Uşaq səpib! Nə edim? » Qadınla.Com - Qadınlar Birİncidir!\nTarix: 20-07-2018, 20:00\nValideynlərin əksər hissəsi bu problemlə üzləşir. Əksər hallarda səpgilər uşağın sağlamlığı üçün heç bir ciddi təhlükə yaratmır.\nLakin bəzən səpgilər həqiqətən ciddi xəstəliyin əlaməti kimi meydana çıxır. Bu səbəbdən uşağın dərisində səpgilər gördükdə dərhal pediatra müraciət edin. Bu halda pediatr mütləq uşağı müayinə etməlidir (telefonla səpgilərin yerləşməsini, rəngini və s. izah etməyin,bu mənasızdır - pediatr uşağa baxmalıdır).\nSəpgilər uşağın dərisində və selikli qişalarında yerləşə bilər. Səpgilərin rəngi və ölçüləri müxtəlif ola bilər. Səpgilər ləkələr, suluqlar, kiçik düyünlər, nöqtələr şəklində ola bilər. Diaqnoz qoyduqda həkim bütün bunları nəzərə alır.\nUşaqlarda səpgilərin əsas səbəbləri:\n- allergik reaksiyalar,\n- yoluxucu (infeksion) xəstəliklər,\n- parazitar xəstəliklər,\n- qan xəstəlikləri,\n- dəri xəstəlikləri,\n- şəxsi gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi.\nƏgər səpgilərin səbəbi yoluxucu xəstəlik olarsa, bu halda səpgilərdən əlavə digər simptomlar da (hərarətin artması, öskürək, zökəm, konyuktivit, boğaz və qarın ağrısı, iştahanın pozulması və s.) meydana çıxır.\nİnfeksion xəstəliklər zamanı səpgilər xəstəliyin əvvəlində və ya bir neçə gün sonra əmələ gələ bilər. Ən yayılmış uşaq yoluxucu xəstəliklər arasında - qızılca, suçiçəyi, məxmərək, skarlatin. Bu xəstəliklər uşaqlarda əksək hallarda yüngül keçir və heç bir ciddi fəsadlara səbəb olmur.\nÇox təhlükəli infeksiya olan meninqokokk infeksiyası da səpgilərlə müşayiət olunur. Meningit beyin qişalarının iltihabına səbəb olur. Xəstəlikvaxtında müalicə olunmazsa, uşaq həlak ola bilər. Meningit zamanı səpgilər al-qırmızı rəngdə olur, onların forması və qıraqları geyri-düzgün olur. Səpgilər xəstəliyin 1-ci-2-ci günündə bədəndə, ayaqlarda və sağrı nahiyəsində əmələ gəlir. Meningit xəstəxana şəraitində müalicə olunur.\nQızılca zamanı səpgilər xəstəliyin 2-ci-4-cü günündə əmələ gəlir. Səpgilərdən əvvəl uşaqda zökəm, öskürək, konyuktivit (gözlərin iltihabı), boğaz ağrısı kimi əlamətlər meydana çıxır. Birinci gün səpgilər uşağın üzündə əmələ gəlir, daha sonra bədəninə, ayaqlarına yayılır. Səpgilər tünd qırmızı rəngdə olur, biri biri ilə birləşir. Bir neçəgündən sonra səpgilər solur və dəri qabıqverməyə başlayır.\nMəxmərək zamanı uşağın hərarəti artır,limfatik düyünlər böyüyür, intoksikasiya əlamətləri əmələ gəlir (halsızlıq, əzələ ağrıları və s.). Səpgilər xırda qırmızı ləkələr formasında olur, əvvəl üzdə əmələ gəlir, sonra bir neçə saat ərzində bütün bədənə yayılır. Səpgilər 3 gün qalır, sonra isə izsiz yox olur. Məxmərəyi olan uşaq hamilə qadınlarla kontaktda olmamalıdır - bu infeksiya döldə çox ağır pozulmalara səbəb ola bilər.\nSuçiçəyi zamanı səpgilər bədənin müxtəlif sahələrində əmələ gəlir: üzdə, beldə, ayaqlarda, başda. Səpgilər ləkələrformasındadır. Bu ləkələr bir neçə saat ərzində suluqlara çevrilir. Suluqlar 1-2 gündən sonra qabığa çevrilir və izsiz düşür. Suçiçəyi yüksək hərarətlə müşayiət oluna bilər. Suçiçəyi zamanı dəridə güclü qaşınma olur.\nSkarlatin zamanı uşağın hərarəti artır, urəkbulanması, qusma, boğaz ağrısı əmələ gəlir. Badamcıqlar şişir və al-qırmızı olur. Dilin üzərində ağ ərp olur. Səpgilər xəstəliyin 2-ci günündə əmələ gəlir. Səpgilər nöqtə şəklində olur, bədənin təbii büküşlərində (qoltuğaltı, qasıq və s. nahiyələrində) əmələ gəlir. Dəri isti və quru olur. Səpgilər 3-5 gündən sonra keçir, dəri qabıq verir.\nUşaqlarda səpgilərin digər səbəbi allergiyadır. Allergiya hər hansı qida və ya dərman qəbulundan, heyvanlarla, kimyəvi vasitələrlə kontaktdan sonra inkişaf edə bilər. Allergiya zamanı uşaqda hərarətin artması, öskürək, boğaz, qarın ağrısı və s. simptomlar olmur.\nDəridə olan səpgilərin səbəbi parazitlər (gənə, qurdlar) ola bilər. Gənə dərinin altında yaşayır və qotur xəstəliyinə səbəb olur.\nQotur zamanı dəri səpir və çox güclü qaşınır. Qotur yoluxucu xəstəlikdir.\nBəzi qan və qan damarları xəstəlikləri zamanı dəridə ləkələr, göyərmələr, nöqtəvi səpgilər əmələ gəlir.Dəri xəstəlikləri zamanı dəridə səpgilər, qabıqvermə, qaşınma ola bilər.\nKörpə uşaqların dərisi çox həssasdır və bu səbəbdən ana uşağın dərisinə düzgün qulluq etmədikdə, uşaqda səpgilər əmələ gələ bilər.\nBeləliklə, uşağın dərisində səpgilər əmələ gəldikdə, mütləq pediatra müraciət edin. Bu səpgilərin səbəbləri müxtəlif ola bilər və yalnız pediatr onların dəqiq səbəbini təyin edə bilər. Pediatrın məsləhəti olmadan səpgilərə yod, \_"zelyonka\_", spirt və s. vurmayın.


Bu maaşla gəncləri cəlb etmək mümkün deyil – Direktor\nAzərbaycan Milli Elmlər Akademiyasındakı (AMEA) aşağı əmək haqqı ilə gəncləri elmə cəlb etmək mümkün deyil.\nAMEA Tarix İnstitutundan Axar.az-a daxil olan məlumata görə, bu sözləri institutun direktoru, millət vəkili, akademik Yaqub Mahmudov deyib. O bildirib ki, maraqlı mövzularda araşdırma aparan istedadlı gənclər dissertasiyalarını müdafiə etdikdən sonra AMEA-nı tərk edirlər:\n“Büdcə zərfi sübut edir ki, Azərbaycanın maliyyə-iqtisadiyyat strukturları cavabdeh olduqları sahələrin peşəkarlarıdır. Bununla belə bəzi sahələrə daha artıq diqqət yönəldilməlidir. Hər şeydən əvvəl elmin inkişafına diqqət artırılmalıdır. Elmsiz inkişafın gələcəyi yoxdur. Məni xüsusilə Azərbaycan tarix elmi üçün gənc kadrların hazırlanmasının vəziyyəti narahat edir.\nİstərdik ki, AMEA-nın istedadlı gənclərinin mənzil-məişət şəraiti yaxşılaşdırılsın və onlar üçün “Gənc alimlər evi”nin tikilməsinə vəsait ayrılsın. Elmi-tədqiqat işlərinin ağırlığı tədqiqatçı alimlərin-elmi işçilərin üzərindədir. Onların əmək haqqı isə arzuolunan səviyyədə deyil. Magistr və doktorantların təqaüdləri artırılmalıdır. AMEA-nın bir çox institutu sovet dövründən qalma binalarda fəaliyyət göstərir”.\nMillət vəkili Azərbaycan tarixinə dair kitabların nəşr olunması üçün büdcədən lazımınca vəsait ayrılmasının vacib olduğunu söyləyib:\n“Xalqımızın tarixinin öyrənilməsi üçün xüsusi əhəmiyyəti olan AMEA Tarix İnstitutunun cəmi 10-12 otağı var. İnstitutun maddi-texniki bazasını bir sıra qonşu ölkələrin elmi qurumlarındakı vəziyyət ilə müqayisə etməkdə çətinlik çəkirəm. Son illərdə nəşr olunmuş fundamental tədqiqatlar, o cümlədən “Qarabağ: real tarix, faktlar, sənədlər”, “Naxçıvan: tarixi və abidələri” və “İrəvan xanlığı: Rusiya işğalı və ermənilərin Şimali Azərbaycan torpaqlarına köçürülməsi” kimi onlarla kitabımız müxtəlif dünya dillərinə tərcümə olunaraq xarici ölkələrdə yayılıb.\nPrezident İlham Əliyevin təşəbbüsü, çağırışları və tapşırıqları əsasında son 15 ildə Tarix İnstitutunda 400-dən çox tədqiqat əsəri işıq üzü görüb. Biz istərdik ki, qonşu ölkələrdəki kimi, Azərbaycan tarixçilərinin də normal iş şəraiti olsun”.\nQeyd edək ki, ötən gün Milli Məclisdə 2019-cu ilin dövlət büdcəsi müzakirə edilib.\n2018.11.07 / 14:40


Samsung smart saatlar - Vau!\nSmart saatlar qabacıl texnologiyanın məhsullarından biridir. Bu məhsullar aksesuar kateqoriyasına aid edilir. Onların əksəriyyəti dizayn cəhətdən adi saatlardan fərqlənməsə də, texniki xüsusiyyətləri tamamilə fərqlidir. Smart saatlar sdi saatla müqayisə olunmayacaq qədər çox funksiyaya sahibdir. Samsung smart saatların istehsalında ilk addımı atan şirkətlərdən biridir. Samsung smart saatları telefonunuza inteqrasiya etməklə böyük istifadə rahatlığı təmin edir, eyni zamanda sizə təcili məlumat, e-poçt və ya əlaqə saxlamalı olduğunuz zəngləri ekranda göstərir.\nSamsung smart saatlar həyatınızı asanlaşdırır, həm də sizə yeni imkanlar yaradır. Müxtəlif proqramlara girişi mümkün olan saatlar həm sosial həyatınızı, həm də sağlamlığınızı dəstəkləyir. İdman və ürək döyüntülərini izləyə bilən saatlar sayəsində sağlamlığınızı hər zaman nəzarətdə saxlaya bilərsiniz. Yuxu izləmə xüsusiyyətinə malik modellərlə keyfiyyətli yuxu rejiminə sahib ola bilərsiniz.\nBunlar funksiyaların sadəcə ikisidir. Modelindən asılı olaraq smart saatlar istifadəçilərinə müxtəlif imkanlar yaradır. Samsung smart saatların kameralı modelləri də mövcuddur. Bu modellər ilə video zənglər edərkən telefonu axtarmağınıza ehtiyac yoxdur. Saatlara müxtəlif tətbiqlər yükləmək və onlardan istifadə etmək də mümkündür. Samsung smart saatlar incə və xoş dizayna malikdir.\nSaatların kəmərləri müxtəlif rənglərdə təqdim olunur və asanlıqla dəyidirilə bilir. Beləliklə siz geyim tərzinizə uyğun olaraq saatınızın rəngini dəyişdirə bilərsiniz. Samsung smart saatların kəmər ölçüləri 42 mm və 44 mm olaraq dəyişir. Bu biləyin ölçüsünə asanlıqla uyğunlaşmanı təmin edir. Həm xanımlar, həm də kişilər üçün dizayn edilmiş Samsung smart saatlar istifadəçilər tərəfindən bəyənilir.\nTexniki detallara nəzər salsaq, ən mühüm xüsusiyyəti addımölçən olan bu saatlar həssas aşkarlanması ilə gündəlik hərəkətinizi ölçməyə kömək edir. Smart saatlar hərəkətlə yanaşı nəbz və yuxu rejimini ölçmək kimi xüsusiyyətlərə də malikdir. Bundan əlavə saatınızdan telefonunuza gələn bildirişləri vibrasiya ilə idarə edə bilərsiniz.\nBu bildirişlər yalnız zənglər və mesajlar kimi funksiyaları deyil, həm də sosial mediada aldığınız bildirişləri əhatə edə bilər. Hətta bu saatlar telefonunuzu itirdiyiniz zaman onu asanlıqla tapmağınıza kömək edən bir xüsusiyyətə malikdir. Saatların ən böyük özəlliyi ürək döyüntüsü, yuxu rejimi, addım ölçmək kimi funksiyalarla sağlamlığa dəstək olmasıdır. İdman həvəskarları üçün nəzərdə tutulmuş Samsung smart saat modelləri də var.\nSamsung Galaxy Fit smartwatch bütün bədən məlumatlarınızı bir nöqtədən izləmək üçün xüsusi olaraq hazırlanmışdır. Bütün məşq rutininizi izləyə biləcəyiniz bu modellə idman zamanı əldə etmək istədiyiniz məlumatlara tez bir zamanda daxil ola bilərsiniz. İdman üçün nəzərdə tutulan modellərin daha bir üstünlüyü saat korpusunun suya qarşı davamlılığıdır. Məsələn, yağışlı havada qaçmağı sevənlərin saat barədə narahat olmasına ehtiyac yoxdur. Samsung smart saatlar Galaxy Watch seriyası ilə hazırlanır və bu modellərin hər biri istər dizayn, istərsə də texniki xüsusiyyətləri ilə fərqlənir.\nMüxtəlif modellər fərqli istifadə məqsədinə uyğun gəlir. Fərqli texniki detallara malik smart saatları seçərkən ən vacib məqam nəyə ehtiyacınız olduğunu müəyyən etməkdir. Siz gündəlik fəaliyyətlərinizi və ehtiyaclarınızı dəqiq müəyyən edib, ən yaxşı texniki detalları olan saatı seçməlisiniz. Bunun üçün vau.az saytına daxil olaraq Samsung smart saatlar bölməsindən fərqli modellərin xüsusiyyətlərini nəzərdən keçirə bilərsiniz.\nDaha sonra özünüz üçün vacib olan xüsusiyyətlərə sahib modeli onlayn mağazamızdan sifariş edə bilərsiniz. Smart saat qiymətləri onun texniki xüsusiyyətlərinə əsasən dəyişir. Texniki detallarla yanaşı smart saatların dizaynları da bu qiymətlərin dəyişkən olmasında faktordur. Samsung hər büdcəyə uyğun smart saatlar istehsal edir. vau.az saytında olan endirim və kampaniyaları izləyərək bəyəndiyiniz saatı daha sərfəli qiymətə də əldə edə bilərsiniz.


CERT.GOV.AZ Malware Report proqramı hazırlayır. | XƏBƏRLƏR\nXəbərlər > CERT.GOV.AZ Malware Report proqramı hazırlayır.\nCERT.GOV.AZ internet istifadəçiləri üçün “Malware Report” proqramı hazırlayır. Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti, Xüsusi Rabitə və İnformasiya Təhlükəsizliyi Dövlət Agentliyinin Kompüter İnsidentlərinə qarşı Mübarizə Mərkəzi internet istifadəçiləri üçün antivirus proqramı bənzərində yeni bir sistem istifadəyə vermək niyyətindədir. İstifadəçilər “Malware Report” proqram təminatını kompüterlərində quraşdıraraq təhlükəli və ya şübhəli bildikləri faylları bu proqram təminatı vasitəsiylə KİMM-ə göndərəcək. KİMM Malware Lab isə öz növbəsində göndərilən faylları laboratoriya şəraitində analiz edərək fayl haqqında rəyini istifadəçilərə göndərəcək.\nProqram təminatının digər üstünlüyü cert.gov.az saytında yayımlanan boşluqlar, xəbərdarlıqlar haqqında proqram təminatının xüsusi bölməsində istifadəçilərin məlumatlandırılması olacaq.\nProqram təminatının əsas məqsədi istifadəçilərin şübhəli bildikləri faylların analizi ilə Azərbaycana yönələn məqsədli və ya məqsədsiz yoluxmaların trendini, malware hədəflərini, o cümlədən malware qoşulmalarını və root istifadəçiləri müəyyən edərək onlara qarşı qoruyucu və qabaqlayıcı tədbirlər görmək və mümkün təhlükələr barədə istifadəçiləri məlumatlandırmaq olacaq.\nKİMM “Malware Report” proqramının istifadəyə verilməsi layihənin digər bir hissəsi olan “Sandbox” istifadəsinin genişləndirilməsi və hazırda ilkin mərhələdə fəaliyyət göstərən “Honeypot” layihəsinin çeşidləndirilməsinə də təkan verəcəkdir.\nCERT.GOV.AZ bu proqramın yalnız dövlət qurumları üçün deyil, bütün yerli internet istifadəçiləri üçün açıq ola biləcəyini bildirir. Proqram təminatının gələcəkdə antivirus kimi fəaliyyət göstərməsinin proqramın gələcək versiyalarında nəzərdə tutulması da istisna deyil.


