سازوکارهای حمایتی از تربیت کودک در آموزه‌های دینی با تأکید بر سیره‌ی رضوی | پایگاه اینترنتی کاروان صادقیه\nسازوکارهای حمایتی از تربیت کودک در آموزه‌های دینی با تأکید بر سیره‌ی رضوی\nنویسندگان: فائزه عظیم زاده اردبیلی (۱) – معصومه حمیدی پور (۲)\nکودکان سرمایه‌های انسانی هر جامعه، هستند که تربیت و حمایت از آنان ضرورت دارد. از این رو شارع و به تبع آن قانون گذار ایران سازوکارهای حمایی ویژه ای به منظور حمایت از حیات، حقوق اساس و نحوه‌ی تربیت آنان در قالب ولایت قهری، حضانت و قیمومت پیش‌بینی کرده است. در این مقاله پرسش اصلی این است که تربیت را بر چه اساسی باید تبیین کرد و چه ابعادی را دربر می‌گیرد؟ در سازوکارهای شرعی و قانونی برای حمایت از تربیت مورد نظر چه تدابیری اندیشیده شده است؟ و در آموزه‌های دینی به ویژه سیره‌ی امام رضا (علیه السلام) چه شاخصی برای تبیین مفهوم تربیت در جامعه ارائه می‌شود؟ در این مقاله که به روش توصیفی – تحلیلی تهیه شده در تمام سازوکارهای حمایتی از کودک، کفر و فسق متقاضی سرپرستی کودک، مانع از برخورداری از سرپرستی می‌شود زیرا دین و اخلاق کودک در معرض خطر قرار می‌گیرد. همچنین توصیه‌های متعددی در آموزه‌های دینی و به طور خاص سیره‌ی رضوی در رابطه با عوامل مؤثّر برتریت کودک ارائه شده و بیانگر این است که شارع مقدس به تأثیر این عوامل از جمله وراثت، رضاع و تغذیه، سنن ولادت و… نه تنها بر جسم کودک بلکه بر فطرت و اخلاق او اهتمام داشته است. روش‌های نیز در سیره‌ی معصومین به ویژه امام رضا (علیه السلام) برای تربیت دینی کودک و نهادیه کردن ارزش‌های اسلامی در روح و جان کودک ارائه شده است که عبارت‌اند از: محبت مداری و تکریم، ارائه‌ی الگو و تربیت عملی، تشویق و موعظه کردن.\nفرزند از جمله ارزشمندترین نعمت‌های الهی است که خداوند متعال از روی فضل و لطف خود به انسان‌ها هدیه می‌کند. همچنین از مهم ترین مواضع امتحان الهی محسوب می‌شود. با نگاهی به اصول، منابع و قوانین دین مبین اسلام می‌توان دریافت که داشتن فرزند و تلاش در جهت تربیت نسلی صالح و مؤمن از جمله اموری است که بسیار توصیه شده و مورد تأیید و تشویق قرار گرفته است. رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) فرمودند: «ازدواج کنید و در ازدیاد نسل بکوشید که من در روز قیامت به (کثرت) امتم مباهات می‌کنم» (نوری، ۱۴۰۸ ق، ج ۱۴: ۱۴۹) . همچنین در آیه‌ی ۷۴ سوره‌ی فرقان، عبدالرحمان، از خداوند متعال طلب همسر و فرزندانی می‌کنند که مایه‌ی روشنی چشم آنها باشند. مراد آنان، از اینکه همسران و ذریه شان قرهعین ایشان باشد، این است که موفق به طاعت خدا و اجتناب از معصیت او شوند و در نتیجه از عمل صالح آنان، چشم‌هایشان روشن شود (زیرا همسر و ذریه‌ای را دوست می‌دارند که بنده‌ی خدا باشند) (طباطبایی، ۱۳۷۴، ج ۱۵: ۳۳۹) . آیه‌ی مذکور بیانگر این است که اهل ایمان و تقوا، از اهمیت خانواده و تأثیر آن بر رشد معنوی آگاه هستند و از این رو برای برخورداری از همسر و فرزند صالح و متقی، دست دعا به درگاه خدا بلند می‌کنند.\nاز این رو اسلام همواره اهتمام ویژه‌ای به تربیت داشته و چه در قرآن کریم و چه در روایت‌ها، هم به ضرورت تربیت و هم به روش‌های تربیت اشاره شده است. زیرا انسان، مستعد اتصاف به همه‌ی صفت‌ها و کمال‌های الهی است. آفریده شده تا به مقام خلیفه الهی برسد و این سیر جز با تربیت محقق نمی‌شود. تربیت موفق در نهایت به نهادینه شدن ارزش‌ها، هنجارها و رفتارهای مورد تأیید شرع و عرف منجر می‌شود.\nبه دلیل اهمیت وافر امر تربیت و نگهداری کودکان در دین مبین اسلام و به تبعیت از آن، حقوق موضوعه‌ی ایران سازوکارهای حمایتی ویژه برای کودکان در خانواده و جامعه در نظر گرفته است، از جمله رضاع، حضانت، ولایت، قیمومت و برای هر یک نیز مقررات و احکام مخصوصی وضع کرده است.\nطلب فرزند و تربیت نسل با ایمان، هم از الطاف الهی و هم وظیفه‌ی مسلمانان در جامعه‌ی اسلامی است. با توجه به مجموعه احادیثی که در رابطه با ازدواج و طلب فرزند و تربیت او، از پیامبر گرامی اسلام و ائمه معصومین (علیه السلام) وارد شده است حداقل شدت استحباب این امور درک می‌شود. از سویی دیگر، متأسفانه در حال حاضر در جامعه‌ی مسلمان ایران مشاهده می‌شود این امور مهم که در نزد شارع، ارزشمند محسوب می‌شوند، بی‌ارزش شده و در رابطه با آنها کم توجهی و اهمال صورت می‌گیرد. از این رو آمار ازدواج، میزان تمایل به فرزند داشتن، سطح دقت و توجه به تربیت صحیح و مبتنی بر شریعت اسلام کاهش یافته است. با رواج تفکر مادی، ارزشمندی ذاتی ازدواج و طلب فرزند در تفکر عامه‌ی مردم کم رنگ شده و سبک زندگی آنها را تحت تأثیر قرار داده است.\nتغییر نگرش جامعه به فرزند و اهمیت تربیت همه جانبه‌ی او مبتنی بر اصول و ارزش‌های اسلامی و تربیت دینی از این رو ضرورت دارد که کثرت جمعیت به خصوص جمعیتی که بر اساس اصول، ارزش و آرمان‌های متعالی دینی و فرهنگ غنی اسلامی تربیت یافته و تعلیم دیده‌اند و به آن مبانی متعهد و پایبند هستند، مهم ترین عامل قدرت و اقتدار هر کشوری به ویژه ایران اسلامی خواهد بود.\nاز سویی با نگاهی به متون روایی، فقهی و حقوقی در می‌یابیم کودکان که سرمایه‌ها و ذخایر ارزشمند انسانی هر جامعه‌ای محسوب می‌شوند، از سازوکارهای حمایتی مهمی چه در بعد مراقبت جسمی و چه در بعد تعلیم و تربیت برخوردارند. این مطلب در سیره‌ی امام رضا (علیه السلام) نیز همچون سایر اهل بیت گرامی پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است جاری است (صدوق، ۱۳۷۸ق، ج ۲: ۳۴؛ بحرانی اصفهانی، ۱۴۱۳ق، ج ۷۳:۲۳ و ۷۸) .\nسازوکارهای حمایتی اسلام از کودک\nبا نگاهی به متون روایی، با حجم قابل توجهی از روایت‌ها در زمینه‌ی حقوق فرزندان مواجه می‌شویم. همچنان که در آیات متعددی از قرآن کریم نیز به کودکان و حقوق ایشان اشاره شده است و از سویی کتاب‌های فقهی نیز چه به صورت پراکنده در ذیل ابواب مختلف فقهی و چه به صورت منسجم در بابی مستقل تحت عنوان احکام اولاد ذیل کتاب نکاح به این حقوق پرداخته‌اند.\nبخشی از حقوق کودک، در تربیت و رشد او آثار وضعی بسیاری دارند؛ اما بر والدین و سرپرستان کودک واجب نیست و به عنوان مستحبات و سنن ولادت معرفی شده‌اند (عاملی، ۱۴۱۳ق، ج۸: ۳۹۴) . قسمتی دیگر از حقوق کودک به واسطه‌ی اهمیت شان در حفظ جان و روان کودک و تأثیر فراوان و مستقیم آنها بر شخصیت و تربیت طفل، بر والدین و سرپرستان و حتی در مواردی بر حاکم حکومت اسلامی و در غیاب او بر عدول از مؤمنین واجب و تکلیف شده است (عاملی، ۱۴۱۳ق، ج۶: ۲۶۴و۲۶۵؛ شیرازی، ۱۴۲۹ ق، ج ۱: ۳۱۴) . هدف از تشریع آنها، در مرحله‌ی اول، حفظ جان و منافع کودک توسط نزدیک ترین خویشاوندان و در مرحله‌ی دوم توسط جامعه و حاکم اسلامی به عنوان سرپرست و مسئول جامعه‌ی مسلمانان است. این حقوق درواقع نهادهای حمایتی از کودک هستند و عبارت‌اند از: ولایت قهری، حضانت، قیمومت و رضاع.\nولایت به معنی عام، سلطه ایی است که شخص بر مال و جان دیگری پیدا می‌کند و شامل ولایت پدر، جد پدری و پیامبر و حاکم نیز می‌شود. «ولّی» در روابط خانوادگی، اقتداری است که قانون گذار به منظور اداره‌ی امور مالی و گاه تربیت کودک، به پدر و جد پدری اعطا می‌کند (کاتوزیان، ۱۳۸۹، ج ۲: ۱۸۶) . ولایت پدر و جد پدری به ولایت آنها بر مال به معنی تدبیر امور مربوط به اموال و ولایت بر نفس و همچنین ولایت در استیفاء حقوق صغار مثل حق شفعه، حق قصاص و حق خیار تقسیم می‌شود.\nاز مهم ترین وظایف یک پدر قطعاً مراقبت از جسم در روح کودک خویش است، لذا در سیره ی ائمه معصومین نیز حساسیت و دقت ایشان در امر مراقبت و تربیت فرزندانشان مشهود است. از جمله اینکه در سیره‌ی امام رضا (علیه السلام) مشاهده می‌شود زمانی که ایشان از مدینه به مرو آورده شدند و از خانواده‌ی خود دور بودند لکن بر رفتار و تربیت فرزندشان امام جواد (علیه السلام) نظارت داشتند و در نامه‌هایی ایشان را مورد خطاب و نصایح خود قرار می‌دادند (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۴: ۴۳) .\nبه دلیل اهمیت این وظیفه در احکام اسلامی، اختیار ولّی قهری بسیار گسترده است و هیچ کس از جمله حاکم اسلامی، حق دخالت و نظارت بر اقدام‌های او را ندارد و تنها امری که این اختیار را محدود می‌سازد غبطه و مصلحت کودک است که در هرحال باید توسط اولیاء او مورد توجه قرار گیرد. ظاهر این است که پدر و جد پدری بیش از هر شخصی نسبت به فرزند خود دلسوز هستند و مصلحت او را رعایت می‌کنند، به همین دلیل اقدامشان مورد حمایت «اصل صحت و اعتبار اقدام‌های ولّی قهری» قرار دارد؛ اما اگر خلاف آن اثبات شود، حاکم اسلامی می‌تواند با در نظر گرفتن مصالح کودک، ولّی را عزل کند.\nبه معنی حفظ و نگهداری کودک و پرورش دادن اوست (دهخدا، ۱۳۷۷، ج۶: ۹۱۲۶) . در مجمع البحرین، حضانت، به نوعی ولایت بر کودک و مجنون اطلاق شده که فایده‌ی آن تربیت او و آنچه به تربیت تعلق دارد از جمله رعایت مصلحت، حفظ و نگهداری، در گهواره گذاشتن و برداشتن، شستشوی بدن و لباس، آراستن و در مجموع تمام اموری که به مصلحت کودک است به جز رضاع (طریحی، ۱۴۱۶ ق، ج ۶: ۲۳۷) .\nدر میان فقهاء درباره‌ی حضانت اختلاف نظر دیده می‌شود. برخی آن را صرفاً در همان معنای لغوی اش به کار برده‌اند و حضانت را فقط مراقبت از طفلی، شستشوی بدن و لباس، تطهیر از نجاست، آراستن و خواباندن تعریف کرده‌اند (عاملی کرکی، ۱۴۱۴ق، ج ۷: ۲۴۶) ؛ در حالی که برخی، معنای آن را به نگهداری همراه با تربیت تعمیم داده‌اند و آن را ولایت و سلطنت بر تربیت طفل و انجام آنچه به مصلحت اوست از قبیل حفظ و نگهداری، نظافت، پرستاری و تربیت دانسته‌اند (حلی، ۱۴۱۳ ق، ج ۳: ۱۰۱؛ فاضل هندی، ۱۴۱۶ ق، ج ۷: ۵۴۹) .\nبرخی نیز بدون استفاده از لفظ ولایت که مناقشه آمیز است، مراد از حضانت را تربیت کودک و انجام اموری که برای حفظ او مصلحت است تعریف کرده‌اند (فاضل موحدی لنکرانی، ۱۴۲۱ق: ۵۵۶) .\nلکن قدر متیقن این است که حتی اگر حضانت را به معنای لغوی آن یعنی نگهداری کودک بدانیم اما نمی‌توان منکر این حقیقت شد که به هر حال کودک از کسی که در آغوش او رشد و با او ارتباط عمیق عاطفی برقرار می‌کند تأثیرپذیری شدیدی داشته و در عمل تحت تربیت اخلاقی و عملی او قرار دارد. به ویژه این نکته که دوران حضانت مادر تا هفت سالگی یعنی دوران طلایی زندگی کودک است و پس از آن تا بلوغ بر عهده‌ی پدر قرار می‌گیرد. در این زمان بخش مهمی از شخصیت او شکل گرفته و این اهمیت حضانت را می‌رساند و نمی‌توان به صرف توجه به معنای لغوی، از آنچه در عمل واقع می‌شود، چشم پوشید.\nمادر امام کاظم (علیه السلام) ، حمیده خاتون، در توصیف عروسشان تکتم خاتون که قبل از آن کنیز ایشان بود به امام هفتم (علیه السلام) می‌فرمایند: «ای پسرم، تکتم کنیزی است که من تا به حال کنیزی بهتر و افضل از او ندیده‌ام و شک و شبهه ندارم که اگر نسلی برای او باشد به زودی خدا آن را ظاهر کند و من او را به تو بخشیدم، پس سفارش کن به او نیکی کنند» (صدوق، ۱۳۷۸ق، ج ۱: ۱۴) .\nمادر امام رضا (علیه السلام) چنان بانوی اهل طاعت و عبادت بود که نقل شده بعد از وضع حمل چون کودک وی شیر زیادی طلب می‌کرد، تقاضای دایه‌ای کرد تا در شیر دادن به او کمک کند و علت آن را چنین بیان کرد «از وضع حمل به بعد از میزان عبادت من کم شده و می‌خواهم او به من کمک کند تا عبادت خود را انجام دهم» (همان: ۱۵) .\nاگرچه در منابع فقهی از لفظ «قیم» به جای «وصی» نیز استفاده شده اما در متون فقهی و حقوقی معاصر مراد از قیم، فردی است که به واسطه‌ی ولایت حاکم بر «من لا ولی له» از باب امور حسبه از سوی حاکم شرع برای رسیدگی به امور صغار تعیین می‌شود (عاملی، ۱۴۱۷ ق، ج ۲: ۳۲۸؛ نجفی، ۱۳۸۱ق، ج ۱: ۴۸۴) و مرتب توسط او مورد نظارت قرار گرفته و باید حساب تصرف‌هایش را به حاکم بدهد. محدوده‌ی اختیار چنین فردی در حیطه‌ی قلمرو اختیار حاکم شرع است که البته حدود آن را نیز خود حاکم تعیین می‌کند. به عبارتی ممکن است حاکم شرع فقط در بخشی از اختیارهای خود به قیم نمایندگی بدهد. بنابراین قیمومت، سمتی عمومی و قضایی است که در آن شایستگی قیم بیش از هر شرط دیگری اهمیت دارد. قیم فقط مسئول اداره‌ی اموال صغیر نیست بلکه در مراقبت جسمی، روانی، تربیت صحیح، تعلیم و آموزش او به منظور توانمند ساختن وی نیز وظیفه و مسئولیت دارد.\nشیر دادن به کودک جزء حقوق و نفقه‌ی او محسوب شده و بر عهده‌ی پدر قرار دارد. فقهاء در این مورد اتفاق نظر دارند که رضاع و شیر دادن کودک بر مادر واجب نیست؛ مگر لباء که شیر آغازین هنگام تولد است (حلی، ۱۴۱۳ ق، ج ۲: ۵۱؛ عاملی، ۱۴۱۰ ق، ج۵، ۴۵۲) . در این باره ادعای اجماع نیز شده است (طباطبایی حائری، ۱۴۱۸ق، ج ۱۲: ۱۴۵) . امام رضا (علیه السلام) می‌فرمایند: «بهترین شیر برای کودک شیر مادرش است» (عطاردی خبوشانی، ۱۴۰۶ ق، ج ۲: ۲۷۸) . امام (علیه السلام) به کلمه‌ی «امه» اشاره دارند یعنی شیر مادر کودک، زیرا علاوه بر مزایای غذایی شیر مادر، مادر بودن مزیت مهمی است که محبت و انس وی به کودک با شیر و در آغوش گرفتن منتقل می‌شود. مزیت دوم توسط دایه منتقل نمی‌شود. از سویی، تأثیر شیر در رشد و تربیت کودک آنچنان زیاد است که شیر دادن در اسلام با شرایطی، ایجاد محرمیت می‌کند و در روایت‌های متعددی به ویژگی زنانی که به عنوان مرضعه و دایه انتخاب می‌شوند، اشاره و در دقت در احوال و رفتار آنها سفارشی مؤکد شده است، زیرا شیر، صفات دایه (چه جسمی و چه روحی و عقیدتی) را به کودک منتقل می‌کند و در تربیت و شکل گیری ساختار شخصیت وی بسیار مؤثّر است.\nجایگاه تربیت دینی در سازوکارهای حمایت از کودک\nاز آنچه در مورد سازوکارهای حمایتی موصوف بیان شد، مشخص می‌شود تربیت یکی از موضوع‌های مهم و اساسی در رابطه با کودک است که شارع مقدس و قانونگذار به آن توجه و اهتمام داشته‌اند. اما تربیت، مفهومی گسترده است. علارغم بداهتی که برای آن تصور می‌شود، ضروری است فهم مشترک نیز برای انتقال بهتر مقصود، ایجاد شود، زیرا به علت ابعاد گسترده و رابطه‌ی تنگاتنگ آن با دین و فرهنگ، بهتر است متناسب با اصول و عقاید دینی و فرهنگی هر جامعه مجدد تبیین شود.\nدر نگاه دینی به خانواده و جامعه‌ای دین مدار که سبک زندگی و قواعد و مقررات زیستی بر مبانی دینی، اوامر و نواهی الهی استوار و اخلاق اسلامی زینت بخش روش زندگی است، تربیت، مفهومی مجرد از دین و آمیزه‌های دینی نیست. در این فضا، دین نه چند کتاب و مقاله، بلکه هوایی است که مسلمانان در آن تنفس می‌کنند. بنابراین تمام آنچه در مفهوم تربیت قرار می‌گیرد نیز خود به خود رنگ دینی و توحیدی دارد. پس بحث از تربیت دینی به این معنی نیست که در خانواده‌ی مسلمان و جامعه‌ی اسلامی، تربیت غیردینی هم به رسمیت شناخته شده است اگرچه این تفکر غلط رایج باشد که والدین حق دارند فرزندان خود را دین دار یا بی دین تربیت کنند.