəzən Ətraflı →\nJuly 7, 2018 13:42 Qafqaz\nAzərbaycanda istirahət gününə olan hava proqnozu açıqlanıb. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Milli Hidrometeorologiya Departamentindən “Report”a verilən məlumata görə, iyulun 8-də Bakıda və Abşeron yarımadasında Ətraflı →


İslamda qul haqqı, Haqlının haqqını verməmək!\nTəsadüfi deyil ki, dünyadakı bir çox pislik, dava-dalaş və cinayətlərin, insanlar arasındakı problemlərin çoxu qul haqqına diqqət etməməkdən meydana gəlir. Elə isə gəlin hər kəsin haqq və hüququna hörmət edək. Qul haqqı ilə Allahın hüzuruna çıxmaqdan çəkinək. Unutmayaq ki, qul haqqını haqq sahibi bağışlamayana qədər Allah bağışlamayacaq.\nTarix: 04.12.2014 / 11:31 Müəllif: Aziza Baxılıb: 56\tBölmə: Maraqlı melumatlar\nImam Eliden(e) Hedis\nXanim Fatimenin (s.e) Evine Hucum"\nHicab Teqva Demekdir\nALLAHA DOĞRU.dorduncu Ders\nNamazın Ne Zaman Sesli Ne Zamannsesiz Olması\nXeyirli Alver Belə Olar\nOlu Qebre Girince Oxunan Dua\nYuxuda Qorxmanin Oxunacagi Duasi\nParlaq Dəri Üçün Ev Şəraitində Meyvə Maskaları yasini Güclü Tolga Çandar Molla bir məclisdə ağzına Sieliyin Terifi Ərazi film 2005 Belə bir şəhər var film 1982 NECƏ DUA EDƏRƏM mezar serler Cumle Tərxun şərbəti resepti deli wirincay edir sistemləri İnsanların birbirinə olan etibarın aradan qalxması yoxdursa Mətbəxlərdə rəng çevrilişi Sınaq muasir sozunun sinonimi Elametlere inanırsınızmı test 17ci əsr Avropa fəlsəfəsində rasionalizm Oxu Çıxartdınmı Syan Qardawi Faciyeye Sebeb Oldu Remark RM Zəfər Tağı Bildiyim Gece OxusuGulsatan Qoca 04012013 Evlendikden kilsələrinin Yuxuda Mismar görmək Cənnət Və Cəhənnəm əhli Motsart Yaxwilari Tap keklikotu qaralmalar Odenmeyen


GÖZÜN QÜSURSUZ DİZAYNI\nGöz olduqca mürəkkəb bir quruluşa və çox xüsusi bir funksiyaya sahib olmasına baxmayaraq, bədənimizdə çox kiçik bir yer tutur. Eynilə qiymətli bir ləl-cəvahiratın qutusunda saxlanması kimi kəlləmizin içində kənar təsirlərdən qorunacaq bir şəkildə saxlanılmışdır. Yerinə yetirdiyi funksiyanın əhəmiyyətinə uyğun olaraq, üstün bir dizayn sayəsində qorunur.\nGözlər, altı sümüyün uzanmış hissələriylə kəlləyə bağlanan, ətrafları xüsusi toxumalarla əhatələnmiş göz çuxurları içində, qoruyucu bir yağ yastığı üzərinə yerləşdirilmişlər. Burun çəpəri, qaşlar və almacıq sümükləri tərəfindən xarici faktorların təsirindən qorunar. Gözləri əhatə edən bütün bu sümük və toxumalar birlikdə "göz çuxuru" (orbita) olaraq adlandırılar.\nGözlər, çox yaxşı qorunmalarıyla yanaşı bədəndə görməni ən rahat və ən ideal şəkildə təmin edəcək bir yerə yerləşdirilmişlər. Bu yer, bədənimizi və bədən üzvlərimizi ən mükəmməl şəkildə idarə edə bilməyimizi təmin edəcək bir mövqeyə malikdir.\nBir nümunə olaraq, gözlərimizin ayaqlarımızın üzərində olduğunu düşünək. Yalnız yeridiyimiz yeri görəcəyimizdən, bədənimizin üst qismi, xüsusilə də başımız daim bir yerə dəyəcəkdi. Həmçinin belə bir vəziyyətdə yemək yemək, əllərdən istifadə etmək kimi bir çox hərəkət bir problem halına gələcəkdi. Bu sadəcə bir nümunədir. Gözlərimizin hazırkı yerlərində olmayıb, bədənimizin hər hansısa başqa bir yerində olmalarının yaradacağı problemlər saymaqla bitməz.\nÜstəlik gözlərimizin başımızda yerləşməsi, onların sağlamlıq və təhlükəsizliyini hər an təmin etmək baxımından da olduqca əlverişlidir. Boyun cüzi və sürətli bir reflektiv hərəkətlə, gözə zərər verə biləcək hər hansı bir cisimlə təmasın qarşısını alır.\nGözlər üzdə də ən ideal yerdə yerləşirlər. Görəsən gözlər üzün başqa bir yerində, məsələn, burnun altında yerləşsəydi nə baş verərdi? Həm təhlükəsizlik baxımından xətərli bir vəziyyət meydana gələr, həm də estetik baxımdan olduqca çirkin bir görmə meydana gələrdi. Görmə bucağı da indikindən xeyli kiçik olardı.\nGözlərin ən ideal yerdə, simmetrik şəkildə yerləşməsi də estetikaya uyğundur. İki gözün arasındakı məsafə orta hesabla tək bir göz böyüklüyündədir. Bu nisbət pozulsa, iki göz arasındakı məsafə daha çox və ya daha az olsa, üzün bütün ifadəsi dəyişər.\nGöz sahib olduğu bütün xüsusiyyətləriylə insanın Allah tərəfindən yaradılmış olduğunu isbat edən bir dəlildir. Bu dəlilləri daha yaxından görmək və gözün meydana gəlməsinin təkamül nəzəriyyəsiylə açıqlanmasının mümkün olmadığına yenidən şahid olmaq üçün gözü meydana gətirən strukturları yaxından öyrənək...\nGözlər bədənin xarici aləmə açılan pəncərələridir. Bu pəncərələrin qorunması və baxımı xüsusi bir sistem sayəsində təmin edilir. Göz qapaqları, mükəmməl bir şəkildə fəaliyyət göstərən bu sistemin ən əhəmiyyətli hissələrindən biridir. Göz qapaqlarının vəzifəsi, göz almasını qorumaqla yanaşı "konyunktiva"nı1 və "buynuz qişa"nı2 hər an müəyyən bir nəmlilik dərəcəsində saxlamaqdır. Göz qapaqlarının daxili qismində yerləşən konyunktiva adlı təbəqənin damarları, yuxuda oksigen ala bilməyən gözün xarici təbəqəsini qidalandırır.\nLazım gələndə göz yuvasının üstünü tamamilə və yaxşı bir şəkildə örtə bilən göz qapağının dərisi bədənin digər qisimlərinə görə xeyli nazikdir. Göz qapağı dərisinin alt təbəqəsi yağsız və çox həssasdır, qan bu yerdə asanlıqla toplanır. Əgər göz qapağının dərisi qalın və yağlı bir quruluşa sahib olsaydı, gözlərin açılıb-bağlanması olduqca çətin bir əməliyyat olardı.\nHər kəs gün ərzində heç fərqində olmadan minlərlə dəfə gözlərini qırpar. Bu hərəkət qeyri-iradi şəkildə edilər və bu sayədə gözlər intensiv işıq təmasından və xarici maddələrdən qorunar. Əməliyyatın avtomatik şəkildə yerinə yetirilməsi də çox insanın bilmədiyi bir nemətdir.\nBu təmizlənmə əməliyyatı avtomatik şəkildə yerinə yetirilməsəydi nə baş verərdi? Belə bir vəziyyətdə insan göz qırpmağı yalnız gözündə onu narahat edəcək miqdarda toz toplandıqda xatırlayardı. Bu da gözün virusla yoluxmasına səbəb olardı. Gözlər tamamilə təmizlənə bilmədiyindən zəif dumanlı, bulanıq bir görünüş meydana gələrdi. Göz qırpmaq böyük bir əziyyət olar, insan gün ərzində daima göz qırpmağı unutmamağa çalışardı.\nHər bir neçə saniyədən bir göz qırpıldığında göz qapaqları eynilə avtomobil şüşəsinin siləcəkləri kimi gözləri sulandırır və çirkləri təmizləyir. Yuxu əsnasında isə göz qapaqları bağlı olduğu üçün gözlər avtomatik şəkildə qurumaqdan qorunur.\nGöz qapağı qövsvari göz quruluşunun üstünə qüsursuz olaraq yerləşən bir mexanizmdir. Bu mükəmməl uyğunluq sayəsində, göz qapağının açılıb-bağlanması əsnasında gözün ön səthində göz qapağı ilə təmas etməyən heç bir nöqtə qalmaz. Göz qapağı gözü bu şəkildə qüsursuz olaraq əhatə etməsəydi, qalan boşluqlardakı xarici maddələrin təmizlənməsi qeyri-mümkün olacaqdı.\nAçılıb-bağlanma əsnasında göz qapağının içində yerləşən xüsusi bir vəzdən (meibomian vəzisi) ifraz olunan yağlı bir ifrazat qapaqların bir-birlərinə yapışmalarına mane olar və göz qapaqlarının hərəkətini asanlaşdırar.(3)\nGöz qapağının yatarkən bağlı olması da çox əhəmiyyətlidir. Əgər göz qapağı yatarkən bağlanmasaydı, yatmaq insan üçün olduqca çətin bir iş olacaqdı. Yata bilmək üçün qaranlıq bir otağa ehtiyac olacaq, gündüzləri əsla yuxuya getmək mümkün olmayacaqdı.(4) Yuxu əsnasında açıq qalan gözlər isə hər cür xarici təsirə qarşı müdafiəsiz qalacaqdı.\nGöz qapaqlarının əhəmiyyətini daha yaxşı başa düşmək üçün mövcud vəziyyətin tam tərsini düşünək. Əgər göz qapağı olmasaydı yer üzündəki insanların hamısı çox qısa bir müddət ərzində kor olardı. Gözün xarici təbəqəsini meydana gətirən buynuzlu qişa quruyacaq, göz qısa bir müddətdən sonra funksiyasını yerinə yetirə bilməməyə başlayacaqdı. Gözə düşəcək ən kiçik bir toz zərrəciyi belə vaxt keçdikcə böyük problemlər yaradacaq, göz tezliklə virusla yoluxacaqdı. Ən kiçik zərbələrə qarşı müdafiəsiz qalan göz hər an kor olma təhlükəsi ilə qarşı-qarşıya qalacaqdı.\nMəsələn, laqoftalm adlı xəstəlikdə göz qapaqları ya tamamilə bağlana bilməz ya da çox çətin bağlanar. Bu vəziyyətdə artıq buynuzlu qişada nəmlənmə prosesi dayanar və baş verən qurumadan ötrü iltihablanma müşahidə olunar. Bu xəstəlik uzun müddət davam etdikdə isə daimi göz pozuqluqları meydana gələ bilər. Göz qapaqları bağlana bilmədiyi və göz mayesi də olmadığı üçün göz daim təmizlənməli və virusla yoluxmayacaq hala gətirilməlidir. Əks halda səhərə qədər daim açıq vəziyyətdə qalan göz, hər cür toz və çirklə dolar.(5)\nGöz mövcud olan bir erkən xəbərdarlıq sistemi sayəsində təhlükələrdən qorunar. Bu sistemin təməl iş prinsipi; gözə yönəlmiş bir təhdid qarşısında, gözün ətrafında ya da üzərində olan sinirlərin göz qapağını hərəkətə gətirməsidir. Bu sinirlər göz qapağını işlədən əzələləri xəbərdar edər.\nGöz qapaqlarının bağlanıb-açılmasından məsul olan fərqli əzələ növləri vardır. Bu əzələlərdən asılı olaraq göz qapaqları üç formada hərəkət edər:\n- Göz qırpma,\n- Refleksə görə bağlanma,\n- İstəyə görə bağlanma.\n- Göz qırpma:\nGöz qırpma hava ilə təmas halında yaşayan və göz qapağı olan onurğalılara aid bir xüsusiyyətdir. Göz dəqiqədə təxminən 10-20 dəfə qırpılar. Davamlı oxuma, diqqət cəmləşdirmə ya da havadakı rütubətin artması kimi faktorlar göz qırpmağı azaldar. Kədərli hallar, istiliyin və ya işığın artması kimi faktorlar isə göz qırpmağı artırar. Bu sayədə gözün təmizliyi, insanı məşğul etməyən avtomatik bir sistemlə təmin edilmiş olar.\n- Refleksə görə bağlanma:\nReflekslər insanın müxtəlif xarici qıcıqlara qarşı, qeyri-iradi şəkildə və çox qısa bir müddətdə verdiyi reaksiyalardır. Lazımi hallarda göz qapağını da hərəkətə keçirən bu refleks mexanizmi, təhlükələrə qarşı bir sığorta funksiyası yerinə yetirər. Buynuzlu qişaya, kirpiklərə, sürətli şəkildə qaşların ortasına ya da alına toxunma göz qapağını xəbərdar edən refleksin meydana gəlməsinə səbəb olar.\nƏgər göz qırpma refleksini meydana gətirən sinir şəbəkəsi öyrənilsə, bu şəbəkənin nə qədər incəliklə planlanmış bir quruluşa sahib olduğu açıq şəkildə görünər. Çünki yuxarıda ifadə edilən hər bir refleks üçün göz qapağına çatdırılan xəbərdarlıqlar fərqli sinir yollarından keçir. Yəni, gözün ətrafı çox sayda erkən xəbərdarlıq sistemiylə təchiz edilmişdir.\nBeyin çox qısa bir müddətdə gələn bu xəbərdarlıqları qiymətləndirər və bunların əlaqədar əzələlərə getməsini təmin edər. Bu əməliyyatlar əsnasında sinir xəbərdarlıqları yollarını heç azmadan saniyənin mində biri qədər qısa bir müddətdə beynə çatarlar. Beyindən gələn əmr nəticəsində göz qapağı, gözü xarici maddələrdən qorumaq və ya şüşə silən funksiyasını yerinə yetirə bilmək üçün tam vaxtında bağlanar. Mövcud təhlükənin dərhal tanınması, fərqli vəziyyətlərə aid reflekslərin ayrı sinir yollarından, bir-birinə qarışdırılmadan siqnal şəklində ötürülməsi olduqca mürəkkəb əməliyyatlardır.