Redmi K30 Pro-nun təqdimatında şirkət daha bir gadgetı nümayiş etdirəcəkdir - InfoCity\nГлавнаяТехнологииСмартфоныRedmi K30 Pro-nun təqdimatında şirkət daha bir gadgetı nümayiş etdirəcəkdir\nXiaomi Group vitse-prezidenti və baş meneceri Lu Weibing Redmi K30 Pro elanı ilə əlaqədar keçirilən mətbuat konfransında tək smartfonlar təqdim olunmayacağını açıqladı.\nRedmi K30 Pro, çərçivəsiz ekran, pop-up ön kamera, Qualcomm Snapdragon 865 tək-çip sistemi, LPDDR5 RAM və UFS 3.0 flash yaddaş, həmçinin 33 Vt sürətli şarj texnologiyasına dəstək olacaqdır. Redmi K30 Pro’nın əsas kamerasının görüntü sensoru Sony IMX686 optik formatı 1 / 1.7 düym, 64 meqapiksellik bir piksel ölçüsü 1,6 mikron.\nRedmi’nin mətbuat konfransında tam olaraq nə təqdim edəcəyi ilə bağlı dəqiq məlumat hələ mövcud deyil. Mənbələr şirkətin yeni IoT cihazlarını, yeni Redmi planşetini və digər cihazlarını nümayiş etdirəcəyini söyləyirlər.\nRedmi K30 Pro, Huawei P40 və Honor 30-un təqdimatları arasında, yəni bu ilin mart ayının sonunda rəsmi olaraq elan ediləcək.


3 İyul 13:39 | 1 050\n“Azərbaycan Prezidentinin koronavirus pandemiyası ilə əlaqədar BMT Baş Assambleyasının xüsusi iclasının çağırılması ilə bağlı irəli sürdüyü təşəbbüs COVID-19-un yayılmasına qarşı beynəlxalq səyləri birləşdirmək və üzv ölkələrin BMT Nizamnaməsinə uyğun olaraq bir-biri ilə əməkdaşlıq etmək öhdəliyini yerinə yetirmək istiqamətinə uyğundur və dəstəyə layiqdir”. SİA “Moskva-Baku” informasiya agentliyinə istinadən xəbər verir ki, bu barədə Rusiya Federasiyasının BMT-də Daimi Nümayəndəsinin müavini Dmitri Çumakov bildirib.\n“Eyni zamanda, belə bir təklifin həyata keçirilməsi bir sıra texniki aspektlərin həllini tələb edir, çünki pandemiya dövründə biz virtual rejimdə işləyirik. Bu təşəbbüsün həyata keçirilməsi ilə bağlı məsələlərin müzakirəsində fəal iştirak etməyə hazırıq”,- deyə Çumakov qeyd edib.\nXatırladaq ki, mayın 4-də Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Qoşulmama Hərəkatının sədri kimi videokonfrans formatında təşkil olunan zirvə toplantısında BMT Baş Məclisinin koronavirus pandemiyası (COVID-19) ilə mübarizə və pandemiyanın təsirlərinin yüngülləşdirilməsi tədbirlərinə həsr olunmuş, dövlət və hökumət başçıları səviyyəsində xüsusi iclas keçirilməsini təklif edib.\nQeyd edək ki, pandemiya başlayandan etibarən Azərbaycan 30-a yaxın dövlətə maddi və humanitar dəstək verib. Belə ki, Azərbaycan İrana dəstək üçün 5 milyon dollar, ÜST-ə 10 milyon dollar, o cümlədən pandemiya dövründə çətinlik çəkən ölkələrə 5 milyon dollar yardım ayırıb.


Elan kodu: 811017\nBayil-da Bayil Park yasayis kompleksinde tecili olaraq menzi l kiraye verilir. Menzil 3otaqli, genis ve isiqlidir. Menzil ela temirlidir ve menzilde yasayis ucun butun avadanliqlar movcuddur. Elave melumat ucun elaqe saxlaya bilersiniz. What sapp aktivdir.\nev alqi satqisi turlar avia biletler mebel temiri kondisoner ustasi paltaryuyan temiri samsun galaxy note edge qiymeti samsung galaxy a5 duos teze qiymeti kiraye evler 100 150 manat jaluz perdeler sebet.az turlar.az kondisioner ustasi asus ultrabook asus zenfon asus netbook evim.az 2016 samsung j1


Qanunlar.az saytının təqdimatı olub - modern.az\n27 Oktyabr 2009, 19:22 | MƏDƏNİYYƏT\nQanunlar.az saytının təqdimatı olub\n"Kaspi" qəzetinin KİV-in İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə həyata keçirdiyi "Vətəndaşların hüquqi biliklərinin artırılmasında KİV-in rolu" layihəsi çərçivəsində hazırlanmış qanunlar.az saytının təqdimatı keçirilib.\nLayihə koordinatoru İlham Quliyev bildirib ki, layihənin əsas məqsədi vətəndaşların hüquqi biliklərinin artırılması, Milli Məclisdə qəbul edilən qanunlar barədə ictimaiyyətə ətraflı məlumatların verilməsidir. Artıq bu istiqamətdə işlərin reallaşdırılmasına başlanılıb. Bir müddət əvvəl fəaliyyətə başlayan yeni sayt da bu məqsədə xidmət edir.\nLayihə koordinatorunun köməkçisi Sənan Nəcəfov isə bildirib ki, yeni saytda Milli Məclisin yaxın keçmişdə qəbul etdiyi qanunlar, qanunlaya edilən önəmli əlavə və dəyişikliklər, bununla bağlı şərhlər və müsahibələr də yer alıb.


Qulaq tutulmasından qorunma üsulları... TƏMİZLYİ NECƏ EDİLMƏLİDİR? - BiG.AZ\nQulaq tutulmasından qorunma üsulları... TƏMİZLYİ NECƏ EDİLMƏLİDİR?\nQulaq kanalımızın özünü təmizləyən bir orqan olduğunu bilirdinizmi? Qulağın kirini təmizləmək üçün pambıqlı qulaq çöplərindən istifadə edirik. Lakin bu, bəzi insanalarda tərs effekt verir. BiG.AZ mövzu ilə bağlı geniş məlumatı təqdim edir.\nTinnitus- xaricdə səs olmadan qulaqlarda səsin- küyün eşidilməsidir.\n– Qulaq təmizləyərkən kirin təbil pərdəsinə doğru itələnməsi.\n– Əvvəlcə qulaqdakı tıxanmanı yumşaltmaq lazımdır. Axşam yatmazdan qabaq qulaq keçəcəyinə dolana qədər ilıq qliserin və ya bitki yağı tökülür və pambıqla bağlanır. Səhərədək tıxanma tam yumşalır, pambıq çıxarılır və qulaq keçəcəyinə 20 ml-lik şprislə hidrogen-peroksid (perekis) vurulur. İynə şprisə taxılmamalıdır. Məhlulla birlikdə tıxanmanın hissəcikləri də xaric olunur. Çirk tam xaric olmadıqda iki gündən sonra prosedur təkrarlana bilər. Əks halda həkimə üz tutmaq lazımdır.\n– Qulaq kirini yumşaltmaq üçün ilıq sarımsaq yağı istifadə oluna bilər. Onu hazırlamaq üçün 1 xörək qaşığı küncüt yağına xırda doğranmış və ya əzilmiş yarım diş sarımsaq əlavə olunur, vam ocaqda sarımsaq hissəcikləri qızarana qədər qızdırılır. Yağ süzüldükdən sonra gündə üç dəfə 3-4 damcı qulağa damızdırılır.\nQulaqlarınızı qulaq çöpü ilə təmizləməyin. Bu, olduqca təhlükəlidir. Sübut olunub ki, xarici qulaqdakı dəri quruluşu çox həssasdır. Xarici qulaqda olan və çox həssas bir dəri quruluşu olan pərdə eyni zamanda bölgəni xarici təsirlərdən və böcəklərdən də qoruyur. Qulaq çöpü ilə qulağı təmizləmək isə bu pərdəni irəli itələyir və burada sərtləşmə, bakteriyaya səbəb olur. Qulağın həftədə 1 dəfə təmizlənməsi qulaq təmizliyi üçün yetərlidir.(medicina.az)\nBölmə: Sağlamlıq Oxunub: 595 Tarix: 12.08.2019


İNƏKLƏRIN QARA VƏ çIçƏKLI CINSLƏRI, ONLARIN XüSUSIYYƏTLƏRI VƏ FOTOŞƏKILLƏRI - HEYVANLAR - 2020\nQara-beyaz Burenka - süd çempionu\nİnəklərin qara və ağ cinsi ən diqqətəlaydırıcı və ümumi biri hesab olunur. Kiçik inək südün məhsuldarlığına aiddir və onların süt verimi xurma üçün mübarizə aparmaq üçün rəqabət edə bilər.\nQara-ağ cinsin üstün süd performansı var. Məhsulların keyfiyyəti yüksək səviyyədə qeyd olunur və sökülür ki, südün miqdarı olduqca böyükdür. İnəklər müxtəlif növ iqlimi sakin şəkildə dözürlər və ev sahibini şıltaq bir xarakter daşımırlar. Bu xüsusiyyətlər yetişdiricilər arasında ümumi sempatiyi və populyarlığı izah edir.\nİnəklər quşçuluq işlərinin nəticəsində, Rusiyanın yerli mal-qarasını Hollandiyalı (Frizyan) inəklərlə keçərək yaradılar. Yerli cinsli qara və motleyi yaratmaq üçün ilkin addımlar 1930-1932-ci illərdə gəldi.\nBirinci mərhələdə müxtəlif hibridləri əldə etmək üçün inəyin udulması və ikincisi, əldə edilən növü yaxşılaşdırmaq üçün nəzərdə tutulmuşdur. Cins 1959-cu ildə Sovet İttifaqının Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi tərəfindən müstəqil olaraq tanınıb. Bundan sonra tələbatın sürətlə artması müxtəlif bölgələrdə, sonra isə ölkələrdə başlamışdır.\nVolgograd, Leninqrad, Novqorod, Moskva, Ryazan və Tverskaya - bu inəklərin daha çox olduğu sahələr. Qara və ağ köklü inək nümayəndələrinin təxminən səksən faizi tamamilə təmiz qandır.\nInəklərin konstitusiyası və xarici görünüşü bir sıra xüsusiyyətlərə malikdir. Rəngi həmişə qara və ağ rənglidir və dəri bəzən kiçik kıvrılmalarda yığır. Yün - yumşaq və xoş toxunma. Başı uzanır, uzaq bir ön hissəsi ilə, qaranlıq ucları olan açıq boz buynuzlar yerləşdirilir. Boyun uzunluğu orta və onun üzərində əzələlər az inkişaf etmişdir.\nBədən güclüdür. Heyvanın quruduları belədir. Arxa və beldən ibarət olan bir düz xətt dərinliyin ortasında və göğüs genişliyinə doğru gedir. Qarının ağırlığı böyükdür. İnəkin ucunda asimmetrik loblar var, posterior nipples bir-birinə yaxındır. Ayaqları möhkəm düzəldilir və quyruq bir qədər qaldırılır.\nYetkin inəklərin çəkisi 470 ilə 550 kiloqram arasındadır, buğda isə 800 ilə 900 arasında dəyişir. Kütlənin sürətlə qazanıb, bir yarım il yaşa qədər mümkün olan ən azı yarısına çatır. Orta gündəlik çəki bir kiloqramdır. Yetişən inəklər 130-140 santimetrdir.\nİnəklərin məhsuldarlığı heyvandarlıq sahəsinə görə dəyişir. Qeyri-yetişdirilməyən təsərrüfatlarda süt verimi təxminən 2800-3500 kiloqramdır. Qəbirdə bu rəqəm daha yüksəkdir: 3500-dən başlayır və bəzən 6400 kiloqrama çatır. Rəyin keyfiyyəti və heyvandarlıq səviyyələri ifadə olunan südün ərəfəsində birbaşa təsir edir.\nQara-ağ inəklərin yetişdirilməsinə cəlb edilən bitkilərin əksəriyyəti ən yüksək dərəcələrə nail olmaq üçün çalışırlar. Tribal dövlət təsərrüfatları liderlik üçün mübarizə aparır, nailiyyətləri müəyyənləşdirir. Bu gün rekoltenin laktasiya başına ondan on iki min süd içindəyik. Məhsuldakı yağ tərkibinin nisbəti 3.2-3.9 faiz aralığında müəyyən edilir. Yağ məzmununa görə, Sibirdə, Ukraynada və Estoniyada yetişdirilən mal-qara yetişdirilir.\nİnəklərin ət məhsuldarlığı qənaətbəxşdir. Doğumda buğa və dana çəkisi 40 kiloqramdır. Kəsmə karkas rentabelliyi yüzdə əlli, nadir hallarda isə altmış nəfərdir.\nFermerlər, yaxşı sağlamlıq və müxtəlif iqlimlərə sürətli uyğunlaşma səbəbindən qara və ağ inəkləri seçirlər. Heyvanlar yaxşı toxunulur və istilik və soyuqluq olur, beləliklə toxunulmazlıqda qəfil çırpıntılardan qaçırlar. Inəklər güclü, müstəqil, müsbət uzun keçişlərə aiddir və otlaqda qalırlar. Yemək və qayğısız yeməklərin qiymətini və əla məhsulların saxlanmasını tam əsaslandıraraq, seçici deyil.\nYetiştiricilerin işləri cinsin təriflənməsi üzərində aparılır. Məqsəd, xarici görünüş və ortalama əzələ kütləsinin artmamasıdır. Yağ tərkibinin və istehsal edilən südün tərkibində olan protein miqdarının artırılmasına və səmərəli süd verən sayının artmasına xüsusi diqqət yetirilir. Hal-hazırda yerli süd yağ tərkibi səbəbindən yalnız boşanmış bir sıra əlaqəli xəttlər qara və dumanlı boz rəngli taxtlara aiddir.


LG Televizor Bakida Onlayn Mağazanızı seçin - Shoppy.Az\nAna səhifəТовары с меткой “LG Televizor”\nLg Televizor, keyfiyyəti və fərqli dizaynı ilə diqqət çəkərək ən çox axtarılan müasir texnoloji cihazlarındandır. Müştərilərin zövqlərindəki müxtəliflik LG Azərbaycan üzrə fərqli göstəriciləri özündə əks etdirir. Günümüzdə LG Bakond ilə əlaqədar məlumatlar alıcıların maraqlarını daim cəlb etməkdədir.\nOnlayn mağazaların təşkili, həmçinin instaqram kimi sosial şəbəklərin aktiv istifadə olunması LG Televizor qiymeti üçün unikallıq yaratmışdır. Shoppy.az saytında LG Azərbaycan barədə əlverişli və münasib təkliflər əldə etmək mümkündür. Təkliflər sırasında LG Bakond üzrə müqayisələri rahatlıqla müəyyənləşdirmək sizə ideal seçim etməyinizə kömək edəcəkdir.\nVaxt itirmədən Shoppy.az-da geniş seçim imkanlarından yararlanaraq LG Televizor haqqında ətraflı məlumatlarla tanış ola bilərsiniz.


