DOTACJE UNIJNE KOMPLEKSOWY PRZEGLĄD FUNDUSZY EUROPEJSKICH DLA FIRM. - PDF\nDOTACJE UNIJNE KOMPLEKSOWY PRZEGLĄD FUNDUSZY EUROPEJSKICH DLA FIRM.\nDownload "DOTACJE UNIJNE 2014-2020 KOMPLEKSOWY PRZEGLĄD FUNDUSZY EUROPEJSKICH DLA FIRM. www.dotacje.pl"\nMieczysław Dawid Nawrocki\n1 DOTACJE UNIJNE KOMPLEKSOWY PRZEGLĄD FUNDUSZY EUROPEJSKICH DLA FIRM\n2 Wydawca: Dotacje.pl ul. Sokołowska Warszawa tel.: Autorzy publikacji: Iwona Raszeja-Ossowska Bartosz Dąbrowski Copyright by Dotacje.pl Publikacja bezpłatna. Publikacja dostępna również na stronie internetowej Wydanie I 2\n3 Dotacje unijne Wstęp 4 1. ABC Funduszy Europejskich 5 2. Krajowe Programy Operacyjne 13 Program Operacyjny Inteligentny Rozwój 13 Program Operacyjny Infrastruktura I Środowisko 16 Program Operacyjny Polska Wschodnia 19 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich Regionalne Programy Operacyjne 26 Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego 27 Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego 31 Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego 35 Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubuskiego 38 Regionalny Program Operacyjny Województwa Łódzkiego 42 Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego 45 Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego 48 Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego 52 Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego 55 Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego 58 Regionalny Program Operacyjny dla Województwa Pomorskiego 62 Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego 65 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego 68 Regionalny Program Operacyjny Warmia i Mazury 71 Regionalny Program Operacyjny Województwa Wielkopolskiego 75 Regionalny Program Operacyjny Województwa Zachodniopomorskiego Wsparcie na założenie firmy 81 3\n4 Wstęp Niniejszy poradnik wskazuje typy projektów, które najczęściej występują w działalności przedsiębiorstw i jednocześnie mają największe szanse na pozyskanie dofinansowania w nowej perspektywie finansowej Unii Europejskiej na lata Jest to swoiste kompendium wiedzy dedykowane mikro, małym i średnim przedsiębiorstwom (MMŚP). Poradnik pozwala na szybkie i skuteczne wyszukanie adekwatnych źródeł finansowania dla planowanych projektów oraz weryfikację podstawowych kryteriów, jakie należy spełnić, aby starać się o wsparcie. 1. Zidentyfikuj cel biznesowy W poradniku przedstawione zostały wybrane źródła finansowania w podziale na Programy Operacyjne i cele biznesowe. Zastosowany układ i podział tematyczny pozwala na szybkie dotarcie do informacji o potencjalnie dostępnych formach wsparcia dla przedsiębiorców planujących inwestycje w następujących dziedzinach: badania, rozwój technologiczny i innowacje, promocja i internacjonalizacja, rozwój produktów i usług, odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna, rozwój kadr (usługi rozwojowe). Ogólną charakterystykę programów i planowanego wsparcia przewidzianego w nowej perspektywie finansowej znajdziesz w Rozdziale 1. Poradnika 2. Zapoznaj się z ogólnymi zasadami pomocy publicznej, właściwej dla danego rodzaju działań celowych. Regulacje dotyczące pomocy publicznej określają tzw. kryteria brzegowe, umożliwiające przyznanie i wysokość dotacji, a także koszty, które mogą podlegać refundacji (tzw. koszty kwalifikowalne). Zasady przyznawania pomocy zostały zaprezentowane w Rozdziale 2. Poradnika. 3. Wybierz optymalny schemat dotacyjny Kierując się opisem typu działań, a także lokalizacją projektu, można przystąpić do wyboru źródła finansowania. Opisy źródeł finansowania zostały zaprezentowane w Rozdziale 3. i 4. Poradnika. Część trzecia dedykowana jest firmom, które już funkcjonują na rynku. Rozdział 4. dedykowana jest osobom, które zamierzają rozpocząć działalność gospodarczą. Poradnik został opracowany na podstawie danych dostępnych w październiku 2014 roku 4\n5 Rozdział 1 ABC Funduszy Europejskich Kwota całej alokacji dla Polski wynosi 82,5 mld ok. 76,9 mld euro dostępnych w programach krajowych, w tym ponad 252 mln euro na wsparcie bezrobotnej i nieuczącej się młodzieży; ok. 700 mln euro dostępnych w programach Europejskiej Współpracy Terytorialnej, 4,1 mld euro na projekty infrastrukturalne o znaczeniu europejskim w obszarze transportu, energetyki i technologii informacyjnych w ramach instrumentu Łącząc Europę ; ok. 473 mln euro z Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym (FEAD) na programy, które zapewnią żywność dla osób najbardziej potrzebujących ok. 287 mln z zarządzanej przez Komisję Europejską, ogólnej puli przeznaczonej na pomoc techniczną; ok 71 mln euro na działania innowacyjne związane z rozwojem obszarów miejskich. Przedsiębiorstwa, a w szczególności mikro, małe i średnie (MMŚP), czyli 99,8 proc. wszystkich firm w Polsce, mogą liczyć na duże wsparcie ze środków unijnych na lata Nominalnie wciąż najwięcej będziemy inwestować w infrastrukturę transportową (drogową i kolejową), ale największy wzrost wydatków dotyczyć będzie innowacyjności i wsparcia przedsiębiorców. Dzięki szerszej ofercie zwrotnych instrumentów finansowych (m.in. pożyczek, poręczeń) będzie można wesprzeć więcej projektów realizowanych przez małe i średnie przedsiębiorstwa. Nadal finansowane będą inwestycje w ochronę środowiska i energetykę, a także projekty m.in. z dziedziny kultury, zatrudnienia, edukacji czy przeciwdziałania wykluczeniu społecznemu. Środki te będzie można zainwestować m.in. w badania naukowe i ich komercjalizację, kluczowe połączenia drogowe (autostrady, drogi ekspresowe), rozwój przedsiębiorczości, transport przyjazny środowisku (kolej, transport publiczny), cyfryzację kraju (szerokopasmowy dostęp do Internetu, e-usługi administracji) czy włączenie społeczne i aktywizację zawodową. Wsparcie dla przedsiębiorców pochodzić będzie z trzech głównych źródeł Programu Operacyjnego Inteligentny Rozwój, Programu Operacyjnego Polska Wschodnia oraz programów regionalnych. Komisja Europejska w rozporządzeniach unijnych na nową perspektywę, wskazała w jedenastu ogólnych punktach (tzw. celach tematycznych) obszary, na które będzie można przeznaczyć fundusze unijne. Na dwa z tych celów, które są skierowane bezpośrednio do firm i dotyczą ich inwestycji w badania i innowacje oraz podnoszenia konkurencyjności przewidziano (w ramach ww. programów), prawie 16 mld euro. 5\n6 PROGRAMY OPERACYJNE W latach realizowane będą krajowe programy operacyjne, ponadregionalny dla województw Polski wschodniej, a także 16 programów regionalnych. Krajowe Programy Operacyjne: Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (PO IiŚ ) alokacja 114,94 mld zł (27,5 mld euro) Program Operacyjny Inteligentny Rozwój (PO IR) alokacja 35,98 mld zł (8,6 mld euro) Program Operacyjny Wiedza Edukacja Rozwój (PO WER) alokacja 18,46 mld zł (4,4 mld euro) Program Operacyjny Polska Cyfrowa (PO PC) alokacja 9,42 mld zł (2,2 mld euro) Program Operacyjny Polska Wschodnia (PO PW) alokacja 8,84 mld zł (2,1 mld euro) Program Operacyjny Pomoc Techniczna (PO PT) alokacja 2,92 mld zł (700,1 mln euro) Program Operacyjny Rybactwo i Morze alokacja 703 mln euro Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) alokacja 13,5 mld euro Regionalne Programy Operacyjne (RPO) alokacja 31,28 mld euro RPO finansowane będą z dwóch źródeł: Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego oraz Europejskiego Funduszu Społecznego. Samorządy województw zarządzać będą większą niż obecnie pulą europejskich pieniędzy w latach miały do dyspozycji ok. 25 proc. wszystkich środków dla Polski, w nowej perspektywie będzie to niemal 40 proc. Każde z województw określa swoje cele, priorytety, programy. Uwaga! W nowej perspektywie EFS zarówno w PO WER jak i w RPO, zostaną wprowadzone nowe rozwiązania takie jak: Rejestr Usług Rozwojowych (RUR) rejestr w formie ogólnopolskiej bazy podmiotów świadczących usługi edukacyjno-szkoleniowe finansowane ze środków publicznych, będzie on elementem wspierającym poprawę jakości szkoleń finansowanych ze środków publicznych; Rozwój kwalifikacji z zastosowaniem bonów edukacyjnych planowane są działania obejmujące wprowadzenie systemu bonów szkoleniowych dla osób planujących podniesienie własnych kwalifikacji zawodowych, a także rozwój brokeringu edukacyjnego (pośrednictwo edukacyjne); Wykorzystywanie instrumentów zwrotnych (pożyczki) udzielanie tego typu wsparcia na preferencyjnych warunkach umożliwi przeciwdziałanie barierom w dostępie do kapitału w szczególności w początkowym okresie prowadzenia działalności gospodarczej; Ponadto podatek VAT we wszystkich projektach dofinansowanych z Funduszy Europejskich będzie kosztem kwalifikowalnym, co oznacza utrzymanie możliwości jego refundacji. Poziom dofinansowania unijnego w wysokości 85 proc. (dla regionów mniej rozwiniętych) oraz 80 proc. dla Mazowsza. 6\n7 Pomoc publiczna Co to jest pomoc publiczna? Pomoc publiczna to pomoc o charakterze rozwojowym, ukierunkowana na dofinansowanie działań inwestycyjnych oraz zwiększanie zatrudnienia. Kiedy wystąpi pomoc publiczna? Niezależnie od tego, czy mamy do czynienia z dotacją, pożyczką udzieloną na preferencyjnych warunkach, poręczeniem udzielonym na warunkach innych niż rynkowe, czy wsparciem w innej formie (np. usługa doradztwa, szkolenie), będziemy mieli do czynienia z pomocą publiczną, o ile wsparcie: 1. dotyczy przedsiębiorstwa (przedsiębiorcy) w rozumieniu unijnego prawa konkurencji, 2. jest przyznawane przez państwo lub pochodzi ze środków państwowych, 3. udzielane jest na warunkach korzystniejszych niż oferowane na rynku, 4. ma charakter selektywny (uprzywilejowuje określone przedsiębiorstwo lub przedsiębiorstwa albo produkcję określonych towarów), 5. grozi zakłóceniem lub zakłóca konkurencję oraz wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi UE. Zasady przyznawania pomocy publicznej Przedsiębiorca realizujący inwestycję z środków publicznych może mieć do czynienia z trzema rodzajami pomocy publicznej: 1. pomoc regionalna, 2. pomoc horyzontalna na ochronę środowiska, 3. pomoc de minimis. Pomoc regionalna Pomoc może być udzielana na realizację nowej inwestycji. Za nową inwestycję uznaje się: 1. inwestycję w środki trwałe oraz wartości niematerialne i prawne związane: z tworzeniem nowego przedsiębiorstwa, rozbudową istniejącego przedsiębiorstwa (w szczególności zwiększenie zdolności produkcyjnych; rozbudowy przedsiębiorstwa nie stanowi samo powiększenie jego majątku), dywersyfikacją produkcji przedsiębiorstwa przez wprowadzanie nowych dodatkowych produktów, zasadniczą zmianą dotyczącą procesu produkcyjnego w istniejącym przedsiębiorstwie 2. nabycie środków trwałych należących do zakładu, który został zlikwidowany lub zostałby zlikwidowany, gdyby zakup nie nastąpił, przy czym środki nabywane są przez inwestora niezwiązanego ze sprzedawcą. 7\n8 W przypadku inwestycji realizowanych w województwie mazowieckim przez dużych przedsiębiorców nową inwestycją jest wyłącznie inwestycja na rzecz nowej działalności gospodarczej w danym obszarze. Oznacza to: założenie nowego zakładu lub dywersyfikacja działalności zakładu pod warunkiem, że nowa działalność, która ma być prowadzona, nie jest taka sama jak działalność poprzednio prowadzona w danym zakładzie ani podobna do takiej działalności. w odniesieniu do nabycia środków trwałych należących do zakładu, który został zlikwidowany lub zostałby zlikwidowany, gdyby zakup nie nastąpił - pod warunkiem, że działalność, jaka ma być prowadzona z wykorzystaniem nabytych aktywów, nie jest taka sama ani podobna do działalności prowadzonej przed nabyciem. Za nową inwestycję nie uznaje się w szczególności: 1. inwestycji prowadzącej jedynie do odtworzenia zdolności produkcyjnych; 2. nabycia udziałów lub akcji przedsiębiorstwa. Taka sama lub podobna działalność - działalność wchodząca w zakres tej samej klasy (czterocyfrowy kod numeryczny) statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej NACE. Efekt zachęty: Pomoc może zostać udzielona, jeżeli przed rozpoczęciem inwestycji został złożony wniosek o pomoc. Przez rozpoczęcie inwestycji należy rozumieć podjęcie robót budowlanych lub złożenie pierwszego zobowiązania do zamówienia urządzeń lub innego zobowiązania, które sprawia, że inwestycja staje się nieodwracalna. Za rozpoczęcie inwestycji nie uznaje się w szczególności: prac przygotowawczych takich jak uzyskanie zezwoleń i przeprowadzenie studiów wykonalności, zakupu gruntu (ewentualnie zakupu gruntu wraz z istniejącymi na nim budowlami), ogłoszenia i rozstrzygnięcia przetargu. W przypadku pomocy ad hoc (tj. pomocy udzielanej bez krajowego programu pomocowego) przyznawanej dużym przedsiębiorstwom występuje dodatkowy warunek dla zachowania efektu zachęty: przed przyznaniem pomocy organ udzielający pomocy sprawdził, czy pomoc jest niezbędna dla zrealizowania danej inwestycji (szczegółowe warunki zostały wskazane w art. 6 ust. 3 rozporządzenia Komisji). Koszty kwalifikowane Za kwalifikowane uznaje się koszty bezpośrednio związane z realizacją przedsięwzięcia objętego dofinansowaniem: a) koszty nabycia gruntów, budynków i budowli oraz maszyn/urządzeń, b) koszty inwestycji w aktywa niematerialne i prawne obejmujące transfer technologii poprzez nabycie praw patentowych, licencji, know-how lub nieopatentowanej wiedzy technicznej. przygotowanie niezbędnych projektów i dokumentacji. 8\n9 W przypadku pomocy przyznanej na zasadniczą zmianę procesu produkcyjnego koszty kwalifikowane muszą przekraczać koszty amortyzacji aktywów związanej z działalnością podlegającą modernizacji w ciągu poprzedzających 3 lat obrotowych. W przypadku pomocy przyznanej na dywersyfikację istniejącego zakładu koszty kwalifikowane muszą przekraczać o co najmniej 200% wartość księgową ponownie wykorzystywanych aktywów, odnotowaną w roku obrotowym poprzedzającym rozpoczęcie prac. Intensywność pomocy regionalnej Pomoc regionalna przyznawana jest zgodnie z mapą pomocy regionalnej, zatwierdzonej dla danego państwa członkowskiego. W latach w Polsce, zgodnie z mapą pomocy regionalnej, obowiązywać będą maksymalne poziomy pomocy dofinansowań dla dużych przedsiębiorstw. W przypadku średnich, małych i mikro przedsiębiorstw wartości te należy zwiększyć odpowiednio o 10 i 20 punktów procentowych. Instytucje przyznające wsparcie mogą jednak ustalić wielkość wsparcia na niższym niż maksymalny poziomie. Mapa pomocy regionalnej określa, jaką część zainwestowanych środków finansowych firma może odzyskać w postaci pomocy publicznej, jako granty rządowe, dotacje unijne. Maksymalna intensywność pomocy, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów, to stosunek wartości pomocy regionalnej wyrażonej w ekwiwalencie dotacji brutto, do kosztów kwalifikujących się do objęcia pomocą. W nowej perspektywie finansowej wysokość pomocy będzie wyglądała następująco: województwa lubelskie, podkarpackie, podlaskie, warmińsko-mazurskie 50 proc. województwa kujawsko-pomorskie, lubuskie, łódzkie, małopolskie, opolskie, pomorskie, świętokrzyskie, zachodniopomorskie 35 proc. województwa dolnośląskie, wielkopolskie, śląskie 25 proc. Inne zasady będą obowiązywały na terenie województwa mazowieckiego. Intensywność pomocy będzie zależała od podregionów. Podział będzie wyglądał następująco: podregiony ciechanowsko-płocki, ostrołęcko-siedlecki, radomski, warszawski wschodni 35 proc. podregion warszawski zachodni 25 proc. miasto stołeczne Warszawa 15 proc. w okresie od 1 lipca 2014 roku do 31 grudnia 2017 roku i 10 proc. od 1 stycznia 2018 roku do 31 grudnia 2020 roku. W przypadku małych przedsiębiorstw maksymalna intensywność pomocy zwiększy się o 20 punktów procentowych brutto, a dla średnich przedsiębiorstw o 10 punktów procentowych brutto. Nie będzie to dotyczyło działań, których koszty kwalifikowane przekroczą 50 mln euro. 9\n10 Pomoc de minimis Odrębnym rodzajem wsparcia jest pomoc de minimis. Z racji swojej niewielkiej wartości nie zakłóca ona konkurencji, a zatem nie stanowi pomocy publicznej w znaczeniu dosłownym. Pomoc de minimis sumuje się w okresie trzech lat obrotowych. Oznacza to, że jeżeli np. planowana pomoc de minimis ma zostać udzielona w 2014 r., to łączna wartość pomocy de minimis (wyrażonej jako ekwiwalent dotacji brutto - EDB) otrzymanej przez przedsiębiorstwo w latach wraz z planowaną pomocą nie może przekroczyć, na dzień jej udzielenia, granicznej kwoty określonej w euro Pomoc de minmis to do euro w okresie trzech ostatnich lat obrotowych dla jednego przedsiębiorstwa, lub euro w okresie trzech ostatnich lat obrotowych w odniesieniu do sektora drogowego transportu towarów dla jednego przedsiębiorstwa. Pomoc de minimis w sektorze produkcji rolnej nie wymaga efektu zachęty. Nie ma ograniczeń co do kosztów kwalifikowalnych. Pomoc przyznawana przedsiębiorstwom jedynie w sektorze produkcji rolnej. Pomoc niedopuszczalna w odniesieniu do przedsiębiorstw w trudnej sytuacji ekonomicznej. Ograniczenie kwotowe to euro w okresie trzech ostatnich lat obrotowych dla gospodarstwa rolnego. Pomoc de minimis dla firm - inna niż w sektorze produkcji rolnej i w sektorze rybołówstwa Pomoc nie wymaga efektu zachęty. Nie ma ograniczeń co do kosztów kwalifikowalnych. Pomoc ta niedopuszczalna jest w odniesieniu do przedsiębiorstw: w sektorze węglowym, w trudnej sytuacji ekonomicznej. Pomoc w formie pożyczek nie będzie udzielana podmiotom będącym przedmiotem zbiorowego postępowania upadłościowego, w przypadku dużych przedsiębiorstw, podmiot musi znajdować się w sytuacji porównywalnej co najmniej z oceną kredytową B-. Pomoc w formie dokapitalizowania będzie dopuszczalna, jeśli kwota dokapitalizowania ze środków publicznych nie przekracza pułapu de minimis. Ograniczenie kwotowe: euro w okresie trzech ostatnich lat obrotowych dla jednego przedsiębiorstwa, euro w okresie trzech ostatnich lat obrotowych w odniesieniu do sektora drogowego transportu towarów dla jednego przedsiębiorstwa. Pomoc może być łączona z inną pomocą publiczną udzieloną na te same koszty, o ile nie spowoduje to przekroczenia maksymalnej dopuszczalnej intensywności określonej dla tej innej pomocy. 