\nİnsan, ətrafında daim dəyişən şərtlər altında həyatını davam etdirə bilmək üçün çöldə olub bitən hadisələrdən tam vaxtında xəbərdar olmalıdır. Buna görə də göz qırpma əməliyyatı insanın xarici aləmi qəbul etməsinə mane olmayacaq qədər qısa bir müddətdə reallaşır. Əgər bu əməliyyat uzun müddət davam etsəydi, çox böyük təhlükələr baş verə bilərdi. İnsan göz qırpmağa çalışdığı anda, bəlkə də, üzərinə gələn bir yük maşınını görüb qaçmağa fürsət belə tapa bilməzdi.\nNeməti görə bilmək\nGöz qırpmaq hər gün minlərlə dəfə hiss olunmadan edilən bir hərəkətdir. Heç kim göz qırpmaq üçün xüsusi bir səy göstərməz, göz qırparkən niyə gözlərimi qırpıram deyə düşünməz və göz qırpmağın nə qədər böyük bir nemət olduğunu dərk edə bilməz.\nAncaq insan bir gün oyandığında göz qapaqlarının yapışmış olduğunu, gözlərinin yapışqan bir maye ilə dolduğunu görsə, o günə qədər sahib olduğu sağlam gözlərinin dəyərini daha yaxşı dərk edər. "Blefarit" deyilən bir xəstəlik nəticəsində gözlər yuxarıda bəhs etdiyimiz vəziyyətə gəlib, bir bakteriya mənbəyinə çevrilərlər. Blefarit göz qapağı kənarının infeksiyasıdır. Göz qapağının kənarında əmələ gələn şişlik və qızartı ilə özünü büruzə verər, ağırlaşdıqda isə kiçik abseslərin və xoraların yaranmasına səbəb olar.\nBaşqa bir göz qapağı xəstəliyi isə göz qapağını qaldırma funksiyasını yerinə yetirən əzələlərin zəifliyi səbəbindən meydana gələr. Bunun nəticəsində yuxarı göz qapaqlarından biri və ya hər ikisi düşmüş vəziyyətdə durar və bu vəziyyət adamı yorğun və əldən düşmüş biri kimi göstərər. Bu çox nazik əzələlərin öz funksiyalarını yerinə yetirməmələri görüş sahəsinin də kiçilməsinə səbəb olar. Burada təəccüblü olan şey, yalnız mikroskopla görülə bilən əzələləri meydana gətirən şüursuz hüceyrələrin həyatımız boyu heç yorulmadan, avtomatik şəkildə daim fəaliyyət halında olmalarıdır.(6)\nSağlam olmağın nə qədər böyük bir nemət olduğunu başa düşmək üçün mütləq belə əziyyət verici xəstəliklərlə qarşılaşmaq lazım deyil. Möminlər Allahın verdiyi sağlamlıq üçün daim şükr edərlər. Bir xəstəliklə qarşılaşdıqlarında da yalnız Allahdan kömək istəyər, Qurana uyğun təvəkküllü bir rəftar göstərərlər. Allah bir ayəsində belə buyurur:\nSizə verilən nemətlərin hamısı Allahdandır. Sonra sizə zərər toxunanda yenə Ona yalvarırsınız. (Nəhl surəsi, 53)\nÇox insanın "yalnız ağlayan vaxt axan duzlu su" zənn etdiyi göz yaşı, müxtəlif funksiyalar yerinə yetirməsi üçün fərqli maddələrin bir-biriylə qarışdırılmasıyla əldə olunmuş olduqca xüsusi bir mayedir.\nGöz yaşının ilk vəzifəsi gözü mikroblardan qorumaqdır. Tərkibində olan "lizozim" fermenti bir çox bakteriya növünü parçalaya bilmə və mikrob öldürmə xüsusiyyətinə malikdir. Göz lizozim sayəsində infeksiyalardan qorunar. Bu maddə binaları mikroblardan təmizləmək üçün istifadə edilən güclü dezinfeksiyaedici maddələrdən belə daha güclüdür. Bu qədər güclü olduğu halda gözə heç bir zərər verməməsi isə böyük bir möcüzədir.\nBu məlumatlar əsasında bir dəfə daha dayanıb düşünmək lazımdır. Belə güclü bir dezinfeksiyaedici maddə, necə olar da göz kimi həssas bir orqana heç bir zərər verməz? Cavab çox aydındır: Tərkibində olduqca güclü bir dezinfeksiyaedici maddə olan göz yaşı, gözün kimyəvi quruluşuna ən uyğun şəkildə yaradılmışdır. Yaradılışın hər mərhələsində mövcud olan möhtəşəm uyğunluq, eyni şəkildə göz və göz yaşına da aiddir.\nBu gücdə olan başqa heç bir dezinfeksiyaedici maddə göz üçün istifadə edilə bilməz. Digər bir tərəfdən insanların hazırladığı heç bir dezinfeksiyaedici maddə göz yaşının yerini verməz. Bu vəziyyət özü ilə bərabər təkamülçülər tərəfindən cavablandırılması mümkün olmayan sualları da gətirir. Bir-birləriylə bu qədər uyğun sistemlər necə eyni anda meydana gəlmişlər? Şüursuz təsadüflərin belə mükəmməl strukturlar meydana gətirə bilməyəcəyi və bunu insan bədəninə yerləşdirə bilməyəcəyi aydındır. Ancaq təkamülçülərin iddialarının nə qədər elmdən və məntiqdən uzaq olduğunu görmək üçün (reallaşması qətiyyən qeyri-mümkün də olsa) təsadüflərin bir şey edə bildiyini fərz edərək düşünək.\nTəsadüflər nəticəsində gözə zərər verəcək milyardlarla qarışığın təsadüfi şəkildə meydana gələ bilmə ehtimalı vardır. Bəs, necə olub ki, göz üçün həm belə güclü bir təmizləyici maddə funksiyanı yerinə yetirəcək, həm də gözə ən kiçik bir zərər verməyəcək bir maye sintez edilmişdir? Bu ideal maye təsadüfi şəkildə əmələ gələnə qədər göz necə qorunmuşdur? Göz varlığını davam etdirə bilmək üçün hazırkı quruluşuna, göz yaşı isə hazırkı mükəmməl qarışığına sahib olmalıdır. Əlbəttə ki, bu birliyin faydalı olması üçün beyin və bədənin digər sistemləri də eyni anda meydana gəlməlidir.\nMəsələn, göz beyin də daxil olmaqla bütün hissələri, toxumaları, mayeləri və kirpikləriylə (uzantılarıyla) bir anda bir bədəndə meydana gəlsə belə, bu canlının həyatını davam etdirə bilməsi üçün kifayət etməz. Çünki bu bədənin ya həzm sistemi ya qaraciyəri, ya sümük iliyi ya da bunlara bənzər, "olmazsa olmaz" hissələrindən biri hələ də təkamül keçirməmiş olsa, nə o bədən, nə də göz çox qısa bir müddətdən artıq mövcudluğunu davam etdirə bilər. Bu nümunələrdən də açıq şəkildə görüldüyü kimi gözün tək bir parçasının belə təsadüfən meydana gəlməsi mümkün deyil. Gözü bütün parçalarıyla birlikdə yaradan Allahdır.\nDe ki: "Siz tapındığınız ortaqlarınızı gördünüzmü? Mənə xəbər verin; yerdən nəyi yaratmışlar? Ya da onların göylərdə bir ortaqlığımı var? Yoxsa Biz onlara bir kitab vermişik də onlar bundan (ötrü) açıq-aşkar bir sənədə əsaslanırlar? Xeyr! Zalımlar bir-birinə ancaq yalan vəd verirlər". (Fatir surəsi, 40)\nGöz yaşının tərkibini daha dərindən öyrəndikdə, bu mayenin nə qədər böyük bir yaradılış möcüzəsi olduğu daha yaxşı aydın olar. Göz yaşının 98,2%-i sudur. Qalanı isə qan plazmasıyla eyni miqdarda olan karbamid (sidik cövhəri), plazmadan daha az miqdarda olan qlükoza, duzlar və üzvi maddələrdən ibarətdir.(7) Lizozim isə geridə qalan maddənin kiçik bir qismini meydana gətirər. Yəni, göz yaşı, tərkibində müxtəlif miqdarlarda müxtəlif maddələr olan olduqca xüsusi bir mayedir.\nGöz yaşı fərqli maddələri özündə saxlayan təbəqələrdən ibarətdir. Bu təbəqələrdən yağ ifraz edən vəzlərin olduğu səthi qat çox nazikdir. Funksiyası isə göz yaşının çölə axmasının və buxarlanmasının qarşısını almaqdır. Bu, göz quruluşundakı başqa bir heyrətamiz incəlikdir. Göz yaşının üzərində yerləşən olduqca nazik bir təbəqə, onun buxarlanmasının qarşısını alır.\nBəs kim göz yaşının üzərini buxarlanma hadisəsini bütün incəlikləriylə düşünərək belə bir təbəqəylə örtmüşdür?\nGöz yaşı da olduqca həssas ölçüdə hazırlanar. Göz yaşı yalnız buynuzlu qişanı qurumaqdan qoruyacaq və göz almasının səthinin sürüşkənliyinin yox olmasına səbəb olmayacaq ölçüdə hazırlanar. Beləcə, göz hərəkət etdiyində göz qapağının daxili qismi olan konyunktiva ilə gözün yuxarı hissəsi arasında sürtünmədən qaynaqlanan bir narahatlıq meydana gəlməz.\nGöz yaşı kifayət miqdarda hazırlanmasaydı, göz ilə göz qapağı arasında daimi bir sürtünmə baş verər və gözün istənilən hərəkəti bizim üçün bir əziyyətə çevrilərdi. Məsələn, göz yaşı quruluğu olan xəstələrdə, gözlərdə daimi bir yanma və gözün içinin qumla dolu olduğu hissi yaranar. Gözlər şişər, qızarar və xəstəliyin sonrakı mərhələlərində isə xəstə görmə qabiliyyətini itirə bilər.\nXəbərdaredici bir vəziyyət yarandıqda, məsələn, gözə toz kimi kənar bir maddə düşdükdə, göz yaşı ifrazı avtomatik şəkildə artar. Bu bir tərəfdən antiseptik məqsədlə daha çox lizozim fermentinin hazırlanmasını, digər tərəfdən də xəbərdarlıqçı maddənin kənarlaşdırıla bilməsi üçün bol miqdarda maye hazırlanmasını təmin edər.\nGöründüyü kimi gözün quruluşunda göz yaşı vəzlərinin, nə az, nə də çox, tam lazımlı miqdarda maye ifraz etməsini təmin edən bir tarazlıq-idarəetmə mexanizmi də vardır. Yalnız bu mexanizm təsadüflərdən ibarət olan bir təkamül prosesinin baş verməsini qeyri-mümkün edir.\nBir qutu içərisində, üzərində istehsal olunduğu yer və tarix yazan bir göz damcısı görən bir adam, heç vaxt o dərmanın təsadüflər nəticəsində öz-özlüyündə meydana gəldiyini düşünməz. Bu göz damcısının formulunu tapan, onu hazırlayan, qablaşdıran şəxslər vardır. Əksini iddia edən bir adamın ağlında ciddi bir problem olduğunu düşünülər. Göz yaşı isə bir göz damcısından daha üstün xüsusiyyətlərə malikdir və insan bədənində hazırlanılır. O, fərqli kimyəvi maddələrin birləşməsindən əmələ gəlir və bu maddələr həssas bir ölçüylə bir-birinə qarışdırılır. Bundan başqa göz yaşıyla yanaşı göz yaşını ifraz edən ifrazat vəzləri, avtomatik göz yaşı ifrazı tənzimləmələri və ifrazat kanalları da vardır. Bunlar düşünüldükdə göz yaşının təsadüfən əmələ gəldiyini və yenə təsadüfən gözə yerləşdiyini söyləmək ağılsız və məntiqsiz bir iddia olacaq. Göz yaşı indiyə qədər yaşamış olan və hal-hazırda da yaşayan bütün insanlarda vardır. Hər kəsdə eyni xüsusiyyətlərə malikdir. Gözü bütöv bir halda yaradan, hər insanda eyni xüsusiyyətlərin var olmasını təmin edən üstün güc sahibi Allahdır. Göz Allahın bənzərsiz yaratmasının təcəllilərindən biridir.\nGözün çox həssas bir quruluşu vardır. Buna görə də bədənin ən yaxşı qorunan orqanlarından biridir. Burada diqqət çəkən məqam qorumanın olduqca estetik bir görünüşə xələl yetirilmədən təmin edilməsidir. Düşünün; gözün qorunması üçün ətrafında olduqca sərt bir qabıq da ola bilərdi. Halbuki, göz ətrafının sümük quruluşu, göz qapaqları, qaşlar, kirpiklər olduqca estetik və simmetrik bir görünüş meydana gətirərlər. Bu, Allahın yaratmasındakı gözəlliyin bənzərsiz nümunələrindən yalnızca biridir. Bir ayədə yaradılışdakı qüsursuzluq belə ifadə edilmişdir:\nO Allah ki, yaradandır, (ən gözəl bir şəkildə) qüsursuzca var edəndir, "şəkil və surət" verəndir... (Həşr surəsi, 24)\nGöz qapağının uc hissələrindən çıxan kirpiklər gözü toz və xarici maddələrdən qoruyurlar. Qopduqları və ya kəsildikləri vaxt təkrar uzanarlar. Kirpik əvvəlki ölçüsünə qayıdanda uzanma dayanar.\nKirpiklər düz və yumşaq olub, yüngülvari şəkildə yuxarıya doğru qıvrılmış vəziyyətdədirlər. Bu forma həm rahat, həm də olduqca estetikdir. Əlbəttə ki, kirpiklər təsadüfən bu formaya sahib olmamışlar. Kirpiklər zeis adlı vəzlərin ifraz etdiyi yağlı bir ifrazat ilə yağlanar, qövslü elastik bir quruluşa sahib olarlar. Əgər belə diqqətli bir qulluq edilməsəydi, kirpiklər olduqca sərt bir fırça kimi olacaq, hər göz qırpımında narahat edici bir dolaşıqlıq və ilişmə meydana gələcəkdi.(8)\nQaşlarımız da alnımızdan axan tərin gözümüzün içinə girməsinin qarşısını alar. Həmçinin günəş şüalarını sındıraraq gözün içinə əks olunmasına mane olar. Bununla yanaşı insan gözünün estetik görünüşünü tamamlayan çox əhəmiyyətli bir ünsürdürlər.