نقد و نظری دیگر به گفتمان جنگ در گفتگو با دکترزکاشی\n. (1383). نقد و نظری دیگر به گفتمان جنگ در گفتگو با دکترزکاشی. فصلنامه تخصصی جنگ ایران و عراق, 3(12), 10-33.\n. "نقد و نظری دیگر به گفتمان جنگ در گفتگو با دکترزکاشی". فصلنامه تخصصی جنگ ایران و عراق, 3, 12, 1383, 10-33.\n. (1383). 'نقد و نظری دیگر به گفتمان جنگ در گفتگو با دکترزکاشی', فصلنامه تخصصی جنگ ایران و عراق, 3(12), pp. 10-33.\n. نقد و نظری دیگر به گفتمان جنگ در گفتگو با دکترزکاشی. فصلنامه تخصصی جنگ ایران و عراق, 1383; 3(12): 10-33.\nمقاله 2، دوره 3، شماره 12، بهار 1384، صفحه 10-33\t اصل مقاله (225 K)\nThe Critique and OtherViewpoint to War's Discourse: Dialouge with Dr. kashi\n• درودیان: "گفتمان" از جمله مفاهیمی است که دربارة آن زیاد بحث شده است. این بحث‌ها به خصوص وقتی به مفهومی به نام "گفتمان جنگ" می‌رسد، با حساسیت بیشتری همراه است. به همین دلیل بهتر دیدم بحثی دربارة گفتمان جنگ داشته باشیم. دوستان حاضر در جلسه؛ خانم جمشیدی، آقایان نداف، کمره‌ای و فرشچی هر یک دربارة این مطلب مطالعاتی داشتند و نظرهایی دارند، اما دربارة خودم صادقانه عرض می‌کنم که اطلاعات چندانی ندارم و تنها مطلبی که دربارة گفتمان جنگ خوانده‌ام، مصاحبة شما در نشریة آفتاب بوده است. در حالی که به این بحث بسیار علاقه‌مندم و از زمانی که کتاب "پرسش‌های اساسی جنگ" را می‌نوشتم، تشنة دانستن مطالب بیشتری در اینباره بوده‌ام.\n• دکتر کاشی: پس شما کتاب [منظور کتاب "جادوی گفتار"] را ندیدید؟\n• درودیان: خیر، من فقط مصاحبه شما در نشریة آفتاب را خواندم.\n• دکتر کاشی: آن مصاحبه، گفتگویی دربارة مباحث همان کتاب بود.\n• درودیان: متأسفانه من زمانی مصاحبة شما را دربارة گفتمان در آن نشریه خواندم که ساختار ذهن من برای نوشتن چهارچوب اولیة کتاب [منظور کتاب "پرسش‌های اساسی" شکل گرفته بود. ولی چون نمی‌توانستم از مطالب شما ـ به دلیل اهمیتی که داشت ـ بگذرم، در پاورقی به بخشی از آنها اشاره کردم. چه بسا اگر زودتر آن مصاحبه را خوانده بودم روی نگاهم به موضوع تأثیر می‌گذاشت و موجب می‌شد حتماً خدمتتان برسم و پرسش‌هایی که از همان زمان برایم پیش آمده بود، با شما در میان بگذارم. ولی به هر حال امروز با همکاری خانم امر‌اللهی ـ که مقدمات این دیدار را فراهم کردند ـ خدمتتان رسیدیم با این سؤالات که: اصلاً گفتمان چیست؟ آیا می‌توان گفت گفتمان به طور عام روشی برای بررسی مسائل است که جایگزین روش بررسی کمّی شده است؟ وقتی از گفتمان جنگ صحبت می‌کنیم، چه چیزی از جنگ مراد و منظور ماست؟ کدام مؤلفه‌ها و عوامل، گفتمان را شکل می‌دهند؟ اگر موضوع شکل‌گیری در میان است پس مطمئناً گفتمان چیزی است که همیشه وجود ندارد بلکه در دورة خاصی با کمک عوامل معین شکل می‌گیرد و پس از شکل‌گیری، کارکردهای خاصی را ایفا می‌کند: احیاناً ذهنیت انسانها را می‌سازد و ذهنیت بر رفتار انسان‌ها تأثیر می‌گذارد و باز خورد آن رفتارها در جامعه، مجدداً گفتمان را تحت تأثیر قرار می‌دهد. به این ترتیب، آیا می‌توان گفت در دورة جنگ گفتمان خاصی به وجود آمد که پس از جنگ دستخوش تغییراتی عظیم شد؟ آیا آنچه من در کتاب پرسش‌های اساسی و برخی مقالات تحت عنوان سه رویکرد عمده به جنگ در دورة پس از جنگ، از آن یاد کرده‌ام، همان گفتمان است؟\n• دکتر کاشی: من ابتدا مقدمه‌ای عرض می‌کنم که شاید مبنای پرسش‌های دوستان باشد. Discourse مفهومی است که در تاریخ فرهنگ و فلسفه غرب طرح شده ولی از دو سه دهه پیش موضوعیت و معانی و دلالت‌های تازه‌ای پیدا کرده که ناشی از تغییر زبان بوده است. تا به حال به طور سنتی درک ما از مقوله زبان، "ابزار" یا "بازنما" بوده؛ یعنی زبان به عنوان وسیله‌ای برای بازنمایی واقعیت. در خدمت ما بوده و آن را به مثابه ابزار استفاده می‌کرده‌ایم. تا مقصود خود را منتقل کنیم. مثلاً فرض کنید من مجموعه باورها و تصوراتی از عالم دارم و دارای مقاصد و نیاتی هستم. این افکار را سوار ترنی به اسم "زبان" می‌کنم و آنگاه آن ترن را به سمت ذهن شما راه می‌اندازم. ذهن شما همانند گیرنده‌ای این پیام را می‌گیرد، رمزگشایی می‌کند و مقاصد و مفاهیم آن را بیرون می‌کشد. ما به این صورت با هم ارتباط برقرار می‌کنیم. درست مثل پیام‌های رادیویی یا تلویزیونی که در آنها صدا و تصویر سوار امواج می‌شوند و بعد گیرنده این دو را تفکیک می‌کند. به این ترتیب، پیام از یک فرستنده به یک گیرنده منتقل می‌شود. بنابراین، زبان فقط ابزار بازنمایی بوده و چنین استنباط می‌شد که خودش بالذات چیزی نیست. اما از دوران کانت به بعد یکسری تحولات فلسفی اتفاق افتاد که فهم ما را از مقوله زبان دگرگون کرد. من می‌خواهم ابتدا به این مهم اشاره کنم و بعد با این مقدمه وارد بحث گفتمان به مثابه یک پدیده اجتماعی و سیاسی شوم و پس از آن به بحث جنگ بپردازم.\nفقط اجمالاً عرض می‌کنم که از با فِرگِه در اوایل قرن بیستم ـ یا حتی اندکی عقب‌تر از آن ـ پیرس امریکایی در اواخر قرن نوزدهم، تعریف تازه‌ای از انسان ارائه شد. به نظر پیرس، انسان حیوان علائم‌ساز است. پس برخلاف آنچه تا آن زمان گفته می‌شد که انسان حیوان ناطق یا حیوان ابزارساز است، پیرس ادعا کرد که انسان حیوان علائم ساز است؛ یعنی وجه ممیزه انسان از سایر موجودات، در توانایی انسان در ساختن علامت‌هاست و. این علامت‌سازی ویژه انسان است. علامت، شبکه معانی و مفاهیمی است که ما می‌سازیم و از دریچه همان معانی و علائم به جهان نگاه می‌کنیم. پس ما با عالم مواجهه مستقیم نداریم. این گفته به یک معنا به کانت بر می‌گردد. کانت برای همیشه این تصور را از اذهان خارج کرد که آنچه می‌بینیم دقیقاً همان است که در واقع هست. به نظر او این سخن فقط یک افسانه است زیرا این ما هستیم که جهان را می‌سازیم و به عالم نسبت می‌دهیم. بنابراین، چیزی بین ما و جهان واسطه است و آن، همان دنیایی است که خودمان می‌سازیم و به جهان نسبت می‌دهیم. ما با عالم رویارویی مستقیم نداریم. این مفهوم کانتی ـ به مدد پیرس و فرگه کامل‌تر شد. و به عرصه زبان انتقال یافت. به نظر این دو زبان، یک شبکه یا پرده یا پنجره است که از پشت آن به عالم نگاه می‌کنیم. پس زبان دیگر ابزار نیست، زبان یک جهان یا در واقع جهان زندگی ماست که به ما تعیّن می‌دهد. ما در زبان متولد می‌شویم، خیلی پیشتر از آنکه خودمان را بیابیم. و زبان، جهان را پیشاپیش برای ما ترسیم کرده است چون بر ما تقدم دارد. در حقیقت زبان چون ابزار نیست بلکه یک جهان است و ما در این جهان متولد شده‌ایم، از دایره همین جهان به عالم نگاه می‌کنیم.\nبرای فهم بهتر این مطلب مثال ساده‌ای می‌زنم که معمولاً در این بحثها به آن اشاره می‌کنند: هنگامی که برف می‌بارد همه شما می‌گویید دارد برف می‌آید، اما اگر یک اسکیمو به اینجا بیاید، از حرف ما خنده‌اش می‌گیرد و می‌گوید چه آدمهای عجیبی هستند، به همه چیز می‌گویند برف! زیرا برای او که جهانش فقط شامل برف است، صد اسم برای برف وجود دارد که هر یک ناظر بر شرایط و موقعیت‌های متفاوت بارش برف است. به همین دلیل وقتی می‌شنود که ما همة آنها را زیر یک عنوان، گردآوری(Pakage) می‌کنیم و برای همه یک اسم می‌گذاریم، تعجب می‌کند. برعکس این حالت هم صادق است؟ ما در زبان فارسی دخترخاله و دخترعمه و پسرخاله و پسرعمه را از هم جدا می‌کنیم چون بین آنها واقعاً تفاوتی می‌بینیم. ولی انگلیسی زبان‌ها این کار را نمی‌کنند و برای همة آنها یک نام می‌گذارند و آنها را یکی می‌بینند به این دلیل که آن تفاوت را نمی‌بینند. برای آنها دختر خاله و دختر عمه یک نسبت دارند. همان‌طور که دو تا خاله برای ما یک نسبت دارند و با این که دو نفرند در یک ظرف واحد نشسته‌اند. در حالی که دختر خاله و دختر عمه را در دو ظرف جداگانه می‌نشانیم زیرا جهان زبان به ما می‌گوید که باید آنها را از هم تفکیک کنیم. هر زبان به گونه‌ای خاص جهان اطراف را برای ما ترسیم می‌کند و برای آن تمایز قائل می‌شود. ما ممکن است یکسری چیزها را با هم طبقه‌بندی کنیم، کنار هم بنشانیم و یک نام به آنها بدهیم ولی در جای دیگر طور دیگری طبقه‌بندی کنند. زبان، جهان را طبقه‌بندی و اولویت‌گذاری می‌کند، چیزی را در کانون قرار می‌دهد و چیز دیگر را به حاشیه می‌راند. اینها جهانهای زبانی مختلفی است که وجود دارد.\nبر مبنای این حقیقت که زبان ابزار نیست، بلکه جهانی است که عالم را تصویر می‌کند، کل علوم انسانی از اول قرن بیستم به بعد بار دیگر بر محور زبان بازسازی شد. مبدع این کار ـ که چرخش زبانی (Lingustigturn) نام گرفته ـ هابرماس است. چرخش زبانی به معنای بازخوانی و بازآفرینی همه مفاهیم علوم انسانی در پرتو محوریت مفهوم زبان است. زبان در این معنا در کانون قرار می‌گیرد و تصویرگر عالم قلمداد می‌شود. سوسور ـ در مقام پدر علم زبان‌شناسی نوین ـ بین Long و Parol تفکیک قائل می‌شود. برای درک این تفکیک مثالی می‌زنم: ببینید الآن همه ما به زبان فارسی حرف می‌زنیم. اما من تکیه کلام‌های خاصی دارم و بعضی چیزها را تکرار می‌کنم و شما چیزهای دیگری را تکرار می‌کنید. من ممکن است یک کلمة خاص را کِش دهم و شما کلمه دیگری را کِش دهید. لُر با یک لهجه حرف می‌زند و گیلک با لهجه دیگری حرف می‌زند. ولی از نظر ما همه اینها به زبان فارسی صحبت می‌کنند. حالا چه کسی می‌تواند بگوید که زبان فارسی کدام یک از اینهاست؟ فارسی یک چیز مجرد است، یک نظام زبانی است که هر کدام از ما بر مبنای این که وابسته به کدام قوم و طایفه‌ای هستیم و چه عاداتی داریم و چه چیزهایی خوانده‌ایم، به نوعی در آن تصرف می‌کنیم. به این می‌گویند پارول (Parol) نه لانگ (Long). از پارول‌ها می‌شود لانگ را استخراج و استنباط کرد. اگر خانواده فارسی‌گویان را کنار هم جمع کنیم، می‌توانیم انتزاع کنیم که یک زبان به نام فارسی وجود دارد که به جدّ با زبان عربی متفاوت است. یعنی ساختارهای متفاوتی با زبان عربی دارد. در واقع ما بر مبنای قومیت، موقعیت و جایگاه خودمان در لاتگ یا زبان تصرف می‌کنیم. حالا با این مقدمه وارد بحث گفتمان می‌شوم.\nگفتمان، تصرف در زبان به قصد پیش بردن یک هدف جمعی است. یعنی زبانی که تابع یک اراده جمعی است و گفتاری که یک عزم و اراده و طرح جمعی را پیش می‌برد، ما را به مفهوم گفتمان نزدیک می‌کند. گفتمان، نظامی از کلام، نامگذاری‌ها، طبقه‌بندی‌ها و اولویت‌گذاری‌هایی است که پیرو عزم و اراده و خواست جمعی و نظام و رژیمی از قدرت شکل می‌گیرد. پس گفتمان نسبت سخن با قدرت، عزم و ارادة جمعی، نیرو و انرژی است. به یاد داشته باشید که ما انرژی را از نظام زبانی تفکیک نمی‌کنیم، یعنی این‌طور نیست که من قبلاً برای اینکه شما را ترغیب کنم تا چای‌تان را بخورید که سرد نشود، نظام زبانی خاصی را خلق کنم و شما را وادار به این کار کنم. اینها در هم پیچیده است. یعنی گویا یک عزم جمعی شکل می‌گیرد، اما این عزم جمعی فیزیکی نیست، زبانی است. همان‌طور که نمی‌توانیم قصد و زبان را تفکیک کنیم، انرژی و زبان هم جداشدنی نیستند. همزمان با عزمی که برای کاری به وجود می‌آید نظامی از معانی یا نظامی از سخن و نامگذاری شکل می‌گیرد، حقیقتی پیدا می‌شود، چیزی به حاشیه می‌رود و چیزی به متن می‌آید و عزم جمعی برای انجام کاری پرورده می‌شود. گفتمان، نسبت زبان با قدرت است.\nاجازه بدهید چیز دیگری را نیز از گفتمان تفکیک کنم که بعداً در بحث جنگ به کارمان می‌آید و آن، تفکیک بین گفتمان و ایدئولوژی است. زیرا ایدئولوژی از این حیث که نظام سخن پیرو قدرت است مفهومی مشابه با گفتمان دارد. اما آنچه باید به آن دقت کرد این است که گاهی قدرت -به معنای فوکویی- از پایین می‌جوشد و به صورت یک عزم جمعی خود را نشان می‌دهد. برای مثال، شورش جزو آن دسته از پدیده‌های اجتماعی است که نظام کلامی در آن مبدعانه و پر از خلاقیت است. در زمان انقلاب شاهد بودیم که شعارها فی‌البداهه در چهارراهها ساخته می‌شد و یک دنیایی را شکل می‌داد. روز بعد که برای تظاهرات به میدان می‌رفتیم چیز دیگری ساخته و گفته می‌شد. این‌طور نبود که رهبرانی شعار تولید کنند یا سفارش بدهند که تولید شود و ما آنها را تکرار کنیم. زمانی که سخن به این شکل استیلا و مقبولیت جمعی پیدا می‌کند و به نوعی عزم جمعی را می‌پروراند، مفهوم گفتمان شکل می‌گیرد. گفتمان، سخن و معنای هژمونیک است، پذیرش عام دارد و از عام می‌جوشد. اما ایدئولوژی سخنِ پیوست شده با قدرت است؛ قدرتی که پاور (Power) نیست بلکه مسلط (Domination) است، نهادمند (Institutionalize) است و نهاد قدرت و رابطه سلسله مراتبی ایجاد می‌کند و بر اساس آن، کسی فرمان می‌راند، معنایی را می‌سازد مفهومی را سامان می‌دهد و حاشیه و متنی را در یک نظام و رژیم قدرت به وجود می‌آورد. هرگاه گفتمانی به نظام قدرت به معنای مسلط (Domination) نه پاور (Power) ـ پیوند پیدا کند، تبدیل به ایدئولوژی شده است یعنی دیگر ما با مفهوم ایدئولوژی سروکار داریم.\n• جمشیدی: آقای دکتر! به نظر من در گفته‌های شما نکتة مبهمی وجود دارد که اگر ابهام آن برطرف نشود، مشکل‌ساز خواهد بود. شما فرمودید، گفتمان نسبت سخن با قدرت است، نسبت سخن با عزم و ارادة جمعی و با نیرو و انرژی است. من به قسمت اول این نسبت کار دارم؛ آنجا که می‌گویید گفتمان نسبت سخن است با قدرت در جای دیگر اضافه می‌کنید باید میان گفتمان و ایدئولوژی ـ که گونه‌ای نظام سخنِ پیرو قدرت است ـ تفکیک قائل شویم. این هر دو چه فرقی با هم دارند؟ اگر گفتمان طبق گفتة شما ـ نسبت سخن با قدرت است چه تفاوتی با ایدئولوژی که ـ باز طبق گفتة شما ـ نظام سخن پیرو قدرت است، پیدا می‌کند؟ دغدغة همیشگی من این بوده است که بالاخره گفتمان را باید تحت پوشش و کنترل و نظارت قدرت محسوب کرد یا عزم و ارادة جمعی؟\n• دکتر کاشی: عزم و اراده هم همان مفهوم قدرت را دارد.\n• جمشیدی: واقعاً این‌طور فکر می‌کنید؟ حال آنکه ظاهراً وقتی صحبت از عزم و ارادة جمعی است، نظر به قدرتی داریم که از پایین می‌جوشد. اما وقتی می‌گوییم گفتمان، سخنی است که نسبت و رابطه‌ای با قدرت دارد، نظر به قدرتی داریم که در رأس است. پس چگونه می‌توان از عزم و ارادة جمعی همان مفهوم قدرت را استنباط کرد؟\n• دکتر کاشی: نه شما باید به طور جدی این دو را تفکیک کنید ببینید، قدرت به نوعی با مفهوم خواست پیوند دارد. من می‌خواهم موفق شوم و برای دستیابی به موفقیت، اراده و عزم کنم. سعی می‌کنم بدرخشم و به این منظور عده‌ای را به حاشیه برانم. سعی می‌کنم بگویم من خیلی با سواد هستم. این، پیِ قدرت یا بنیاد پاور (Power) است. Power استیلا و زور و تحمیل نیست، بیرونی و فیزیکی نیست بلکه بیانگر نوعی خواست درونی و عزم و اراده و میل است. در صورت‌بندی محیط. اما وقتی بیرونی و فیزیکی و سلسله مراتبی شد، تبدیل به استیلا Domintoin می‌شود. پس خواست و عزم خلاقانه فردی یا جمعی همان Power است، ببینید، ما در روایات مصطلح سیاسی تصور می‌کنیم که قدرت به معنای زور است، در صورتی که قدرت زورمندانه نیست.