Həftənin BƏYANATI - Həftə-reytinq | Hafta.az\n10:34 Ağdamlılar qayıdışla bağlı sorğudan narahatdır - AKTUAL\n10:35 07.10.2021 Müəllif:Azad Əliyev\nƏminəm ki, təqribən, 5 il ərzində elə bir yeni Azərbaycan, yeni Qarabağ, yeni Zəngəzur quracağıq ki, bütün dünya bizə qibtə edəcək. Bunu biz, ilk növbədə, insanlar üçün edirik. Əziyyət çəkmiş, çadırda, vaqonun altında, yataqxanada, uşaq bağçasında dözülməz şəraitdə yaşamış o insanlar ən yaxşı şəraitdə yaşamalıdırlar və yaşayacaqlar. Bunu biz təmin edəcəyik. Bunu Prezident İlham Əliyev Cəbrayıldakı çıxışı zamanı deyib.\nGürcüstan məhkəməsində Mixail Saakaşvili barədə işlərdən birinə noyabrın 10-u baxılacaq. Bu barədə Saakaşvilinin vəkili Beka Basilaya məlumat verib. Saakaşvili parlamentin deputatı Valeri Gelaşvilinin döyülməsi və “Gürcüstan Birləşmiş Bankı”nın əməkdaşı Sandro Girqvlianinin öldürülməsi işi üzrə məhkəmənin üç instansiyası tərəfindən təqsirli bilinir. Tezliklə ölkənin keçmiş Prezidentinə qarşı daha bir ittiham – dövlət sərhədini qanunsuz keçmə irəli sürüləcək. Baş Prokurorluğun məlumatına görə, Saakaşvilinin Ukraynaya ekstradisiyası nəzərdə tutulmayıb və o, həbs müddətini öz ölkəsində çəkəcək.\nLitvada səfərdə olan Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan Qarabağ münaqişəsi və Şuşa ilə bağlı danışıb: “Bu gün çoxları müharibəyə yol verməməkdən danışır. Bunun yeganə şərti ərazilərin qaytarılması idi. Odur ki, müharibəyə yol verməmək üçün biz əraziləri qaytarmalıydıq. Ən azı beş rayonu, o biri iki rayon məsələsi başqadır. Əslində isə gərək qeyd-şərtsiz 7 rayonu qaytaraydıq”. Şuşa barədə də danışan Paşinyan bildirib ki, bu şəhər ermənilərin nəzarəti altında olarkən heç bir yaşayış binası tikilməyib: “Bu gün əleyhdarlar Şuşa haqqında danışırlar. Bəs, 30 il ərzində Şuşada neçə yaşayış binası tikilib? Cavab verirəm, heç biri. Pulları olmayıb? Nədir bunun səbəbi? Məncə, cavabı aydındır”.\nRusiya Prezidenti Vladimir Putinin şəkli olan lövhə ermənilər tərəfindən təhqir edilib. Hafta.az xəbər verir ki, bununla bağlı görüntü sosial şəbəkədə yayılıb. Bildirilir ki, lövhə Ermənistan ərazisində quraşdırılıb. Lövhədə həm rus, həm erməni dillərində “Əbədi birlikdə” yazılıb.\n“Facebook”un sahibi Mark Zukerberq sosial şəbəkənin fəaliyyətində yaranan problemə görə istifadəçilərdən üzr istəyib. O, bu barədə özünün “Facebook” hesabında yazıb: Şirkət sahibi bildirib: ““Facebook”, “Instagram”, “WhatsApp” və “Messenger” yenidən onlayn fəaliyyətə qayıdır. Bugünkü problemlərə görə üzr istəyirik - maraqlandığınız insanlarla əlaqə saxlamaq üçün xidmətlərimizə nə qədər etibar etdiyinizi bilirəm”.\nBəzi federasiyalar legioner siyasətindən sui-istifadə edirlər. Məsələn, bəzi idmançılar deyirlər ki, milli komandaya düşə bilərdim, amma imkan vermədilər. Bunların hamısı araşdırılacaq. Bunu gənclər və idman naziri Fərid Qayıbov deyib. Nazir Mariya Stadnik kimi idmançılara legioner kimi baxmadıqlarını söyləyib: “Dörd olimpiadada bizə medal qazandırıb. Belə legionerlərimiz də var. İnanıram ki, onlar gənclərimiz üçün çox yaxşı örnək olacaqlar”.\nKoronavirusdan vəfat edən müğənni Səyyad Əlizadə vəsiyyətinə uyğun olaraq, Füzuli rayonunun Babı kəndində valideynlərinin yanında torpağa tapşırılıb. Dəfndə rayon ictimaiyyətinin nümayəndələri, kənd sakinləri və sənət yoldaşları iştirak ediblər. Qeyd edək ki, S. Əlizadə koronavirusdan müalicə aldığı Mərkəzi Gömrük Hospitalında 63 yaşında vəfat edib.\n11:44 / 16.12.2021


Azərbaycanlı bloqer “qadınları zorlayın” çağırışı etdi - Video » NUH informasiya agentliyi\nAzərbaycanlı bloqer “qadınları zorlayın” çağırışı etdi - Video\n12 iyul 2021 11:24\nSon illər Azərbaycanda qadın qətlləri, qadınlara qarşı zorakı cinayətlərin sayı artır. İstintaq zamanı bu cinayətlərin qısqanclıq zəminində, kişi eqosunun tələbləri çərçivəsində baş verdiyi aydın olur.\n“Qafqazinfo” xəbər verir ki, dünən sosial şəbəkədə özünü “Pantural” kimi təqdim edən şəxs izləyicisi olan böyük kütləyə, kişi cinsindən olan şəxslərə xitab edərək ictimai yerlərdə onları şəhvətləndirən qadınlara qarşı seksual xarakterli zorakılıq əlamətləri törətməyə çağırış edib.\n“Pantural” videosunda açıq-saçıq geyinən qadınların kişiləri narahat etdiyini deyib: “Sən diskomfort yaşadırsan. Bəli, şüur bizə verilib ki, nəfsimizə qalib gələk. Buna görə də siz küçədə salamat gəzə bilirsiniz, başınızı üzmürük ya da şapalaq vurmuruq, amma vurmaq lazımdır”.\n70 min izləyicisi olan bloqer daha sonra "Pantural üzr istədi" adlı ironik başlıqlı videosunda bu çağırışına görə onu tənqid edənləri fahişə adlandırıb.\nXatırladaq ki, ötən il sosial şəbəkələrdə müəyyən izləyici kütləsi olan şəxslər də narkotik istifadə etməyin təbliğatını aparırdılar. Həmin fenomenlər “patı”, “şüşə” və marixuananın adına uyğun mahnılar səsləndirərək narkomaniyanı təbliğ edirdilər. Daxili İşlər Nazirliyi həmin vaxt onların bir neçəsini həbs etsə də, bu gün artıq “patı”dan asılılığın qarşısını almaq olmur. Bir il öncə sosial şəbəkədəki cinayətə çağırışlar bu gün öz ictimai fəsadlarını ortaya qoyur. Artıq Daxili İşlər Nazirliyi başda olmaqla, bir neçə qurum və ictimai şəxslər “patı”, narkomaniya əleyhinə çıxışlar edir və bu faciənin sosial şəbəkələrdəki təbliğatdan yarandığını etiraf edirlər.\nİndi də hüquq-mühafizə orqanlarının konkret olaraq Cinayət Məcəlləsində nəzərdə tutulan cinayət əməllərini törətməyə çağırış edən şəxsin də əməlinə hüquqi qiymət verəcəyinə inanırıq.


Berlində beynəlxalq hüquqa dair yüksək səviyyəli konfrans keçirilmişdir\n10-06-2009 | 04:02 1110\n"Davamlı inkişaf hüquqi dövlətçilik tələb edir - əməkdaşlığın imkanları"\nmövzusunda beynlxalq konfrans\nİyunun 9-10-da Berlində Almaniyanın Federal İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Nazirliyinin təşkilatçılığı ilə “Davamlı inkişaf hüquqi dövlətçilik tələb edir – əməkdaşlığın imkanları” mövzusunda yüksək səviyyəli beynəlxalq konfrans keçirilmişdir. Tədbirdə Almaniya, Azərbaycan, Gürcüstan, Ukrayna, Moldova və Ermənistan ədliyyə orqanlarının rəhbərləri, ali məhkəmələrin sədrləri, parlamentlərin və ombudsman institutlarının 200-ə yaxın nümayəndəsi iştirak etmişdir.\nAzərbaycan ədliyyə nazirinin çıxışı\nAzərbaycanı konfransda ədliyyə naziri, Məhkəmə-Hüquq Şurasının sədri Fikrət Məmmədov, Ali Məhkəmənin sədri Ramiz Rzayev, habelə Milli Məclisin, ombudsmanın, Vəkillər Kollegiyasının və QHT-lərin nümayəndələri təmsil etmişlər.\nTədbiri Almaniyanın Federal İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Nazirliyinin dövlət katibi və Avropa İttifaqının nümayəndəsi açaraq Avropa Qonşuluq Siyasəti, Şərq Tərəfdaşlığı Proqramı və Qafqaz təşəbbüsü çərçivəsində qanunun aliliyinin və vətəndaş cəmiyyətinin gücləndirilməsi istiqamətində həyata keçirilən tədbirləri dəstəklədiklərini qeyd etmişlər.\nAzərbaycanın ədliyyə naziri F.Məmmədov konfransda çıxış edərək dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra ölkəmizdə hüquqi dövlət quruculuğu, demokratiyanın gücləndirilməsi, insan hüquqlarının qorunması, vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı istiqamətində aparılan genişmiqyaslı islahatlar barədə ətraflı məlumat vermiş, onların iqtisadi inkişafa böyük töhfəsini qeyd etmişdir.\nPanel sessiyada müzakirələr\nKonfrans iştirakçılarının diqqəti, həmçinin məhkəmə-hüquq sisteminin müasirləşdirilməsi, hakimliyə namizədlərin ən demokratik və şəffaf üsullarla seçilməsi, hakimlərin mükəmməl tədrisi, bu sahədə beynəlxalq təşkilatlar və xarici dövlətlərlə, xüsusilə Almaniya ilə həyata keçirilən uğurlu əməkdaşlığa cəlb edilmişdir.\nKonfransda təşkil olunmuş iki sessiyada Azərbaycanın Ali Məhkəməsinin sədri və ədliyyə naziri iştirak edərək, məhkəmə islahatı zamanı toplanmış müsbət təcrübədən danışmış, hüquq islahatlarının həyata keçirilməsində beynəlxalq əməkdaşlığın genişləndirilməsi ətrafında faydalı müzakirələr aparmışlar. Çıxışlara və Azərbaycan təcrübəsinə böyük maraq göstərilmişdir.\nNümayəndə heyətinin digər üzvləri hakimiyyətlərin bölgüsü, məhkəmələrin müstəqilliyi, vəkillərin rolu, inzibati ədliyyənin təşviqi, mülkiyyət hüquqlarının təminatı, sərmayə şəraitinin yaxşılaşdırılması, ekologiya hüququnun inkişafı üzrə seminar-məşğələlərdə fəal iştirak edərək, Azərbaycan təcrübəsini bölüşmüş və faydalı fikir mübadiləsi aparmışlar.


ƏFSANƏ və YOL SEÇİMİ\nSəmti müəyyən etmə nədir?\nSizcə, sizin xoşunuza gələn və hər yaşda, ilin hər fəslində və istədiyiniz qədər məşğul ola biləcəyiniz bir idman növü varmı? Bəli, var. Bu, dünyada ən məhşur idman növlərindən biri olan, səmti müəyyən etmə idman növüdür. Onun əsas məqsədi bundan ibarətdir ki, qiblənüma və xəritə köməkliyi ilə təyin olunmuş ərazilərdə nəzarət məntəqələrini tapmaq və finiş nöqtəsinə daha tez çatmaqdır. NM xəritədə ləpir xətlər ilə birləşən dairələrlə əks etdirilib. Hər dairənin mərkəzində yoxlama məntəqəsi yerləçir. Məntəqələrin verilmiş ardıcıllığını dəyişmək olmaz. Hər nəzarət məntəqəsində ştamp və ya elektron işarəetmə ilə qeyd olunmaq lazımdır. Lakin sonrakı məntəqənin axtarışını hər kəs özünə rahat olan bir yol ilə təyin edir. Və məhz məntəqəni özün seçmə və məntəqəyə özün çatma səmti müəyyən etmə idman növünün əsas şərtidir!\nPeşəkar-idmançılar üçün yarışdan əlavə olaraq, səmti müəyyən etmə idman növü həm də aktiv istirahət üçün gözəl imkan yaradır. Səmti müəyyən etmə idman növü ilə yaşından, fiziki hazırlığından və idman ixtisasından asılı olmayaraq hər kəs məşğul ola bilər. O, nəinki əzələləri, həm də beyini hərəkətə gətirir və bu da, həyatsevərlik və gündəlik qayğılardan uzaq olmağımıza səbəb olur. Səmti müəyyən etmə idman növü topoqrafiya biliklərinə sahib olmaq, idman xəritəsini oxumaq və ərazini tapmaq, onları tutuşdurmaq və lazımi istiqaməti seçməyi öyrədir. O, idmaçılardan yaranmış vəziyyəti tez və dəqiq qiymətləndirilməsini və fiziki yorğunluğa baxmayaraq, düşünmə qabiliyyətini tələb edir. Səmti müəyyən edənlərdə diqqətçilik, dözümlülük, iradəlilik, çətin vəziyyətdə istiqamətlənmək və bir sıra xüsusiyyətlər əmələ gəlir.\nYerində səmti müəyyən etmə - idmançıları optimal istiqamət seçəndə, nəzarət məntəqələrinin axtarışında və tapmasında əqli fəaliyyətə yönəldən intellektual idman növüdür. Onu həm də " qaçışda şahmat” kimi də adlandırırlar.\nGüman edirik ki, yuxarıda yazılanlar artıq sizin maraq dairənizə səbəb oldu və sizə də özünüzdə bunu kəşf etmək maraqlı olar. Bu idman növünə qoşulmaq üçün Səmti Müəyyən Etmə Federasiyasina müraciət etməniz yetərlidir.


Budur Milad gününüzə bir az parıldamaq üçün çox gözəl bir bayram pudesi kolleksiyası. İstər möhtəşəm bir qabaqcıl mərkəz axtarırsınız, istərsə də diqqətlə hazırlanmış fərdi pudlar axtarırsınız, böyük günlü şirniyyatlarınız çeşidləndi!\nAşağıdakı reseptlərə baxın və ya Milad mərkəzini ziyarət edərək dadlı Milad pudraları, elektrik şəbəkələri, marşrutlar, tərəflər və daha çox məhsulumuzu kəşf edin.\nMükəmməl Şokolad Sufle: Fransız Uşaq Yemək\nFrench Guy, zərif, tüklü və mükəmməl ləzzətli desert olan zəngin bir şokolad sufle reseptinə malikdir. Onun tövsiyələrini izləyin və sufliniz gözəl bir şəkildə yüksələcəkdir - dalmağa və ləzzət almağa hazır olun!\nBu pullu bir reklamdır. Hər kəsin sadə bir şokolad tort reseptinə ehtiyacı var və bu qısa müddətdə böyük nəticələrə zəmanət verəcəkdir.\nKanada Şükran gününüz mübarək! Bir şirin insansınızsa, bu resepti paylaşdığınız üçün bizi sonsuza qədər sevəcəksiniz!\nQara Meşə Dondurulmuş Cheesecake\nYeməkdən sonra bəzən pendir tortunun dilimini kim sevmir? Bu çənə biraz yaxşı dondurulmuş pendir çörəyi bu klassikanı başqa bir həvəskar favorit - Qara Meşə Gateau ilə birləşdirir.\nDünya şokoladı sevir! Gennaro sizə dadlı Mini Şokolad pudinglərini göstərmək üçün buradadır və hətta Milad Bükümü kimi fantastik, şirin və ədviyyəli naringi dilimlərini necə hazırlayacağınızı göstərir.\nVegan Şokolad Qazanları\nBu zəngin və romantik şokolad qabları sevdiyiniz insanı valeh edəcəkdir. Hamar, şirin və% 100 vegan, bu şokolad resepti o qədər dəbdəbəlidir ki, saatlarla kölə olduğunuzu düşünürsünüz.\nHappy Pear's Vegan Cheesecake\nBu moruqlu cheesecake şəkərsiz və vegan zərifdir. Ancaq bizə etibar edin - zövqləri zəhmlidir! Təşəkkür edirəm oğlanlar!\nKerryann’ın Yapışqan Toffee Pudingi\nBu möhtəşəm, rahatlaşdırıcı desert resepti ailənin sevimlisidir: hazırlanması asandır və bankı da qırmayacaq!\nBu il ehtiyac duyduğunuz bütün Milad tərifinin ilhamı üçün ziyarət edin Milad mərkəzi. Və ya Abunə olunbülletenimizə daxil olun və sizə uyğun hazırlanmış faydalı bayram məzmunu üçün resept seçimlərinizi doldurun!\nVideoya baxın: SIDEMEN CHRISTMAS COOK OFF (Oktyabr 2021).\nCopyright 2021 \_ Ultimate Christmas desertləri...


bütün son siyasi hadisələr əsnasında meydana gələn sonra kimi sahələrdə istifadə etmək çox məşhur oldu Simferopol, Krasnodar, Soçi, Sevastopol, Novorossiysk, Sevastopol. sərnişin daşınması üçün nəzərdə tutulan Ferry, sərbəst Kerç keçid olan "Qafqaz" limanına və əksinə trafik keçirir. Amma nə digər marşrutları haqqında?\nBu Novorossiysk-Sevastopol kimi bir istiqamətdə haqqında danışmaq lazımdır. Yolda Ferry yaxınlarda getdi. Amma mütəmadi olaraq iki şəhər arasında rabitə. qısa, hər şey - Krım indi Krasnodar Territory ilə bağlı ki, ortaq tarix və s., mədəniyyəti, adət-ənənələri, həm də məhsulları, nəqliyyat vasitələri, mebel, avadanlıq təchizatı deyil. Çünki 2014-ci ilin sonundan etibarən, il su nəqliyyatı Novorossiysk-Sevastopol istiqamətində gedən başladı. böyük, müasir bərə - asan nəqliyyat təmin edir. yeni keçid nümayəndəsi yük və gəmi ayda (bir, həm də və digər istiqamətdə) on uçuşlar keçirir bildirib. Bu kiçik bir faizi görünə bilər, lakin bu məsafə haqqında xatırlayaraq dəyər - bu olduqca böyük.\nBelə ki, yük bərə "Novorossiysk-Sevastopol" demək olar ki, yüz yük nəzərdə tutulmuşdur! belə öyünə bilər hər gəmi - Bu, böyük göstəricidir. buxar yol ətrafında 18-20 saat - hava asılı olaraq. gəmi nəql vasitə sürücüləri, bu dəfə də üç dəfə bir gün rahatlıq və qidalanma təklif olunur. Lakin bir çox bərə "Novorossiysk-Sevastopol" dəyəri maraqlıdır. bir vaqon Transportation 26.700 rubl təşkil edəcək. Bu, yolu ilə, kifayət qədər loyal qiymət. Yeri gəlmişkən, bir şey qeyd dəyər: gəmi tam dolu deyil, onda bu ləngiyə bilər göndərin.\nMən yuxarıda qeyd edildiyi kimi, "Novorossiysk-Sevastopol" - buxar, yalnız bir vasitə, və yarımadasında təmin edilməsi bir yolu deyil ki, bütün tam həyat üçün onun sakinləri lazımdır. Bu səbəbdən, bir neçə belə gəmiləri başlamaq planlaşdırılır edilir. Onlar daha geniş olmalıdır. hazırda uçur bərə "Sankt Peterburq", 95 yük, digər bu göstərici isteklerine varsa, böyük gəmilər 140 vagon bərabər olmalıdır. bərə hər iki çalışır bir həftə üçün nə etmək lazımdır. 10 olmayacaq ümumi və ayda 40 uçuşlar! Belə ki, bərə hər həm Krımdan materik və geri yük nəql edəcək. Və bu anda - əsas vəzifədir.\nsərnişin nəqliyyat - Lakin, bir çox insanlar buxar Novorossiysk-Sevastopol istiqamətdə məqsədi gəzinti olub, maraqlıdır. Hal-hazırda, bu ideya inkişaf edir. Lakin orada Kerç bərə vasitəsilə Novorossiysk ola bilər - siz Novorossiysk üçün Sevastopol istiqamətində bir bilet almaq lazımdır, və yol hit bilər, belə ki bərə yalnız yarım saat davam edir. Yuxarıda müzakirə olunub yük gəmisi kimi, yeri gəlmişkən, belə uzun deyil - (Bir bərə haqqında vaxt əsasında) Go Bus təxminən 8 saat.\nQuiet Pine River: təsviri, bayram, foto\nBolqarıstana viza sənədlər. Bolqarıstana viza bütün incəliklərini\nŞəkərli bir qabda limon - bir resept. Bədən üçün limondan istifadə\nNarkotik "Tizin" Onların müqayisə və istehsalçıları təhlil analoqu\nLLC "Dyatkovo kristal fabriki": tarixi, istehsal, məhsul\nAktrisa Maria Leonova. aktrisa, Filmoqrafiya, ailə Biography