\nDe: “Göylərin və yerin Rəbbi kimdir?” De: “Allahdır!” De: “Siz Onu qoyub özlərinə nə bir fayda, nə də bir zərər verməyə qadir olmayanlarımı özünüzə dost tutursunuz?” De: “Korla görən eyni ola bilərmi? Yaxud zülmətlə nur eyni ola bilərmi?” Yoxsa onlar Allaha, Onun yaratdığı kimi yaradan şəriklər tapdılar və bu yaradılış onlara bənzər göründü? De: “Hər şeyi yaradan Allahdır. O Təkdir, hər şeyə Qalib gələndir” (Rad surəsi, 16)\nGöz əzələləri bədənin ən çox işləyən əzələlərindəndir. Göz bu əzələlər sayəsində gündə təxminən 100 000 dəfə hərəkət edər. İnsanın ömür müddəti düşünüldükdə bu rəqəm milyardlara çatar. Lakin əzələlər bu qədər çətin və daimi bir iş görmələrinə baxmayaraq, heç kim onların gördüyü bu işdən ötrü yorulmaz. Nəinki bu əzələlərin yorğunluğunu hiss etmək, insanların əksəriyyətinin bu əzələlərdən xəbərləri belə yoxdur. Bu əzələlər yaşlı kəslərdə belə gənc bir insanda olduğu kimi öz funksiyalarını yerinə yetirərlər.\nGöz ətrafında 6 əzələ var. Bu əzələlər gözlərin sağa-sola, aşağı-yuxarı və digər istiqamətlərə doğru dönməsini təmin edər. (Şəkil 1.6 və 1.7) Hər gözdəki 6 əzələ, 3 cüt əzələdən ibarətdir. Hər əzələ cütü öz daxilində əks istiqamətlərə hərəkəti təmin edər. Bir cismin mükəmməl və aydın şəkildə qəbul edilə bilməsi üçün görüntü torlu qişanın mərkəzinə fokuslanmalıdır. Bunun üçün gözdəki əzələlər birlikdə mükəmməl bir uyğunluq içində işləməlidirlər. Buna görə də iki göz eyni anda eyni nöqtəyə doğru baxar. Gözlərin ortaq fəaliyyətində bir problem olduqda insan cüt görər. (Bunun nə qədər çətin ola biləcəyini başa düşmək üçün, gözünüzün kənarına barmağınızla yüngülvari və diqqətli bir şəkildə basmaqla bir obyektə baxmağa çalışın.)\nBu əzələlərin bir-biriylə uyğunluq içində işləmələri təmin edilə bilməzsə, cüt görmə ilə yanaşı, üzün ifadəsində də bir çox dəyişikliklər meydana gələ bilər. Məsələn, gözdə bir çəplik olduğu vaxt üz ifadəsinin dəyişməsi kimi. Əgər bu əzələlər olmasaydı, göz hərəkətsiz, donuq bir şüşə kimi qalacaq və üzdə mənasız bir ifadə yaranacaqdı. Bir şeyə baxmaq üçün başın tamamilə o istiqamətə doğru dönməsi lazım gələcək, gündəlik həyatda sahib olduğumuz hərəkət qabiliyyəti böyük ölçüdə azalacaqdı.\nKonyunktiva, ömür boyu qulluq\nGözdə, onu daim yuyan və mikroblardan təmizləyən bir göz yaşı sistemiylə yanaşı, bir yağlama sistemi də mövcuddur. Bu sistem gündə təxminən yüz min dəfə dörd ayrı istiqamətə dönən gözün, bu hərəkətlər nəticəsində sıradan çıxmasına mane olar. Bu sayədə göz daim yağlanılaraq sürtünmənin və xarici maddələrin təsirindən qorunmuş olar.\nGöz alması üst-üstə yerləşmiş bir çox toxuma təbəqəsindən ibarətdir. Bu toxumalardan biri olan konyunktiva gözün yuxarı təbəqəsini yağlama funksiyasını yerinə yetirər. Konyunktiva, göz qapağının altından gözün ən xarici təbəqəsinə qədər olan boşluqda yerləşər və göz almasının böyük bir hissəsini örtən möhkəm ağ bir pərdə olan sklera (göz ağı) ilə birləşər. Bu iki təbəqə də canlıdır və gözü bəsləyən kiçik qan damarlarıyla bəslənərlər. Şəffaf bir təbəqənin canlı olması və gözlə görünə bilməyən damarlarla bəslənməsi diqqət çəkicidir.\nBu təbəqə göz almasının alt və üst qisimlərinə qədər uzanar, beləcə göz qırpıldığında və ya hərəkət etdiyində konyunktivanın iki səthi bir-birinin üstünə keçər.\nKonyunktiva göz yaşı vəzlərinin vasitəsiylə göz yaşını ifraz edər. Həmçinin göz qapaqlarının daxili səthini və göz almasını örtər. Bu nazik təbəqədə mukus (mukoza ifrazatı) hazırlayan kiçik vəzlər də vardır. Mukus göz yaşıyla birləşərək yağlama əməliyyatını həyata keçirər. Bu yağ o qədər sürüşkəndir ki, göz hərəkət etdiyində heç bir narahatlıq hiss edilməz.\nƏn sadə mexaniki alətləri belə müntəzəm şəkildə yağlamadıqda heç bir fayda götürmək olmaz. Qapı dəstəyindən son model bir avtomobilin mühərrikinə qədər, bütün hərəkətli mexanizmlər sürtünmənin təsirindən qorunmaları və köhnəlməmələri üçün müntəzəm şəkildə yağlanılmalıdırlar. Gün ərzində təxminən yüz min dəfə hərəkət edən göz də yuxarıda izah edilən sistem sayəsində daim avtomatik şəkildə yağlanılar.\nƏgər konyunktivanın işində ciddi bir ləngimə olsa və bu yağlanılma əməliyyatı reallaşmasa gözün bütün hərəkətlərində çox böyük və dözülməz ağrılar meydana gələrdi. Halbuki sağlam bir insan Allahın yaratdığı bu qüsursuz sistem sayəsində ömrü boyu belə bir narahatlıq keçirməz.\nBuynuzlu qişa, gözün pəncərəsi\nGöz işığın daxil olduğu öndəki çıxıntı istisna olmaqla, kürə formasındadır. Bu kürənin ən kənar səthində göz ağı (sklera) deyilən möhkəm, çox dayanıqlı və süd kimi donuq ağ rəngli bir təbəqə vardır. Göz ağı, gözü hər tərəfdən əhatə edər və gözün içindəki toxumaların qorunmasını təmin edər. Gözün ortasındakı rəngli hissəni əhatə edən ağlıq da bu təbəqənin görünən hissəsidir.\nGöz ağı, yumşaq və jeleyəbənzər bir quruluşa sahib olsaydı, göz lazım olduğu kimi qoruna bilməyəcəkdi. Həmçinin gözə toz və ya hər hansı bir kənar maddə düşdükdə bu cisim gözə yapışacağı üçün çıxarılması çətinləşəcək, böyük zərərlər verəcəkdi. Halbuki göz ağı sərt olduğu üçün göz yaşının da köməyiylə kənar maddələr asanlıqla gözdən uzaqlaşdırılar.\nGözün üzərində yerləşən sərt və dayanıqlı ağ toxumanın quruluşu, gözün qarşısındakı çıxıntılı hissədə fərqlənir. Bu çıxıntılı hissə buynuzlu qişa deyilən, işığı keçirən şəffaf bir təbəqədən ibarətdir. Bir-birlərinin davamı olduqları halda, göz ağı və buynuz qişanın strukturları tamamilə fərqlidir və dəqiq bir sərhədlə ayrılırlar. (Şəkil 1.9) Göz ağı bir binanın xarici səthini örtən sərt qranit örtüyə, gözün önündəki şəffaf buynuzlu qişa da bu binanın pəncərəsinə bənzədilə bilər.\nƏgər buynuzlu qişanı meydana gətirən nazik toxuma gözün hər yerini örtsəydi, göz xarici təsirlərə qarşı olduqca müdafiəsiz və gücsüz qalacaq, bu hal isə korluqla nəticələnəcəkdi.\nƏgər gözün ağını meydana gətirən sərt və donuq toxuma gözün önündəki şəffaf təbəqə üzərində davam etsəydi, işıq göz bülluruna çata bilməyəcək və görünüş meydana gələ bilməyəcəkdi. Eyni təbəqədə yerləşən və bir-birlərinin davamı olan iki fərqli toxuma, necə qəti bir sərhədlə ayrılmışlar? Bu dairəvi sərhəddi kim çəkmişdir?\nGözümüzün önündəki bu kiçik pəncərəni öyrənməyə davam edək. Buynuzlu qişa deyilən şəffaf hissə işıq şüalarını sındıraraq, bu şüaların göz büllurundan keçib gözün arxa tərəfindəki torlu qişaya çatmasını təmin edər. Fokuslama üçün lazım olan sınmanın üçdə iki hissəsi bu sayədə təmin edilir. Sınmanın geridə qalan üçdə bir hissəsini isə gözün daxili qismində yerləşən göz bülluru həyata keçirir.\nObyektləri dəqiq görə bilmək üçün buynuzlu qişa, daim şəffaf və çox həssas olmalıdır. Çünki şəffaflığını itirdiyi vaxt gözə kifayət qədər işıq daxil ola bilməyəcəyi üçün görünüş bulanıqlaşar. Gözün çölə açılan hissəsində yerləşən bu təbəqənin çox həssas olması da gözə düşən kiçik bir toz zərrəciyinin belə tezliklə aradan götürülməsini təmin edər.\nBuynuzlu qişanın bu qədər şəffaf olmasının səbəbi, özünü meydana gətirən liflərin həssas bir nizama əsasən bir-birlərinin arxasınca düzülmələridir. Bu əməliyyat ardıcıllığında aparılacaq hər hansı bir dəyişiklik buynuzlu qişanın qaralmasına və görünüşün bulanıqlaşmasına səbəb olar.\nFotoaparat üçün obyektiv nə qədər əhəmiyyətlidirsə, göz üçün də buynuzlu qişa eyni dərəcədə əhəmiyyətlidir. Üstəlik buynuzlu qişa o qədər şəffafdır ki, ancaq çox yaxından diqqətlə baxıldıqda görülə bilər. Həmçinin bədəndəki ən həssas strukturlardan biridir.\nBuynuzlu qişanın səthi gözlə görülməyən sinirlərdən və limfa damarlarından ibarətdir. Ancaq bunlar görünüşü pozmazlar. Bu sinirlər ən yüngül toxunuşa və ya toxunma təhlükəsinə qarşı hərəkətə keçib, reflekslərlə göz qapağı kimi qoruyucu mexanizmləri köməyə çağırarlar. Göz qapağı, buynuzlu qişanın üstünə yapışan hər hansı bir şeyi dərhal kənarlaşdırar və göz qapağının bağlanması buynuzlu qişanı ehtimal olunan digər təhlükələrdən qoruyar.\nBuynuzlu qişa bir mənada işləyən gözün qabağında yerləşən bir pəncərədir. Küləyin sovurduğu bir qum dənəsi və ya bir parça yonqar buynuzlu qişanı cıza bilər. Buynuzlu qişa bu cür səbəblərdən ötrü cızılarsa ya da zədələnərsə öz-özünü bərpa edə bilər. Gözün sürətlə özünü yeniləmə qabiliyyəti vardır.\nBuynuzlu qişanı meydana gətirən hüceyrələr göz yaşındakı qlükoza və havadakı oksigen ilə bəslənərlər. Burada qan damarları olmaz. Gecələr yuxuda olan vaxtlarda isə göz qapaqlarının altında yerləşən zəngin kapilyar damarlar sayəsində bəslənərlər.\nBuynuzlu qişanın obyektləri aydın görmə qabiliyyəti tam olaraq təmin edilməsəydi, heç vaxt düzgün bir görüntü əldə edilməyəcək, insan daim bulanıq görəcəkdi. Belə bir görüntü olsaydı, əlbəttə ki, dünya indiki vəziyyətindən çox fərqli olacaq, hər şey bir pərdə arxasından seyr ediləcəkdi. Buna görə də xarici aləmi bu çox nazik canlı təbəqənin imkan verdiyi dəqiqlikdə izləyə bilərik.\nBuynuzlu qişa bədəndən tamamilə təcrid edilmişdir. Bu xüsusiyyəti onun bir bədəndən digərinə nəql olunmasını asanlaşdırır. Nəql edilən toxuma bədən tərəfindən rədd edilməz. Çünki qanda çoxalan antitellər buraya çata bilməzlər.\nBura qədər izah edilən texniki məlumatları bir dəfə daha nəzərdən keçirməkdə fayda vardır. Buynuzlu qişa, gözün ön tərəfinin ən kənar qismində yerləşən olduqca şəffaf bir təbəqədir. İşığın təxminən 98%-ni keçirir ki, bu da pəncərə şüşəsinin şəffaflığına yaxındır. Burada diqqət yetirilməsi lazım olan məqam, buynuzlu qişanın canlı bir toxuma olduğu, müntəzəm surətdə bəsləndiyi və hüceyrələrdən meydana gəldiyidir.\nCanlı bir ət parçası eynilə bir şüşə qədər necə şəffaf ola bilər? Bu şəffaflığı necə qazanmışdır? Dünyaya liflərdən və damarlardan ibarət olan canlı bir varlığın arxasından baxdığımız halda, necə olar da hər şeyi bu qədər aydın görə bilərik?\nBədənimizdəki bütün hüceyrələr tək bir hüceyrənin çoxalmasıyla əmələ gəlir. Gözdəki olduqca nazik, şəffaf və zərif quruluşlu olan bu canlı pərdəni meydana gətirən hüceyrələr də, sərt sümükləri meydana gətirən hüceyrələr də, bağırsaq toxumalarını meydana gətirən hüceyrələr də, qan hüceyrələri də hamısı tək bir hüceyrənin bölünməsi və çoxalması nəticəsində yaranmışlar. Hansı güc eyni hüceyrənin bölünməsi nəticəsində, həm daş kimi sərt olan sümükləri, həm də şüşə qədər şəffaf olan buynuzlu qişanı meydana gətirmişdir? Necə olub da hüceyrələr bir-birlərindən bu qədər fərqli olmuşlar? Hüceyrələrin plan qurma, qərar vermə, tətbiq etmə kimi qabiliyyətləri vardırmı?\nƏlbəttə ki, cansız və şüursuz atomlardan meydana gəlmiş hüceyrələrin belə qabiliyyətləri yoxdur. Hüceyrələrə nələr edəcəklərini hansı orqanı meydana gətirib, hansı funksiyaları yerinə yetirəcəklərini ilham edən Allahdır.