10\n11 Uwaga! Jedno przedsiębiorstwo obejmuje wszystkie jednostki gospodarcze, które są ze sobą powiązane co najmniej jednym z następujących stosunków: a) jedna jednostka gospodarcza posiada w drugiej jednostce gospodarczej większość praw głosu akcjonariuszy, wspólników lub członków; b) jedna jednostka gospodarcza ma prawo wyznaczyć lub odwołać większość członków organu administracyjnego, zarządzającego lub nadzorczego innej jednostki gospodarczej; c) jedna jednostka gospodarcza ma prawo wywierać dominujący wpływ na inną jednostkę gospodarczą zgodnie z umową zawartą z tą jednostką lub postanowieniami w jej akcie założycielskim lub umowie spółki; d) jedna jednostka gospodarcza, która jest akcjonariuszem lub wspólnikiem w innej jednostce gospodarczej lub jej członkiem, samodzielnie kontroluje, zgodnie z porozumieniem z innymi akcjonariuszami, wspólnikami lub członkami tej jednostki, większość praw głosu akcjonariuszy, wspólników lub członków tej jednostki. Jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa powyżej w lit. a) d), za pośrednictwem jednej innej jednostki gospodarczej lub kilku innych jednostek gospodarczych również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo. Jednostki gospodarcze pozostające w jakimkolwiek ze stosunków, o których mowa powyżej w lit. a) d), za pośrednictwem jednej innej jednostki gospodarczej lub kilku innych jednostek gospodarczych również są uznawane za jedno przedsiębiorstwo. Jednostki gospodarcze, które są ze sobą powiązane wyłącznie dlatego, że każda z nich jest bezpośrednio związana z danym organem publicznym lub danymi organami publicznymi, nie będą traktowane jako wzajemnie powiązane. Pomoc horyzontalna na ochronę środowiska Pomoc horyzontalna - jest to pomoc, która nie jest pomocą regionalną, czyli taka, która przeznaczona jest na odtworzenie lub usprawnienie dawnego systemu, np. poprzez modernizację. Efekt zachęty: Pomoc powinna wywoływać efekt zachęty, tzn. prowadzić do zmiany zachowania beneficjenta. Należy wykazać zatem, że bez pomocy publicznej inwestycji nie zrealizowano by w takim samym kształcie. Przede wszystkim konieczne jest złożenie wniosku o udzielenie pomocy przed dniem rozpoczęcia realizacji inwestycji (przez rozpoczęcie realizacji inwestycji należy rozumieć rozpoczęcie robót budowlanych lub zaciągnięcie zobowiązania do zamówienia urządzeń lub robót budowlanych). W przypadku mikro, małych lub średnich przedsiębiorców zasadniczo jest to wystarczające, aby efekt zachęty uznać za spełniony. Natomiast w przypadku dużych przedsiębiorców, w dokumentacji załączonej do wniosku o udzielenie pomocy, należy także wykazać spełnienie dodatkowych warunków określonych w programach pomocowych. Dlatego należy każdorazowo zapoznać się z postanowieniami właściwego programu pomocowego. 11\n12 W latach Twoja Firma może starać się o dotacje unijne na prace badawczo-rozwojowe, wdrożenie innowacyjnych e-usług, rozwój Twojego przedsiębiorstwa. Doradzamy skutecznie od 2009 roku.\n13 Rozdział 2 Krajowe Programy Operacyjne Pula, jaka została przydzielona na realizację polityki spójności dla naszego kraju to aż 82,5 mld euro. Kwota w obecnym okresie budżetowania jest większa niż w poprzednim - różnica to prawie 20 mld euro. Tak więc jest o co walczyć zwłaszcza, że to prawdopodobnie ostatni tak wielki zastrzyk środków unijnych dla Polski. MMŚP mogą starać się o wsparcie finansowe na inwestycje z takich programów krajowych jak Inteligentny Rozwój (PO IR), Polska Wschodnia (PO PW), Wiedza, Edukacja Rozwój (PO WER). Projekty będą objęte pomocą publiczną, horyzontalna lub de minimis, co określi szczegółowo dokumentacja konkursowa. Program Operacyjny Inteligentny Rozwój (PO IR) Program Operacyjny Inteligentny Rozwój (PO IR) wspiera prowadzenie badań naukowych, rozwój nowych, innowacyjnych technologii oraz działania na rzecz podnoszenia konkurencyjności małych i średnich przedsiębiorstw. Jego głównym celem jest pobudzenie innowacyjności polskiej gospodarki. Cel ten zostanie osiągnięty poprzez zwiększenie nakładów prywatnych na B+R oraz kreowanie popytu przedsiębiorstw na innowacje i prace badawczo-rozwojowe. Przewidziane w PO IR obszary wsparcia to: budowa nowych i wzmacnianie istniejących powiązań między sektorem nauki a przedsiębiorstwami; rozwój innowacyjności przedsiębiorstw; wzmocnienie jakości badań oraz pozycji krajowych jednostek naukowych w ramach Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Dofinansowanie kierowane będzie zwłaszcza na wsparcie całego procesu powstawania innowacji od fazy inkubacji pomysłu, poprzez działalność B+R, prototypowanie aż po wdrażanie wyników badań. Program kładzie szczególny nacisk na współpracę w ramach konsorcjów naukowych oraz jednostek naukowych i przedsiębiorstw. Istotne znaczenie ma w nim wspieranie obszarów określonych jako inteligentne specjalizacje (krajowe i regionalne). Ze względu na wysokie ryzyko związane z realizacją innowacyjnych projektów, finansowanie badań naukowych i innowacyjności w ramach PO IR będzie opierać się w dużej mierze na wsparciu bezzwrotnym. Ze wsparcia skorzystać mogą: przedsiębiorstwa (w szczególności MŚP), jednostki naukowe, klastry, instytucje otoczenia biznesu (IOB). 13\n14 Badania i rozwój Wsparcie PO IR kierowane będzie m.in. do przedsiębiorstw (zarówno dużych jak i MŚP), rozpoczynających lub rozwijających działalność B+R, które planują realizację projektów badawczo-rozwojowych samodzielnie bądź we współpracy z zewnętrznymi podmiotami, w tym z innymi przedsiębiorstwami oraz jednostkami naukowymi. Celem wsparcia jest promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje oraz rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi i instytucjami szkolnictwa wyższego, w szczególności w zakresie rozwoju produktów i usług, transferu technologii, innowacji społecznych, ekoinnowacji, aplikacji z dziedziny usług publicznych, tworzenia sieci, pobudzania popytu, klastrów i otwartych innowacji poprzez inteligentną specjalizację oraz wspieranie badań technologicznych i stosowanych, linii pilotażowych, działań w zakresie wczesnej walidacji produktów, zaawansowanych zdolności produkcyjnych i pierwszej produkcji w dziedzinie kluczowych technologii wspomagających oraz rozpowszechnianie technologii o ogólnym przeznaczeniu. Możliwe będzie finansowanie projektów B+R, począwszy od fazy badań do etapu prac rozwojowych, ze szczególnym uwzględnieniem fazy demonstracji. Efektem wdrażania powinien być transfer opracowanego innowacyjnego rozwiązania/technologii do działalności gospodarczej, rozumiany w szczególności jako komercjalizacja wyników prac badawczych, prac rozwojowych (w tym działalności demonstracyjnej) lub zastosowanie tych wyników we własnej działalności komercyjnej. Beneficjenci ww. typów projektów (w tym wszyscy członkowie konsorcjum, będącego beneficjentem wsparcia) finansowanych w ramach PO IR ze środków przeznaczonych na B+R mogą ponosić wydatki, które wykraczają poza zakres prac B+R i stanowią ich niezbędne uzupełnienie, m.in. w zakresie: internacjonalizacji wyników działalności B+R, związanych z ich komercjalizacją na rynkach zagranicznych; tworzenia lub rozwoju infrastruktury badawczo- -rozwojowej; ochrony własności intelektualnej (poza granicami kraju); wzornictwa; rozwoju kadr (w ramach cross financingu). pomoc bezzwrotna, pomoc zwrotna (w przypadku działań z udziałem funduszy kapitałowych) wsparcie projektów B+R: realizacja przez przedsiębiorstwo (samodzielnie lub jako lidera konsorcjum) badań naukowych (w tym badań podstawowych, stosowanych lub przemysłowych w rozumieniu ustawy z dnia 30 kwietnia 2010 r. o zasadach finansowania nauki); prac konstrukcyjnych technologiczno-projektowych i doświadczalnych, polegających na zastosowaniu istniejącej już wiedzy, uzyskanej dzięki pracom badawczym lub jako wynik doświadczenia praktycznego, wsparcie prowadzenia prac badawczo-rozwojowych z udziałem funduszy kapitałowych: kierowane do przedsiębiorstw znajdujących się na wczesnym etapie rozwoju i prowadzących prace B+R w obszarze zaawansowanych technologii w celu komercjalizacji wyników prac B+R z udziałem funduszy venture capital; programy B+R prowadzone przez konsorcja naukowo- -przemysłowe. 14\n15 Innowacje Z środków PO IR możliwe będzie uzyskanie wsparcia na rozwój innowacji. wdrożenia wyników prac B+R; wdrożenie technologii opracowanej przez przedsiębiorcę lub nabytej (posiadającej postać wyników prac B+R) oraz uruchomienie na jej podstawie produkcji towarów lub świadczenie usług. współfinansowanie zakupu technologii i jej rozwój w celu zmiany lub dostosowania do procesów i warunków przedsiębiorstwa; Fundusz Pożyczkowy Innowacji (inwestycja o charakterze innowacyjnym może być finansowana ze środków pożyczki oraz ze środków pochodzących z objęcia udziałów, akcji w spółce przez inwestora kapitałowego). tworzenie warunków infrastrukturalnych dla prowadzenia działalności B+R przez przedsiębiorstwa; inwestycje w aparaturę, sprzęt, technologie i inną niezbędną infrastrukturę, która służy tworzeniu innowacyjnych produktów i usług; zatrudnienie wykwalifikowanych kadr lub rozwój umiejętności pracowników obsługujących nową aparaturę badawczą; kredyt na innowacje technologiczne; Fundusz Gwarancyjny dla wsparcia innowacyjnych przedsiębiorstw. Beneficjenci projektów na rzecz innowacji mogą, oprócz wydatków inwestycyjnych związanych z wdrożeniem wyników B+R, jeśli będzie to niezbędne dla zrealizowania celów projektu, ponosić w szczególności wydatki w zakresie: internacjonalizacji wyników wdrożenia B+R, związanych z ich komercjalizacją na rynkach zagranicznych,; tworzenia lub rozwoju infrastruktury badawczo- -rozwojowej; ochrony własności intelektualnej ( w tym poza granicami kraju); wzornictwa; rozwoju kadr (w ramach cross financingu).. pomoc bezzwrotna; pomoc zwrotna; pomoc mieszana (dotacyjno-zwrotna). Z środków PO IR możliwe będzie uzyskanie wsparcia na rozwój innowacji. Wsparcie skierowane zostanie przede wszystkim na realizację takich celów, jak: promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje; rozwijanie powiązań i synergii między przedsiębiorstwami, ośrodkami badawczo-rozwojowymi i instytucjami szkolnictwa wyższego, w szczególności w zakresie rozwoju produktów i usług, transferu technologii, innowacji społecznych, ekoinnowacji, aplikacji z dziedziny usług publicznych, tworzenia sieci, pobudzania popytu, klastrów i otwartych innowacji poprzez inteligentną specjalizację; wspieranie badań technologicznych. 15\n16 Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ ) to krajowy program wspierający gospodarkę niskoemisyjną, ochronę środowiska, przeciwdziałanie i adaptację do zmian klimatu, transport i bezpieczeństwo energetyczny. Środki unijne z programu przeznaczone zostaną również w ograniczonym stopniu na inwestycje w obszary ochrony zdrowia i dziedzictwa kulturowego. POIiŚ będzie kontynuował główne kierunki inwestycji określone w jego poprzedniku POIiŚ Dotyczą one przede wszystkim rozwoju infrastruktury technicznej kraju w najważniejszych sektorach gospodarki. Program realizowany będzie w ramach 8 osi priorytetowych. Najważniejszymi beneficjentami POIiŚ będą podmioty publiczne (w tym jednostki samorządu terytorialnego) oraz podmioty prywatne (przede wszystkim duże przedsiębiorstwa). Celem głównym programu jest wsparcie gospodarki efektywnie korzystającej z zasobów i przyjaznej środowisku oraz sprzyjającej spójności terytorialnej i społecznej. Osie priorytetowe PO IŚ 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Zmniejszenie emisyjności gospodarki 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Ochrona środowiska, w tym adaptacja do zmian klimatu 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Rozwój infrastruktury transportowej przyjaznej dla środowiska i ważnej w skali europejskiej 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Zwiększenie dostępności do transportowej sieci europejskiej 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Poprawa bezpieczeństwa energetycznego 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Ochrona i rozwój dziedzictwa kulturowego 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Wzmocnienie strategicznej infrastruktury ochrony zdrowia 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Pomoc techniczna Alokacja: 27,41 mld EURO 16\n17 Odnawialne źródła energii Celem wsparcia PO IŚ jest m.in. wspieranie wytwarzania i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych. wsparcie na realizację projektów inwestycyjnych dotyczących wytwarzania energii z odnawialnych źródeł wraz z podłączeniem tych źródeł do sieci dystrybucyjnej/przesyłowej. Wsparcie przewiduje w szczególności budowę jednostek o większej mocy wytwarzania energii wykorzystujących energię wiatru, a także biomasę i biogaz; wsparcie, w ograniczonym zakresie, jednostek OZE wykorzystujących energię słońca, geotermii oraz wody (wyłącznie na już istniejących budowlach piętrzących, wyposażonych w hydroelektrownie, przy jednoczesnym zapewnieniu pełnej drożności budowli dla przemieszczeń fauny wodnej); biomasa, która może być wykorzystywana do produkcji energii, stanowić będzie przede wszystkim produkty odpadowe z rolnictwa, leśnictwa, przemysłu drzewnego i spożywczego oraz odpady komunalne i osady ściekowe; wsparcie zostanie skierowane na projekty dotyczące budowy oraz modernizacji sieci umożliwiających przyłączanie jednostek wytwarzania energii z OZE do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego (projekty Operatora Systemu Przesyłowego) oraz sieci dystrybucyjnej o napięciu 110 kw (projekty Operatorów Systemów Dystrybucyjnych). Jednym z czynników branych pod uwagę przy wyborze takich inwestycji do wsparcia, będzie koncepcja opłacalności, czyli najlepszego stosunku wielkości środków unijnych przeznaczonych na uzyskanie1 MWh energii lub 1 MW mocy zainstalowanej wynikających z budowy danej instalacji. Poza tym o wsparciu takich projektów decydować będą także inne osiągane rezultaty w stosunku do planowanych nakładów finansowych (np. wielkość redukcji CO2). tryb pozakonkursowy pomoc bezzwrotna Przewiduje się wsparcie w szczególności na budowę i rozbudowę: lądowych farm wiatrowych; instalacji na biomasę ; instalacji na biogaz; sieci przesyłowych i dystrybucyjnych umożliwiających przyłączenia jednostek wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do KSE oraz (w ograniczonym zakresie) jednostek wytwarzania energii wykorzystującej wodę i słońce oraz ciepła przy wykorzystaniu energii geotermalnej. 