Azərbaycanda sosial sahələrə dair “Mərkəzləşdirilmiş elektron informasiya sistemi” yaradılacaq » Absheronxeber.az | İnformasiya agentliyi\nAzərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev sentyabrın 5-də “Əmək, məşğulluq, sosial müdafiə və sosial təminat sahələrində elektron xidmətlərin tətbiqinin genişləndirilməsi haqqında” Fərman imzalayıb.\nFərmana əsasən, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin informasiya sistemləri əsasında “Mərkəzləşdirilmiş elektron informasiya sistemi” (MEİS) yaradılacaq.\nƏmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinə üç ay müddətində bu qurumun fəaliyyət istiqamətləri üzrə əhaliyə göstərilən xidmətlərin vahid platforma üzərindən elektron formada təqdim edilməsi məqsədilə "e-sosial" internet portalının, altı ay müddətində isə məşğulluq tədbirləri ilə bağlı xidmətlərin elektron şəkildə həyata keçirilməsi məqsədilə MEİS-də məşğulluq altsisteminin yaradılmasını təmin etmək tapşırılıb.\nHəmçinin nazirlik yaradılacaq portal vasitəsilə aparılan əməliyyatların və fərdi məlumatların təhlükəsizliyini təmin etmək məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Xüsusi Dövlət Mühafizə Xidməti ilə birlikdə tədbirlər görəcək.\nƏmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi Ədliyyə və Maliyyə nazirlikləri, eləcə də Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi ilə razılaşdırmaqla üç ay müddətində Fərmandan irəli gələn digər tədbirləri də görəcək.\nBundan başqa, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Vətəndaşlara Xidmət və Sosial İnnovasiyalar üzrə Dövlət Agentliyi və Nazirlər Kabinetinə də bir sıra tapşırıqlar verilib.