\nBuynuzlu qişanı meydana gətirən liflərin və sinirlərin olduqca həssas olmaları yenə üstün bir yaradılışın dəlilidir. Çox nazik olan bu təbəqə inkişaf etmiş bir erkən xəbərdarlıq sistemi sayəsində, ən kiçik bir təhlükədə belə göz qapağını özünü qoruması üçün çağırır. Bəs bu necə baş verir? Görəsən buynuzlu qişanı meydana gətirən hüceyrələr, həyatda qalmaq üçün belə bir sistem yaradıb, sonra beyinlə razılaşıb, göz qapağını özlərinə xidmətçi olaraq götürmələrinəmi qərar vermişlər?\nGözdəki başqa bir möcüzəvi quruluş da buynuzlu qişanın formasıdır. İşığın sınmasını hesablamaq olduqca çətin və optik sahədə peşəkarlıq tələb edən bir işdir. Ancaq ana bətnindəki bir hüceyrənin bölünməsi nəticəsində meydana gələn buynuzlu qişa toxuması, bunu qüsursuz bir şəkildə hesablayır. Çünki buynuzlu qişa işığı tam torlu qişanın üstünə salacaq bucaq altında yerləşmişdir. Görəsən buynuzlu qişa bu bucağı özümü hesablamışdır, yoxsa buynuzlu qişanı meydana gətirən hüceyrələr bu məlumata ayrı-ayrılıqdamı sahib olmuşlar? Olduqca dəqiq bir hesablama tələb edən buynuzlu qişanın forması, əlbəttə ki, öz-özlüyündə təsadüflərlə bu hala gəlməmişdir.\nBuynuzlu qişa ilə əlaqədar incəlikləri bir dəfə daha qısa şəkildə nəzərdən keçirək. Buynuzlu qişanın işığı torlu qişaya salan obyektivə bənzər forması, liflərin arxasından dünyanı görməyimizi təmin edən fövqəladə quruluşu, buynuzlu qişanı bəsləyən göz qapağı və limfa damarları, erkən xəbərdarlıq sistemini meydana gətirən sinirlər və daha bir çox xüsusi incəlik… Bunların hamısı təsadüfən meydana gəlməsi mümkün olmayan bir-birinə bağlı qüsursuz mexanizmlərdir.\nBura qədər izah edilənlərdən də açıq şəkildə görüldüyü kimi buynuzlu qişada çox üstün bir quruluş vardır. Belə bir quruluş ancaq üstün ağıl tələb edən bir yaradılış nəticəsində meydana gələr. Bu bənzəri olmayan ağlın sahibi isə Allahdır.\nEy insan, 'üstün kərəm sahibi' olan Rəbbinə qarşı səni aldadıb-yanıldan nədir? O ki, səni yaradıb kamilləşdirdi və sənə gözəl bir surət verdi. Səni istədiyi şəklə saldı.\nGözün daxili boşluğu üç hissəyə ayrılmışdır. Gözün qarşısında iki otaq vardır. Bunlardan ön otaq göz ağının ön hissəsi olan buynuzlu qişanın arxa üzü ilə quzehli qişa arasındadır. Arxa otaq isə quzehli qişa ilə göz bülluru arasında qalan dar bir məsafədir. Gözün ortasında və göz büllurunun arxasında geniş bir boşluq vardır. Bu otağa qaranlıq otaq deyilir. Bura şəffaf, rəngsiz, parlaq bir maye ilə doludur. Bu maye şəffaf maye deyə adlandırılır.\nJelatin qatılığındakı bu maye, torlu qişa ilə göz bülluru arasındakı boşluğu dolduraraq torlu qişanın yerində qalmasını təmin edər. Eyni zamanda həm quzehli qişa ilə göz bülluru arasında yerləşən arxa otaqcıq, həm də quzehli qişa ilə buynuzlu qişa arasında yerləşən ön otaqcıq maye ilə doludur. Bu maye isə kirpikvari cisim tərəfindən daim ifraz olunur. Otaqcıqlardakı mayenin vəzifələrindən biri, qan damarlarına sahib olmayan buynuzlu qişanın və göz büllurunun bəslənməsini təmin etməkdir.\nGözdaxili mayenin tərkibində isə gözün içindəki strukturları qidalandıracaq lazımi maddələr (duzlar, şəkərlər, mikrob öldürücülər) vardır. Bu maddələr kirpikvari quruluş içərisində yerləşən mikroskopik nasoslar vasitəsilə damarlardan sorular və mayenin içinə qarışarlar.\nGözə həyat verən qida mənbəyi olan bu maye sabit və hərəkətsiz deyil. Əksinə daim dövr edər. Çox kiçik bir boşluqdakı bu maye eynilə okeanlardakı təməl su axımı (cərəyanı) prinsipi əsasında bir su dövranı meydana gətirər. (Soyuq cərəyan aşağıdan, isti cərəyan isə yuxarıdan axar.)\nBu möhtəşəm mexanizm yalnız qidanı və antiseptik maddələri bərabər şəkildə paylamaqla kifayətlənməz, eyni zamanda olduqca ciddi və mikroskopik bir nəzarətlə tullantıların kənarlaşdırılmasını təmin edər. Otaqcıqlardakı mayenin ikinci vəzifəsi isə daxili təzyiq yaradaraq göz almasının formasının sabit qalmasını təmin etməkdir.\nGözün daxili təzyiqi\nGözü çox cüzi elastikliyə malik bir kürə kimi təsəvvür etmək olar. Tərkibində olan jeleyə bənzər maye kürədə müəyyən qədər daxili təzyiq göstərər. Bu daxili təzyiqin gücünü isə şəffaf mayenin miqdarı müəyyənləşdirər.\nŞəffaf maye, kirpikvari cisim tərəfindən ifraz olunar. Maye, kirpikvari cisimdən arxa otağa (şəffaf təbəqəyə), daha sonra da göz bəbəyindən keçməklə ön otağa gələr və buynuzlu qişanın arxa üzü ilə quzehli qişanın ön üzü arasındakı toxumalar tərəfindən geriyə sorulur. Bu ifrazat və boşaltma əməliyyatlarında tarazlığın pozulması gözün daxili təzyiqinə təsir göstərər.\nHazırlanan və sorulan şəffaf maye miqdarı bərabər olduqda, daimi bir maye axını baş verər, beləcə gözün içindəki maye həcmi dəyişməz. Amma şəffaf mayenin hazırlanması artar, sorulması isə azalar ya da axımının qarşısı alındığı təqdirdə gözün daxili təzyiqi yüksələr.\nMövcud sistemi bir dəfə daha nəzərdən keçirək. Haqqında danışılan maye çox həssas bir tarazlıq ilə hazırlanılır, artıq maye isə eyni həssas tarazlıq sayəsində geriyə sorulur. Diqqət yetirilməsi lazım olan məqam, bu dövranın bütün insanların gözlərində hər an davam etməsidir.\nGözün içi, bir tərəfdən su ilə doldurulduğu halda, digər bir tərəfdən də boşaldılan bir akvariuma bənzəyir. Əgər suyun boşalmasının qarşısı alınsa, onda akvarium daşar və ya suyun əlavə olunması ləngisə akvarium boşalıb quruyar. Bənzər şəkildə bir çox sənaye müəssisəsində, kimya zavodlarında olan maye ilə dolu çənlərdəki maye miqdarı kompyuterlərlə idarə olunan olduqca həssas elektron nəzarət sistemləri sayəsində sabit saxlanılar. Çox həssas ölçmə və hesablama işləri tələb edən bu nəzarət sistemləri ixtisaslaşmış mühəndislər tərəfindən proqramlaşdırılar və nəzarət altında saxlanılar. Sistemdə baş verən ləngimələr isə böyük faciələrə səbəb ola bilər.\nGözdaxili maye kimi bir neçə mm3 həcmindəki mayelərin tarazlıq mexanizmini təmin etmək isə xeyli böyük və dəqiq hesablama işləri tələb edir. Çünki bu hesablamalarda millimetrdən daha çox kiçik ölçülərdə ediləcək bir səhv gözün kor olmasıyla nəticələnər. Ancaq sağlam bir gözün içindəki mayenin bu dövranı bir ömür boyu heç bir səhvə yol verilmədən davam edər. Yalnızca belə bir mayenin göz içərisində olması belə, böyük bir möcüzə olduğu halda, eyni zamanda bu mayenin qüsursuz bir şəkildə dövr etdiyini bilmək, insanın üzərində düşünməsini tələb edən bir vəziyyətdir.\nBəs olduqca həssas bir həcmə malik gözdaxili mayenin həcmində bir dəyişiklik baş versə, yəni, akvarium daşacaq səviyyədə su ilə dolsa, onda nə baş verər? Bu mayenin sorulmasında bir yavaşlama ya da hazırlanmasında lazımsız bir artım olsa, nəticə olduqca pis olar. Qlaukoma xəstəliyi adı verilən bu vəziyyətdə gözün daxili təzyiqi sürətlə yüksələr. Partlamaq üzrə olan bir şar kimi şişən göz, insana dözülməz ağrılar verər, bu hal isə adətən korluqla nəticələnər. Güclü bir şəkildə gərilən və şişən göz ən kiçik bir zərbə nəticəsində cırılar.\nTəbii ki, bu yazını oxuyana qədər gözünüzün içinə bir mayenin doldurulub boşaldıldığını bilmirdiniz. Eynilə digər insanlar kimi. Amma bəzi insanlar gözlərinin içində belə bir möcüzə olduğunu çox pis bir şəkildə öyrənərlər: Qlaukoma xəstəliyinə tutularaq. Qlaukoma xəstəliyinə tutulan bir insan, çəkdiyi böyük ağrılar üzündən sağlamlığının nə qədər əhəmiyyətli bir nemət olduğunu dərk edər. Ümumiyyətlə ağır xəstəlik keçirən bir çox insan kimi son çarə olaraq özünü yaradan Allaha yalvarar.\nSizin bu xəstələrdən fərqiniz bu möcüzənin varlığını əzab çəkməklə deyil, yalnız bir kitab oxumaqla öyrənməyinizdir. Amma bu ömür boyu əsla ağrı çəkməyəcəyiniz demək deyil. Əgər Allah istəsə belə bir xəstəlik və ya daha çox ağrı verici başqa bir xəstəliyi vəsilə edərək sağlamlığınızın dəyərini və şükr etməyinizin lazım olduğunu sizə xatırlada bilər. Ancaq əsl məqbul olan insanın başına bir çətinlik gəlməsini gözləmədən Allaha yönəlib qayıtması, Ona şükr etməsi, Allahı davamlı xatırlayaraq Ona ən səmimi şəkildə hörmət göstərmək surətiylə, tərifləyib ucaltmasıdır.\nAllaha qarşı yalan uyduranların Qiyamət günü barədə fikirləri nədir? Həqiqətən, Allah insanlara qarşı lütfkardır, lakin onların çoxu şükr etmir. (Yunis surəsi, 60)\nQuzehli qişa, gözün işıq tənzimləyicisi\nBuynuzlu qişanın (şəffaf təbəqənin) arxasında yerləşən quzehli qişa, torlu qişanı gərəksiz şüalardan qoruyar. Ətrafında yerləşən iki əzələ sayəsində göz bəbəyinin ölçüsünü işığın şiddətinə görə nizamlayar. Əzələlərdən biri eynilə bir kisə bağı kimi göz bəbəyini daraldar. Göz bəbəyinin ətrafında yerləşən və çobanyastığı yarpaqları kimi kənarlara doğru uzanan digər əzələlər isə işığın şiddəti azaldığında göz bəbəyini böyüdərlər. Bu sayədə gözün içinə daxil olan işıq miqdarı sabit saxlanılar.\nƏksini düşünək. Əgər belə bir mexanizm olmasaydı göz özünü, dəyişən işıq miqdarına görə tənzimləyə bilməyəcəkdi. Göz çox cüzi bir işıq dəyişikliyində belə uzun müddət qamaşacaq, görmə ilə görə bilməmə arasında uzun bir vaxt keçəcəkdi.\nUzun müddət işıqlı bir mühitdə olduqdan sonra qaranlıq bir mühitə keçildiyi vaxt gözdə meydana gələn qamaşmanın iki səbəbi vardır. Birincisi, torlu qişanın həssaslığının qaranlıqda artmasıdır; ikincisi isə, quzehli qişadakı əzələlərin hərəkətə keçmələri üçün qısa bir müddətin lazım olmasıdır. Qaranlıq bir yerdən qəfildən işıqlı mühitə keçildiyi vaxt, göz bəbəyi qısa bir müddət daha genişlənmiş halda qalar. Göz işıqlı mühitdə qaldıqdan ancaq 0,04-0,05 saniyə sonra göz bəbəyi quzehli qişadakı əzələlərin köməyiylə daralmağa başlayar və bu daralma 0,1 saniyədə maksimum səviyyəyə çatar.\nQuzehli qişadakı əzələlərin köməyiylə göz bəbəyinin daralma müddəti 0,1 saniyə deyil, daha uzun bir müddət olsaydı, həmin müddətdə insan yarı kor vəziyyətdə olar və bu böyük bir narahatlıq meydana gətirərdi. Ancaq belə olmur. Gözdəki mükəmməl dizayn sayəsində hər an çətinlik çəkmədən və narahatlıq hiss etmədən ətrafımızı görə bilərik.\nQuzehli qişa sahib olduğu piqmentli hüceyrələr sayəsində eyni zamanda gözə öz rəngini verən təbəqədir. Quzehli qişanın rəngi eynilə dəridə olduğu kimi mövcud piqmentin növündən və miqdarından asılıdır. Dərisinin rəngi açıq olan insanların gözləri mavi, yaşıl ya da açıq-bozdur. Dərisinin rəngi tünd olan insanların gözləri isə ümumiyyətlə tünd qəhvəyi və ya qaradır.\nGöz bəbəyi dediyimiz şey əslində quzehli qişanın içindəki bir çuxurdur. Göz bəbəyi sıxılaraq və genişlənərək gözün içinə daxil olacaq işıq miqdarını çox qısa bir müddətdə tənzimləyər. Ümumiyyətlə hər iki göz də eyni miqdarda işıq qəbul edər; lakin gözlərdən birinə düşən işıq miqdarı dəyişdirildikdə, yalnız bir gözün göz bəbəyində dəyişiklik olmaz, digərində də dərhal bir dəyişiklik baş verər.