17\n18 Efektywność energetyczna W ramach PO IŚ przedsiębiorcy mogą skorzystać z środków na działania w zakresie wdrażania i promowania efektywności energetycznej. audyty energetyczne (przemysłowe) dużych oraz średnich przedsiębiorstw; ogólnopolski system wsparcia doradczego dla przedsiębiorców (duże przedsiębiorstwa oraz MSP) w zakresie efektywności energetycznej oraz OZE; promowanie zagadnień związanych z efektywnym wykorzystaniem energii oraz OZE z uwzględnieniem zasad zrównoważonej produkcji i konsumpcji; zastosowania energooszczędnych (energia elektryczna, ciepło, chłód, woda) technologii produkcji; wprowadzanie systemów zarządzania energią; budowa własnych instalacji OZE (kwalifikowane wyłącznie stanowiące integralną część systemu produkcji czy funkcjonowania przedsiębiorstwa); zmiana systemu wytwarzania lub wykorzystania paliw i energii. Instalacje OZE będą wtedy, kiedy będą stanowiły integralną część systemu produkcji czy funkcjonowania przedsiębiorstwa. tryb pozakonkursowy pomoc bezzwrotna Przewiduje się, że priorytet inwestycyjny może zostać objęty zasadami pomocy publicznej. Wsparcie inwestycyjne skierowane będzie głównie do przedsiębiorców dużych na: modernizacji i rozbudowy linii produkcyjnych na bardziej efektywne energetycznie; modernizacji energetycznej budynków w przedsiębiorstwach; zastosowania technologii efektywnych energetycznie w przedsiębiorstwie; budowy, rozbudowy i modernizacji instalacji OZE; zmiany systemu wytwarzania lub wykorzystania paliw i energii, zastosowanie energooszczędnych (energia elektryczna, ciepło, chłód, woda) technologii produkcji i użytkowania energii, w tym termomodernizacji budynków; wprowadzania systemów zarządzania energią, przeprowadzania audytów energetycznych (przemysłowych). 18\n19 Program Operacyjny Polska Wschodnia (PO PW) PO PW to dodatkowy instrument wsparcia finansowego 5 województw Polski Wschodniej: lubelskiego, podlaskiego, podkarpackiego, świętokrzyskiego i warmińsko-mazurskiego, który będzie uzupełnieniem i wzmocnieniem działań prowadzonych w ramach regionalnych i krajowych programów europejskiej polityki spójności, z których finansowane będą zasadnicze przedsięwzięcia rozwojowe. Program realizowany będzie w ramach 5 osi priorytetowych. Głównymi beneficjentami Programu będą: przedsiębiorcy, inicjatywy klastrowe, ośrodki innowacji, jednostki samorządu terytorialnego oraz PKP PLK S.A. Osie priorytetowe PO PW Głównym celem Programu jest wzrost konkurencyjności i innowacyjności makroregionu Polski Wschodniej. Cel ten będzie realizowany poprzez koncentrację działań programu na: wsparciu w obszarze innowacyjności i B+R, wsparciu konkurencyjności przedsiębiorstw w szczególności w obszarze internacjonalizacji, wsparciu w zakresie poprawy efektywności układów transportowych miast wojewódzkich i ich obszarów funkcjonalnych, wsparciu w zakresie zwiększenia spójności wewnętrznej makroregionu 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 INNOWACYJNA POL- SKA WSCHODNIA 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 PRZEDSIĘBIORCZA POLSKA WSCHODNIA 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 NOWOCZESNA INFRA- STRUKTURA TRANSPORTOWA 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 PONADREGIONALNA INFRASTRUKTURA KOLEJOWA 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 POMOC TECHNICZNA 19\n20 Badania i rozwój W ramach PO PW możliwe będzie uzyskanie wsparcia na zwiększenie aktywności przedsiębiorstw w zakresie B+R, a w szczególności promowanie inwestycji przedsiębiorstw w badania i innowacje, budowanie sieci współpracy pomiędzy firmami, ośrodkami naukowo-badawczymi, ośrodkami akademickimi w zakresie rozwoju produktów i usług, transferu technologii, innowacji społecznych i aplikacji z dziedziny usług publicznych, tworzenie sieci, pobudzanie popytu, klastrówi otwartych innowacji poprzez inteligentną specjalizację. Wsparcie na rzecz przedsiębiorstw w zakresie działalności B+R+I poprzez: wzmacnianie zdolności innowacyjnej przedsiębiorstw i transferu technologii, głównie w ramach inteligentnych specjalizacji; wdrażanie innowacji, które wymagać będą przeprowadzenia prac B+R (wykonanych przez własne zaplecze rozwojowe lub nabyte od innych jednostek z kraju lub z zagranicy); zakup oraz montaż maszyn, jak i urządzeń technicznych, narzędzi, przyrządów oraz wyposażenia, służących wdrażaniu innowacji, będących przedmiotem przeprowadzanych prac B+R; stworzenie lub rozwój istniejącego zaplecza badawczo-rozwojowego, służącego działalności innowacyjnej oraz związanej z wdrażaną innowacją; zwiększenie potencjału instytucji otoczenia biznesu do świadczenia usług na rzecz przedsiębiorstw w zakresie działalności innowacyjnej, B+R i wdrożeniowej, a w szczególności: poszerzenie wachlarza i profesjonalizacja usług ośrodków innowacji (np. audyt innowacyjności w powiązaniu ze specjalistycznym doradztwem, usługi asystentów lub brokerów innowacji dla przedsiębiorstw, wsparcie transferu technologii, tworzenia firm technologicznych, stymulowania współpracy przedsiębiorstw z jednostkami B+R, wsparcia prowadzenia B+R w firmach). zakup niezbędnego wyposażenia i rozbudowę infrastruktury ośrodków innowacji integracja i wzrost efektywności ośrodków innowacji Polski Wschodniej (utworzenie i wdrożenie ponadregionalnej sieci współpracy ośrodków innowacji, konsolidującej i integrującej istniejącą infrastrukturę badawczo-rozwojową i innowacyjną oraz oferowane usługi na potrzeby działalności innowacyjnych przedsiębiorstw). Wsparcie inwestycyjne skierowane będzie głównie do przedsiębiorców dużych na: modernizacji i rozbudowy linii produkcyjnych na bardziej efektywne energetycznie; modernizacji energetycznej budynków w przedsiębiorstwach; zastosowania technologii efektywnych energetycznie w przedsiębiorstwie; budowy, rozbudowy i modernizacji instalacji OZE; zmiany systemu wytwarzania lub wykorzystania paliw i energii, zastosowanie energooszczędnych (energia elektryczna, ciepło, chłód, woda) technologii produkcji i użytkowania energii, w tym termomodernizacji budynków; wprowadzania systemów zarządzania tryb pozakonkursowy energią, przeprowadzania audytów energetycznych (przemysłowych). pomoc bezzwrotna, zwrotna i mieszana 20\n21 Internacjonalizacja Środki PO PW skierowane zostaną m.in. na opracowywanie i wdrażanie nowych modeli biznesowych dla MŚP, w szczególności w celu Internacjonalizacji MŚP z makroregionu Polski Wschodniej. Internacjonalizacja MŚP poprzez: kompleksowe, indywidualne, profilowane pod odbiorcę działania doradcze na rzecz zwiększenia zagranicznej wymiany handlowej sektora MŚP (doradztwo w zakresie opracowania strategii wejścia na rynek zagraniczny, analiza rynku docelowego, przedstawienie możliwych i optymalnych kanałów dystrybucji, selekcja oraz nawiązanie kontaktów z partnerami zagranicznymi, organizacja spotkań bezpośrednich (z możliwą obsługą asysty oraz tłumacza); doprowadzenie zainteresowanego podmiotu do etapu negocjacji handlowych, pomoc w ich przeprowadzeniu, pomoc na późniejszym etapie związana m.in. z usługami PR i marketingowymi, pomoc przy uzyskaniu certyfikatów, doradztwo prawne i handlowe; Internacjonalizacja klastrów w zakresie B+R+I poprzez: tworzenie sieci międzynarodowych powiązań kooperacyjnych, wymianę specjalistów, udział w międzynarodowych zespołach badawczych, opracowanie międzynarodowych projektów, organizację lub udział w międzynarodowych seminariach, konferencjach, giełdach technologii lub warsztatach, mającą na celu wymianę doświadczeń, intensyfikację transferu technologii oraz przepływ wiedzy i informacji pomiędzy ośrodkami przemysłowymi i naukowymi zlokalizowanymi w różnych krajach i regionach. Preferencje będą dotyczyły MŚP inicjujących działalność związaną z internacjonalizacją na danym rynku., tryb poza konkursowy. pomoc bezzwrotna. 21\n22 Rozwój produktów i usług PO PW wspierać będzie tworzenie i rozszerzanie zaawansowanych zdolności w zakresie rozwoju produktów i usług poprzez wzmocnienie powiązań kooperacyjnych w makroregionie Polski Wschodniej. wzmocnienie ponadregionalnych powiązań kooperacyjnych przedsiębiorstw (inicjatyw klastrowych) z 5 województw Polski Wschodniej; podniesienie poziomu konkurencyjności członków struktur klastrowych poprzez: przedsięwzięcia inwestycyjne, wzmacniające konkurencyjność klastra, jak i poszczególnych jego członków; wspólne działania marketingowe oraz organizację i rozwijanie efektywnego kosztowo łańcucha dostaw; wspierane działania powinny uwzględniać efektywne wykorzystanie zasobów oraz wprowadzanie do podejmowanych przedsięwzięć elementów ekozarządzaniai ekomarketingu; podniesienia konkurencyjności MŚP z makroregionu Polski Wschodniej poprzez tworzeniei rozwój sieciowych produktów turystycznych (projekty inwestycyjne polegające na tworzeniu nowych i rozwoju już istniejących produktów turystycznych o znaczeniu co najmniej ponadregionalnym, realizowane w oparciu o zasady rozwoju zrównoważonego). Interwencja koncentrować będzie się wokół istniejących klastrów, których działalność wpisuje się w szczególności w ponadregionalne specjalizacje gospodarcze.. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 2 22\n23 Program Rozwoju Obszarów Wiejskich (PROW) Celem głównym PROW jest wspieranie rozwoju obszarów wiejskich. Zgodnie z założeniami strategii Europa 2020 oraz nowej Wspólnej Polityki Rolnej, której jednym z dwóch filarów jest PROW, wskazuje się trzy cele strategiczne PROW na lata , tj.: poprawa konkurencyjności rolnictwa; zrównoważone gospodarowanie zasobami naturalnymi oraz działanie na rzecz klimatu; zrównoważony rozwój terytorialny obszarów wiejskich. PROW na lata ma sześć priorytetów, z których każdy ma swój tzw. obszar interwencji. Na realizację Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata przeznaczono łącznie ponad 13,5 mld euro. Na kwotę tę składają się środki z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz krajowe środki publiczne. Rozwojowi infrastruktury wiejskiej, reorientacji zawodowej rolników i wzrostowi przedsiębiorczości służyć będzie także 5,2 mld euro pochodzących z Funduszu Spójności. Osie priorytetowe PO PW 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Poprawa łańcucha żywnościowego i promowanie zarządzania ryzykiem. 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Odtwarzanie, chronienie i wzmacnianie ekosystemów zależnych od rolnictwa. 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Ułatwianie transferu wiedzy o rolnictwie, leśnictwie i na obszarach wiejskich. 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Poprawa konkurencyjności wszystkich rodzajów gospodarki rolnej i zwiększenie rentowności gospodarstw rolnych. 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Wspieranie efektywnego gospodarowania zasobami i przechodzenia na gospodarkę niskoemisyjną i odporną na zmianę klimatu w sektorach rolnym, spożywczym i leśnym. 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Zwiększanie włączenia społecznego, ograniczenie ubóstwa i promowanie rozwoju gospodarczego na obszarach wiejskich. 23\n24 Przetwórstwo i marketing Przetwórstwo i wprowadzanie do obrotu na poziomie handlu hurtowego produktów rolnych (tj. produktów wymienionych w Załączniku nr 1 do Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej z wyłączeniem produktów rybnych), przy czym produkt będący wynikiem przetwarzania powinien być również produktem rolnym. Beneficjent: podmiot, który ma zarejestrowaną działalność w zakresie przetwórstwa lub wprowadzania do obrotu produktów rolnych, działa jako przedsiębiorca wykonujący działalność jako mikro, małe lub średnie przedsiębiorstwo. rolnik lub domownik podlegający ubezpieczeniu społecznemu rolników w pełnym zakresie (dotyczy rolników rozpoczynających działalności gospodarczą w zakresie przetwórstwa produktów rolnych). Koszty kwalifikowalne obejmują: koszty budowy, modernizacji lub przebudowy budynków produkcyjnych lub magazynowych i budowli stanowiących infrastrukturę zakładów przetwórstwa, niezbędną do wdrożenia inwestycji w zakresie zakupu maszyn i urządzeń lub infrastruktury służącej ochronie środowiska, koszty zakupu (wraz z instalacją) lub leasingu zakończonego przeniesieniem prawa własności: maszyn lub urządzeń do przetwarzania, magazynowania lub przygotowania produktów do sprzedaży, Wsparcie: aparatury pomiarowej, kontrolnej oraz sprzętu do do 50% kosztów kwalifikowalnych, sterowania procesem produkcji lub magazynowania, w okresie realizacji Programu i nie mniej do zł dla jednego beneficjenta urządzeń służących poprawie ochrony środowiska, niż zł na operację; koszty zakupu oprogramowania służącego do zł w przypadku związków zarządzaniu przedsiębiorstwem oraz sterowaniu grup producentów rolnych lub zrzeszeń procesem produkcji i magazynowania, organizacji producentów dla jednego koszty wdrożenia procedury certyfikowanych beneficjenta w okresie realizacji Programu i nie mniej niż zł na operację; systemów zarządzania jakością, opłaty za patenty i licencje, do zł dla rolników rozpoczynających działalność w zakresie przetwór- koszty ogólne tj.: przygotowania dokumentacji technicznej projektu, przygotowania biznesplanu, stwa produktów rolnych i nie mniej niż nadzoru urbanistycznego, architektonicznego, zł. budowlanego lub konserwatorskiego. 24\n25 Wsparcie: do 50% kosztów kwalifikowalnych, do zł w okresie realizacji Programu. Rozwój usług Z środków PROW możliwe będzie wsparcie działalności gospodarczej dotyczącej świadczenia usług rolniczych. W ramach działania stosowana będzie zasada de minimis zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1407/2013 z dnia 18 grudnia 2013 r. w sprawie stosowania art. 107 i 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej do pomocy de minimis. Koszty kwalifikowalne: Koszty kwalifikowalne obejmują koszty zakupu (wraz z instalacją) lub leasingu zakończonego przeniesieniem prawa własności nowych maszyn, urządzeń lub sprzętu komputerowego, do wartości rynkowej majątku. Koszt zakupu ciągnika rolniczego może być kosztem kwalifikowanym w części nie przekraczającej 50% pozostałych kosztów kwalifikowanych. Leasing zwrotny, dodatkowe koszty związane z umową leasingu, takie jak np. marża finansującego i ubezpieczenie oraz podatek VAT nie są kosztami kwalifikowalnymi. Beneficjent: Osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, prowadząca działalność gospodarczą w zakresie usług rolniczych jako mikrolub małe przedsiębiorstwo przez co najmniej dwa lata przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy. Wnioskodawca prowadzi działalność gospodarczą w zakresie usług rolniczych jako mikro- lub małe przedsiębiorstwo przez co najmniej dwa lata przed złożeniem wniosku o przyznanie pomocy. Pomocy nie udziela się podmiotom, które skorzystały z pomocy finansowej w ramach działania Modernizacja gospodarstw rolnych, objętego PROW Środki dostępne w ramach: Działanie: Rozwój gospodarstw i działalności gospodarczej, Poddziałanie: Rozwój przedsiębiorczości Rozwój usług rolniczych 25\n26 Rodział 3 Regionalne Programy Operacyjne 31,28 mld euro w ramach RPO W latach samorządy województw mają do dyspozycji około 40 proc. funduszy polityki spójności tj. kwotę 31,28 mld euro. Środki udostępniają beneficjentom w ramach Regionalnych Programów Operacyjnych (RPO). Programy regionalne są dwufunduszowe, tj. finansowane są ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego i Europejskiego Funduszu Społecznego. Każdy z nich realizowany będzie w ramach kilku osi priorytetowych. Ważnym elementem w nowej perspektywie finansowej są tzw. inteligentne specjalizacje, czyli dziedziny życia gospodarki i nauki uznane za kluczowe dla w rozwoju regionów. Zostały one określone odrębnie przez każde z województw. Celem Inteligentnych Specjalizacji jest zwiększenie innowacyjności regionalnej, aby osiągnąć wzrost gospodarczy i dobrobyt. Mają one zapobiegać alokacji inwestycji w zbyt wielu branżach technologicznych i minimalizować ryzyko ograniczonego wpływu tych inwestycji, poprzez rozproszenie, na rozwój danego obszaru. W praktyce działalność gospodarcza objęta którąś z inteligentnych specjalizacji będzie miała uprzywilejowaną pozycję w pozyskiwaniu dotacji. W konsekwencji działalność niewpisująca się w inteligentne specjalizacje będzie miała mniejszy dostęp do funduszy unijnych, a w przypadku dużej konkurencji w praktyce tego dostępu nie będzie mieć wcale. Przeznaczenie środów Środki można zainwestować m.in. w badania naukowe i ich komercjalizację, rozwój produktów i usług, odnawialne Przedsiębiorcy mogą korzystać zarówno ze wsparcia zwrotnego (instrumenty inżynierii finansowej: pożyczki, poręczenia), jak też bezzwrotnego (dotacje, bony, vouchery). Instrumenty zwrotne są stosowane w tych obszarach realizacji priorytetu inwestycyjnego, gdzie efektywność przedsięwzięcia komercjalizacja, zysk z realizacji inwestycji jest możliwy do osiągnięcia, przy czym projekt obarczony jest niskim stopniem ryzyka. Beneficjenci programów to zarówno osoby fizyczne (prowadzące działalność gospodarczą), jak też osoby prawne. O pomoc mogą ubiegać się zarówno podmioty prywatne, jak też publiczne. Priorytetowo traktowane będą inwestycje powiązane z inteligentnymi specjalizacjami. źródła energii, nowe technologie, usługi rozwojowe (szkolenia, doradztwo). Maksymalny udział dofinansowania wydatków kwalifikowanych w RPO to 85% (dla regionów mnie rozwiniętych) oraz 80% dla Mazowsza. Wysokość wsparcia uzależniona będzie od rodzaju pomocy (pomoc regionalna, pomoc horyzontalna, pomoc de minimis), a także wielkości firmy. 