\n• جمشیدی: یکی از تمهیدات هوشمندانه در بحث‌های مربوط به گفتمان، در هم آمیختگی شدید دو مفهوم "عزم و ارادة جمعی" و "قدرت" است. گرفتاریهای ناشی از نزدیکی یا در هم آمیزی این دو مفهوم هنگام بحث از گفتمان جنگ بیشتر خودش را نشان می‌دهد. به این معنا که مانع از تحلیل دقیق گفتمان جنگ می‌شود. در این مواقع به محض آنکه شما سؤال کنید چه کسی گزاره‌های اصلی گفتمان جنگ را ـ که عبارت‌است از "دفاع" و "تقدس" ـ سامان داد و به کالبد باور عمومی تزریق کرد، گفته می‌شود عزم و ارادة جمعی (نه قدرت). یعنی دربارة اینکه این واژه‌ها ساخته و پرداخته قدرت بوده‌اند یا خیر، خیلی با احتیاط عمل می‌شود. اما آیا واقعاً این هر دو تا یکی است؟ و آیا واقعاً فرقی وجود ندارد بین آنکه مفاهیم یا گزاره‌های یک گفتمان را "قدرت" سامان بدهد یا "عزم و ارادة جمعی"؟ آیا هیچ جراحی می‌تواند با تیغ جراحی این دو مفهوم به شدت در هم تنیده را از هم جدا کند؟\n• دکتر کاشی: آخر اینها جدا نیستند. من می‌خواهم بگویم میل جمعی ما به انجام کاری، همان Power است. هنگامی که یک خدمت عمریت پیدا می‌کند در یک صورت‌بندی زبانی، ........ از تمایزگذاری، الگویی از غیریت ........... پدیدار می‌شود و به این جهت ذیل نام قدرت جابجا می‌گردد.\nجمشیدی: الآن می‌گویید سوا نیستند، اما زمانی که می‌خواهیم دربارة گفتمان جنگ کار کنیم و مثلاً ببینیم آیا واژة دفاع یا گزارة دفاعی بودن (نه تهاجمی بودن) جنگ را قدرت ساخته و پرداخته است تا مردم را به جنگ تحریک و تهیج کند یا خیر، واقعاً نیاز به این تفکیک داریم. چون اگر این دو را روبروی هم قرار ندهیم، نمی‌توانیم دقیق بررسی کنیم.\nدکتر کاشی: ببینید، تفکیکی که بنده بین گفتمان و ایدئولوژی قائل شدم به این دلیل بود که بعد به همین بحثی برسم که شما اشاره می‌کنید. گاهی گفتمان، نماینده Power به معنای خواست و اراده جمعی است؛ یعنی درون‌جوش و خلاق و مبدعانه است، و گاهی گفتمان به ایدئولوژی تقلیل می‌یابد و تبدیل به استیلا می‌شود و بازیگر نقش بیشتری پیدا می‌کند. در این حالت گفتمان به ایدئولوژی جهت نوعی ساختن افکار عمومی تقلیل پیدا می‌کند.\n• جمشیدی: آقای دکتر! شما در کتاب جادوی گفتار اشاره کرده‌اید که گفتمان مثل منشوری است که سه وجه دارد و ما در این منشور گاه وجه عقلانی گفتمان و گاه وجه ترغیب کننده و تحریک کنندة آن و گاه وجه کلامی و عملی آن را مشاهده می‌کنیم. سؤال من این است که جنگ چگونه موفق شد هرسه وجه معرفتی و عقلانی، تحریک کنندگی و حرکتی و عملی موجود در منشور مثلثی شکل گفتمان را در یک کانون واحد گردآورد و نوعی وفاق بین طبقات مختلف مردم ایجاد کند؟ و چرا شرایط پس از جنگ ما را واداشت تا به منشور جنگ از وجه عقلانی و معرفتی آن نگاه کنیم؟ آیا صِرف اقناع کننده نبودن آن دو وجه دیگر ـ به ویژه برای طبقة روشنفکر و دانشگاهی ـ موجب پررنگ‌تر شدن وجه معرفتی یا عقلانی و پرسشگری می‌شود؟ و به عکس، آیا به محض ایدئولوژیک شدن یک گفتمان وجه تحریک کنندگی آن غلبة بیشتری پیدا می‌کند؟\nدکتر کاشی: ببینید، گفتمان در یک دوره ساخته می‌شود و در یک دوره رنگ و رونق بیشتری پیدا می‌کند و بعد بالاخره مندرس و پاره و خراب می‌شود و سقفش فرو می‌ریزد. این اتفاقات با ایدئولوژیک شدن گفتمان رخ می‌دهد. وقتی می‌گوییم گفتمانی هست، الزاماً به این نیست که زنده است. گاهی اوقات گفتمان مُرده است و ما داریم از یک مُرده حرف می‌زنیم. گفتمان حیات خود را در نزدیکی و نسبت و پیوند با عزم و اراده و خواست جمعی کسب می‌کند. هرجا این ارتباط قطع می‌شود و Power صُوَر ایدئولوژیک پیدا می‌کند و استیلایی می‌شود، مرگ گفتمان فرا می‌رسد. درست مثل اینکه لولة خانه‌ای بترکد و ما خواه‌ناخواه منتظر باشیم که آرام آرام اتفاقی برای آن خانه بیفتد.\nدرودیان: آیا همیشه گفتمان است که تبدیل به ایدئولوژی می‌شود؟\nدکتر کاشی: بله، یعنی گفتمان نوعی انرژی دارد که ایدئولوژی بر آن سد می‌زند.\nدرودیان: و وقتی تبدیل به ایدئولوژی شد، در واقع مرگ گفتمان آغاز می‌شود.\nدکتر کاشی: بله، مرگ آن آغاز می‌شود چون ایدئولوژی از انرژی موجود در گفتمان استفاده می‌کند.\nدرودیان: آیا این امکان هست که یک گفتمان تبدیل به ایدئولوژی نشود؟\nجمشیدی: اتفاقاً من هم می‌خواستم همین سؤال را طرح کنم. چون هر گفتمانی در نهایت به قدرت می‌رسد. ما نمی‌توانیم گفتمانی پیدا کنیم که سرانجام ایدئولوژیک نشود. وقتی می‌گویید گفتمان نسبت سخن با قدرت است، یعنی این احتمال وجود دارد که اگر پرده‌ای روی قدرت را بپوشاند که دیگر نتوانیم قدرت را ببینیم یا حسن کنیم، چنین بپنداریم که پای عزم و اراده جمعی در میان است. این دقیقاً همان نقاط هوشمندانة گفتمان است. به هر حال من معتقدم که گفتمان همچون ارگانیزمی هوشمند و زنده عمل می‌کند و شما کاملاً می‌توانید یک هوش انسانی را در آن مشاهده کنید.\nدکتر کاشی: بله، من در این مورد با شما موافقم، ولی این هوش، هوش بازیگران نیست. چون آنجا دیگر صورت‌های ایدئولوژیک شدة گفتمان نمایان می‌شود.\nدرودیان: ولی اراده‌ای در آن هست!\nدکتر کاشی: دقیقاً همین‌طور است، چون گفتمان یک پدیدة زنده است. مثلاً گفتمان دنیای مدرن جزو گفتمان‌هایی است که هزاران ایدئولوژی از درونش زاده شده ولی آن همچنان به حیات خود ادامه داده و صورت گفتمانی خود را حفظ کرده است.\nدرودیان: ببخشید. بهتر است سؤال خانم جمشیدی را به این صورت طرح کنیم که آیا هر گفتمانی به نحو اجتناب‌ناپذیری تبدیل به ایدئولوژی می‌شود؟\nدکتر کاشی: ببینید، گفتمان باید تبیدل به ایدئولوژی شود، برای این نظامهای قدرت به منظور دامن زدن به استیلا باید از گفتمان تغذیه کنند.\nدرودیان: آیا این روند قابل بازگشت است؟ یعنی اگر ما بخواهیم گفتمانی را نجات دهیم باید آن را از حالت ایدئولوژیک خارج کنیم و به منشأ اولیه‌اش بازگردانیم؟\nدکتر کاشی: معمولاً این اتفاق می‌افتد.\nجمشیدی: آقای دکتر! معذرت می‌خواهم. من از آنچه از سخنان شما آموختم استفاده می‌کنم و جواب می‌دهم. فکر می‌کنم وقتی شما دربارة وجه معرفتی و عقلانی گفتمان صحبت می‌کنید، گفتمان را به مثابه ارگانیسمی در نظر می‌گیرد که دارای عقل است. به همین دلیل هم به این سؤال قاطعانه پاسخ می‌دهید که آیا هر گفتمانی به طور اجتناب‌ناپذیری تبدیل به ایدئولوژی می‌شود. آیا با این پاسخ قاطعانه می‌خواهید بگویید که عقل پنهان در پشت وجه معرفتی و عقلانی باعث می‌شود که دوباره گفتمان جدیدی از تنة گفتمان قبلی جوانه بزند و رشد کند؟\nدرودیان: آقای دکتر! قبل از پاسخ به سؤال خانم جمشیدی، خود ن هم می‌خواستم نکته‌ای را عرض کنم که از مدت‌ها پیش از ذهنم بوده و فکر مرا به خودش مشغول کرده است. بحث‌هایی که امثال فروید طرح کردند با تأثیرّذیری از کسانی چون هایدگر ـ که خیلی پیشتر از آنها، جامی هم به آن نظر داشته و این مصراع مشهورش، گواه این ادعاست: «حقیقت را به هر دوری ظهوری است» ـ نشان می‌دهد که در هر زمان، ما با گفتمانی روبه‌رو بوده‌ایم که پشتوانة شکل‌گیری اولیة آن، ارادة جمعی بوده است. و سپس آن گفتمان در نسبت با پدیده‌های مختلف صورت‌بندی شده است. این امر دربارة دو برهة زمانی حساس و مهم؛ یعنی انقلاب و جنگ هم صدق می‌کند. در آن جا هم به نظر می‌رسد که اراده‌ای جمعی برای انقطاع از گذشته و آغاز دوره‌ای جدید شکل گرفته بود که برون داد آن به صورت انقلاب و جنگ خود را نشان داد. اما سؤال این است که نشانة آغاز و پایان یک گفتمان چیست؟\nمن از دو جهت این سؤال را طرح می‌کنم: یکی اینکه ببینم چه نسبتی وجود دارد میان گفتمان جنگ و خود جنگ ـ که گفتمان جنگ با ارجاع به آن شکل گرفته است؟ دیگر اینکه، آیا صورت‌بندی گفتمان جنگ، معانی و حقایق مستتر در جنگ را به قدرت و ایدئولوژی تقلیل نمی‌دهد؟ و آیا گفتمان جنگ در صورتی که به قدرت و ایدئولوژی تقلیل پیدا کند، همچنان می‌تواند بیانگر تمام واقعیت جنگ باشد؟ اگر برای این پرسش‌ها، پاسخی پیدا کنیم شاید راهی برای نجات و احیا و حفظ حیات گفتمان جنگ باز شود و جلوی پای ما فرضاً ده مسیر قرار بگیرد که چنانچه یکی به بن‌بست ختم شد، راه دیگری را انتخاب کنیم. من از بحث‌های مربوط به گفتمان، همیشه دچار حس بدی می‌شود چون نگرانم مبادا در یک بست فکری گرفتار شوم. به همین دلیل معتقدم باید ابهام این بحث رفع شود.\n• فرشچی: البته آقای دکتر بسیار خبوب به این بحز ورود کردند. اما قبل از شنیدن پاسخ ایشان من هم می‌خواهم سؤالی را طرح کنم در جوامع انسانی، گاهی آگاهانه و با طرح‌ریزی، با توجه به ابزار پیشرفته‌ای که در اختیار هست و علمی که توسعه پیدا کرده، نوعی گفتمان به وجود می‌آید و همة ابزار موجود را در اختیار می‌گیرد. این گفتمان در دو چارچوب تحقق پیدا می‌کند: یکی؛ چارچوب غیررسمی حاشیه‌ای که بین مردم حکم بستری برای زایش گفتمان‌های جدید در آینده را دارد، دیگری؛ چارچوب غالب که گفتمان‌های سطح را شکل می‌دهد و به مدد مراکز قدرت رسمی به جامعه بازتابانده می‌شود.\nهر کدام از گفتمان‌های رسمی و غیررسمی ریشه‌های معرفت‌شناسی را برای جامعه ایجاد می‌کنند تا در جهان‌سازی‌های مجازی خود به آنها استناد کنند، دنیا را از دریچة آنها ببینند، با آن واژه‌ها زندگی کنند و با تدابیر آموزشی، آنها را به صورت سنت‌های فرهنگی خود در آورند و به نسل‌های بعدی منتقل کنند. دربارة جنگ، زمینه‌های ایجاد کنندة گفتمان‌های رسمی و غیررسمی حین جنگ و پس از جنگ و چگونگی ارتباط آنها با یکدیگر و انتقالشان به نسل‌های بعد، از جمله سؤالات اصلی افرادی است که مندرس شدن بعضی از گفتمان‌ها را شاهد بوده‌اند یا ظهور و بروز چیزی را به چشم دیده‌اند که توقع نداشته‌اند.\nاین شاید به ماهیت متناقض و متعارض یا پارادوکسیکال گفتمان برگردد. چون چیزی به شما گفته می‌شود که بسته به آنکه چقدر ماهرانه گفته شده، در شما انتظاری پدید می‌آورد که حقیقی نیست. یعنی کسی، پیامی را در ژرفنا یا ژرف ساخت ذهن خود می‌پروراند و به سطح ساخت معنی شما منتقل می‌کند که میزان مهارت امر و ابزاری که برای رساندن و ابلاغ اندیشه‌اش در اختیار می‌گیرد و دوری‌اش از کمی و کاستی و عیب و ایراد و تحریف، می‌تواند یا خلأهایی را در شما پر کند یا تشدید کند. ظاهراً در تحریف خیلی از پیام‌ها که به جوامع داد می‌شود، گفتمان رسمی و غالب در مراکز رسمی قدرت، بسیار مؤثر باشد.\nحال با این مقدمه سؤال مهم این است که اگر جنگ ـ که ماهیتاً پارادوکسیکال است چون بقا، به مثابه ضروری‌ترین و ابتدایی‌تری امری است که انسان به آن فکر می‌کند، در گرو نیستی موجودیتی دیگر است ـ با ماهیت پارادوکسیکال گفتمان برخورد کند، چه اتفاقی خواهد افتاد؟ درست است که این هر دو بر هم تأثیر می‌گذاررند اما انرژی گفتمان چگونه به جنگ منتقل می‌شود؟ و جنگ چگونه پس از اقناع شدن از دایرة انرژی و قدرت گفتمان به تدریج خارج می‌شود؟ ظاهراً سه مقطع مهم زمانی در این مواجهه وجود دارد: نخست، زمان رویارویی گفتمان از پیش موجود با جنگ؛ دوم، زمان تأثیرگذاری گفتمان بر جنگ و جنگ بر گفتمان و شکل‌گیری گفتمان جنگ؛ سوم، زمان خروج گفتمان جنگ از دایرة انرژی و نیروی گفتمان که اصطلاحاً به آن گفتمان پس از جنگ می‌گوییم. این سه مقطع را لطفاً توضیح دهید.\n• دکتر کاشی: من فکر کنم ما در تعریف مفاهیم با هم اختلاف نظر داشته باشیم ما حداقل من سؤال شما را به خوبی متوجه نشدم، دقیقاً سؤال شما چیست؟\n• فرشچی ببینید، در بحث‌های گفتمانی گفته می‌شود که گفتمان‌ها بر پدیده‌ها تأثیر می‌گذارند و پدیده‌های جدیدی را شکل می‌دهند و آنگاه پدیده‌های جدید ـ که ممکن است به طور مستقیم ناشی از یک گفتمان نباشند یا تعبیری از آن گفتمان تلقی شوند ـ گفتمان دیگری را به وجود می‌آورند. سؤال من این است که جنگ با ماهیت متناقض خود، آنگاه که تحمیل می‌شود و گفتمان خاص خودش را نیز به ما تحمیل می‌کند و باعث می‌شود برای ایجاد فضای گفتمانی یا نظام کلامی که سپس جهانی را برای نسل‌های بعدی خواهد ساخت، عزم خود را راسخ کنیم، چگونه با پدیدة متناقض‌نمای دیگری به نام گفتمان مواجه می‌شود؟ و چگونه با گرفتن نیرو و انرژی از گفتمان، گفتمان جنگ را شکل می‌دهد؟ و چگونه این گفتمان جدید زمینه‌ساز یا تمهیدی برای گفتمان دیگری می‌شود؟\n• دکتر کاشی: من مقدمه‌ای را عرض می‌کنم، بعد شما داوری کنید که متوجه فرمایش شما شده‌ام یا نه؟\n• نداف: آقای دکتر! از تعریف مفهوم جلوتر نروید. چون من فکر می‌کنم ما در درک دقیق این مفهوم مشکل داشته باشیم. هنوز هم بعضی از دانشجویان، دیسکورس(discurse) را با پارادیم(Paradiym) یکی می‌گیرند. به همین دلیل اگر امکان دارد، دربارة گفتمان و طبقه‌بندی‌های آن، قدری بیشتر توضیح بفرمایید. اگر اینجا کمی تأمل کنیم، بحث باروانی و سهولت بیشتری ادامه پیدا خواهد کرد.\n• درودیان: ببینید، الآن نیم ساعت از وقت ما صرف بحث دربارة مقدمات شد. ما می‌توانیم موضوع گفتمان و مباحث نظری آن را به یک بحث جدی تبدیل کنیم و تا انتهای آن پیش برویم. اما آنچه منظور نظر ما است از این طریق حاصل نمی‌شود.\n• فرشچی: من فکر می‌کنم بهتر باشد رشتة کلام را به آقای دکتر بدهیم تا ادمه بحث را گام به گام کامل کنند.\nدکتر کاشی: من فکر می‌کنم بحثی که در مورد مفهوم کردیم به عنوان بک تعریف مقدماتی اولیه برای ورود به بحث کمابیش کافی باشد. حال اگر در حین بحث ضرورتی حس کردیم دوباره به مفاهیم بر می‌گردیم.\nببینید، من در کارهای بعدی خود ـ مثل شکاف نسلی ـ از دو پدیده جنگ و انقلاب به عنوان دو تجربه گرم یاد کرده‌ام و به تفاوت آنها با تجربه‌های سرد پرداخته‌ام. (البته این بحث‌ها هنوز برای خود من به اندازة کافی پخته نیست و گاهی اوقات فکر می‌کنم چقدر خوب است که کارهای بیشتری در این‌باره انجام شود تا موضع پخته‌تر شود چون واقعاً ضروری است که سخن و گفتمان جنگ به نحوی طبقه‌بندی و دوره‌بندی شود) کشش گفتمان جنگ به یک معنا از ابتدای جنگ تا حداکثر سال‌های 62 و 63 است. از سالهای 64 و 65 به بعد تا آخر جنگ فضای دیگری حاکم می‌شود. یک الگو هم بعد از جنگ شکل می‌گیرد.\nبه گمان من اجمالاً می‌شود این سه دوره را برای گفتمان جنگ قائل شد. در دوره اول واقعاً گفتمان جنگ دیسکورسیو است و می‌شود از آن به عنوان گفتمان یاد کرد. دوره دوم ایدئولوژیک است و صورت‌های گفتمانی آن به تدریج کم‌رنگ‌تر می‌شود. اما ایدئولوژی آن همچنان از یک زمینه گفتمانی بهره می‌برد و تغذیه می‌کند. دورة سوم یا گفتمان بعد از جنگ، نوعی ایدئولوژی خلع شده از زمینه‌هیا گفتمانی است؛ یعنی ایدئولوژی خالص و صورت کلامی وابسته به قدرت و استیلا به گمان من می‌توانیم این سه دوره را از هم تفکیک کنیم و راجع به هر یک به طور مستقل صحبت کنیم. به این معنا من معتقدم گفتمان دوم ـ سه ساله اول جنگ مهم‌ترین دوره‌ای است که به دلایل مختلف باید محل توجه قرار بگیرد. ببینید، در سطح اول، جنگ به عنوان یک تجربه گرم یا یک پدیده عمیق انسانی مد نظر است (وقتی از این پدیده صحبت می‌کنم نه به جنبه مثبت آن نظر دارم نه به جنبه منفی آن). در سطح دوم، جنگ به عنوان یک تجربه گرم، پدیدار کنندة عمیق‌ترین ذخایر معنایی و فرهنگی است که برای بسیج وجدان جمعی به کار گرفته می‌شود و در سطح سوم، جنگ یکی از بنیادی‌ترین دوره‌های ایران بعد از انقلاب برای مسلط کردن یا اولویت بخشیدن به روایت خاصی از ایدئولوژی یا گفتمان انقلاب است و به تعبیر دیگر، حلقه واسطی برای مبدل کردن گفتما انقلاب به ایدئولوژی انقلاب است. یعنی ضمن اینکه خودش صورت گفتمانی دارد، در سطح دیگر نقش حلقه‌ای برای ایدئولوژیک شدن گفتمانی دیگری است. به نظر من در این سه سطح می‌توانیم از دوره اول حرف بزنیم.\nدرودیان: یعنی این سه سطح برای تجزه و تحلیل هر دوره در نظر گرفته می‌شود؟\nدکتر کاشی: فقط برای دورة اول که به نظر من، بنیاد (base) است. بنیاد جایی است که یک اتفاق حقیقی رخ داده، یعنی دشمنی آمده و بخشی از سرزمین ما را اشغال کرده بود. و این اشغال آنقدر جدی بود که علیرغم تنازعاتی که اول انقلاب در ایران وجود داشت، هیچ کس نمی‌توانست کنار صدام بایستد و به دیگران بگوید نجنگید و مقاومت نکنید. یعنی گرایشهای مختلف علی‌الاصول ناچار بودند خواسته یا ناخواسته تصریح کنند که مقابل صدام می‌ایستند و حاضرند در این امر مشارکت کنند و این کار، ضروری و جزو وظایف آنهاست.\nجنگ یک صحنه عینی است و این صحنه عینی، صحنه‌ای عمیق و انسانی است. به خاطر این که جنگ صحنه رویارویی جدی با مرگ است 0من در حدی که تجربه کرده‌ام این را می‌دانم). ببینید، شما در انقلاب قرار نبود کسی را بکشید. ما در انقلاب مثل آدم‌های از جان گذشتة مظلوم پاکباخته‌ای بودیم که به خیابان آمده بودیم تا گلوله بخوریم ولی قرار نبود کسی را بکشیم. اگر چه در صحنه انقلاب، احتمال مردن وجود داشت و کاملاً هم جدی بود، ولی واقعاً جنبه شعایری داشت. یعنی خیلی عینی و واقعی نبود. و تازه وقتی چهار نفر به وسیله گلوله کشته می‌شدند و روی دست‌ها حمل می‌شدند، احساسات و عواطف عمومی بیشتر برانگیخته می‌شد. اما جنگ این طور نبود. در جنگ بنا بر این بود که ما بمیریم. یعنی مرگ خیلی جدی بود. در واقع فرض محتمل در جنگ مرگ بود نه حیات. و حیات در فضای جنگ شانس زیادی نداشت. در جنگ قرار بود شما طرف مقابل را بکشید، ولی در انقلاب بنا نبود کسی را بکشید. بنابراین میدان تجربه به لحاظ انسانی، در انقلاب و جنگ دو میدان کاملاً متفاوت است. ایدئولوژی ـ که در جریان انقلاب پرورده شده بود و به عنوان یک گفتمان عمومی، مشروعیت عومی داشت ـ در همین فضاهای شعایری معنا پیدا می‌کرد. کسی کشته می‌شد و احساسات میلیونی برانگیخته می‌شد و مرگ یک استثنا و بهانه‌ای برای شعله‌ور شدن احساسات جمعی بود اما جنگ اصلاً اینطور نبود مفاهیم جمعی بسیج کننده در انقلاب خیلی راحت‌تر شکل می‌گرفت؛ یعنی شما با یک خطابه عمومی می‌توانستید یک جمع را بسیج کنید اما در جنگ ماجرا متفاوت بود. من بودم و رویارویی جدی با مرگ و اینکه باید دیگری را می‌کشتم. اینها تجارب فوق‌العاده پیچیدة انسانی است. وقتی بچه‌های دوره انقلاب به عنوان بازیگران اصلی وارد صحنة جنگ شدند، جنگ فضایی پارادوکسیکال و متعارض ایجاد کرد که در این فضا، بخشی از نیرو در سالهای اول جنگ دارای جنبه‌های ایدئولوژیک و ادراکی بسیار نیرومندی بود ـ بخشی از انرژی ایدئولوژی انقلاب را مصرف کرد. ظاهراً همیشه ضرورت جنگ مسبوق به یک تحلیل است. گوی تحلیل جمعی می‌شود و نوعی اقناع عمومی برای جنگ به وجود می‌آید. یعنی هم جوانب اقناعی و هم ضرورت‌های عقلانی توأمان برای جنگ شکل می‌گیرد. جنگ، اتفاقی بود که افتاده بود و باید این اتفاق را از طریق عزم جمعی حل می‌کردیم. اما در باب چگونگی حل آن، اختلاف نظر وجود داشت و باید علاوه بر ضرورتهای عقلانی، اقناع هم صورت می‌گرفت و طبیعتاً در بحث‌های اقناعی، تنازعات فکری شکل می‌گیرد. این همان بخشی از ایدئولوژی انقلاب است که دچار بحران می‌شود و عرض من متوجه همین‌جاست. برای اینکه آن سخن بسیج کنندة گفتمانی دورة انقلاب با یک تجربه تازه مواجه می‌شود و در این تجربة تازه انسانی، ماجرا چیز دیگری می‌شود. در تجربة انقلاب همه ما یکرنگ بودیم. هر یک از ما قطره‌ای در اقیانوس بودیم که برای تأمین یک هدف جمعی تلاش می‌کردیم. اما درجنگ هر کس باید به عنوان تجربه فردانی با مرگ خود و تجربه کشتن دیگری مواجه می‌شد. جنگ در واقع زمینة به پرسش گرفتن بخشی از مفاهیم دورة انقلاب هم تلقی می‌شود.\nبزرگترین جفایی که به رخداد جنگ در ایران شده این است که به دلیل پیامدهای دوره سوم، مدام دست نخورده باقی مانده است عارف و مقدس و سالک معرفی شده‌اند. فهم ما از آنچه که آن روزها اتفاق افتاده، کاملاً سطحی و بی‌پایه است. ولی بنده تصور می‌کنم پژوهش‌ها به خصوص پژوهش‌های کیفی بتوانند نشان دهند که مسئله خیلی عمیق‌تر از اینهاست گفتمان انقلاب به همان اندازه که عمومی بوده و به راحتی بسیج می‌کرده، سطحی بوده است. برای اینکه شما با دو تا شعار، ملت را به خیابان می‌آوردید. بدیهی است این حرکت عمقی ندارد. اما در جنگ این جریان عمق پیدا می‌کند برای این که ملت با یک صحنه عینی به نام جنگ مواجه است. می‌دانید که بعد از جنگ جهانی دوم حجم عظیمی از رمان و فلسفه و ادبیات جدید در اروپا شکل گرفت. این امر به این دلیل بود که آنها با لایه‌های عمیق انسانی جنگ مواجه شدند. کسی نمی‌گفت یک جا بایستید و شخصیت‌ها را طوری بپرورانید که گویی همه آنها افرادی مقدس بوده‌اند. در آنجا بحث از چنگال فضای صلب ایدئولوژیک بیرون آمده است. این است که جنگ جهانی دوم مبدأ چرخش کل مفاهیم فلسفی و ادبی اروپا می‌شود. ولی در اینجا این بحث را در جعبه گذاشته‌اند یا به طور کل آن را نادیده گرفته‌اند. ـ حتی کسانی که طرفدار آن هستند. چون متن این‌چنینی را یک بار بیشتر نمی‌شود خواند!\nدرودیان: چون در واقع فقط یک جور خواند.\nدکتر کاشی: بله، اصلاً باید یک جور آن را خواند و چیزی که باید یک جور خوانده شود یک بار بیشتر نمی‌شود آن را خواند. ولی حقیقت این است که لایه بنیادی، لایه عمیقی است و ما هیچ وقت متعرض آن نمی‌شویم. در آنجا فهم ایدئولوژیک ما ـ که میراث دورة انقلاب است ـ ضمن این که بازتولید می‌شود، همزمان دچار شکستگی و بحران هم می‌شود. با توجه به اینکه من با دوستان و رفقایی که صاحب نظر بوده‌اند، گفتگو کرده‌ام، واقعاً می‌توان در یک دیسیپلین پژوهشی این موضوع را نشان داد. تجربه جنگ برای نسل اول انقلاب تجربه ویژه‌ای از بازسازی و بازآفرینی و فهم مفاهیمی که در جریان انقلاب، آنها را بسیج کرد، بوده است. این لایة اول از موضوع مورد بحث یا یک باکس است که می‌توانیم دربارة آن گفتگو کنیم.\nو اما لایه دوم. ببینید، تمامی آن مفاهیم و اسطوره‌ها و مبانی و معانی برگرفته از فرهنگ دینی که از دهه بیست در ایران مُدام باور شد، در جریان انقلاب به اوج خود رسید و برای بسیج گرم‌ترین و فراگیرترین تجربه‌ها و گرفتن نهایی‌ترین انتخاب جمعی که مرگ و جنگ بود، به کار گرفته شد. در واقع مواریث فرهنگی ما در صحنه جنگ بسیج شد. یکی از صاحب‌نظران راجع به انقلاب می‌گوید. انقلاب عریانی جوامع است. یعنی زمانی که انقلاب می‌شود، انگار جامعه لباسش را در می‌آورد و اجازه می‌دهد همه چیز آن آشکارا دیده شود. در لایة دوم یا دورة گفتمانی همة مواریث و معانی و مفاهیمی که امکان بیشترین بسیج را دارند، در صحنة جنگ، خودشان را آشکارا نشان می‌دهند که برای بسیج عمومی و ایجاد عزم و اخلاق و روح جمعی از آنها استفاده می‌شود. این مواریت در صحنه‌های تجربه‌های گرم به دست می‌آیند و جنگ یکی از آن صحنه‌هاست. این لایه دوم از حیث تحلیل گفتمان جنگ بسیار حائز اهمیت است.\nدر لایة سوم، رنگ دینی گفتمان جنگ نسبت به گفتمان انقلاب شدیدتر است. به همین دلیل، این لایه، حلقه اتصال گفتمان انقلاب به ایدئولوژی انقلاب است و گفتمان را ـ به مثابه امری عمومی ـ به سخنی که با یک نظم مسلط سیاسی ارتباط دارد، بدل می‌کند.\nپس از این سه لایه، دورة دوم شروع می‌شود که نقطة آغاز آن هم سالهای 64 یا 65 به بعد است.\n• درودیان از کجا می‌فرمایید که دورة دوم از سال 64 و 65 شروع می‌شود؟ چون دوره اول شکل‌گیری است. و بالاخره باید بپذیریم که از نقطه‌ای آغاز شده است. اما دورة دوم برای ما مهم‌تر است. چون اگر بنا به گفتة نهضت آزادی، ماهیت جنگ از سال 61 به بعد به دلیل ادامة جنگ پس از فتح خرمشهر، تغییر کرده باشد، برای من مهم است که بدانم ایا شما هم متأثر از همین ملاحظات این تقسیم‌بندی را می‌فرمایید یا موارد یدگری مد نظرتان است؟\nدکتر کاشی: ببینید، عراق تقریباً در سال 61 از ایران بیرون رفت، ولی از خود، زمینه‌ای در ذهن جامعه ایرانی باقی گذاشته بود که جدی گرفته می‌شد و آن زمینه این بود که دشمنی آمده، ما توی سرش زدیم و اما از ما شکست خورده و حالا نوبت ماست که تا بغداد پیش برویم. همین اقای دکتر شیخ‌الاسلام زاده در دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، بدون هیچ انگیزة دینی و صرفاً با انگیزه‌های ناسیونالیستی در کیهان یا اطلاعات مطلبی نوشت مبنی بر اینکه، باید برویم و بصره را کاملاً بگیریم و تعدادی از ایرانیان را در آنجا سکونت دهیم. یعنی تا این حد حس ناسیونالیستی عده زیادی برانگیخته شده بود. اساس این حس، همان ادعایی بود که فرماندهان جنگ بعد از فتح خرمشهر کردند و گفتند حالا که نشان دادیم می‌توانیم برویم، بهتر است این کار را بکنیم. البته در عرصة روابط بین‌الملل و ملاحظات حقوقی، انگیزة خود را از ادامة جنگ طوری که بقیه هم متقاعد شوند که حالا که می‌شود رفت، چرا جلوتر نرویم؟ ولی از سالهای 63 و 64 به بعد معلوم شد که نمی‌توانیم برویم. دلیل این ناتوانی هم باز تولید نشدن گفتمان جنگ بود. چون گفتمان نسبت خاصی با تجربة زنده دارد. اگر ما می‌توانستیم برویم، این گفتمان خواه‌ناخواه بازتولید می‌شد. اما همین که پس از آشکار شدن ناتوانی ما در گرفتن شهرهای عراق، به تدریج این زمزمه‌ها شنیده شد که، حالا که خرمشهر را گرفته‌ایم دیگر با بیگانه چکار داریم، برای ما نشانة بازتولید نشدن گفتمان محسوب می‌شود.\nبالاخره ناسیونالیسم و روح ملی یکی از مشخصات دنیای جدید است. اگر ما می‌توانستیم عراق را اشغال کنیم، این کار را می‌کردیم و مطمئناً شتاب گفتمانی شدن و شدت و حدّت آن ده‌برابر بالاتر می‌رفت. ولی وقتی وارد عمل شدیم و دیدیم نمی‌توانیم جلوتر برویم، به تدریج تشکیک‌ها حاصل شد و این پرسش‌ها شکل گرفت که اصلاً این کار چه معنایی دارد؟ اصلاً به ما چه که شهرهای عراق را بگیریم؟ ما با صدام چکار داریم؟ ما که خاک خودمان را گرفتیم! ببینید، جنگ به تدریج دارد معنایش را از دست می‌دهد و به همین دلیل قدرت بسیج کنندگی‌اش کاهش پیدا می‌کند. همان نظام سیاسی که روزی از فرط ازدیاد نیروهای داوطلب ناچار بود آنها را تصفیه کند و از بین آنها کسانی را انتخاب کند و به جبهه بفرستد، دیگر نیرویی در صحنه در اختیار ندارد یا تعداد آن نیروهای خیلی کم است و این نشان می‌دهد که قدرت بسیج کنندگی‌اش کم شده است.\nدرودیان: و شما حیات گفتمان را در همان قدرت بسیج‌کنندگی و اقناع کنندگی آن می‌بینید؟\nدکتر کاشی: دقیقاً همین‌طور است. اتفاق دیگری که می‌افتد این است که نسل دیگری به میدان می‌آید. من در جایی نسل‌ها را طبقه‌بندی کرده‌ام به نسل قبل از انقلاب، نسل انقلاب و جنگ، نسل جنگ و نسل بعد از جنگ. نسل جنگ، نسلی است که در زمان انقلاب فرضاً چهارده سالش بوده و نمی‌توانسته بازیگر انقلاب باشد، ولی چهار سال بعد بازیگر فعال جنگ می‌شود. به هر حال این نسل هم سرانجام به میدان می‌آید و رهبران جنگ که باید جنگ را مدیریت کنند، خود را با این نسل مواجه می‌بینند. اقناع کردن این نسل ـ با توجه به اینکه جنگ دیگر صورت استیلایی پیدا کرده ـ قدری مشکل است. نسل جدید می‌خواهد تجربه زنده‌اش را با جنگ به بوتة آزمایش در آورد ولی از سوی دیگر سابقه و تجربه پشت سرگذاری انقلاب را ندارد (البته من در این مورد تحقیق نکرده‌ام. فقط دارم یک دوره‌بندی اجمالی می‌کنم، ولی واقعاً این بحث ارزش تحقیق دارد). از دوره دوم به بعد صورت‌بندی گفتمان جنگ به تدریج تغییر می‌یابد. صورت‌های ادراکی آن کم می‌شود و صورت‌های عاطفی آن پر رنگ می‌شود و به مفهوم واقعی تبلیغ و بمباران تبلیغاتی در کانون آن جای می‌گیرد به همین دلیل مشاهده می‌کنیم که جان مایة این گفتمان فقط برانگیختن عواطف است و نوحه سرایی و دعای کمیل و دعای ندبه، الگوی بسیج آن می‌شود. یادم هست در سال 65 روزی در فاو از یکی از افراد شناخته شده پرسیدم بالاخره این جنگ به کجا می‌خواهد برسد؟ آخر موفقیت این جنگ کجاست؟ ظاهراً نمی‌شود جلو رفت. ما تا کی می‌توانیم تلفات بدهیم؟ ایشان گفت: ببینید، طول مرزهای ما با عراق 1200 کیلومتر است. فرض کنید خداوند عبادتگاه خود را 1200 کیلومتر گسترش داده است همانطور که می‌بینید در این دوره چنین تلقی می‌شود که جنگ فرصتی است که مؤمنان به جبهه‌ها بیایند و عبادت کنند. در واقع در این دوره جنبه‌های کارکردی سخن برای ایجاد عزم معنی‌دار جمعی، از جا کنده و تبدیل می‌شود به امر انتزاعی دیگری که همان عبادت خداوند اس. مصداق این وضعیت را شما در شعارهای جنگ هم مشاهده می‌کنید. در این دوره گفته می‌شود که شهادت، دری استبه بهشت که خداوند به روی افراد می‌گشاید و به همین دلیل رزمندگان ما آرزو می‌کردند که خداوند این درها را نبندد. ببینید، در اینجا چون دلالتهای دیگر جنگ، کاربردها و کارکردهای خود را از دست داده‌اند، صورت انتزاعی‌تری پیدا می‌کنند که در این صورت انتزاعی، هدف از جنگ عبادت خداوند است و کارکرد آن یک کارکرد عبادی است. در حالی که در دورة اول، عبادت خداوند ـ که امری انتزاعی است ـ با یک کارکرد عینی جمع شده بود. ولی در دورة دوم این کارکرد عینی صرفاً جنبه عاطفی پیدا می‌کند. اما همچنان جنگی هست و ان تجربة ملموس وجود دارد و وقتی در میدانهای جنگ با عاطفه در آمیخته می‌شود، باز هم قادر است انرژی بیافریند. این دورة دوم جنگ است.\nدرودیان: این دوره تا پایان جنگ ادامه دارد؟ و آیا در این دوره، دیگر گفتمان جنگ قادر به باز تولید و بازگشت به مفاهیم اولیه‌اش نیست؟\nدکتر کاشی: نه، نیست. یعنی نمی‌تواند آن اتفاق بیفتد.\nدرودیان: اما در پایان جنگ، عراق با تجاوز مجدد و پیشروی به سمت خاک ایران، بار دیگر حوادث ابتدای جنگ را تداعی کرد.\nدکتر کاشی: آن دورة چند روزه به قدری کوتاه بود که نمی‌توانیم برای آن صورتهای گفتمانی قائل شویم.