\nGözə düşən işıq miqdarı göz bəbəyi açıqlığı sahəsinin kvadratı ilə düz mütənasibdir. Göz bəbəyinin diametrinin 1,5-8 mm arasında dəyişə bilməsi sayəsində gözə daxil olan işıq miqdarı 30 dəfə artırılıb-azaldıla bilər. Məsələn, bir flaş partlamasıyla 0,1 saniyədə ediləcək dəyişiklik nəticəsində göz bəbəyi dərhal nizamlanıb işığı sındırar. İşıq gözə daxil olduğu vaxt sinir xəbərdarlığı halında beynə gedər. Beynə yalnız işığın varlığı deyil, həmçinin şiddəti də xəbər verilər. Beyin də dərhal əks siqnal göndərərək göz bəbəyini əhatə edən əzələlərin nə qədər sıxılacaqlarını və ya nə qədər genişlənəcəklərini xəbər verər. Bütün bu xəbərləşmə, hesablama və funksiyalar isə saniyədən daha kiçik vahidlərdəki bir zaman intervalında baş verər.\nBeyin ilə quzehli qişa əzələləri arasında baş verən məlumat alış-verişi, ilk oxunuşda adi bir bioloji incəlik kimi görünə bilər. Ancaq bir az düşünüldükdə bunun heç də incə bir məlumat olmadığı əksinə çox əhəmiyyətli bir möcüzə olduğu dərhal aydınlaşacaq.\nGözə gələn işığın şiddətinin avtomatik şəkildə ölçülməsi və bu məlumatın beynə çatdırılması, beynin də vəziyyətə görə quzehli qişa əzələləri sayəsində içəri daxil olan işığın şiddətini tənzimləməsi, istisnasız indiyə qədər yaşamış və hal-hazırda da yaşayan bütün insanların beynində bu cür həssas və mürəkkəb hesablama işlərinin aparılması çox açıq bir yaradılış möcüzəsidir. İnsan bədənində yaradılmış olan bu möhtəşəm sistemlə əlaqədar məlumat sahibi olmaq, insanın özünü yaradanın gücünü və elmini görüb onu lazım olduğu kimi təqdir edə bilməsi üçün bir vəsilədir. İnsana düşən isə bütün kainatın yaradıcısı olan Allaha şükr etmək və Allahı məmnun edəcək hərəkətlər etməkdir. Allah bir ayəsində ayələrindən üz çevirənləri "zalım" deyə adlandırır:\nRəbbinin ayələri öyüd-nəsihətlə yadına salınarkən onlardan üz döndərən, əvvəlcə öz əlləri ilə etdikləri (əməlləri)ni unudan adamdan daha zalım kim ola bilər?… (Kəhf surəsi, 57)\nİşıqlığa və qaranlığa uyğunlaşma\nBura qədər izah edilən incəliklərin varlığını öz gözünüzdə nəzərdən keçirə bilərsiniz. Qaranlıq bir yerə girdiyiniz ilk anda ətrafınızdakı əşyaları çox çətinliklə seçə bilərsiniz. Bunun səbəbi torlu qişanızın həssaslığının həmin anda çox aşağı olmasıdır. Lakin 1 dəqiqə kimi qısa bir müddət ərzində həssaslıq 10 dəfə artar. Torlu qişa daha əvvəl xəbərdar edilməsi üçün lazım olan işıq şiddətinin onda biriylə belə xəbərdar oluna bilər. 20 dəqiqə sonra həssaslıq 6 000, 40 dəqiqə sonra isə təxminən 25 000 dəfə artar. Göz işığa olan həssaslığını 500 000 ilə 1 000 000 kimi böyük ədədlər arasında dəyişdirə bilər. Həssaslıq işıqlanma dərəcəsinə görə avtomatik şəkildə nizamlanar.\nTorlu qişanın görünüşü qeyd etməsi üçün obyektdəki qaranlıq və işıqlı nöqtələr təyin olunmalıdır. Bu səbəblə də qəbuledicilərin daim daha qaranlıq deyil, daha işıqlı olanlara cavab verəcəyi bir şəkildə bir tənzimləmə əməliyyatı aparılmalıdır.\nTorlu qişanın vəziyyətə görə özünü tənzimləməsinə nümunə olaraq, kinoteatrdan parlaq gün işığına çıxılan vaxtları verə bilərik. Bu vaxtlarda cisimlərdəki tünd nöqtələr belə olduqca işıqlı görünər. Kontrast çox az olduğu üçün bütün görünüş ağarar. Şübhəsiz ki, bu qeyri-kafi bir görmədir və torlu qişa, cismin tünd nöqtələri qəbulediciləri həddindən artıq qıcıqlandırmayacaq qədər uyğunluq göstərdikdə narahatlıq keçib gedər. Əksinə adam qaranlıq bir mühitə daxil olduğu vaxt, torlu qişanın həssaslığı adətən başlanğıcda çox zəif olduğundan cisimlərdəki işıqlı nöqtələr belə torlu qişanı xəbərdar edə bilməz. Lakin qaranlığa adaptasiya olduqdan sonra işıqlı nöqtələr yaranmağa başlayar. Yüksək dərəcədəki işıqlı və qaranlıq mühitlərə uyğunlaşmağa nümunə olaraq, günəşin işıq şiddətinin ayınkından 30 000 dəfə çox olmasına baxmayaraq, gözün həm parlaq günəş işığı, həm də ay işığında öz funksiyasını yerinə yetirdiyi göstərilə bilər.(9)\nGöz bülluru, gözün obyektiv nizamı\nGöz içində quzehli qişa ilə göz bəbəyinin arxasında, uzağı və yaxını dəqiq görməyimizi təmin edən nazik kənarlı şəffaf bir göz bülluru vardır. Göz büllurunun vəzifəsi gözə düşən işıq şüalarını sındıraraq torlu qişaya fokuslamaqdır. İki kənarı da xaricə doğru çıxmış bu elastik quruluşun forması göz bülluruna bənzəyir.\nGöz büllurunun forması ətrafında yerləşən əzələlərin köməyiylə dəyişə bilər. Bu sayədə gözə fərqli bucaqlar altında düşən işıq daim torlu qişaya fokuslanar. Məsələn, yaxına baxıldığı vaxt göz büllurunun ətrafındakı əzələlər sıxılar, göz büllurunun ortası qabarar. Uzağa baxıldığında əzələlər boşalar, göz bülluru uzanaraq nazikləşər və uzaqdakı obyektlərin görünüşləri dəqiqləşdirilər.\nBuynuzlu qişada olduğu kimi göz büllurunda da qan damarları olmaz və o göz mayesi ilə bəslənər.\nGöz bülluru insanın həyatı boyu böyüməyə davam edər (amma getdikcə yavaşlayan bir dərəcədə) və bu müddətin sonunda elastikliyini itirər. Ən yaşlı qisimlərdə hüceyrə təbəqələri tamamilə təcrid olunar, kifayət qədər qida və oksigen ala bilməz və ölərlər. Nəhayət göz bülluru sərtləşər və qövsvari hal alması çətinləşər. Yaxın görüş məsafəsinə adaptasiya ola bilmə qabiliyyəti yox olar. Bu vəziyyətdə insanlar qəzeti oxuya bilmək üçün yazını bir qol uzunluğu boyunda uzaq tutmağa çalışarlar. Yaxın görüş məsafəsini yaxşılaşdırmaq üçün də eynəkdən istifadə edilməyə başlanılar.\nGöz büllurunun sahib olduğu xüsusiyyətləri bir ömür boyu qoruya bilməməsi, üzərində düşünülməsi lazım olan bir mövzudur. Eynilə bədəndəki digər orqanlar kimi göz də yaşlanma prosesi nəticəsində öz mükəmməlliyini itirər. Allah insanda bu vəsiləylə yaş ötüb keçdikcə yaşlanmanın əlamətlərini göstərəcək izlər meydana gətirir. Dünya həyatının müvəqqəti olduğu, insan bədəninin bir gün yox olacağı kimi həqiqətlər buna bənzər bir çox vəsilə ilə bizə xatırladılar. Düşünən və ağlını istifadə edən insanlar üçün gördükləri hər şeydə ibrətlər vardır.\nGöz büllurunun vəzifəsi kamera linzasının vəzifəsiylə eynidir. Kamera obyektivlərində işığın uzaqlığa görə istənilən yerə fokuslanması üçün, obyektiv əllə və ya avtomatik şəkildə tənzimlənər. Təkmilləşmiş bir kameraya yaxından baxıldığında məsafəni nizamlayarkən obyektivin öz oxu ətrafında fırlandığı görünər. Bu nizamlama əməliyyatının aparıldığı müddətdə görünüşdə bir bulanıqlıq yaranar.\nGöz büllurunun quruluşu yuxarıda bəhs edilən kameralardan qat-qat daha üstündür. İlk növbədə göz büllurunun ölçüsü kamera obyektivlərinə nisbətən çox kiçikdir. Obyektivlərin hazırlanmasında da göz büllurunun iş prinsipləri təqlid edilmişdir. Kameralarda istifadə edilən obyektivlər illərlə davam edən tədqiqatlar nəticəsində hal-hazırkı vəziyyətlərinə gəlib çatmışlar. Elm adamları göz qədər mükəmməl bir optik sistem yaratmağı hələ də bacara bilməmişlər.\nGözünüz bir kamera kimi tez-tez xarab olmaz, qulluğa ehtiyac duymaz. Bir kamera xüsusi fabriklərdə bir çox fərqli materialdan (plastik, metallar, şüşə və s.) istifadə edilərək, mühəndislərin hazırladığı layihələrə əsasən bu mövzuda ixtisaslaşmış texniklər tərəfindən hazırlanılar. Göz isə ana bətnində tək bir hüceyrənin bölünərək çoxalması nəticəsində əmələ gəlmişdir.\nBaşınızın üzərinə bir kamera bağlayıb, çəkiliş apararkən qaçsanız və ya yerisəniz, yaddaşa verilən görüntüdə sürüşmələr və silkələnmənin izləri qalar. Halbuki eynilə başınızın üstünə bağlanmış bir kamera kimi çəkiliş aparan gözünüz yeriyərkən sizə heç bir narahatlıq verməz. Görüntü silkələnməz və ya sürüşməz.\nAğla gələ biləcək başqa bir sual göz büllurunu meydana gətirən əzələlərin niyə işığı torlu qişaya salmaq istəmələridir. Heç bir insanın ağlında ''gözümə daxil olan şüaları torlu qişaya salım da rahat görüm" deyə bir düşüncə yoxdur. Ümumiyyətlə əksər insanın həm torlu qişadan, həm də Göz büllurundan xəbəri belə yoxdur. Amma bu kiçik orqanlar gün boyu insanlar üçün ağlasığmaz hesablamalar tələb edən əməliyyatlar yerinə yetirərlər. Göz bülluru belə bir şeyi öz-özünə etmək üçün torlu qişanın vəzifəsini, görmənin necə bir şey olduğunu, beynin quruluşunu, fotonların nə işə yaradıqlarını bilməlidir. Ancaq belə olduğu təqdirdə daimi surətdə üzərinə düşən işığı torlu qişanın üzərinə fokuslamağa çalışacaq.\nƏlbəttə ki, nə göz büllurunun, nə də göz büllurunu meydana gətirən hüceyrələrin özlərinə aid bir iradələri vardır. Göz bülluru, buynuzlu qişa, quzehli qişa, torlu qişa, bunları meydana gətirən hüceyrələr, ətraflarındakı əzələlər, beyin, bir sözlə bunların hamısı öz funksiyalarını Allahın özlərinə ilham etdiyi şəkildə və Onun izni ilə yerinə yetirirlər.\nTorlu qişa, buynuzlu qişa və göz büllurundan sınaraq keçən şüaların düşdüyü təbəqə, digər bir sözlə isə görünüşün əmələ gəldiyi yerdir. Bura düşən görünüş elektrik siqnallarına çevrilərək beynə göndərilər.\nKamera üçün lent nə dərəcədə əhəmiyyətlidirsə, göz üçün də torlu qişa bir o qədər əhəmiyyətlidir. Eynilə fotolentin obyektivin arxasında yerləşməsi kimi, torlu qişa da gözün arxasında yerləşər və fokuslanan obyektin görünüşü burada əmələ gələr.\nFotoaparatlarda hər hansı bir görüntü yaddaşa verildikdən sonra lent sonrakı kadra keçər. Bunun müqabilində üzərinə hər an fərqli bir görünüş düşən torlu qişanın dəyişdirilməsinə ehtiyac yoxdur, çünki öz-özünü yeniləyər. İnsanın həyatı boyu yaranan sayıla bilməyəcək qədər fərqli görünüşləri, köhnəlmədən və korlanmadan göstərər, üstəlik bir ömür boyu istifadə edilər.(10)\nTorlu qişanın quruluşu isə olduqca maraqlıdır. Torlu qişadakı hüceyrələr üst-üstə yerləşərək olduqca nazik, 11 ayrı təbəqə əmələ gətirərlər. Görünüşün düşdüyü nöqtə 9-cu təbəqədədir. Bu nöqtənin diametri təxminən 1 millimetrdir. İnsan bir baxışda kvadrat kilometrlərlə ölçülən sahəni bu nöqtə üzərində görər. İnsanın bütün həyatının bu kiçik sahə üzərində meydana gəldiyi, bu günə qədər gördüyü hər şeyin varlığının bu kiçik yer sayəsində qəbul edildiyi və bu nöqtənin də nəticədə çox kiçik bir ət parçası olduğu həqiqəti əsla unudulmamalıdır.\nTorlu qişanın arxa tərəfində, işığı qəbul edən çubuq və konus hüceyrələri vardır. Bu iki tip hüceyrənin vəzifəsi üzərlərinə düşən işığı elektrik siqnallarına çevirməkdir. Mikroskop altındakı formalarından ötrü bu adlarla adlandırılarlar. Çubuq hüceyrələrinin sayı 120 milyon, konus hüceyrələrinin sayı isə 6 milyondur. Yəni, bir konus hüceyrəsinə 20 çubuq hüceyrəsi düşür.\nYalnız xarici görünüşləri və sayları deyil, bu hüceyrələrin qəbul etmə formaları da fərqlidir. Çubuq hüceyrələri zəif bir işığa belə cavab verə bilərlər. Konus hüceyrələrinin öz funksiyalarını yerinə yetirə bilmələri üçünsə daha güclü işıq lazımdır.\nÇubuq hüceyrələri yalnızca işığa qarşı həssasdırlar. Yəni, obyektlərdən gələn işığa görə ancaq ağ-qara bir görünüş meydana gətirərlər. Çubuq hüceyrələri zəif işıqda belə öz funksiyalarını yerinə yetirə biləcək həssaslıqdadırlar. Ancaq obyektlərin incəliklərini təhlil edib, rənglərini müəyyənləşdirməzlər.