\nحقیقت این است که در نهادهای حمایتی اسلامی از کودک، تربیت کودک اولویت دارد و عقلاً مراد از آن، تربیت همه جانبه در فضای دینی است. موارد متعددی می‌توان یافت که هرگاه دین کودک در خطر بوده، شارع مقدس حتی از والدین حق سرپرستی و تربیت طفل را گرفته است. از جمله‌ی این موارد عبارت‌اند از:\nاز شرایط ولایت قهری این است که ولی قهری کودک مسلمان باید مسلمان باشد و کفر از موارد ابطال ولایت است (نجفی، ۱۴۰۴ ق، ج ۲۰۶:۲۹) . حتی ولّی مسلمان برای مولی علیه مسلمان خود نمی‌تواند وصی غیرمسلمان تعیین کند (حلی، ۱۴۱۳ق، ج ۲: ۵۶۴) . اگرچه مبنای آن را قاعده‌ی نفی سبیل و آیه‌ی ۱۴۱ سوره‌ی مبارکه‌ی نساء «و لن یجعل لله لکافرین علی المسلمین سبیلا» ذکر کرده‌اند اما نباید از توجه به این نکته غافل شد که ولی قهری و وصی، وظیفه‌ی نگهداری و تربیت کودک را نیز بر عهده داشته‌اند و اگرچه شاید به علت قرابتی که با طفلی دارند نسبت به او دلسوز باشند اما هرگز قادر نخواهند بود او را مبتنی بر تعالیم اسلامی نگهداری کرده و تربیت کنند. آنها قادر به انتقال اصول و ارزش‌های دین اسلام به فرزند اشان نیستند و حتی در اداره‌ی اموال کودک امکان دارد دارایی حلال وی را با آنچه در شریعت مقدس اسلام حرام است، درآمیزند. در حضانت نیز شرط اسلام مورد توجه فقهاء است (طوسی، ۱۳۸۷ق، ج۶: ۴۰؛ نجفی، ۱۴۰۴ق، ج ۳۱: ۲۹۴) . زمانی که پدر و مادر کودک به واسطه‌ی کفر، از ولایت و حضانت کودک خود محروم می‌شوند به طریق اولی، اسلام در قیمومت شرط مفروض در تعیین قیم محسوب می‌شود زیرا گفته شد مبنای قیمومت ولایت حاکم شرع در حکومت اسلامی است. در رضاع، اسلام شرط نشده اگرچه از استحباب برخوردار است اما تأکید شده اگر در صورت اضطرار از زن غیرمسلمان استفاده شد باید او را در این دوره، از شرب خمر و خوردن گوشت خوک منع کرد (طوسی، ۱۴۰۰ ق: ۵۰۴) .\nعدالت نداشتن و فسق\nدیدگاهی در میان فقهاء، عدالت را در ولایت پدر و جد شرط دانسته است (حلی، ۱۴۱۳ق، ۵۶۴) ؛ اما نظر مشهور، عدالت را شرط ولایت نمی‌داند و می‌گوید پدر و جد پدری دارای ولایت مطلق از جانب شارع مقدس هستند و این مطلب از اطلاق عبارت ایشان در باب ولایت ولّی قهری قابل استفاده است (عاملی، ۱۴۱۰ق، ج ۴: ۱۰۵؛ نجفی، ۱۴۰۴ق، ج ۱۰۲:۲۶) . البته برخی تأکید کرده‌اند در ولایت، عدالت شرط نیست زیرا مبنای ولایت، رابطه‌ی پدری است و پدر اگرچه مرتکب معاصی نیز شود به سبب شدت محبت به فرزندش از تضییع اموال و مصالح او خودداری می‌کند و نسبت به فرزند خود امین است. همچنین در سیره‌ی متشرعه نیز به صرف ارتکاب برخی از معاصی، پدر را از تصرف در اموال فرزندش منع نمی‌کردند (مکارم شیرازی، ۱۴۲۵ ق: ۴۰۳) ؛ اما اگر حاکم شرع بر اساس قرائن و شواهد متوجه شد ولّی قهری در رعایت مصلحت و حفظ اموال صغیر دچار فسق و فساد است، باید او را از ولایت عزل کند (همان: ۴۰۴) .\nدر مورد شرط عدالت و نداشتن فسق در حضانت، در متون فقهی چند دیدگاه وجود دارد به این صورت که یا در ضمن بیان شرایط حاضن به آن اشاره نشده یا به عدم اشتراط عدالت تصریح شده (نجفی، ۱۴۰۴ق، ج ۳۱ ۲۸۹؛ حلی، ۱۳۸۷ق، ج ۳: ۲۶۵) یا عدالت شرط حضانت بیان شده (طوسی، ۱۳۸۷ق، ج ۶: ۴۰) یا به قدر متیقن اکتفا شده و نداشتن فسق شرط حضانت دانسته شده است (عاملی، ۱۴۱۳ ق، ج ۸: ۴۲۴) . کسانی که عدالت یا دست کم نداشتن فسق را شرط می‌دانند گفته‌اند که فسق، دین کودک را در معرض خطر قرار می‌دهد و فاسق، کودک را بر سبک و سیاق خود تربیت می‌کند، از سویی صاحب جواهر که عدالت را شرط ندانسته، علت آن را با قدری کم لطفی نسبت به زنان، نادر بودن حصول عدالت در زنان بیان کرده است (نجفی، ۱۴۰۴ ق، ج ۳۱: ۲۸۹) ؛ اما فخرالمحققین معتقد است ملاک، محبت و شفقتی است که به واسطه‌ی رابطه‌ی سببی بین حاضن و طفل وجود دارد، حضانت نوعی امانت است و در امانت فسق ملاک نیست (حلی، ۱۳۸۷ق، ج ۳: ۲۶۵) زیرا امین بودن با فسق قابل جمع است.\nبر اساس آنچه بیان شد در قیمومت نیز به طریق اولی دستکم باید نداشتن فسق را شرط دانست، زیرا قیمومت بر عهده‌ی حاکم شرع است و در نتیجه قاضی نیز برای اعطای نمایندگی خود باید کسی را انتخاب کند که شایستگی کافی داشته باشد.\nدرباره‌ی رضاع نیز در روایت‌ها و آرای فقهاء تأکید شده برای شیر دادن و سرپرستی کودک، بانویی عاقل، مسلمان، عفیف و خوش سیما انتخاب شود زیرا شیر بر طبیعت، شخصیت و ظاهر کودک تأثیرگذار است (طوسی، ۱۴۰۰ ق: ۵۰۴؛ بحرانی، ۱۴۰۵ق، ج ۳۷۶:۲۳) . از امام رضا (علیه السلام) روایت شده است: «لَا تَستَرضِعُوا الحَمقَاءَ وَ لَا العَمشاءَ فَإِنَّ اللَّبَنَ یُعدِی؛ از دایه‌ی احمق یا کم بینا برای شیر دادن به فرزندانتان استفاده نکنید زیرا این صفات به فرزند منتقل می‌شود» (صدوق، ۱۳۷۸ق، ج ۳۴:۲) . این روایت بیانگر تأثیر ویژگی‌های جسمی از طریق شیر بر کودک است. همچنین در روایت دیگری تأکید شده دایه‌ی کودک، ولد الزنا نباشد (بحرانی، ۱۴۰۵ق، ج ۳۷۶:۲۳) ، زیرا آثار وضعی عمل شنیع زنا در طبیعت و شخصیت او تأثیر داشته و امکان انتقال به کودک از طریق شیر متصور است که این امر بر انتقال ویژگی‌های روحی مرضعه بر کودک دلالت دارد. لذا وقتی امام (علیه السلام) بر انتقال ویژگی جسمی دقت داشته و بر انتخاب دایه‌ی سالم و عاقل برای کودک تأکید دارند به طریق اولی بر دقت در ویژگی‌های روحی و دینی او نیز تأکید داشته‌اند.\nعوامل مؤثّر بر تربیت کودک در آموزه‌های دینی\nتربیت از ابعاد متعددی تشکیل می‌شود و شامل تربیت جسمانی کودک شامل تغذیه، نظافت و بهداشت او، تربیت ایمانی و دینی به معنی آشنا ساختن او با عقاید اسلامی، اصول و فروع دین، دعوت او به انجام دستور و تعالیم دین و نهی از محرمات الهی، تربیت اخلاقی به معنی آشنا و متخلق ساختن او به فضائل اخلاقی و همچنین تربیت نفسی یعنی پرورش شخصیت او به صورت انسانی کامل و متصف به صفات والای انسانی مانند شجاعت و خیرخواهی و تربیت عقلی و علمی او است (انصاری شیرازی، ۱۴۲۹ق، ج ۳: ۲۶۵-۲۶۴) . در ابعاد مختلف تربیت کودک عوامل متعددی چه پیش از تولد و چه پس از آن به طور مستقیم یا غیرمستقیم دخیل و در شکل گیری شخصیت، اخلاق، رفتار و حتی ظاهر جسمانی او مؤثّر هستند. از این رو افرادی که به هر نحو در سیر تربیتی کودک سمت یا نقشی دارند و به طور خاص والدین، باید به این عوامل دقت کافی داشته باشند، زیرا تربیت زمانی به طور کامل صورت می‌گیرد که کودک در تمام ابعاد آن رشد کرده و نتیجه ی آن، سوق دادن متربی به سوی ایمان آوردن و یقین یافتن به اصول و عقاید و ملتزم ساختن او از عمق وجود به احکام دین است به نحوی که در تمام مراحل رشد و زندگی خود و در تمام ابعاد و جوانب آن، آنچه مرضی خداوند متعال است را مدنظر داشته باشد و معیار تشخیص اعمال و رفتارهای مورد رضایت خداوند را نیز از شریعت دریافت کند.\nبا بررسی روایت‌هایی که از ائمه معصومین (علیه السلام) از جمله امام رضا (علیه السلام) وجود دارد و با دقت در احادیثی که از داشتن فرزند ناشایست و غیرصالح نکوهش می‌کنند (تمیمی آمدی، ۱۴۱۰ ق: ۷۲۵) می‌توان دریافت آنچه موجب سعادت و روشنی چشم و شادی قلب می‌شود، داشتن فرزندانی با ایمان و صالح است. برای داشتن چنین نسلی باید حتی قبل از ازدواج برنامه ریزی کرد. از انتخاب همسر گرفته تا نحوه‌ی برخورد با کودک، تغذیه و تربیت شخصیت انسانی وی و آموزش معارف دینی به او، همه برای تربیت نسل صالح بوده که در دستورهای دینی اسلام به تمام این مراحل توجه شده است. همچنان که در سیره‌ی امامان شیعه نیز دقت ایشان در انتخاب همسر و تربیت کودک را می‌توان مشاهده کرد از جمله در زندگانی امام رضا (علیه السلام) که چه در انتخاب مادر ایشان توسط امام کاظم (علیه السلام) و چه در انتخاب مادر امام جواد (علیه السلام) ، بانوانی باایمان و پرهیزکار انتخاب شدند. اگرچه هر دو در ابتدا کنیز بودند؛ اما ایمان و پاکدامنی ایشان ملاک انتخاب آنها بود. در کتاب‌های فقهی نیز در بابی تحت عنوان احکام اولاد به برخی از این عوامل به عنوان حقوق مستحب کودک اشاره شده است. برخی از این عوامل عبارت‌اند از:\nخانواده در ابتدا از یک زن و مرد شکل می‌گیرد و همسران، هم در رشد و تعالی یکدیگر و هم در رشد و تربیت فرزندان نقش مهم و مؤثّری دارند. از سویی یکی از حکمت‌ها و کارکردهای ازدواج تولید مثل است. امام رضا (علیه السلام) از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است نقل می‌فرمایند: «تزوجها سوداء ولودا و لاتزوجها جمیله حسناء عاقرا فإنی مباه بکم الامم یوم القیمه؛ با زن سیاه چهره و زایا ازدواج کنید نه با زن زیبا و نازا، زیرا به کثرت امتم در قیامت مباهات می‌کنم» (عطاردی، ۱۴۰۶ ق، ج ۲: ۲۵۵) . در روایت‌های دیگر نیز از جمله صفات پسندیده برای زن هنگام ازدواج، توانایی باروری او ذکر شده است (کلینی، ۱۴۰۷ ق، ج ۵: ۳۳۳) ، زیرا هر فرد با انتخاب همسر مادر یا پدر فرزند خود را نیز انتخاب می‌کند پس اگر فرزندی سالم و شایسته بخواهد باید برای او مادر یا پدری سالم و شایسته انتخاب کند. در روایتی از امام صادق (علیه السلام) انتخاب مادر خوب برای فرزند از جمله حقوق کودک بر پدر دانسته شده است: ««تَجِبُ لِلوَلَدِ عَلَی وَالِدِهِ ثَلَاثُ خِصالٍ اختِیَارُهُ لِوَالِدَتِهِ وَ تَحسِینُ اسمِهِ وَ المُبَالَغَ^ُ فِی تَأدیِبه؛ بر پدر در مورد فرزندش سه چیز واجب است، انتخاب مادر (شایسته) برای او، انتخاب نام نیک و تلاش فراوان در تربیت او» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۷۵: ۲۳۶) .\nاهمیت همسر شایسته چنان قابل توجه است که امام رضا (علیه السلام) آن را سودمندترین خیر برای هر شخصی می‌داند. صفوان بن یحیی از امام رضا (علیه السلام) نقل کرده است که فرمودند: «مَا أفَادَ عَبدٌ فَائِدَ^ً خَیراً مِن زَوجَه صَالِحَه إذا رَآهَا سَرَّتهُ و إِذا غَابَ عَنهَا حَفِظَتهُ فِی نَفسِهَا وَ مَالِهِ؛ هیچ سودی برای مرد بهتر از همسر صالح که هنگام دیدن وی، شوهر خوشحال شود و در غیاب شوهر نگهدار خود و اموالش باشد، نیست» (عطاردی خبوشانی، ۱۴۰۶ ق، ج ۲: ۲۵۶) زیرا چنین همسری، برای خانواده‌ی خود آرامش و امنیت روانی فراهم می‌کند و به همین دلیل ایشان از ازدواج با فرد بداخلاق (همان) و شارب خمر منع می‌کند و در مورد ازدواج با شراب خوار می‌فرمایند: «هر کس دختر خود را به عقد شراب خوار درآورد گویی او را به زنا داده است» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج ۶۳: ۴۹۱) . ایشان حکمت حرمت شراب را زوال عقل و از بین بردن حیا (همان، ج ۱۴۳:۷۶) و همچنین از جمله حکمت‌های حرمت زنا را، از بین رفتن انساب و ترک تربیت فرزندان (صدوق، ۱۳۸۵ق، ج ۲: ۴۷۹) بیان کرده‌اند.\nدعا در طلب فرزند صالح و توجه به شرایط انعقاد نطفه\nدر مباحث نکاح می‌توان به روایت‌هایی دست یافت که حتی برای اولین رابطه‌ی زوجین و نحوه‌ی انعقاد نطفه‌ای پاک به عنوان اولین گام در ایجاد و تربیت کودک برنامه‌ی عملی ارائه شده است. در خطبه‌ای تقریباً طولانی از پیامبر اسلام (صلی الله علیه و آله) است که خطاب به حضرت علی (علیه السلام) ایراد شده، تأثیر حالت‌ها و زمان‌ها در بسته شدن نطفه ذکر شده است که لزوم دقت و حساسیت را در نحوه‌ی رابطه‌ی زناشویی و انعقاد نطفه می‌رساند (همان، ۱۴۱۳ق، ج ۳: ۵۵۱) . امام رضا (علیه السلام) در رابطه با اولین برخورد زوجین می‌فرمایند: «هنگامی که زن به خانه‌ی تو وارد شد، پیشانی اش را بگیر و او را به طرف قبله بنشان و بگو: خداوندا، او را به امانت گرفته ام و با میثاق تو بر خود حلال کرده‌ام، پروردگارا، از او فرزند بابرکت و سالم روزی ام کن و شیطان را در نطفه ام شریک مساز و سهمی برای او قرار مده» (نوری، ۱۴۰۸ق، ج ۱۲۲:۱۵) . امام رضا (علیه السلام) در این دعا لزوم طلب فرزند سالم و صالح را از درگاه خداوند متعال یادآوری می‌کنند، زیرا در نگاه توحیدی همه‌ی امور در دست قدرت الهی واقع شده است و هر چقدر هم تمام نکات و اصول تربیتی رعایت شود باز هم انسان، بی نیاز از کمک و عنایت الهی نمی‌شود. فرزند صالح و سالم، از الطاف پنهان و آشکار خداوند است که باید اعطای این لطف را از درگاه الهی طلب کرد.\nمراقبت‌های دوران حمل\nپس از تشکیل نطفه، باید به مراقبت‌های جسمانی، روحی و روانی مادر و کودک در دوران حمل توجه شود. در این دوران آنچه مادر می‌خورد، می‌بیند، می‌شنود، می‌خواند و به طور کلی تمام افعال، اعمال، حالت‌ها و احساسی‌های او در شخصیت و صفات کودک مؤثّر است. به همین دلیل توصیه‌های متعددی در مورد مراقبت‌های دوران بارداری و تغذیه‌ی مادر از ائمه معصومین (علیه السلام) نرسیده است (کلینی، ۱۴۰۷ ق، ج۶، ۲۳-۲۲) از جمله امام رضا (علیه السلام) توصیه می‌کنند که به زنان باردار، کندر داده شود، زیرا «اگر حمل آنها پسر باشد، پاکیزه قلب، دانشمند و شجاع خواهد شد و اگر دختر باشد، خوش اخلاق و زیبا، و سرین او بزرگ می‌شود و نزد شوهرش منزلت می‌یابد» (همان: ۲۳) . واضح است که تغذیه علت تامه‌ی ایجاد این صفات نیست اما می‌تواند عامل کمک کننده و زمینه ساز باشد.\nبدیهی است موارد بیان شده، به والدین اختصاص دارد اما موارد دیگری وجود دارد که اختصاصی به والدین نداشته و هر کسی که در چارچوب سازوکارهای حمایتی از کودک نقشی در تربیت دارد، باید به آنها دقت کند.\nاز دیگر عوامل مؤثّر و تسهیل کننده در تربیت صحیح کودک، تغذیه‌ی او به خصوص در دوران شیرخوارگی است. چه از جهت جسمی و چه روحی این دوره در رشد کودک بسیار تأثیرگذار است. در روایت رضوی آمده که هیچ شیری برای کودک بهتر از شیر مادرش نیست (عطاردی، ۱۴۰۶ ق، ج ۲: ۲۷۸) ، ضمن آنکه در روایت‌ها به صفاتی که لازم است دایه‌ی کودک داشته باشد یا از آنها خالی باشد نیز اشاره شده است زیرا شیر صفات دایه (چه جسمی و چه روحی و عقیدتی) را به کودک منتقل می‌سازد. شیر چنان در طبیعت، شخصیت و ظاهر کودک تأثیرگذار است که در روایتی از امام علی (علیه السلام) تأکید شده است: «تَخَیَّرُوا لِلرَّضَاعِ کَمَا تَخیَّرُونَ لِلنِّکَاحِ فَإِنَ الرَّضَاعَ یُغَیِّرُ الطِّبَاعَ؛ بهترین فرد را برای رضاع انتخاب کنید همان طور که بهترین را برای ازدواج انتخاب می‌کنید زیرا شیر فطرت را تغییر می‌دهد» (مجلسی، ۱۴۰۳ ق، ج ۱۰۰: ۳۲۳) . در روایت‌های متعددی به انتخاب دایه‌ی عاقل، مسلمان، عفیف و زیبا توصیه و از برگزیدن دایه‌ی احمق، کم بینا، غیرمسلمان، ناصبی، ولد الزنا و زشت صورت منع شده است (حرعاملی، ۱۴۰۹ ق، ج ۲۱: ۴۶۹-۴۶۲) که فقهاء آن را بر کراهت حمل کرده‌اند.\nتغذیه‌ی کودک نیز باید از مواد غذایی سالم و حلال باشد و نباید کودک را از غذایی که مضر است یا از مال حرام به هر نحو چه مال متعلق به غیر باشد بدون رضایت او یا مالی که خمس و زکات آن پرداخت نشده یا آنچه نجس است مانند مسکرات یا مردار (هر چیزی که ذبح شرعی نشده باشد) ، تغذیه کرد، زیرا غذای ناسالم و حرام بر رشد جسمی و تربیتی کودک تأثیر مستقیم خواهد داشت. می‌توان این مطلب از عمومات فقهی استنباط کرد زیرا شخصی که وظیفه‌ی انفاق به کودک را بر عهده دارد باید نفقه را از مال خودش بدهد یعنی مالی که در مالکیت اوست و اصل هم این است که مسلمان از حلال کسب درآمد می‌کند. همچنین روایت‌هایی که از دادن شراب به کودکان منع کرده‌اند (کلینی، ۱۴۰۷ ق، ج ۶: ۳۹۶؛ حر عاملی، ۱۴۰۹ ق، ج ۲۵: ۳۰۷) ، روایت‌هایی که خوردن غذای مضر را حرام دانسته‌اند (حرعاملی، ۱۴۰۹ق، ج ۲۵: ۸۴) و همچنین حکم عقل، بر این امر دلالت دارند.\nاعمالی به عنوان سنن و مستحبات ولادت در روایت‌ها و احکام ذکر شده است که شامل غسل، اذان و اقامه گفتن در گوش نوزاد، برداشتن کام کودک با آب فرات و تربت سیدالشهدا (علیه السلام) ، انتخاب نام نیکو، تراشیدن سر و صدقه دادن به‌اندازه‌ی وزن موها، عقیقه و ختنه می‌شود (مجلسی، ۱۴۰۳ ق، ج ۱۱۶:۱۰۱) . هر کدام از این موارد در تربیت کودک مؤثّر هستند. کودک در بدو تولد باید آوای توحید را در با گوش جان بشنود و در کام خود طعم تربت اباعبدالله (علیه السلام) و آب فرات را حس کند تا حق طلبی، عدالت خواهی و محبت اهل بیت (علیه السلام) در عمق روح و جانش نفوذ کند همان طور که برخی روایت‌ها به این معنا اشاره کرده‌اند ( کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۶: ۳۸۹) .