blog posts - nərmin-quliyeva | Düşüncə Jurnalı\nNəticə göstərilir : "Nərmin Quliyeva"\nKapqras sindromu ilk dəfə 1923-cü ildə fransız psixiatr Kapqras tərəfindən kəşf olunmuşdur. Bu sindrom əlamətlərinə görə sayıqlama pozuntusuna bənzəyir və paranoid şəxsiyyət pozuntusunda daha çox müşahidə olunur. Sindrom nadir hallarda rastlandığı üçün tədqiqat sahəsi məhduddur. Lakin problemin əsas səbəbi kimi neurobioloji və neuropsixoloji səbəblərin olduğu aşkarlanmışdır.\nKapqras sindromu olan pasiyentlər duyğusal bağlılığı olan insanlar, əşyalar və ya heyvanlara qarşı yadlaşma hissi keçirirlər. İnsanları tanımaqda çətinlik çəkirlər, başqalarının keçirdiyi emosional vəziyyəti doğru anlaya bilmirlər. Xatırlaya bilmədikləri insanlardan uzaqlaşmağa, onlarla ünsiyyəti kəsməyə çalışırlar. Həmin insanların zərər verə biləcəyini, öz mənfəəti üçün münasibət qurduqlarını düşünürlər. Daha ağır situasiyalarda onları saxtakar kimi düşünürlər və aqressiv olurlar, hətta bu vəziyyətdən uzaqlaşmaq üçün intihara cəhd edirlər. Kapqras sindromunun əsas xüsusiyyəti “duyğu” ilə “görüntü” arasındakı uyğunsuzluqdur. Bu hal limbik sistemlə (müxtəlif situasiyalarda göstərdiyimiz reaksiyalarımız) görmə mərkəzi arasındakı əlaqənin doğru formada olmadığını bildirir. Kapqras sindromlu insanlar virtual şəkildə yaxınlarıyla ünsiyyətdə ola bilirlər, lakin real ünsiyyətdə ciddi problemlər yaşayırlar. Məsələn: pasiyent anasını tanıya bilmir, onunla bağlı xatirələri beynində canlandırır lakin anasına qarşı heç bir hiss duymur. Yəni, bu insanlar reallığı qavramada çətinlik çəkirlər.\nBeynin paryetal lobunda (təpə payı) travma və ya şiş olarsa, Kapqras sindromu yarana bilər. Beynin bu nahiyəsi ətrafın dərki və tanınması, onlar arasındakı bənzərlik və hadisələrin istiqamətinin müəyyənləşməsini təyin edir. Reallığın dərki bu hissə vasitəsilə təmin olunur. Planlama, yadda saxlama prosesləri təpə payının yardımıyla reallaşır. İnsanlar sadəcə başqalarını və əşyaları deyil, eqosunu və orqanizmini də bu nahiyə vasitəsilə tanıyır. Təpə payında yaranan pozuntu travmanın dərəcəsinə görə bütün bu xüsusiyyətlərin hamısını əhatə edir.\nTəpə payında hər hansı travma və ya pozuntu olmadığı halda da Kapqras sindromu müşahidə oluna bilər. Ambivalent duyğular bu prosesə təsir göstərir. Yaxın insanlara qarşı nifrət hiss etdikləri üçün özlərini günahlandırır, bu hissi özünə etiraf etməkdən qorxur və həmin insanla ünsiyyəti kəsməyə çalışır. Bu halda şüuraltı prosesə müdaxilə edir və orqanizmi neqativ təsirdən qorumaq üçün “qavrama oyunları” yaradır.\nAdaptasiya və güvən problemləri ilə xarakterizə olunan “paranoid” əlamətlər də Kapqras sindromunun səbəblərinə aid olunur.\nKapqras sindromu, mənbələrin qeyd etdiyinə əsasən psixiatrın təyinatı ilə antipsixotik preparatların qəbulu ilə ilkin terapiya olunur. Müalicə müddətində dərmanın dozası tədricən artırılır.\nBeynin sağ hemisferində (yarımkürəsində) hər hansı zədə, atrofiya (kiçilmə) olarsa, cərrahi müdaxilə vasitəsilə aradan qaldırıla bilər.\nONKOLOJİ XƏSTƏNİN PSİXOLOGİYASI\nTibbin inkişafı onkoloji xəstəliklərin yayılmasını azaltmadığı kimi qarşısını da ala bilmir. Digər tərəfdən ciddi bir xəstəliklə birlikdə yaşamaq çətindir və mübarizə gücü tələb edir.\nOnkoloji xəstələrdə ağrı, iştahsızlıq, öz işlərini görə bilməmək, möhtac qalma kimi narahatlıqlara bağlı olaraq xəstənin psixoloji vəziyyəti daha da pisləşir. Bu zaman duyğu və düşüncələrini aradan qaldırmaq məqsədilə mütəxəssisə müraciət etmək əvəzinə eyni problemdən əziyən çəkən insanlarla bölüşür, onların təcrübələrini öyrənməyi üstün tutur. İntensiv şəkildə özünü digər xəstələrlə müqayisə edir. Buna görə də problemlə bağlı insanların doğru məlumat mənbələrini əldə etməsi mütləqdir. Bununla bağlı isə onkoloq və tibbi personala müraciət etmələri daha doğru olardı.\nİlk öncə hər hansı narahatlıq keçirdikdə xəstələrin nə hiss etdiyinə nəzər yetirək. İlkin olaraq xəstə fərqli mərhələlərdən keçir.\nƏvvəlcə hər şeyin həmişəkindən fərqli olduğunu anlamağa başlayır;\nArtıq vəziyyətin fərqindədir və mütəxəssisə müraciət etməyi düşünür;\nÖzünü mütəxəssisə həvalə eləyir;\nMüalicədən sonra artıq düzəlib və “sağlamlığıma qovuşdum” qərarını verib.\nOnkoloji xəstə olmaq necə hissdir?\nBu problemdən əziyət çəkmək xəstə və yaxınlarının həyatını bir çox istiqamətdən dəyişdirir. Xəstə və yaxınları onkoloji xəstəlik diaqnozu ilə üzləşdikdə ilk əvvəl təəccüb hissi keçirirlər, kədər, əsəb, çarəsizlik, tənhalıq, qorxu kimi duyğularla qarşılaşırlar. Digər tərəfdən xəstə bu yeni vəziyyətin iş, maddi durum, ailə münasibətlərinə necə təsir göstərəcəyini düşünməyə başlayır. Aparılan tədqiqatlarda onkoloji xəstələrin 47%-də psixoloji problem olduğu aşkarlanmışdır. Xəstələrdə adaptasiya çətinliyi, çarəsizlik, ölüm qorxusu, həyat (karyera, ailə) ideallarının təhdid altında olması, fiziki problem yaşayacağı kimi düşüncə və təşviş hissi xroniki depressiyanın (distimiya) yaranmasına səbəb olur. Onkoloji xəstələrdə ümumi nüfuza əsasən intihar riski 2-4 qat daha çoxdur. Ortaya çıxan bu mənzərə onkoloji xəstələrin həyati keyfiyyətlərinə və müalicəyə adaptasiyasına mənfi istiqamətdə təsir göstərir. Buna görə də xəstələrə psixoloji tərəfdən dəstək böyük əhəmiyyətə malikdir.\nOnkoloji xəstələrin yaşadığı psixoloji problemlər hansılardır?\n- Xəstəliyi ilk öyrəndikləri zaman psixoloji reaksiya verirlər. Çox zaman şəxsiyyət dəyişikliyi müşahidə olunur;\n- Adaptasiya problemləri yaşanır;\n- Ətrafının və özünün narahat olduğu hər şeyi xəstəliklə bağlayır;\n- Panik pozuntu və təşviş pozuntusu ortaya çıxır;\n- Müalicə başlanıldığı ilk mərhələdə depressiya olması riski artır;\n- Onkoloji problemə bağlı orqan itkisi depressiyanı şiddətləndirir;\n- Xəstə alkoqol, asılılıq yaradan maddə istifadəsi kimi riskli davranışlara yönələ bilər.\nOnkoloji xəstələrə xəstəlik haqqında reallığı demək lazımdır yoxsa bilməməlidir?\nBu son dərəcə böyük müzakirələrə səbəb olan məsələdir. Xəstənin və yaxınlarının diaqnozla bağlı məlumatlandırılması, müalicə seçimlərini bilməsi xəstənin adaptasiya olmasına yardım edir. Əslində hər insanın xəstəliyi haqqında gerçəyi bilməsi təbii və təməl haqqıdır. Xəstəyə müalicə seçimlərinin açıqlanması və terapiya proqramının təqdim olunması xəstəliyi qəbullanmasını asanlaşdırır. Bəlkə də əsas məqam problemi deyib-deməmək deyil, necə demək olmalıdır. Xəstənin ümidini zədələmədən reallığın qəbul olunmasına çalışmaq zərif balans daxilində tənzimlənməlidir. Digər tərəfdən xəstə məlumatlanmadığı təqdirdə qeyri-verbal ünsiyyət və problemə bağlı ünsürlər səbəbindən müəyyən narahatlıq olduğunu hiss edə bilər. Xəstənin problemə adaptasiyasında şəxsiyyət strukturu, duyğusal yetkinlik səviyyəsi, problemlə mübarizə qabiliyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Eyni zamanda həkimin yanaşması və təcrübəsi də bu məqamda mühüm rol oynayır.\nXəstənin onkoloji diaqnoza reaksiyası necə olur?\n- İlkin mərhələdə ən çox rastlanılan reaksiya şok olma, inanmama, “niyə mən?” sualıdır. Buna görə də psixoloji istiqamətdən hazırlanması, sosial və duyğusal dəstəyin təmin olunması, problemin tədricən deyilməsi daha doğru olar;\n- Daha sonra aqressiya və depressiya formalaşır. Nələr olacağı haqqında qeyri-müəyyənlik, gələcəklə bağlı narahatlıq hissi, çarəsizlik, olduğu mühitdən uzaqlaşma ilə bağlı düşüncələr bu mərhələdə əsas ünsürlərdir. İnsan güvən və balans axtarmağa çalışır.\n- Üçüncü mərhələ xəstənin reallığı qəbul edib, enerji və ruhi gücünü yeni həyata yönəltdiyi adaptasiya dönəmidir. Xəstə müalicəylə bağlı ümid bəsləməyə başlayır və mübarizə aparır.\nBəzən öz-özümdən niyə bizim başımıza gəldi deyə soruşuram. Bu vəziyyətdə nə etməliyəm?\nƏvvəlcə “bu xəstəlik niyə məni tapdı?”, “bu qədər insan varkən niyə bizim başımıza gəldi” kimi heç bir nəticə verməyən, faydası olmayan, əksinə sizi yoracaq, zamanınızı və əhvalınızı korlayacaq sual və düşüncələrdən uzaqlaşmalısınız. Bu sualların nə xəstəyə, nə də xəstə yaxınlarına hər hansı bir faydası yoxdur. Ona görə də enerjimizi bu suala cavab axtarmaqla tükətməyək. İlk öncə xəstə yaxınları güclü olmalıdır ki, mübarizə gücünü xəstəyə aşılaya bilsin. Həmişə hər xəstəliyi qalib gələ biləcək qədər gücümüz olduğunu ağlımızda saxlamalıyıq.\nKimya terapiya xəstənin psixologiyasına necə təsir göstərir?\nOnkoloji xəstəliklə bağlı tətbiq olunan kimyaterapiya uzun müddəti əhatə edən və xəstənin dəfələrlə xəstəxanaya getməsinə və müəyyən analizlərdən keçməsinə səbəb olan ağır müalicə üsuludur. Xəstənin psixoloji vəziyyəti, xəstəliyinin fərqində olması, dərmanların yan təsiri kimi bir çox faktorlara bağlı olaraq mənfi istiqamətə dəyişə bilər. Bundan başqa xəstəliyə bağlı şikayətlərin ağırlığı da xəstəyə mənfi təsir göstərə bilər. Xüsusən də xəstəxanada yataraq kimyaterapiya alan xəstələrdə rastlanılan psixoloji narahatlıqlar daha çoxdur. Çünki xəstəxanada yataraq müalicə alan xəstələrdə təşviş və depressiv epizod əlamətləri mütəmadi müşahidə olunur.\nRadioterapiya (şüa terapiyası) xəstənin psixologiyasına necə təsir göstərir?\nRadioterapiyanın tətbiqi xəstədə yeni narahatlıq və qorxular yarada bilər. Sümük iliyinin təzyiqə məruz qalması və infeksiya riskinə bağlı olaraq məcburi izolyasiya xəstənin psixologiyasına təsir göstərir. Bu mərhələdə xəstənin daha çox yaxınlıq və qayğıya ehtiyacı var.\nOnkoloji xəstələrin müalicəsi rahat və çoxluq olmayan mühitdə, xəstənin həkimi ilə ünsiyyəti zamanı narahatlıqlarını rahatlıqla bildirəcəyi zamanın ayrıldığı məkanlarda olmalıdır. Bu məqamların olması və tibbi heyətin xüsusi qayğısı xəstənin stressinin azalmasına kömək edir.\nUzun müddət davam edən stress, orqanizmdə adrenalin və kortikosteroid kimi stressə səbəb olan hormonların miqdarını artıraraq həzm sistemində problelərin yaranmasına, orqanizmin özünü müdafiə və onkoloji xəstəliklə bağlı mübarizə bacarığının azalmasına səbəb olur.\nPsixoloji yardım nəyə kömək edəcək?\nPsixoloji yardım vasitəsilə xəstənn zədələnmiş mənlik dəyəri korreksiya olunur. Yeni həyat planı və gələcəklə bağlı planları formalaşdırılır. Keçmişdəki güclü tərəfləri yenidən qazandırılır və xəstəyə mübarizə etmə yolları dəstəklənir. Bənzər problemləri olanlarla aparılan qrup terapiyaları, xəstəliyə qalib gəlmiş insanla görüşlərin təşkili terapiyaya kömək edir. Həmçinin psixoterapiya vasitəsilə depressiv göstəricilər azaldılır, həyat keyfiyyətləri yüksəldilir. Onkoloji xəstəlik ailə xəstəliyi olaraq təsnifatlandırılır. Xəstənin ailəsində də stress və depressiya səviyyəsi xəstənin göstəriciləri ilə paralel olur. Son tədqiqatlarda melanxoliklərdə onkoloji xəstəliyin daha çox olduğu müəyyənləşdirilmişdir. Həmçinin depressiv xəstələr və depressiv epizod keçirən insanlarda da xəstəliyə tutulma riskinin yüksək olduğu qeyd edilmişdir.\nÜmumiyyətlə, onkoloji xəstələrdə tibbi, psixiatrik, sosial və psixoloji yardım eyni səviyyədə, paralel şəkildə tətbiq olunmalıdır.\nHeç vaxt ümidimizi itirməməliyik. Nə baş versə də həyata daima pozitiv gözlə baxmalı, hər şeyi müsbət düşünməli, hazırkı durumumuzdan daha ağır vəziyyətdə yaşayan insanların ola biləcəyini unutmamalıyıq!\nTƏŞVİŞLİ NEVROTİK POZUNTU\nTəşviş hər zaman mənfi deyil. Stressli vəziyyətlərdə diqqətinizi fokuslamağa və motivə olmanıza kömək edir. Lakin təlaş və qorxu həyat keyfiyyətlərinizə mane olmağa başlayırsa, bu halda təşviş problem olaraq dəyərləndirilir.\nTəşvişli nevrotik pozuntunu anlamaq…\nTəzyiq altında və ya stress situasiya ilə qarşılaşdıqda narahatlıq, gərginlik və qorxu hisslərini keçirmək normaldır. Təşviş orqanizmin təhlükəyə qarşı verdiyi təbii reaksiyasıdır. Sağlam təşviş diqqətimizi toplamağa və oyanıqlıq vəziyyətinin qorunub saxlanmasını asanlaşdırır, hərəkətə keçirir və problemlərimizi həll etməmiz üçün motivasiya yaradır. Ancaq təşviş həyatınıza və münasibətlərinizə təsir göstərməyə başlayıbsa bu sizin normal təşviş sərhəddini keçdiyinizi və təşvişli nevrotik pozuntunun hüdudlarına daxil olduğunuzu göstərir. Təşvişli nevrotik pozuntu olduğunu düşünürsünüz? Əgər aşağıdakı simptomlardan bir neçəsini yaşayırsınızsa və bunları aradan qaldırmağın çətin olduğunu fikirləşirsinizsə, deməli təşvişli nevrotik pozuntunun olması barədə düşünə bilərsiniz:\nDavamlı gərgin və narahatsınız?\nBu hal iş, məktəb və ailə məsuliyyətlərinizi yerinə yetirməyinizə mane olur?\nSizi əsəbləşdirən qorxularınız var və bunlardan xilas ola bilmirsiniz?\nBəzi şeyləri etmədikdə pis bir hadisə baş verəcəyini düşünürsünüz?\nSizi narahat etdiyi üçün gündəlik fəaliyyətlərdən uzaqlaşırsınız?\nAnidən ürək döyüntülərinizin artmasını hiss edirsiniz?\nHər yerdə nəsə təhlükə və fəlakət olduğu düşüncəniz var?\nTəşvişli nevrotik pozuntunun duyğusal simptomları:\nNarahatlıq və gərginlik duyğuları\nHər an nəsə pis hadisə baş verəcəyi duyğusu\nƏn neqativ vəziyyəti düşünmə\nTəşvişli nevrotik pozutunun fiziki simptomları:\nTəşviş hissdir. Orqanizmin “mübarizə apar ya da qaç” reaksiyasına bağlı olaraq təşviş bir çox fiziki əlaməti ehtiva edir. Bu fiziki simptomlara əsasən bir çox insanlar nevrotik pozuntunun tibbi xəstəlik olduğunu düşünürlər. Təşvişli nevrotik pozuntu diaqnozu qoyulana qədər bir neçə həkimə müraciət edirlər.\nTəşvişli nevrotik pozuntunun terapiyası\nƏgər atak keçirməkdən qorxduğunuz üçün müəyyən yer və situasiyalardan qaçırsınızsa, mütəxəssisə müraciət etməyiniz mütləqdir. Təşviş tutmaları tam olaraq korreksiya edilir və 5-8 seans müddətində prosesi nizamlamaq mümkündür.\nTəşvişli nevrotik pozuntu zamanı nələri edə bilərik?\nTez-tez narahatlıq yaşayan insanlarda nevrotik pozuntu olmur. Daha çox işləmək, yuxusuzluq və ya idmandan uzaq olmaq, ev və ya işdəki stress, hətta çoxlu miqdarda qəhvə qəbulu sizdə təşviş yarada bilər. Nəticədə, nevrotik pozuntuya bağlı olmayan, həyat tərzindən qaynaqlanan durum stress və təşviş hisslərinizi artıra bilər. Əgər hədsiz dərəcədə təşviş hissi keçirirsinizsə, özünüzə nə qədər zaman ayırdığınızı nəzərdən keçirin:\nHər gün istirahətə nə qədər zaman ayırırsınız?\nOrqanizmin tələb etdiyi duyğusal dəstəyi ala bilirsiniz?\nŞəxsi gigiyenanıza diqqət ayırırsınız?\nEhtiyacınız olduğu təqdirdə kömək istəyirsiniz?\nBaşqa insanlara etibar edəcəyiniz məsuliyyətləriniz ola bilər. Çalışın ətrafınızda güvənəcəyiniz insanlar olsun. Narahatlığınız haqqında sadəcə danışmaq belə onların qorxuducu olmadığını göstərir.\nTəşvişli nevrotik pozuntunun aradan qaldırma yolları\n1) Neqativ düşüncələrə meydan oxuyun\nNarahatlığınızı qeyd edin. Təşviş keçirdiyiniz zaman həmin andakı hisslərinizi dəftərə qeyd edin. Yazmaq düşünməkdən daha çətindir. Beləliklə, neqativ düşüncələrin aradan qaldırılması ehtimalı artır.\nÖzünüzə təşviş saatı yaradın: hər gün 10-20 dəqiqəlik təşvişiniz üçün fəda etdiyiniz “təşviş zamanı”nı müəyyənləşdirin. Bu zaman daxilində sadəcə neqativ və sizdə narahatlıq yaradan düşüncələrə köklənin. Lakin günün digər saatlarında bu barədə qətiyyən düşünməyin. Gün ərzində narahat düşüncələr sizi narahat edərsə, onları dəftərə qeyd edin və “təşviş saatı”nda bu barədə düşünün.