\nGecə ulduzlara baxarkən ya da qaranlıq bir kinoteatrda kreslo tapmağa çalışarkən gözümüzün torlu qişasındakı çubuq hüceyrələrin təmin etdikləri görüntü sayəsində hərəkət edərik. Torlu qişadakı çubuqlar yalnız işığa qarşı həssas olduqları üçün yaranan görünüşdə yalnız görünüşlər nəzərə çarpar, rənglər isə nəzərə çarpmaz. Buna görə də bütün obyektlər qaranlıq mühitlərdə, qara və boz rəngin çalarlarında görülərlər.(11) Yuxarıdakı sətirlərdə, konus və çubuq hüceyrələrinin işıq enerjisini elektrik enerjisinə çevirdiklərindən bəhs etdik.\nBu çevrilmə olduqca mürəkkəb bir prosesdir. Bu möcüzəvi əməliyyat necə reallaşır? Bir hüceyrə nə üçün, necə və hansı məntiqə əsasən işıq enerjisini elektrik enerjisinə çevirir? Bu məlumata necə sahib olmuşdur? Sahib olduğu struktur xüsusiyyətlərini (belə ki, bu olduqca xüsusi bir quruluşdur) necə qazanmışdır? Üstəlik bu hüceyrələr enerjiyi çevirə bilmələrindən başqa, rəng və forma kimi anlayışlara görə öz aralarında əmək bölgüsü aparmışdırlar. Hüceyrələr bu qədər xüsusi bir quruluşu necə meydana gətirmiş və bu cür əmək bölgüsünü necə reallaşdırmışlar?\nBir konus və ya çubuq hüceyrəsi tək başına heç bir işə yaramaz. Hətta bu hüceyrələrin minlərləsinin bir yerdə olması da heç bir əhəmiyyət kəsb etməz. Bu hüceyrələr mükəmməl bir plan nəticəsində torlu qişanın üzərinə xüsusi şəkildə yerləşdirilməli, özlərini beyinə bağlayacaq sinir yollarına, üzərlərinə işıq salacaq göz bülluruna, buynuzlu qişa kimi strukturlara, özlərini bəsləyəcək kapilyar damar şəbəkəsinə sahib olmalıdırlar. Bütün bunlarla yanaşı, əgər göndərdikləri siqnalları şərh edəcək bir beyin olmasa, mövcudluqları heç bir əhəmiyyət kəsb etməz. Üstəlik insan ilk yarandığı vaxtdan bəri bu sistem əskiksiz olaraq mövcud olmalıdır. Həm ilk insandakı, həm də daha sonra yaşamış olan bütün insanlardakı torlu qişa da bu xüsusiyyətlərə malikdir. Hazırda ətrafınızda gördüyünüz insanların gözlərindəki torlu qişa hüceyrələri də bu məlumatlara malikdir.\nİşığı elektrik enerjisinə çevirə bilmə qabiliyyətinə sahib tək bir hüceyrənin olması belə böyük bir möcüzə olduğu halda, bu cür milyonlarla hüceyrənin bir nizam içində olması və ortaq bir məqsədə xidmət etmələri daha böyük bir möcüzədir. Buynuzlu qişada olan milyonlarla konus və çubuq hüceyrəsini gözün digər hissələri və beyin ilə birlikdə Allahın yaratdığı çox aydındır. Allah insanı qüsursuz bir nizam içində yaratmışdır. O özündən başqa ilah olmadığını bir ayəsində belə bildirmişdir:\nO, Hayy (əbədi yaşayan)dır, Ondan başqa məbud yoxdur. Allaha, dini yalnız Ona məxsus edərək, dua edin. Aləmlərin Rəbbi olan Allaha həmd olsun!. (Mümin surəsi, 65)\nTorlu qişanın dörd qəbulu\nTorlu qişanın xəbərdar edilməsi nəticəsində görüntü haqqında dörd tip xüsusiyyət qəbul olunar. Bunlar işıq, kontrast, forma və rəngdir.\nÇubuq hüceyrələri zəif şiddətdəki işığı konus hüceyrələrindən daha yaxşı qəbul edərlər. Məsələn, alaqaranlıq bir mühitdə çubuq hüceyrələri sayəsində görərik. Parlaq işıqda isə konus hüceyrələr fəaliyyətə keçər. Bundan ötrü də gecələri yaxşı görən heyvanlarda çubuq hüceyrələri xeyli çoxdur.\nCisimlərin formasını qəbul etmədə konus hüceyrələri əhəmiyyətli rol oynayır. Forma qavrayışı kəskinliyi, konusların bir-birinə yaxın şəkildə yerləşdiyi fovea adlı nöqtədə ən güclüdür.\nQəti sərhədlərlə ayrılmamış yerlər arasındakı kiçik işıqlandırma dəyişikliklərini hiss etmə qabiliyyəti olduqca əhəmiyyətlidir. Bir çox xəstəlikdə kontrast həssaslığının azalması müşahidə olunar və bu vəziyyət xəstəni görmə zəifliyindən də çox narahat edər.\nİşığın fərqli dalğa uzunluqlarının beyin tərəfindən ayrı-ayrılıqda şərh olunması nəticəsində rəng anlayışı yaranar. Gözün içində yerləşən işıq qəbuledicisi olan torlu qişa, dalğa uzunluqlarını ayırd edərək rəngləri görməyimizi təmin edər.\nTorlu qişanın işığı elektrik siqnallarına çevirməsi başlı-başına bir möcüzədir. Amma torlu qişadakı möcüzələr bununla da bitməz. Torlu qişada yaranan görünüşün beynə çatdırılmasında istifadə olunan üsulu ayrılıqda ələ aldıqda olduqca heyrətamiz incəliklərlə qarşılaşılar. Torlu qişa öz üzərində yaranan görünüşü bütöv bir halda beynə çatdırmaz. Əvvəlcə hissələrə ayırar, daha sonra bu hissələr beyində birləşdirilər. Baxılan cismin sol tərəfinə aid görünüş torlu qişanın sağ tərəfinə, sağ tərəfinə aid görünüş isə torlu qişanın sol tərəfinə düşər. Hissələr saniyənin onda biri qədər qısa bir müddətdə, ayrı-ayrılıqda beynə göndərilib orada şərh olunar. Bunlar torlu qişada baş verən proseslərin çox qısa bir xülasəsidir.\nİncəliklərdəki möcüzələrə şahid olmaq üçün torlu qişanı daha yaxından öyrənək. Adamın bir cismi görə bilməsi üçün gözə daxil olan işıq enerjisinin sinir xəbərdarlıqlarına çevrilməsi zəruridir. İşıq şüaları görmə ilə nəticələnən kimyəvi reaksiyaları və elektriki hadisələri başladan fiziki bir xəbərdarlığın meydana gəlməsinə səbəb olar. Meydana gələcək reaksiyalar zənciri çubuq hüceyrələrindəki "rodopsin" və təməlində A vitamini olan bir piqmentin varlığından asılıdır.\nAğ təbəqəyə toxunan işıq rodopsinin rəngsizləşməsinə səbəb olar. Bu rəngsizləşmə nəticəsində sinir hüceyrələrini xəbərdar etmə xüsusiyyətinə sahib kimyəvi bir maddə meydana gələr. İntensiv işıqlı mühitdə öz xüsusiyyətini itirən rodopsin, qaranlıq mühitdə yenidən əmələ gələr.\nQaranlıq bir salona girildiyi vaxt qısa bir müddət üçün görmə qabiliyyəti yox olar. Bunun səbəbi həmin vaxt gözlərdə kifayət miqdarda rodopsin əmələ gəlməməsidir. Bu maddənin yenidən sintez edilməsi ilə birlikdə görmə görmə qabiliyyəti bərpa olunar. Kifayət qədər rodopsin hazırlanana qədər göz qaranlıqda aydın şəkildə görə bilməz. Rodopsin tarazlığının təmin edilməsi nəticəsində görünüşlər getdikcə daha da aydınlaşır.\nYenidən qaranlıqdan parlaq işığa keçildiyi vaxt rodopsin birdən-birə beynə bir çox siqnal göndərər və görüntü parlaqlaşar. Güclü işıqda rodopsinin parçalanma prosesi, sintez edilməsindən xeyli sürətlə baş verdiyi üçün görmədə ləngimə baş verər. Məsələn, günəşli və qarlı havada yaranan göz qamaşmasının səbəbi rodopsindir. Rodopsinin böyük bir hissəsi deformasiya olduqdan sonra, beynə daha az siqnal göndərilməyə başlanar və gözlər işığa adaptasiya olar.(12)\nRodopsinin xüsusiyyəti yuxarıda ifadə edildiyi kimi işıqdan alınan səmərəni artırmasıdır. Bu maddə tam ehtiyac duyulan anda lazım olduğu miqdarda hazırlanar. Gözdəki digər strukturlarla birlikdə fəaliyyət göstərərək görməni asanlaşdırar. Bəs bu maddənin hazırlanmasına ilk dəfə kim qərar vermişdir? Bir zamanlar qaranlıqda görə bilməyən göz hüceyrələri bir yerə toplanıb öz aralarında: "Gəlin qaranlıqda elə bir maddə hazırlayaq ki, bu, işığın səmərəliliyini artırsın, bu sayədə beyində yetərli bir görünüş meydana gəlsin, təkrar işığa çıxıldığında isə bu maddə öz-özlüyündə bu xüsusiyyətini itirsin" deyə bir qərarmı verdilər? Bu qərarın verildiyini fərz edək. Rodopsinin fiziki və kimyəvi quruluşunu kim dizayn etdi? Rodopsinə aid genetik məlumatlar göz hüceyrələrinə necə yerləşdirildi?\nBurada çox qısa şəkildə yekunlaşdırdığımız görmə əməliyyatının əslində daha mürəkkəb incəlikləri vardır. Lakin, sadəcə rodopsinin görmə üzərindəki təsiri belə gözdə nə qədər möhtəşəm bir sistemin yaradılmış olduğunu başa düşmək üçün kifayətdir. Bütün bunları hüceyrələrin öz-özlərinə edə bilməyəcəkləri aydındır. Gözün içindəki bu olduqca yaxşı hesablanmış sistemi yaradan Allahdır.\nKonus hüceyrələrinin rəngləri qəbul etdiklərini daha əvvəl qeyd etmişdik. Xüsusilə də işığın müəyyən dalğa uzunluqlarına güclü bir şəkildə reaksiya verən üç əsas konus hüceyrələri qrupu vardır ki, bunlar da mavi, yaşıl və qırmızı konus hüceyrələridir.\nQırmızı, mavi və yaşıl təbiətdə olan üç əsas rəngdir. Bu rənglərin fərqli kombinasiyalarda və çalarlarda bir-birinə qarışdırılması nəticəsində digər rənglər əmələ gələr. Qırmızı və yaşıl rəngi qarışdırdıqda sarı rəng alınar. Piqment hüceyrələri də bu təməl fizika qanununa görə işləyərlər; qırmızı və yaşıl rəngə həssas olan konus hüceyrələrinin eyni dərəcədə xəbərdar edilmələri sarı rəng qəbulunu yaradar. Qırmızı, mavi, yaşıl konusların eyni dərəcədə xəbərdar edilməsi ağ rəng qəbulunu yaradar. Üç əsas rəngi qəbul edən hüceyrələrin müxtəlif dərəcələrdə və kombinasiyalarda xəbərdar edilmələri ilə insan həyatındakı bütün rənglər meydana gələr. Təkcə bura qədər izah edilənlər torlu qişa ilə əlaqədar hissəni əhatə edir və bir nəzəriyyə olmaqdan kənara çıxmır. Üstəlik beynin gələn siqnalları necə deşifrə etdiyi hələ də məlum deyil.\nGöründüyü kimi rəngləri ayırd etmək olduqca mürəkkəb bir işdir. Əgər müasir texnologiyadan bir nümunə versək, onda bu əməliyyatın çətinliyi daha yaxşı aydın olacaq. Rəngli televizorların ekranları da eynilə gözdəki sistemə bənzər şəkildə işləyir. Fərqli dalğa uzunluqlarındakı rənglər yan-yana yaxın bir məsafədə yerləşdirilərlər. Əgər televizor ekranındakı görüntünün müəyyən bir hissəsinə yaxından baxılsa, görünüşün qırmızı, yaşıl və mavi rənglərdə çox kiçik sahələrin birləşməsindən meydana gəldiyi görünər. Bir az geridən baxıldığında rənglər təkrar birləşər və ekrandakı normal rənglər görünər.\nYuxarıdakı sətirlərdən aydın olduğu kimi, hal-hazırda gördüyünüz görünüşün meydana gələ bilməsi üçün olduqca mürəkkəb rəng tənzimləmələri aparılmalıdır. Milyonlarla konus hüceyrəsinin göndərdiyi siqnalların şiddəti tənzimlənməli, daha sonra bu siqnallar oxunmalıdır. Üstəlik bu əməliyyat tək bir an ya da bir saat üçün, tək bir insan ya da minlərlə, yüzlərlə adam üçün yerinə yetirilməz. Hər insan ömrü boyu milyardlarla görünüşlə qarşılaşar və bu görünüşlərə aid rənglər daim nizamlanar.\nNöqtə böyüklüyündəki bir toz zərrəciyinə və ya hündür bir təpədən ucsuz-bucaqsız bir mənzərəyə baxsanız da heç bir fərqi yoxdur. Minlərlə kilometr məsafənin də, bir neçə millimetrin də görünüşü torlu qişa üzərindəki 1 kvadrat millimetr böyüklüyündəki sarımtıl bir yerə (sarı ləkəyə) düşər.(13)\nDiametri yarım millimetrdən (0,4 mm) daha kiçik olan yerin mərkəzi hissəsində torlu qişa nazikləşmişdir və azacıq batıqdır. Bu yerə sarı ləkə (fovea centralis) adı verilər. Bura görünüşün ən dəqiq olduğu mərkəzdir. Bu yer tamamilə konus hüceyrələrindən ibarətdir. Bilindiyi kimi konus hüceyrələri görünüşün incəliklərini görməyə xidmət edən xüsusi bir quruluşa sahibdirlər. Görüntüdəki yüzlərlə rəng, forma və dərinlik bu kiçik yerdə ən iti halını alar. Foveadan kənarda görmə itiliyi 5-10 dəfə azalar.