26\n27 Regionalny Program Operacyjny Województwa Dolnośląskiego (RPO WD) Głównym celem RPO WD jest wzrost konkurencyjności Dolnego Śląska zapewniający poprawę poziomu życia jego mieszkańców przy zachowaniu zasad zrównoważonego rozwoju. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości ponad 2 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 11 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in. rozwój przemysłu chemicznego, nauk medycznych i biologicznych. W ramach RPO dla województwa dolnośląskiego największe środki zostały przeznaczone na inwestycje w przedsiębiorstwach i innowacje, transport, gospodarkę niskoemisyjną. Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa dolnośląskiego: przemysł chemiczny, farmaceutyczny, motoryzacyjny, elektryczny, wydobywczy, informatyczny, nauki medyczne, biologiczne, matematyczne, fizyczne, komunikacja. Osie priorytetowe RPO WD 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Przedsiębiorstwa i innowacje 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Technologie informacyjno-komunikacyjne 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Gospodarka niskoemisyjna 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Środowisko i zasoby 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Transport 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Infrastruktura spójności społecznej 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Infrastruktura edukacyjna 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Rynek pracy 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Włączenie społeczne 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Edukacja 11. OŚ PRIORYTETOWA 11 Pomoc techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Dolnośląskiego. 27\n28 Badania, rozwój technologiczny i innowacje prace badawczo-rozwojowe (B+R) w przedsiębiorstwach, w tym prowadzone we współpracy z jednostkami naukowymi, szkołami wyższymi, instytucjami otoczenia biznesu lub podmiotami leczniczymi, a także w ramach inicjatyw klastrowych, umożliwiające w szczególności realizację regionalnych inteligentnych specjalizacji; rozwój zaplecza badawczo-rozwojowego, służącego działalności innowacyjnej m.in. utworzenie centrów badawczo rozwojowych (m.in. zakup aparatury specjalistycznej i urządzeń laboratoryjnych); wdrożenie własnych lub zakupionych wyników badań naukowych/technologii oraz praw do własności intelektualnej związanej z wdrażanym produktem lub usługą (np. nowe inwestycje obejmujące zastosowanie innowacyjnych w skali regionu rozwiązań technologicznych w produkcji i usługach). Ponadto zakłada się: wprowadzenie instrumentu typu Bon na innowacje (dla projektów o małej skali); finansowanie profesjonalnych usług proinnowacyjnych i podstawowych, świadczonych przez instytucje otoczenia biznesu (preferowane będą usługi kompleksowe w zakresie wspierania procesów innowacji: od badań do komercjalizacji); finansowanie działań związanych z podnoszeniem kwalifikacji kadr przedsiębiorstw z zakresu wykorzystania infrastruktury B+R, czy realizacji procesu innowacyjnego. Preferowane będą projekty: w zakresie regionalnych inteligentnych specjalizacji; których elementem będzie stworzenie etatów badawczych; realizowane przez konsorcja; realizowane w ramach powiązań klastrowych. Promocja i internacjonalizacja dofinansowanie m.in. wizyt studyjnych i misji zagranicznych, udziału w międzynarodowych targach branżowych, targach i wystawach zagranicą, a także w innych ważnych dla wybranej branży wydarzeniach o charakterze międzynarodowym oraz organizację zbiorowych wystaw na terenie działalności przedsiębiorstw - ukierunkowanych na przyjęcie wizyt studyjnych potencjalnych zagranicznych partnerów handlowych; inwestycje przedsiębiorstw w zakresie internacjonalizacji, np. dostosowanie produkcji do wymagań rynku zagranicznego, tworzenie działów obsługi eksportu, certyfikacji, logistyka; doradztwo dotyczące przedsięwzięć związanych ze wzrostem eksportu i zdobywaniem nowych rynków zbytu; działania ukierunkowane na promocję przedsiębiorstw na rynkach międzynarodowych (w tym m.in. branż rolno-spożywczych), a także na wzmocnienie wizerunku dolnośląskiej gospodarki, obejmujące m.in. promocję gospodarczą, turystyczną i kulturalną regionu (w wymiarze krajowym i międzynarodowym), w tym również poprzez działania medialne (informacyjne, promocyjne, edukacyjne).. pomoc bezzwrotna. 28\n29 Rozwój produktów i usług inwestycje obejmujące zastosowanie innowacyjnych rozwiązań na poziomie przedsiębiorstwa, prowadzące do wprowadzenia na rynek nowych produktów/usług (w tym turystycznych) lub dokonanie zasadniczych zmian w sposobie świadczenia usług lub procesie produkcyjnym; inwestycje wspierające rozwój produktów i usług opartych na technologiach informacyjno-komunikacyjnych (np. sprzedaż produktów i usług w Internecie, tworzenie i udostępnianie usług elektronicznych, optymalizacja procesów ułatwiających zarządzanie przedsiębiorstwem oraz współpracę pomiędzy przedsiębiorcami poprzez rozwiązania informatyczne); inwestycje przedsiębiorstw z sektora produkcyjnego i usługowego przyczyniające się do zwiększenia ich konkurencyjności (np. zakup maszyn i sprzętu, rozbudowa przedsiębiorstwa). Preferowane będą projekty: skutkujące zwiększeniem zatrudnienia; branż o największym potencjale rozwoju / inteligentnych specjalizacji; partnerskie ukierunkowane na współpracę B2B.. pomoc bezzwrotna, pomoc zwrotna Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna projekty dotyczące modernizacji energetycznej obiektów, w tym także wymiany lub modernizacji źródeł energii, mające na celu zwiększenie efektywności energetycznej poprzez zmniejszenie strat ciepła oraz zmniejszenie zużycia energii elektrycznej ze szczególnym uwzględnieniem OZE (z wyłączeniem źródeł w układzie wysokosprawnej kogeneracji i trigeneracji); przedsięwzięcia zakładające zastosowanie technologii efektywnych energetycznie w przedsiębiorstwie (w tym modernizacja i rozbudowa linii produkcyjnych na bardziej efektywne energetycznie oraz wprowadzenie systemów zarządzania energią). Uwaga: Obowiązkowym warunkiem poprzedzającym realizacje w/w projektów będzie przeprowadzenie audytów energetycznych, które posłużą weryfikacji faktycznych oszczędności energii oraz wynikających z nich wymiernych skutków finansowych dla przedsiębiorstwa. Preferowane będą projekty: uwzględniające w swoim zakresie wykorzystanie OZE, dotyczące głębokiej termomodernizacji.. pomoc bezzwrotna, 29\n30 Rozwój kadr (usługi rozwojowe) rozwój kompetencji pracowników zgodnie ze zdiagnozowanymi potrzebami przedsiębiorstw oraz kompleksowe usługi rozwojowe odpowiadające na potrzeby przedsiębiorstw (np. szkolenia, doradztwo, coaching); outplacement; inwestycje w wyposażenie i adaptację pomieszczeń w zakresie niezbędnym dla osiągnięcia zakładanych celów projektu w ramach mechanizmu finansowania krzyżowego (cross-financing)., tryb pozakonkursowy. Tryb pozakonkursowy będzie miał zastosowanie do projektów kompleksowych obejmujących swoją interwencją cały obszar województwa i dotyczyć będzie wsparcia kierowanego do pracowników zwalnianych lub zagrożonych zwolnieniem w przedsiębiorstwach przechodzących proces restrukturyzacji (tzw. programy outplacementowe) oraz wsparcia obejmującego usługi rozwojowe odpowiadające na zdiagnozowane potrzeby mikro, małych i średnich przedsiębiorstw. pomoc bezzwrotna, 30\n31 Regionalny Program Operacyjny Województwa Kujawsko-Pomorskiego (RPO WK-P) Głównym celem RPO WK-P jest uczynienie województwa kujawsko-pomorskiego konkurencyjnymi innowacyjnym regionem Europy oraz poprawa jakości życia jego mieszkańców. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości blisko 2 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 12 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in. rozwój przetwórstwa, usług medycznych, przemysłu kreatywnego. W ramach RPO dla województwa kujawsko pomorskiego największe środki zostały przeznaczone na wzmocnienie innowacyjności i konkurencyjności, gospodarkę niskoemisyjną, rozwój solidarnego społeczeństwa i konkurencyjnych kadr. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Kujawsko-Pomorskiego w Toruniu. Alokacja: EURO Inteligentne specjalizacje: najlepsza bezpieczna żywność, przetwórstwo, nawozy i opakowania; medycyna, usługi medyczne i turystyka zdrowotna; motoryzacja, urządzenia transportowe i automatyka przemysłowa; narzędzia, formy wtryskowe, wyroby z tworzyw sztucznych; przetwarzanie informacji, programowanie, usługi ICT; biointeligentna specjalizacja potencjał naturalny, środowisko, energetyka; Osie priorytetowe RPO WK-P 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Wzmocnienie innowacyjności i konkurencyjności gospodarki regionu 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Cyfrowy region 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Efektywność energetyczna i gospodarka niskoemisyjna w regionie 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Region przyjazny środowisku 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Spójność wewnętrzna i dostępność zewnętrzna regionu 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Solidarne społeczeństwo i konkurencyjne kadry 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Rozwój lokalny kierowany przez społeczność 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Aktywni na rynku pracy 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Solidarne społeczeństwo 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Innowacyjna edu- Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województw Kujawsko-Pomorskiego 31\n32 Badania, rozwój technologiczny i innowacje inwestycje wspierające rozwój innowacji w przedsiębiorstwach tj. oferowanie nowych, innowacyjnych produktów i usług, wdrażanie innowacyjnych procesów produkcyjnych i procesów świadczenia usług; technologie, które zmniejszać będą obciążenia dla środowiska oraz sprzyjać będą tworzeniu oszczędnych produktów, usług i procesów; cały cykl innowacji, począwszy od fazy badań (stworzenie lub rozwój istniejącego zaplecza badawczo- -rozwojowego w przedsiębiorstwach, służącego działalności innowacyjnej przedsiębiorstw, koszty prowadzenia lub zakupu badań), poprzez etap prac rozwojowych, do wdrożenia, rozumianego jako uruchomienie pilotażowej (testowej) produkcji (np. stworzenie demonstracyjnej linii technologicznej), aż po etap polegający na komercyjnym wykorzystaniu nowego rozwiązania na skalę przemysłową; zakup oraz wdrożenie wyników badań zakupionych od jednostek naukowych; tworzenie długotrwałych powiązań między sektorem przedsiębiorstw oraz sektorem nauki (np. konsorcja przedsiębiorstw i jednostek naukowych).. pomoc bezzwrotna, Oś priorytetowa: 1. Promocja i internacjonalizacja doradztwo (eksport i zdobywanie nowych rynków zbytu, pomoc w nawiązywaniu kontaktów gospodarczych z partnerami zagranicznymi lub utworzeniu wspólnej oferty rynkowej, udostępnianie informacji o możliwościach kooperacji oraz warunkach inwestowania na określonych rynkach, dostosowanie produkcji do wymagań rynków zagranicznych, tworzenie działów obsługi eksportu czy certyfikację i logistykę); dofinansowanie wizyt studyjnych i misji gospodarczych, udziału w międzynarodowych imprezach targowo-wystawienniczych, w tym w targach branżowych za granicą. Komplementarnie realizowane będą działania ukierunkowane na wzmocnienie wizerunku regionui jego gospodarki, obejmujące m.in. projekty związane z promocją gospodarczą, turystyczną i kulturalną regionu, w wymiarze zarówno krajowym jak i zagranicznym.. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 32\n33 Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna inwestycje w infrastrukturę służącą do produkcji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, a także inwestycje związane z budową i modernizacją sieci elektroenergetycznych, dedykowanych przyłączeniu nowych jednostek wytwórczych energii z OZE do sieci krajowej; inwestycje w instalacje służące dystrybucji ciepła pochodzącego z OZE; inwestycje w zakłady wytwarzające urządzenia OZE, instalacje do produkcji biokomponentów i biopaliw; działania prowadzące do zmniejszenia strat energii, ciepła i wody w przedsiębiorstwach, w tym poprzez m.in. systemy zarządzania energią i jej jakością, instalacje i urządzenia techniczne służące poprawie efektywności energetycznej, a także zmiany procesów technologicznych.. pomoc bezzwrotna, Oś priorytetowa:\n34 Rozwój kadr (usługi rozwojowe) 1. Wsparcie w zakresie rozwoju kwalifikacji pracowników sektora MSP zgodnie ze zdiagnozowanymi potrzebami pracodawców z wykorzystaniem modelu popytowego. Przykładowe typy przedsięwzięć: działania szkoleniowe, doradcze oraz studia podyplomowe zaprojektowane zgodnie z oczekiwaniami i zdiagnozowanymi potrzebami przedsiębiorstw ukierunkowane na wzmocnienie ich potencjału i konkurencyjności m.in. w zakresie finansów, kontroli zarządczej, rachunkowości, prawno-podatkowym, planowania, zarządzania zasobami ludzkimi itp. 2. Wsparcie w zakresie usług szkoleniowo-doradczych dla przedsiębiorstw, odczuwających negatywne skutki zmiany gospodarczej ukierunkowanych na zapobieganie sytuacjom kryzysowym, w tym pomoc doradcza w zakresie opracowania i wdrożenia planu rozwoju działalności/planu restrukturyzacji. Przykładowe typy przedsięwzięć: działania szkoleniowe i doradcze dla przedsiębiorstw i ich pracowników, w szczególności zaś dla kadry zarządzającej ukierunkowane na budowanie świadomości w zakresie opracowywania i wdrażania projektów wspierających modernizację w obszarze działalności (wsparcie dla planowania, wdrażania procesów zmian, budowanie strategii przetrwania lub wyjścia z kryzysu). 3. Wsparcie w zakresie przygotowania i realizacji programów outplacmentowych w przedsiębiorstwach. Przykładowe typy przedsięwzięć: kompleksowe programy outplacementowe obejmujące m.in. szkolenia, poradnictwo zawodowe, poradnictwo psychologiczne, wsparcie finansowe dla osób planujących rozpocząć działalność gospodarczą, doradztwo, wsparcie pomostowe itp. 4. Wsparcie w zakresie wspólnych inicjatyw partnerów społecznych na rzecz adaptacyjności. Przykładowe typy przedsięwzięć: tworzenie partnerstw lokalnych angażujących przedsiębiorstwa, organizacje pracodawców, związków zawodowych, jednostek samorządu terytorialnego, instytucji rynku pracy oraz innych podmiotów ukierunkowanych na opracowanie i wdrażanie strategii zarządzania zmianą na poziomie lokalnym/regionalnym, podejmowanie wspólnych inicjatyw lokalnych/regionalnych na rzecz rozwijania zdolności adaptacyjnych m.in. z zakresu organizacji pracy, form świadczenia pracy, zarządzania wiekiem, zarządza-nia strategicznego, budowania i wykorzystania potencjału pracowników, programów rozwijania kompetencji i kwalifikacji pracowników, promowania społecznej odpowiedzialności przedsiębiorstw., tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. 34\n35 Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubelskiego (RPO WL) Głównym celem RPO WL jest podniesienie konkurencyjności regionu w oparciu o wewnętrzne potencjały, sprzyjające zwiększeniu spójności społecznej i terytorialnej. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości ponad 2 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 14 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in. biogospodarka, usługi medyczne, energetyka niskoemisyjna. W ramach RPO dla województwa lubelskiego największe środki zostały przeznaczone na zwiększenie konkurencyjności przedsiębiorstw, poprawę mobilności regionalnej i ekologiczny transport, infrastrukturę społeczną. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego w Lublinie. Alokacja: EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa lubelskiego biogospodarka, usługi medyczne i prozdrowotne, informatyka i automatyka, energetyka niskoemisyjna. Instytucją Zarządzającą Programem jest Urząd Marszałkowski Województwa Lubelskiego Osie priorytetowe RPO WL 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Badania i innowacje 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Cyfrowe lubelskie 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Konkurencyjność przedsiębiorstw 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Energia przyjazna środowisku 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Efektywność energetyczna i gospodarka niskoemisyjna 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Ochrona środowiska i efektywne wykorzystanie zasobów 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Ochrona dziedzictwa kulturowego i naturalnego 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Mobilność regionalna i ekologiczny transport 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Rynek pracy 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Adaptacyjność przedsiębiorstw i pracowników do zmian 11. OŚ PRIORYTETOWA 11 Włączenie społeczne 12. OŚ PRIORYTETOWA 12 Edukacja, umiejętności i kompetencje 13. OŚ PRIORYTETOWA 13 Infrastruktura społeczna 14. OŚ PRIORYTETOWA 14 Pomoc techniczna 35\n36 Badania, rozwój technologiczny i innowacje Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna inwestycje związane ze stworzeniem infrastruktury wspierającej proces komercjalizacji wiedzy i integracji środowiska naukowego z otoczeniem gospodarczym i promowaniem wyników badań naukowych w środowisku przedsiębiorstw. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna, Oś priorytetowa: 1. Rozwój cyfrowy. Technologie informacyjno komunikacyjne wsparcie obejmować będzie w szczególności działania ukierunkowane na rozwój elektronicznej administracji i rozwój usług publicznych świadczonych drogą elektroniczną oraz działania w zakresie tworzenia i rozwijania zasobów treści cyfrowych. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna, Oś priorytetowa: 2. projekty z zakresu: budowy i przebudowy infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, likwidacji niskiej emisji (np. wymiana/ modernizacja indywidualnych źródeł ciepła); inwestycje przedsiębiorstw w zakresie produkcji urządzeń dla OZE, w tym biopaliw; inwestycje w zakresie budowy lub modernizacji jednostek wytwarzania energii elektryczneji cieplnej, wykorzystujących biomasę, biogaz, energię wiatru oraz wody i energię słoneczną; budowa instalacji do produkcji biokomponentów i biopaliw; inwestycje związane z budową i modernizacją sieci elektroenergetycznych w pełni dedykowanych przyłączeniu nowych jednostek wytwórczych energii z OZE. Priorytetowo traktowane będą: te źródła OZE, które na terenie województwa mają największy potencjał rozwoju; tzw. generacja rozproszona, tj. budowa lokalnych, małych źródeł energii produkujących zarówno energię elektryczną, jak i ciepło na potrzeby lokalne, niewymagająca przesyłania jej na duże odległości; projekty w zakresie poprawy sprawności wytwarzania ciepła poprzez zmianę źródeł ciepła na jednostki wysokosprawnej kogeneracji.. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 4 36\n37 Efektywność energetyczna inwestycje służące obniżeniu energochłonności sektora produkcyjnego oraz zwiększeniu wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych na potrzeby procesu produkcyjnego (np. termomodernizacja obiektów, zmiana wyposażenia obiektów w urządzenia o najwyższej, uzasadnionej ekonomicznie, klasie efektywności energetycznej; projekty przedsiębiorstw redukujące ilość strat energii, ciepła, wody. Priorytetowo traktowane będą: te źródła OZE, które na terenie województwa mają największy potencjał rozwoju; tzw. generacja rozproszona, tj. budowa lokalnych, małych źródeł energii produkujących zarówno energię elektryczną, jak i ciepło na potrzeby lokalne, niewymagająca przesyłania jej na duże odległości; projekty w zakresie poprawy sprawności wytwarzania ciepła poprzez zmianę źródeł ciepła na jednostki wysokosprawnej kogeneracji.. pomoc bezzwrotna. Rozwój kadr (usługi rozwojowe) usługi rozwojowe (np. analizy potrzeb szkoleniowych, szkolenia, doradztwo, coaching); usługi doradcze adresowane do przedsiębiorstw z sektora MMŚP przechodzących procesy restrukturyzacyjne i modernizacyjne oraz ich pracowników (np. usługi doradcze w zakresie opracowania i wrażenia planu rozwoju działalności/planu restrukturyzacji przedsiębiorstwa); outplacement: doradztwo zawodowe, szkolenia, staże i praktyki zawodowe przygotowujące do podjęcia pracy w nowym zawodzie oraz pośrednictwo pracy.. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 10 Oś priorytetowa: 5 37\n38 Regionalny Program Operacyjny Województwa Lubuskiego (LRPO) Głównym celem LRPO jest długofalowy, inteligentny i zrównoważony rozwój oraz wzrost jakości życia mieszkańców województwa lubuskiego poprzez wykorzystanie i wzmocnienie potencjałów regionu i skoncentrowane niwelowanie barier rozwojowych. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości ponad 900 mln EURO. Tematy wiodące wsparcia to m.in.: zielona gospodarka, kooperacja biznesowa, rozwój przemysłu. W ramach RPO dla województwa lubuskiego największe środki zostały przeznaczone na zwiększenie innowacyjności gospodarki, transport, rozwój gospodarki niskoemisyjnej oraz na środowisko i kulturę. Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa lubuskiego: zielona gospodarka (technologie i usługi środowiskowe, biogospodarka, branże wspomagające), zdrowie i jakość życia (technologie i usługi medyczne, turystyka, sektor rolno-spożywczy, branże wspomagające np. sektor ICT, przemysł metalowy, usługi logistyczne), innowacyjny nowoczesny - przemysł tradycyjny (branże metalowa, motoryzacyjna, meblarska), współpraca i kooperacja biznesowa (doradztwo i consulting, współpraca i kooperacja międzynarodowa, sektor ICT, klastry, jednostki B+R, jednostki naukowe, Instytucje Otoczenia Biznesu). Osie priorytetowe LRPO 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Gospodarka i innowacje 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Rozwój Cyfrowy. 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Gospodarka niskoemisyjna 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Środowisko i kultura. 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Transport 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Regionalny rynek pracy. 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Równowaga społeczna. 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Nowoczesna edukacja. 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Infrastruktura społeczna. 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Pomoc techniczna. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Lubuskiego w Zielonej Górze. Alokacja: EURO 38\n39 Badania, rozwój technologiczny i innowacje Promocja i internacjonalizacja inwestycje infrastrukturalne przedsiębiorstw w tworzenie i rozwój laboratoriów/działów badawczych w przedsiębiorstwie; zakup przez przedsiębiorstwa aparatury, sprzętu, technologii, etc. w celu wyposażenia istniejących lub powstających laboratoriów, działów B+R na rzecz prowadzenia badań zmierzających do kreowania innowacyjnych produktów i usług; finansowanie wdrożenia prac B+R (zakup wyników prac B+R/technologii, praw do własności intelektualnej, w tym patentów, licencji, know-how lub innej nieopatentowanej wiedzy technicznej związanej z wdrażanym produktem lub usługą); wsparcie uzyskania praw wyłącznych dla własnych rozwiązań technicznych; komercjalizacja efektów współpracy przedsiębiorstw z sektorem nauki oraz B+R (konsorcja przedsiębiorstw oraz jednostek prowadzących działalność badawczą, w tym dużych przedsiębiorstw); niezbędne do realizacji usług innowacyjnych inwestycje w infrastrukturę i aparaturę B+R w podmiotach świadczących innowacyjne usługi, w tym przede wszystkim w parkach naukowo-technologicznych i inkubatorach technologicznych. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 udział MŚP (w tym producentów rolno-spożywczych) w targach, misjach i wystawach, w tym zagranicznych; promocja przedsiębiorstw na rynkach międzynarodowych (w tym m.in. branż rolno-spożywczych); promocja gospodarcza i turystyczna regionu (w wymiarze krajowym i międzynarodowym). tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 Rozwój produktów i usług rozwój MŚP, również przedsiębiorstw społecznych (w tym wprowadzenia na rynek nowych produktów/usług, również turystycznych); wprowadzanie nowych technologii cyfrowych wykorzystywanych w rozwoju przedsiębiorstw (w tym m. in. sprzedaż internetowa, wewnętrzny obieg dokumentów, zarządzanie); zakup sprzętu i usług służących rozwojowi technologii informacyjno-komunikacyjnych, w tym nowej e-usługi; zakup licencji na oprogramowanie, zakup usług IT, wdrożenie innowacyjnych rozwiązań internetowych w organizacji tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. 39\n40 Rozwój cyfrowy. Technologie informacyjno - komunikacyjne Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna inwestycje w infrastrukturę służącą zwiększeniu stopnia cyfryzacji, komunikacji i bezpieczeństwa przechowywania danych (w tym projekty z zakresu: e-zdrowia, e-edukacji, e-administracji, etc.); archiwizacja danych, digitalizacja i cyfryzacja zasobów, otwarcie publicznych zasobów w celu ponownego wykorzystania; uruchomienie platform wymiany informacji pomiędzy podmiotami (administracji publicznej, przedsiębiorstwami, ośrodkami zdrowia, służbami porządkowymi i ratowniczymi) zapewniającymi bezpieczeństwo przesyłanych danych; rozwój elektronicznych platform usług administracji publicznej; digitalizacja i udostępnienie zasobów kultury. Uwaga: przedsiębiorcy (mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa) mogą skorzystać ze wsparcia wyłącznie w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 2 OZE- typy wspieranych działań: budowa nowoczesnych lokalnych źródeł OZE, w tym małych źródeł wytwarzania energii z OZE, wpisujących się w rozwój generacji rozproszonej; budowa oraz modernizacja elektroenergetycznych sieci dystrybucyjnych; budowa lub modernizacja zakładów do produkcji urządzeń dla sektora OZE; budowa instalacji do produkcji biokomponentów lub biopaliw. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 Efektywność energetyczna - typy wspieranych działań: budowa źródeł skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej i cieplnej lub przebudowa jednostek wytwórczych na układy skojarzeniowe; budowa przyłączeń do sieci. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 40\n41 Rozwój kadr (usługi rozwojowe) wspieranie rozwoju kwalifikacji zawodowych pracowników zgodnie ze zdiagnozowanymi potrzebami przedsiębiorstw w oparciu o popytowy system dystrybucji usług rozwojowych; dostarczanie kompleksowych usług (szkoleniowych, doradczych, diagnostycznych) odpowiadających na potrzeby przedsiębiorstw w oparciu o popytowy system dystrybucji usług rozwojowych; wsparcie na rzecz zapobiegania sytuacjom kryzysowym przedsiębiorstw, które odczuwają negatywne skutki zmiany gospodarczej; zapewnienie przedsiębiorcy, który znalazł się w sytuacji kryzysowej wsparcia doradczego w zakresie opracowania i wdrożenia planu rozwoju działalności / planu restrukturyzacji; wsparcie typu outplacement. Uwaga: przedsiębiorcy (mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa) mogą skorzystać ze wsparcia wyłącznie w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 6 41\n42 Regionalny Program Operacyjny Województwa Łódzkiego (RPO WŁ) Głównym celem RPO WŁ jest zwiększanie konkurencyjności regionu oraz poprawa jakości życia jego mieszkańców, m.in. poprzez wykorzystanie istniejących potencjałów i niwelowanie barier rozwojowych. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości ponad 2,5 mld EURO. Tematy wiodące wsparcia to m.in.: nowoczesny przemysł włókienniczy, zaawansowane materiały budowlane, medycyna. W ramach RPO dla województwa łódzkiego największe środki zostały przeznaczone na innowacyjność i konkurencyjność, rewitalizację i usługi dla społeczeństwa, transport. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego w Łodzi. Alokacja: EURO Osie priorytetowe RPO WŁ 1. OŚ PRIORYTETOWA 1. Innowacyjność i konkurencyjność 2. OŚ PRIORYTETOWA 2. Transport 3. OŚ PRIORYTETOWA 3. Gospodarka niskoemisyjna i ochrona środowiska 4. OŚ PRIORYTETOWA 4. Rewitalizacja i usługi dla społeczeństwa 5. OŚ PRIORYTETOWA 5. Zatrudnienie i włączenie społeczne 6. OŚ PRIORYTETOWA 6. Kompetencje i adaptacyjność 7. OŚ PRIORYTETOWA 7. Pomoc techniczna. Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa łódzkiego: nowoczesny przemysł włókienniczy i moda, zaawansowane materiały budowlane, medycyna, farmacja, kosmetyki, energetyka, innowacyjne rolnictwo i przetwórstwo rolno-spożywcze, informatyka Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Łódzkiego 42\n43 Badania, rozwój technologiczny i innowacje Promocja i internacjonalizacja stworzenie lub rozwój istniejącego zaplecza badawczo-rozwojowego służącego działalnościinnowacyjnej przedsiębiorstwa; projekty B+R przedsiębiorstwa umożliwiające realizację regionalnych inteligentnych specjalizacji; projekty związane z wdrożeniem prac B+R w działalności przedsiębiorstw. Uwaga: przedsiębiorcy (mikroprzedsiębiorstwa, małe i średnie przedsiębiorstwa) mogą skorzystać ze wsparcia wyłącznie w formule partnerstwa publiczno-prywatnego. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna (w tym bon na innowacje ).. OZE- typy wspieranych działań: wsparcie doradcze przedsiębiorstw nastawionych na wzrost eksportu i zdobywanie nowych rynków zbytu; wsparcie międzynarodowej współpracy gospodarczej przedsiębiorstw (w tym producentów rolno - spożywczych); wsparcie inwestycyjne przedsiębiorstw w zakresie internacjonalizacji; promocja gospodarcza, w tym turystyczna regionu (w wymiarze zarówno krajowym jaki międzynarodowym). tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 Oś priorytetowa: 1 43\n44 Rozwój produktów i usług Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna inwestycje w przedsiębiorstwa na rzecz nowych lub ulepszonych produktów i usług, w tym turystycznych; inwestycje przedsiębiorstw społecznych; projekty/ przedsięwzięcia klastrów bądź inicjatyw klastrowych o zasięgu regionalnymi lokalnym; wsparcie dostępu przedsiębiorstw do kapitału zewnętrznego poprzez rozwój instrumentów finansowych w zakresie funduszy pożyczkowych i poręczeniowych. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 OZE- typy wspieranych działań: budowa, przebudowa lub modernizacja infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych, w oparciu o moc instalowanej jednostki: energia wodna, energia wiatru, energia słoneczna, energia geotermalna, energia biogazu, energia biomasy. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 Efektywność energetyczna - typy wspieranych działań: kampanie promujące budownictwo zero emisyjne, inwestycje w zakresie budownictwa pasywnego. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 44\n45 Regionalny Program Operacyjny Województwa Małopolskiego (MRPO) Główne cele MRPO to wsparcie w dziedzinach, które napędzają gospodarkę, wsparcie obszarów i grup społecznych, które są w trudnej sytuacji oraz harmonijny rozwój całego województwa. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości ponad 2 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 13 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in. life science, technologie informacyjno-komunikacyjne, zrównoważona energia. W ramach RPO dla województwa małopolskiego największe środki zostały przeznaczone na infrastrukturę transportową, regionalną politykę energetyczną, rozwój przedsiębiorczości. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego w Krakowie. Alokacja EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa małopolskiego life science, ICT, chemia, energia zrównoważona. Osie priorytetowe MRPO: 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Gospodarka wiedzy 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Cyfrowa małopolska 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Przedsiębiorcza małopolska 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Regionalna polityka energetyczna 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Ochrona środowiska 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Dziedzictwo regionalne 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Infrastruktura transportowa 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Rynek pracy 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Region spójny społecznie 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Wiedza i kompetencje 11. OŚ PRIORYTETOWA 11 Rewitalizacja przestrzeni regionalnej 12. OŚ PRIORYTETOWA 12 Infrastruktura ochrony zdrowia 13. OŚ PRIORYTETOWA 13 Pomoc techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Małopolskiego 45\n46 Badania, rozwój technologiczny i innowacje bezpośrednie wsparcie inwestycji przedsiębiorstw w obszarze działalności badawczo-rozwojowej i innowacyjnej, w zakresie projektów dotyczących badań naukowych i prac rozwojowych, wdrożeń wyników prac badawczo-rozwojowych oraz tworzenia warunków infrastrukturalnych dla działalności badawczo-rozwojowej w przedsiębiorstwach; bony na innowacje ukierunkowane na zwiększenie aktywności innowacyjnej mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, w ramach projektów o małej skali, rozwój i profesjonalizacja oferty wsparcia na rzecz innowacyjnych przedsiębiorstw. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna (w tym bon na innowacje ). Oś priorytetowa: 1 Promocja i internacjonalizacja przedsięwzięcia z zakresu szeroko rozumianej promocji gospodarczej i turystycznej regionu (w wymiarze zarówno krajowym jak i zagranicznym), oraz promocji innowacyjności; przedsięwzięcia związane ze wsparciem firm w ekspansji na rynki zewnętrzne, równieżz zapewnieniem wsparcia procesu inwestycyjnego w regionie. Dodatkowo, w ramach priorytetu inwestycyjnego przewiduje się wsparcie na rzecz zwiększania aktywności międzynarodowej firm, w tym m.in. na działania z zakresu promocji przedsiębiorstwa na rynkach międzynarodowych, międzynarodowej współpracy gospodarczej, wsparcia doradczego oraz inwestycyjnego przedsiębiorstw nastawionych na zwiększenie eksportu i zdobywanie nowych rynków zbytu. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 46\n47 Rozwój produktów i usług inwestycje MŚP, w tym również realizowane w ramach klastrówi powiązań kooperacyjnych; specjalistyczne doradztwo na rzecz MŚP oraz klastrów i powiązań kooperacyjnych ( w tym bony na doradztwo). W odniesieniu do klastrów i powiązań kooperacyjnych dopuszcza się możliwość zakupu usług doradczych i szkoleń służących rozwojowi powiązania kooperacyjnego /klastra, w tym również ekspansji rynkowej, przygotowywania i rozwijania wspólnego produktu / usługi w formule wsparcia degresywnego, tzn. przyznawane byłoby ono na z góry określony czas, a wypłacane w ustalonych odstępach czasu, w oparciu o jednolite, malejące stawki. Wsparcie w obszarze specjalistycznego doradztwa będzie realizowane komplementarnie wobec działań na rzecz potencjału badawczo-rozwojowego oraz wzmocnienia kompetencji pracowników i potencjału pracodawców (szczególnie sektora MŚP) podejmowanych w ramach osi priorytetowej 1. Gospodarka wiedzy i osi priorytetowej 8 Rynek pracy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna projekty inwestycyjne dotyczące wytwarzania energii z odnawialnych źródeł energii (np. budowa jednostek o mniejszej mocy wytwarzania: małe źródła energii elektrycznej i cieplnej budowa, rozbudowa i modernizacja sieci dystrybucyjnych; inwestycje w zakłady dostarczające urządzenia niezbędne do produkcji energii ze źródeł odnawialnych; inwestycje w zakresie budowy lub modernizacji jednostek wytwarzania: energii elektrycznej wykorzystujących biomasę, biogaz, energię wiatru, słońca oraz wody, ciepła przy wykorzystaniu energii geotermalnej lub słonecznej, energii elektrycznej i ciepła w skojarzeniu spełniające wymogi kogeneracji (wytwarzanie energii ze źródeł odnawialnych).. Efektywność energetyczna modernizacja energetyczna budynków, wdrożenie energooszczędnych technologii produkcji (energia elektryczna, woda, ciepło, chłód); wprowadzenie systemów zarządzania energią; budowa, rozbudowa i modernizacja instalacji OZE, w tym również kogeneracji (jako integralna część przedsiębiorstwa, systemu produkcji); modernizacja i rozbudowa linii produkcyjnych na bardziej efektywne energetycznie. Oś priorytetowa: 4 47\n48 Regionalny Program Operacyjny Województwa Mazowieckiego (RPO WM) Głównym celem RPO WM jest wzrost konkurencyjności Mazowsza zapewniający poprawę poziomu życia jego mieszkańców przy zachowaniu zasad zrównoważonego rozwoju. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości prawie 3 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 9 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in.: bezpieczna żywność, inteligentne systemy zarządzania, nowoczesne usługi dla biznesu. W ramach RPO dla województwa mazowieckiego największe środki zostały przeznaczone na rozwój innowacyjności i przedsiębiorczości, transport, gospodarkę niskoemisyjną. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Mazowieckiego w Warszawie. Instytucją Pośredniczącą jest Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych. Alokacja EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia bezpieczna żywność, inteligentne systemy zarządzania, nowoczesne usługi dla biznesu, wysoka jakość życia. Osie priorytetowe RPO WM 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Innowacyjność i przedsiębiorczość 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Wzrost e-potencjału Mazowsza 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Przejście na gospodarkę niskoemisyjną 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Gospodarka przyjazna środowisku i społeczeństwu 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Rozwój regionalnego systemu transportowego 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Rozwój rynku pracy 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Wspieranie włączenia społecznego i walka z ubóstwem 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Edukacja dla rozwoju regionu 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Pomoc Techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Mazowiecka Jednostka Wdrażania Programów Unijnych 48\n49 Badania, rozwój technologiczny i innowacje Rozwój produktów i usług stworzenie lub rozwój istniejącego zaplecza badawczo-rozwojowego, służącego działalności innowacyjnej przedsiębiorstw; projekty B+R przedsiębiorstw, umożliwiające realizację regionalnych inteligentnych specjalizacji, obejmujące realizację projektu od fazy badań, przez prace rozwojowe, aż po wytworzenie linii demonstracyjnej; wdrożenie prac B+R w działalności przedsiębiorstwa. Preferencje: projekty ukierunkowane na wspieranie obszarów gospodarczych o największym potencjale rozwoju/ inteligentnych specjalizacji regionu; projekty zgodne z celami RIS; projekty zgodne z założeniami polityki klastrowej; projekty realizowane w partnerstwie, oparte na współpracy przedsiębiorstw oraz jednostek sfery B+R i/lub wzmacniające współpracę sieciową; projekty promujące niskoemisyjność, oszczędność energii i efektywne wykorzystanie zasobów naturalnych; projekty angażujące kapitał prywatny; projekty promujące staże dla studentów i pracowników naukowych w przedsiębiorstwach. wsparcie rozwoju działalności MŚP w regionie w tym szczególnie rozwój innowacyjności; uporządkowanie i przygotowanie terenów inwestycyjnych w celu nadania im nowych funkcji gospodarczych. Preferencje: projekty ukierunkowane na wspieranie obszarów gospodarczych o największym potencjale rozwoju/ inteligentnych specjalizacji regionu; projekty zgodne z celami RIS; projekty wprowadzające na rynek innowacyjne wyroby lub usługi i/lub nowe rozwiązania, w tym wykorzystujące technologie cyfrowe; projekty realizowane w partnerstwie, oparte na współpracy przedsiębiorstw oraz jednostek sfery B+R i/lub wzmacniające współpracę sieciową; projekty przyczyniające się do powstawania miejsc pracy; projekty, w których zakupiony sprzęt/maszyny zostaną wykorzystane do szkoleń praktycznych młodzieży i osób dorosłych objętych wsparciem w ramach PI 10.3, 10.3.bis; projekty zgodne z założeniami polityki klastrowej; projekty angażujące kapitał prywatny. pomoc bezzwrotna. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 Oś priorytetowa: 1 49\n50 Promocja i internacjonalizacja doradztwo dla przedsiębiorstw nastawionych na wzrost eksportu i zdobywanie nowych rynków zbytu; międzynarodowa współpraca przedsiębiorstw (w tym producentów rolno spożywczych); inwestycje przedsiębiorstw w zakresie internacjonalizacji (np. dostosowanie produkcji do wymagań rynku zagranicznego, tworzenie działów obsługi eksportu, certyfikacji, logistyka); promocja gospodarcza i turystyczna regionu (w wymiarze zarówno krajowym jak i regionalnym). Preferencje: projekty ukierunkowane na wspieranie obszarów gospodarczych o największym potencjale rozwoju/ inteligentnych specjalizacji regionu; projekty zgodne z celami RIS; projekty realizowane w partnerstwie, oparte na współpracy przedsiębiorstw oraz jednostek sfery B+R i/lub wzmacniające współpracę sieciową. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Rozwój cyfrowy. Technologie informacyjno - komunikacyjne wdrażanie zaawansowanych rozwiązań z zakresu technologii informacyjno - komunikacyjnych (TIK); rozwój produktów i usług opartych na handlu elektronicznym. Preferencje: projekty ukierunkowane na wspieranie obszarów gospodarczych o największym potencjale rozwoju/ inteligentnych specjalizacji regionu; projekty zgodne z celami RIS; projekty zapewniające kompleksowe/zintegrowane podejście; wykorzystanie systemów mobilnych oraz modelu chmury obliczeniowej w procesach biznesowych przedsiębiorstw.. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 Oś priorytetowa: 1 50\n51 Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna OZE - typy wspieranych działań: wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej pochodzącej ze źródeł odnawialnych wraz z ich podłączeniem do sieci dystrybucyjnej; budowa oraz modernizacja sieci dystrybucyjnych umożliwiających przyłączanie jednostek wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych. Preferencje: projekty ukierunkowane na wspieranie obszarów gospodarczych o największym potencjale rozwoju/ inteligentnych specjalizacji regionu; projekty tworzące,,zielone miejsca pracy; projekty przyczyniające się do zwiększenia jakości edukacji ekologicznej (w szczególności, zwiększające świadomość społeczną w zakresie OZE oraz energetyki prosumenckiej); projekty realizowane w partnerstwie, w szczególności będące efektem trwałej współpracy oraz akceptacji społecznej. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 Rozwój cyfrowy. Technologie informacyjno - komunikacyjne Efektywność energetyczna - typy wspieranych działań: kompleksowa termomodernizacja budynków użyteczności publicznej i budynków mieszkalnych; zmniejszenie energochłonności małych i średnich przedsiębiorstw; budowa lub przebudowa jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokosprawnej kogeneracji. Preferencje: projekty promujące niskoemisyjność, oszczędność energii i efektywne wykorzystanie zasobów naturalnych; projekty przyczyniające się do zwiększenia jakości edukacji ekologicznej; projekty wykorzystujące innowacyjne rozwiązania technologiczne w zakresie zastosowanych urządzeń i systemów; projekty z zakresu wysokosprawnej kogeneracji energii cieplnej i elektrycznej, w tym wytwarzanej również z odnawialnych źródeł energii. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 51\n52 Regionalny Program Operacyjny Województwa Opolskiego (RPO WO) Głównym celem RPO WO jest wzrost konkurencyjności Województwa Opolskiego zapewniający poprawę poziomu życia jego mieszkańców przy zachowaniu zasad zrównoważonego rozwoju. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości blisko 1 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 12 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in: technologie chemiczne, technologia rolno-spożywcza, energetyka. W ramach RPO dla województwa opolskiego największe środki zostały przeznaczone na transport, gospodarkę niskoemisyjną, rozwój konkurencyjnego rynku pracy. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Opolskiego w Opolu. Alokacja: EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa opolskiego technologie chemiczne, budownictwo i drewno, przemysł maszynowy i metalowy, przemysł energetyczny, technologia rolno-spożywcza. Osie priorytetowe RPO WO: 1. Oś PRIORYTETOWA 1 Innowacje w gospodarce 2. Oś PRIORYTETOWA 2 E-opolskie 3. Oś PRIORYTETOWA 3 Konkurencyjna gospodarka 4. Oś PRIORYTETOWA 4 Gospodarka niskoemisyjna 5. Oś PRIORYTETOWA 5 Zapobieganie zagrożeniom 6. Oś PRIORYTETOWA 6 Ochrona środowiska, dziedzictwa kulturowego i naturalnego 7. Oś PRIORYTETOWA 7 Zrównoważony transport na rzecz mobilności mieszkańców 8. Oś PRIORYTETOWA 8 Konkurencyjny rynek pracy 9. Oś PRIORYTETOWA 9 Integracja społeczna 10. Oś PRIORYTETOWA 10 Wysoka jakość edukacji 11. Oś PRIORYTETOWA 11 Inwestycje w infrastrukturę społeczną 12. Oś PRIORYTETOWA 12 Pomoc techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowskie Województwa Opolskiego 52\n53 Badania, rozwój technologiczny i innowacje budowa, rozbudowa, zakup wyposażenia dla zaplecza badawczo-rozwojowego w celu rozwoju działalności innowacyjnej przedsiębiorstw; inwestycje w sferę B+R w przedsiębiorstwach, umożliwiające rozwój branż zidentyfikowanych jako specjalizacje regionalne, w tym specjalizacje inteligentne, obejmujące realizację projektu od fazy badań, przez prace rozwojowe, aż po wytworzenie linii demonstracyjnej; zakup i wdrożenie nowych technologii/wyników prac B+R, w tym patentów licencji, know-how lub innej nieopatentowanej wiedzy technicznej związanej z wdrażaniem prac B+R w działalności przedsiębiorstw; dokapitalizowanie funduszy pożyczkowych/poręczeniowych; dokapitalizowanie innych publicznych instytucji finansowych oferujących zwrotne instrumenty finansowe. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Rozwój cyfrowy. Technologie informacyjno - komunikacyjne Efektywność energetyczna - typy wspieranych działań: rozwój produktów i usług opartych na TIK w przedsiębiorstwach, w tym umożliwiających ich internacjonalizację; zakup sprzętu i oprogramowania umożliwiający wprowadzenie nowej e-usługi; wdrożenie wirtualnych systemów obsługi działalności MSP; rozwój działalności on-line poprzez wdrożenie systemów zarządzania sprzedażą i usługami; zakup licencji na oprogramowanie; wdrożenie nowoczesnych rozwiązań informatycznych w organizacji i zarządzaniu przedsiębiorstwem; wsparcie szkoleniowe w zakresie rozwoju produktów i usług opartych na TIK (jako element uzupełniający projektu). pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 Oś priorytetowa: 2 53\n54 Rozwój nowych produktów i usług Promocja i internacjonalizacja rozwój działalności inwestycyjnej przedsiębiorstw z sektora MSP; rozwój działalności inwestycyjnej przedsiębiorstw społecznych; dokapitalizowanie funduszy pożyczkowych/poręczeniowych; dokapitalizowanie innych publicznych instytucji finansowych oferujących zwrotne instrumenty finansowe. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 Rozwój klastrów regionalnych i lokalnych wsparcie aktywności inwestycyjnej przedsiębiorstw; wzmocnienie powiązań kooperacyjnych przedsiębiorstw, szkół wyższych, jednostek naukowych, IOB oraz innych instytucji i organizacji (klastrów). pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 wsparcie współpracy gospodarczej przedsiębiorstw w wymiarze krajowym i międzynarodowym; promocja gospodarcza produktów i usług, w tym udział w wydarzeniach krajowych i międzynarodowych, m.in. w targach; promocja gospodarcza i turystyczna regionu w wymiarze krajowym i międzynarodowym; promocja przedsiębiorstw na rynkach krajowych i międzynarodowych, w tym branży rolno-spożywczej. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 Rozwój kadr (usługi rozwojowe) poprawa jakości zarządzania rozwojem MSP (zarządzanie strategiczne, zarządzanie zasobami ludzkimi i zarządzanie w sytuacji kryzysowej); szkolenia dla kadr zarządzających i pracowników MSP oraz doradztwo dla MSP w zakresie zgodnym ze zdiagnozowanymi potrzebami; wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych, w tym przekwalifikowanie pracowników oraz pomoc w zmianie profilu działalnośc pomoc bezzwrotna. 54\n55 Regionalny Program Operacyjny Województwa Podkarpackiego (RPO WP) Głównym celem RPO WP jest wzmocnienie i efektywne wykorzystanie gospodarczych i społecznych potencjałów regionu dla zrównoważonego i inteligentnego rozwoju województwa. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości ponad 2 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 10 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in. lotnictwo i kosmonautyka, poprawa jakości życia, informatyka. W ramach RPO dla województwa podkarpackiego największe środki zostały przeznaczone na rozwój infrastruktury komunikacyjnej, wzmocnienie konkurencyjności i innowacyjności gospodarki, czystą energię. Alokacja: EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa podkarpackiego lotnictwo i kosmonautyka, jakość życia, informatyka, telekomunikacja. Osie priorytetowe RPO WP: 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Konkurencyjna i innowacyjna gospodarka 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Cyfrowe podkarpackie 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Czysta energia 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Ochrona środowiska naturalnego i dziedzictwa kulturowego 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Infrastruktura komunikacyjna 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Spójność przestrzenna i społeczna 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Regionalny rynek pracy 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Integracja społeczna 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Jakość edukacji i kompetencji w regionie 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Pomoc techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Podkarpackiego w Rzeszowie. rpo.podkarpackie.pl/ 55\n56 Badania, rozwój technologiczny i innowacje stworzenie lub rozwój istniejącego zaplecza badawczo-rozwojowego przedsiębiorstw oraz jednostek naukowych, służącego działalności innowacyjnej; projekty B+R przedsiębiorstw, obejmujące realizację badań, prac rozwojowych, aż po wytworzenie linii demonstracyjnej; projekty związane z wdrożeniem prac B+R w działalności przedsiębiorstw. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 Promocja i internacjonalizacja Rozwój produktów i usług wsparcie rozwoju nowopowstałych firm w zakresie rozwoju produktów i usług opartych na TIK, sprzedaży produktów i usług w Internecie (handel elektroniczny), tworzenia i udostępniania usług elektronicznych; wsparcie inwestycyjne przedsiębiorstw społecznych; wsparcie rozwoju istniejących MŚP poprzez dofinansowanie projektów inwestycyjnych ukierunkowanych na wdrażanie nowych rozwiązań produkcyjnych, usługowych, technologicznych, organizacyjnych, informatycznych i ekoefektywnych; wsparcie inwestycyjne w MŚP poprawiające potencjał konkurencyjny firm z sektora turystyki. pomoc bezzwrotna promocja gospodarcza i turystyczna regionu w wymiarze krajowym i międzynarodowym. Oś priorytetowa: 1 tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 56\n57 Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna produkcja energii elektrycznej oparta na ogniwach fotowoltaicznych; produkcja energii cieplnej oparta na kolektorach słonecznych; budowa instalacji wykorzystujących biogaz, przetworzoną biomasę do produkcji energii elektrycznej i cieplnej; budowa małych elektrowni wodnych, wykorzystujących inwestycje związane z gospodarką wodną; produkcja energii w mikroźródłach.; wytwarzanie energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych wraz z podłączeniem do sieci dystrybucyjnej/przesyłowej, w oparciu o moc instalowanej elektrowni/jednostki: energia wodna, energia wiatru, energia słoneczna, energia geotermalna, energia biogazu, energia biomasy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 3 Rozwój kadr (usługi rozwojowe) diagnoza potrzeb rozwojowych dla firm, realizacja określonych usług rozwojowych wynikających z indywidualnych potrzeb przedsiębiorcy; podnoszenie świadomości kadr zarządzających przedsiębiorstw w zakresie korzyści płynących z inwestycji w kapitał ludzki przedsiębiorstwa; wsparcie procesów adaptacyjnych i modernizacyjnych przedsiębiorstw, np.: wsparcie doradcze na rzecz zapobiegania sytuacjom kryzysowym przedsiębiorstw, które odczuwają negatywne skutki zmiany gospodarczej; zapewnienie przedsiębiorcy, który znalazł się w sytuacji kryzysowej wsparcia doradczo-szkoleniowego w zakresie opracowania i wdrożenia planu/ strategii restrukturyzacji; podnoszenie świadomości kadr zarządzających restrukturyzowanych przedsiębiorstw w zakresie możliwości wsparcia przechodzonego procesu zmiany; kompleksowe wsparcie outplacementowe bazujące na narzędziach związanych ze szkoleniami zawodowymi, poradnictwem psychologiczno- -zawodowym, wsparciem zatrudnienia w formie staży, praktyk zawodowych, pośrednictwa pracy, wsparcie rozpoczynania działalności gospodarczej poprzez działania szkoleniowo-doradcze oraz środki (bezzwrotne i zwrotne) na rozpoczynanie działalności gospodarczej, dodatki związane z podejmowaniem pracy poza miejscem zamieszkania. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna 57\n58 Regionalny Program Operacyjny Województwa Podlaskiego (RPO WP) Głównym celem RPOWP jest wzrost konkurencyjności gospodarki kształtowanej w oparciu o inteligentne specjalizacje. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości ponad 1 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 10 osi priorytetowych. Wiodące tematy wsparcia to zielony przemysł oraz specjalizacja na rynku wschodnim. W ramach RPO dla województwa podlaskiego największe środki zostały przeznaczone na wzmocnienie potencjału konkurencyjności gospodarki regionu, transport, gospodarkę niskoemisyją. Alokacja: EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa podlaskiego: przemysł zielony, specjalizacja na rynku wschodnim. Osie priorytetowe RPO WP: 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Wzmocnienie potencjału i konkurencyjności gospodarki regionu 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Przedsiębiorczość i aktywność zawodowa 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Kompetencje i kwalifikacje 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Poprawa dostępności transportowej 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Gospodarka niskoemisyjna 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Ochrona środowiska i racjonalne gospodarowanie jego zasobami 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Poprawa spójności społecznej 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Infrastruktura dla usług użyteczności publicznej 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Rozwój lokalny 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Pomoc techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Podlaskiego w Białymstoku. 58\n59 Badania, rozwój technologiczny i innowacje tworzenie lub rozwój zaplecza badawczo-rozwojowego, służącego działalności innowacyjnej (inwestycje w aparaturę, sprzęt, technologie i inną niezbędną infrastrukturę B+R, która służy tworzeniu innowacyjnych produktów i usług); prowadzenie prac B+R przez przedsiębiorstwa we własnym zakresie lub poprzez nabycie usług od innych jednostek, w tym także spoza regionu/kraju; wdrożenia wyników prac badawczo-rozwojowych. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 Promocja i internacjonalizacja promocja gospodarcza i turystyczna regionu w wymiarze krajowym i międzynarodowym. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 Rozwój produktów i usług wdrażanie innowacji technicznych (produktowych i technologicznych), marketingowych i organizacyjnych (ukierunkowanie na innowacje otwarte, innowacje związane ze specjalizacjami regionalnymi lub lokalnymi), np. rozbudowa przedsiębiorstwa prowadzącą do wprowadzenia na rynek nowych produktów/usług; działania mające na celu dokonanie zasadniczych zmian procesu produkcyjnego lub zmianę w sposobie świadczenia usług, skutkujące wprowadzeniem na rynek nowych lub ulepszonych produktów/usług; inwestycje w nowoczesne maszyny i sprzęt produkcyjny; inwestycje ograniczające materiało - i energochłonność oraz związane z odzyskiem surowców wtórnych; działania w zakresie dostosowania istniejących instalacji do wymogów najlepszych dostępnych technik (best available technology BAT), wdrażania systemów zarządzania środowiskowego oraz uzyskania certyfikowanych ekoznaków; inwestycje związane z ograniczeniem emisji zanieczyszczeń powietrza. pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 1 59\n60 Rozwój cyfrowy. Technologie informacyjno - komunikacyjne zastosowanie technologii informacyjno-komunikacyjnych w mikro, małych i średnich przedsiębiorstwach (np. wdrożenie wirtualnego systemu obsługi działalności MŚP, wdrożenie nowoczesnych rozwiązań informatycznych w organizacji i zarządzaniu przedsiębiorstwem, stworzenie portalu pracowniczego do zarządzania zasobami personalnymi on-line); rozwiązania informatyczne sprzyjające oszczędności energii i wspierające wdrożenie zielonej rachunkowości w przedsiębiorstwie; operacje związane z rozwojem produktów i usług opartych na TIK, np. zakup sprzętu, oprogramowania, usług doradczych umożliwiający wprowadzenie nowej e-usługi; sprzedaż produktów i usług (np. wdrożenie systemu zarządzania sprzedażą i usługami, zakup licencji na oprogramowanie); wsparcie projektów polegających na oferowaniu usług realizowanych za pomocą technologii komplementarnych do TIK (np. za pomocą nadawania naziemnego sygnału cyfrowego DVB-T, oraz technologii pochodnych). Rozwój produktów i usług diagnoza potrzeb rozwojowych dla firm, realizację określonych usług rozwojowych wynikających z indywidualnych potrzeb przedsiębiorcy; procesy adaptacyjne i modernizacyjne przedsiębiorstw, np.: wsparcie doradcze na rzecz zapobiegania sytuacjom kryzysowym przedsiębiorstw, które odczuwają negatywne skutki zmiany gospodarczej zapewnienie przedsiębiorcy, który znalazł się w sytuacji kryzysowej wsparcia doradczo-szkoleniowego w zakresie opracowania i wdrożenia planu/ strategii restrukturyzacji podnoszenie świadomości kadr zarządzających restrukturyzowanych przedsiębiorstw w zakresie możliwości wsparcia przechodzonego procesu zmiany outplacement. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 2 pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 1 60\n61 Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna OZE - typy wspieranych działań: rozwój jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła z biomasy, biogazu, energii wiatru, słońca, wody oraz Ziemi (geotermia); rozwój infrastruktury wytwórczej biokomponentów i biopaliw produkowanych w dużej mierze z surowców odpadowych i pozostałości z produkcji rolniczej oraz przemysłu rolno-spożywczego; budowa oraz modernizacja sieci umożliwiających przyłączenie jednostek wytwarzania energii elektrycznej przy pomocy OZE do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego. Priorytety: Preferowane będą mikroinstalacje służące do produkcji energii z biogazu, zagospodarowujące odpady pochodzące z rolnictwa i hodowli oraz instalacje wykorzystujące energię słoneczną. W przypadku biogazowni istotnym aspektem w ocenie inwestycji będzie kompleksowość koncepcji zagospodarowania ciepła. Efektywność energetyczna - typy wspieranych działań: audyty energetyczne (przemysłowe); inwestycje, modernizacja i ulepszenia wprowadzające do zakładów nowe obiekty, systemy sterowania, instalacje i urządzenia techniczne, mające na celu poprawę efektywności energetycznej; budowa urządzeń do produkcji energii na własne potrzeby w oparciu o OZE; wdrażanie systemów zarządzania energią i jej jakością. pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 5 pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 5 61\n62 Regionalny Program Operacyjny Województwa Pomorskiego (RPO WP) Głównym celem PR WP jest wzmocnienie rozwoju w sferach gospodarczej, edukacji, aktywności zawodowej i społecznej przy wykorzystaniu specyficznych potencjałów poszczególnych obszarów. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości blisko 2 mld EURO. Tematy wiodące wsparcia to m.in. nowe technologie, energetyka, logistyka. W ramach RPO dla województwa pomorskiego największe środki zostały przeznaczone na poprawę mobilności, zwiększanie zatrudnienia, pozyskiwanie czystej energii. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego w Gdańsku. Alokacja: EURO Osie priorytetowe RPO WP: 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Komercjalizacja wiedzy 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Przedsiębiorstwa 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Edukacja 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Kształcenie zawodowe 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Zatrudnienie 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Integracja 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Zdrowie 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Konwersja 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Mobilność 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Energia 11. OŚ PRIORYTETOWA 11 Środowisko 12. OŚ PRIORYTETOWA 12 Pomoc techniczna Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa pomorskiego: technologia informacyjna i komunikacyjna, energetyka, logistyka, usługi biznesowe, branża farmaceutyczna i kosmetyczna, biotechnologia, przemysły kreatywne, technologia off-shore. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Pomorskiego w Gdańsku dpr.pomorskie.eu/ 62\n63 Badania, rozwój technologiczny i innowacje proces projektowy (od fazy badawczej do proof-of- -concept); proces urynkowienia produktów; uzyskanie praw wyłącznych dla własnych rozwiązań technologicznych, w tym na uzyskanie ochrony własności przemysłowej zagranicą; tworzenie i rozwój zaplecza B+R, w tym zakup aparatury specjalistycznej i urządzeń laboratoryjnych; zakup i wdrożenie wyników prac B+R oraz praw własności intelektualnej (patentów, licencji, know- -how lub innej nieopatentowanej wiedzy technicznej); projekty badawczo-wdrożeniowe, zmierzające do komercjalizacji wyników, realizowane przez instytucje B+R we współpracy z przedsiębiorstwami; zaawansowane usługi badawcze świadczone przez jednostki B+R na rzecz przedsiębiorstw zgodnie ze zgłaszanym przez nie popytem. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna Rozwój produktów i usług inwestycje podstawowe: inwestycje związane z wyposażeniem nowych lub doposażeniem istniejących stanowisk pracy, jak również z wdrażaniem nowych rozwiązań produkcyjnych, technologicznych, organizacyjnych, informatycznych i ekoefektywnych; inwestycje profilowane: zmiana procesu produkcyjnego lub sposobu świadczenia usług, zakup maszyn i sprzętu czy rozbudowa zaplecza umożliwiające istotne poszerzenie rynków zbytu, poszerzenie palety oferowanych produktów lub znaczącą poprawę ich jakości; technologie informacyjno-komunikacyjne; inwestycje i rozwiązania organizacyjne (w tym wdrażanie systemów zarządzania środowiskowego) służące redukcji wodo-, surowco-, materiałotransporto- i energochłonności procesów produkcyjnych. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 1 Oś priorytetowa: 2 63\n64 Promocja i internacjonalizacja nawiązywanie kontaktów gospodarczych z partnerami zagranicznymi; badania i analizy pod kątem priorytetowych branż eksportowych i rynków zbytu; tworzenie i rozwój branżowych centrów informacyjnych; współpraca z zagranicznymi przedstawicielstwami samorządowymi i gospodarczymi; wizyty studyjne, misje gospodarcze oraz udział w międzynarodowych imprezach targowo-wystawienniczych. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna. Oś priorytetowa: 2 Rozwój kadr (usługi rozwojowe) wdrożenie kompleksowej i zindywidualizowanej oferty wsparcia pracodawców (poprzedzonej diagnozą potrzeb), w tym w zakresie identyfikacji i analizy potrzeb szkoleniowych oraz późniejszej realizacji procesu szkolenia, specjalistycznego doradztwa, mentoringu oraz coachingu; outplacement. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna przedsięwzięcia polegające na wykorzystaniu źródeł energii odnawialnej (wiatru, słońca, wody, biomasy, biogazu, ziemi) w celu produkcji energii elektrycznej i/lub cieplnej, przy czym interwencja w zakresie energetyki wodnej dotyczyć będzie wyłącznie modernizacji istniejących obiektów; budowa lub modernizacja źródeł produkujących energię z OZE, w tym zakup niezbędnych urządzeń, jak również budowa infrastruktury służącej przyłączeniu źródła do sieci; inwestycje w zakresie przebudowy lub rozbudowy dystrybucyjnej sieci elektroenergetycznej, wyłącznie w celu umożliwienia przyłączania do niej nowych źródeł produkujących energięz OZE. W zakresie wykorzystania energii słońca wspierane będą przede wszystkim systemy fotowoltaiczne. W zakresie systemów ogrzewania opartych na pompach ciepła wspierane będą przede wszystkim systemy niewykorzystujące dodatkowych instalacji kolektorów słonecznych. Wyklucza się wsparcie systemów i instalacji zasilających niskotemperaturowe wewnętrzne instalacje grzewcze, zlokalizowanych w obiektach przyłączonych do lokalnej sieci ciepłowniczej. W zakresie produkcji i wykorzystania biogazu oraz jego dystrybucji wspierane będą przede wszystkim instalacje, w których poddaje się odzyskowi odpady organiczne (szczególnie z produkcji rolno-spożywczej), wykorzystuje nadwyżki surowców organicznych oraz takie, w których następuje zagospodarowanie pofermentu, w tym do produkcji nawozów. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna 64\n65 Regionalny Program Operacyjny Województwa Śląskiego (RPO WSL) Głównym celem RPO WSL jest poprawa spójności społecznej, gospodarczej i przestrzennej poprzez inteligentne wykorzystanie endogenicznych potencjałów regionu. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości blisko 3,5 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 13 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in. energetyka, medycyna, technologie komunikacyjno-informacyjne. W ramach RPO dla województwa śląskiego największe środki zostały przeznaczone na rozwój niskoemisyjnej gospodarki, poprawę energetycznej efektywności, pozyskiwanie czystej energii oraz transport i rewitalizację i infrastrukturę społeczną i zdrowotną. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego w Katowicach. Alokacja: EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa śląskiego energetyka, medycyna, ICT. Osie priorytetowe RPO WSL: 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Nowoczesna gospodarka 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Cyfrowe śląskie 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Konkurencyjność MŚP 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Efektywność energetyczna, odnawialne źródła energii i gospodarka niskoemisyjna 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Ochrona środowiska i efektywne wykorzystanie zasobów 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Transport 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Regionalny rynek pracy 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Regionalne kadry gospodarki opartej na wiedzy 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Włączenie społeczne 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Rewitalizacja oraz infrastruktura społeczna i zdrowotna 11. OŚ PRIORYTETOWA 11 Wzmocnienie potencjału edukacyjnego 12. OŚ PRIORYTETOWA 12 Infrastruktura edukacyjna 13. OŚ PRIORYTETOWA 13 Pomoc techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Śląskiego w Katowicach. rpo.slaskie.pl/ 65\n66 Badania, rozwój technologiczny i Rozwój produktów i usług innowacje prace badawczo-rozwojowe prowadzone przez projekty koncentrujące się na pozyskaniu i implementacji innowacji produktowych i procesowych przedsiębiorstwa na terenie województwa śląskiego; z możliwością zastosowania innowacji nietechnologicznych jako wspomagające wraz z możliwością projekty polegające na wdrożeniu własnych lub zakupionych wyników badań naukowych oraz technologii; projekty w zakresie przedsięwzięć turystycznych, ich promocji; transfer wiedzy i praw niematerialnych związanych wykorzystujących potencjał turystyczny i kulturowy oraz walory krajobrazowo-przyrodnicze regio- z wdrażanym produktem lub usługą; pozyskanie praw wyłącznych dla własnych rozwiązań technicznych. inwestycje w rozwój klastrów nu; regionalnych pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 1 Badania, rozwój technologiczny i Inwestycje w rozwiązania teleinformatyczne służące rozwojowi przedsiębiorstwa, a w szczególności: rozwojowi produktów i usług opartych na technologiach informacyjno - komunikacyjnych (w tym treści cyfrowe), sprzedaży produktów i usług w Internecie, tworzeniu i udostępnianiu usług elektronicznych, jak również usprawniających pozostałe procesy biznesowe. pomoc bezzwrotna pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 3 Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna budowa i przebudowa infrastruktury służącej do produkcji i dystrybucji energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych w przedsiębiorstwach. Oś priorytetowa: 4 Oś priorytetowa: 2 66\n67 Rozwój kadr (usługi rozwojowe) dostarczanie kompleksowych usług (m.in. doradczych, szkoleniowych) dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, klastrów oraz Instytucji Otoczenia Biznesu; wsparcie dla modernizowanych przedsiębiorstw poprzez usługi okołobiznesowe; doradztwo oraz animowanie współpracy gospodarczej przyczyniającej się do wzmacniania MŚP; wsparcie doradcze na rzecz zapobiegania sytuacjom kryzysowym przedsiębiorstw, które odczuwają negatywne skutki zmiany gospodarczej; wspieranie rozwoju kwalifikacji pracowników, zgodnie ze zdiagnozowanymi potrzebami pracodawców. tryb pozakonkursowy. Badania, rozwój technologiczny i innowacje inicjatywy klastrowe lub działalność klastrów utworzonych wokół kluczowych obszarów technologicznych wskazanych w Programie Rozwoju Technologii Województwa Śląskiego na lata ; współpraca B+R nauki i biznesu (sieciowanie, tworzenie platform współpracy); staże i szkolenia praktyczne dla naukowców w przedsiębiorstwach i przedsiębiorców w jednostkach naukowych; zkolenia w zakresie transferu i komercjalizacji wiedzy oraz ochrony własności przemysłowej. tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 8 Oś priorytetowa: 8 67\n68 Regionalny Program Operacyjny Województwa Świętokrzyskiego (RPO WŚ) Głównym celem RPO WŚ jest rozwój gospodarki. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości ponad 1 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 11 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in. rozwój przemysłu odlewniczo-metalowego, budownictwo, turystyka prozdrowotna. W ramach RPO dla województwa świętokrzyskiego największe środki zostały przeznaczone na ochronę dziedzictwa naturalnego i kulturowego, poprawę konkurencyjności gospodarki, poprawę efektywności energetycznej i pozyskiwanie czystej energii. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego w Kielcach. Alokacja: EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa świętokrzyskiego: przemysł odlewniczo-metalowy, budownictwo, turystyka prozdrowotna, zdrowa żywność, technologia informacyjno-komunikacyjna, efektywne wykorzystanie energii. Osie priorytetowe RPO WŚ: 1. Oś priorytetowa 1. Innowacje i nauka 2. Oś priorytetowa 2. Konkurencyjna gospodarka 3. Oś priorytetowa 3. Efektywna i zielona energia 4. Oś priorytetowa 4. Dziedzictwo naturalne i kulturowe 5. Oś priorytetowa 5. Nowoczesna komunikacja 6. Oś priorytetowa 6. Rozwój miast 7. Oś priorytetowa 7. Sprawne usługi publiczne 8. Oś priorytetowa 8. Rozwój edukacji i aktywne społeczeństwo 9. Oś priorytetowa 9. Włączenie społeczne i walka z ubóstwem 10. Oś priorytetowa 10. Otwarty rynek pracy 11. Oś priorytetowa 11. Pomoc Techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Świętokrzyskiego w Kielcach 68\n69 Badania, rozwój technologiczny i innowacje stworzenie lub rozwój istniejącego zaplecza badawczo-rozwojowego, służącego działalności innowacyjnej przedsiębiorstwa, m.in. zakup przez mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa wyposażenia niezbędnego do tworzenia i rozwoju infrastruktury B+R; projekty B+R realizowane przez mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa umożliwiające, m.in. realizację regionalnych inteligentnych specjalizacji, obejmujące realizację projektu od fazy badań, przez prace rozwojowe, aż po wytworzenie linii demonstracyjnej; projekty związane z wdrożeniem prac B+R w działalności mikro, małych i średnich przedsiębiorstw, w tym zakupu wyników prac B+R/technologii, praw do własności intelektualnej, w tym patentów, licencji, know-how lub innej nieopatentowanej wiedzy technicznej związanej z wdrażanym produktem lub usługą; utworzenie i rozwój instrumentów finansowych służących zwiększaniu innowacyjności (fundusze pożyczkowe, poręczeniowe, instrumenty mieszane); wsparcie rozwoju klastrów w kluczowych dla rozwoju regionu dziedzinach o zasięgu lokalnym lub regionalnym. Rozwój cyfrowy. Technologie informacyjno - komunikacyjne wsparcie rozwoju działalności on-line przedsiębiorstw w tym, m.in. zakup sprzętu i oprogramowania; wdrożenie nowoczesnych rozwiązań informatycznych w organizacji i zarządzaniu przedsiębiorstwem, w tym stworzenie strony internetowej do zarządzania zasobami personalnymi on-line, wdrożenie systemu zarządzania sprzedażą i usługami; kompleksowe wsparcie szkoleniowe w zakresie handlu elektronicznego, w tym oprogramowania i technologii adresowanych do niepełnosprawnego użytkownika Internetu. pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 2 pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 1 69\n70 Promocja i internacjonalizacja inwestycje w zakresie internacjonalizacji poprzez dostosowanie produkcji do wymagań rynku zagranicznego, tworzenie działów obsługi eksportu, certyfikacji; logistyka, spedycja; promocja gospodarcza i turystyczna regionu (w wymiarze zarówno krajowym jak i międzynarodowym); międzynarodowa współpraca gospodarcza przedsiębiorstw (w tym producentów rolno spożywczych). pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 8 Promocja i internacjonalizacja rozbudowa przedsiębiorstwa, prowadzącą do wprowadzenia na rynek nowych produktów/usług (w tym turystycznych); dokonywanie zasadniczych zmian procesu produkcyjnego lub zmiana w sposobie świadczenia usług, skutkujące wprowadzeniem na rynek nowych lub ulepszonych produktów/usług przy jednoczesnym zwiększeniu zatrudnienia; inwestycje w nowoczesne maszyny i sprzęt produkcyjny; rozwój klastrów regionalnych i lokalnych pomoc bezzwrotna oraz zwrotna Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna OZE - typy wspieranych działań: inwestycje w wytwarzanie energii elektrycznej i cieplnej pochodzącej ze wszystkich źródeł odnawialnych (energia wodna, wiatru, słoneczna, geotermalna, biogazu, biomasy) wraz z podłączeniem do sieci dystrybucyjnej; budowa instalacji do produkcji biokomponentów i biopaliw; budowa oraz modernizacja zakładów do produkcji urządzeń OZE; budowa lub modernizacja jednostek wytwarzania energii elektrycznej i ciepła w wysokiej kogeneracji z OZE. Efektywność energetyczna - typy wspieranych działań: projekty dotyczące poprawy efektywności energetycznej (w tym z uwzględnieniem OZE) w mikro, małych i średnich przedsiębiorstwach, skutkujących zmniejszeniem zużycia i strat wody, energii elektrycznej, energii cieplnej; przedsięwzięcia polegające na wykorzystaniu surowców wtórnych w procesie produkcyjnym; projekty wdrażające systemy zarządzania energią w przedsiębiorstwach, m.in. skutkujące zmniejszeniem strat wody, energii elektrycznej, energii cieplnej. pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 3 70\n71 Regionalny Program Operacyjny Warmia i Mazury (RPO WiM) Główne cele RPO WiM to budowanie bazy dochodowej województwa (unikać się będzie finansowania projektów, generujących nadmierne koszty utrzymania) oraz wzrost zatrudnienia. Na realizację programu przewidziano wsparcie w wysokości blisko 2 mld EURO. Program realizowany jest w ramach 12 osi priorytetowych. Tematy wiodące wsparcia to m.in. rozwój branży meblarskiej oraz działania dla zrównoważonego rozwoju (ekonomia wody, żywność wysokiej klasy). W ramach RPO dla województwa warmińsko mazurskiego największe środki zostały przeznaczone na rozwój regionalnej inteligentnej gospodarki, transport, poprawę energetycznej efektywności. Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko Mazowieckiego w Olsztynie. Alokacja: EURO Inteligentne specjalizacje tematy wiodące wsparcia dla województwa warmińsko mazurskiego ekonomia wody, meblarstwo, żywność wysokiej jakości. Osie priorytetowe RPO WŚ: 1. OŚ PRIORYTETOWA 1 Inteligentna gospodarka Warmii i Mazur 2. OŚ PRIORYTETOWA 2 Kadry dla gospodarki 3. OŚ PRIORYTETOWA 3 Cyfrowy region 4. OŚ PRIORYTETOWA 4 Efektywność energyczna 5. OŚ PRIORYTETOWA 5 Środowisko przyrodnicze i racjonalne wykorzystanie zasobów 6. OŚ PRIORYTETOWA 6 Kultura i dziedzictow 7. OŚ PRIORYTETOWA 7 Infrastruktura trasportowa 8. OŚ PRIORYTETOWA 8 Obszary wymagające rewitalizacji 9. OŚ PRIORYTETOWA 9 Dostęp do wysokiej jakośći usług publicznych 10. OŚ PRIORYTETOWA 10 Regionalny rynek pracy 11. OŚ PRIORYTETOWA 11 Włączenie społeczne 12. OŚ PRIORYTETOWA 12 Pomoc techniczna Instytucją Zarządzającą Programu jest Urząd Marszałkowski Województwa Warmińsko Mazowieckiego w Olsztyni 71\n72 Badania, rozwój technologiczny i innowacje Promocja i internacjonalizacja własna działalność B+R przedsiębiorstw: tworzenie i rozwój infrastruktury B+R w przedsiębiorstwach (w tym centra badawczo-rozwojowe); wsparcie prac B+R firm oraz wdrożenia własnych wyników badań naukowych; (w tym wsparcie w zakresie ochrony własności intelektualnej - uzyskania praw wyłącznych dla własnych rozwiązań technicznych); zakup usług B+R oraz wykorzystanie w przedsiębiorstwach wyników badań/ rozwiązań technologicznych wypracowanych z sektorem naukowym: bon na nawiązanie współpracy projekty mające na celu zakup usług B+R, doradczych oraz technologii; bon na rozwój współpracy poprzez projekty B+R rozwój nowych lub udoskonalenie obecnie oferowanych i wykorzystywanych produktów/ usług/ technologii, przygotowanie do uzyskania akredytacji i certyfikacji, proces akredytacji i certyfikacji oraz proces uzyskiwania ochrony praw własności intelektualnej; kontrakt B+R wsparcie dużych przedsięwzięć badawczo-rozwojowych połączonych z wdrożeniem opracowanych technologii i/lub produktów; wsparcie wspólnych przedsięwzięć grup przedsiębiorstw związanych z prowadzeniem prac B+R. wsparcie działalności przedsiębiorstw nastawionych na wzrost eksportu i zdobywania nowych rynków zbytu (w tym działania zwiększające świadomość przedsiębiorstw o potrzebie i korzyściach internacjonalizacji) usługi związane z internacjonalizacją MŚP, w tym: dostarczanie informacji na temat dostępnych funduszy i instrumentów wsparcia dla przedsiębiorców w zakresie eksportu (kredyty i gwarancje rządowe, ubezpieczenia kredytów, programy na udział przedsiębiorców w targach i wystawach); badanie i weryfikacja wiarygodności konkretnych biznesowych partnerów zagranicznych przede wszystkim z rynków wschodnich; udział przedsiębiorstw w międzynarodowych (krajowych i zagranicznych) targach, wystawach branżowych, misjach gospodarczych, spotkaniach brokerskich, kooperacyjnych; pomoc prawna związana z internacjonalizacją firm; wsparcie inwestycyjne rozwoju przedsiębiorstw związanego z internacjonalizacją; promocja gospodarcza regionu (projekty sieciowe) wraz z profesjonalizacją obsługi: inwestycyjna, oferty biznesowej regionu, turystyczna. pomoc bezzwrotna tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: 1 Oś priorytetowa: 1 72\n73 Rozwój produktów i usług Rozwój cyfrowy. Technologie informacyjno - komunikacyjne inwestycje w nowoczesne maszyny i sprzęt produkcyjny, ewentualnie wraz z niezbędną infrastrukturą; wprowadzanie innowacji produktowych i procesowych; wprowadzanie na rynek nowych produktów/usług (w tym pakietowych produktów turystycznych); odtwarzanie gospodarczego dziedzictwa regionu w tradycyjnych zawodach, produktach i usługach (np. kulinarnych); wydatki obrotowe towarzyszące projektom. pomoc bezzwrotna - jedynie w odniesieniu do wsparcia spakietyzowanych produktów turystycznych oraz przedsięwzięć prowadzących do odtwarzania gospodarczego dziedzictwa regionu w tradycyjnych zawodach, produktach i usługach (np. kulinarnych); Oś priorytetowa: 1 inwestycje w zakresie rozwoju produktów i usług opartych na TIK, sprzedaży produktów i usług w Internecie (handel elektroniczny), tworzenia i udostępniania usług elektronicznych odpowiadających ich potrzebom, wprowadzania procesów modernizacyjnych; przedsięwzięcia polegające na usprawnieniu procesów zarządczych w przedsiębiorstwach (inteligentne systemy zarządzania: zarządzanie zasobami ludzkimi, towarowymi i usługowymi, zarządzanie systemami finansowo-księgowymi, zarządzanie produkcją, automatyzacja procesu produkcyjnego) oraz kontaktów z klientem; rozwój współpracy między przedsiębiorstwami w oparciu o rozwiązania teleinformatyczne; tworzenie systemu mazurskich kart turystycznych w formie sail pass wraz z serwisem rezerwacyjno- -sprzedażowym; szkolenia w zakresie rozwoju produktów i usług jako element uzupełniający projekt tryb pozakonkursowy. pomoc bezzwrotna oraz zwrotna Planowane jest zastosowanie instrumentów bezzwrotnych dotacji m.in. na usprawnienie procesów zarządczych w przedsiębiorstwach (inteligentne systemy zarządzania: zarządzanie zasobami ludzkimi, towarowymi i usługowymi, zarządzanie systemami finansowo-księgowymi, zarządzanie produkcją, automatyzacja procesu produkcyjnego) oraz kontaktów z klientem, tworzenie systemu mazurskich kart turystycznych w systemie sail pass wraz z serwisem rezerwacyjno-sprzedażowym. 73\n74 Odnawialne źródła energii (OZE) i efektywność energetyczna OZE - wytwarzanie energii pochodzącej ze źródeł odnawialnych wraz z podłączeniem do sieci dystrybucyjnej/przesyłowej lub na potrzeby własne podmiotów; efektywna dystrybucja ciepła z OZE (m.in. geotermia, pompy ciepła, kotłownie); działania informacyjno-edukacyjne promujące wykorzystanie OZE wyłącznie jako element uzupełniający projektów; budowa/modernizacja sieci umożliwiających przyłączanie jednostek wytwarzania energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych do Krajowego Systemu Elektroenergetycznego projekty realizowane przez OSD (operator systemu dystrybucyjnego). Efektywność energetyczna - Typy wspieranych działań: zwiększenie efektywności energetycznej MŚP, modernizacja instalacji / technologii w celu zmniejszenia zużycia energii cieplnej, elektrycznej lub wody; wdrażanie systemów zrównoważonego zarządzania energią; audyty energetyczne MŚP (wyłącznie jako element kompleksowy projektów wymienionych powyżej). pomoc bezzwrotna Oś priorytetowa: