Cyfrowy Polsat wprowadza dekodery Evobox. Sprawdzamy, co potrafią\nPamiętam moje pierwsze dekodery. To było jeszcze w latach 80. XX wieku i wspominam je naprawdę traumatycznie. Można było bez nich wprawdzie przeżyć, ale za ich sprawą odbieraliśmy „zakodowany” powiew zachodniej telewizji, między innymi emitujący w tamtym czasie „Przyjaciół” – będącą dziś nieco zapomnianym białym krukiem wersję z dubbingiem.\nPierwsze dekodery sprzed lat nie powalały technologicznie, z czasem były rozwijane i stały się standardem stosowanym przez dostawców telewizji. Niestety ja zawsze miałem jakieś tanie wersje abonamentów i raczej bardzo proste dekodery, o nowinkach technologicznych i możliwościach tychże czytałem głównie na forach. Wiecie – to całe nagrywanie sobie czegoś o konkretnej godzinie, cofanie transmisji – dla mnie to był obcy świat, widziany przez szybkę. U mnie opcją premium w dekoderze był fakt, że pilot w miarę sprawnie zmieniał kanały.\nWkurza mnie więc trochę, gdy czytam nowe prasówki Cyfrowego Polsatu, który się obnosi swoimi nowoczesnymi dekoderami z linii Evobox, wyliczając, czego to one nie potrafią.\nEvobox HD i Evobox Lite łączą w sobie cechy klasycznego dekodera z opcjami zarezerwowanymi na przykład dla Chromecastów czy Smart TV. Oba urządzenia mają wbudowany moduł Wi-Fi pozwalający na obsługę Cyfrowego Polsatu GO oraz HBO GO bezpośrednio z poziomu dekodera. Możliwa jest też automatyczna funkcja autoryzacji Multiroom HD, czyli usługi, dzięki której ten sam pakiet TV można odbierać na kilku telewizorach w domu.\nUrządzenia wyposażone są w oprogramowanie, które nie tylko umożliwia szybkie i niezwykle płynne zmienianie kanałów (jak na moje doświadczenia – to już sporo), ale ma też program TV, wyszukiwarkę audycji, opisy, ustawienia przypomnień, a także tworzenie list ulubionych kanałów.\nCyfrowy Polsat chwali się też tym, że dekodery są – uwaga – produkowane w Mielcu. Być może obudzi to w kimś z was taki swoisty „patriotyzm gospodarczy”. W zależności od wybranego pakietu, oba urządzenia są dostępne u operatora już od złotówki.\n- Oferta sprzętowa Cyfrowego Polsatu wciąż się rozszerza. Chcemy dać klientom możliwość wyboru dopasowanych do ich potrzeb, wygodnych rozwiązań technologicznych, które pozwalają oglądać telewizję w najlepszej jakości, przy pomocy nowoczesnych urządzeń, zapewniających także dostęp do bogatej oferty treści premium w serwisach VOD.\nPołączenie wysokiej klasy dekoderów z bogatą ofertą pakietów telewizyjnych i szeroką biblioteką serwisów multimedialnych, dające użytkownikom swobodę, elastyczność i wygodę w dostępie do ulubionych treści, to kierunek, którego oczekują nasi abonenci i w jakim konsekwentnie rozwijamy się od wielu lat − mówi Dariusz Działkowski, Członek Zarządu ds. Technicznych Cyfrowego Polsatu.\nJakkolwiek nowoczesne dekodery to zawsze przyjemne doświadczenia, największym – z mojej perspektywy – atutem dla klientów Cyfrowego Polsatu jest możliwość oglądania oferty operatora za pośrednictwem internetu. Przez lata wylałem wiele frustracji na to, że nie mogę jak cywilizowany człowiek oglądać telewizji w internecie, na komputerze. Że takich systemów długo nie było, a jak się pojawiły – to niedoskonałe.\nCyfrowy Polsat GO odpowiada na to zapotrzebowanie i robi to dobrze. Korzystam z niego od września tego roku. Przyczyna – jak się zapewne domyślacie – to oczywiście mecze Ligi Mistrzów. Logując się do systemu internetowego, mam możliwość skakania po praktycznie wszystkich kanałach dostępnych w moim pakiecie, a przypominam, że jeżeli chodzi o Ligę Mistrzów, to w tym sezonie możemy czasem oglądać nawet sześć spotkań tych elitarnych rozgrywek równocześnie. Ale Cyfrowy Polsat GO to też standardowa telewizja, a więc Polsat, „Jedynka”, Comedy Central czy Cartoon Network. Nie przesadzę też twierdząc, że CP GO to moim zdaniem jedno z najwygodniejszych narzędzi do oglądania newsów w sieci. Warto dodać, że usługa wraz z opcją „ON THE GO” dostępna jest też na urządzeniach mobilnych.\nMiniona dekada przyniosła gigantyczny postęp w konsumpcji mediów - zarówno w sposób (wydawałoby się) tradycyjny, jak i ten internetowy.