\nاز مهم ترین و مؤثّرترین این سنن در سیر تربیتی کودک که تا پایان عمر نیز همراه او خواهد بود، انتخاب نام است. ضمن اینکه انتخاب نام نیک و مناسب از حقوق اولیه‌ی کودک است. از امام کاظم (علیه السلام) نقل شده که فردی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) در مورد حق فرزند سؤال کرد. پیامبر گرامی اسلام (صلی الله علیه و آله) فرمودند: «حق فرزند این است که نام و تربیت او را نیکو گردانی و او را در جایگاه (تربیتی) نیکویی قرار دهی» (همان: ۴۸) . همچنین آن امام همام (علیه السلام) می‌فرمایند: «اولین نیکی انسان به فرزندش انتخاب نام نیک برای اوست» (همان: ۱۸) .\nنام فرد می‌تواند در صفات روحی، روانی و شخصیت او تأثیرگذار باشد. به همین دلیل در روایت‌های متعددی انتخاب نام نیک، با معنای خوب و انتخاب نام انسان‌های صالح از جمله پیامبران یا اسامی که نشان دهنده‌ی بندگی خداوند باشد، توصیه شده و از انتخاب نام‌هایی با معانی نامناسب و تحقیرکننده یا اسامی که دلالت بر سرکشی و گستاخی در برابر خداوند یگانه می‌کنند، نهی شده است (همان: ۲۱-۱۸) . شاید علت این توجه و دقت در انتخاب نام به دلیل تأثیر نام شایسته در تصویر شخصی فرد از خودش باشد. در حقیقت چنین تأثیری مبتنی بر اصل ارتباط متقابل میان باطن و ظاهر آدمی است، زیرا ظاهر و باطن انسان در شکل دهی یکدیگر مؤثّر هستند و بر این اساس نام نیکو که پدیده‌ای ظاهری است می‌تواند بر باطن فرد که همان شخصیت و منش اوست، اثرگذار باشد (شرفی، ۱۳۸۸: ۱۱۳) ، ضمن آنکه با انتخاب نام شایسته، موقعیت و شأن ویژه برای کودک اعلام می‌شود تا دیگران به جهت آن نام او را گرامی بدارند همچنان که امام رضا (علیه السلام) می‌فرمایند: «هر گاه فرزندی را محمد نام گذارید، او را گرامی بدارید، در انجمن‌ها به او گشادگی و وسعت مکان دهید و نسبت به او روی ترش نکنید» (مجلسی، ۱۴۰۳ ق، ج ۱۰۱: ۱۲۸) . لذا کودکی که نام نیکی بر او نهاده شده به لحاظ رعایت حرمت نامش باید مورد احترام ویژه قرار بگیرد و این خود موجب می‌شود که صفات نیک نیز در او نهادینه شود.\nآموزش علوم و معارف دینی\nکودکی و نوجوانی مهمترین دورانهای رشد و تربیت کودک هستند، زیرا شخصیت او در حال شکل گیری و ذهن و روح او مدام در حال کنکاش و یادگیری است. همانطور که امام علی (علیه السلام) توصیف فرمودند: «قلب نوجوان همانند زمین کاشته نشده‌ای است که آماده‌ی پذیرش هر بذری است. باید در تربیت او شتاب کرد قبل از آنکه دلش سخت و عقل او به چیز دیگری مشغول شود» (شریف رضی، ۱۳۷۹: ۵۲۳) . از نخستین و مهمترین اموری که در ابتدا باید به فرزند آموخت کتاب خدا، شریعت اسلام و حلال و حرام الهی است. امیرالمؤمنین (علیه السلام) در نامه‌ای به امام حسن (علیه السلام) به این ضرورت اشاره می‌کنند و در روایت‌های متعددی نیز به لزوم آموزش و تعلیم این امور تأکید شده است. همچنین امام سجاد (علیه السلام) می‌فرمایند: «پدر در مورد فرزندش در سه امر مسئول است اول تربیت و آداب شایسته‌ی او، دوم راهنمایی او به سوی خدا و سوم یاری کردن او در اطاعت خداوند متعال» (صدوق، ۱۴۱۳ق، ج ۲: ۶۲۲) . در فرایند آموزش تربیت کودک باید مرحله به مرحله عمل کرد. در روایت‌های اسلامی نیز برای آموزش و تعلیم معارف و احکام دینی به مراحل مختلف سن کودک توجه شده است. از این رو در برخی روایت‌ها، دوران تربیت کودک به سه دوره‌ی هفت ساله تقسیم شده است (طبرسی، ۱۴۱۲ ق: ۲۲۲؛ کلینی، ۱۴۰۷ ق، ج۶، ۴۷) تا والدین و سرپرستان کودک به تفاوت‌های دوره‌های رشد، توانایی و نیاز کودک در هر کدام از این مراحل توجه کنند. از امور مهمی که در روایت‌ها تأکید شده باید از اوایل کودکی آموزش آنها آغاز شود، عقاید دینی و اصول دین است. در روایتی از امام باقر و امام صادق (علیه السلام) بیان شده است که:\nوقتی پسر به سه سالگی رسید باید به او بگویند هفت بار لا اله الا الله بگوید و سپس رهایش کنند تا سه سال و هفت ماه و بیست روز او تمام شود و بعد به او بگویند هفت مرتبه محمد رسول الله بگوید و او را رها کنند تا چهار سال او تمام شود. آنگاه به او بگویند هفت مرتبه صلی الله علی محمد و آله بگوید و سپس رهایش کنند تا پنج سال او تمام شود. آنگاه از او بپرسند که دست چپ و راستت کدام است؟ اگر شناخت باید صورتش را به سمت قبله برگردانده و به او بگویند سجده کن. سپس رهایش کنند تا هفت سال او تمام شود سپس به او بگویند صورت و دو دستت را بشوی. وقتی آن را شست باید به او بگویند نماز بخوان. سپس رهایش کنند تا ۹ سال او تمام شود و سپس وضو به او یاد داده شود و بر ترک آن تنبیه شود و به نماز امر شود و بر ترک آن تنبیه شود (صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۱: ۲۸۱) .\nاین روایت و روایت‌های مشابه دلالت بر مراحل تربیت ایمانی و دینی کودک دارند. سیره‌ی معصومین (علیه السلام) در تربیت فرزندان نیز حاکی از اهتمام ایشان در انتقال و آموزش این مفاهیم به نسل بعد است. امام رضا (علیه السلام) در پاسخ درباره‌ی پسری هشت ساله که به دلیل ختنه شدن و درد نماز نمی‌خواند، با تعجب و ناراحتی سؤال می‌کنند: «سُبحانَ الله یَترُکُ الصَّلاه؟!» و سپس می‌فرماید: «هرگونه که می‌تواند، نماز بخواند» (همان) . این نحوه‌ی پرسش امام (علیه السلام) نشان می‌دهد که از نظر ایشان کودک هشت ساله نه فقط باید نماز خواندن را بداند بلکه باید بر آن محافظت و مداومت و از ترک عمدی آن اجتناب کند.\nدر کنار آموزش معارف دینی، عقل حکم می‌کند سرپرست کودک باید علوم و فنون مورد نیازش را نیز آموزش دهد تا در آینده بتواند به عنوان شخص کارآمد و توانمند، زندگی شخصی خود را اداره کرده و برای جامعه مفید و مؤثّر باشد. همچنان که از نظر فقهاء، سپردن کودک به استادی دلسوز برای یادگیری علم یا فن از اختیارهای ولّى کودک است (حلی، ۱۴۱۳ ق، ج ۲: ۱۳۶) که با فرض وجود مصلحت و ضرورت می‌توان این اختیار را برای سایر سرپرستان نیز متصور شد.\nروشهای تربیتی در سیره‌ی رضوی\nسیره‌ی امام رضا (علیه السلام) همچون سایر ائمه معصومین (علیه السلام) از آموزه‌های تربیتی سرشار بوده و شخصیت و سیر زندگی ایشان یک الگو و مدل انسان کامل است که روح و جان انسان‌هایی که به دنبال رشد و کمال حقیقی باشند را تربیت می‌کند. در این مجال به طور خاص فقط به بخشی از آنچه در موضوع تربیت کودک می‌توان در حد وسع، استنباط کرد، پرداخته می‌شود.\nبهترین و بیشترین اطلاعات را می‌توان از نحوه‌ی تعامل ائمه معصومین (علیه السلام) با فرزندانشان و به طور خاص ویژگی‌های رفتاری امام رضا (علیه السلام) در رابطه با فرزند عزیزشان امام جواد (علیه السلام) و مدل تربیتی ایشان دریافت کرد.\nمحبت مداری و تکریم\nالگوهای مختلفی در مورد تربیت کودک توسط متخصصان ارائه شده است؛ اما با بررسی منابع اسلامی، الگویی که اسلام آن را ارائه می‌کند مدل تربیتی مبتنی بر محبت، قاطعیت و کرامت است (ری شهری، ۱۳۸۶: ۱۸۴) . محبت به کودک از اصول تربیتی کودک بوده و به شدت مورد تأکید روایت‌ها قرار گرفته است (صدوق، ۱۴۱۳ق، ج ۲: ۶۲۵) . همچنین ترک ابراز محبت نیز نکوهش شده (مجلسی، ۱۴۰۳ ق، ج ۴۳: ۲۸۳) ؛ اما در عین حال افراط در محبت نیز نهی شده است (همان، ج ۷۴: ۱۰۸) ، لذا در کنار محبت، صلابت، دقت و قاطعیت نیز در تربیت کودک لازم است (کلینی، ۱۴۰۷ ق، ج ۵: ۶۲) . پس کودک در عین اینکه مورد محبت است رها نیست تا هر کاری که خواست انجام دهد. اصل دیگر این الگو، تکریم کودک، احترام و ارزش قائل شدن برای اوست (حرعاملی، ۱۴۰۹ ق، ج ۲۱: ۴۷۶) . در اسلام کودک نباید مورد تحقیر قرار گیرد زیرا کودکی که شخصیت او محترم و باارزش قلمداد شود، به احساس خود ارزشمندی (عزت و کرامت نفس) دست می‌یابد و چنین کسی خود را به زشتی‌ها آلوده نمی‌کند (نوری، ۱۴۰۸ ق، ج ۱۱: ۳۳۹) .\nاولین تأثیر محبت، رشد احساس پذیرش و مقبولیت در فرزند، نوعی خوش بینی به آینده و اتکا به حمایت‌های خانواده در زمان مناسب است. در سیره‌ی عملی تمام ائمه معصومین (علیه السلام) از جمله امام رضا (علیه السلام) در برخورد با فرزندانشان ابراز محبت جزو اصول تربیتی است. امام رضا فرزندشان را در آغوش می‌گرفتند، می‌بوسیدند و با عبارت‌هایی مانند «بابی انت و امی» او را مورد خطاب قرار می‌دادند (بحرانی اصفهانی، ۱۴۱۳ق، ج ۲۳: ۷۸) . همچنین ایشان در تکریم و احترام به فرزندشان بسیار دقت می‌کردند و به طوری که هرگز او را به نام نمی‌خواندند بلکه همواره کنیه‌ی او را صدا می‌زدند (همان: ۷۳) زیرا در زبان عرب صدا زدن یک فرد با کنیه، نشانه‌ی احترام زیاد به او است. احترام و تکریم کودک عزت نفس او را بالا می‌برد و خودش و دیگران برای او شخصیت قابل احترامی قائل خواهند بود و در نتیجه رفتار و اعمالش نیز بر اساس نگرشی که خود و دیگران از وی دارند، شکل می‌گیرد. در سیره‌ی امام کاظم (علیه السلام) نیز مشاهده می‌شود چنان احترامی برای امام رضا (علیه السلام) قائل بودند که هرگاه در مورد ایشان صحبت می‌کردند بدون اینکه او را مخاطب قرار دهند چنین یاد می‌کردند: «بگوید فرزند من رضا را نزد من بیاورند، به فرزندم رضا چنین گفتم، فرزندم رضا چنان گفت» و هر گاه ایشان را مخاطب قرار می‌دادند. او را با کنیه شان «ابالحسن» صدا می‌زدند (صدوق، ۱۳۷۸ ق، ج ۱: ۱۴) . این رفتار بیانگر لزوم تکریم کودکان است ضمن اینکه به نوعی ابراز محبت به ایشان نیز است.\nارائه‌ی الگو و تربیت عملی\nاز روش‌هایی که می‌توان در تربیت فرزند به کار برد روش الگودهی و تربیت عملی است. ارزش‌ها و رفتارها در ابتدا در خانواده شکل می‌گیرند و در قلب و جان کودک ریشه می‌کنند. کودکان اولین کسانی را که می‌شناسند و از آنها الگو می‌گیرند، والدینشان هستند. کودکان در سال‌های نخست زندگی همه چیز خود را از والدین و وابسته به ایشان می‌دانند. امام رضا (علیه السلام) مى فرمایند: «بَرُّوا أولادَکُم وَ أحسِنُوا إِلَیهِم فَإِنَّهُم یَظُنُّونَ أنَّکُم تَرزُقُونَهُم؛ به فرزندانتان خوبی و نیکی کنید زیرا آنان گمان می‌کنند که شما ایشان را روزی می‌دهید» (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۷۱: ۷۷) . به همین دلیل والدین نقش الگویی بسزایی دارند و از قدرت بسیاری در تأثیرگذاری بر کودکان برخوردار هستند. امام علی (علیه السلام) می‌فرمایند: «کسی که خود را پیشوای مردم قرار دهد باید پیش از تعلیم مردم، خود را تربیت کند و قبل از تربیت زبانی با رفتارش مردم را تربیت کند» (حرعاملی، ۱۴۰۹ق، ج ۱۶: ۱۵۱) . امام صادق (علیه السلام) می‌فرمایند: «با غیر زبانتان دعوت کننده‌ی مردم باشید. باید مردم از شما پرهیزکاری، تلاشی، نماز و خوبی ببینند که این دعوت کردن است» (کلینی، ۱۴۰۷ ق، ج ۲: ۷۸) . در نتیجه بهترین روش برای تربیت کودک این است که ابتدا خود والدین عامل به دستورها و اوامر الهی باشند. امام کاظم (علیه السلام) نیز به والدین امر می‌کنند که حتماً به وعده‌هایی که به فرزندان می‌دهند وفا کنند: «إِذَا وَعَدتُمُ الصِّبیَانَ فَفُوا لَهُم فَإِنَّهُم یَروَنَ أنَّکُم الَّذینَ تَرزُقُونَهُم؛ هنگامی که به کودکان وعده می‌دهید به آن وفا کنید زیرا آنها گمان می‌کنند که شما آنها را روزی می‌دهید» (کلینی، ۱۴۰۷ ق، ج ۶: ۵۰) زیرا آنها الگو و مورد اعتمادترین اشخاص نزد کودکان هستند و وفا نکردن به قول و وعده، تصویر مثبت والدین را نزد کودک از بین می‌برد، اعتماد او را تخریب می‌کند و تأثیر منفی عمیقی بر تربیت کودک خواهد داشت. از جمله‌ی این تأثیرها، اثر منفی آن بر رابطه‌ی کودک با خدا در آینده است، زیرا پیش از آنکه کودک با مفهوم خدا آشنا شود والدین به خصوص پدر را رب و صاحب اختیار خود می‌داند و به تعبیری نقش خداوندی برای وی قائل است، حال اگر والدین به وعده‌های خود عمل نکنند او این خلف وعده را به مفهوم خداوندی تسری می‌دهد و ناخودآگاه در رابطه‌ی او با خدا تأثیر منفی خواهد داشت (ری شهری، ۱۳۸۶: ۲۳۱) . در روایت نیز بر اساسی عبارت «فَإِنَّهُم یَرَونَ أنَّکُمُ الَّذینَ تَرزُقُونَهُم» به این نکته اشاره شده است.\nتشویق و موعظه کردن\nپس از اینکه والدین به زبان رفتار و عمل به الگوی عینی تبدیل شدند باید فرزندان خود را نیز به انجام اعمال صالح تشویق و امر کنند. از این رو امام رضا (علیه السلام) امر می‌فرمایند: «به فرزندت دستور بده که با دست خود صدقه بدهد» (کلینی، ۱۴۰۷ ق، ج ۴: ۴) . ایشان حتی در تربیت فرزند خود نیز از این روش استفاده می‌کنند و در نامه‌ای به امام جواد (علیه السلام) ایشان را از خروج پنهانی از خانه نهی کرده و می‌فرمایند:\nقسم به حقی که بر تو دارم از تو می‌خواهم که راه ورود و خروجت جز از در اصلی نباشد و پیوسته خود درهم و دینار داشته باش که اگر نیازمندی کمک خواست، دریغ نکنی. قصد من این است که خداوند جایگاهت را بلند گرداند، پس به دیگران کمک کن و هراسی از تنگدستی به دل راه مده (همان: ۴۳) .\nامام رضا (علیه السلام) در این نامه، هم فرزند خود را به انفاق امر فرمودند و هم ایشان را مورد موعظه قرار دادند و در ضمن شدت دلسوزی و خیرخواهی خود را نیز بیان کردند. امام علی (علیه السلام) نیز در نامه‌ای به امام حسن (علیه السلام) در ابتدا با بیان شدت محبت خود علت نگارش نامه و بیان موعظه‌های آن را ذکر می‌کنند و سپس فرزندشان را به نیکی‌ها امر و از بدی‌ها نهی فرموده و به امور مهم توجه می‌دهند. نحوه‌ی نگارش این نامه‌ها درواقع روش عملی تربیت فرزند و تذکر و موعظه کردن او را آموزش می‌دهند.\nتربیت کودک از مباحث مهم و پیچیده در علم دین است که باید با کنکاش عمیق در منابع اسلامی و آموزه‌های دینی به اصول و روش‌های مورد تأیید ائمه معصومین (علیه السلام) دست یافت. اما باید همواره توجه داشت که از منظر تعالیم اسلامی، تربیت فقط صرف رشد جسمی و آموزش علوم عقلی، منطقی و دانش روز نیست بلکه از مهم ترین جنبه‌ی تربیت، ایجاد زمینه‌ی ارتباط کودک با خدا و اصلاح این رابطه و هدایت او در جهت بندگی و طاعت خداوند متعال است. والدین اگرچه در مقابل نیازهای دنیوی فرزندان خود مسئول هستند اما بیش از آن در قبال آخرت و هدایت آنها مسئولیت دارند. در واقع مراقبت بهداشتی و جسمانی کودک، تربیت عقلی و علمی او و آموزش آنچه برای زندگی اجتماعی لازم است، باید در جهت تربیت ایمانی و اخلاقی کودک باشد تا او را به بنده‌ی خاضع در مقابل پروردگار و عضوی مؤمن و متقی در جامعه‌ی مسلمانان مبدل سازد که در جهت اهداف والای الهی گام بردارد. از سویی تربیت، از حقوق کودک، تکلیف والدین و سرپرستان و حتی حاکم اسلامی است و از این رو در تمام سازوکارهای حمایتی که شارع مقدس و قانون گذار در ایران اسلامی برای حمایت از رشد جسمی و روحی کودکان پیش بینی کرده‌اند، مقوله‌ی تربیت به عنوان محور اصلی مورد توجه بوده و البته بدیهی است که بهترین شخص برای تبیین و تفسیر محتوای تربیتی نیز شارع مقدس اسلام است.