\n2) Özünüzə diqqət edin\nRahatlama texnikalarından istifadə edin: davamlı olaraq istifadə olunan mərhələli əzələ rahatlama və diafraqma nəfəsi alma kimi texnikalar təşviş simptomlarını azaldır. Sağlam qidalanın: günə səhər yeməyi ilə başlayın, gün ərzində tez-tez və az-az yeyin. Uzun müddət yemək yeməmək qanda şəkərin miqdarının azalmasına gətirib çıxarır və bu da zamanla təşviş səviyyəsini artırır.\nAlkoqol və nikotin istifadəsini azaldın: çünki hər iki vasitənin istifadəsi sizdə təşviş yarada bilər\nDavamlı olaraq idmanla məşğul olun: idman təbii stress azaldıcı və narahatlığın təbii aradan qaldırma üsuludur. Daha yaxşı nəticə almaq üçün hər gün 30 dəq zamanınızı idmana ayırın.\nYuxunuza diqqət göstərin: yuxu azlığı narahat düşüncə və duyğuların yaranmasına təkan verir. Buna görə də gecə 7-9 saat yatmağa xüsusi diqqət göstərin\nNə vaxt mütəxəssis yardımı almalısınız?\nƏgər təşviş və narahatlığınız həyat keyfiyyətlərinizə təsir göstərəcək səviyyədə yüksəkdirsə, mütləq şəkildə psixoloji yardım almalısınız. Əks təqdirdə proses irəlilədikcə digər psixoloji narahatlıqların yaranmasına zəmin ola bilər. Seans müddətində təşvişli nevrotik pozutunun dərəcəsi müəyyənləşdirildikdən sonra ehtiyac görüldüyü təqdirdə paralel şəkildə həkim-psixiatr təyinatı ilə farmakoterapiya tətbiq oluna bilər.\nTəşvişli nevrotik pozuntu zamanı psixoterapiya\nBihevioral terapiya ən çox istifadə olunan texnikalardan biridir. Problemin əsas mənbəyini yaradan psixoloji konflikt və keçmişdə yaşanmış problemlərə köklənərək əsas səbəbləri üzə çıxarmağı hədəf götürür. Təşvişin aradan qaldırılması istiqamətində bihevioral terapiya 5-20 həftəlik seanslarla davam edir.\nKoqnitiv-bihevioral terapiya: davranışla yanaşı düşüncələrə fokuslanır. Təşviş yaradan, qeyri-iradi düşüncə qəliblərini tanımanıza və onlara meydan oxumanıza kömək edir.\nDepressiyanın müalicəsində yeni metod - TSM\nSon illərdə elm adamları, nizamsız beyin funksiyalarını normallaşdıracaq və eynilə bir kompüter kimi çalışacaq, duyğu, düşüncə, hərəkət, yaddaş kimi bir çox beyin funksiyasını normal halına gətirəcək araşdırmalar aparmaqdadır. Transxroniki Maqnetik Stimullaşdırılma müalicəsi ilə beyinə şok maqnetik xəbərdarlıqlar göndərərək, beyinin xəstələnmədən əvvəlki möhkəm vəziyyətinə yenidən dönməsi məqsəd qoyulmaqdadır. Necə ki,Amerikadakı son Dünya Nevrologiya Konqresində Transxroniki Maqnetik Stimullaşdırılma (TMS) müalicəsinin nevropsikiyatrik xəstəliklərin müalicəsində cığır açacağı vurğulanmışdır. Beyində təxminən 10 milyard hüceyrə aktiv olaraq bir-biri ilə davamlı ünsiyyət kombinezonu ilə çalışmaqdadır. Düşüncələrimizin ya da hərəkətlərimizin reallaşmasını, beyin hüceyrələri arasındakı bu 10 milyard dəfə olan 10 milyard əməliyyatlar nəticəsində reallaşmaqdadır. Üstəlik bu əməliyyatların çoxu saniyədən çox daha qısa bir zaman müddətində cərəyan etməkdədir. Bu mövzunu yaxşı anlamanız üçün bir nümunə vermək lazım olsa böyük bir sahə düşünün və orada 10 milyard ədəd telefon cihazı olsun və bu on milyard telefon da bir-birlərinə bağlı olsun. Bu beynimizin demək olar ki, eyni mexanizm ilə çalışdığını göstərir. Belə bir ünsiyyət şəbəkəsinin dəhşətini təsəvvür edə bilirsinizmi? İşin ən maraqlı tərəfi də hüceyrələr arası şərhlər, hələ tam olaraq həll edilə bilməyən mikro molekulyar bioloji agentlərlə reallaşmaqdadır. Bu mikro molekulyar agentlərdəki balanssızlıqlar depressiyadan tutmuş baş ağrısına qədər bir çox nevroloji və psixiatrik problemlərə və xəstəliklərə səbəb olmaqdadır. Bu məzmunda, TMS müalicəsi, mikro molekulyar bioloji agentlərin balanssızlığını ortadan qaldırmaqda sanki beyini kompüter kimi əvvəlki vəziyyətinə qaytarmaqdadır. Nyu-York Milli Mental Sağlamlıq İnstitutu (The National Institute of Mental Health) etmiş olduğu 3 fərqli işdə TMS, depressiya üzərinə olduqca təsirli olduğu və ağır depressiyalarda haradasa EKT'yə yaxın bir düzəlmə göstərdiyini bildirmişlər. Üstəlik Elektro Konvulzif müalicə (EKT) invaziv bir üsul olduğu halda TMS-nin heç bir mənfi təsiri yoxdur. İş qrupundan Dr. Saran Lisanby, gələcək illərdə TMS-nın, depressiyada ən təsirli və yan təsirsiz müalicə olaraq mənimsəniləcəyini bildirir. Yalnız depressiya deyil, panik atak müalicəsində də TMS, müvəffəqiyyətlə tətbiq olunmaqdadır. Maqnetik stimulyasiya ilə depressiya və panik atak mərkəzləri əvvəlki vəziyyətinə qaytarılaraq təməldən müalicəyə cəhd göstərilir. Hədəf əvvəlcə panik atakları seyrəkləşdirmək daha sonra da tamamilə yox etməkdir. Panik atak, beyinin “pis zarafatı” olub, beyindən vücuda saxta xəstəlik həyəcanı göndərilməsi ilə formalaşır. İnsanlara dəfələrlə ölüm qorxusu yaşadan panik atakların çox ciddi qəbul olunaraq bir an əvvəl aradan qaldırılmaları lazımdır. Uzun müddət ərzində, TMS-nın tətbiqini bir çox panik atak xəstəsində; dərmanlara duyulan ehtiyacın get-gedə azaldığı və hətta tamamilə dərmansız dövrə keçəndə xoşbəxtliklə nəticə verdiyini müşahidə etməkdəyik. Transkranial Maqnetik xəbərdarlıqda MRI'da istifadə edilənlərə bənzər təcrübəli elekromaqnitlərdən istifadə edilməkdədir. Beyin üzərində bu elektromaqnitlərin çıxardığı, maqnetik zərbələr sinir hüceyrələrində və sinir yollarında eyni exo kimi təsirlənməyə səbəb olaraq düzəldici təsir təmin etməkdədir. Cənubi Karolina Tibb Fakültəsindən psixiatr Dr. Mark George qeyd edirdi ki, beyinin həm kimyəvi, həm elektrik fəaliyyətləri olan bir orqan olduğu unudulmamalıdır və lazım olduğunda TMS ilə əvvəlki vəziyyətinə qaytarılmalıdır. Olduqca problemli yan təsirlərinə baxmayaraq, elektroşok müalicəsi, uzunmüddətli şiddətli depressiyada hələ də ən təsirli üsul olaraq tətbiq olunmaqdadır. Halbuki TMS, EKT bənzəri düzəldici təsir təmin etməkdədir. Həm də TMS-nın heç bir invaziv və aqressiv istiqaməti olmayıb, bilinən bir yan təsiri yoxdur. Məlumdur ki, beyinin fərqli bölgələrindəki sinir hüceyrələri birlikdə bir uyğunlaşma içərisində hərəkət etməkdədir. Xüsusi olan korteksin mühakimə etmə, düzəltmə və həyatlarımızı planlaşdırma əməliyyatlarında təsirli bölgələri ilə limbik sistemin duyğularla yüklü olan bölgələrini bağlayan zincirlərdir. Depressiyaya istiqamətli bir nəzəriyyə də, depressiv duyğu vəziyyətinin bu zincirlərdəki bir ziddiyyətdən qaynaqlandığını və ya bu balanssızlığa bağlı olduğunu bildirir. Eynilə bir kompüterin formatlanması (sıfırlanması) kimi periodik maqnetik xəbərdarlıqlar nəticəsində bu bölgələrdəki axınlar yenidən düzəldilməkdədir. Hətta Time Jurnalı maqnetik 'zərbə'lərlə depressiya müalicəsindən alınan nəticələrin həm həkimlər, həm də xəstələr baxımından ümid verici olduğunu qeyd edilir.Columbia Universitetindəki Nyu-York əyalətinin Psixiatriya İnstitutunda və bir çox ölkədə TMS müalicə mərkəzlərində; minlərlə xəstənin TMS ilə düzəldiyi elmi nəşrlərlə dəfələrlə elan edilmişdir. Nəticə etibarilə TSM, depressiya müalicəsində əhəmiyyətli bir müalicə ünsürü olaraq yerini almışdır. Dərmanlara cavab verməyən və ya tam düzəlməyən,dərman istifadə etmək istəməyən xəstələr üçün ümid işığı olmuşdur. Ədəbiyyatda dərmanlara müqavimətli bir çox xəstənin maqnetik stimulyasiya ilə düzəldiyinə dair saysız nümunə vardır. Xüsusilə hamilə olan və ya süd vermə dövründə olub, dərman istifadə təhlükəli olan qadın xəstələrin çox rəğbət etdiyi bir müalicə üsulu vəziyyətinə gəlmişdir.\nQısa müddətli yuxu- NARKOLEPSİYA\nNarkolepsiya (narcao-keyləşirəm,lepsis-tutma) qısamüddətli yuxu tutmalarının vaxtaşırı təkrar etməsi ilə xarakterizə olunan xəstəliyə deyilir.\nEyni vaxtda başqa formalı tutmalar da müşahidə olunur:hər hansı emissiyanın təsiri altında başlanan qəfləti əzələ zəifliyi ya süstlüyü (katalepsiya) əmələ gəlir.\nXəstəlik adətən gənc yaşlarda başlayır.Narkolepsiya tutması iş vaxtı,yol gedərkən,danışan zaman,yeriyərkən və hətta velosiped ilə gedərkən belə baş verə bilər.Tutma bir neçə dəqiqə davam edir.Tutma qurtardıqda xəstə özünü tamamilə sağlam hiss edir.Narkoleptik tutmada yuxu bütün iradi əzələlərin boşalması ilə müşayiət olunmur.Buna görə xəstələr yuxu tutması zamanı bir şeyə söykənərək dayana bilərlər.\nKatapleksiya tutmaları qəfləti emosiyaların-sevinc,gülüş,qorxu və s. nəticəsində başlanır.İradi əzələlər süstləşir,baş əyilir,dizlər bükülür və xəstə yıxıla bilir.Şüur aydın qalır.Bəzən tutma yalnız bir neçə saniyə çəkir.Narkolepsiyalı xəstələr tez-tez gecə yuxusunun hədsiz dəhşətli röyalar ilə müşayiət olunaraq səksəkəli və həyəcanlı olmasından şikayət edirlər.\nMüalicə üçün isə hər şeydən əvvəl gecə yuxusunu mütləq qaydaya salmaq lazımdır.Narkolepsiya zamanı medikamentozdan istifadə etmək vacibdir.Uzadılmış yuxu ilə müalicə də səmərəlidir.\nBir çox psixiatrik xəstəliklər qadınlarda daha çox izlənir amma bu kişilərin ruhi xəstəliklərə qarşı anadangəlmə \_"immunitetli\_",qoruma altında olduğunu göstərmir.Depressiya kişilərdə də olduqca sıx görülən və diqqətə çarpan iş-güc itkisinə,məsuliyyətlərdə axsamaya və insanın həyatının dadını qaçırmağa səbəb olan bir xəstəlikdir.Üstəlik qadınlar depressiya üçün müalicəyə müraciət edərkən, kişilər bunu demək olar ki, \_"qadın tərəfindən bir vəziyyət\_" olaraq gördükləri üçün,dərinləşmədikcə nə xəstəliyi qəbul edirlər nə də müalicə üçün kömək istəyirlər.\nKişilərdə depressiya əlamətləri qadınlardakı depressiya əlamətlərinə bənzəyir.Amma kişilər depressiyanı fərqli şəkildə ifadə etmə meylindədir.Qadınlar,bədbəxtəm,kədərliyəm,günahkarlıq hiss edirəm,kifayət qədər yaxşı ana ola bilmədim kimi sözlərlə ruh hallarını ifadə edərkən,kişilər əsəbiyəm,narahatam,dözülməzəm,yuxum pisdir,cinsi istəyim azaldı kimi şikayətlənmələri daha çox dilə gətirirlər.Kişilər daha güclü olmaları lazım olduğu təlimi ilə,öz fikirlərində "zəiflik" kimi görünən bəzi ruh hallarını inkar edərlər.\nKişilərdə müalicə edilməyən depressiyanın nəticələri nələrdir?\nKişilərdə depressiya dağıdıcı nəticələr doğura bilməkdədir.Depressiyada olan kişilərdə,qadınlara görə intihar ilə ölüm nisbətləri təxminən dörd qat daha çoxdur.Daha çox qadın intihara cəhd etsə də,bundan fərqli olaraq kişi intihar nəticəsində öz həyatını sona çatdırır.Bu kişilərin, çox dərman alaraq intihara cəhd yerinə yüksəkdən atlama,odlu silah istifadə etmə kimi daha "sərt" üsulları daha tez istifadə etməsindən irəli gəlir.\nDepressiya kişilərdə ümumiyyətlə,mədəni gözləntilərin izlərini daşıyır.Kişilərin müvəffəqiyyətli olması ,duyğularını düzəltməsi,idarəli olmaları lazımdır.Hadisələr kişinin idarəsində olmalıdır.Bu mədəni gözləntilər,depressiyanın əlamətlərini maskalayır.Klassik depressiya əlamətləri yerinə,kişilərdə təcavüzkarlıq və hirs ifadəsi ola bilər,bu cəmiyyət içində daha qəbul edilə bilən bir "sərt kişi" davranışıdır. Kişilər sıxlıqla depressiya əlamətlərini basqılamak üçün spirt istifadəsinə yönəlirlər. Spirt o əsnada müvəqqəti rahatlama verir kimi görünsə də,həqiqətdə depressiya əlamətlərini daha şiddətləndirir.\nYaşlı kişilərdə depressiyaya tez-tez rast gəlinir?\nDepressiya yaşlanmanın normal bir parçası olmamasına baxmayaraq,yaşlı kişilərdə ürək xəstəliyi, xərçəng kimi xəstəliklərin,depressiyanın da daha tez izlənilməsi ilə nəticələnir.Təqaüd ilə birlikdə kişinin gəlir və iş itkisi olur,daha çox özünü boşluqda və işə yaramaz,gücünü itirmiş hiss edə bilir. Gündəlik təkrarlanan nizamı pozulur,bu dəyişikliklər hissi stressi artıra bilir və özünə inam itkisi depressiyaya kömək edə bilir.Buna əlavə olaraq,ailə və dostların ölümü,digər sağlamlıq problemləri üçün verilən bəzi dərmanlar da depressiyanın yaranmasına gətirib çıxarır.\nHər il xüsusilə qış dövrlərində çökmüş kimi hiss edirsinizsə,depressiya müalicəsi almağınıza baxmayaraq göstəricilər düzəlmirsə,sizdə də D vitamini əksikliyi ola bilər.Son araşdırmalar D vitamini çatışmazlığının,depressiya əlamətləri yaratdığını göstərir.Amerikada edilən 20-90 yaş arası 12600 adamın daxil edildiyi olduqca geniş bir işdə şəxslərin qandakı D vitamini səviyyələri ilə depressiya əlamətləri əlaqəsi araşdırıldığında,vitamin səviyyəsi aşağı olanlarda depressiya daha çox izlənilmişdir.\nSon illərdə,D vitamini çatışmazlığının osteoporoz,ürək xəstəlikləri,diabet,bəzi xərçəng növləri və multipl skleroz kimi immun sistemi xəstəliklərinin yanında depressiyaya da bağlı olduğu tapılmışdır.Bu nəticələr üzərinə,tibbi nüfuz və idarələr fərdlər üçün təklif edilən gündəlik D vitamini səviyyələrini yüksəldiblər.Bu an depressiya üçün də etibarlı olan gündəlik D vitamini alışı 1-70 yaş arası insanlarda 600 modul (İÜ),71 yaşından böyük şəxslərdə isə 800 moduldur.\nDepressiya ilə çatmayan D vitamini əlaqəsi\nTam olaraq D vitamini və depressiyanın hansı mexanizm ilə əlaqəli olduğu bilinmir.D vitamini əskikliyi depressiyaya səbəb ola bilər,ya da depressiya aşağı D vitamini səviyyələri üçün risk artıra bilər. Məsələn,depressiya diaqnozu olan insanların daha çox zamanlarını qapalı sahələrdə keçirmələri,daha az sağlam bəslənmələri D vitamini səviyyələrini aşağı salır.Beyin də daxil olmaqla bütün bədəndə D vitamini ilə çalışan hüceyrələr olur.D vitaminin əksik olması,bu hüceyrələrin yanlış işinə yol açır. Depressiyanın ortaya çıxışının mexanizmi bu ola bilər.Bu an üçün təklifimiz xüsusilə qış dövrü təkrar edən depressiya olanlarda və depresiyada müalicəyə müqavimət göstərənlərin qanda D vitamini səviyyələri ölçülməlidir.D vitamini ən çox balıq,süd və süd məhsullarında olur.Depressiya olan kəslərin bu məhsulları daha çox istifadə etməsi faydalı olacaq.\nDepressiya cədvəli,yalnız depressiv pozğunluq adı verilən xəstəlikdə deyil,bipolyar pozğunluq,obsessif-kompulsif pozğunluq,şizofreniya,qidalanma pozğunluqları,cinsi funksiya pozğunluqları,yuxu pozğunluqları və digər bir çox psixiatrik xəstəlik zamanı bərabərlik edən ikinci diaqnoz ola bilər.Depressiyanın müalicəsi,paralel gedən xəstəliklərə,fərdin yaş və cinsiyyətinə,fiziki xüsusiyyətlərinə,gündəlik həyat fəaliyyətlərinə,ifadə şiddətinə və daha bir çox faktora görə dəyişir.\nFiziki məhdudiyyət; "insanın şəxsi və ya sosial həyatındakı işlərini, somatik və ya ruhi bacarıqlarında müəyyən məhdudiyyət olduğu üçün edə bilməməsidir". Bir insanın fiziki funksiyalarında yaranan hər hansı pozuntu və bunların hərəki bacarıqlarında yaratdığı əksiklik və çətinlik, onu cəmiyyətin digər üzvlərindən fərqləndirir. Bu fərqlilik, fiziki məhdudiyyəti olan şəxslərin yaşadığı ayrıseçkiliyin əsas səbəbidir. Bildiyimiz kimi hər növ ayrıseçkiliyin təməlində fərqli olmaq, yəni "öyrənilməmiş xüsusiyyətlərə" sahib olmaq dayanır. Fiziki funksiyaların pozuntuları və bunların hərəki bacarıq üzərində yaratdığı məhdudiyyətlər insanı cəmiyyətdən uzaqlaşdırır.