\nو اما دورة سوم یا دورة بعد از جنگ، دوره‌ای است که میدان آن تجربه، دیگر به طور عینی وجود ندارد و ما کاملاً با صورت ایدئولوژیک شدة گفتمان جنگ مواجه هستیم. صورت ایدئولوژیک شده، صورتی از سخن است که به کلی می‌خواهد از مشخصات زمانی ـ مکانی خود کنده شود و به یک صورتِ زمانی و مکانی دیگر حمل شود. مثل میراثی که می‌خواهد برای کار دیگری هزینه شود. به همین خاطر است که تفسیر جنگ و بازنمایی و تصویرسازی از آن، کاملاً رسمی می‌شود. این را شاید بیشتر از همه کسانی که در جبهه و جنگ بوده‌اند، بدانند در جبهه هر خطای اخلاقی امکان داشت اتفاق بیفتد، چون میدان، میدان انسانی بود و بازیگران آن انسان‌ها بودند و انسان، جایزالخطاست. قرار بود مثل پیغمبرها معصوم باشند. ولی آنچه در تلویزیون توسط شهید اوینی از جبهه‌ها بازنمایی می‌شد، با آن نورپردازی زمین و شات‌هایی که از صحنه می‌گرفت که همه چیز در یک فضای کاملاً محو قرار داشت، اینطور به بیننده القا می‌کرد که رزمندگان عده‌ای عارف هستند و در جبهه‌ها یکسره معانی عارفانه جریان دارد. ببینید جنگ به گونه‌ای تصویر شده و در قاب قرار گرفته که گویی کاملاً از صورت عینی و وابستگی‌اش به یک مکان و زمان و تجربه خاص کنده شده است و این هم به این دلیل است که می‌خواهند از آن یک میراث بسازند. ببینید، من در آن سه لایه‌ای که قبلاً به آن اشاره کردم، عرض کردم که لایة سوم در هر یک از سه مقطع، جنبه فرهنگی دارد. در کتاب "جادوی گفتار" هم به این موضوع اشاره کردم. دورة سوم، دوره‌ای است که گروهی می‌خواهند شهرها را به لباس جبهه‌های جنگ در آورند؛ شهرهایی که میدان یک بازی دیگر است. این است که گفتمان جنگ به طور کلی به ایدئولوژی یا الگویی برای توزیع ارزش‌ها و معیاری برای تمایزگذاری یک گروه خاص اجتماعی بدل می‌شود و همین تبدیل شدن گفتمان جنگ به ایدئولوژی است که مقاومت بر می‌انگیزد. بنابراین من با این جمله عرضم را خاتمه می‌دهم که در دورة سوم ما با این واقعیت مواجه می‌شویم که یک تجربه گرم و زنده و عمیق در یک صورت خیلی سطحی قاب گرفته می‌شود. بنابراین مقاومتی که برانگیخته می‌شود، مقاومت در مقابل همین تصویر سطحی است. حتی همین مقاومت هم سطحی است. چون بیانگر نزاع در باب یک صورت ایدئولوژیک شدة سطحی از یک تجربه عمیق است. اینجاست که ما با دوره‌ای مواجه می‌شویم که قدرت در برابر یک تجربه‌ای که به لحاظ انسانی و فرهنگی و تاریخی بسیار قابل مطالعه عمیق است، تنها اقدامی که می‌کنند این است که آن را در یک قاب سطحی قرار می‌دهد و به دیوار می‌چسباند و با اعمال زور و فشار می‌خواهد آن را تحمیل کند. غافل از اینکه این کار موجب می‌شود جامعه نیز جنگ را به سادگی کنار بگذارد.\n• جمشیدی: آقای دکتر! ببخشید، من یک سؤال دارم. شما وقتی داشتید سه دوره را طرح می‌کردید، فرمودید دورة اول جنگ واقعاً یسکورسیو است. یعنی ما واقعاً گفتمان جنگ را می‌بینیم به این دلیل که نسبت آن را با یک تجربه زنده به نام جنگ ادراک می‌کنیم. در حالی که برای دوره‌های دوم و سوم این ویژگی را قائل نیستند و معتقدید در این دو دوره، گفتمان به سمت ایدئولوژیک شدن می‌رود. آیا این امر به این دلیل نیست که در دوره‌های دوم و سوم، تجربة زندة جنگ جای خودش را به تجربه زندة دیگری به نام توسعه و سازندگی می‌دهد؟ آیا مسائلی که با توسعه و سازندگی همراه است نظیر مصرف و تولید انبوه، تبلیغات گسترده برای ایجاد مصرف بیشتر، زندگی مرفه، طبقاتی شدن جامعه و... همه و همه به شکل‌گیری تجربة زندة دیگری به نام توسعه و سازندگی کمک نمی‌کنند؟ و اگر مطابق گفتة شما، گفتمان؛ نسبتی با تجربه زنده دارد، پس آیا می‌توان گفت دوره دوم و سوم نیز به هر حال گفتمانی است به این اعتبار که نسبتی دارد با تجربة زندة توسعه و سازندگی؟\nدکتر کاشی: نه، این بحث دیگری است.\nخانم جمشیدی: شما گفتید من فقط برای دوره اول حالت گفتمانی در نظر می‌گیریم.\nدکتر کاشی: به این دلیل که بعد از آن جنگ دیگر به صورت ایدئولوژیک در می‌آید.\nجمشیدی: من می‌خواهم بگویم وقتی یک قضیه را به این شکل می‌بینیم، انگار می‌خواهیم بگوییم در آن زمان گفتمانی بوده که حالا نیست. در صورتی که الآن هم هست.\nدکتر کاشی: مُسلّم است.\nخانم جمشیدی: یعنی در دوره‌های دوم و سوم هم گفتمان هست. شما فرمودید میدان تجربه در آن دوره انتزاعی می‌شود، خب. این یک امر بدیهی است. یعنی وقتی جبهه‌های وجود نداشته باشد و شهرها شبیه .....\nدرودیان: مبنای ایشان دورة جنگ است و بر همین اساس می‌گویند پس از جنگ وقوع این حالت طبیعی است. چون خود صحنه که منظور جنگ است، دیگر نیست. ولی بحث اینجاست که این تغییر درون جنگ هم اتفاق افتاده؛ یعنی، شاهد نوعی تغییر تدریجی ماهیت گفتمان جنگ هستیم.\n• جمشیدی: بالاخره در دورة دوم و سوم، گفتمان وجود دارد یا خیر؟\n• دکتر کاشی: وجود داردی ولی دیسکورسی است که سوختِ یک صورت عاطفی‌تر می‌شود. شاید بهتر باشد بگوییم ادامه گفتمان جنگ در دورة سوم، دیگر حیات خود را از جنگ نمی‌گیرد چون جنگ تمام شده و دیگر آن محمل وجود ندارد بلکه محمل آن چیز دیگری شده است.\n• جمشیدی: به هر حال هر رشدی یک حلقه واسط دارد. آبی هم که تبدیل به بخار می‌شود، فرآیند خاصی را طی می‌کند و حلقه‌های واسطی هستند که در این فرآیند مرحله به مرحله، آب را به بخار تبدیل می‌کنند اما برای ما قابل رؤیت نیستند. دوره دوم در سه دوره گفتمانی که گفتید، دوره تغییرات بطئی و تدریجی و ناآشکاری است که گفتمان جنگ را تغییر شکل می‌دهد تا سرانجام به ایدئولوژی تبدیل شود. اما در جریان این تبدیل، گفتمان جنگ به گفتمان توسعه تغییر شکل می‌دهد. منظور من این است که گفتمانی به گفتمان دیگر تبدیل می‌شود و به همین دلیل ما در هر دوره به هر حال با یک گفتما روبه‌رو هستیم. اما شما می‌فرمایید گفتمانی به ایدئولوژی تبدیل می‌شود. چرا به جای ایدئولوژی شدن، در نظر نگیریم که تجربه زندة توسعه و سازندگی که فراروی گفتمان جنگ قرار داشته، آن گفتمان را به گفتمان توسعه بدل نکرده است؟\nدکتر کاشی: ببیند، همزمان با اواخر دوره جنگ نسل جدیدی رشد می‌کند که سرباز خیلی فعالی برای جبهه‌ها نیست. فرق ما با صدام حسین این است که وقتی صدام داشت جنگ را اداره می‌کرد در بغداد تمام آثار جنگ آشکار بود، ولی خبرنگاران خارجی وقتی که به ایران می‌آمدند می‌گفتند در تهران پول نفت آنقدر زیاد است که طبقات متوسط شهری دارند خوب می‌خورند. یعنی برای این که صدای مردم در نیاید و نگویند چرا اینقدر جنگ را ادامه می‌دهدی، کاری کرده‌اند که حتی وضع طبقه متوسط شهری هم خوب است و هیچ اثری از جنگ در تهران نیست. اما این وسط نسل جدیدی رشد می‌کند که اواخر جنگ، سنش به 16ـ17 سال می‌رسد. صحنه جنگ هم برایش خیلی گرم و فعال نیست و میدان جنگ برای او خیلی جاذبه ندارد. اینها خواسته‌های جدیدی دارند و شادی و نشاط و فضای باز فرهنگی ـ مدنی می‌خواهند. این یک بنیان جدید و یک گفتمان جدید است که دارد شکل می‌گیرد و بازیگران و سخنوران و تئوریسین‌ها و روشنفکران خاص خودش را دارد. من در کتاب جادوی گفتار هم راجع به این موضوع بحث کردم که در حین جنگ گفتمانی شکل می‌گیرد و متولیانی دارد که متوجه این رشد هم هستند. همچنین راجع به تضاد شهر و جنگ هم صحبت کردم. یادم هست شهید رضوی که در جهاد سازندگی بود می‌گفت، نیروها دو قسم هستند: کمّی و کیفی. کمّی‌ها به اینجا می‌آیند و دانه‌دانه کم می‌شوند و کیفی‌ها در خیابان‌های تهران کیف دستشان می‌گیرند و کِیف می‌کنند. ببینید، این سخنی است که تعراض بین شهر و جنگ را نشان می‌دهد. در واقع او دارد برای آنها پالس (Pulse) می‌فرستد که اگر جنگ تمام شود، می‌آیم و آنجا را درست می‌کنم و نمی‌گذارم همینطور بماند. ببینید، این یک میدان گفتمان جدید است، به محض اینکه جنگ تمام می‌شود آقای هاشمی رفسنجانی به این میدان گفتمانی منتقل می‌شود و خودش را کنار می‌کشد.\nخانم جمشیدی: آقای دکتر! ببین گفتمان توسعه و گفتمان بعد از جنگ، پشت کدام یک قدرت است؟ آیا قدرت به طور همزمان هر دو را هدایت می‌کند؟\nدکتر کاشی: ببینید، قدرت مسلط در اینجا یک قدرت متمرکز و یک شاخه نیست. این قدرت خودش پاره‌هایی دارد.\nدرودیان: در واقع قدرت، توزیع شده است.\nدکتر کاشی: یعنی تنازعاتی درون میدان رسمی Polity به وجود می‌آید. یکسری می‌خواهند به میراث جنگ تکیه کنند و یکسری مثل آقای هاشمی با بروکراتهای شهری و تکنوکرات‌ها می‌خواهند سوار همین میدان جدیدی شوند که در شهرها جریان دارد و این تنازع در میدان قدرت رسمی اتفاق می‌افتد. این قدرتها هر دو از نوع قدرت مسلط (Domination) هستند، ولی این قدرت مسلط تک شاخه نیست و در آن تنازعاتی هست.\nدرودیان: ببخشید، اگر موافق باشید از همان تقسیم‌بندی شما شروع کنیم تا به بحث بعد از جنگ برسیم. خب، بعد از فتح خرمشهر بحث‌هایی مطرح بوده است. در واقع هر گفتمانی اقتضای عملی را دارد و هر عملی گفتمان خودش را تولید می‌کند. اگر این نسبت را قائل باشیم به نتایجی می‌رسیم. این که ما یک روز می‌رویم و دشمن را منهدم می‌کنیم و بعد به قول شما چون قدرت رفتن را در خود می‌بینیم تصمیم می‌گیریم این کار را بکنیم، کاذب و تصنعی نیست. این یک واقعیت است. آن روزی هم که متوجه می‌شویم نمی‌توانیم برویم و می‌گوییم مثل ایننکه نمی‌شود رفت، آن هم واقعی است. ما از درون به این ادراک می‌رسیم که نمی‌شود رفت. اصلاً ماجرای مک‌فارلین به لحاظ سیاسی از درون همین تصور زاده شد که نمی‌شود رفت. من در حین مطالعه متوجه شدم که یکی از تفاوت‌های دوره‌های پیروزی و دوره‌های رکود در جنگ بازگشت به همین اندیشه‌های دینی است. مثلاً دیدن امام زمان(عج) یا خواب امام زمان را دیدین، در دوره‌های رکود و ناکامی اتفاق می‌افتد. خاطره‌گویی و مسائلی از این قبیل، بعد از فتح خرمشهر رواج می‌یابد. یعنی درست وقتی جنگ متوقف شد ما به این دوره منتقل شدیم. حالا اگر این نسبتها را قبول داشته باشیم می‌توانیم از این بحث نتیجه‌گیری کنیم. ببینید، ما بعد از فتح خرمشهر به لحاظ سیاسی این امکان را داشتیم که جنگ را تمام کنیم، ولی اگر تمام نشد حتماً دلایل و منطقی داشته است. اگر این انرژی منجر به این امر نمی‌شد حتماً اتفاق دیگری می‌افتاد. یعنی چنانچه این گفتمان و این انرژی که برای نوعی عمل بود و اقتضای یک چیز را داشت، منجر به این امر نمی‌شد، حتماً اتفاق دیگری می‌افتاد. به نظر می‌رسد اینجا یک امر طبیعی اتفاق افتاده باشد. مگر شما جنگ را در نسبت با انقلاب تعریف نمی‌کنید؟ و نمی‌گویید وقتی جنگ شد، گفتمان انقلاب تغییر کرد؟ حالا سؤال این است که چرا جنگ گفتمان انقلاب را تغییر داد؟ پاسخ من این است که چون عمل و جنس آنچه اتفاق افتاد با انقلاب متفاوت بود. ولی بعد از فتح خرمشهر ما به منشأ عملی بر می‌گردیم که نقطة آغاز موجودیت آن عمل بوده است. از این منظر در پاسخ به اینکه چرا بسیج شد چرا گفتمان جنگ آنقدر هیجان انگیز بود که همه اختلافات سیاسی ما را به حاشیه راند باید گفت به این دلیل که گفتمان جنگ هویت برگرفته از انقلاب و موجودیت سیاسی جدید متأثر از انقلاب و به طور کل آنچه از انقلاب به دست آمده بود، را به چالش گرفت. پس دفاع اولیة ما در جنگ، دفاع از یک انقلاب بوده است. ما دشمنی را شکست دادیم که به انقلاب ما حمله کرده بود و خیلی طبیعی بود که به منشأ و منبع اولیه چیزی که داشتیم برگردیم. یعنی اینگونه فکر کنی که حالا که آمده‌ایم می‌توانیم به سقوط صدام و توسعه انقلاب فکر کنیم، این به نظر شما طبیعی نیست؟\nدکتر کاشی: بله، طبیعی است. من هم می‌گویم وقایع سالهای 63 و 64 را باید خیلی طبیعی ببینیم، ولی از آن به بعد جریان امور قدری تصنعی می‌شود.\n□ درودیان: از سال 61 تا 63 دو سال فاصله هست، من می‌خواهم ببینم آیا اشکال در نقطه تصمیم‌گیری بوده است؟ چون به هر جهت باید پذیرفت که بعد از فتح خرمشهر ماهیت جنگ تغییر پیدا کرد. منتهی در توضیح این تغییر دو تا نظر وجود دارد. یکی، نظری که برخواسته از یک منطقه نظامی است و معتقد است اگر دشمنی به خاک کشور من بیاید و سرزمین مرا اشغال کند، باید با او جنگ کرد و حتی بعد از آنکه نقاط اشغال شده آزاد شد هم، باز باید او را تعقیب کرد زیرا در …… بندی سیاسی، دشمن فقط برای اشغال نیامده بلکه برای به خطر انداختن موجودیت ما آمده، بنابراین حتی بعد از اینکه شکست خورد، همچنان باید او را تعقیب کرد. این منطق می‌گوید وقتی صدام شکست خورد، باید او را از داخل سوراخ بیرون آورد و در قفس کرد. اما این …… بندی سیاسی که نوعی گفتمان انتقادی و درگیر چالش‌های سیاسی است ـ منطق چندان قوی و محکمی ندارد.\nنظر دوم ـ که درست‌تر و قابل دفاع‌تر است ـ این است که جنگی که می‌خواست مسئله انقلاب را حل کند و …… پیشین را اعاده کند، ماهیتاً تغییر کرد به این دلیل که منطقش شکست خورد. آیا می‌شود گفت آنچه اتفاق افتاده این است که ماهیت جنگ پس از شکست خوردن منطق جنگ، به منشأ اولیه‌اش؛ یعنی توسعه انقلاب بر می‌گردد یا رجوع می‌کند؟\nدکتر کاشی: من معتقدم که این به نحو گفتمانی صورت نگرفت، بلکه به نحو ایدئولوژیک صورت گرفت. یعنی در واقع دست‌اندرکاران جنگ بودند که این تغییرات را رهبری می‌کردند.\nدرودیان : خب ادلة شما چیست؟\nدکتر کاشی: من از اول عرض کردم. این بحث احتیاج به یک کار پژوهشی دارد. درحالی که آنچه من می‌گویم واقعاً حاصل تجارب فردی خود من است به علاوه اینکه در یک دوره به بهانه‌ای، تمرکز اجمالی هم روی این موضوع کردم. ولی با قاطعیت نمی‌توانم بگویم که این دوره جنبه گفتمانی ندارد. چه بسا داشته باشد.\nدرودیان: ببینید، اشکال همین است. من بر اتفاقات سالهای 63 و 64 صحه می‌گذارم. منتهی معتقدم آنچه در سالهای 63 و 64 اتفاق افتاد در این سالها ریشه نداشت بلکه ریشه آن اتفاقات حتماً به زمان دیگری برمی‌گردد. این که عرض کردم بین گفتمان و اقتضای یک عمل نسبتی وجود دارد، اشاره به همین نکته است. یعنی اگر ما به لحاظ نظامی پیروز می‌شدیم حتماً این اتفاق برای این گفتمان نمی‌افتاد. قبول است؟ پس تصمیمی هم که گرفته شد، ایدئولوژیک نبود، بلکه اقتضای عمل به یک بن‌بست گفتمانی منجر شده بود.\nدکتر کاشی: من می‌گویم وقتی یک درک جمعی به وجود می‌آید مبنی بر این که «نمی‌شود»، «نمی‌توانیم» و «سخت است»، این دیگر ایدئولوژیک است.\nدرودیان: نه به نظر من، این دیگر ایدئولوژیک نیست.\nفرشچی: آقای درودیان اینجا یک بحث مطرح است. برای این که تداوم شاخص‌های گفتمان در نسل‌های بعدی بیشتر شود ـ اینطور که من از صحبت‌های حضرت‌عالی استفاده کردم ـ باید پیام‌ها، هنرمندانه بازنمایی شود و بیشتر مطابق با حقایق باشد تا آن حقایق، ضمانت طولانی‌مدت پیام‌های یک گفتمان را در قالب شاخص‌های ایدئولوژیک که بعدها شکل می‌گیرد تضمین کنند. من یک رساله دکتری را از کریس هیبل گری خواندم به نام جنگ پست مدرن که وی در این کتاب، جنگ پست‌مدرن را تجزیه و تحلیل کرده است. بخشی از این کتاب به گفتمان جنگ می‌پردازد. و یکی از شاخص‌ها و ارکان اصلی جنگ، را دشمن می‌داند شاخص‌های دیگری که دربارة دشمن، نویسنده این کتاب ارائه کرده، یک نکته را به ذهن من می‌آورد، مبنی بر اینکه چرخش زبانی همواره در یک متن انجام می‌شود، ضمن این که یک فرامتن یا فراقاعده نیز داریم که اصول آن بر چرخش‌های زبانی مختلف تأثیر می‌گذارد. تقسیم‌بندی که حضرت عالی ذکر کردید شاید به نوعی به بحث‌های چرخشهای زبانی مختلفی که در فراقاعده و فرامتن جنگ صورت می‌گیرد، بپردازد. شنیدن این نکته از نظر من خیلی تازه و بدیع است که هشت سال جنگ، به سه گفتمان تقسیم می‌شود که بعد از دوره اول، گفتمان به تدریج رنگ می‌بازد و به سمت ایدئولوژی شدن پیش می‌رود. در حالی که جنگ تمام نشده و هنوز گفتمان جنگ به عنوان یک متن اصلی، حاکم و برقرار است. هنوز کسانی با دیالوگ، با عمل و با پیام خودشان به عنوان یک جمعیت کنش‌گر در متن جنگ حاضرند و در چهارچوب گفتمان جنگ گفتگو می‌کنند. پس به نظر من شاید بهتر باشد، از سه مقطع گفتمانی جنگ صحبت کنبم این اصطلاح دقیقتر است تا این که بگوییم گفتمان جنگ در مرحله اول واقعاً گفتمانی بوده و بعد رنگ باخته و به ایدئولوژی نزدیک شده و سرانجام به ایدئولوژی صرف تبدیل شده است. نظر شما راجع به این موضوع چیست؟ آیا بهتر نیست سه مرحله برای گفتمان جنگ قائل شویم: گفتمان پیش از جنگ، گفتمان جنگ، گفتمان پس از جنگ. همانطور که خانم جمشیدی هم اشاره کردند وقتی شما از جنگ خارج می‌شوید و صحنه عوض می‌شود، خود به خود زمینه‌های تبادل پیام و گویش تغییر می‌یابد و محیط به شما چیز دیگری را تحمیل می‌کند. در اینجا دیگر دشمنی که رکن اصلی گفتمان جنگ است به شکل سابق وجود ندارد.\nدکتر کاشی: ببینید، رابطه گفتمان با فرامتن یک رابطه متقابل است. اگر ما گفتمان را تابع یک‌سویة فرامتن بدانیم، به همان مفهوم ابزاری زبان نزول می‌کنیم. ما حتی الآن هم واقعیات را با نام‌گذاری‌ها، طبقه‌بندی‌ها و اولویت‌بندی‌های جنگ می‌بینیم. وقتی آقای محسنی رضایی می‌گوید من دیگر نمی‌خواهم فرمانده جنگ شوم و لباس رزم را درمی‌آورد و لباش شخصی می‌پوشد و می‌گوید: حالا می‌خواهیم سنگر به سنگر عرصه فرهنگ را فتح کنیم، یا وقتی آقای سعید حجاریان در جبهه دوم خرداد از سنگر این طرف، سنگر آن طرف و مراسلات ارتباطی صحبت می‌کند، شما متوجه می‌شوید که معادله دارد معکوس می‌شود؛ یعنی امر واقعی (Real) یا امر فرامتن بر مبنای متن خوانده می‌شود. عرض من همین است که چگونه امر گفتمانی صورت‌بندی‌های نگاه ما را به امر واقعی سیاست یا جامعه یا فرهنگ چهارچوب‌بندی می‌کند؟ بنابراین اگر ما فقط فرامتن را عمده کنیم دیگر گفتمان، گفتمان نیست. یعنی ابزار است اما ماجرا متقابل است. بحثی که من دربارة سال‌های 63 و 64 می‌کنم این است که در بازتولید خودجوش گفتمانی سخن جنگ، خللی به وجود می‌آید. در این زمان؛ استیلا، بازسازی، تصنع، ساختن و تبلیغ کردن موضوعیت پیدا می‌کنند. اینجا گفتمان است که دارد امر واقعی (Real) را می‌پروراند. اصلاً مثالی که من از آن بزرگوار در جنگ زدم همین معنا را بیان می‌کند. یعنی واقعیت (Reality) جنگ ـ به مثابه من و دشمن ـ تبدیل به عبادتگاه خداوند می‌شود. به سخن دیگر، در اینجا واقعیت(Reality) اصلاً جنگ نیست!\nدرودیان: این هم ایدئولوژیک است؟\nدکتر کاشی: اینجا جایی است که سخن، واقعیت (Reality) را می‌سازد.\nفرشچی: اینجا Linguistictal است.\nدکتر کاشی: یعنی سخن مبنای امر واقع است. ببینید، همیشه امر واقع، مبنای سخن نیست. گاهی سخن مبنا می‌شود. واقعیت در سال 59 این است که دشمن حمله کرده است. اصلاً شاید همین که شما می‌گویید به یک انقلاب حمله شده، نوعی بسته‌بندی ایدئولوژیک باشد. شاید آنچه موجب می‌شود من به جنگ بروم این است که به من گفته می‌شود در خرمشهر دارند خانه خواهرم را خراب می‌کنند و به نوامیس من در خرمشهر تجاوز می‌کنند. و من خوب یادم هست که وقتی می‌شنیدیم در خرمشهر به نوامیس ما تجاوز می‌کنند، همین ما را برمی‌انگیخت. در این حال، یک امر واقعی که اتفاق می‌افتد و نظام سخن را برمی‌انگیزد. امر واقع این است که ما می‌خواهیم به داد نوامیسمان برسیم. اما اتفاقاً در دوره بعد همین واقعیت (Reality) دیگر نمی‌تواند به طور خودجوش همان رفتار دفاعی را برانگیزد. آن وقت است که Reality را عوض می‌کنیم؛ یعنی یکباره Reality را میدان عبادت یا بهانه عبادت خداوند می‌کنیم. در این دوره ما اصلاً نمی‌رویم که بجنگیم، جنگ بهانه است. ما می‌رویم که خداوند را عبادت کنیم یعنی در اینجا زبان، Reality را می‌سازد. این است که اگر بحث را به قبل و حین و بعد از جنگ تقسیم‌بندی کنید پویشهای درون آن را فراموش می‌کنید.\nفرشچی: حالا شما عبارت را در پرانتز بگذارید و این سؤال را پاسخ بگویید که اگر دشمن همچنان وجود می‌داشت، چقدر این احتمال بود که نظام گفتمانی جنگ تداوم پیدا کند؟ در واقع، حضور دشمن در نظام گفتمانی ـ به مثابه یک واقعیت (Reality) ـ چقدر می‌تواند یک نظام گفتمانی را تقویت کند به گونه‌ای که همان نظام گفتمانی تداوم پیدا کند؟\nدرودیان: آخر دشمن نباشد که اصلاً گفتمان جنگ وجود ندارد.\nنداف: آقای دکتر! سؤالی که من دارم این است که آیا مطابق صورت‌بندی گفتمانی که حضرت عالی به آن اشاره کردید، سطح تحلیل می‌تواند از سطح ملی به سطح منطقه‌ای و حتی جهانی امتداد پیدا کند یا این که نگاه جنابعالی در این تقسیم‌بندی و طبقه‌بندی، صرفاً به سطح ملی معطوف است؟ اگر متغیرهای منطقه‌ای و جهانی نتوانند در این گفتمان اثرگذار باشند، پس ما چطور می‌توانیم از امر واقع (Real) بحث کنیم؟ به هر حال متغیرهای زیادی در گفتمان جنگ اثر می‌گذارند. من فکر می‌کنم شما باید مشخص کنید که سطح تحلیل‌تان چیست؟ سؤال من از جناب عالی ـ به عنوان یک دانشجو در مقابل استاد ـ این است که آیا در طبقه‌بندی یا نسخ‌شناسی گفتمانی می‌توانیم سطح تحلیل را به سطح ملی و جهانی افزایش دهیم؟\nدکتر کاشی: ببینید، ما نمی‌توانیم چیزی را افزایش یا کاهش بدهیم. در دوره‌های اول، Real بیشتر منطقه‌ای بود حتی شاید بتوانیم بگوییم فروملی بود. به این معنی که محدود به خرمشهر و نجات هم‌میهنان می‌شد. در بازی زبانی جنگ یا صورتهای بازنمایی گفتمان جنگ شما می‌بینید که از «رسیدن به داد نوامیس» تا «بسیج گفتمان ناسیونالیستی ما ایرانیان»، تا «افتخار ما ایرانیان» تا «جهان اسلام و کفر» همه و هم حضور داشته ولی در یک دوره به صورت گفتمانی ظهور پیدا کرده است؛ یعنی این مرزها خیلی شفاف نیست و کاملاً نمی‌شود آنها را مشخص کرد. این بحث‌ها در یک دوره به شکل گفتمانی و در یک دوره به شکل ایدئولوژیک صورت‌بندی می‌شود. با این تفاوت که شکل ایدئولوژیک کمتر باور می‌شود ولی شکل گفتمانی به شکل باور می‌جوشد. اما ما در اینجا نمی‌دانیم Real کدام است. این گفتمان است که Real را می‌سازد. جنگ ما با صدام حسین، جنگ ایرانیان با عراق بود؟ جنگ ایرانیان با اعراب بود یا جنگ اسلام با کفار بود؟ این سه نوع صورت‌بندی گفتمانی از یک امر واقع است.\nدرودیان: ولی «واقع» یک چیز است. دشمن به ما حمله کرد و با فلان تعداد لشکر به خاک ما تجاوز کرد.\nدکتر کاشی: ببینید یک مثال بزنم. اگر الآن شما یک سیلی به من بزنید، درد یک Real است. اما هر تفسیری از این درد، صورت گفتمانی آن است.\nدرودیان: ولی خود زدن چیست؟\nدکتر کاشی: فقط یک کار فیزیکی است. که اتفاق افتاده است.\nدرودیان: خب این یک امر واقع است!\nدکتر کاشی: ببینید، یک گروه از نظامیان به یک کشور حمله کرده‌اند و سرزمین‌هایی را فتح کرده‌اند. این Real است. غیر از این همه چیز، تفسیر آن است.\nدرودیان: خود تفسیر چیست؟\nدکتر کاشی: فهمی از آن یا صورت گفتمانی آن است.\nفرشچی: مثل نظام استعاره‌ای\nدکتر کاشی: بله، دقیقاً مثل نظام استعاره‌ای است.\nفرشچی: که در این نظام، هر کلمه‌ای که بیان می‌شود معانی متفاوتی از آن استنباط می‌گردد.\nدرودیان: فرض کنیم که ما با این رویکرد آمدیم تا به یک امر واقع نگاه کنیم. در طول هشت سال، در تاریخ این کشور اتفاقاتی افتاده و ما پذیرفته‌ایم که با رویکرد گفتمانی به آن بپردازیم. آیا می‌توانیم بگوییم دغدغة ما این است که یک یا چند تفسیر گفتمانی را طرح بکنیم، آنها را به آزمون بگذاریم و ببینیم کدام یک از این تفسیرها درست است؟\nدکتر کاشی: نه، این با تعریف گفتمانی من جور در نمی‌آید. ببینید، یک کار فیزیکی اتفاق می‌افتد و رویکردهای متفاوت سخن را بر مبنای عزم‌های متفاوتی که می‌خواهند پیش بروند، زنده می‌کند. یا در واقع صورت‌بندی‌های مختلفی را به وجود می‌آورد. یک صورت‌بندی این است که اعراب می‌خواهند از ایرانیان انتقام تاریخی بگیرند و صدام سعی می‌کند آنها را بسیج کند. این، یک گفتمان وابسته به صورت‌بندی قدرت و نیروست. یک صورت‌بندی دیگر این است که می‌خواهیم روح ناسیونالیستی ایرانیان را بسیج کنیم. برای این کار باید بگوییم که به کیان ملی تجاوز شده است. یک صورت‌بندی هم این است که می‌خواهیم گفتمان جنگ را از سطح ملی به جهان اسلام گسترش دهیم. برای همین می‌گوییم اصلاً این عراق ربطی به اعراب ندارد. عراق دست‌نشانده آمریکاست. پس جنگ هم حمله کفر به کل اسلام است. اگر بخواهیم این امر را فرامنطقه‌ای بکنیم چه بسا بگوییم حمله صدام به ایران بخشی از تجاوزطلبی امپریالیسم جهانی است تا از این طریق فرضاً آن فرد کوبایی هم که اصلاً مسلمان نیست، بسیج کنیم. وقتی گفتمان جنگ را مطالعه می‌کنیم، می‌بینیم همه این صورت‌بندی‌ها با هم همراه شده‌اند، هرچند که ممکن است منطق آنها با هم سازگار نباشد. در هر حال برای عزم‌های گوناگونی که قرار است بسیج شوند، صورت‌های مختلفی از سخن متبلور می‌شود.\nنداف: به نظر من در تقسیم‌بندی که حضرت عالی از گفتمان طرح گردید، یک حلقة مفقوده وجود دارد و آن، نبود مطالعة دقیق تحول نظامی در طول جنگ هشت ساله است. اگر به این حلقه توجه نکنیم، با تکیه صرف به گفته‌ها و ارتباطاتی که افراد با هم داشته‌اند، نمی‌شود گفتمان جنگ را تحلیل و تبیین کرد. طبقه‌بندی جناب‌عالی، طبقه‌بندی خوبی است، مشروط به اینکه خرده گفتمان‌های ذیل هر سه دوره را هم در نظر بگیرید. مثلاً مطابق آنچه خودتان فرمودید که یکی از ویژگی‌های گفتمان، قدرت بسیج‌کنندگی و عزم و ارادة جمعی است، می‌توان گفتمان را از حیث سطح بسیج‌کنندگی‌اش طبقه‌بندی کرد و مثلاً سطح ملی آن را بسیج عزم و ارادة جمعی برای فتح خرمشهر دید و سطح منطقه‌ای آن را در فاو مشاهده کرد. همچنین می‌توان گفتمان را از حیث قدرت بسیج‌کنندگی‌اش ـ با در نظر گرفتن اینکه جنگ داخل مرز یا خارج از مرز صورت می‌گیرد ـ طبقه‌بندی کرد و نتیجه گرفت که در کدام وضعیت، قدرت بسیج‌کنندگی‌اش بیشتر است. منظورم این است که با در نظر گرفتن متغیرهای مختلف می‌توان هم به تحلیل بهتری از گفتمان جنگ رسید و هم شاخص‌های بیشتری برای آن کشف کرد.\nدکتر کاشی: همانطور که عرض کردم طرح من خیلی اولیه است و هیچ کار مستند دقیقی روی آن نکرده‌ام. کاش در این حوزه بیشتر تحقیق می‌شد و نتیجه آن به صورت گزارش تحقیقی ارائه می‌شد. چون این کار واقعاً ارزشش را دارد.\nدرودیان: ببینید، بحث ما با آقای کاشی در این جلسه، رویکرد گفتمانی به جنگ است و به همین دلیل هم خدمت ایشان آمده‌ایم. فرض می‌کنیم تقسیم‌بندی اجمالی ایشان برای ورود به بحث تقسیم‌بندی خوبی است. حالا می‌خواهیم همین تقسیم‌بندی را به آزمون بگذاریم و ببینیم درست است یا نه؟ یعنی می‌خواهیم مولفه‌هایی را که مورد نظر ایشان هست، به آزمون بگذاریم. ما داشتیم در همین راستا پیش می‌رفتیم، ولی چهارچوبی در ذهن آقای فرشچی بود که مسیر را به همان بحث‌های نظری تغییر داد. بنابراین، بهتر است دوباره به بحث خودمان برگردیم.\nمن فکر می‌کنم شاید یک نوع تقسیم‌بندی دیگر هم از گفتمان قابل ارائه باشد و آن با در نظر گرفتن ایدئولوژیک‌شدن و غیر ایدئولوژیک‌شدن گفتمان جنگ است. برای خود من همیشه این سؤال وجود داشته که آیا جنگ ایران و عراق را در چهارچوب نظریه کلازویتس به نام «پیوستگی جنگ و سیاست» می‌شود توجیه کرد یا نه؟ الآن با این توضیحی که شما فرموده‌اید احساس می‌کنم در جنگ ما آن نقطه‌ای که گفتمان جنگ به ایدئولوژی تبدیل شد همنا نقطه‌ای است که جنگ در چهارچوب سیاست توصیف شد و جنگ ایران و عراق تبدیل شد به جنگ ما با عراق نه جنگ عراق با ما نقطه. اگر این تقسیم‌بندی را بپذیریم از سالهای 63 ـ 64 به بعد جنگ با سیاست نسبت پیدا کرد. اصلاً پدیده مک فارلین مولود همین امر است به نظر می‌رسد از این زمان به بعد گفتمان جنگ از حال گفتمانی و نیروزا بودن خارج شد و به معادلات جدیدی که خاص خود جنگ بود، قدم گذاشت. جنس جنگ هم به این ترتیب عوض شد. از این دیدگاه مک‌فارلین در جنگ ایران و عراق یک حادثه نیست، بلکه یک موضوع بسیار مهم و جدی است که باید در بحث‌های مربوط به گفتمان جنگ گنجانده شود. در طول سال‌های جنگ نیروی گفتمان پشت یک عمل نظامی قرار داشت و وقتی این عمل نظامی به پیروزی منجر می‌شد، گفتمان جنگ را تولید کرد و توسعه و تعمیق داد. ولی وقتی پس از فتح خرمشهر، پیشروی به داخل خاک عراق میسر نشد و عملاَ ما شکست خوردیم، انگار این گفتمان به دیوار خورد و همان جا ایستاد. مثل آدمی که با شتاب در حال حرکت باشد و به یکباره به دیوار بر‌خورد کند. بدیهی است مهان جا می‌ایستد. چون نیرویش گرفته شده است. اگر نیرو داشت همچنان به حرکت خود ادامه می‌داد. می‌خواهم بگویم این انرژی بالاخره در یک جا تمام می‌شود. اینطور نیست که تا بی‌نهایت ادامه پیدا کند. بنابراین سوال من این است که: 1 ـ نسبت گفتمان با عمل چیست؟ 2ـ آیا ریشة اتفاقی را که در سالهای 63 ـ 64 رخ داد باید در همان زمان دید یا آن را به طور خاص در ادامه جنگ بعد از فتح خرمشهر جستجو کرد؟ مثلاُ همین نهضت آزادی که ادامه جنگ را بعد از فتح خرمشهر نقد می‌کند، اولین بیانیه‌ای که می‌دهد و در آن، از ادامه جنگ انتقاد می‌کند، مربوط به یک سال بعد از این تصمیم‌گیری است. هیچ سندی وجود نداردکه غیر از این مطلب را برساند. من خودم با آقای یزدی رفتم و گفتم آقا هرچه دارید، بدهید. اسناد و دست‌خطهای بازرگان به امام را دادند به ما. ولی توی آنهاچیزی که مربوط به نقد نهضت آزادی از ادامه جنگ بعد از فتح خرمشهر باشد، نبود. فقط یک اطلاعیه پیدا کردیم که نهضت آزادی، پیروزی رزمندگان در فتح خرمشهر را تبریک گفته بود، و یک بیانیه که در آن گفته بود دولت موقت در وقوع جنگ هیچ نقشی نداشته است. در واقع، از پیروزی خرمشهر بهره‌وری سیاسی کرده بود تا بگوید در شروع جنگ نقشی نداشته است. یعنی مسئله آنها در آن دوره همین بوده! تنها جریان سیاسی که جنگ را تحلیل کرد و گفت باید جنگ را ادامه بدهیم، مربوط به حزب توده است که بعد نظرش بر‌گشت، چون در چهارچوب نظر روس‌ها نظریه‌پردازی می‌کرد. به هر حال اگر در یک زمان چیزی اتفاق نمی‌افتد حتماً دلیلی دارد. گفتمان ادامه جنگ گفتمان بسیار پرقدرتی بوده که اصلاً توقفی نداشته، ولی همین گفتمان پرقدرت که بعد از فتح خرمشهر و تغییر ماهیت جنگ موفق می‌شود از ضرورت‌های تصمیم‌گیری عبور کند، در سالهای 63 و 64 دچار تغییر می‌شود. چرا؟ به این دلیل که امکان عمل برایش وجود نداشته است. عمل چیست؟ عمل همان پیروزی و پیشرفت نظامی است که بعد از فتح خرمشهر دیگر حاصل نشد. بنابراین، گفتمان؛ قدرت خودش را به دلیل ایدئولوژیک‌شدن از دست نمی‌دهد بلکه به دلیل عملی نشدن از دست می‌دهد.