\nBir cismə diqqətlə baxıldığında gözlər bu cisimdən gələn şüaları foveanın üstünə salacaq şəkildə hərəkət edərlər. Gözün hərəkətli olması da buna kömək edər.\nMaksimum görmə itiliyinə sahib bir adam, iynə ucu ölçüsündəki iki parlaq nöqtə arasındakı bir millimetrlik məsafəni on metrdən görə bilər.\nHəyat damarı xorioideya\nGöz ağıyla torlu qişa arasındakı hissəyə xorioideya deyilir. Bu hissə böyüklü-kiçikli bir çox damardan və gözlə görünməyən milyonlarla kapilyar damardan ibarətdir. Bu kapilyar damarlar vasitəsilə torlu qişanın konus və çubuq hüceyrələrindən ibarət olan həssas bölgəsinə qida daşınar.\nOxuduğunuz kitabın kiçik bir hissəsini meydana gətirən bu mövzu belə özlüyündə təkamülün nə qədər əsassız və gülünc bir iddia olduğunu göstərər və yaradılış möcüzəsini bir dəfə daha gözlər önünə sərər.\nTorlu qişadakı hər bir hüceyrəni nəzərdən qaçırmadan qidalandıran, milyardlarla əlaqəyə sahib xorioideya təbəqəsi olmadan gözün digər hissəcikləri heç bir işə yaramaz. Belə bir təbəqənin zaman keçdikcə əmələ gəlməsi isə qeyri-mümkündür. Çünki xorioideya təbəqəsi bütün əlaqələriylə birlikdə gözdə olmadığı təqdirdə, mövcud strukturlar nə qədər mükəmməl olursa olsun əsla varlıqlarını davam etdirə bilməzlər.\nBilindiyi kimi göz bir çox fərqli hissə və təbəqədən meydana gəlmiş bir orqandır. O, buynuzlu qişa, göz ağı, quzehli qişa, göz bəbəyi, göz bülluru, göz qapağı, buynuzlu qişa-beyin əlaqəsini təmin edən sinirlər və daha bir çox incəlik də daxil olmaqla, ancaq bütöv bir halda olduqda öz funksiyasını yerinə yetirə bilər. Bu sistemlərdən hər biri təsadüfən və ya öz-özlərinə meydana gələ bilməyəcək qədər üstün quruluşa sahibdirlər. Gözün görə bilməsi üçün yuxarıda sayılan bütün təbəqə və strukturlar eyni anda, eyni yerdə, hazırkı mükəmməl uyğunluq, quruluş və əlaqələriylə mövcud olmalıdırlar.\nBu vəziyyət insan bədəninin hal-hazırkı halına, vaxt keçdikcə baş verən təsadüflər, mutasiyalar kimi faktorlarla gəlib çatdığını irəli sürən təkamülçü iddiaları da tamamilə çürüdür. Belə bir sistemin yaradılış xaricində başqa hər hansı bir güclə meydana gəlməsi qeyri-mümkündür. Xorioideya təbəqəsi, Uca Allahın yaratma sənətinin bənzərsiz bir nümunəsidir.\nGöyləri və yeri (nümunəsiz olaraq) yaradandır. O, bir işin olmasına qərar versə, ona yalnız "Ol" deyər, o da dərhal olar. (Bəqərə surəsi, 117)\nTorlu qişanın boyası\nGözə daxil olan işıq, konus və çubuq hüceyrələrini xəbərdar edə bilmək üçün iki təbəqədən keçər. Bu hüceyrələrin arxasında qara bir piqmentə sahib olan melanin təbəqəsi yerləşir. Melanin torlu qişadan keçən işığı udar, beləcə onun əks olunmasına və göz içində səpələnməsinə mane olar. Əgər bu təbəqə olmasaydı gözün içinə daxil olan işıq hər yana səpələnər və görünüş meydana gəlməzdi. Piqment təbəqəsinin vəzifəsi, kamera və fotoaparatların daxili səthlərinə sürtülən qara boyanın vəzifəsiylə eynidir.\nMövzuya başqa bir cəhətdən baxaq. Fotoaparat haqqında sadə bir sual verilsə, aparatın içinə bu qara boyanı kim çəkdi deyilsə, cavab dərhal verilərdi: Aparatın içi hazırlandığı fabrikdə xüsusi cihazlar tərəfindən boyanmışdır. Tünd rəngə boyama fikri isə işığın əks olunma bucağını hesablayan mühəndislər tərəfindən ortaya atılmış, aparılan təcrübələrlə boyama texnikası mükəmməl bir səviyyəyə qaldırılmışdır.\nGörəsən eyni sual göz üçün verilsə cavab nə olardı?\nFotoaparatdan daha üstün bir quruluşa sahib olan göz, əlbəttə ki, təsadüfi şəkildə öz-özlüyündə deyil, özünü yaradan üstün bir ağıl tərəfindən yaradılmışdır.\nÇox maraqlıdır ki, bəzi insanlar fotoaparat gördükləri vaxt onu hazırlayan texnologiyaya heyran qalarlar, amma daha üstün bir quruluşa sahib bir göz gördükləri vaxt varlığını təsadüflərlə əlaqələndirərlər. Təkamül deyilən saxtakarlığa aldanıb, varlığı açıq-aydın şəkildə görülməsinə baxmayaraq, yaradıcımız olan Allahı inkar edərlər.\nAllah, yaratdığı sistemin mükəmməlliyini insanlara göstərmək üçün ibrət verici nümunələr yaratmışdır. Məsələn, gözün içindəki melanin təbəqəsinin əhəmiyyəti, "albinizm" xəstəliyinə tutulan bir adamın üzərində tədqiqatlar aparıldığında aydın olar. Albinizm xəstələrinin gözlərində və bədənlərində piqment maddəsi olmaz. Albinizm xəstəliyinə tutulmuş bir adam işıqlı bir mühitə çıxdığı vaxt, gözə daxil olan işıq torlu qişada piqment maddəsi olmadığından ötrü bütün istiqamətlərə əks olunar. Buna görə də adamı narahat edən parlaq bir görünüş meydana gələr.(14)\nGözün xarici aləmi gördüyü ümumi bucağa görmə sahəsi deyilir. Görmə sahəsinin ən geniş yeri kənardadır və qarşısında görməni məhdudlaşdıracaq hər hansı bir maneə yoxdur. Daxilə doğru görmə sahəsi kiçilər. Bu kiçilmənin olduqca hikmətli bir səbəbi vardır: İki gözün arasında yerləşən burun, bu kiçilmədən ötrü görmə sahəsinə daxil olmaz.\nƏgər görmə sahəsi daxilə doğru kiçilməsəydi nə baş verərdi? Belə bir şey baş versəydi, burun görmə sahəsinə daxil olaraq olduqca narahat edici bir maneəyə çevriləcək, insanlar gün boyu öz burunlarını görəcəkdilər. Halbuki Allahın gözdə yaratdığı bu xüsusiyyət sayəsində gündəlik həyatda burnun varlığı insana heç bir narahatlıq verməz.(15)\nGözdəki şəxsiyyət vəsiqəsi\nBarmaq izləri adamdan adama fərqlənər. Eynilə barmaq izləri kimi, hər bir insanın quzehli qişasının üzərindəki izlər də, digər insanların quzehli qişalarının üzərindəki izlərdən fərqlənir. Bu fərqliliyin səbəbləri; birləşdirici toxumadan meydana gələn şəbəkə, təməl toxuma lifləri, sıxılma izləri, damarlar, halqalar, rəng və ləkələrdir.\nDünyada yaşayan milyardlarla insanın hər birinin gözü fərqli quruluşdadır. Hətta hər nə qədər çox bənzəsələr də eyni insana aid iki qəhvəyi göz, heç vaxt bir-birlərinin eynisi olmaz. Bir ayədə Rəbbimiz olan Allah belə buyurur:\nEy insanlar! Allahın sizə verdiyi lütfünü bir xatırlayın. Allahdan başqa sizə göylərdən və yerdən ruzi verən bir Yaradıcı varmı? Ondan başqa heç bir məbud yoxdur. Elə isə necə olur da döndərilirsiniz! (Fatir surəsi, 3)


İdmançımız erməninin kürəyini yerə vurub medal qazandı » www.PressDent.Info\n10-08-2015, 19:36 31520 dəfə baxılıb\nSerbiyanın Subotiça şəhərində yeniyetmə güləşçilər arasında Avropa çempionatı başa çatıb.\nAzərbaycan Güləş Federasiyasından Milli.Az-a bildiriblər ki, çempionatın son günündə 46, 54, 63, 76 və 100 kq çəki dərəcələrində yunan-Roma güləşçiləri mübarizə aparıblar. Güləşçilərimiz günü 1 qızıl və 1 bürünc medalla tamamlayıblar.\n46 kq çəkidə mübarizə aparan Zaur Nuriyev əvvəlcə Belarus, ardınca Ermənistan təmsilçisinə qalib gəlib. Yarımfinalda Türkiyə güləşçisinə uduzan Zaur bürünc medal uğrunda görüşə çıxıb. Latviya idmançısına tam üstünlüklə qalib gələn güləşçimiz Avropa çempionatının bürünc medalına yiyələnib.\n100 kq çəki dərəcəsində yığmamızın üzvü Camal Feyziyev Xorvatiya, Bosniya və Hersoqovina və Rumıniya güləşçilərini mübarizədən kənarlaşdıraraq finala yüksəlib. Finalda güləşçimiz Rusiya təmsilçisi ilə gərgin keçən görüşü üstün tamamlayıb və Avropa çempionatının qızıl medalını qazanıb.\nYunan-Roma güləşi yarışlarının ilk günündə də Ülvi Qənizadə (69 kq) bürünc medal qazanmışdı. Ümumilikdə 1 qızıl və 2 bürünc medal qazanan yunan-Roma güləşçilərimiz komanda hesabında Rusiya, Gürcüstan və Türkiyədən sonra 4-cü yeri tutub.\nXatırladaq ki, çempionatda mübarizəni bitirmiş sərbəst güləşçilərimiz 2 qızıl və 3 bürünc, yeniyetmə qızlar isə 1 gümüş və 1 bürünc medal qazanıblar. İslam Bazarqanov (50 kq) və Alimaqomed Alixmayev (100 kq) qızıl, Əsgər Məmmədəliyev (42 kq), Geriya Qadisa (58 kq) və İsmayıl Abdullayev (69 kq) bürünc medal qazanıblar. Bu nəticə ilə sərbəst güləş yığmamız komanda hesabında Gürcüstan, Türkiyə və Rusiyadan sonra 4-cü pillədə qərarlaşıb.\n1/8 final - Aleksandr Peçurenka (BLR) - Zaur Nuriyev 0:5 (təmiz qələbə)\n1/4 final - Zaur Nuriyev - Sergey Simonyan (ARM) 5:3\n1/2 final - Kerem Kamal (TUR) - Zaur Nuriyev 9:0\nBürünc medal görüşü - Jevgenijs Zalivskis (LAT) - Zaur Nuriyev 0:8\n1/8 final - Kənan Cəfərov - Aleksandru Trandafir (ROU) 1:10\n1/16 final - Ramin Cəfərov - David Yankov (BUL) 6:0\n1/8 final - Sadd Diong (FRA) - Ramin Cəfərov 6:6*\n1/4 final - Ramin Cəfərov - Aslan Tolov (RUS) 4:6\n1/8 finla - Nəzərşah Fətullayev - Mehmet Bolat (TUR) 7:3\n1/4 final - İslam Opiev (RUS) - Nəzərşah Fətullayev 9:0\nTəsəlliverici görüş - Damian Von Euv (SUİ) - Nəzərşah Fətullayev 3*:3\n1/8 final - Camal Feyziyev - Dominik Sabady (CRO) 9:0\n1/4 final - Camal Feyziyev - Adrijan Memic (BİH) 4:1 (təmiz qələbə)\n1/2 final - Camal Feyziyev - İstvan Berei Lenard (ROU) 8:0\nFİNAL - Camal Feyziyev - Şərəf Əlixanov (RUS) 2:1\n16 yaşlı oğlan oyunla milyonçu oldu - FOTO\nAzərbaycanın ali məktəbi ən yaxşılar siyahısında


İçindəki OnePlus 8 Pro: diqqətlə sifariş verildi [+ Video] | Androidsis\nİçindəki OnePlus 8 Pro: diqqətlə sifariş verildi [+ Video]\nJerryRigEverything olan yeni bir video yayımladı OnePlus 8 Pro qəhrəmandır. Bunu bu yaxınlarda nəşr olunduqdan sonra etdi eyni cihaz davamlılıq və müqavimət üçün sərt testlərə məruz qaldı, böyük çatışmazlıqlar olmadan öhdəsindən gəldi.\nMəşhur youtuberin yeni videosu terminalın sökülməsi ilə əlaqəlidir. Bunda necə olduğunu görürsən JerryRigEverything Açır və içərisini çox ətraflı göstərir.\n1 OnePlus 8 Pro-nun içi necədir?\nOnePlus 8 Pro-nun içi necədir?\nÇin istehsalçısının yeni flaqmanı onun üçün seçilir səliqəli daxili və çox yaxşı düzülmüşdür. Şirkət, yuxarıdakı videoda tam olaraq göstərilən OnePlus 8 Pro-un bütün komponentləri üçün çox səliqəli bir yer əldə etdi.\nSuya davamlı olduğunu təsdiqləyən sertifikatı olan terminal, açılması bir qədər mürəkkəbdirAncaq həqiqəti söyləmək həqiqətən tələbkar bir vəzifə deyil. Cihazı açmaq üçün materialda göstərildiyi kimi arxa örtüyə istilik tətbiq etməlisiniz və yanlarından bir bıçaq keçirtməlisiniz.\nAçanda JerryRigEverything deyilənləri vurğulayır: məzmununun yaxşı təşkili. Youtuber, eyni zamanda, yeni yüksək səviyyəli bazarın öyündüyü hər şeyi bizə göstərmək üçün haqlı məqsədi ilə içlərini biraz məhv etməkdən məsuldur. Mobil öyünən optik sensorlar, şarj bobini və s. Kimi detallar videoda asanlıqla görünür.\nŞübhəsiz OnePlus 8 Pro yalnız xüsusiyyətləri və texniki xüsusiyyətləri ilə deyil, həm də konstruksiyası ilə seçilir. Üç BBK firmasından birini göstərin.\nXülasə olaraq, telefon maksimum yeniləmə dərəcəsi 6.78 Hz olan 120 düymlük FullHD + AMOLED ekrana sahibdir. Onu gücləndirən səkkiz nüvəli mobil platforma, güclü Qualcomm Snapdragon 865, 8/12 GB LPDDR5 yaddaş yaddaşıdır. və 128/256 GB daxili yaddaş sahəsi onu cütləşdirir. 4,500 batareya, 48 MP atıcı tərəfindən idarə olunan dörd kameralı və 16 MP çözünürlüklü bir selfie sensoru da tapdıq. Daha çox danışmadan bu modelin texniki vərəqəsini və standart variantını aşağıda buraxırıq.\nEKRAN 6.55 inç Maye AMOLED + FullHD + çözünürlük (2.400 x 1.080 piksel) + 20: 9 nisbət + 402 dpi + 90 Hz + sRGB Ekran 3 6.78 inç Maye AMOLED - 60/120 Hz yeniləmə hızı - 3D Corning Gorilla Glass - sRGB dəstəyi və P3 Ekran\nMəqaləyə tam yol: Androidsis » xəbər » İçindəki OnePlus 8 Pro: diqqətlə sifariş verildi [+ Video]\nRobert Downey Jr tərəfindən OnePlus 8-i tanıdan gülünc reklam\nSnapdragon 2 və 765G bağlantısı olan yeni mobil telefon olan Oppo Find X5 Lite, indi rəsmi