\n۱. در دین مبین اسلام و حقوق موضوعه‌ی ایران اسلامی چندین سازوکار حمایتی برای کودکان پیش بینی شده و در پی آن نخست والدین و سپس اشخاصی که به عنوان سرپرست کودک تعیین می‌شوند مکلف شده‌اند که به طور همه جانبه از حیات و حقوق اساسی کودک حمایت کرده و در تربیت شایسته‌ی او تمام تلاش خود را به کار گیرند؛\n۲. مراد از تربیت در جامعه‌ی اسلامی، پرورش انسانی سالم، صالح و دانشمند است که در تمام ابعاد انسانی آن رشد کرده و نتیجه‌ی آن، سوق یافتن متربی به سوی ایمان آوردن و یقین یافتن به اصول و عقاید و ملتزم ساختن او از عمق وجودش به احکام دین است به نحوی که اور در تمام مراحل رشد و زندگی خود و در تمام ابعاد و جوانب آن آنچه مرضی خداوند متعال است را مدنظر داشته باشد و معیار تشخیص اعمال و رفتارهای مورد رضایت خداوند را نیز از شریعت دریافت کند؛\n۳. در سازوکارهای حمایتی از کودک به جهت اهمیت تربیت وی که باید در فضای دینی و مبتنی بر آن صورت پذیرد، عواملی پیش بینی شده مانند کفر و فسق که اگر حتی بر والدین کودک عارض شود، به ضرورت حفظ دین کودک و تربیت صحیح او، سرپرستی طفل را از ایشان سلب می‌کند؛\n۴. در کنار وظایف واجب سرپرستان کودک که در چارچوب نهادهای حمایتی بر عهده‌ی ایشان قرار می‌گیرد، یک سری توصیه‌های عملی دیگر نیز برای سرپرستان کودک در آموزه‌های دینی و به ویژه‌ی سیره امام رضا (علیه السلام) ارائه شده است از جمله: انتخاب همسر شایسته، انتخاب دایه‌ی مناسب، تأمین تغذیه‌ی سالم و حلال، رعایت سنن ولادت و تعلیم و آموزش علوم و معارف دینی؛\n۵. برخی از روش‌های تربیتی در سیره‌ی رضوی که از نحوه‌ی تعامل ایشان با فرزندشان امام جواد (علیه السلام) قابل استنباط است عبارت‌اند از: محبت مداری و تکریم، ارائه‌ی الگو و تربیت عملی، تشویق و موعظه کردن.\n۱. استادیار گروه فقه و حقوق اسلامی دانشگاه امام صادق (علیه السلام) پردیس خواهران azimzadeh@isuw.ac.ir.\n۲. دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق خانواده دانشگاه امام صادق (علیه السلام) .\nاصفهانی بحرانی، عبدالله، (۱۴۱۳ق) . عوالم العلوم و المعارف والاً حوال من الایات و الاًخبار و الأقوال. ۱۰ ج، چاپ اول، قم: الإمام المهدی (علیه السلام) .\nالعطاردی الخبوشانی، عزیزالله، (۱۴۰۶ ق) ، مسند الامام رضا (علیه السلام) . ۲ ج، بی جا: الموتمرالعالمی للامام الرضا (علیه السلام) .\nانصاری شیرازی، قدرت الله، (۱۴۲۹ق) ، موسوعه احکام الأطفال و أدلتها. ۴ج، چاپ اول، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (علیه السلام) .\nبحرانی، یوسف بن احمد بن ابراهیم، (۱۴۰۵ ق) ، الحدائق الناضره فی احکام الفتره الطاهره. ۲۵ ج، چاپ اول، قم: اسلامی وابسته به جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه‌ی قم.\nتمیمی آمدی، عبدالواحد بن محمد، (۱۴۱۰ ق) . غررالحکم و دررالکلم (مجموعه من کلمات و حکم الامام علی (علیه السلام) ) . چاپ دوم، قم: دارالکتاب الاسلامی.\nجعفری لنگرودی، محمد جعفر، (۱۳۷۸) ، مبسوط در ترمیولوژی حقوقی، ۵ ج، تهران: گنج دانش.\nحر عاملی، محمد بن حسن، (۱۴۰۹ ق) . تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه. ۳۰ ج، چاپ اول، قم: آل البیت (علیه السلام) .\nحلی، حسن بن یوسف بن مطهر، (۱۴۱۳ق). قواعد الأحکام فی معرفه‌الحلال والحرام. ۳ج، چاپ اول.\nقم: اسلامی وابسته به جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه‌ی قم.\nحلی، فخرالمحققین محمد بن حسن بن یوسف مطهر، (۱۳۸۷ق). إیضاح الفوائد فی شرح مشکلات القواعد. ۴ج، چاپ اول، قم: اسماعیلیان.\nدهخدا، علی اکبر، (۱۳۷۷). لغتنامه. ۱۰ج، چاپ دوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.\nری‌شهری، محمد (۱۳۸۶). حکمت نامه کودک. چاپ اول، قم: دارالحدیث.\nشرقی، محمدرضا، (۱۳۸۸). مهارت‌های زندگی در سیره‌ی رضوی، چاپ سوم، مشهد: انتشارات آستان قدس رضوی.\nشریف‌رضی، محمد بن حسین، (۱۳۷۹). نهج‌البلاغه. ترجمه‌ی محمد دشتی، چاپ اول، قم: مشهور.\nصدوق، محمد بن علی، (۱۳۷۸). عیون أخبار الرضا (ع). ۲ج، مصحح مهدی لاجوردی، چاپ اول، تهران: جهان.\nصدوق، محمد بن علی، (۱۴۱۳ق). من لایحضره الفقیه. ۴ج، چاپ دوم، قم: اسلامی.\nصدوق، محمد بن علی، (۱۹۶۶م/ ۱۳۸۵ش). علل الشرائع. ۲ج، چاپ اول، قم: کتاب‌فروشی داوری.\nطباطبایی، محمد حسین، (۱۳۷۴). تفسیر المیزان. ترجمه‌ی محمد باقر موسوی همدانی، ۲۰ج، چاپ پنجم، قم: اسلامی.\nطباطبایی حائری، سید علی بن محمد، (۱۴۱۸ق). ریاض المسائل. چاپ اول، قم: آل البیت (ع).\nطریحی، فخرالدین، (۱۴۱۶ق). مجمع‌البحرین. ۶ج، چاپ سوم، تهران: کتاب‌فروشی مرتضوی.\nطوسی، محمد بن حسن، (۱۳۸۷ق). المبسوط فی فقه الإمامیه. ۸ج، چاپ سوم، تهران: المکتبه المرتضویه لإحیاءالآثار الجعفریه.\nطوسی، محمد بن حسن، (۱۴۰۰ق). النهایه فی مجرد الفقه و الفتاوی. چاپ دوم، لبنان: دار الکتاب العربی.\nعاملی، زین‌الدین بن علی، (۱۴۱۰ق).الروضه البهیه فی شرح اللمعه الدمشقیه (المحشّی – کلانتر). ۱۰ج، چاپ اول، قم: کتاب‌فروشی داوری.\nعاملی، زین‌الدین بن علی، (۱۴۱۳ق). مسالک الأفهام إلی تتقیح شرائع الإسلام. ۱۵ج، چاپ اول، قم: المعارف الإسلامیه.\nعاملی، محمد بن مکی، (۱۴۱۷ق). الدروس الشرعیه فی فقه الإمامیه. ۳ج، چاپ دوم، قم: اسلامی وابسته به جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه‌ی قم.\nعاملی کرکی، علی بن حسین، (۱۴۱۴ق).جامع المقاصد فی شرح القواعد . ۱۳ج، چاپ دوم، قم: آل البیت (ع).\nفاضل موحدی لنکرانی، محمد، (۱۴۲۱ق). تفصیل الشریعه فی شرح تحریر الوسیله- النکاح. چاپ اول، قم: مرکز فقهی ائمه اطهار (ع)\nفاضل هندی اصفهانی، محمد بن حسن، (۱۴۱۶). کشف اللثام و الإبهام عن قواعد الأحکام. ۱۱ج، چاپ اول، قم: اسلامی وابسته به جامعه‌ی مدرسین حوزه‌ی علمیه قم.\nکاتوزیان، ناصر، (۱۳۸۹). حقوق مدنی خانواده. ۲ج، چاپ اول، تهران: شرکت سهامی انتشار.\nکلینی، ابوجعفر محمد بن یعقوب، (۱۴۰۷ق). الکافی. ۸ج، چاپ چهارم، تهران: دارالکتب الاسلامیه.\nمجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، (۱۴۰۳ق). بحارالأنوار الجامعه لدررأخبار الأئمه الأطهار. ۱۱۱ج، چاپ دوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.\nمکارم شیرازی، ناصر، (۱۴۲۵ق). أنوار الفقاهه – کتاب البیع. چاپ اول، قم: مدرسه الإمام علی بن أبی‌طالب (ع).\nنجفی، کاشف الغطاء، علی بن محمدرضا، (۱۳۸۱ق). النور الساطع فی الفقه النافع. ۲ج، چاپ اول، نجف: مطبعه الآداب.\nنجفی، محمد حسن، (۱۴۰۴ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام. ۴۳ج، چاپ هفتم، لبنان: دار إحیاء التراث العربی.\nنظری توکلی، سعید، (۱۳۸۵). حضانت کودکان در فقه اسلامی. چاپ اول، تهران: سمت و بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.\nنوری، حسین بن محمد تقی، (۱۴۰۸ق).مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل. ۲۸ ج، چاپ اول، قم: آل البیت(ع).


دشت لار مازندران | تفریحات مهیج و خاطره انگیز در دشت لار مازندران + آدرس و عکس\nاگر روزی گذرتان به لاریجان در استان مازندران افتاد و هوس کردید دل را به دشتی وسیع بزنید راه تان را به سمت دشت لار کج کنید. این دشت زیبا و وسیع در حاشیه کوه سر به فلک کشیده‌ی دماوند قرار دارد و هم مرز با تهران است. جنوب دشت لار بخشی از شمیرانات را شامل می شود. شرق و شمال آن به لاریجان و نور در استان مازندران منتهی می شود. در نهایت می رسیم به اصل ماجرا که کوه دماوند است.\nاین دشت زیبا و خارق العاده در زمان های دور و دراز گذشته مکانی برای تفریح و خوشگذرانی پادشاهان ایرانی بوده. خودتان دریابید که این دشت تا چه حد زیبا و خوش آب و هواست! که انتخاب اصلی پادشاهان برای تفریح در منطقه دماوند بوده است. این دشت زیبا حدود پنجاه سال است که لقب پارک ملی را به خود اختصاص داده. این بار می‌خواهیم با هم سری به این منطقه‌ی زیبا و حفاظت شده که چندان هم دور از پایتخت نیست بزنیم. بنابراین در این سفر مجازی ما را همراهی کنید.\nچگونه به دشت لار برسیم؟\nاگر قصد سفر به دشت لار را نموده اید و می خواهید یک آخر هفته ی جذاب و پر هیجان داشته باشید راه های مختلفی پیش روی شماست. قبل از اینکه راهی دشت لار شوید بد نیست بدانید که این منطقه یک منطقه حفاظت شده با حیوانات و گونه های گیاهی کمیاب و خارق العاده است. بنابراین اجازه ندارید ماشین شخصی تان را بیش از حد وارد محدود آن کنید. پس اگر طرفدار طبیعت گردی های طولانی و راه پیمایی نیستید بهتر است مقصد دیگری را برگزینید. اما اگر عشق هیجان و دیدن طبیعتی بکر که اسب های وحشی آزادانه و رها در آن می دوند در رگ های شما جریان دارد مسیر را ادامه دهید.\nبرای رسیدن به دشت لار بهتر است جاده تهران آمل یعنی جاده آبعلی را انتخاب کنید. شما در نقطه ای از این مسیر به سه راهی پلور می رسید. بعد از رسیدن به سه راهی باید مسیر را تا ورودی محیط بانی ادامه دهید. این ورودی در واقع ورودی شرقی است و راه آن کاملا صاف و هموار می باشد.\nجنوب دشت لار راه به سوی لواسانات دارد. بنابراین مسیرهای پیش رو از این منطقه خواهند گذشت. اگر این راه را انتخاب کردید باید از سمت لواسان به سمت روستای ایرا راه بیفتید. از این روستا تا محیط بانی قوشخانه مسیری پر فراز و نشیب و سنگلاخ در انتظار شماست. پیش از عزیمت شرایط مسیر را بسنجید و اگر مایل به طی کردن مسیری خاکی هستید وارد این راه شوید.\nمسیر دیگری برای رسیدن به دشت لار وجود دارد. که از روستای افجه در شمیران به سمت این دشت باز می شود. این مسیر نیز فراز و نشیب های زیادی دارد و باید از مسیرهایی مال رو عبور کنید. بنابراین بهترین راه برای رسیدن به دشت لار جاده آبعلی می باشد.\nدشت لار میعادگاه عاشقان طبیعت با گیاهان کمیاب و خاص\nگیاهان خاصی در دشت لار رشد می کنند که شما را حیرت زده خواهند کرد. بنابراین اگر عاشق چیدن گیاهان دارویی و خوش عطر هستید توصیه می کنیم که سبدی کوچک همراه خود داشته باشید تا از این گیاهان معطر و کمیاب بی بهره نمانید. حدود چهارصد گونه ی گیاهی را می توان در دشت لار پیدا کرد. که بیش از سیصد گونه ی آن ها دائمی می باشند. گیاهانی از قبیل آویشن، کاسنی، بومادران، بارهنگ، باریجه، پیازک و گون نمونه ای از این گیاهان می باشند.\nاگر عاشق گیاهان و گل های رنگارنگ هستید به مکان خوبی قدم گذاشته اید چرا که دشت لار پر از گل های شقایق و زنبق است که در فصل بهار این دشت را همچون یک بوم نقاشی رنگارنگ در چشمان شما به تصویر می کشند.\nکمپینگ در دشت لار ؟!\nاگر بعد از رسیدن به دشت لار عاشق طبیعت بی نظیر و منظره های فوق العاده آن شدید! سعی کنید بیش از حد احساسی نشوید و فکر کمپینگ به سرتان نزند. اقامت شبانه در این دشت آن هم در کمپ چندان مورد تایید نیست چرا که انواع و اقسام گونه های حیوانی به طور آزادانه در این دشت رها هستند. هیچ بعید نیست نیمه های شب در حالی که خواب هستید یک مار، عقرب یا گرگ وارد کمپ شما شود.\nبنابراین پیش از تاریک شدن هوا سعی کنید گشت و گذار خود را پایان دهید. گونه های حیوانی بی نظیری در این دشت زندگی می کنند و از همین رو دشت لار منطقه ای حفاظت شده می باشد. خرگوش، درنا، بز کوهی، لاک پشت، آهو، روباه و قوچ از جمله این حیوانات هستند که دیدن آن ها از نزدیک نیز لطف دیگری دارد. البته نه همه ی آن ها! بنابراین فکر کمپینگ شبانه در دشت لار را از سر بیرون کنید.\nسد لار مکانی عالی برای ماهیگیری\nاگر اسم دشت لار را شنیده باشید مطمئنا پشت بند آن نام سد لار را هم زیاد شنیده اید. سدی پر آب و زیبا که در حوالی دشت لار قرار دارد. برای رسیدن به سد لار مسیر کوتاهی را باید پیاده روی کنید. هم فال است و هم تماشا. در واقع هم ورزش می کنید و هم تفریحی جانانه با دیدن مناظر زیبا و بکر. بعد از رسیدن به سد لار می توانید کمی دیگر مسیر راه در پیش بگیرید و راهی رودخانه دلیچای شوید. همچنین رودخانه سفید رود نیز در حوالی شما خواهد بود. اگر عاشق ماهیگیری و تجربه های هیجان انگیز هستید می توانید در سد لار اقدام به ماهیگیری نمایید. بهار و تابستان های لار بهترین زمان برای ماهیگیری در این سد زیبا و زلال است.\nکوه های پر صلابت دشت لار گریزی برای کوهنوردی\nکوهنوردانی که با سودای پیمایش کوه دماوند به این منطقه می آیند ! می توانند گریزی به کوه های دشت لار بزنند و در این منطقه نیز کوهنوردی کنند. کوه های زیبایی که دور تا دور دشت لار را فرا گرفته همچون سربازانی پر صلابت از این دشت زیبا و سرسبز پاسداری می کنند. دیو آسیاب، پهنک، گل زرد، سیاهچال، اسب کلک و زرشکی از جمله این کوه ها هستند ! که در خلق چشم انداز بی نظیر اسن منطقه دست داشتند.\nآبشار سفید آب دشت لار پناهگاه عشایر\nاگر می خواهید با یک تیر نه تنها دو نشان بلکه چند نشان بزنید و از تمام جنبه های منحصر به فرد این دشت زیبا استفاده کنید می توانید سری هم به آبشار سفید آب بزنید که در دشت لار واقع شده است. این آبشار را با نام آبشار قو نیز می شناسند. اگر مسیر دره سفید آب را در پیش بگیرید در انتها این دره به آبشار با شکوهی به نان آبشار سفید آب خواهید رسید، که شما را محو زیبایی خود خواهد کرد. این دره ی زیبا و بکر پناهگاهی برای دامداران و عشایر در فصل های سرد سال است.\nمهمان نوازی عشایر خونگرم دشت لار\nاگر جزو آن دسته از افرادی هستید که هم صحبتی و هم نشینی با عشایر و مردمان غیور و اصیل را دوست می دارید. در دشت لار مازندران می توانید با این مردمان خوش ذوق و خونگرم همنشین شوید. شک نداشته باشید که آن ها با محصولات طبیعی و نان های خوش عطر و تنوری از شما پذیرایی خواهند کرد. هم نشینی با این مردمان خونگرم شوق زندگانی به انسان می بخشد و روح را جلا می دهد.\nعکاسی در دشت لار را فراموش نکنید\nاگر می خواهید عکس هایی خاص و منحصر به فرد داشته باشید. در این منطقه دست به دوربین شوید و عکس های بی نظیری از خود در دامان طبیعت ثبت کنید. دشت لار مازندران به قدری چشم اندازهای خاص و زیبا دارد که مطمئنا بخش زیادی از روز را سرگرم عکاسی از طبیعت خواهید شد. دشت وسعی از گل های زنبق و شقایق و کوهستان های مرتفع که به احتمال زیاد قله آن ها پوشیده از برف است. آسمانی آبی و تلالو نور خورشید بر پهنه ی دشت زیبا همه و همه از جذابیت های این دشت منحصر به فرد و زیبا می باشد.\nاز طبیعت بکر دشت لار محافظت کنید\nطبیعت زیبای دشت لار مازندران به ما می گوید که روزی این پهنه ی وسیع سرزمین انواع گونه های گیاهی و جانورانی زیبا و منحصر به فرد بوده که متاسفانه امروزه روز جز یک نام چیزی از آن ها باقی نمانده. بنابراین در محافظت از طبیعت بکر دشت لار مازندران تمام دقت خود را اعمال کنید. صید بی حد و مرز ماهیان، چیدن بیش از حد گیاهان و رها کردن زباله ها در طبیعت از مواردی هستند که عواقب ناخوشایندی برای طبیعت دارند بنابراین شما از آن پاسداری کنید.\nدشت لار مازندران مکانی زیبا در حاشیه کوه پر صلابت دماوند است و برای سپری کردن یک آخر هفته ی جذاب و هیجان انگیز بسیار مناسب و ایده آل می باشد. اگر می خواهید تفریحاتی همچون طبیعت گردی، کوهنوردی، ماهیگیری، دوچرخه سواری و تجربیات جدیدی همچون همنشینی با مردمان خوش ذوق عشایر را تجربه کنید و کوله باری از خاطرات را در انتهای روز همراه خود به شهر و دیارتان ببرید دشت لار مازندران را برای تفریح انتخاب کنید. این دشت زیبا با مناظر و چشم اندازهای خاص خود می تواند برای همیشه در ذهن شما ماندگار شود.\nبرچسب‌ها:جاذبه های دشت لار, جاذبه های لاهیجان, دشت لار, کمپ در طبیعت