\nدکتر کاشی: بحث من هم همین است و با شما هیچ اختلاف نظری ندارم. من دارم فرآیند ایدئولوژیک‌شدن را توضیح می‌دهم. منظور من این نیست که این ایدئولوژی همان قدرت است. اتفاقاً من دقیقاً به همان مطلب که شما اشاره می‌کنید، نظر دارم. وقتی فضای عینی و میدان عمل تنگ می‌شود، قدرت بسیج‌کنندگی گفتمان نیرویش را از دست می‌دهد و باید دوباره ساخته و زاده شود. این یعنی شما باید آن را بسازی، بزایانی، تصنع کنی. صورت تصنعی، ایدئولوژی است و دلیل به وجود آمدن آن نیز خلائی است که در میدان عمل به چشم می‌خورد. اتفاقاً من با نظر شما موافقم که جنگ تمام نشده، جنگ قرار است ادامه پیدا کند. صورتهای گفتمانی هم به طور زایا خلق نمی‌شوند، بلکه باید زاده شوند. مثل مادری که نمی‌تواند شیر بدهد و مجبور است به نوزاد خود شیر خشک بدهد. صورت‌های ایدئولوژیک به دلیل تنگی میدان عمل و کم‌جان شدن صورت‌های گفتمانی مثل شیر خشک ساخته می‌شوند.\nدرودیان: و این پارادوکس است؛ یعنی شما از یک طرف می‌خواهید چیزی را نجات بدهید و از طرف دیگر مجبورید برای نجات آن، آن را خلق کنید. دلیل این امر هم این است که جنگ، یک عمل یا یک واقعیت سیاسی ـ نظامی است اما شما با دو تفسیر دربارة آن روبرو هستید: یکی تفسیر سیاسی و دیگری تفسیر گفتمانی. به نظر من، به لحاظ منطق سیاسی ـ نظامی این غلط است که بپرسیم چرا جنگ بعد از فتح خرمشهر ادامه پیدا کرد؟ من روزی همین حرف را به آقای یزدی گفتم و اشاره کردم که سؤال درست این است که بپرسیم چرا نتوانستیم پیروزی خرمشهر را به یک پیروزی استراتژیک تبدیل کنیم؟ چون اگر این اتفاق افتاده بود، دیگر جنگی نبود که شما طرح پرسش کنید «چرا ادامه دادید؟» اصلاً در این صورت یک اتفاق دیگر می‌افتاد. چیزی به نام سال 64 نبود که بگوییم گفتمان جنگ تبدیل به ایدئولوژی جنگ شد یا گفتمان جنگ تمام شد. مثلاً فرض کنید فتح خرمشهر موجب سقوط صدام می‌شد. خب، این وضعیت جدید، گفتمان جدید را تولید می‌کرد. کما اینکه وقتی امریکایی‌ها صدام را ساقط کردند، گفتمان‌های جدیدی با مفاهیمی مثل خاورمیانه بزرگ، دموکراسی و ... شکل گرفت. در حالی که اگر امریکا‌یی‌ها نمی‌توانستند صدام را ساقط کنند و هنوز پشت دروازه‌های بغداد بودند، امروز گفتمان آنها چیز دیگری بود.\nکمره‌ای: من از گفته‌های استاد استفاده کردم و برای آنها مؤیداتی دارم. تبدیل شدن گفتمان موجود دربارة یک واقعه به ایدئولوژی، همواره نشانه‌ها و قرائن تاریخی در تاریخ ایران داشته است. ما همواره سه مرحله را در رویارویی با یک واقعیت پشت سر گذاشتیم. مرحله اول، مرحله‌ای است که با آن واقعیت برخورد می‌کنیم. در مرحله دوم به دلیل اینکه می‌توانیم آن واقعیت را بپذیریم، آن را می‌شکنیم و به یک جهان فردی تبدیل می‌کنیم. در مرحله سوم که پس از یک آینده طولانی فرا می‌رسد، واقعیت را بار دیگر اعاده می‌کنیم و تصمیم می‌گیریم که در مقابل آن چه برخوردی اتخاذ کنیم. این اتفاقی است که در ادبیات و تاریخ ما مکرر در مواجهه با همة وقایع از حمله جنگ‌ها رخ داده است. ببینید، پس از آنکه اسکندر ایران را گرفت و به سرزمین ما سیطره پیدا کرد، به دلیل اینکه نتوانستیم این واقعیت را بپذیریم، اسکندر را تبدیل به داماد داریوش کردیم. این نوع رویارویی تاریخی ما با هر واقعه، مسئله مهمی است که در تحلیل گفتمان جنگ هم به کار ما می‌آید. نکتة دوم که توجه به آن، در این نوع تحلیل‌ها سودمند است، نوع ورود و خروج ما به جنگ است. ما جنگ را طوری شروع کردیم که عراق تمام کرد و بالعکس. عراق به صورت دولتی وارد جنگ شد و به شکل مردمی آن را تمام کرد. در حالی که ما به صورت مردمی وارد شدیم و به شکل دولتی تمام کردیم. می‌خواهم بگویم برخورد ما با واقعیات و عینیات به ناگزیر ما را به برخوردهای ایدئولوژیک می‌رساند و به بازخوردهای ایدئولوژیک در جامعه منجر می‌شود. شما اگر دقت کنید ما در طول تاریخ همواره پس از پشت سر گذاشتن یک تجربه جنگی با دشمنان خارجی یا داخلی، یک دوره عرفانی را تجربه کردیم. یعنی جنگ با دشمن تبدیل به ملاحظات درونی و بازنگری روابط خود با خدا شده است. حتی اماکنی که تحت عنوان رباط و خانقاه به وجود آمد، ابتدا جایگاه کسانی بود که در حدود و ثغور سرزمین‌های اسلامی منتظر جنگ با دشمن بودند ولی آهسته آهسته آن مجاهده تبدیل به معاهده و محاکات با خدا می‌شود و سپر و شمشیر به تبرزین و کشکول تبدیل می‌شود. این نکات مهمی است که باید در تحلیل گفتمان جنگ در نظر گرفته شود یعنی این ملاحظه تأویلی ـ تاریخی برای ورود به بحث‌های این چنینی به ناگزیر ضروری است.\nنداف: من در مقایسة قدرت بسیج‌کنندگی گفتمان جنگ در فاو و خرمشهر به این نکته نظر داشتم که چرا به رغم آنکه گفته می‌شود جنگ فاو، جنگ ناسیونالیستی نبود ـ به دلیل آنکه ما انجا اشغالگر بودیم ـ و جنگ خرمشهر، جنگ ناسیونالیستی بود و حس میهنی و ملی نیرومندی در آن وجود داشت، اما قدرت بسیج‌کنندگی گفتمان جنگ در فاو کاهش پیدا نکرد. آیا گفته‌های شما درباره کاهش قدرت بسیج‌کنندگی گفتمان پس از ایدئولوژیک شدن، می‌تواند این نکته را تحلیل کند؟\nدرودیان: ولی آقا مجید [منظور مجید نداف] ما بعد از عملیات فتح‌المبین وقتی به عملیات بیت‌المقدس می‌رسیم، به پیشروی در عمق عراق فکر می‌کنیم ولی وقتی از فاو برمی‌گردیم، دیگر قادر نیستیم تصمیم‌گیری کنیم خط‌چین بزنیم. معلوم است اینجا یک اتفاقی برای ما افتاده است.\nکمره‌ای: اصلاً تیپ ما تبدیل به گردان شد.\nدرودیان: نه، می‌خواهم بگویم انگار اتفاق بزرگتری برای ما می‌افتد که موجب می‌شود با احتیاط به سمت خط‌چین برویم. یک نکته دیگر هم من می‌خواستم بگویم. ببینید، در جلسه قبلی که شما تشریف نداشتید، مطالبی را عنوان کردند که از یک طرف نشان‌دهندة دغدغة آنها درباره جنگ بود و از طرف دیگر نتایج بحث آنها با دغدغه‌شان تناقض داشت. یعنی از یک طرف اشکال می‌کنند که چرا جامعه به حادثه بزرگی مثل جنگ با آنها همه معارف و تجاربی که در جنگ وجود داشت، بی‌توجه است و از طرف دیگر جوری بحث می‌کنند که انگار نتیجه‌ای جزء این وجود ندارد و به این تناقض توجه نمی‌کنند که نوع برخورد خودشان به گونه‌ای است که جنگ را بسته‌بندی می‌کند و کنار می‌گذارد.\nدکتر کاشی: یعنی می‌خواهید بگویید تجربه یعنی از بسته‌بندی بیرون آوردن و تحلیل کردن.\nدرودیان: بله، حالا چطوری می‌توانیم از بسته‌بندی بیرون بیاوریم؟ من نظرم این است که ما باید توجه کنیم که الآن، دورة پس از جنگ است. زمان جنگ نیز که جنگ، منبع بسیج‌کنندگی باشد. در دوره پس از جنگ باید با عقلانیت سراغ موضوع جنگ برویم.\nدکتر کاشی: شما ببینید چرا «لیلی با من است» یکی از پربیننده‌ترین فیلم‌های جنگی می‌شود؟ چون جنگ را تا حدودی از بسته‌بندی درآورده و از اینکه همه چیز آن را در پرده‌های انتزاعی ایدئولوژیک ببرد و فقط از یک روایت متصلب به ایدئولوژیک در صحنه سیاسی حمایت (Suport) کند، اجتناب کرده است.\nخب، غیر از این اگر بخواهید رفتار کنید، نتیجه‌اش سطحی‌نگری به جنگ یا بسته‌بندی کردن آن و کنار گذاشتنش می‌شود.\nدرودیان: انگار میراثی را در بانک یا زیر خاک بگذاریم و خودمان گرسنه زندگی کنیم به نظرم همین می‌تواند نقطه ورود بحث باشد و بپرسیم «خب حالا چه باید کرد؟» «برای احیای گفتمان جنگ چه باید کرد؟» آقای دکتر! من خیلی درباره این موضوع فکر کردم و به این نتیجه رسیدم که نسبت پیدا کردن گفتمان جنگ با سیاست اجتناب‌ناپذیر است. یعنی ما اصلاً نمی‌توانیم روایتی از جنگ داشته باشیم یا جوری به جنگ نگاه کنیم که با سیاست نسبت پیدا نکند و اگر به روایتی از جنگ رسیدیم که با سیاست نسبت نداشت، دیگر به درد ما نمی‌خورد. چون فرا زمانی و فرا مکانی می‌شود. آن روایتی از جنگ که به درد ما می‌خورد، همان روایتی است که نسبت با سیاست دارد.\nنداف: خب این دیگر گفتمان نیست، ایدئولوژی است.\nدرودیان: بله، به قول شما دیگر گفتمان نیست ولی ایدئولوژی هم نیست.\nدکتر کاشی: ببینید، من فکر می‌کنم بالاخره نسل جنگ زنده است. فرماندهان آن و بسیاری از بازیگران فعالش هنوز هستند. خاطرات و انگیزه‌های جنگ هنوز برای عده‌ای وجود دارد. به نظرم اگر کارهای جدی دربارة جنگ صورت بگیرد، دستیابی به این هدف که جنگ را بهتر بتوانیم تحلیل کنیم، امکان‌پذیر باشد. البته باید این شجاعت را داشته باشیم که تقدس جنگ را کنار بگذاریم و نشان بدهیم که اتفاقاً جنگ در بعضی از جاها مقدس نبوده است!\nدرودیان: «جنگ در بعضی جاها مقدس نبوده است» یعنی چه؟ شما به محض اینکه بگویید «تقدس جنگ را کنار بگذارید»، این طور تصور می‌شود که انگار علیه جنگ دارید حرف می‌زنید. چون فرض بر این است که جنگ یعنی تقدس و تقدس یعنی خدا. می‌خواهم این مطلب را روشن کنید که منظور از اینکه «جنگ را مقدس نکنیم» چیست؟\nدکتر کاشی: همین که ما فکر کنیم گروهی از انسانها بودند که فقط عاشق آرمان‌های ملی و دینی بودند و در این راه جان باختند ، نوعی تقدس بخشیدن است. البته نمی‌گویم همة اینها دروغ بوده ولی می‌خواهم بگویم این موارد خیلی کم بوده است. بهتر است به جای این حرف‌ها، برویم و ببینیم این آدم‌ها واقعاً چه جور افرادی بودند؟ فرض کنید انگیزة بنده برای رفتن به جنگ این بوده که این کار در آن دوره نوعی وجاهت برای من می‌آورده و موجب می‌شده جلوی دختری که در تهران نامزد بنده بوده احساس وجاهت کنم. آیا می‌شود ذیل گفتمان تقدسی جنگ از این روایت هم یاد کرد؟ اگر بشود نسبت جنگ را با زندگی روزمره نشان داد و این نکته را ثابت کرد که جنگ با بافت‌های زنده آدم‌ها سروکار داشته و به همین جهت حیات داشته، معنایش این است که بدون تقدسی کردن جنگ از جنگ صحبت کردیم.\nدرودیان: اما آیا روایت تقدسی بودن جنگ به لحاظ حقیقت داشتن و نزدیک بودن به واقعیت و ماهیت جنگ ما، غالب بوده یا نبوده؟\nدکتر کاشی : هیچ چیزی غالب نبوده، بحث این است که وقتی می‌گویید چیزی غالب بوده یعنی می‌خواهید بسته‌بندی‌اش کنید. آدم‌ها با تجارب زنده‌شان در جنگ حضور داشتند. من ممکن است به دلیل وجاهت پیدا کردن نزد دوست‌دخترم این کار را کرده باشم و شما به دلیل دیگری به جنگ رفته باشید.\nدرودیان: آیا در این جلسه چارچوب نظری و تحلیل گفتمانی شما در بحث غالب بود یا نه؟ به همین ترتیب در جنگ هم یک گفتمانی غالب بوده، آن گفتمان غالب چیست؟\nدکتر کاشی: آنچه امروز مانع عمق نگاه ما به جنگ است، ایدئولوژیک شدن جنگ در دوره سوم جنگ است. من می‌گویم اول باید این نگاه را کنار گذاشت و نشان داد که جنگ می‌تواند معانی متناقضی تولید کند. البته برای بعضی قشرها شما می‌توانید این حرف‌ها را بزنید. هیچ‌کس نمی‌تواند در این تردید کند، که امروز وفاق دورة انقلاب گسسته شده است. امروز دیگر همه ما راجع به چیزهایی که در سال 57 می‌گفتیم، با هم وفاق نداریم. یکی از عوامل این گسست، جنگ بوده است. برای بعضی از ما جنگ، انقلاب را پررنگ کرد و برای بعضی جنگ موجب شد انقلاب به یکسری شعارهای پوپولیستی بی‌معنا بدل شود. در چنین شرایطی جنگ از یک پدیدة تک‌ذهنی تک‌معنا به یک چیز چند‌ذهنی بدل شد.\nکمره‌ای: منظور شما این است که جنگ اگر از حیطة قدسانی دور شود، تبدیل به یک موضوع مطالعاتی می‌شود.\nدکتر کاشی:بله، می‌خواهم بگویم در این نگاه به جنگ شما می‌توانید در عرصه سیاسی نیز به آن استناد کنید. ببینید، من یک روز موافق مبانی ایدئولوژیک بودم و حالا مخالف مبانی ایدئولوژیک هستم. آنچه مهم است این است که امروز بتوانم به تجربه جنگ استناد کنم و نشان بدهم که ایدئولوژی در صحنه جنگ چگونه ناسازگاری تولید می‌کند. باید بتوانم این حرف را بزنم. و این امکان‌پذیر نیست مگر اینکه جنگ را از بسته‌بندی بیرون بیاوریم.\nدرودیان: اگر شما بتوانید این حرف را بزنید چه اتفاقی می‌افتد؟\nدکتر کاشی: تصویر ما از یک مفهوم انسانی پیچیده‌تر می‌شود و همین برای تداوم و حیات جنگ کافی است. دیگر لازم نیست آن را از سیاست جدا کنیم. به قول شما جدا سازی جنگ از سیاست معنا ندارد. مگر می‌شود در کتابخانه راجع به جنگ حرف زد؟\nدرودیان: یعنی همان‌طور که در دورة جنگ برای تصمیم‌گیری،مناسب، چالش و بحث و فکر می‌کردیم، امروز هم در نگاه به جنگ باید به همان شکل بحث و چالش کنیم و با همان دید جلو برویم.\nدکتر کاشی: بزرگترین خدمت به جنگ این است که جوانب ناسازة آن را آشکار کنیم. یعنی جنگ را از تک‌معنا بودن بیرون بیاوریم. ببینید، همین فیلم "لیلی با من است" که یک اثر هنری است نشان می‌دهد که یک آدم بزدل ترسو که دنبال لاستیک است در اثر اتفاقاتی وارد جنگ می‌شود. اتفاقاً کار قشنگی که در این فیلم شده این است که نشان داده علاوه بر این آدم دیگران هم می‌ترسند!\nنداف: یعنی نشان داده اصلاً ترس یک چیز واقعی است.\nدکتر کاشی: ببینید، این فیلم است که آن رزمنده را جذاب می‌کند. برای این که ما از آدم‌هایی که نه ترس دارند و نه شهوت و آرزو و فقط در وجودشان عشق به خداست، خسته شده‌ایم! چون این یک قالب‌بندی غیرواقعی از آدم‌هاست. باید پذیرفت رزمندگان هم مثل بقیه آدم‌ها شهوت و ترس داشتند، آرزو و مطامع داشتند، زیاده‌خواه و خودخواه بودند، یعنی همه این خصوصیات را داشتند. در عین حال این فیلم نشان می‌دهد که برآیند همه این صفات، با عظمت و پرشکوه بوده است. می‌خواهم بگویم تک‌معنایی شدن، هر مقوله‌ای را ضایع می‌کند. حالا فرقی نمی‌کند که این مقوله هنر، ادبیات، تحقیق یا چیز دیگری باشد. اگر شما بتوانید جنگ را از بستة تک‌معنایی درآورید اولین اتفاقی که می‌افتد این است که برای اراده‌های کثیر (یعنی اراده‌هایی که می‌خواهند اهداف سیاسی کثیر را پیش ببرند) خوراک تولید می‌کنید و به این ترتیب حیات آنها تأمین می‌شود.\nدرودیان: فکر نمی‌کنید الآن دارد این اتفاق می‌افتد؟ همین فیلم "لیلی با من است" و همین بحثی که ما با شما داریم دلیل بر این مدعا نیست؟\nدکتر کاشی: شاید دارد اتفاقاتی می‌افتد،اما من هنوز هم فرصت نکردم در این باره با دوستانم صحبت کنیم. اما معتقدم اصولاً گفتمانی که بعد از جنگ در مورد جنگ شکل گرفت، به دلیل نسبتی که با سیاست داشت، کارکرد خودش را از دست داد. امروز هم گفتمان جنگ با اصول‌گرایی نسبت دارد. بنابراین، به نظر من کار خوبی که می‌شود کرد، مطالعه جنگ جهانی دوم و تحولاتی است که به تبع این جنگ، در عرصه هنر، فلسفه و ادبیات در غرب اتفاق افتاد و خوب است بپرسیم چرا و چگونه جنگ جهانی دوم توانست افق‌های جدیدی را در حوزه فرهنگ و فکر و اندیشه غربی بازکند، ولی در اینجا این اتفاق نیفتاد؟ حتی مطالعه فیلم‌های جنگی که در اروپا تولید شده می‌تواند در این باره به ما کمک کند. واقعاً در بعضی از این فیلم‌ها، جنگ بهانه‌ای است برای اینکه به عمیق‌ترین زوایای فلسفی و انسان‌شناسی پرداخته شود. ولی چرا این اتفاق در جنگ ما نیفتاد؟. اگر شما سنت فکر فرانسوی را بعد از جنگ مطالعه کنید، متوجه می‌شوید جنگ جهانی دوم نقطه عطف فکر و فرهنگ و فلسفه اروپا محسوب می‌شود.\nکمره‌ای: و منشأ پیدایش نظریه‌ها و مکاتب جدید.\nدکتر کاشی: من می‌گویم واقعاً‌بایدمطالعه کنیم و ببینیم چرا چنین چیزی در اینجا اتفاق نمی‌افتد و اگر بخواهیم این اتفاق بیفتد باید چه میدان‌هایی را باز کنیم؟ به نظر من این کار خیلی خوبی است.\nدرودیان: آقای دکتر! از شما خیلی تشکر می‌کنیم. به نظر من مجموع این گفتگوها نقطة ورود خیلی خوبی برای بحث‌های مربوط به گفتمان جنگ است.


شرکت سهامی آب منطقه ای همدان - بایگانی اخبار "); document.write(""); } } } initJQuery();\nبازدید امروز :546\nکل بازدید :1073284\nتاريخ برگزاري آزمون مهارتي ( مصاحبه ) پذيرفته شدگان سه برابر ظرفيت هاي آزمون استخدامي مورخ 11/12/91 وزارت نيرو (( شرکت آب منطقه اي همدان))\nتوصيه ها و اصول لازم الرعايه : متن کامل »\nمدير دفتر حراست آب منطقه اي همدان به رياست شوراي هماهنگي حراست هاي صنعت آب وبرق استان منصوب شد\nطي حکمي از سوي مشاور وزير و رئيس مرکز حراست وزارت نيرو ، سيد رضوان معراجي مدير دفتر حراست شرکت آب منطقه اي همدان براي مدت دو سال به عنوان رئيس شوراي هماهنگي حراست هاي صنعت آب و برق استان منصوب شد . متن کامل »\nبارش 284.4 ميلي متر باران از ابتداي سال آبي تا مورخ بيست و يکم ارديبهشت ماه سال جاري در استان همدان\nمدير عامل شرکت آب منطقه اي همدان گفت: بر اساس گزارش ايستگاه هاي مبنا، در سطح استان از ابتداي مهرماه سال نود و يک تا بيست و يکم ارديبهشت ماه سال جاري 284.4ميلي متر بارش در استان اتفاق افتاده. متن کامل »\nمراسم توديع معاون مالي و پشتيباني شرکت آب منطقه اي همدان انجام شد\nبه گزارش روابط عمومي شرکت آب منطقه اي همدان در روز سه شنبه دهم ارديبهشت آئين توديع معاون مالي و پشتيباني شرکت با حضور مدير عامل و معاونين و مديران و مهماناني(معاونت مالي و پشتيباني و ذيحساب) از شرکت آب منطقه اي کرمانشاه انجام شد. متن کامل »\nتخصيص 100 درصد اعتبار سال جاري در تسريع عمليات اجرايي سد مخزني شنجور رزن\nدستيار ويژه رئيس جمهور بهمراه استاندار همدان و هئيت همراه از طرح هاي مهر ماندگار شرکت آب منطقه اي همدان بازديد کردند. متن کامل »\nپروژه باروري ابرها در استان همدان مورد ارزيابي قرار گرفت\nبه گزارش روابط عمومي شرکت آب منطقه اي همدان تيمي از کارشناسان مرکز ملي تحقيقات و مطالعات باروري ابرها ، اجراي پروژه امکانسنجي باروري ابرها را در استان همدان مورد ارزيابي قرار دادند. متن کامل »


هشت مرحله تحول روحی انسان - شارا - شبکه اطلاع رسانی روابط عمومی ایران\nدوشنبه، 18 فروردین 1399 - 12:31\n- اندازه متن: + - کد خبر: 40112 صفحه نخست » ادامه مطلب دو دوشنبه، 18 شهریور 1398 - 14:05\nهشت مرحله تحول روحی انسان\nبزرگترین سئوالی که هر فرد از دید اریکسون، در این مرحله روبرو می شود این است که آیا زندگی معناداری داشته ام؟ آیا وقتی به عقب برمی گردم احساس سرزنش، گناه و شرم از کارهایی که صورت گرفت خواهم داشت؟\nشبکه اطلاع رسانی روابط عمومی ایران (شارا)-|| نظریات بسیار متفاوتی در دنیای روانشناسی برای مراحل تحول شعور و شخصیت انسان ها وجود دارد. از میان آنها نظریه روانشناس معروف « اریک اریکسون» یک ویژگی اساسی دارد. او توانسته است مشخصات سلامت روحی انسانها را در تمامی طول زندگی توضیح دهد. از دید اریکسون در هر مرحله از زندگی، افراد با یک بحران اصلی روبرو هستند که حل و عبور از آن، باعث تحول سالمِ شان می گردد.\n۱- اعتماد یا بی اعتمادی\nدر این مرحله که مصادف است با سال اول زندگی یک کودک، نوزاد کاملا وابسته به فردی است که از او نگهداری می کند. اگر والدین به نیازهای وی به درستی پاسخ دهند کودک یاد می گیرد که احساس امنیت کند و به دنیا و افراد پیرامونش اعتماد ورزد.\nکودکان دو و سه ساله به سرعت یاد می گیرند که از خود توانایی های فیزیکی نشان دهند. راه بروند و از قدرت بیان تا حدودی استفاده کنند و برای اولین بار حس کنند که می توانند تصمیم بگیرند. این قابلیت ها برای کودک یک بحران اساسی ایجاد می کند و آن کنترل غریزه دفع مواد از بدن است. به طور طبیعی فرزند انسان هم مثل بقیه موجودات دوست دارد هر جا و هر موقع این کار را انجام دهد ولی متوجه می شود که باید غریزه اش را براساس تمدن پیرامونش، کنترل کند. کودک در این مرحله حق انتخاب پیدا می کند و پی می برد کنترلی که می تواند داشته باشد هم با خواسته های والدین همسوست و هم به نفع خودش خواهد بود.\nاز سه تا پنج سالگی، کودک با ولع و اشتیاق زیاد، خواهان انجام انواع فعالیت ها و آزمایش توانایی هایش است. خیالپردازی می کند و قرارو مدارهای کودکانه می آفریند. اگر بفهمد که ابتکارهایش مورد تشویق قرار می گیرد و سرزنش نمی شود اتفاق بزرگی برایش ایجاد می شود. کودک یاد می گیرد نترسد و احساس گناه نکند. او به ابتکار و قدرت مستقلش برای انتخاب اعتماد می کند.\nکودکان بین ۶ تا ۱۱ ساله، مقدمتا در رویارویی با محیط مدرسه و جمع دوستان، نسبت به رفتار و حتی حس یادگیری شان، احساس غرور می کنند. کودکانی که در این دوره سنی مورد تشویق قرار می گیرند باور می کنند که موجودی توانمند و قابل هستند در غیر این صورت دچار خودکم بینی می شوند.\nاز نظر اریکسون، دوره نوجوانی نقش تعیین کننده در شکل گیری شخصیت فرد در بزرگسالی دارد. در دوره نوجوانی، افراد به دنبال یافتن یک تعریف از خود به عنوان یک هویت مستقل از دیگران هستند. وفاداری و دوستی را تجربه می کنند. بعضی از نوجوانان به یک درجه مشخصی از ساختن هویت می رسند. احساس امنیت می کنند. بعضی از نوجوانان آنطور که باید به یک خودانگاره نمی رسند. نمی دانند دقیقا چه شخصیت و هویتی دارند و نسبت به آینده نیز اطمینان خاطر ندارند. برای همین راه و مسیر مشخصی پیدا نمی کنند.\nاین دوره طولانی که از ۱۹ سالگی تا ۴۰ سالگی است مرحله یافتن رابطه های درازمدت، اعتماد و ابراز عشق به دیگران است. افرادی که قادر به ایجاد عاطفی بیشتری هستند شخصیتی اجتماعی پیدا می کنند. در غیر اینصورت، افرادی می شوند که بر دامنه تنهایی و دور شدن شان از جمع و رابطه های صمیمی افزوده خواهد شد. این گروه از افراد به این نتیجه می رسند که در این دنیا جز خودشان، هیچکس آنها را درک نمی کند.\n۷- هدف مفید داشتنن در برابر درجا زدن\nافراد در دوره میانسالی به این نتیجه می رسند که با شغل خوب یا با پدر و مادر بودن، بخشی از قابلیت های شان را به صورت هدفمند در اختیار جامعه بگذارند. اما آنها که رابطه مثبتی با خود و جامعه ندارند انگیزه و هدف مشخصی ندارند. افسرده و بی حوصله هستند و احساس غیرمفید بودن و حتی مهم نبودن، آنها را مستاصل خواهد کرد.\nمرحله نهایی تحول یک انسان، رسیدن به یک هماهنگی متین با زندگی است. رسیدن به یک شعور و تعادل آرام با پیرامون … موقعیتی که توام با حس وقار و کمال است.


ویکتوریا نرسسیان 2021/10/25 درآمد از فارکس\nاگر پلتفرم موردنظر شما ابزار ترسیم چنگال را در خود گنجانده است، کافی است به سادگی ابزار«Andrew’s Pitchfork» را از کتابخانه‌ی اندیکاتور انتخاب کنید. در مقاله‌ی «آموزش کامل تریدینگ‌ویو (Tradingview) و استفاده از ابزارها»، نحوه‌ی اضافه کردن این ابزار را در این پلتفرم محبوب تحلیلی توضیح داده‌ایم. به علاوه اینکه با گسترش فناوری ارتباطات و اینترنت، محدودیت خرید و فروش برداشته شده و سرمایه‌گذاران می‌توانند از طریق اینترنت و بدون مراجعه حضوری فارکس فروم در افغانستان معامله کنند.\n۸) شواهدی موجود است، مبتنی بر مطالعات طولی، که نشان می‌دهد این امر در مورد گروه‌های مردم نیز صادق است. کارگزار محرمانه بودن را تضمین می کند ، بنابراین شما نمی توانید نگران داده های سند خود باشید ، این یک روش معمول برای همه سازمان های جدی مالی است. خرید : تشکیل واگرایی و همگرایی + شرایط خرید فروش : تشکیل واگرایی و همگرایی + شرایط فروش.\nمی‌توانید در هر زمان که بخواهید، تا اندازه‌ای که مارجین مورد نیاز در حساب‌تان باقی است، از موجودی حساب خود برداشت کنید، برای درخواست برداشت، کافی است به ناحیه‌ی myHF وارد شده (ناحیه‌ی کاربری خودتان) و «برداشت» را انتخاب کنید. درخواست‌های برداشتی که پیش از ۱۰ صبح به وقت سرور ثبت شوند، در همان روز کاری بین ساعت ۷ صبح تا ۵ بعد از ظهر پردازش می‌شوند. دسترسی به اطلاعات به چ دردشون میخوره؟؟منم به تازگی عضو این سایت شدم ودارم عضوگیری میکنم..بیشترممکنه درموردش توضیح بدید…انگارنمیشه ازسایت انصرافم داد..ممکنه حتی دردسری برام پیش بیاد؟\nگاهی ممکن است خبرها لزوما اقتصادی نباشند. حتی خبرهای سیاسی و جنگ یا هر نوع خبر دیگر، ممکن است بر نظر معامله گران تاثیر گذاشته و سبب جابجایی قیمت ها شود. چگونگی انتشار امواج رادیویی در اتمسفر زمین، تابعی از فرکانس یا طول موج آن است. امواج با طول موج بلند می‌توانند از موانع بزرگ نظیر کوه‌ها پراکنده یا از طریق امواج زمین منتشر شوند. امواج با طول موج کوتاه‌تر می‌توانند از طریق یونسفر بازتاب و در فاصله‌های خیلی دوری به آنتن گیرنده فرود آیند. انتشار امواج با طول موج‌های خیلی کوتاه‌تر (فرکانس بالا) را نیز همانند نور (لیزر)، می‌توان به صورت خطی صاف در نظر گرفت. در ادامه بیشتر در خصوص این مطلب فارکس فروم در افغانستان صحبت خواهیم کرد.\nمتقاضی (اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی) با مراجعه به یکی از شرکت‌های کارگزاری دارای مجوز می‌تواند درخواست کد معاملاتی خود را به کارگزاری اعلام کند. متعاقبا کارگزاری پس از رویت اصل شناسنامه و کارت ملی مشتری فرم‌های زیر را به مشتری ارائه داده تا نسبت به تکمیل آنها اقدام کند. این فرم‌ها عبارتند از: در رابطه با مفهوم ساختار زمانی نرخ بهره تئوری های گوناگونی برقرار است. در این یادداشت به چهار نظریه مهم از میان تئوری های سنتی این حوزه اشاره میگردد\nدر وضعیت اشتغال کامل هر کشور فارکس فروم در افغانستان به سطح مشخصی از تولید دست پیدا می‌کند.\nسیگنال طلا ،معامله در باینری اکشن\nو در حالی که این دو قانون اول اهمیت فوق العاده ای دارند و آگاهی شما از آنها برای شما بسیار ارزشمند است و به همین ترتیب، درک و کاربرد شما .قانون جذب ثروت.\nبیتکوین یا اتریوم/کدامیک برای سرمایه گذاری مناسبتر است. شما می توانید نسخه رایگان بازار کتاب برای ویندوزفون را از سایت مایکروسافت دانلود نمایید. مسیر اول: چند تیم مشغول رفع مشکل اصلی فارکس فروم در افغانستان به وجود آمده هستند. در این حوزه شرکت های مهم و مطرح کشور در حوزه IT نیز همراه ما هستند.\nاسلام اینقدر به ازدواج بها داده و برایش قانون وضع کرده است؟! در جواب او نوشتم؛ مساله. با تقویم اقتصادی FXStreet اطلاعات تازه و مهم را دنبال کنید. اخبار مربوط به تمام شاخص‌های اقتصادی مختلف با توضیحات مفصل، اطلاعات درمورد انتشار گزارشات اقتصادی مهم امریکا، انگلستان، ژاپن و دیگر کشورها، برآورد نوسانات پیش بینی شده و دیگر اخبار و رویدادهای مهم. تقویم اقتصادی دستیار خوبی برای همه تریدرها خواهد بود. شما می‌توانید تقویم رویدادها و اخبار فارکس فروم در افغانستان FXStreet با توجه به ترجیحات خود تنظیم کنید، برای این لازم است پارامترهای مربوطه را نصب کنید. این داداشمون شاید استراتژی خوبی نداشت که اینجوری شد


سیامک‌نعمتی - جایگاه ویژه\nاختلاف نعمتی و پرسپولیس درباره برخی مفاد قرارداد/ پیشنهاد وسوسه‌انگیز فولاد به بازیکن پرسپولیس\nبر خلاف خبرهایی که هفته گذشته در رسانه‌ها منتشر شد، مدافع هافبک تیم فوتبال پرسپولیس با این باشگاه به توافق نرسیده است. سیامک نعمتی مدافع – هافبک پرسپولیس که در حال حاضر برای مسافرت در خارج از ایران به سر می‌برد، هنوز با مدیران باشگاه پرسپولیس به توافق نرسیده است. […]\nنعمتی: امیدوارم مسئولان پرسپولیس تیم خوبی را برای فصل بعد ببندند\nبازیکن تیم فوتبال پرسپولیس ابراز امیدواری کرد، مسئولان این باشگاه تیم خوبی را برای فصل آینده رقابت‌های لیگ برتر ببندند. سیامک نعمتی پس از برتری یک بر صفر تیم فوتبال پرسپولیس مقابل فجرسپاسی شیراز در هفته سی‌ام و پایانی لیگ برتر فوتبال، اظهار داشت: برای ما و فجر این بازی […]\nحامد لک پس از دو اشتباه متوالی سیامک نعمتی درگیری لفظی مختصری را با او داشت. در حالی که بازی تیمهای پرسپولیس و شهرخودرو با برتری 2-1 سرخپوشان به پایان رسید اما در نیمه دوم اتفاقی عجیب بین دو بازیکن این تیم رقم خورد؛ جایی که سیامک نعمتی و حامد […]\nنعمتی 5 هفته دیگر با پرسپولیس تمدید می‌کند؟\nهافبک پرسپولیس که به پایان قراردادش با این باشگاه رسیده، پروسه مذاکره و تمدید را به پایان فصل موکول کرد. سیامک نعمتی یکی دیگر از بازیکنانی است که در پایان فصل قراردادش با پرسپولیس تمام می‌شود. هافبک پرسپولیس که قابلیت بازی در چند پست را دارد و در فصول حضورش […]\nهافبک پرسپولیس با پشت سر گذاشتن دوران مصدومیت، قادر به همراهی این تیم در جدال مقابل آلومینیوم اراک در جام حذفی خواهد بود. سیامک نعمتی که در روزهای پایانی نیم فصل از تمرینات گروهی خارج شد و در ادامه برای مداوا راهی قطر شد، با پشت سر گذاشتن دوران نقاهت […]\nتمرین نوبت صبح تیم فوتبال پرسپولیس در غیاب بازیکنان ملی‌پوش این تیم برگزار شد. سرخپوشان پایتخت طبق برنامه کادر فنی، امروز (پنجشنبه) دو نوبت تمرین را در دستور کار داشتند که تمرین نوبت صبح از ساعت 10:30 در ورزشگاه شهید کاظمی برگزار شد. بازیکنان ابتدا زیر نظر مربی بدنساز تیم […]


ادارات «دیر» برای مقابله با زمین‌خواری، طرح کاداستر را اجرا کنند\n۱۳۹۸/۰۴/۰۷ ۲۳:۵۳:۰۰\t کد خبر : 21007\nرئیس دادگستری شهرستان دیر گفت: به اداراتی که صاحب زمین هستند سه ماه ضرب‌الاجل دادیم که طرح کاداستر را در شهرستان اجرا کنند، تا ما هر روز شاهد این نباشیم که عده‌ای گوشه‌ای از شهر را تصرف و دیوار بکشند.\nبه گزارش "بوشهر 24" ، عیسی نوشاد شامگاه جمعه در جمع مردم دیر با گرامیداشت سالروز شهادت شهید بهشتی و تبریک هفته قوه قضاییه اظهار داشت: کاهش اطاله دادرسی و زمان رسیدگی و تعیین وقت‌های سریع ، تعیین تکلیف پرونده‌های مسن و قدیمی از مهمترین اقداماتی است که در سال‌های اخیر در شهرستان دیر انجام داده‌ایم.\nرئیس دادگستری شهرستان دیر یکی از راه‌های کاهش اطاله دادرسی را ثبت نام در سامانه ثنا برشمرد و افزود: وقتی ابلاغ احکام به صورت الکترونیکی باشد خود به خود روند رسیدگی به پرونده‌ها سرعت می‌گیرد.\nوی با بیان اینکه 98 درصد از پرونده‌های زمین‌خواری مربوط به سال‌های گذشته در شهرستان دیر تعیین تکلیف شده است، ادامه داد: تمام این زمین‌ها به دولت برگشت داده شده است و به هیچ کس اجازه زمین‌خواری و دست‌اندازی به منابع ملی را نخواهیم داد.\nنوشاد با اعلام اینکه تمام پرونده‌های قاچاق به نتیجه رسیده است و اشد مجازات صادر کرده‌ایم، افزود: شهرستان دیر به لحاظ امنیت در جایگاه دوم استان قرار دارد.\nوی ادامه داد: بیشترین پرونده‌های ورودی به دادگستری شهرستان دیر به ترتیب مربوط به ضرب و جرح عمدی،سرقت،مواد مخدر و اختلافات خانوادگی است.\nرئیس دادگستری شهرستان دیر با بیان اینکه برگزاری همایش ریش سفیدان نقش به‌سزایی در کاهش 20 تا 30 درصدی پرونده‌های دادگستری داشت ، عنوان کرد: با توجه به پیشینه سنتی شهرستان دیر ، انتظار داریم ریش سفیدان و معتمدین در پرونده‌های اختلافات خانوادگی ورود کنند و ما را یاری دهند.\nنوشاد با اعلام اینکه برای مبارزه با زمین‌خواری و جلوگیری از تعرض به حقوق بیت‌المال کمیته‌ای تشکیل داده‌ایم، یادآور شد: به اداراتی که صاحب زمین هستند سه ماه ضرب‌الاجل دادیم که طرح کاداستر را در شهرستان اجرا کنند، تا ما هر روز شاهد این نباشیم که عده‌ای گوشه‌ای از شهر را تصرف و دیوار بکشند و ادارات آب و برق نیز به آنها خدمات بدهند.\nوی اضافه کرد: این در شأن شهرستان ما نیست که عده‌ای با رانت اطلاعاتی و خلأ قانونی یک سری از زمین‌های شهرستان را تصرف کنند و از آن طرف عده‌ای برای داشتن یک سرپناه هم در تنگنا باشند.\nوی در پایان از ارشادات امام جمعه دیر تشکر کرد و افزود: فرماندار دیر نیز نقش به‌سزایی در ایجاد نظم در ادارات شهرستان دارند و در مبارزه جدی با زمین‌خواری همکاری خوبی با ما داشته‌اند.\nبالای 90 درصد از طرح‌های نیمه‌تمام نوسازی مدارس در کشور فعال شدند\nبدهی میلیاردی تیم فوتبال ایران‌جوان بوشهر\nحذف ولی‌عهد شاه عربستان و انتصابات تازه\nبرگزاری دوره‌های مهارتی عمران، شیمی و مدیریت پروژه در بوشهر\nبیشینه دمای برخی نقاط استان بوشهر در ظهر امروز (17خرداد)