Nəğmələrlə qazanılan şöhrət və əbədiyyət\nUNUDULMAZ BƏSTƏKARIMIZ ŞƏFİQƏ AXUNDOVA KÖNÜLLƏRDƏ, YADDAŞLARDA YAŞAYIR\n08.02.2018 | 15:26 Oxunub: 54\nMusiqi bənzərsiz çiçəklərin açdığı və alaq otlarının cücərib boy ata bilmədiyi ülvi bir diyardır. Duyğularımıza qanad verən bu sənət bizi notların qanadlarında əvvəlcə bəstəkarın xəyal dünyasına, ordan da lap uzaq aləmlərə aparar.\nMəhz belə bir qüdrətə malik fitri musiqi istedadıyla dünyaya göz açmışdı Şəfiqə Axundova. İnsan duyğularına toxunan mahnılarla könüllərdə əbədilik qazanan Şəfiqə xanımın sənətinə məhəbbətim bəstələrinə sevgimdən yaranıb.\nBöyükdən kiçiyə hər kəsin dilinin əzbərinə çevrilib onun mahnıları. "Həyat, sən nə şirinsən", "Nədən oldu?", "Mehriban olaq", "Hardasan, sevgilim" yüzlərlə mahnının, romansların, xor üçün silsilələrin, simfonik orkestr üçün suitaların, "Ev bizim, sirr bizim" operettasının və onu Şərqdə opera yazan ilk qadın bəstəkara çevirən "Gəlin qayası" operasının müəllifidir Şəfiqə xanım.\nİncəsənətdə retro mahnılar deyilən ifadə var. Bir vaxtların çox populyar mahnıları illər sonra retro sayılır. Şəfiqə Axundovanın nəğmələrini nədənsə retro adlandırmağa çətinlik çəkirəm. Bu nəğmələr həmişə təzə, sevilərək ifa olunan və dinlənilən əsərlərdir. Yəni həmişə müasirdir. Bu da onları yaradan bəstəkarın böyük istedadından qaynaqlanır.\nŞəfiqə Axundovanın həyat və yaradıcılıq yolu əksəriyyətə məlum olsa da, yenə də onun ömür səhifələrini vərəqləmək istəyirəm.\nŞəkili olduğunu söyləməsinə gərək yox idi əslində, qoruyub saxladığı o şirin ləhcəsi onu dərhal ələ verirdi. 1924-cü il yanvarın 21-də "Gəncəlilər" məhəlləsində Qulam kişinin ailəsində dünyaya göz açmışdı. O, hələ uşaq ikən ailəsi Bakıya köçür. Ş.Axundova burada 6 saylı məktəbdə təhsil alır, sonralar isə 173 saylı orta ümumtəhsil məktəbində oxuyur. Ancaq onun üçün əsl məktəb, şübhəsiz ki, dahi Üzeyir Hacıbəyli ilə ünsiyyəti olub.\n1940-cı ildə Mirzə İbrahimov və həyat yoldaşı Sara xanımın vasitəsilə Ü.Hacıbəyli ilə tanış olan Şəfiqənin həyatında yeni mərhələ başlayır.\nBir bəstəkar, sənətkar və şəxsiyyət kimi yetişməsində Üzeyir bəyin misilsiz rolunu fəxarət hissi ilə qeyd edən Şəfiqə xanım onu mənəvi atası adlandırırdı. Bəstəkar öz dahi müəlliminə olan məhəbbət və ehtiramını ona ithaf etdiyi "Xatirə" pyesi ilə, Xuraman Vəfanın sözlərinə bəstələdiyi "Yaşadacaq el səni", Xanımana Əlibəylinin sözlərinə "Dahi sənətkar" əsərləri ilə tərənnüm edib.\nOPERA ALƏMİNƏ HƏCƏR CƏSARƏTİLƏ...\nŞərqin qadın bəstəkarları içərisində ilk dəfə olaraq məhz Şəfiqə xanım opera yaradıb. 1974-cü ildə Xalq yazıçısı Süleyman Rəhimovun povesti üzrə İskəndər Coşqunun librettosu əsasında yaratdığı "Gəlin qayası" operası ilə bəstəkar öz yaradıcılığında ən yüksək zirvəni fəth edib. Həmin günləri Şəfiqə xanım belə yada salırdı: "1972-ci il idi. Yazıçı Süleyman Rəhimov povestini radioya təqdim edəndən sonra zəng vuraraq tamaşanın musiqisini mənim yazmağımı arzuladığını dedi. "Bacarmaram, bu, çox ağır işdir. İndiyədək heç bir qadın bəstəkar opera yazmayıb" - deyərək imtina etdim. Süleyman müəllim qətiyyətlə dilləndi: "Həcərə qədər heç bir qadın at belinə minib əri ilə bərabər döyüşə getməmişdi. Həcər döyüşə bilmədi? Döyüşdü. Sən də yaza bilərsən. Radio tamaşasında əsas musiqini yazmısan. Ürəkli ol və işə başla".\nBeləliklə, Şəfiqə xanım olduqca məsuliyyətli, əziyyətli bir işə başlayır. Operanı yazarkən 7 ay, özünün dediyi kimi, "ev dustağı" olur.\nİstedad və zəhmət sonunda bəhrəsini verdi. Şəfiqə Axundova təkcə Azərbaycanda deyil, bütün Şərqdə opera janrında əsər yazan ilk qadın bəstəkar kimi adını musiqi tarixinə yaza bildi. Ancaq onun bu uğurunu xoş qarşılamayanlar da oldu, çox maneələrlə üzləşdi.\nHər şeyə rəğmən, "Gəlin qayası" operasının premyerası uğurla keçir. Premyeradan sonra onu ilk təbrik edənlərdən biri də Süleyman Rəhimov olur. O, fərəhlə bəstəkara yaxınlaşıb: "Sən Qaçaq Nəbinin Həcəri kimi atı minib bütün bədxahları qılıncladın" - deyir...\nLAYLAY, HƏYATIM, LAYLAY...\nAz qala hamı əzbər bilir onun "Lay-lay"ını. Analarımızın bizə beşik başında oxuduğu bu nəğməni Şəfiqə xanım öz oğlu mərhum Taleh Hacıyev üçün bəstələyib. "Taleh mənim taleyimdir" deyərdi bəstəkar. Oğlu onun əsərlərinin ilk dinləyicisi olmaqla bərabər, həm də bu əsərlərin səhnəyə hazırlıq dövründə, müğənnilərin hazırlaşdırılmasında anasına yaxından kömək edirdi. Anasının bəstəkarlıq istedadından ustalıqla bəhrələnmişdi Taleh. Onun bəstələdiyi mahnılar - "Belə qəmli dayanma", "Bəxtəvərlik nəğməsi", "Sənsiz yaman darıxmışam", "Bu sevda" və başqaları görkəmli sənətkarımız Rübabə Muradova, Flora Kərimova, Məmmədbağır Bağırzadə, Elmira Rəhimova, Təranə Vəlizadə, Səkinə İsmayılova, Könül Kərimovanın ifasında zövqlə, ustalıqla səslənib. Təəssüf ki, ömrünün gənclik illərində Şəfiqə xanımın gözünün ağ-qarası, bircə oğlu Taleh sağalmaz xəstəliyə tutulur. Uzun müddət xəstəliklə mübarizə aparsalar da, 2008-ci ilin iyul ayında o, vəfat edir.\nİllər Şəfiqə xanımdan çox şeyləri almışdı. Həyat sonda ona ən böyük zərbəsini də vurmuş, Şəfiqə xanım bircə balasını da itirmişdi. Ancaq musiqilər bəstələməkdən, bir də həyatı sevməkdən əsla yorulmadı Şəfiqə xanım. "Yazmasam, yaşaya bilmərəm" - deyərdi son gününəcən.\nÖvladından sonra bu dünyada beş il yaşadı. Oğlu kimi Şəfiqə xanım da iyul ayında dünyadan gedib. Sənətinin şöhrəti sərhədlər aşan bəstəkar, ölümsüz mahnılar müəllifi Şəfiqə xanımın fiziki ömrü bitsə də, mənəvi həyatı davam edir. Elə bir gün olmur ki, Şəfiqə xanımın bəstələdiyi yüzlərlə nəğmədən heç olmasa biri efirdə səslənməsin. Zaman keçir, onun mahnılarını oxuyan müğənnilər yaşlanır, bəziləri isə artıq dünyasını dəyişib. Əvəzində, gənc müğənnilər bu mahnıları öz repertuarlarına salıb yenidən oxuyur, qəlbləri oxşayırlar. Şəfiqə Axundova insanlara böyük sarsıntıların musiqi qarşısında necə kiçik olduğunu aşılayır öz əsərlərilə. Elə bunları bilərək və gələcəyi görərək Şəfiqə xanım özünü xoşbəxt sənətkar adlandırırdı.\nÜzeyir Hacıbəyov məktəbinin davamçılarından biri olan Şəfiqə xanımın adı Azərbaycanın ən görkəmli bəstəkarları ilə yanaşı çəkilir. Musiqimizin ən parlaq simaları olan nəhəng sənətkarlar, o cümlədən, Şəfiqə Axundova fərqli janrlara üstünlük veriblər. Bu mənada, Şəfiqə xanım məhz gözəl mahnıları ilə sonsuz şöhrət qazanıb, bu janr onu tanıdıb, sevdirib.\nSƏNƏT YOLDAŞLARININ YADDAŞINDAKI ŞƏFİQƏ XANIM\nXanəndə Canəli Əkbərov: "Üzeyir bəyin tələbə kimi sonbeşiyi sayılan Şəfiqə Axundova böyük hörmət və ehtirama layiq xanımdır. O, istər dövlət, istərsə də xalq tərəfindən sevilib. Şəfiqə xanım yaradıcılığını elə qurdu ki, Azərbaycan mədəniyyətini gülüstana çevirdi. Mən sevinirəm ki, onun əsərinin baş qəhrəmanı olmuşam. "Gəlin qayası"nda oynadığım Camal onun həmişə diqqətində idi. Bundan başqa, onun bəstələdiyi mahnıları da ifa etmişəm. Mən fəxr edirəm ki, bir dost, qardaş kimi onunla ünsiyyətdə olmuşam".\nBəstəkar Sərdar Fərəcov: "Şəfiqə Axundova ömrünün sonuna kimi dahi müəllimi Üzeyir bəyin amallarına, ideyalarına sahib idi. O, Üzeyir bəyin ən böyük arzusunu reallaşdırdı, Şərqdə opera yazan ilk qadın oldu. Şəfiqə xanım təkcə bəstəkar deyildi, həm də gənclər üçün ideal idi. Bununla bərabər, Şəfiqə xanımın yaradıcılıq yolunu izlədikcə müxtəlif janrlarda əsərlər yaratdığını görürük. Mövcud olan musiqi janrlarının hamısına müraciət edib, uğurlu nümunələr yaradıb. Yaradıcılığının şah damarı mahnı janrı idi. O, heç vaxt unudulmayacaq. Azərbaycan xalqının yaddaşında həmişə yaşayacaq".\nMüğənni Aybəniz Haşımova: "Şəfiqə xanımın yeri həmişə görünəcək. İstər insan, istərsə də sənətkar kimi. Amma düşünürəm ki, Şəfiqə xanım xoşbəxt sənətkardır. Çünki heç də hər sənətkar onun kimi sənətinin gücünü tam mənada sübut edə bilmir".


Ayaz Əsgərov “Fəxri Qazaxlılar”dan nə qədər qazanıb? | Bizimxeber\nAyaz Əsgərov “Fəxri Qazaxlılar”dan nə qədər qazanıb?\n08 Aprel 2014 / 15:22 / Baxış sayı: 72\nQazaxda icra başçısının “şişirtmə” əməliyyatı\nİcra başçısnın Qazax şəhərində həyata keçirdiyi bir sıra “əməliyyatlar”ı məhz icRövşən Nəbiyevin əli ilə həyata keçirir\nRedaksiyamızın elektron poçtuna Qazaxdan şikayət məktubu daxil olub. Rayonda baş verən yeyinti hallarından bəhs edən məktubda Qazax rayon icra başçısı Ayaz Əsgərovun şəhərin mərkəzində inşa edilən “Fəxri Qazaxlılar” parkı inşası zamanı dövlət büdcəsindən külli miqdarda vəsait mənimsədiyi iddia olunur.\nMəktubda bildirir ki, 3 hektara yaxın sahəsi olan park tamamilə yenidən qurulmuş, parkın ərazsinidə büstlər, heykəllər təzələnmiş, şəlalə fəvarələr tikilmiş və sair işlər görülmüşdür. Bu zaman icra başçısının Qazax şəhəri üzrə nümayəndəsi Rövşən Nəbiyevin nəzarəti altında tikilən parkda işlərin əksəriyyətinin maliyyə smetası bir neçə dəfə artırılmışdır. Məktub müəllifi idda edir ki, görülən işlərdə əsasən işlənən avadanlıqların, fəhlələrin maaşlarının və sair zəruri malların qiymətləri şişirdilib.\nMəsələn, parka 4 min p/m uzunluğunda bardur düzülmüş, 8 min m2 ozon qatı salınmış, bundan başqa dekorativ ağaclar və güllər, gül kolları əkilmişdir. Parka düzülmüş qazon qatının və gül kollarının qiyməti bir neçə dəfə artırılıb. Bundan başqa parkın ərazisində quraşdırıaln uşaq əyləncə qurğularının alınma qiymətləridə fantastik dərəcədə sənədləşdirildiyi bildirilir.\nMəktub müəllifi bu sıraya həmçinin işıqlanma sisteminin avadanlqılarınıda əlavə edərək qeyd edir ki, icra nüamyəndəsi Rövşən Nəbiyev icra başçısı Ayaz Əsgərovun köməkliyi ilə külli miqdarda “qazanc” əldə edib. Əldə edilən qazancın isə bir nömrəli sahibinin məhz icra başçısı olduğu qeyd olunur.\nBütün bunlardan xəbərdar olan şəxs qeyd edir ki, icra başçısnın Qazax şəhərində həyata keçirdiyi bir sıra “əməliyyatlar”ı məhz icra nümayəndəsinin əli ilə həyata keçirir. Bunlardan biri də məhz şəhərin bir çox yerlərində abadlıq işi məşğul olan “ Kəpəz-1” MMC və digər şirkətlərdir.\nMənbə idda edir ki, rayonun daxili büdcəsindən ayrılan vəsaitlər hesabına abad olunan Qazax şəhərinin küçələrində görülən işləri məhz icra nüməyəndəsi Rövşən Nəbiyev təhvil alıb. Bu təhvil alma əməliyyatı zamanı isə külli miqdarda vəsaitin mənimsənildiyi bildirilir. (azerinfo.org)