17-7-2021 تازه ترین های «فرهنگی» پارس ناز 19\nعکس و اسامی بازیگران سریال گمشدگان\nدر این بخش عکس و اسامی بازیگران سریال گمشدگان را مرور می کنیم. مجموعه تلویزیونی گمشدگان محصول سال 1396 می باشد. این سریال به کارگردانی رضا کریمی ساخته شده است. سریال گمشدگان از زمان پخش اصلی تاکنون چندین بار از شبکه های مختلف بازپخش داشته است. در این سریال بازیگران بسیار محبوبی ایفای نقش داشته اند که در ادامه با آنها آشنا خواهیم شد. با پارس ناز همراه باشید.\nدرباره سریال گمشدگان 1396\nداستان مجموعه تلویزیونی گمشدگان\nداستان این سریال درباره دختری جوان به نام ترنج است. (با بازی روشنگ گرامی) که در رشته عکاسی تحصیل می‌کند و به این حرفه مشغول است. او برای تغییر شرایط زندگی وارد مسیری می‌شود که اتفاقات پیش‌بینی‌نشده زیادی را به همراه دارد. گمشدگان یک ملودرام اجتماعی است که با رویکردی آسیب‌شناسانه معضل اعتیاد و وضعیت معتادان را روایت می‌کند.\nموضوع سریال گمشدگان چیست؟\nبراساس اظهارات تهیه‌کننده، سریال داستانی شیوا و پرکشش دارد و نقش خانواده و جامعه را در اعتیاد افراد مدنظر قرار می‌دهد. کریمی به عنوان کارگردان به موفقیت سریال گمشدگان بسیار امیدوار است. او درباره دلایل این امیدواری یادآور می‌شود: به نظر من و سایر عوامل، این سریال قصه جذابی دارد.\nهمچنین من تمام تلاشم را به کار بسته‌ام تا از تمام تجربه و توانم برای ساخت این مجموعه استفاده کنم و نیز یک گروه حرفه‌ای پشت دوربین و یک گروه بازیگری با انگیزه و توانا جلوی دوربین در ساخت این سریال سهیم هستند. بنابراین می‌توان امیدوار بود که بینندگان تلویزیون به طور جدی این کار را دنبال کنند و احساس رضایت داشته باشند. چون با قصه‌ای قابل باور و واقع‌گرایانه مواجه خواهند شد.\nسریال گمشدگان چند قسمت است؟\nنویسندگی این سریال را احسان جوانمرد در 30 قسمت بر عهده داشته است.\nنام بازیگران سریال گمشدگان\nروشنک گرامی در نقش ترنج، بهنام تشکر، کوروش تهامی، ستاره اسکندری در نقش شهین، پژمان بازغی، شقایق فراهانی، سعید داخ، کتانه افشاری نژاد، فریبا نادری، سارا مهدوی، پرویز پورحسینی، پاشا رستمی، بهاران بنی‌احمدی از جمله بازیگران این سریال می باشند.\nعکس های بازیگران سریال گمشدگان\nتصویر بردار: سجاد حیدری\nتدوین :فریدون جامه بزرگ\nدستیار اول کارگردان: عادل معصومیان\nمدیر برنامه‌ریزی: محمد رسولی واشقانی\nمشاور امور رسانه ای: علی زادمهر\nاطلاعات تکمیلی درمورد سریال گمشدگان\nسریال گمشدگان از نیمه دوم مرداد سال ۹۶ از شبکه ۲ سیما پخش شد. رضا کریمی کارگردان سریال گمشدگان می باشد. داستان این سریال در تهران و شیراز اتفاق می افتد. قسمت های مربوط به شیراز سال گذشته تصویربرداری شد و این روزها در تهران مشغول به کار هستند. آهنگ تیتراژ این سریال با صدای رضا یزدانی اجرا شده است.\nپیشنهاد میشه بخونید : برای مشاهده جزئیات کامل این خبر «عکس و اسامی بازیگران سریال گمشدگان + داستان و حواشی»اینجا را کلیک کنید. شفاف سازی:خبر فوق در سایت منبع درج شده و صرفا در این سایت بازنشر شده است .چنانچه به خبر فوق اعتراض دارید جهت حذف آن «اینجا» را کلیک کنید.\nدکتر نفیسه حسینی یکتا در گفت‌وگو با خبرنگار بهداشت و درمان باشگاه خبرنگاران پویا، درباره استفاده از داروهای گیاهی برای درمان علائم بیماری کرونا اظهار داشت: ما برای این‌که بتوانیم بگوییم یک داروی گیاهی روی علایم...\n۱۵ سریال نتفلیکس که فصول جدید آن ها در ادامه سال ۲۰۲۱ منتشر خواهد شد\nسرویس استریمینگ نتفلیکس بزرگ ترین تولید کننده محتواهای بصری دنیای سرگرمی در بخش تلویزیون است و به همین دلیل به محبوبیتی قابل توجه دست یافته است. این سرویس استریمینگ هر ساله تعداد زیادی سریال جذاب و دیدنی در ژانرها و...\nواکنش باشگاه استقلال در خصوص حواشی دبی - مشرق نیوز...\nبازیگر سریال Game of Thrones قهرمان مچ اندازی جهان را ناک اوت کرد + ویدیو\nبازیگر نقش کوهستان در سریال Game of Thrones اولین مسابقه خود در رینگ بوکس را با نابود کردن و برتری کامل بر حریف خود به پایان رساند. هافثور جولیوس پی یرشون (Hafthor Bjornsson) در یک مسابقه دیوانه وار که که با ناک اوت...\nبازیگران سریال پزشک دهکده دراین پست عکس بازیگران سریال دکتر دهکده در گذر زمان را مرور میکنیم. سریال دکتر کویین دکتر زن کـه با نام دکتر دهکده، از تلویزیون ملی بـه روی آنتن رفت، یکی از پربیننده ترین...\nپخش آنلاین کیفیت های مختلف (قبل از دانلود می توانید آنلاین گوش کنید) متن ترانه مانی رعد به نام سریال هنوز سریال تموم نشده ومیشه زیاد پارتش هنوز منم برای زیان بارکش تو دست سعادت پاسپورت وقتی وسط سر طالعم...\nروش کارت به کارت برای قماربازان مسدود خواهد شد/ برنامه بانک مرکزی برای شناسایی بازیگران اصلی در کسب‌وکار قمار و...\nمعاون فناوری‌های نوین بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران طی نشست خبری با رسانه‌ها، به تشریح برنامه‌ها و اقدامات این بانک در مقابله با سوءاستفاده از ابزار‌های بانکی و پرداخت در حوزه قمار و شرط‌بندی سایبری پرداخت....


کوکتل مانیکور ژبن پلاس مدل Circle وزن 210 گرم بسته 30 عددی - کادولین\nکادولین\tپوست\tمراقبت از پوست\tاسکراب صورت\tکوکتل مانیکور ژبن پلاس مدل Circle وزن 210 گرم بسته 30 عددی\nکوکتل مانیکور ژبن پلاس مدل Circle وزن 210 گرم بسته 30 عددی\nJabon Plus Heart Manicure Cocktail 30Pcs\nآبرسان پوست دست\nخواص درمانی نمک دریاچه ارومیه\nلایه‌برداری سلول‌های مرده\nاسکراب پاک کننده 2 کاره سی گل حجم 50 میل\nژل اسکراب شکری لایه بردار پوست ژبن پلاس مدل Lavender وزن 900 گرم\nاسکراب شکری لایه بردار پوست ژبن پلاس مدل Strwberry وزن 450 گرم\nاسکراب شکری لایه بردار پوست ژبن پلاس مدل Lemon وزن 450 گرم\nژل پینه بردار پا ژبن پلاس مدل Callus Remover حجم 250 میل\nکوکتل پدیکور ژبن پلاس مدل Heart وزن 600 گرم بسته 12 عددی\nکوکتل پدیکور ژبن پلاس مدل Star وزن 600 گرم بسته 12 عددی\nکوکتل پدیکور ژبن پلاس مدل Rabbit وزن 600 گرم بسته 12 عددی\nکوکتل پدیکور ژبن پلاس مدل Baby feet وزن 480 گرم بسته 8 عددی\nژل لایه بردار پوست نوتروژینا حاوی عصاره گریپ فروت حجم 150 میل\nاسکراب پوست زردآلو سینت ایوز مدل Fresh Skin وزن 170 گرم\nاسکراب صورت سینت ایوز مدل ضد آکنه وزن 283 گرم\nماسک و اسکراب ملایم صورت سینت ایوز حاوی جو دو سر وزن 170 گرم\nمعرفی کوکتل مانیکور ژبن پلاس مدل Circle\nکوکتل‌های ژبن پلاس بمب های کوچک کاملا طبیعی مانیکور هستند که در شکل و رنگ های مختلف برای آبرسانی و لایه برداری پوست‌های مرده استفاده می‌شوند. کافیست یکی از کوکتل‌ها را داخل ظرف آبی قرار دهید تا شروع به جوشش کند و با رایحه و رنگ بی نظیرش شما را مجذوب خود سازد.\nدر ساخت این کوکتل ها از نمک دریا استفاده شده است. نمک دریاچه ارومیه با دارا بودن عناصر معدنی پوست شما را از لحاظ موادی چون منیزیم، پتاسیم، سدیم و کلسیم تغذیه می‌کند. این نمک از دیر باز مورد توجه طب ایرانی بوده است به گونه ای که برای استفاده از خواص درمانی این نمک و استحمام در این دریاچه به ارومیه سفر می کردند.\nاین نمک باعث شفافیت، نرمی پوست و دفع سموم بدن از طریق منافذ سلولی میگردد و همچنین افزایش گردش خون در عروق پوستی و کاهش آثار مخرب بی تحرکی عضلات دست و بدن در اثر زندگی شهری امروزی از دیگر خواص آن می باشد.\nاولین نفری باشید که دیدگاهی را ارسال می کنید برای “کوکتل مانیکور ژبن پلاس مدل Circle وزن 210 گرم بسته 30 عددی” لغو پاسخ


پمپئو در مصاحبه با روزنامه انگلیسی زبان «نشنال» چاپ امارات اظهار کرد:\nبه گزارش مثلث آنلاین ، پمپئو در مصاحبه با روزنامه انگلیسی زبان «نشنال» چاپ امارات اظهار کرد:«قاسم سلیمانی باعث ایجاد مشکل در عراق و سوریه شده است و ما باید هزینه ها را برای وی و سازمان تحت فرماندهی اش بالا ببریم.»\nوزیر امور خارجه آمریکا همچنین بدون اشاره به برنامه ریزی هفت ساله تسلیحاتی، اطلاعاتی و مالی واشنگتن و چند متحد خاورمیانه ای کاخ سفید از جمله عربستان برای تشکیل گروههای تروریستی مانند داعش و جبهه النصره در سوریه و فراهم کردن امکان حضور گسترده عوامل این گروهها در عراق، گفت: راه های زیاد (ضدایرانی) وجود دارد. نخست، ایجاد یک اپوزیسیون یکپارچه حائز اهمیت است. این یکی از دلایلی است که به خاطر آن به اینجا آمده ام. ما شرکای بزرگی در امارات داریم. سعودی ها و بحرینی ها شرکای بزرگ ما هستند.\nوزیر خارجه آمریکا در این مصاحبه در حالی با مداخله در امور منطقه ای خواهان خروج مستشاران نظامی ایران از سوریه شده که واشنگتن همچنان از گروههای مسلح و تروریستی ضدسوری حمایت می کند.\nپمپئو در پایان نیز با اشاره به برنامه های آمریکا برای وضع تحریم های ضدایرانی پس از خروج واشنگتن از برجام که نقض قطعنامه 2231 شورای امنیت سازمان ملل را در پی داشت، اظهار کرد: ابزارهایی که به کار می بندیم، متفاوت و غالبا دیپلماتیک است. شما شاهد تلاش های در مورد تحریم ها با مدیریت آمریکا هستید.\nایران روسیه مسکو مصاحبه واشنگتن\nبی‌توجهی روسیه و قطر به تهدیدات ریاض درباره معامله اس۴۰۰


از کجا بدانیم که کسب و کارمان سود می کند؟ - فرصت امروز\nچهارشنبه, 22 فروردين 1397 - 16:24\nاز کجا بدانیم که کسب و کارمان سود می کند؟\nاکثر افراد و اکثر کسب و کارها وارد دنیای تجارت می شوند تا سود کنند. به عبارت ساده، سود کردن یعنی دست یافتن به پولی بیشتر از آنچه خرج کرده اید. برخی افراد سود را با درآمد اشتباه می گیرند. در نتیجه نمی فهمند علت چیست که تمام درآمدشان هم نمی تواند آنها را به پیش ببرد؛ چرا هیچ کس حاضر نیست در شرکت پرفروش ایشان سرمایه گذاری کند و چرا بانک خط اعتباری ایشان را افزایش نمی دهد.\nدر این مقاله می آموزیم از کجا بفهمیم که کسب وکارمان سود می کند یا اینکه فقط فروش بیشتری دارد.\nسود درمقابل درآمد\nاغلب اشخاص/کسب وکارها درآمدشان را به دقت کنترل می کنند. فروش هر وسیله در کتاب یا صفحات گسترده کامپیوتری ثبت و ضبط می شود. هر چکی که در قبال ارائه مشاوره از مشتری دریافت می شود، در دفتر چک یا در نرم افزار حسابداری ثبت می شود. دفتر حسابرسی یا نرم افزار حسابداری مرتب جمع بندی می شود. اما در واقع این سود شما نیست. این درآمد شماست. این ورودی کسب و کار شما می شود. برای حساب کردن سود، باید هزینه هایی که از کسب و کارتان خارج می شود را از ورودی کسر کنید. سود = درآمد – هزینه ها.\nکسب وکار شما دو نوع هزینه (یا مخارج) دارد؛ هزینه های ثابت و هزینه های متغیر. هزینه های ثابت هزینه هایی هستند که با تغییر میزان فعالیت شما تغییری نمی کنند. این هزینه ها مواردی چون اجاره را دربرمی گیرند. چه در هر شیفت کاری 10 محصول تولید کنید و چه 15 محصول، اجاره شما ثابت خواهد ماند. از طرف دیگر، هزینه های متغیر مستقیماً به این بستگی دارند که چند واحد کالای قابل فروش تولید می کنید. اگر شما 10 دلار پیچ نیاز داشته باشید تا 100 وسیله تولید کنید، پس برای تولید 200 وسیله 20 دلار نیاز خواهید داشت.\nبه طور کلی هزینه های ثابت را می توانید در ابتدای سال تخمین زده و برای 12ماه آینده به خوبی پیش بینی کنید. برای مثال می دانید که اجاره محل کار شما 10000 دلار در ماه است. ممکن است بدانید یا پیش بینی کنید که در ابتدای سال افزایش اجاره بهاء خواهید داشت و باید در ماه 11000 دلار بپردازید.\nهزینه های ثابت شامل مواردی چون اجاره، هزینه استهلاک، مجوز ها، پرداخت بهره ها، برخی از انواع مالیات و دستمزد کارهای غیرمستقیم را دربرمی گیرد.\nهزینه های متغیر مخارجی هستند که به میزان تولید بستگی دارند. به همان نسبت که حجم تولید افزایش می یابد، هزینه های متغیر نیز با افزایش روبه رو می شوند. به عنوان مثال برای تولید واگن کودک، باید یک بدنه واگن، دو میله و چهار چرخ برای هر واگن بخریم. اگر قیمت یک بدنه واگن 3 دلار باشد، و من پول کافی برای خرید 6 بدنه واگن داشته باشم، هزینه بدنه واگن 18 دلار خواهد شد. حال اگر بخواهم 20 واگن تولید کنم، هزینه خرید بدنه واگن 60 دلار خواهد شد. هزینه های متغیر را می توان در ابتدای سال تخمین زد اما این تخمین به اندازه هزینه های ثابت دقیق و صحیح نخواهد بود. هزینه های متغیر شامل هزینه مواد مورد استفاده در تولید، خدمات شهری خاص، برخی از انواع مالیات و دستمزدها و دستمزد کارهای مستقیم را دربرمی گیرد.\nبرخی از هزینه های کسب وکار خود به دو دسته ثابت و متغیر تقسیم می شوند از جمله دستمزد کار. دستمزدی که به کارگر تولیدی پرداخت می کنید، کار مستقیم نامیده می شود و هزینه متغیر محسوب می شود. این هزینه به مقدار کالاهای تولیدی شما بستگی دارد. دیگر دستمزدهای کار از جمله حقوقی که به کارمندان واحد حسابداری پرداخت می کنید، هزینه ثابت هستند. دستمزد کار غیرمستقیم به میزان تولید شما بستگی ندارد. اگر میزان تولید شما از 10 محصول در ماه به 15 محصول در ماه افزایش پیدا کند، احتمال کمی هست که شما حسابدار دیگری استخدام کنید.\nمطلب مرتبط :راهکارهای کسب سود بیشتر\nخدمات شهری هزینه دیگری است که به هزینه های ثابت و متغیر تقسیم می شود. برای نمونه قبض تلفن شما با افزایش یا کاهش تولید شما تغیر چندانی نخواهد کرد، اما زمانی که به خاطر افزایش تولید خط های تولیدی مدت بیشتری فعال باشند و هنگام شب لامپ بیشتری استفاده شود؛ تقاضای شما برای انرژی برق و متعاقبا هزینه آن افزایش پیدا می کند.\nپولی که به شما پرداخت می شود، درآمد شماست. معمولاً درآمد به میزان تولید ارتباط دارد اما مستقیماً به آن وابسته نیست. ممکن است شما کمتر یا بیشتر از میزان تولیدتان فروش داشته باشید. برای مثال، اگر شما 100 قلم کالا در انبار داشته باشید و سفارش 150 قلم کالا دریافت کنید، کافی است تنها 50 کالای دیگر تولید کنید. یا اگر لوازم اسکی تولید می کنید، ممکن است در هر ماه تابستان 20 کالا تولید کنید درحالی که در تابستان هیچ فروشی ندارید، بلکه برای فروش در زمستان انبار می کنید.\nبدین ترتیب درآمد زمانی است که شما پولی را دریافت می کنید نه زمانی که محصولی را برای فروش تولید می کنید. کل درآمد جمع کلیه وجوه دریافتی شما در طول سال است.\nمنظور از نقطه سر به سر مقدار تولیدی است که درآمد شما برای تولید تعداد معینی محصول با هزینه های ثابت به علاوه هزینه های متغیر همان تعداد محصول برابر شود. برای مثال، هزینه ثابت شما 500 دلار و هزینه متغیرتان برای هر محصول 20 دلار است. تصور کنید شما هر محصول را 25 دلار بفروشید، نقطه سر به سری شما 100 محصول می شود. حال اگر شما هزینه ثابت را به 400 دلار کاهش دهید، نقطه سر به سری شما 80 محصول خواهد شد. یا اگر هزینه متغیر هر محصول را از 20 دلار به 15 دلار برسانید، نقطه سر به سری شما 50 محصول خواهد شد.\nهر فروشی فراتر از نقطه سر به سری درآمد محسوب می شود. در مثال بالا (هزینه ثابت 500 دلار، هزینه متغیر 15 دلار برای هر محصول، درآمد 25 دلار برای هر محصول) نقطه سر به سر شما 50 محصول است. اگر شما 50 کالا تولید کنید و تمام 50 کالا را بفروشید به نقطه سر به سر رسیده اید. به عبارتی هزینه هایتان با درآمدتان برابر می شود. سود شما صفر خواهد بود. اگر کمتر از 50 محصول بفروشید، ضرر کرده اید و اگر بیشتر از 50 محصول بفروشید سود کرده اید. برای مثال اگر 70 محصول بفروشید، هزینه ثابت شما 500 دلار و هزینه متغیرتان به 1050 دلار خواهد رسید (15*70) و بنابرین کل هزینه شما 1550 دلار خواهد شد. در این صورت درآمد شما 1750 دلار (25*70) و سود شما 200 دلار (1550-1750) خواهد بود.\nبرای رسیدن به سود بیشتر، باید بتوانید هر محصول را بیش از هزینه ساخت آن بفروشید و باید محصول تان را به قیمتی بفروشید که هر دو هزینه متغیر و هزینه ثابت مشترک آن را پوشش دهد. این مسئله در مورد فروش هر محصول یا خدماتی صدق می کند، چه ابزار باشد، چه سیب باشد، چه تدریس موسیقی باشد، و چه ساعت های مشاوره مالی.