\nSosial dəstək sistemlərinin kifayət qədər olmaması, insanları cəmiyyətdən uzaqlaşdıran davranışlar fiziki məhdudiyyəti olan insanın cəmiyyətə uyğunlaşmasının qarşısını alır. Ailə, uşaqların sağlam böyüdülüb, inkişaf edəcəyi və heç vaxt əhəmiyyətini itirməyən universal təşkilatdır. Xüsusilə, ilkin davranış formaları, ictimai həyatla bağlı qayda və rollar, təməl vərdişlər, sevgilər, gündəlik münasibətlər daxilində ailə tədqiq olunur. Buna görə də normal və ya qüsurlu, problemli və ya problemsiz hər uşağın, içində böyüyüb inkişaf edəcəyi ailəyə ehtiyacı var. Uşağın qüsuru tam aydınlaşdırıldıqdan sonra ailə üzvlərinin uşağı və qüsurunu qəbul etməsi çox vacibdir. Lakin ailələr bu müddətdə müəyyən mərhələlərdən keçməlidirlər.\n1. Şok: Uşağın fiziki məhdudiyyətli olduğunu öyrənən ailələrdə tez-tez müşahidə olunan reaksiyaların birincisidir. Bu vəziyyət əsasən, ağlama, emosional donuqluq və çarəsizlik şəklində müşahidə olunur.\n2. İmtina etmək: Bəzi valideynlər övladlarının qüsurlu olduğunu qəbul etmək istəmirlər. Bu zaman nümayiş etdirdiyi imtina (müdafiə mexanizmi), bilmədiyi situasiyaya qarşı yaşadığı qorxu hissindən qaynaqlanır. Valideynlərin özləri və uşaqların gələcəyinə yönəlik narahatlıq, təşviş, hədsiz məsuliyyət, "necə olacaq?" sualına cavab tapa bilməmələri bu mərhələnin yaranmasına səbəb olur.\n3. Əzab çəkmə və depressiya: Valideynlər fiziki məhdud uşağa sahib olduğu təqdirdə əksər hallarda xəyal qırıqlığı yaşayırlar. Valideynin düşüncəsində qüsur, xəyallarında yaşayan ideal uşağın yox olma simvoludur. Bu halda duyulan olunan əzab hissi, çox istədiyi insanı itirən birinin yaşadığı kədər, əzabla eyni dərəcədədir. Depressiya isə əzabın sonunda müşahidə olunmağa başlayır. Bir çox hallarda valideynlər öhdələrindəki məsuliyyət qarşısında hər şeyi bacarmayacaqları inancı vasitəsilə depressiya ilə qarşılaşırlar. Nəticədə isə bütün ailə üzvlərində cəmiyyətdən təcrid olma müşahidə olunur.\n4. Günahkarlıq hissi: Fiziki məhdudiyyətli uşağa sahib hər ailədə əzab hissindən sonra rast gəlinən vəziyyədir. Övladlarındakı məhdudiyyətə səbəb kimi valideynlər daima özlərini günahlandırır və ya hər hansı yanlış hərəkətinə görə Allah tərəfindən cəzalandırıldıqlarını düşünürlər.\n5. Qərarsızlıq: Fiziki məhdudiyyətli uşağa sahib bəzi valideynlərdə yeni vəziyyətə dərhal uyğunlaşma gözlənilsə də, bəzilərində bu hal uzun müddəti əhatə edir. Qəbul etmə mərhələsində yaşanılan qərarsızlıq, ailə üzvlərinin bir-birini günahlandırması prosesinin uzanmasına səbəb olur.\n6. Qəzəb hissi: Bu hal valideynlərin qəbul etmə müddətində yaşadığı və qəbul etmə prosesinə mane olan hissdir. "Niyə mən?", "niyə mənim\_bizim övladımız" kimi suallara cavab axtarırlar. Bu mərhələ, ailə üzvlərindən birində olduğu təqdirdə digərlərinə də sirayət edir. Həkimlər, pedaqoqlar və psixoloqlar da fiziki məhdudiyyət yaşayan insanın və ya ailə üzvlərinin qəzəb obyektinə çevrilə bilər.\n7. Utanma: Hər valideyn övladının uğur qazanmasını, başqaları tərəfindən təqdir edilməsini arzulayır və bu halda son dərəcə qürur duyur. Halbuki fiziki məhdudiyyətli uşağın, cəmiyyət tərəfindən təqdir olunmaması, acınılması, qorxulması kimi neqativ situasiyalar yaşanılır. Belə olduğu halda ailə, fiziki məhdudiyyətli övladından utanır. Mütəmadi şəkildə digər insanlarla ünsiyyətdən qaçır, övladını evdən kənara çıxarmır.\n8. Uzlaşma: Bu tip davranış müşahidə olunan insanlar, tez-tez "əgər uşağın bu vəziyyətdən çıxmasına kömək etsən, bütün ömrüm boyu sənə minnətdar olaram" fikri ilə başqalarına müraciət edirlər. Övladının yaşadığı problemə çarə axtarmaq, ailələrdə son cəhd olaraq ifadə edilir.\n9. Uyğunlaşma və ya qəbul etmə: Valideynlərin, övladlarıyla qarşılıqlı müsbət münasibətlər yarada biləcəklərini anladıqları mərhələdir. Ailə üzvlərinin, fiziki məhdudiyyətli uşağın varlığını qəbul etdikləri müddətdir. Bu zaman təşviş, qorxu səviyyəsi azalır, utanc kimi neqativ duyğular aradan qaldırılmış olur. Ailə artıq fiziki məhdudiyyətli övladı ilə nələr edə biləcəyini, münasibətlərini necə tənzimləyəcəyini araşdırır.\nFiziki məhdudiyyətli insanların psixoloji, pedoqoji baxımdan müəyyən dərəcədə problem yaşamaları normal haldır. Bizə aid olan məqam, məsuliyyət onları mühakimə etməmək, cəmiyyətdən kənarlaşdırmamaq, onlara dəstək olmaq, tənhalıqlarını paylaşmaqdır. Bu, bizim insanlıq vəzifəmizdir. Onların hamından çox dəstəyə ehtiyacları olduğunu unutmamaq lazımdır...\nVilliams sindromlu uşaqlar - GƏLİN ONLARI TANIYAQ\nVilliams sindromu nədir?\nVilliams sindromu, bir digər adıyla Villiams – Beuren Sindromu,xəstəliyi ilk dəfə 1961-ci ildə təsvir edilən bu həkimlərin adları ilə xatırlanan nadir,anadangəlmə xəstəlikdir.\nVilliams sindromlu uşaqların əsas xüsusiyyətləri hansılardır?\nVilliams Sindromunun əsas göstəriciləri aşağı doğum çəkisi və inkişaf geriliyi,tipik bir üz ifadəsi (“Elf” pəri bənzəri),anadangəlmə ürək və damar malformasiyaları,əzələ və skelet sisteminin anomaliyaları, yırtıq,hiperkalsemiya,diş və böyrək pozuntuları ilə yanaşı yaş artdıqca müəyyənləşən qıcıqlanma (iritability),hiperakusis (həssas eşitmə),öyrənmə çətinliyi və maraq müddətinin defisiti (attention deficit) dir.\nVilliams sindromlu uşaqların ümumiyyətlə,zəka səviyyələri aşağı olmaqla birlikdə bu şəxslərin dil, musiqi və ictimai bacarıqları son dərəcə qüvvətlidir.Villiams sindromlu uşaq son dərəcə xaricə dönük, musiqiyə və şeirə uyğun “ozan bənzəri” bir şəxsiyyətləri var.\nVilliams sindromlu uşaqlar müxtəlif dərəcələrdə öyrənmə və diqqətlərini toplama çətinliyi göstərirlər.Villiams Sindromu əzələlərə təsir etdiyinə görə bu tip uşaqlar gec yeriyir,əl və ayaq hərəkətləri koordinasiyası ilə tarazlıq çətinlikləri göstərirlər.Bəzi Villiams sindromlu uşaqlar təxmini və ya orta zəka səviyyəsi göstərə bilirlər.Həmçinin zehni gerilik və öyrənmə çətinliyi müşahidə edilir.Villams sindromlu uşaq gec danışa bilər və bu uşaqların danışmaları üç hətta dörd və ya beş yaşına qədər uzana bilər.\nVilliams sindromlu uşaqlar ümumilikdə sağlamdır,ancaq ürək,qaraciyər və diş problemləri ola bilər. Villiams sindromlu körpələrin doğumdakı çəkiləri aşağı olur.Villiams sindromlu körpələr və uşaqlarda yemək yemə və qusma kimi problemlər müşahidə olunur (Zəif əzələ tonusu,əmmə,udma və dil ilə itələmə reflekslərində çətinlik qatı qidaların qəbulunu ağırlaşdırır).Bunlara görə kilo almada problem yaşaya bilirlər.Uşaqlar böyüdükcə bu problemlər aradan qalxır.Villiams sindromlu fərdlərdə kiçik yaşlarda bədənin kalsium tarazlığında pozuntular,diş və böyrəklərdə problemlər olur.Villiams sindromlu uşaqlar digər uşaqlardan daha çox tualet tələbatını ödəyirlər.\nVilliams sindromlu körpələr bir neçə aylıqkən adaptasiyada çətinlik çəkirlər.Bu uyğunlaşma problemi daha sonra düzəlir.\nVilliams sindromlu uşaqların daun sindromu kimi genetik xüsusiyyətləri var.Villiams sindromundan təsirlənən insanların ən diqqətə çarpan xüsusiyyətləri xəstəliyə xas tipik bir üz quruluşudur (“pəri üzü”).Yanaqlar dolğun,ağız açıq və geniş görünüşlüdür.Pəri üzləri böyüdükcə daha da diqqətə çarpan olur.\nVilliam sindromunun görülmə tezliyi\nVilliams Sindromu,ana-atadan keçən irsi xəstəlik deyil.Xəstəlik təxmini hər 20,000 təbii doğuşdan bir (1:20,000) bütün etnik qruplarda görülür və cinsiyyət fərqi yoxdur.\nNiyə övladım Villiam sindromludur?\nGenlər,bədənimizin inkişafı və funksiyası üçün lazım olan məlumatları təlimatlar halında ehtiva edir. Genetik xəstəliklər və ya vəziyyətlər,genlərin ehtiva etdiyi bu təlimatların silinməsi və ya səhv olması nəticəsində ortaya çıxır.Genlər,hüceyrədə,hüceyrə-nüvəsi içərisində xromosom adı verilən strukturlar üzərində yerləşir.Yumurta və sperma hüceyrələri xaric hər hüceyrədə,23 cüt olmaqla,46 xromosom var.Hər cütün yarısı anadan,digər yarısı isə atadan olur. 23-cü xromosom cütünün ən əhəmiyyətli xüsusiyyəti cinsiyyəti təyin etmədir.Kişilərdə 23-cü xromosom cütlükləri XY,qadınlarda XX-dır.Villiams Sindromu,7 nömrəli xromosom cütünün birində yaranan genetik səhvdən dolayı ortaya çıxır.Səhv Xromosom 7-in bir parçasındakı “təlimatların” silinməsindən dolayı yaranır.Bu genetik ‘səhv’ mayalanma zamanı təsadüfi ortaya çıxır və ana yaxud atanın səhvi deyil.\nVilliams sindromlu uşaqlarda nə tip somatik problemlər ortaya çıxır?\nVilliams sindromu çox insanlarda mozaik bir tablo çəkir.Yəni xəstəliyin seyri,diaqnoza şərait yaradan faktorların ortaya çıxma forması və sırası xəstədən-xəstəyə fərqlilik göstərir.Ancaq ən çox görülən cədvəl erkən uşaqlıq dövründə inkişaf geriliyi,səbəbi açıqlanmayan hiperkalsemiya və cədvəllə yanaşı olan ürək-damar anomaliyasıdır.Xəstələrdə ən çox müşahidə edilən ürək anomaliyası SVAS yəni Supravalvular Aorta Stenozudur.Həmçinin unudulmamalıdır ki,Villiams sindromu diaqnozu almış 60% faktda ölüm səbəbi ürək-damar ağırlaşmalarıdır.Xüsusilə, SVAS və koronear arteriya darlığı olan Villiams sindromu xəstələri efor əsnasında ani ölüm riski daşıyır.\nVilliams sindromu,Angelman və Prader-Villi sindromları kimi,molekulyar genetik mexanizm baxımından mikro-delesiya qrupuna daxil olan genetik xəstəlikdir.Villiams sindromunda xromosomdan silinən bölgə yeddinci otozomal xromosomun uzun qoluna məskun bir sahədir (7q11.23).Bu bölgədə iştirak edən və % 95-98 hadisədə itən iki əsas gen Elastin geni və Lim Kinaz genidir.Elastin bağ-toxuma və əzələ-skelet sisteminin normal inkişafı və funksiyası üçün zəruri bir bucaqdır.Bu xüsusiyyətindən ötəri Villiams sindromunda görülən üz ifadəsi daxil,bütün əzələ-skelet sistemi və ürək-damar anomaliyalarının əsas səbəbinin Elastinin qeyri-kafiliyi olduğu düşünülür. Lim kinaz isə xüsusilə beyin toxumasında olan bir zülal kinazdır və Williams sindromunda görülən zəka geriliyi və xarakter quruluşuna gətirib çıxardığı düşünülür.\nSonrakı uşaqların Villiams sindromu olma riski nə qədərdir?\nÖvladları Villiams sindromu olan anaların,daha sonrakı hamiləliklərində də Villiams sindromundan təsirlənən uşağa sahib olma riskləri aşağıdır.(1%-dən az).Villiams sindromu olan bir insanın daşıdığı genetik səhvi uşaqlarına köçürmə risk i%50dir.Bu risk hər hamiləlik üçün etibarlıdır.Villiams sindromuna səbəb olan genetik səhvi düzəltmək üçün bir müalicə mövcud deyil.Xəstəliyin müalicəsi, xəstəliyin əlamətlərini nəzarət altına almaq və ortaya çıxa biləcək hər hansı bir komplikasiyaya qarşı tədbir almaq üçün təqibi daxildir.Məsələn,bədəndəki kalsium səviyyəsi və ürək diaqnozu qoyulduqdan sonra yaxın təqibə alınır.\nVilliams sindromlu başqa hansı əlavə faktorlar müşahidə edilir?\nVilliams sindromlu uşaqlarda problemin ağırlıq dərəcəsi artdıqca həmin uşaqlarda əlavə faktorlar da müşahidə edilir.Böyük və kiçik əzələ qruplarında,natiqlik,görmə və eşitmə qabiliyyətində müxtəlif çatışmazlıqlar müşahidə edilir.\nVilliams sindromlu uşağım var,nə edəcəyimi bilmirəm\nƏvvəlcə Villiams sindromlu bir uşağa sahib olmaq təbii ki, bir ana-ata üçün asan qəbul ediləcək vəziyyət deyil,ancaq Villiams sindromlu bir körpəyə sahib ana-ata uşağını olduğu kimi qəbul etməli və “niyə-nə üçün bizim başımıza gəldi?” kimi səbəbləri ehtiva edən suallar yerinə ya da ilk dövrlərdə ana-atalar bir-birlərini günahlandırma meyli yerinə “uşağım üçün nələr edə bilərəm?” sualını soruşmalı və buna uyğun addımlar atmalıdırlar.Ana-atalar Villiams sindromlu bir körpəyə sahib olduğu ilk dövrlərdə psixoloji dəstəkdə ala bilirlər.\nVilliams sindromlu uşaqlar üçün erkən təhsilin əhəmiyyəti nədir?\nVilliams sindromlu bir uşağın doğumu birlikdə uşaqlarda müxtəlif sağlamlıq problemləri görülür.Bu cür problemlər uşağın inkişafına mənfi təsir edir.Həmçinin bu uşaqların həyatlarında inkişaf sürətləri yavaşdır.Ana-atalar gərək doğumdan etibarən qarşılaşdıqları sağlamlıq problemləri gərəksə də inkişaf sürətlərindəki geriliklərindən dolayı da pessimizm içinə azalabilir.Ancaq Villiams sindromlu uşaqlar üçün xüsusi təhsil çox əhəmiyyətlidir.Xüsusi təhsil xidmətlərinin uşağa erkən yaşlarda verilməsi daha da əhəmiyyət kəsb edir.Çünki bu uşaqlarda böyük və kiçik əzələ qabiliyyətində,danışma və anlama qabiliyyətində,özbaxım qabiliyyətində,koqnitiv bacarıqları yaşıdlarına nisbətən əhəmiyyətli geriliklər göstərir.Bu uşaqların bütün bu bacarıqları göstərmiş olduğu geriliklər və çatışmazlıqlar ancaq xüsusi təhsil və kiçik yaşlarda verilən erkən təhsil xidmətləri ilə olacaq.Bu uşaqlar təhsillərində məqsəd kimi fərd olaraq müstəqil yaşamasını təmin etməlidir.Həmçinin Villiams sindromlu uşağa verilən xüsusi təhsilin xüsusiyyəti və xüsusi təhsili verən pedaqoqun xüsusiyyətləri də çox əhəmiyyət daşımaqdadır. Villiams sindromlu uşaqlara təmin edilən xüsusi təhsil uşağın təhsil ehtiyaclarına uyğun xüsusiyyətdə bir təhsil olmalıdır.Bütün xüsusi təhsilə ehtiyaclı uşaqlarda olduğu kimi Williams sindromlu uşaqlarda da ən əhəmiyyətli olan şey zamanın təhsillər baxımından doğru olaraq istifadə edilməsidir.Həmçinin Villiams sindromlu uşağa təhsil verən pedaqoq da bu uşaqların bütün xüsusiyyətlərini yaxşı bilməli və uşaqların ehtiyaclarına uyğun bir təhsil proqramı hazırlamalı və əməl etməlidirlər.\nVilliams sindromlu uşaqlar nələri öyrənə bilər?\nVilliams sindromlu uşaqlara uyğun təhsil mühitləri təmin edildikdən sonra bir çox bacarığı öyrənə bilirlərr.Oxuma-yazma bacarığını qazana bilirlər,ədədləri tanıya,ədədləri istifadə edərək toplama, çıxarma,vurma və bölmə əməliyyatını əldə edə bilir,problem həll edir,müstəqil olaraq özbaxım bacarıqlarını yerinə yetirirlər.Ancaq Villiams sindromlu uşaqlar arasında da fərdi fərqliliklər olduğunu unutmayaq.Yəni bütün Villiams sindromlu uşaq oxuma-yazma öyrənir.Oxuma-yazma bacarıqlarının tədrisində kiçik əzələ bacarıqlarındakı çatışmazlıqlar,əl-göz koordinasiyasındakı çatışmazlıqlar, maneədən təsirlənmə vəziyyətləri təsirli olur.Həmçinin oxuma-yazma bacarığını qazanan Villiams sindromlu uşaqlarda isə oxuduğunu anlama və ifadə etmə qabiliyyətində çatışmazlıqlar müşahidə edilir.Villiams sindromlu uşaqların təhsilində məqsəd ana-ata olmadan uşağın bütün müstəqil həyat bacarıqlarını qazanmasını təmin etməkdir.\nVilliams sindromlu uşaqlar normal təhsil mühitindən istifadə edə bilər?\nVilliams sindromlu uşaq mövcud performansları da nəzərə alınmaqla ümumi təhsil yolu ilə normal təhsil vaxtlarından faydalana bilər.Ancaq Villiams sindromlu uşaq normal həmyaşıdları ilə birlikdə ümumilik yolu ilə davam edərkən almış olduğu xüsusi təhsili çox əhəmiyyət daşıyır.Çünki öz təhsil ehtiyaclarına uyğun sıx bir dəstək təhsil alsa normal təhsilinə davam edər,ancaq istənilən xüsusi təhsil dəstəyi təmin edilə bilmədiyi təqdirdə normal həmyaşıdları ilə olan akademik səviyyələri yaxşıca açılacaq və Villiams sindromlu uşaq ümumi təhsildən də yararlanamayacak mövqeyə gələcək. Həmçinin məktəb əvvəli dövrdən başlayaraq ehtiyacına uyğun dəstək xüsusi təhsil alan və normal təhsil mühitində də istənilən dəstəyi almağa davam edən və müəyyən bir səviyyəyə çata bilən Villiams sindromlu uşaqlar üçün ümumi hesabatı qaldırılaraq təhsilinə davam edə bilər.Ancaq burada verilən xüsusi təhsil çox əhəmiyyət daşıyır.