فصل 4 سریال این ما هستیم: تاریخ انتشار، داستان، بازیگران و تریلر This Is Us | پلازامگ\nپلازا فیلم و سریال مقالات و نقد فیلم و سریال فصل 4 سریال این ما هستیم: تاریخ انتشار، داستان، بازیگران و تریلر This Is Us\n29 شهریور 1398 10:00\nفصل 4 سریال This Is Us / این ما هستیم، به زودی پخش خواهد شد. در ادامه نگاهی به تاریخ انتشار، بازیگران و تریلر این سریال خواهیم داشت.\nسریال این ما هستیم، سریالی درام و خانوادگی بوده که از سال 2016 در حال پخش است. این سریال داستان زندگی پدر و مادری (جک و ربکا) است که صاحب 3 فرزند (کیت، کوین و رندال) می‌شوند. روایت صمیمی این سریال، طرفداران زیادی را جذب کرده است. قسمت آخر فصل 3 این سریال در آوریل 2019 (فروردین 1398) پخش شد. با همه اتفاقات هیجان‌انگیزی که در فصل 3 افتاد، تعجبی هم ندارد که طرفداران این سریال ماه‌ها بی‌صبرانه منتظر فصل 4 سریال این ما هستیم بودند و بالاخره این انتظار به پایان خواهد رسید.\nمروری بر فصل قبلی سریال این ما هستیم\nتاریخ اکران فصل 4 سریال This Is Us\nداستان فصل 4 سریال This Is Us\nبازیگران فصل This Is Us 4\nتریلر فصل This Is Us 4\nفصل 3 در تاریخ دوم آوریل 2019 (13 فروردین 1398) به پایان رسید. در انتهای فصل 3 ما متوجه شدیم که ازدواج رندال (با بازی استرلینگ کی براون) و بث (با بازی سوزان کلچی واتسون) بعد از دوره‌ای سخت هنوز پابرجاست. در فصل 3 همچنین با مادر بث، کرول (با بازی فیلیسیا رشاد) آشنا شدیم. در نهایت هم کیت (با بازی کریسی متز) و توبی (با بازی کریس سالیوان) پسرشان را که زود به دنیا آمده بود بالاخره به خانه بردند.\nدر روز یکشنبه به تاریخ 12 مه (22 اردیبهشت) شبکه NBC رسما اعلام کرد که قرارداد سریال This Is Us برای فصل 4 در سال‌های 2019-2020 تجدید شده است و تازه این همه اخبار نیست. این شبکه همچنین اعلام کرد که سریال این ما هستیم برای فصل 5 در سال‌های 2020-2021 و فصل 6 برای سال‌های 2021-2022 هم تمدید شده است. البته این موضوع که شبکه NBC درخواست سه فصل دیگر از این سریال را داده خیلی هم عجیب و دور از ذهن نیست؛ چرا که طبق گزارش وبسایت ددلاین هالیوود، سریال This Is Us بالاترین امتیاز را در بین سریال‌های در حال پخش دارد.\nطبق گزارش مجله هالیوود ریپورتر، همه فصل‌های بعدی سریال این ما هستیم مانند فصل‌های قبلی این سریال، شامل 18 قسمت خواهند بود.\nرسما اعلام شده است که فصل 4 سریال این ما هستیم از تاریخ 24 سپتامبر 2019 مصادف با 2 مهر 1398 در شبکه NBC پخش خواهد شد. میلو ونتیمیگلیا بازیگر نقش جک پیرسون در سریال این ما هستیم در تیزری که از برنامه تلویزیونی E! News پخش شد می‌گوید:\nبه نظر می‌رسد که ما این سریال را با عشق می‌سازیم. به همین دلیل هم این سریال این‌قدر در بین مردم جا باز کرده است.\nمندی مور (بازیگر نقش ربکا پیرسون) اضافه می‌کند که:\nجادوی این سریال این است که هنوز کلی داستان برای تعریف کردن دارد و این هیجان‌انگیز است.\nاسترلینگ کی براون (بازیگر نقش رندال پیرسون) هم تایید می‌کند که:\nاین فصل قرار است شامل بزرگ‌ترین لحظات این سریال باشد.\nجاستین هارتلی (بازیگر نقش کوین پیرسون) می‌گوید:\nاوه پسر، در این فصل لحظاتی هست که حسابی غافل‌گیرتان خواهد کرد.\nطبق گزارش مجله Variety، لیزا کتز و تریسی پاکوستا، مدیران بخش برنامه‌ریزی در شبکه NBC در بیانیه‌ای اعلام کردند که:\nدر تلویزیون با حدود 500 برنامه، سریال‌های کمی هستند که تاثیر فرهنگی سریال This Is Us را داشته باشند. ما مفتخر هستیم که این سریال برای مخاطبانش در 3 فصل دیگر هم پخش خواهد شد. تشکر و تبریکی ویژه را خدمت تهیه‌کنندگان اجرایی، بازیگران و همه عوامل این سریال عرض می‌کنیم که هر هفته بهترین خودشان را برای این سریال خلاق و جذاب گذاشتند.\nمور در مصاحبه جدیدی که با Entertainment Weekly داشته توضیح می‌دهد که در فصل 4 باز هم به دهه 70 میلادی یعنی زمانی که ربکا و جک تازه شروع به قرارهای عاشقانه‌شان کرده بودند، برمی‌گردد و جک برای اولین بار والدین ربکا را می‌بیند. مور می‌گوید:\nیک سری مشکلات خانوادگی از طرف خانواده من خواهد بود؛ از این نظر که والدینم با رابطه‌ام با جک مخالفت می‌کنند.\nهمچنین سازنده سریال این ما هستیم، دن فوگلمن، می‌گوید که در فصل 4 سریال This Is Us همه شخصیت‌ها شروعی دوباره خواهند داشت و همچنین این فصل از نظر بازی با زمان، خیلی خلاق و گسترده خواهد بود؛ علی‌الخصوص تونی و کیت را در خانه جدیدشان با پسرشان جک خواهیم دید و همین‌طور شاهد کار کوین بر روی فیلمی جدید خواهیم بود. رندال و بث هم تولد رندال را در خانه‌شان در فیلادلفیا جشن خواهند گرفت.\nبه نظر می‌رسد که بعضی از صحنه‌های قسمت آخر سریال This Is Us فیلم‌برداری شده است. فوگلمن اعلام کرده است که پایان سریال را می‌داند. او می‌گوید:\nما نمی‌خواستیم در داستان گیر کنیم. ما بچه‌ها و خط زمانی زندگی‌شون رو داریم. فکر نمی‌کنم این سریال، صرف نظر از موفقیت‌هایی که داشته یا شایدم نداشته، بیشتر از این بتونه ادامه پیدا کنه. من درواقع برخی از صحنه‌های پایانی سریال را ضبط کرده‌ام.\nمور بازیگر نقش ربکا هم در مصاحبه‌ای که در برنامه Jimmy Kimmel Live! داشت گفت:\nفکر می‌کنم پایان سریال برای طرفداران راضی کننده باشد. فکر می‌کنم این پایان برای همه ما خیلی واقعی خواهد بود. بینندگان احساساتشان را به معنای واقعی لمس خواهند کرد.\nمور همچنین گفت که پایان داستان همه شخصیت‌ها هنوز مشخص نیست. البته او همچنین گفته که فوگلمن می‌داند داستان به کدام سمت می‌رود. به نظر می‌رسد که در فصل 4 شخصیت عمو نیکی (با بازی گریفین دان) هم حضور پررنگی داشته باشد. فوگلمن در این‌باره به وبسایت خبری ددلاین هالیوود گفت:\nما این شخصیت را دوست داریم. من فکر نمی‌کنم که کارمان با این شخصیت تمام شده باشد. شاید در فصل 4 یا در فصل‌های بعدی او را دوباره ببینیم.\nدر فصل 3 مشخص شد که ربکا شخصیت مرموز و اسرارآمیزی دارد. اما چیزی که طرفداران را غافل‌گیر کرد دیدن جنبه شکننده و رنجور ربکا بود. مور به مجله People گفت:\nفکر می‌کنم جنبه‌های دیگر زندگی ربکا، به خصوص زندگی‌اش بعد از مرگ جک و زمانی که بچه‌ها دبیرستان را تمام کردند و به کالج رفتند، خیلی جذاب است. در این مسیر پر پیچ و خم، او حسابی تنها است اما از پسش برمی‌آید.\nهمچنین فوگلمن اشاره کرده است که پدر ربکا در فصل 4 سریال This Is Us نقش مهمی دارد. الیزابت برگر، تهیه‌کننده سریال گفته است که:\nطرفداران برخی از جواب‌ها را در آینده خواهند گرفت.\nبه علاوه، ما حالا می‌دانیم که در قسمت اول فصل 4 ربکا پدر و مادر جک را ملاقات خواهد کرد. مور به مجله Entertainment Weekly گفت:\nآنها راجع به چیزهای زیادی با هم کنار نمی‌آیند. اما من فکر می‌کنم در نهایت ربکا پدرش را به خاطر کسی که است دوست دارد. پدرش خیلی او را حمایت می‌کند.\nمور اشاره می‌کند که جک شاید اولین انتخاب‌شان برای او نباشد.\nما در فصل‌های قبلی هم متوجه شده‌ایم که ربکا رابطه نزدیکی با خانواده‌اش ندارد. من فکر می‌کنم آنها رویای ربکا را به عنوان یک موسیقی‌دان درک نمی‌کنند. پس این کاملا موضوع جدیدی است که او پسری مانند جک را به خانه می‌برد.\nهمچنین ونتیمیگلیا راجع به جک در فصل 4 سریال این ما هستیم صحبت می‌کند:\nما قرار است جک را در زمان بعد از جنگ و در زمان جوانی و با ربکا ببینیم. جک هم مانند بسیاری از سربازان آن دوره، با مشکلاتش دست و پنجه نرم می‌کند و گوشه‌گیر شده است. او هنوز باید با بمب‌های زیادی که بر روی دنیایش می‌ریزند کنار بیاید. او هنوز در جنگ است.\nدر تریلر جدید فصل 4 سریال This Is Us شاهد بازیگران دوست‌داشتنی و قدیمی این سریال مانند استرلینگ کی. براون، مندی مور، جاستین هارتلی، کریسی متز، کریس سالیوان و سوزان کلچی واتسون هستیم. البته چهره‌های جدیدی هم در این تریلر می‌بینیم که به بازیگران فصل 4 سریال This Is Us اضافه شده‌اند.\nاز این بازیگران جدید می‌توان به آسانته بلک، مارشا استفنی بلیک، عمر اپس، بهاره گلستانی، جنیفر موریسون، تیموتی آماندسون، ام. نایت شیامالان، جولیان سیلوا، آودن تورنتون و نیک وکسلر اشاره کرد.\nالبته همراهان همیشگی سریال This Is Us هم مانند تیم جو، گریفین دان، ران سیفس جونز، الیزابت پرکینز، فیلیسیا رشاد و کیتلین تامپسون در فصل 4 حضور خواهد داشت.\nدر تریلر آخری که از فصل 4 سریال This Is Us منتشر شده است مور می‌گوید:\nخیلی عجیب است، این‌طور نیست؟ خیلی عجیب است که کسی که کاملا غریبه است می‌تواند تبدیل به بخش مهمی از داستانت شود. می‌دانید، کمی ترسناک است که چطور یک برخورد کوچک با شخصی که تابحال ندیده بودی‌اش، می‌تواند همه چیز را تغییر دهد.\nشما می‌توانید تریلر فصل 4 سریالThis Is Us را در ادامه تماشا کنید.\nبدون شک سریال This Is Us در بین علاقه‌مندان سریال‌های خانوداگی، طرفداران زیادی دارد. شما هم بی‌صبرانه منتظر فصل 4 سریال This Is Us هستید؟ در پایین همین صفحه و در قسمت دیدگاه‌های کاربران، تجربیات خودتان را از تماشای این سریال با ما در میان بگذارید.\n12 مهر 1398، 20:23\nباسلام واقعا مگه بهترازاین سریال هم داریم؟لحظه به لحظه باهاشون زندگی میکنم وقتی فصل ٣ تموم شدتایک هفته انگارچیزی گم کرده بودم بی صبرانه منتظرفصل چهار هستم\n13 دی 1399، 09:30\nمن به سختي گريه مي كنم شايد واسه اينه كه از بچگي گفتن مرد كه گريه نميكنه ولي بدون اغراق توي اكثر قسمتاي سريال گريه كردم البته فوت پدرم بي تاثير نبوده اين سريال زندگيه خودمونه واقعا زندگيه خود ماست حتي نميشه بگي ورژن آمريكاييشه چون واقعا اين سريال حد و مرز نداره


آشنایی با مواد غذایی غیرآبکی که نوزادان می‌توانند خوردن آنها را شروع کنند – آوک\nاگر فکر می‌کنید کودک شما آمادهٔ خوردن مواد غذایی سفت و غیرآبکی است، از پزشک متخصص اطفال دراین‌باره سؤال کنید. اضافه کردن موادغذایی غیرآبکی به رژیم غذایی کودک بسیار مهم است؛ زیرا کودک با خوردن این غذاها، مواد مغذی مورد نیاز برای رشدش را به دست می‌آورد. ممکن است از خود بپرسید که زمان مناسب برای شروع چه موقع است. براساس اعلام دانشگاه اطفال آمریکا، حدود ۶ ماهگی زمان مناسبی برای شروع است. بااین‌حال، هر کودکی متفاوت است و برخی از آنها قبل از ۶ ماهگی نیز می‌توانند خوردن این موادغذایی شروع کنند.\nگنجاندن این مواد در برنامهٔ غذایی کودکی که به حدود ۶ ماهگی می‌رسد بسیار مهم است؛ زیرا در این مرحله، شیر مادر دیگر آهن کافی، کالری، پروتئین،DHA ، روی و ویتامین‌های محلول در چربی مانند اسیدفولیک، ویتامینB12 ، ویتامینD و ویتامین C را ندارد و این نیازها را می‌توان در این مواد غذایی یافت.\nچگونه اولین غذای غیرآبکی و سفت را به کودک بدهیم؟\nبرای شروع این مرحلهٔ جدید، ساعتی از روز را که برای شما مناسب‌تر است انتخاب کنید. ترجیحاً بین صبحانه، ناهار یا شام یکی را انتخاب کنید و هرچه زمان می‌گذرد زمان غذا خوردن را تغییر دهید تا کودک شما در ساعات مختلف روز به خوردن آنها عادت کند. بهتر است در این زمان کودکتان روحیهٔ خوبی داشته باشد، به اندازهٔ کافی گرسنه باشد اما زمان طولانی‌ای گرسنه نمانده باشد. برای اینکه خوردن مواد غذایی غیرآبکی را برای اولین‌بار راحت‌ترتجربه کنید، ابتدا کمی شیر مادر یا شیرخشک به کودک بدهید. سپس سعی کنید به او یک قاشق خیلی کم غذا بدهید و در آخر با شیر بیشتر به این مرحله پایان دهید. پس از چندین روز، می‌توان روند را تغییر داد تا اطمینان حاصل شود که به تدریج، مواد مغذی موجود در این غذاها افزایش می‌یابد، تا جایی که فقط لازم است در آن زمان خاص به کودک این نوع غذاها را بدهید.\nهنگامی که آمادهٔ شروع هستید، کوچولوی خود را در موقعیتی کاملاً مناسب بنشانید. هر غذایی را که می‌خواهید با آن شروع کنید انتخاب کنید، فقط مطمئن شوید که کاملاً پوره‌شده و بدون تکه‌های بزرگ باشد و چاشنی نیز نداشته باشد. می‌توانید آن را از فروشگاه تهیه کنید و یا در خانه بپزید. یکی از قاشق‌های کودک خود را بردارید و فقط نیمی از آن را پر کنید. آن را به کودک خود بدهید و در همین حین با او صحبت کنید. او چگونه واکنش نشان می‌دهد؟ طبیعی است که کودک شما سردرگم شود و حتی ممکن است غذا را نخورد؛ زیرا این مرحله کاملاً برای او جدید است. نگران این موضوع نباشید! به‌آرامی، با یک یا دو قاشق کوچک شروع کنید. به‌زودی کودک شما به این روش جدید غذا خوردن عادت می‌کند و شما می‌توانید به تدریج مقدار غذایی را که می‌خورد افزایش دهید.\nاگر کودک شما گریه کرد یا از شما دور شد، به زور به او غذا ندهید. برای چند روز به رژیم قبلی شیر مادر یا شیر خشک برگردید و بعد دوباره امتحان کنید. شروع این مواد غذایی برای کودک، فرایندی تدریجی است که در آن، کودک هنوز تغذیهٔ اصلی خود با شیر مادر یا شیر خشک را ادامه می‌دهد.\nهنگام گنجاندن این مواد به رژیم غذایی کودک، به یاد داشته باشید که هر غذای جدیدی را برای ۵-۳ روز متوالی امتحان کنید تا مطمئن شوید که کودک واکنش آلرژیک به آن غذا نشان نمی‌دهد. شناسایی حساسیت‌های غذایی در کودک از این طریق آسان‌تر خواهد بود. بعد از چند روز غذای دیگری را جایگزین کنید؛ در نتیجه کودک شما فقط به یک عطر و طعم عادت نمی‌کند؛ برای مثال می‌توانید ۳ روز گوشت، ۳ روز غلات، ۳ روز سبزیجات، ۳ روز میوه، ۳ روز دیگر انواع مختلف گوشت و غیره را امتحان کنید و همین‌طور ادامه دهید تا اینکه کوچولوی شما غذاهای متنوعی را امتحان کند.