گرداب نقدینگی ، صنعت بیمه را می بلعد - پایگاه جامع اطلاعات بیمه\nمکان شما: خانه / بلاگ / مدیریت دانش / نوشته هایی از جنس بیمه / گرداب نقدینگی ، صنعت بیمه را می بلعد\nآبان 7, 1397 /0 دیدگاه ها/در نوشته هایی از جنس بیمه /توسط علی شهبازی\nگرداب نقدینگی ، صنعت بیمه را می بلعد / افزایش سرمایه هم چاره کار نیست/ توصیه نامه 5 بندی ناظر چه می گوید؟\nتاجدار:خلاء استاندارد سازی نحوه محاسبه هریک ازریسک های اثرگذار وهمبستگی آنها درصنعت بیمه کاملاً مشهود است این کمبود خصوصا پس ازحذف نظام تعرفه ای کاملاً محسوس بوده است./ میرآقازاده: اگر تعریف مشخص در شرکت ها برای ریسک نقدینگی وجود داشت که شرکت‌های بیمه ای با این مشکلات مواجه نمی‌شدند./ قره خانی:وقتی شرکتی با مشکل نقدینگی مواجه می‌شود نرخ شکنی و قسطی فروشی می کند ؛یعنی ریسک دیگری را می‌پذیرد و در شرایط خراب فعلی، نقدینگی را بالا می‌برد.\nبه نقل از بیمه داری نوین / آزاده محسنی :کنترل ریسک نقدینگی در کنار توانگری مالی به عنوان دو عامل اثر گذار در دوره زمانی کوتاه مدت و بلند مدت در عملکرد شرکتهای بیمه اثر گذار است.\nدر حال حاضر مدتهاست که زنگ خطر بالارفتن ریسک نقدینگی در شرکتهای بیمه به صدا در آمده ؛ بیمه گرانی که بعضا بدون توجه به اثرات نامطلوب افزایش ریسک نقدینگی ، فروش قسطی و ارزان فروشی را پیشه کرده اند و گاها بدون توجه به ریسکی که شرکت بیمه را تهدید می کند پرتفوی های تکلیفی از سوی سهامدار عمده را به شرکت تزریق نمودند، این در حالی است که اگر مدیران بر اهمیت کنترل ریسک نقدینگی در شرکتهای متبوعشان آگاه بودند ، شرایط به گونه ای دیگر رقم می خورد.\nبه نظر می رسد اهمیت کنترل ریسک نقدینگی برای برخی مدیران بیمه ای آشکار نشده تا جائی که بی محابا به اقزایش پرتفوی اقدام می کنند.\nبه زعم رسول تاجدار، مدیر عامل بیمه البرز ، ضعف اگاهی مدیران بر ضرورت کنترل ریسک نقدینگی ریشه در ضعف دانش در صنعت بیمه دارد که پس از خصوصی سازی به ناگاه تعداد شرکتهای بیمه افزایش یافت در حالیکه این تعدد بیمه ها با توسعه منابع انسانی همخوانی نداشت.\nامید میر آقازاده ، مدیر کل حسابها و ذخایر بیمه مرکزی نیز از 5 توصیه نامه تدوینی توسط بیمه مرکزی می گوید که به شرکت‌ها ابلاغ شده و در صورتیکه شرکت بر اثر کنترل نامناسب به مشکل برخورد به آئین‌نامه هایی که در این خصوص و به منظور برخورد با مسببین نگاشته می شود مراجعه می‌شود؛ به دلیل اینکه نتوانسته‌اند ریسک را پیش بینی و کنترل کنند.\nمحسن قره خانی ، معاونت اتکائی بیمه ملت نیز چیزی که باعث تشدید ریسک نقدینگی می‌شود را ارزانفروشی در مواجهه با کسری وجوه می داند که باعث کاهش مضاعف نقدینگی می گردد.\nاما انچه که مسلم شرکتی که بی محابا دست به فروش می زند تا نقدینگی فعلی خود را تامین کند حتی با افزایش سرمایه هم نمی تواند خود را از گردابی که در ان گرفتار امده نجات دهد.\nدر ادامه میزگرد مبسوط بیمه داری نوین را با همراهی رسول تاجدار، مدیر عامل بیمه البرز ، امید میر آقازاده ، مدیر کل حسابها و ذخایر بیمه مرکزی و محسن قره خانی ، معاونت اتکائی بیمه ملت بخوانید:\n*ریسک نقدینگی چیست و چگونه ادبیات آن بر جامعه حاکم است؟\nتاجدار: قبل از ورود به بحث و با وجود انتقادات و ایراداتی که در مباحث متفاوت ازجمله نظارت‌های علمی و مبتنی بر اصول مالی و خصوصا پس از حذف تعرفه‌ها می‌توان به صنعت بیمه گرفت، به نظر اینجانب عملکرد صنعت بیمه طی این مدت یک عملکرد قابل قبول است و شایسته است قدردان این صنعت باشیم که توانسته بدون دریافت کوچکترین کمک مالی از دولت، سالانه هزینه بیش از 16 هزار نفر از تلفات حوادث رانندگی و بیش از 385 هزار نفر مجروحین این حوادث را پوشش داده و بالغ بر 1000 میلیارد دلار از اموال و دارایی‌های کشور را پوشش دهد و روند آماری نشان از بهبود این عملکرد است. و اما درخصوص سوال شما باید گفت که ریسک نقدینگی، یعنی اینکه یک شرکت بیمه توانایی ایفای تعهدات خود را نداشته باشد، یعنی ناتوان در:\n– تامین سرمایه، سود تضمین شده و بازخرید بیمه‌نامه‌های عمر\n– پرداخت هزینه‌ها و عوارض قانونی\n– پرداخت و تامین سود سهامداران\n– این نوع ریسک به دو شکل در موسسات مالی و شرکت‌های بیمه قابل مشاهده است.\n1. ریسک نقدینگی ناشی از نقدشوندگی دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها (دارایی‌های سمی)\n2. ریسک نقدینگی ناشی از کمبود وجه نقد برای ایفای تعهدات کوتاه‌مدت\nحاکمیت ادبیات نقدینگی بر شرکت‌های بیمه با تکیه بر دو اصل کنترل و آموزش میسر است و این موضوع صرفا وظیفه نهاد ناظر نبوده و هیات‌مدیره شرکت نیز باید در این خصوص هدف‌گذاری، کنترل و آموزش‌های خاص خود را داشته باشد.\nبدیهی است که نهاد ناظر باید با حساسیت کامل درخصوص کنترل و تعیین کفایت نقدینگی اقدام کند.\nدر این رابطه نهاد ناظر ضمن محاسبه ریسک نقدینگی هر شرکت و صنعت بیمه، باید رابطه این ریسک با سایر ریسک‌ها را محاسبه و تعیین کند. (غالبا به دلیل اهمیت و اثرات این ریسک، ضریب همبستگی آن با ریسک‌های اعتباری و نوسان قیمت یک است)\nبه نظر می‌رسد خلأ استانداردسازی نحوه محاسبه هر یک از ریسک‌های اثرگذار و همبستگی آنها در صنعت بیمه کاملا مشهود است این کمبود خصوصا پس از حذف نظام تعرفه‌ای و آزادسازی نرخ‌ها و با توجه به کمبود نیروی انسانی متخصص به تناسب شرکت‌های تازه‌تاسیس، کاملا محسوس بوده و اساسا تدوین آیین‌نامه نحوه محاسبه حاشیه توانگری در راستای رفع این نقیصه بوده است که در جای خود به نواقص آن خواهیم پرداخت. لازم به توضیح است که بیان این نقایص به هیچ عنوان نافی ارزش و اثرات بسیار مهم تهیه و تنظیم آیین‌نامه نحوه محاسبه حاشیه توانگری که یک اقدام جسورانه و کاملا ضروری بود، نیست.\n*آیا اساسا ادبیات مشترکی درحوزه ریسک نقدینگی بین مدیران ما وجود دارد؟\nتاجدار: حقیقت ریسک نقدینگی به عنوان یک تعریف استاندارد در جهان وجود دارد لذا عملیات و فعالیت‌های ما را تحت تأثیر قرار خواهد داد اما از آنجا که آثار عدم توجه به این ریسک گریبانگیر بسیاری از موسسات مالی و بانکی شده باید اذعان کرد که نه‌تنها ادبیات مشترکی وجود ندارد بلکه برخی از آنان با مفاهیم ریسک و انواع آن بیگانه هستند.\n*آیا ادبیات مشترک در حرکت شرکت‌ها به سمت ریسک نقدینگی اثرگذار است؟\nتاجدار: اجاره بدهید برای اینکه پاسخ قانع‌کننده‌ای به این سوال بدهیم، ببینیم که ذی‌نفعان این صنعت چه گروهی یا افرادی هستند. اولین گروه بیمه‌گذارانی هستند که خسارت دیده‌اند (زیان‌دیدگان) یا استفاده‌کنندگان از مزایای بیمه، به همین ترتیب دولت که بابت مالیات و عوارض از این صنعت تاثیر می‌پذیرد (لازم به توضیح است که درحال حاضر برخی از شرکت‌ها بابت عدم توانایی در پرداخت عوارض به دولت و خزانه بدهکار هستند) لذا به همین ترتیب سهامداران، شبکه فروش و کارکنان صنعت بیمه از عدم مدیریت صحیح ریسک نقدینگی تاثیر می‌پذیرند. در این بین می‌توان به تاکید بیشتری به تاثیرات ریسک نقدینگی بر زیان‌دیدگان، سهامداران و خریداران بیمه‌های عمر و پس‌انداز اشاره کرد لذا ریسک نقدینگی را مشخصا از دو جنبه: 1- از نظر ایفای تعهدات کوتاه‌مدت، 2- از نظر ماهیت و کیفیت سرمایه‌گذاری برای ایفای تعهدات بلندمدت می‌توان مورد بررسی قرار داد و اساسا به دلیل این حساسیت‌ها است که در تجزیه و تحلیل صورت‌های مالی، تجزیه و تحلیل سرمایه در گردشکه مشخصا عوامل موثر در تغییرات وضعیت مالی و دلایل افزایش و کاهش وجوه نقد موردنیاز را بررسی و تحلیل می‌کنند یا در خطرسنجی صورت‌های مالی مشخصا سودآوری وخطراتی که متوجه اصل سرمایه‌گذاری است را بررسی می‌کنند یا اینکه نسبت‌های نقدینگی و فعالیت را برای تحلیل شرایط توان ایفای تعهدات کوتاه‌مدت و وصول بدهکاران مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌دهند. لذا تعریف ادبیات و استانداردهای یکسان در این حوزه از جنبه مقایسه‌ای بسیار مهم و اثرگذار است.\n*نگاه مدیران به ریسک نقدینگی چگونه است؟ شما نهاد ناظر هستید و ممکن است تجربیات متفاوتی در این زمینه داشته باشید.\nمیرآقازاده: در ابتدا باید بگوییم منظور از ریسک نقدینگی چیست و از کجا شروع می‌شود و به کجا منتهی می‌شود. ریسک نقدینگی به توانایی ایجاد نقدینگی برای ایفای تعهدات و نیل به اهداف اطلاق می‌شود که زمان، مکان و شرایط مختلفی دارد. ریسک نقدینگی به تنهایی در داخل شرکت نمی‌تواند موثر باشد؛ زیرا ریسک‌های دیگری در داخل شرکت وجود دارد که به صورت اهرمی به هم متصل هستند. پنج ریسکی که در صنعت بیمه ایران حائز اهمیت هستند عبارتند از: ریسک بیمه‌گری، ریسک اعتباری، ریسک بازار و ریسک نقدینگی و ریسک عملیاتی که در بسیاری از موارد با هم همپوشانی دارند. به‌طور مثال «ریسک اعتباری» در ایران ریسکی است که بیمه‌گذاران به‌خاطر بدهی به شرکت بیمه تحمیل می‌کنند. در سایر نقاط دنیا این ریسک زمانی بر شرکت بیمه تحمیل می‌شود که بیمه‌گر اتکای توانایی ایفای تعهدات خود را نداشته باشند و تنها نگرانی بابت بیمه‌گذاران اتکایی است. شرکت‌های بیمه باید مخاطرات مربوط به وصول مطالبات را به عنوان یک متغیر در بحث ریسک نقدینگی لحاظ کنند. این متغییر از تاثیرات کاهش نقدینگی ناشی از ریسک اعتباری بر ریسک نقدینگی در کنار سایر متغیر‌ها اثرگذار است. یعنی ریسک اعتباری اهرمی برای تغییر در ریسک نقدینگی است.\nپس ریسک نقدینگی نمی‌تواند به تنهایی بررسی شود. اگر هم، چنین تحلیلی صورت گیرد مفید نخواهد بود. پس این حلقه باید به‌طور کامل بررسی شود و در هر شرکتی براساس مقتضیات آن شرکت متفاوت است. مثلا بیمه البرز با بیمه ملت متفاوت است و اگر من رویکرد بیمه البرز را داشته باشم باید براساس شرایطی نظیر پرتفوی بیمه‌ای و بسیاری از عواملی دیگر نقدینگی موردنیاز شرکت را اندازه‌گیری کنم. به‌طور مثال بیمه ملت در زمینه شخص ثالث فعالیت دارد و بیمه البرز در زمینه آتش‌سوزی است پس نیاز به نقدینگی در بیمه ملت با توجه به روند وقوع خسارت بسیار متفاوت با رویکرد در بیمه البرز است و ریسک نقدینگی این دو با هم کاملا متفاوت است.\nبحث حاکمیت شرکتی مطرح شده و این لزومی برای تشکیل کمیته‌های تخصصی در حوزه‌های گوناگون نظیر کمیته‌های ریسک و… در شرکت‌هاست که بتواند ریسک‌ها کنترل شوند.\n*آیا می‌توان گفت تعریف‌های متفاوتی از ریسک نقدینگی در شرکت‌های متعدد ارائه شده است چون هر شرکتی می‌تواند تعریف اختصاصی داشته باشد؟\nمیرآقازاده: بحث حاکمیت شرکتی مطرح شده و این لزومی برای تشکیل کمیته‌های تخصصی در حوزه‌های گوناگون نظیر کمیته‌های ریسک و… در شرکت‌هاست.\n*آیا مدیران به این نتیجه رسیدند که ریسک نقدینگی را برای شرکت خود تعریف کنند؟\nمیرآقازاده: اگر تعریف مشخص در شرکت‌ها وجود داشت که شرکت‌های بیمه‌ای با این مشکلات مواجه نمی‌شدند. یک‌سری اصول وجود دارد که من وارد آنها نمی‌شوم. شرکتی که مشکل دارد اگر ریسک خود را کنترل نکند به نتیجه موفقیت‌آمیز نخواهد رسید و اگر سرمایه هم تزریق شود اثر آن کوتاه‌مدت خواهد بود.\n*ریسک نقدینگی از نظر شما چگونه است؟\nقره‌خانی: من ابتدا مقدماتی را بیان می‌کنم و بعد به بحث اصلی می‌پردازم. متاسفانه در سال‌های اخیر شرکت‌های بیمه اغلب حاشیه سود کمی دارند. نیمه خالی لیوان جایی مشخص می‌شود که ضریب خسارت صنعت بیمه ما نزدیک 100 درصد است. درحالی‌که هیچ جای دنیا این‌گونه نیست. نرخ بازدهی در کشورهای خارجی 2 تا 3 درصد است؛ ولی در ایران، میزان سود با وجود تورم بسیار کم است. این درحالی است که ما باید ضریب خسارت هم لحاظ کنیم. یعنی تقریبا اصلا حاشیه سود نداریم و این وضعیت مالی شرکت‌های بیمه را مبهم می‌کند. از زاویه دید ورشکستگی و اهمیت موضوع نقدینگی می‌خواهیم علت ورشکستگی شرکت‌های بیمه را بررسی کنیم. چرا موضوع نقدینگی، توانگری مالی و ورشکستگی در صنعت بیمه اینقدر مهم است؟ ورشکستگی همه جا بد است. اگر صنایع تولیدی ورشکست شود چه مشکلی به وجود می‌آورد؟ شرکت تولیدی سهامدار، کارگر و مالک دارد و اگر ورشکست شود مشکل خودشان است. زیرا پول خودشان سوخت می‌شود؛ اما صنعت بیمه با پول مردم سروکار دارد. بیمه زندگی را 20 سال بعد و بیمه ثالث را چند سال بعد باید پس دهد. بیمه نهاد عمومی است و به همین علت ورشکستی آن اهمیت پیدا می‌کند. ریسک نقدینگی تعریف مشخص دارد. اینکه ما این تعریف را برای خود روشن کرده‌ایم یا نه مساله خودمان است. شرکت‌های بیمه باید استحکام و ثبات مالی داشته باشند. استحکام داشته باشد یعنی از عهده تعهدات فعلی بربیاید که همان ریسک نقدینگی است و ماهیت کوتاه‌مدت دارد. شرکت بیمه‌ای که در کوتاه‌مدت هم ریسک نقدینگی دارد و نمی‌تواند از عهده تعهدات خود بربیاید قطعا ورشکست خواهد شد. دوم ثبات مالی یعنی توانگری مالی است و این مفهوم با رویکرد بلندمدت است. پس فرق ریسک نقدینگی با توانگری مالی در افق زمانی آنهاست. توانگری مالی برای بلندمدت است درحالی‌که ریسک نقدینگی کوتاه‌مدت است.\n*مدیران تا چه حد این ریسک را حس می‌کنند؟ این ریسک تا چه اندازه برایشان اهمیت دارد؟ ضریب اهمیتش چقدر است؟\nقره‌خانی: همه این ریسک را حس می‌کنند و می‌دانند وضع خراب است؛ ولی نمی‌دانند چه اقدام اصلاحی باید صورت گیرد.\nتاجدار: در ادامه صحبت‌های ایشان اگرچه نگرانم اما نگرانی من به اندازه ایشان نیست. قبول دارم که وضع برخی شرکت‌ها مناسب نیست. ولی اگر شرایط ما خوب نیست به اندازه سهم ما در اقتصاد کلان است. فراموش نکنیم بیش از 70 درصد اقتصاد کشور ما وابسته به سیستم بانکی است. واقعیت این است این ریسک نقدینگی نقش زیادی در نامناسب بودن وضعیت شرکت‌های بیمه ندارد.\nالبته نگران هستم ولی نگرانی من عمیق نیست. ما با مقداری همت و کنترل خسارت‌های معوق می‌توانیم وضعیت را بهبود بخشیم. نمی‌گویم کسری نداریم ولی بیمه مرکزی متوجه این کسری شده و صورت‌های مالی را کنترل می‌کند. این راه‌حل تا حدودی جواب می‌دهد. مدیران ما اغلب درک درستی از مفاهیم نقدینگی و کنترل ریسک آن ندارند. علت این عدم شناخت، صدور تعداد زیادی مجوز تاسیس شرکت از سوی بیمه مرکزی است و این اقدام موجب شد در مدت کوتاهی تعداد انبوهی شرکت بیمه تشکیل شد. معیارهای صدور مجوز را برداشتیم و این اتفاق موجب حضور افراد بدون تخصص در شرکت‌های بیمه شد. این درحالی است که بیمه متخصص‌محور است. نیروی انسانی بزرگترین دارایی یک شرکت است. با نیروی انسانی محدود 30 تا شرکت راه‌اندازی شده و بعد از انقلاب هم ارتباط‌مان با خارج قطع شده است. هیچک‌دام از این شرکت‌ها نیروهایشان را برای گذراندن دوره آموزشی به خارج نفرستاده‌اند. غیر از بیمه ایران که تعداد محدودی از نیروهایش را برای آموزش به خارج از کشور فرستاد. دوره‌های آموزشی که در ایران با حضور کارشناسان خارجی برگزار شده در غالب کارگاه‌های یک‌روزه بوده و نتوانسته چندان اثرگذار باشد. زیرا برای گذران یک دوره حرفه‌ای نیاز به یک آموزش طولانی‌مدت 6 ماهه وجود دارد.