Əbülfəz Elçibəy haqqında indiyə kimi bilmədiyimiz faktlar | Hafta.az\nƏbülfəz Elçibəy haqqında indiyə kimi bilmədiyimiz faktlar\n24 iyun Azərbaycanda azadlıq və müstəqillik uğrunda Xalq Hərəkatının lideri, AXCP sədri, Azərbaycanın eks-prezidenti Əbülfəz Elçibəyin doğum günüdür. Yaşasaydı 76-cı ildönümünü qeyd edəcəkdi. Əbülfəz bəyin yanında bir çox silahdaşları olub. Ancaq onun özəl mətbuat katibi olmuş, Elçibəylə bağlı 7 kitabın müəllifi, AMEA M.Füzuli adına Əlyazmalar İnstitutunun böyük elmi işçisi, professor Ədalət Tahirzadə xüsusi insanlardandır.\nOnun Bəylə bağlı xatirələri çox maraqlıdır. Ə.Tahirzadə ilə söhbətimizdə Elçibəy barədə indiyi kimi bilmədiyimiz, bəziləri hətta bizə doğrudan sürpriz olan hadisələr barədə eşitdik. Müsahibəni təqdim edirik:\n- Sabah Əbülfəz Elçibəyin ad günüdür. Heç onunla birlikdə ad gününü qeyd etmisiniz?\n- Bəy ad günlərini keçirməyi sevməzdi. 1999-cu ildə sonuncudan qabaqkı ad gününü isə restoranda təntənəli keçirdi. Ancaq bu ad gününü özünə görə deyil, "Azadlıq" qəzetinin yaradıcısı Nəcəf bəy Nəcəfova görə təşkil etmişdi, çünki həm onlar ikisi bir gündə - 24 iyunda anadan olublar, həm də Bəy də bilirdi ki, Nəcəf bəy çox ciddi xəstədir, bu, onun son ad günü ola bilər... Həmin ad gününə Bəyin və Nəcəf bəyin ən yaxın dostları yığışmışdı. Rəhmətlik Bəy Nəcəfi hədsiz sevirdi - onun ən çox inandığı, güvəndiyi adamdı Nəcəf bəy.\n- Həmin məclis necə keçdi?\n- Əla keçdi, ancaq balaca bir "çepe" oldu?\n- Şairlərdən biri gec gəldi və ona məxsusi yer saxlanılmadığına görə "mən öz yerimdə oturmaq istəyirəm" deyib cığallıq etdi.\n- Ramiz Rövşən deyildi?\n- Yox, Ramiz bəy elə şey etməz. O, peyğəmbər kimi adamdır. Mənə elə gəlir ki, müasir dövrün Füzulisi elə Ramiz Rövşəndir. O, böyük fikir adamıdır. Onun böyüklüyünü biz hələ dərk etmirik, çünki dağa dağın dibindən baxırıq. Dağın əzəməti ondan uzaqlaşanda görünür.\n- Heç nə. Mehriban Vəzir ayaqa qalxaraq bildirdi ki, Elçibəyin ad günündə istənilən yerdə oturmaq mənim üçün şərəfdir və hamı onu alqışladı. Həmin ad gününə Nəcəf bəy Lalə xanımla gəlmişdi. Bu, onun son ad günü oldu. 1992-ci ildə Bəy Helsinkidə ATƏM-in müşavirəsində çıxış etmişdi. O vaxt oradakı prezidentlərin hamısı birlikdə şəkil çəkdirmişdi və o, Finlandiyanın mərkəzi qəzetlərinin birində böyük və rəngli dərc edilmişdi. Mən bu fotonu əldə edib, böyüdərək çərçivəyə saldırmış və həmin ad günüdə Bəyə hədiyyə etmişdim. Sonradan öyrəndim ki, bizim dostlarımızdan biri bu hədiyyəmi heç Bəyə verməyib, aparıb öz evindən asıb...\n- Əbülfəz Elçibəylə ilk tanışlığınız necə olub?\n- 1973-cü ildə türk müğənnisi Emel Sayın ansamblla Azərbaycana gəlmişdi və bulvardakı əl oyunları stadionunda konsert verirdi. Onun ansamblındakı oğlanların hamısı uzun saç saxlayırdılar. Mən də yanımdakılara deyindim ki, bunlar necə türkdürlər ki, uzun saç saxlayırlar. Onda yanımda oturmuş Bəy dedi ki, yox, əslində elə türklər qədimdən uzun saç saxlayıblar. Elçibəylə ilk tanışlığımız orada oldu. Ancaq sonra görüşmədik. Kənddə müəllim işlədiyim zaman onun tutulduğunu eşitdim. Sonradan aspiranturaya girdim, müdafiə etdim. 1985-ci ildə Elmlər Akademiyasının "Elm" qəzetinin ilk redaktoru oldum və 1987-ci ildə ordan çıxdım, məni Əlyazmalar İnstitutuna şöbə müdiri göndərdilər. Təsadüfə baxın ki, Əbülfəz Elçibəyin və mənim şöbə müdirliyi əmrimiz eyni gündə çıxıb. Sonra eyni gündə aparıcı elmi işçi keçmişik. Bizim əsas tanışlığımız Əlyazmalar İnstitutundan başlayıb. 1988-ci ildə Elçibəy Azərbaycan Xalq Cəbhəsinin sədri oldu. Onun iş otağı uzun müddət Xalq Cəbhəsinin qərargahı idi. Buraya daha kimlər gəlmirdi?! AXC-nin möhürünü Elçibəy ilk dəfə mənim otağımda Nəcəf bəyin "Azadlıq" qəzetinin redaktor təyin edilməsi haqqında öz əmrinin üzərində basıb. Elə orada da Nəcəf bəyə məni redaktor müavini götürməyi məsləhət görmüşdü. Beləliklə, mən də ilk nömrədən Nəcəf bəyin müavini oldum.\n- Elçibəyin rəhbərliyi dövründə hansı vəzifədə idiniz?\n- Elçibəyin prezidentlik dönəmində - 1992-1993-cü illərdə mən təhsil naziri Firidun Cəlilovun müavini olmuşam. Mən yeni dərslik və proqramlar yaradılması işinə baxırdım. O zaman təhsildə dərsliklə bağlı durum təsəvvüredilməz dərəcədə acınacaqlı idi. Sovet hökuməti yıxılsa da hələ də orta məktəblərdə "SSRİ tarixi" dərsliyi keçilirdi, bütün humanitar fənlər kommunist ideologiyası əsasında idi. Elçibəy məni 12 sentyabrda nazir müavini təyin edib. Bu vaxt Azərbaycan orta məktəbinə yenə həmin dərslikləri verməyə məhkumduq. Qarşıda yeganə bir yol vardı - inqilabi çevriliş etmək! Biz Fövqəladə Elmi-Metodik Şura yaratdıq, oraya ölkənin ən savadlı və bacarıqlı alimlərini, metodistlərini və müəllimlərini cəlb etdik. Onlara maaş verdik və tapşırdıq ki, 4 aya (təsəvvür edin ha!) yeni proqram və dərslikləri yaratmalısınız. Onlar gecə-gündüz çalışdılar və vəzifələrinin öhdəsindən gəldilər. Biz də kağızın, kompüterin olmadığı bir dönəmdə Elçibəydən 110 milyon maliyyə yardımı alıb, 750 ton kağız gətirtdik, yeni "Öyrətmən" nəşriyyatı yaratdıq. 4 iyun çox şeyi yarımçıq qoydu. Biz də getməli olduq. Ancaq Allah Lidiya Rəsulovaya rəhmət eləsin, o, məsələyə əsl dövlət adamı kimi yanaşdı və görülən işləri nəinki məhv olmağa qoymadı, əksinə, daha da inkişaf etdirdi. Bu işdə Əsgər Quluyevin də müstəsna xidməti oldu.\nBəli, o zaman gerçək müharibə gedirdi, ölkəyə silah-sursat lazım idi. Elçibəy müharibənin büdcəsindən 110 milyon kəsib bizə ayırdı ki, cəbhədə vuruşan əsgər kommunist şüuru ilə düşmənə qarşı çıxa bilməz. Həmin il biz 82 adda dərslik hazırlayaraq bir çoxunu nəşr etdirdik. Böyük heyət gecə-gündüz çalışırdı. O zamanlar Yaqub Mahmudov tarix komissiyasının sədri idi. Proqram və dərslikləri o qədər ciddi müzakirə ediblər ki, bir dəfə gecə saat 2-də qapılar bağlanıb, qalıblar içəridə. Sonra binanın qarşısındakı bir ağacın budaqlarından sallanıb birtəhər binadan çıxa biliblər. Yəni həmin dövrdə milli ideologiyaya söykənən yeni proqram və dərsliklər bu cür yaranəb və bu, Elçibəy hakimiyyətinin ən böyük uğurlarından biridir.\n- Müharibə şəraitində ordunun büdcəsindən kəsib təhsilə ayırmaq nə dərəcədə doğrudur?\n- Çünki savadlı, milli qürurlu əsgər tankdan daha güclüdür. Milli təhsil istənilən ordudan güclüdür. Ona görə hesab edirəm ki, bu, tamamilə doğru siyasət idi. Kommunist şüurlu insandan bizə əsgər ola bilərdimi? Elçibəy dövründə hazırlanan dərsliklərdən Azərbaycanda 10 il istifadə edildi.\n- Bəyin mətbuat katibi olmusunuz. Bu zamanları necə xatırlayırsınız?\n- Bəyin mətbuat xidməti olan zaman dedim ki, mənim əsas missiyam sizin təbliğatınız olacaq, görüşlərinizi köməkçiləriniz də keçirə bilər. Müxbirlərlə işləmək də, mətbuat xidmətinin görməli olduğu başqa işlərdən məni mümkün qədər uzaq tutun. O da bununla razılaşdı. Beləliklə, mən indiyədək Bəylə bağlı 7 kitab ortaya qoydum. Tam cəsarətlə deyirəm ki, Azərbaycan jurnalistikası tarixində mənim Bəydən götürdüyüm müsahibələrin tayı yoxdur. Onunla 13 gecə dalbadal söhbət etmişəm. Bu müsahibələri 13 kasetdə cəmlədim. Dedim ki, Bəy, bəlkə bu müsahibənin adını 13-lə bağlı qoyaq, çünki bu rəqəm mənə düşürdü, elə Bəyin də sevdiyi rəqəm idi. Razılaşdı, müsahibənin adını "Elçibəylə 13 saat üz-üzə" qoyduq və ayrıca kitab şəklində nəşr etdik. Bu müsahibədə Bəyin nə düşündüklərini ən geniş şəkildə oxuculara çatdırmağa çalışmışam.\nMən onunla müsahibə götürəndə iki məqamı ön plana çəkirdim. Deyirdim ki, mən Sizə düşmənlərinizin vermək istədiyi sualı verəcəyəm, çünki sənin borcundur ki, düşmənlərinə cavab verəsən. Bəzən mənim suallarım onu əsəbiləşdirirdi, ancaq mən deyirdim ki, dözməlisən - mənim sənə istədiyim sualı vermək hüququm var, sənin də istədiyin cavabı vermək hüququn. "Prezident Elçibəy" kitabımın təqdimatında Ramiz Rövşən dedi ki, çox amansız müsahibsən, Bəyə bu qədər sərt suallar vermisən. İkincisi isə Bəyə deyirdim ki, gəlin siyasətdən uzaqlaşaq, məişətlə, elmlə, fəlsəfə ilə bağlı danışaq. Onun çox böyük fəlsəfi fikirləri var. Bəyin əsas fikirlərindən biri cəmiyyətdə orta təbəqəni yaradıb inkişaf etdirmək idi. O deyirdi ki, orta təbəqəsi zəif olan cəmiyyət inkişaf etməz. Elçibəy hesab edirdi ki, dövlət vətəndaşın cibinə pul qoymalı deyil, ancaq dövlət elə bir şərait yaratmalıdır ki, vətəndaşın cibi həmişə dolu olsun.\n- Bəs sizin Bəydə bəyənmədiyiniz cəhət nə idi?\n- Bəy həmişə deyirdi ki, təəssüf ki, hərbçi deyiləm. O, yetərincə cəzalandıra və mükafatlandıra bilmirdi. Heydər Əliyev isə bu məsələnin necə ola biləcəyini göstərdi və hakimiyyətinin möhkəmlənməsində bu amilin rolu yetərincə oldu. Elçibəy mənim üçün idealdır, ancaq o gərək prezident kimi bəzi insanların cəzasını vaxtında verəydi və ona sadiq olanların da mükafatını gecikdirməyəydi.\n- Elçibəy hakimiyyəti buna görəmi yıxıldı?\n- Mətbuatı izləyirəm, deyirlər ki, Elçibəy hakimiyyətini ətrafı satdı. Bu, mənim üçün gülməli söhbətdir. Elçibəyin hakimiyyəti hökmən yıxılmalı idi, çünki dünyaya onun prezidentliyi sərf etmirdi. O, Boris Yeltsinin kürü daşıyan gəmisini həbs etdirmişdi. Şəxsən özündən eşitmişəm ki, sonradan bilmişəm ki, "kürü mafiyası"nın başçısı Yeltsindir. O gəmiyə görə Yeltsin şəxsən iki dəfə Elçibəyə zəng edib. Bundan başqa, Britaniyanın baş naziri olşuş Marqaret Tetçer Bakıdan Londona qayıtdıqdan sonra rəy yaradıb ki, Elçibəy hakimiyyəti devrilməlidir. Klinton ondan tələb edirdi ki, Ermənistanla müharibəni dayandır. Süleyman Dəmirəl belə onu istəmirdi. Oradan İran, oradan Ermənistan Elçibəyə düşməndi. Daha kim qaldı ki? Elçibəy hakimiyyətini bunların istəməməsi yıxdı.\nNəcəf Nəcəfov prezident Elçibəyin müşaviri idi. O dönəmdə Bəyin təşəbbüsü ilə Tetçerin xalçası hazıranıb. Nəcəf bəy rəhmətlik mənə danışıb ki, onun müşaviri olarkən mən xalçanı Londana aparıb Tetçerə təqdim etmək üçün onun mətbuat katibi ilə əlaqə saxladım. O, məni üç həftə "gələn həftə zəng edin" deyə get-gələ saldı. Beləliklə, anladıq ki, Tetçer bizim xalçanı qəbul etmək istəmir, deməli, artıq bizim hakimiyyətin sonu çatıb. Bu hadisə 1992-ci ilin dekabr ayında baş verib.\n- Bəyi içkiyə meyilli adam kimi tanıtmağa çalışırlar. Bu ittiham nə dərəcədə doğrudur?\n- Hüseyn Cavidin "Şeyx Sənan" əsərində bir məqam var. Şeyx Sənan Xumarı sevir. Xumarın atası isə şərt qoyur ki, sən Quranı yandırmalı, şərab içməli, donuz otarmalısan. Şeyx Quranı yandıranda ətrafdakılar onu qınayır. Şeyx də deyir ki, yanan kağız və mürəkkəbdir. İçki içəndə isə Şeyx Sənan deyir ki, ariflərə olar. Yəni hər şeyin mahiyyətinə varmaq lazımdır. Sizə tam səmimi şəkildə deyirəm ki, Elçibəyin içkibazlığı düşmənlərinin qərəzli şişirtmələrinin məhsuludur. Doğrudur, bu zaman onun içmədiyi iddiasında da deyiləm. Sizə bir hadisə danışım. 1990-cı ildə 20 Yanvardan sonra elə məqam yaranmışdı ki, Elçibəy bir məsələyə "hə" desəydi, yüzlərlə insan həyatını itirə bilərdi, "yox" desəydi, yenə sonu bilinməyən hadisələr baş verərdi. Bütün məsuliyyət Xalq Cəbhəsi sədri kimi onun üzərində idi. Bu durum həmişə də mövcud olub - sədrliyi vaxtı da, prezidentliyi dönəmində də. Düşünürəm ki, belə zamanda içmək cismən mənəvi-psixoloji təzyiqi yüngülləşdirib.\nMənim tanıdığım siyasətçilər içərisində Bəy yeganə adam idi ki, Azərbaycan xalqı üçün həyatda hər şeyini qurban verməyə hazır idi. İndi isə heç bir siyasətçidə o fədakarlığın zərrəsini də görmürəm. Elçibəy bu xalqının, vətəninin vurğunu idi.\n- Azərbaycanın qonşularla əlaqələrinin qurulduğu zaman Bəy bildirib ki, İran bizim düşmənimizdir. Bundan sonra isə İranla uzun müddət əlaqələrimiz düzəlmədi. Sizcə, bu doğru siyasət idimi?\n- İranın Azərbaycana qarşı heç zaman münasibəti yaxşı olmayıb və olmayacaq. Ona görə ki, İran müstəqil Azərbaycanı həzm edə bilmir. Elçibəy İrana qarşı müsbət fikir söyləsəydi də yenə İran hakimiyyəti Azərbaycana qarşı eyni siyasəti aparacaqdı. Ona görə mən bunu doğru tənqid hesab etmirəm.\n- Hansısa partiyadan siyasətə qayıtmaq üçün təklif almısınızmı?\n- Xeyr, almamışam, heç siyasətə qoşulmaq fikrim də yoxdur. Mənim hazırda təhsil tarixi ilə bağlı gördüyüm işləri heç kim görə bilməz, buna görə də siyasət deyilən şeydən bacardıqca uzaq qaçıram.\n- Sizcə, Bəyin indi ruhu şaddırmı?\n- Bu, çox çətin sualdır. Bu gün Azərbaycan müstəqildir. Dünya ölkələri indi gözlərimiz qarşısında xarabaya çevrildiyi halda bizim ölkəmizdə əmin-amanlıqdır. Hələlik dünya əjdahalarından müstəqilliyimizi qoruya bilmişik. Belə olan halda hesab edirəm ki, Bəyin ruhu şaddır.\n- Elçibəylə bağlı hələ mətbuatda getməyən hansısa xatirə yadınızda qalıbmı?\n- Azərbaycanda hələ milli pasportlar mövcud deyildi. Elçibəy çox istəyirdi ki, Finlandiyaya gedərkən Azərbaycan pasportu ilə getsin. Pasportun üzərində isə mütləq bizim gerbimiz olmalı idi. Lakin Milli Məclis hələ bu gerbi qəbul etməmişdi. Kommunistlər buna mane olsalar da Elçibəy köhnə sovet pasportu ilə getmədi. Türkiyə onun üçün kiçik kart şəklində pasport hazırladı. Elçibəy Azərbaycanın prezidenti kimi öz milli pasportumuzla o səfərə yollandı. Ancaq o pasport yeganə nüsxə idi və indi məndədir.\nElçibəy Kələkidən gələndən sonra ATƏT-in nümayəndəsi Elçibəylə görüşə gəlmişdi, mən Bəyin mətbuat katibi, Asim Mollazadə də Elçibəyin xarici məsələlər üzrə müavini idi. Mən görüş başlayan kimi gətirib diktofonu qoydum ortaya. Asim Mollazadə mənə göz-qaş elədi ki, götür, mən də inada düşüb götürmədim. Nümayəndə də diktofonu görüb fərli-başlı heç nə danışmadı. Görüşdən sonra Asim Mollazadə coşdu ki, görüşü pozdun. Mən də Bəyə istefa verdiyimi dedim. Bildirdim ki, Bəy, görüşünüzü pozmuşam, daha sizin işlərinizi korlamaq istəmirəm. Bəy mənə dedi ki, onsuz da, o heç nə danışası deyildi. Ürəyini sıxma. Ancaq bir də diktofonu ortaya qoyma. Mən də ondan sonra diktofonu gizlətdim və Bəyin xaricilərlə bütün görüşlərinin stenoqramını əllə yazdım.\n- Hazırkı fəaliyyətiniz nədən ibarətdir?\n- Neçə illərdir Azərbaycanın təhsil tarixi üzərində işləyirəm. Son iki-üç ildə Rusiyanın, Ukraynanın mərkəzi arxivlərində çalışaraq, 1920-ci ilə qədər Azərbaycandan kənarda ali təhsil almış gənclərimizin həyatını, onların şəxsi işlərini araşdırdım. Özəlliklə "Azərbaycan müəllimi" qəzetində bu mövzuda silsilə yazılarım çıxdı. 1923-cü ildə Azərbaycanın maarif komissarı (naziri) olan Dadaş Bünyadzadə deyib ki, Azərbaycanda cəmi 63 ali təhsilli mütəxəssis olub. Onun deməyinə görə, guya biz kəmsavad millət olmuşuq və bizə savadı ruslar, kommunistlər gətirib. Mənim işim əslində bu düşüncə tərzinin tam yanlışlığını sübut etməyə yönəlib. Mənim 1920-ci ilədək (yəni Cümhuriyyətimiz yıxılıb sovet hakimiyyəti qurulanadək) dünya ali məktəblərində oxumuş azərbaycanlılar haqqında siyahımda 679 nəfərin adı var. Bu adamların əksərinin şəxsi sənədləri bu saat mənim arxivimdədir. Deməli, biz millətimiz haqqında söylənilən həqarətlərə gurultulu sözlərlə, təhqirlə yox, faktlarla cavab verməliyik. Bunun üçünsə özəlliklə arxivlərdə işləmək gərəkdir. Bilirsiniz məni nə ağrıtdı? Kiyevdə Kommersiya İnstitutunda oxumuş yurddaşlarımızın şəxsi sənədlərinə baxanda onların təmtəzə qaldığına təəccübləndim və bunun səbəbini soruşdum. Gülərək dedilər ki, axı 100 ildə bu sənədlərə ilk dəfə siz baxırsınız. Mən həmin institutda 1920-ci ilədək oxumuş 68 azərbaycanlı tələbəni müəyyənləşdirdim. Sonra da deyirik ki, "inqilabadək bizim iqtisadçılarımız olmayıb", halbuki həmin tələbələrin bəziləri bu institutu elmlər namizədi diplomu ilə bitirib!\nMənim indiyə qədər 18 kitabım çıxıb, ancaq həyatımın iki kitabı vardır ki, hələ yazılmayıb və çap olunmayıb. Onlardan biri Azərbaycan Cümhuriyyətinin 1920-ci ilin yanvarında Türkiyə, Avropa və Rusiyaya göndərdiyi 100 tələbə haqqında, biri də Cümhuriyyətin Parlamanı və onun üzvləri haqqındadır. Allahdan bu iki kitabı yazıb ortaya qoymaq və onların nəşrini görmək üçün möhlət istəmişəm. Birinci kitab artıq başa çatmaq üzrədir. İkincisi ya nəsib!\nSəbinə Əvəzqızı, Əli Rais, Hafta.az