\n*اهمیت ریسک نقدینگی را بیان کنید.\nتاجدار:گذشته از تفاسیر و نظریات متعدد و متفاوت درخصوص سرمایه شرکت و کاهش آن بر اثر زیان‌های وارد به شرکت، نکته ظریف و قابل توجه این است از نظر ذی‌نفعان، عملا شرکتی ورشکسته است که توان ایفای تعهدات خود را ندارد (به عبارت دیگر فاقد نقدینگی کافی برای ایفای تعهدات است) و نه الزاما شرکتی که به دلیل زیان‌های وارده باید در مجمع فوق‌العاده سرمایه خود را تقلیل دهد یا نسبت به افزایش سرمایه اقدام کند. موضوع فوق‌الذکر اهمیت مدیریت صحیح ریسک نقدینگی را نشان می‌دهد.\nریسک نقدینگی به دلیل اهمیت درمدل‌های توانگری مالی نظیر مدل ایالات‌متحده آمریکا (NAIC ) به نام ریسک عدم تطابق دارایی‌ها و بدهی‌هاشناخته می‌شود که توسط نهاد ناظر کنترل می‌شود یا نهاد IAIS با استفاده و کمک فکری و بهره‌گیری از استانداردهای OECD درخصوص کنترل ریسک شرکت‌های بیمه اقدام می‌کند.\nدر ایران هم نهاد ناظر با درک اهمیت این موضوع آیین‌نامه نحوه محاسبه و نظارت بر توانگری مالی و موسسات بیمه را با مبنا قراردادن چهار ریسک (بیمه‌گری، بازار، اعتبار و نقدینگی) در سال 1390 تهیه و تنظیم کرده است. هرچند جای خالی ریسک عملیاتی در این آیین‌نامه کاملا محسوس است و به علاوه شایسته است که در محاسبات مربوطه، ضریب همبستگی و Covariance ریسک‌ها هم محاسبه و مدنظر قرار گیرد که از قرار معلوم بیمه مرکزی درحال اصلاح آیین‌نامه مذکور است. لذا با اندکی توجه و به‌رغم ایرادات وارده می‌توان دریافت که نهاد ناظر نسبت به آثار ریسک‌های مختلف بر فعالیت صنعت بیمه، بی‌تفاوت نبوده و محدودیت‌های از قبیل اینکه «هر شرکت حداکثر می‌تواند معادل بر 20 درصد ذخایر و حقوق صاحبان سهام بدون ذخیره خسارت معوق» در یک ریسک (Per risk ) سهم بپذیرد یا تدوین آیین‌نامه نحوه محاسبه توانگری که عملا کنترل کل ریسک‌های پذیرفته‌شده توسط یک شرکت است، بیانگر حساس بودن نهاد ناظر برکنترل توان ایفای تعهدات یک شرکت است.\n*گفتید ریسک نقدینگی با ریسک توانگری متفاوت است؛ اما این دو به هم مربوطند. شرکتی که بی‌محابا ریسک می‌پذیرد در شرایط فعلی نقدینگی را تامین می‌کند، اما در آینده ضریب خسارتش بالا می‌رود. این مساله را چگونه ارزیابی می‌کنید؟\nتاجدار: همان‌طور که توضیح داده شد ریسک نقدینگی اخص از محاسبات حاشیه توانگری یا حاشبه توانگری اعم از ریسک نقدینگی است، چون در محاسبه حاشیه توانگری ریسک فاکتورهای زیادی مورد محاسبه قرار می‌گیرد. و اما قسمت دوم سوال شما که مربوط به پذیرش بدون محاسبات علمی و اکچوئری ریسک برای تامین نقدینگی کوتاه‌مدت است. بیمه مرکزی باید با استخراج صورت‌های مالی بر مبنای سال بیمه‌ای و به‌کارگیری روش‌های متفاوت تعیین کسری ذخایر (مثل روش مثلثی) یا استفاده از تجزیه و تحلیل صورت‌های مالی مثل محاسبه سرمایه در گردش، نسبت گردش نقدی و حتی بررسی کیفیت سرمایه‌گذاری‌ها به عنوان مکمل محاسبه حاشیه توانگری، اقدام و اثرات ریسک‌های مورد بحث را به حداقل برساند.\n*ریسک نقدینگی در بیشتر موارد معلول چند ریسک است که دیده نشده است؟\nمیرآقازاده: در بانک‌ها ریسک نقدینگی بالا و یک عنصر کلیدی است. ریسک نقدینگی از مهم‌ترین ریسک‌هایی است که در بانک‌ها اندازه‌گیری می‌شود. نمونه آن موسسه مالی و اعتباری است که به مشکل برخورد و گفته شد که این موسسه غیرقانونی است. مردم برای دریافت سپرده‌هایشان به این موسسه هجوم آوردند. باید در نظر گرفت که این موسسه در شرایط عادی شاید می‌توانست به تعهدات خود عمل کند؛ اما وقتی با هجوم سپرده‌گذاران برای دریافت سپرده‌هایشان مواجه شد، نتوانستند به تعهدات خود عمل کند. در شرکت‌های بیمه‌ای ریسک نقدینگی در چهار مورد رخ می‌دهد. نخست زمانی که بیمه‌گذاران به دلیل بدنامی شرکتی پول خود را مطالبه کنند. دوم وقتی که خسارت بزرگی در یک شرکت اتفاق بیفتد و شرایط مناسب و پوشش‌های اتکایی برای جبران خسارت وجود نداشته باشد. این موارد باعث ورشکستگی شرکت می‌شود. سوم زمانی که نرخ سود و بهره بانکی به‌طور ناگهانی کاهش یابد. کاهش ناگهانی نرخ بهره موجب می‌شود برنامه‌ریزی شرکت‌ها به هم بریزد. نرخ سود و بهره بانکی در بیمه مهم است. چهارم زمانی که در پرداخت خسارت، بیمه‌گر اتکایی نمی‌تواند پول شما را بدهد. اینها عواملی هستند که در صنعت بیمه رخ می‌دهند و همبستگی نسبت به سایر ریسک‌ها را می‌طلبد. در شرکت‌ها این اصول باید در مدیریت ارشد، مدیریت مالی و تمام مدیرانی که در آن شرکت دست‌اندرکار هستند، پیاده‌سازی شود. بخش صف و ستاد شرکت باید درگیر باشند. بحث ریسک‌ها را درک کنند و محدودیت‌های آن را بدانند و برای خودشان حدود اختیار تعیین کنند. اگر اصول توسط مدیر ارشد تبیین شده باشد و همه ارکان به آن پایبند باشند شرکت موفق است؛ در غیر این‌صورت اگر مدیر ارشد به تنهایی کنترل کند نتیجه‌بخش نخواهد بود.\n*اگر ریسک نقدینگی به عنوان یک معلول در نظر گرفته شود. چه عواملی بر این ریسک اثرگذارند؟\nقره‌خانی: خروجی شرکت بیمه کاغذهایی است که روی آنهابه مردم تعهد داده شده که اگر چنین شرایطی پیش آید خسارت شما پرداخت می‌شود. وظیفه شرکت بیمه ایفای تعهداتی است که کاغذ آن را قبلا فروخته است. تعهدات شرکت‌های بیمه دو دسته‌اند: جاری و آتی. تعهدات جاری شامل مواردی است که خسارت از سوی شرکت بیمه تایید می‌شود؛ این مبالغ باید بلافاصله بر طبق مفاد آیین‌نامه 71 رسیدگی و به بیمه‌گذار پرداخت شود، ولی بعضا توان پرداخت خسارت وجود ندارد. یک‌سری هم تعهدات آتی است. تعهدات آتی شامل بیمه‌نامه‌هایی است که صادر شده و خسارت آن آینده می‌آید. ریسک نقدینگی یعنی شرکت وجوه کافی برای انجام تعهدات کوتاه‌مدت را نداشته باشد. ریسک نقدینگی چند شاخص دارد. توانگری مالی مساله‌ای مجزا و بزرگتر است و رویکرد بلندمدت دارد. یعنی وقتی از سوی شرکت بیمه به مردم قول داده می‌شود، باید در بلندمدت توان مالی برای پرداخت وجود داشته باشد، چون معلوم نیست ادعای خسارت چه زمانی وارد شود.\n*ما می‌خواهیم بدانیم این شاخص‌ها از کجا می‌آید؟\nقره‌خانی: وقتی شرکتی با مشکل نقدینگی مواجه می‌شود بیمه‌هایش را با تخفیف ارائه می‌دهد. بیمه ثالث، بیمه بدنه و… ارائه می‌دهد. یعنی ریسک دیگری را می‌پذیرد و در شرایط خراب فعلی نقدینگی را بالا می‌برد. این غلط است. وقتی فروش با کیفیت نیست و مشکل نقدینگی وجود دارد بیمه‌نامه‌ها را ارزان‌تر ارائه می‌دهند که دادگاه نروند و مشکلات فعلی را به‌طور موقت حل کنند. به این ترتیب مشکل بزرگتری به آینده موکول می‌شود. اینها ریسک نقدینگی را مرحله به مرحله تشدید می‌کند. شرکت‌هایی که بیمه‌های عمر ارائه می‌دهند 10 سال قبل تاسیس شدند. موعد بعضی از این بیمه‌نامه‌ها رسیده است. شرکت‌ها مشکل نقدینگی دارند؛ بنابراین به بیمه‌گذار پیشنهاد می‌دهند که به جای دریافت اندوخته، بیمه عمر دیگری بگیرد همه اینها ریسک نقدینگی را بالا می‌برد.\n*الان می‌توانیم ریسک نقدینگی را در کل صنعت بیمه محاسبه کنیم؟\nقره‌خانی: باید شرایط شرکت را در نظر بگیریم. متغیرهای ریسک نقدینگی باید تعریف شود.\n*آیا می‌توان شاخص‌سازی کرد؟ مثلا بگویی من 20 تا شرکت دارم و می‌توانم این شاخص را برای آنها ارائه دهم؟\nقره‌خانی: چنین چیزی امکان‌پذیر نیست و شاید غلط‌انداز باشد. الان حادثه‌ای اتفاق افتاده و براساس آن اتفاق محاسبه توانگری را انجام می‌دهند؛ ولی باید اعضای شرکت و مدیریت آن به بلوغ مدیریتی رسیده باشند که ریسک را بشناسند و درک کنند. من برای ریسک شرکت یک‌سری شرایط می‌گذارم و مثلا می‌گویم بیمه آتش‌سوزی باید با این نرخ فروخته شود و این باید توسط مدیر ارشد رعایت شود. بعد بررسی کنم که چه تاثیری روی ریسک نقدینگی من دارد. اگر این شرایط رعایت نشود، نمی‌تواند موثر و مفید باشد. بنابراین اگر در صنعت گروه هم بسازید این گروه اختلافی نزدیک به 30 الی 40 درصد با هم خواهند داشت.\n*می‌خواهیم مصداقی به این مساله بپردازیم. چه مسایلی می‌تواند ریسک‌های نقدینگی را شفاف کند.\nتاجدار: به نظر می‌رسد علاوه بر محاسبه حاشیه توانگری، عمده روش‌هایی که می‌تواند ریسک نقدینگی موجود در شرکت را نمایان و شفاف کند، تجزیه و تحلیل صورت‌های مالی، بررسی پرونده‌های خسارتی به لحاظ تاریخ حادثه، تاریخ صدور حواله و تاریخ پرداخت خسارت، محاسبه دوره وصول مطالبات، محاسبه نسبت بدهکاران به حق بیمه، محاسبه نسبت بدهکاران سنواتی به بدهکاران، استخراج جدول تجزیه سنی بدهکاران، بررسی کیفیت دارایی‌ها و سرمایه‌گذاری‌ها و تحلیل توامان موارد مذکور می‌تواند در شفافیت ریسک نقدینگی مفید و موثر باشد، لیکن همان‌گونه که اشاره شد قبل از همه این اقدامات باید استانداردهای صنعت برای هریک از موارد مذکور استخراج شود تا بتوان مبنایی صحیح برای مقایسه فراهم آورد.\n*نقش نهاد ناظر در مدیریت ریسک نقدینگی چیست؟\nتاجدار: هرچند مسئولیت اطلاعات مندرج در صورت‌های مالی، طبق استانداردهای حسابداری با هیات‌مدیره شرکت است و هیات‌مدیره شرکت باید با طراحی و اعمال کنترل‌های داخلی مناسب از صحت و سقم اطلاعات و از کفایت نقدینگی برای ایفای تعهدات اطمینان حاصل کند. ولی در صنعت بیمه به دلیل ماهیت خاص و نوع فعالیت آن که عمدتا ماهیت بلندمدت داشته و اهمیت قابل‌توجهی دارد، نقش نهاد ناظر بسیار حیاتی است که بتوانند از تامین منافع ذی‌نفعان اطمینان حاصل کند لذا به صورت نمونه به چندین مورد از نقش‌های اساسی و روش‌های کنترل مستقیم و غیرمستقیم نقدینگی اشاره می‌کنم که تاکنون توسط نهاد ناظر تنظیم و عملیاتی شده است:\n– مقررات مربوط به محاسبه ذخایر فنی\n– مقررات مربوط به سرمایه‌گذاری‌ها\n– محاسبه حاشیه توانگری\n– آیین‌نامه مربوط به گزارشگری و افشای اطلاعات موسسات بیمه\n– آیین‌نامه حاکمیت شرکتی (پیش‌بینی کمیته ریسک، کمیته حسابرسی، کمیته و…)\n– تعیین حق بیمه براساس اصول فنی\n– محدودیت‌های مربوط به عملیات اتکایی\nلذا نهاد ناظر با تنظیم آیین‌نامه‌های مذکور، عملا اقدامات لازم برای کنترل کفایت نقدینگی و محاسبه ریسک مربوطه را انجام داده است.\n*آیا صدور بخشنامه کافی است و ضمانت اجرا دارد؟\nتاجدار: به طور حتم جواب سوال شما منفی است و اگر نهاد ناظر صرفا به صدور بخشنامه یا نتظیم آیین‌نامه بسنده کند، این موضوع از مصادیق رفع تکلیف است و اصولا هم چنین نبوده و نهاد ناظر حساسیت‌های خاصی در این رابطه داشته و دارد.\nلذا برای ضمانت اجرا باید ابزار لازم به جهت نرم‌افزاری (نیروی انسانی متخصص و نرم‌افزارهای مالی موثر و تخصصی صنعت بیمه) یا امکانات سخت‌افزاری مناسب فراهم شود به عنوان نمونه می‌توان به مواردی به شرح زیر اشاره داشت که نهاد ناظر صرفا به صدور بخشنامه بسنده نمی‌کند و اقدامات پیگیرانه موثری را برنامه‌ریزی کرده، مثل کنترل صورت‌های مالی قبل از ارسال و تحویل به حسابرسان، کنترل کفایت ذخایر، کنترل سرمایه‌گذاری‌ها، تفکیک حساب‌ها و سرمایه‌گذاری‌های مربوط به بیمه‌های عمر و کنترل رعایت آنها و… ولی همان‌طوری‌که عرض کردم در این زمینه نقیصه‌های فراوانی وجود دارد که باید با تکیه بر علم روز و از همه مهم‌تر تامین کمبود نیروی متخصص در این زمینه توسط نهاد ناظر مرتفع شود.\n*مهم‌ترین اصل نگاه مدیر است که چقدر به این مساله اهمیت دهد و مدیریت ریسکش را قوی راه‌اندازی کند تا بتواند گزارش جامع ارائه دهد؛ اما وقتی ریسک نقدینگی بالاست نشانگر این است که کمیته را هم نمایشی تشکیل داده است.\nتاجدار: بنده با عنوان «نمایشی» مخالفم چون اعتقاد دارم اگر کاستی و عدم توجه وجود دارد، عمدتا ناشی از عدم درک اهمیت است، لذا مدیریت انواع ریسک‌ها و ازجمله ریسک نقدینگی مستلزم نظارت دائمی هیات‌مدیره و مدیران ارشد شرکت و دریافت گزارش‌های مقطعی از کنترل و پایش ریسک نقدینگی است و مهم‌تر از همه شرکت باید اطمینان حاصل کند که مفاهیم و اهمیت انواع ریسک و خصوصا ریسک نقدینگی در تمام سطوح سازمانی نهادینه شده است و برای تحقق و عملیاتی شدن چنین فرآیندی، سازمان و شرکت نیازمند تهیه و تصویب برنامه‌های کنترل ریسک نقدینگی در سطح هیات‌مدیره است.\n*می‌خواهم نقش نهاد ناظر را بررسی کنیم. نقش سهامدار در ریسک نقدینگی خیلی پررنگ‌تر است. آیا سهامدار مهم‌ترین عامل در ایجاد ریسک نقدینگی است؟\nمیرآقازاده: اگر مدیریت ارشد شرکت کنترل ریسک‌ها را تحت ضابطه قرار دهد سهامدار نمی‌تواند خواسته‌هایی داشته باشد که ریسک نقدینگی شرکت را متزلزل کند.\n*در دنیای واقعی این‌گونه نیست و مدیرعامل نهایتا بتواند برای مخالفت استعفا بدهد. نظیر آنچه اخیرا رخ داد.\nتاجدار: در بسیاری موارد مدیران عامل در مقابل پرتفوی‌هایی که سهامدار می‌آورد گاها توجه کافی نشان نمی‌دهند و بی‌ملاحظه فقط امضا می‌کنند تجربه نشان داده برای برخی مدیران جذب پرتفوی مهم است درحالی‌که به ریسک آن توجهی نشان داده نمی‌شود.\n*درحال حاضر مهم‌ترین عاملی که باعث بالا رفتن ریسک نقدینگی در شرکت‌ها می‌شود چیست؟\nمیرآقازاده: سه عامل به نظر من وجود دارد. اول بحث نرخ و شرایط نامناسب پرتفوی شرکت‌ها و دوم مطالبات شرکت‌ها است که شرایط را نامناسب ساخته. سومین مطلب نیز عدم شناسایی خسارت معوق شرکت‌ها و سود واهی است که این شرکت‌ها اعلام می‌دارند.\nاگر بتوانیم شرایط و ریسک‌ها را کنترل کنیم گامی در جهت مثبت برداشته‌ایم. واقعیت این است که نهاد ناظر آیین‌نامه‌ها و دستور‌العمل‌های لازم را نگاشته و در حال انجام کنترل‌هاست.\nدر مورد کنترل ریسک‌ها، 5 توصیه‌نامه توسط بیمه مرکزی به شرکت‌ها ابلاغ شده و شرایط به طور کامل درج شده است. ریسک نقدینگی با مطالعه‌ای که بنده انجام داده بودم نوشته شد و بقیه توصیه‌نامه را دیگر فعالان این حوزه نوشته‌اند. در این توصیه‌نامه‌ها اصول کنترل ریسک‌ها توصیه شده است. مرحله بعد احصاء شاخص‌ها و اجرایی شدن کنترل ریسک‌ها در شرکت و کمیته‌های مربوطه است. یعنی شرکت خود کنترلی داشته باشد و بتواند ریسک‌ها را بسنجد و کنترل کند.\nاگر شرکت بر اثر کنترل نامناسب به مشکل برخورد به آیین‌نامه‌هایی که در این‌خصوص و به منظور برخورد با مسببان نگاشته می‌شود مراجعه می‌شود؛ به دلیل اینکه نتوانسته‌اند ریسک را پیش‌بینی و کنترل کنند.\n*آیا شما بر کنترل داخلی نظارت کرده‌اید که این آیین‌نامه را داشته باشد؟\nمیرآقازاده: با تعیین شاخص‌های کنترلی، رویه‌ها تدوین می‌شود. آیین‌نامه‌ها هم‌اکنون موجود است و با مدیریت ریسک تعارضی ندارند و مکمل خواهند بود. دستورالعمل‌ها و نحوه اجرا درحال تدوین است. توصیه‌نامه 5 بندی نوشته شده و دستورالعمل آن ابلاغ می‌شود که شرکت چگونه می‌تواند ریسک خود را کنترل کند.\n*آیا انجام این اقدامات دیر نشده است؟\nمیرآقازاده: ما خیلی سعی و تلاش کرده‌ایم تا خودمان را به اینجا برسانیم. جلوی ضرر را از هر جا بگیریم منفعت است. تشدید تحریم‌ها و عدم ارتباط با شرکت‌های خارجی خیلی از سازمان‌ها را در بحث روزآمد شدن عقب انداخته است. هر شرکت باید شرایط خود را تحلیل کند و برای خود مدل‌سازی انجام دهد. ریسک نقدینگی را در سه حالت می‌توان ترسیم کرد. حالت اول در بازار عادی که مشتریان رفتار عادی دارند. حالت دوم بازار عادی است ولی مشتریان رفتار هیجانی دارند. حالت سوم بازار ضعیف است و مشتریان و افراد رفتار هیجانی دارند. این شرایط باید مدل‌سازی شود. شرکت‌ها باید متغیرها را در این شرایط تست کنند و اتفاقات را پیش‌بینی کنند. این تئوریک قضیه است که با توجه به سایر ریسک‌ها، ریسک را اندازه‌گیری کنند و برای آن محدودیت می‌گذارند.\n*عملکرد نهاد ناظر را چگونه ارزیابی می‌کنید وچه راهکاری برای بهبود عملکردش دارید.\nقره‌خانی: اگر به ریسک نقدینگی برگردیم ریسک نقدینگی زمانی است که داده‌های ما کافی نباشد. سابقه بیمه خصوصی از سال1382 است ولی بیمه دولتی بیش از این مقدار عمر دارد. در سال 90 بیمه مرکزی به سمت نظارت مالی رفته است. اقداماتی که قبل از این سال انجام شده به منظور جلوگیری از ورشکستگی شرکت‌های بیمه و در جهت کنترل ریسک بوده است. بیمه مرکزی در 5 سال گذشته به سمت توانگری مالی، نظارت مالی و شاخص‌های اندازه‌گیری ریسک حرکت کرده است؛ اما هنوز اقدامات زیادی باید انجام داد. در سراسر دنیا هیچ‌وقت اجازه نمی‌دهند توانگری مالی شرکت به زیر 200 برسد بعد بگویند حالا که به زیر 200 رسیده، چه اقدامی می‌توان انجام داد. وقتی توانگری مالی یک شرکت بیمه زیر 100 است به معنای برشکستگی نیست. ورشکستگی یک تعریف دارد. دادگاه به شرکتی که نتواند به تعهداتش عمل کند حکم ورشکستگی می‌دهد. شرکت‌ها با توانگری مالی 80-70 و حتی 20 کار می‌کنند و سود هم دارند. توانگری مالی پایین نشانگر وضعیت خراب شرکت در افق 5 ساله است. هیچ نهاد ناظری اجازه نمی‌دهد توانگری مالی به حداقل برسد و بعد برای بهبود وضعیت اقدام کند. بلکه توانگری مالی را در سقف محدوده‌ای که برای خود مشخص کرده -که مثلا می‌تواند 100 یا 200 باشد- نگه می‌دارند. یک‌سری شاخص‌های تکمیلی هم حساب می‌کنند. در کنار توانگری مالی شاخص‌های دیگری برای پاسخگویی وجود دارد. شاخص‌های IRIS قبل از اینکه توانگری پایین بیاید به شما هشدار می‌دهد. نمونه دیگر اگر شرکتی در یک زمینه خاص رشد پرتفو داشته باشد، این افزایش مورد بررسی قرار می‌گیرد که آیا برنامه‌ریزی شده بوده یا خیر. نهادهای ناظر این‌ها را رصد می‌کند و اگر دو یا سه شاخص خارج از نرمال باشد هشدار می‌دهد.\n*این یک استاندارد جهانی است؟\nقره‌خانی: استاندارد جهانی نیست. آمریکا برای خودش یک پکیج دارد. اینها در کنار هم است ما نمی‌توانیم یک تکه را از اروپا و یک تکه از آمریکا برداریم و مدل تجمیع ریسک ما از یک کشور دیگر باشد. مثلا اگر توانایی مالی داریم باید سیستم IRIS و ابزار مدیریت دارایی و بدهی داشته باشیم. شاخص‌ها در بانک‌های ما چک می‌شود. بانک‌ها شاخص نقدینگی دارند که هفتگی بررسی می‌شود.\n*چرا در صنعت بیمه چنین شاخص‌هایی نداریم؟\nقره‌خانی: می‌توان روی این موضوع که چرا در صنعت بیمه چنین شاخص‌هایی نیست، کار کرد. در بانک‌ها این استاندارد به‌صورت جهانی پذیرفته شده است. اما در مورد بیمه، هر کشوری استاندارد خاص خود را دارد. آلمان، ژاپن و آمریکا هر کدام سیستم خود را دارند. حال این سوال پیش می‌آید که چرا در بانک‌ها این استاندارد یکسان است و در بیمه‌ها هماهنگ نشده است؟ برای اینکه عملکرد همه بانک‌ها مشابه است اما بیمه‌ها با هم متفاوتند. بیمه ملت با بیمه ایران خیلی متفاوت است. پس ریسک و مدل توانگری مالی هم با هم متفاوت است. هر شرکتی باید مدل خاص خود داشته باشد؛ اما دارایی و بدهی شرکت نیز باید تطابق داشته باشد. تعریف «ریسک نقدینگی» این است که بتواند تحولات را پوشش دهد. شرکت باید دارایی جاری داشته باشد تا بتواند بدهی‌های جاری خود در سررسید را پوشش دهد. «دارایی» توانایی مالی ماست که نقد یا نزدیک به نقد است. «بدهی» مربوط به مطالبات بیمه‌گران و بیمه‌گزاران است که باید برآورد شود. بایدبرآورد منصفانه‌ای از میزان نقدینگی موردنیاز در یک هفته، یک ماه و سه ماه آینده وجود داشته باشد و شرکت دارایی نزدیک به نقدی داشته باشد تا بتواند بدهی‌ها را بپردازد.\n*آیا روندی وجود دارد که در یک بازه زمانی مشخص در مورد افزایش پرتفو شرکت را مورد بازخواست قرار دهند؟\nمیرآقازاده: به این سبک نیست. در دستورالعملی که ارائه شده الزامات ایجاد کمیته ریسک نقدینگی در یک شرکت تدوین شده است. مثلا در 15 بند اشاره شده که چگونه شرکت ریسک نقدینگی را شناسایی و کنترل کنترل کند. شرکت با توجه به سایر ریسک‌ها هرگونه اقدامات را در شرکت رصد می‌کند و برای هر عملکردی، حدودی مشخص می‌کند.\nتاجدار: در مورد ریسک‌هایی که مبالغش قابل‌توجهند باید مجوز گرفت.\nآنقدر ریزفاکتورها ضرایب با اهمیتی دارند که اگر حاشیه توانگری شرکتی به 90 برسد و بخواهد آن را به 100 برساند به ازای هر یک واحد 10 واحد افزایش سرمایه خواهد داشت.\nاز سویی بیمه‌نامه‌ها نیز موثرند نظیر بیمه درمان یا ثالث. ضریب ریزفاکتور بیمه درمان 161 و بیمه ثالث 116 است. یعنی قطعا شرکت‌هایی که بر این دو بیمه‌نامه تمرکز دارند، با مشکل حاشیه توانگری مواجه خواهند شد. نهاد ناظر این مساله را کنترل می‌کند. یک خطایی که در این زمینه وجود دارد این است که افزایش سرمایه هرگز جایگزین مناسبی برای کنترل ریسک نقدینگی نیست.\nیعنی دو واحد کسری داشته باشید باید سرمایه‌گذار 20 میلیارد سرمایه در شرکت بیاورد تا کسری موجود جبران شود.\nمیرآقازاده: شرکت باید در ابتدا مشکلاتش را حل کند. اگر دنیایی سرمایه هم به شرکت بدهند و مشکل داشته باشد فایده ندارد.\nباید انتخاب ریسک، بیمه‌گذار و ترکیب سرمایه‌گذاری درست باشد تا شرکت بتواند در مسیر درست حرکت کند. شرکت‌هایی هستند که ریسک می‌کنند و در ارائه بیمه‌های خود تخفیف می‌دهند و فکر می‌کنند نقدینگی جمع می‌کنند.\nاما اشتباه است. شرکتی که تغییرات مقطعی و کوتاه‌مدت زیاد دارد و فاقد ثبات است قطعا آینده روشن نخواهد داشت. شرکتی که دچار روزمرگی شود یعنی حق بیمه روزانه آن صرف پرداخت خسارت بیمه نامه‌های گذشته شود، با کوچک‌ترین اتفاقی از هم خواهد پاشید.\n*مطالب خود را به عنوان جمع‌بندی ارائه دهید.\nمیرآقازاده: اخیرا در نرخ ارز نوساناتی داشتیم و یکی از مسائلی که در ریسک نقدینگی وجود دارد این است که شرکت‌ها باید از سبد ارزی مناسبی برخوردار باشند و از سبد ارزی خود نگهداری کنند؛ نه صرفا به قصد سرمایه‌گذاری بلکه به سبب پوشش ریسک‌هایشان. یکی از چالش‌های اصلی که شرکت‌ها با آن مواجهند این است که چگونه می‌توان بحث تفاوت نرخ ارز را در بیمه‌نامه‌ها ملموس کرد. یک بیمه‌گذار می‌خواهد اموالش را به صورت ارزی بیمه کند یعنی می‌گوید من دلار می‌دهم، دلار هم از شما می‌گیرم. حال سوال این است که شرکت در برخورد با چنین موردی چگونه برخورد می‌کند. آیا منابع کافی برای پرداخت ارزی دارد. ممکن است شرکتی بگوید دلار را می‌گیرم بعدا فکری برای پرداختش می‌کنم. باید به این نکته توجه کرد که آیا در چنین شرایط ارزی بازپرداخت خسارت امکان‌پذیر است؟ شرکت‌ها باید مدیریت سبد ارزی را همراه با مدیریت مالی داشته باشند.\nتاجدار: آنچه که مسلم است با وجود اقدامات بسیار مفید و موثری که خصوصا در سال‌های اخیر توسط نهاد ناظر انجام پذیرفته اقدامات مذکور به هیچ عنوان نمی‌تواند اطمینان معقولی ایجاد کند که ذی‌نفعان صنعت بیمه از حفظ منافع خود مطمئن باشند. این عدم اطمینان هم متأثر ازشرایط اقتصاد داخلی و هم شرایط بین‌المللی اقتصاد است. درخصوص شرایط داخلی می‌توان به حذف تعرفه‌ها و عدم پیش‌بینی نظارت‌های موثر مالی بعد از آن اشاره داشت یا درخصوص تاثیرات اقتصاد جهانی می‌توان به افزایش هزینه مبادلات بین‌المللی ناشی از بحران‌های 2008 اروپا و 2011 امریکا اشاره داشت که علاوه برتحریم‌های بین‌المللی اقتصاد ایران و خصوصا بخش صنعت بیمه را تحت تاثیر قرار داده است علاوه بر موارد مذکور می‌توان به گزینه‌های محدود سرمایه‌گذاری و ریسک‌های تحمیلی به اقتصاد صنعت بیمه، خصوصا در بخش ریسک‌های سیستماتیک اشاره داشت، لذا به نظر می‌رسد نهاد ناظر وظیفه کنترل کلیه ریسک‌ها را در سطح مسئولیت هیات‌مدیره شرکت‌ها پیش‌بینی و عملیاتی کند و در این خصوص مرتبا مشابه کنترل بودجه پیش‌بینی شده با عملکرد در زمینه کنترل ریسک‌ها خصوصا ریسک نقدینگی، انحرافات را با دریافت و تهیه گزارشات تحلیلی رصد کند، این اقدامات جز با برنامه‌ریزی و جذب نیروهای متخصص و کارآمد و بهره‌مندی از تجربه و تخصص جهانی، میسر و امکان‌پذیر نیست به نظر می‌رسد آموزش کاربردی و تخصصی حلقه مفقوده این فرآیند است که متاسفانه هیچ تناسب منطقی بین تعداد شرکت‌های بیمه و تعداد نیروی متخصص وجود ندارد. و به نظر بنده، ریسک اخیر یکی از بزرگترین ریسک‌های ممکن در سطح شرکت‌های بیمه است که می‌تواند کلیه ریسک‌های دیگر را تحت تاثیر قرار دهد. نهایتا اینکه با وجود انتقادات مذکور، معتقدم صنعت بیمه در مسیر مناسبی حرکت می‌کند و نهاد ناظر درک درستی از مشکلات این صنعت دارد و اقدامات اخیر نهاد ناظر، حکایت از اراده ایشان به رفع مشکلات ساختاری صنعت دارد. ان‌شاءالله که موفق باشند.\nقره‌خانی: بنده تایید می‌کنم که ریسک نقدینگی درحال حاضر در صنعت بیمه وجود دارد و با مشکل نقدینگی مواجهیم؛ اما عواملی که این مشکل را تشدید می‌کند خلاصه‌وار عرض می‌کنم. اولین عامل کسری نقدینگی وجود بیمه‌نامه‌های قسطی است. فلسفه بیمه با دریافت حق بیمه قسطی جمع نمی‌شود. ما باید درآمد خود را وصول کنیم و سرمایه‌گذاری کنیم تا بعدا در موقع نیاز یا همان ادعای خسارت به بیمه‌گذار بپردازیم. صدور بیمه‌نامه قسطی در دنیا اینقدر رایج نیست مگر در پروژ‌های عظیم مهندسی که آن هم به دلیل ماهیت پروژه و افزایش تدریجی اکسپوژر است، وگرنه بیمه‌های اتومبیل و درمان و در کل بیمه‌های خرد به هیچ عنوان قسطی معنی ندارد. خصوصا در بیمه‌های درمان معمولا پرداخت خسارت با شروع بیمه‌نامه آغاز می‌شود درحالی‌که اقساط بیمه‌نامه بعدا قرار است سررسید شود و شرایطی را تصور کنید که اقساط به موقع وصول نشود و در چرخه سرمایه‌گذاری شرکت بیمه قرار نگیرد. این پدیده نقدینگی شرکت بیمه را می‌بلعد و شرکت بیمه ناچار است سپرده‌های خود را بشکند، یا دارایی مازاد خود را نقد کند یا فرصت برای سرمایه‌گذاری در گزینه‌های قوی‌تر نداشته باشد. حق بیمه قسطی جزو مطالبات می‌شود که ممکن است هرگز نقد نشود. مساله بعدی که مشکل نقدینگی را تجدید می‌کند وصول مطالبات است. باید نهادهای تخصصی ذیل سندیکا وجود داشته باشند تا وصول مطالبات را برای شرکت‌های بیمه انجام دهد. یاد دارم که در یک مورد، یک شرکت بیمه ایرانی، 3000 دلار به بیمارستانی در آمریکا بدهکار بود، مبلغ این بدهی ناچیز است ولی مرتب از سوی یک شرکت تخصصی وصول مطالبات پیگیری می‌شد. باید شرکت تخصصی در صنعت بیمه وجود داشته باشد که وصول مطالبات را انجام دهد.\nریشه مشکل نقدینگی که در شرکت‌های بیمه وجود دارد و ریسک نقدینگی را تشدید می‌کند، عملیات زیانده است. در بعضی شرکت‌ها میزان سود عملیاتی منفی است. چیزی که باعث تشدید ریسک نقدینگی می‌شود ارزان‌فروشی در مواجهه با کسری وجوه است و که باعث کاهش مضاعف نقدینگی می‌شود./بیمه داری نوین\nبرچسب ها: آمریکا, ادعای خسارت, اقساط بیمه‌نامه, بیمه‌گذار, بیمه‌های اتومبیل, بیمه‌های خرد, بیمه‌های درمان, پروژ‌های مهندسی, حق بیمه قسطی, ریسک نقدینگی, سپرده, سرمایه‌گذاری شرکت بیمه, سود عملیاتی, شرکتهای بیمه, صدور بیمه‌نامه قسطی, عملیات, فلسفه بیمه, وصول مطالبات


انتشار نسخه الکترونیکی قیمت فروش محصولات وهزینه خدمات کشاورزی در مناطق روستایی کشور فصل بهار 1397 > درگاه ملی آمار\nانتشار نسخه الکترونیکی قیمت فروش محصولات وهزینه خدمات کشاورزی در مناطق روستایی کشور فصل بهار 1397\nدر فصل بهار 1397 قيمت فروش آزاد يك كيلوگرم گندم در كل كشور 12309 ريال بوده است. استان بوشهر با 16427 ريال بيشترين و استان آذربایجان شرقی با 10622 ريال كمترين قيمت فروش آزاد را در كل كشور داشته‌اند. قيمت فروش به دولت اين محصول در كل كشور 13282 ريال بوده است كه در نتيجه متوسط قيمت‌هاي فروش به دولت و آزاد آن به رقم 13130 ريال رسيده است. قيمت فروش اين محصول نسبت به بهار 96 افزايشي معادل 1/3 درصد داشته است.همچنیندر فصل بهار 1397 قيمت فروش يك كيلوگرم جو در كل كشور معادل 11334 ريال بوده است. استان کهگیلویه و بویر احمد با 14296 ريال بيشترين قيمت و استان قزوين با 8500 ريال كمترين قيمت فروش را داشته اند. قيمت فروش اين محصول معادل 15/9 درصد نسبت به فصل مشابه سال قبل افزايش داشته است.در فصل مورد بررسي قيمت فروش يك كيلوگرم گوسفند و بره زنده در كل كشور 202472 ريال بوده است. استان البرز با 235058 ريال بالاترين و استان گلستان با 143930 ريال پايين‌ترين قيمت فروش را در كل كشور داشته‌اند. قيمت فروش اين محصول نسبت به بهار 96 معادل 35/8 درصد افزايش داشته است. اطلاعات بیشتر از طریق فایل پیوست قابل دستیابی است.\ngfm1-97 (2.75 MB)\nآخرین به‌روزرسانی: دوشنبه 24 خرداد 10:41