\nTo zresztą właśnie internet trwale zmienia również media dawnego typu, które muszą się do nowej formuły dostosowywać i nieustannie wprowadzać innowacje. Nie uwierzyłbym chyba nawet samemu sobie, gdybym jeszcze kilka lat temu poinformował siebie, że niebawem telewizję, sport na żywo i VOD będę wygodnie, komfortowo i w cywilizowany sposób konsumował tak za pośrednictwem komputera, jak i tabletu czy telewizora. U jednego operatora, w ramach jednego pakietu TV i jednego abonamentu. Wygodne i niezwykle przydatne w codziennym życiu. O czym nie muszę przekonywać chociażby kibiców.\nTagi: cyfrowy polsatdekoderevoboxPolsattelewizja


§ Alimenty na ojca – Forum Prawne\nAlimenty na ojca - Forum Prawne\nWitam, Otrzymałem list z MOPSu czy jestem w stanie utrzymywac mojego ojca. Nie mam z nim kontaktu od ponad 30 lat, nie wychowywał mnie i sam nie płacił na mnie alimentów. W wywiadzie środowiskowym opisałem ...\nOtrzymałem list z MOPSu czy jestem w stanie utrzymywac mojego ojca. Nie mam z nim kontaktu od ponad 30 lat, nie wychowywał mnie i sam nie płacił na mnie alimentów. W wywiadzie środowiskowym opisałem cała sytuacje i muszę napisać zaświadczenie, że nie będę nic na niego płacił. Jak ma wyglądać takie oświadczenie? Czy muszę podeprzeć się jakimiś artykułami prawnymi? Mam orzeczenie o niepełnosprawności, czy o tym też powinienem napisać w oświadczeniu?\n§ Alimenty dla 18 latka. Brak adresu ojca oraz złe nazwisko Ojca w akcie urodzenia (odpowiedzi: 5) Witam. Nie dawno skończyłem 18lat chciałbym starać sie o alimenty od mojego Ojca ale niestety adwokat powiedział ze bez znajomosci adresu a tym...\n§ Alimenty na ojca a zona ojca (odpowiedzi: 3) Proszę o pomoc. Czy ojciec ma prawo pozwać mnie o alimenty, jeżeli w tej chwilą najbliższą jego rodziną jest kolejna żona, z która mieszka?\n§ alimenty-sprawa o zniesienie oraz alimenty dla ojca (odpowiedzi: 1) Witam, Wiem, że temat jest często poruszany, ale po przejrzeniu forum nie znalazłam odpowiedzi. Mam dwa pytania: 1) Kończe studia, szukam pracy....


Warianty domków letniskowych – jaki zakupić? – Ksiegowych.net.pl\nKażdy wybierając się na wczasy marzy, żeby warunki turystyczne oraz noclegowe cechowały się równocześnie niską ceną, i wysoką, jakością. Taka sytuacja sprawia, iż niezwykle wielokrotnie wybieramy domki letniskowe, które to posiadają obie te plusy. To powoduje, iż cieszą się one nadzwyczaj wielką popularnością wśród turystów, którzy z przyjemnością je wynajmują na cały okres trwania wakacji. Dzisiaj nad morzem mamy do czynienia z istnieniem wielu terenów, na których to można wynająć dla prywatnego użytkowania właśnie takie domki. Jest to ogromnie popularna forma noclegów, bo ich zaletą jest również fakt, że są wszechstronnie wyposażone, przez co niczego nam w nich nie zabraknie. Cechą charakterystyczną jest to, że w każdym domku znajduje się aneks kuchenny, razem z fundamentalnym wyposażeniem, a także toaleta z prysznicem, ubikacją, i umywalką i lusterkiem – wypróbuj kostka granitowa łódź. Takie warunki sprawią, że będziemy czuć się w owych domkach letniskowych jak we własnym domu, a przez to będziemy zadowoleni z pobytu.\nObecnie mamy możliwość wyjazdu nad morze zawsze wtenczas, kiedy nam taka sytuacja odpowiada, albowiem nie istnieją w tym kierunku niemal żadne ograniczenia. Z tego również względu niesłychanie dużo osób korzysta z takiej możliwości, a przez to podczas wakacji udaje się na zasłużony wypoczynek i relaks. Rzecz jasna w chwili, gdy wybieramy się nad morze, nie jesteśmy w stanie zapomnieć o zapewnieniu sobie noclegu. Dzisiaj niesłychanie wielu wędrowców wybiera na swoje miejsce noclegowe domki letniskowe, albowiem posiadają one zdumiewające warunki użytkowania. To naturalnie dzięki wysokiej, jakości domków letniskowych, nawet w największym stopniu wymagający turysta będzie usatysfakcjonowany.\nOferta domków letniskowych jest rzeczywiście nadzwyczaj wielka, właśnie dlatego także możemy je wybrać ze względu na wielkość, a również ze względu na warunki, czy także nawet na materiał, z jakiego zostały stworzone. Dzieje się tak, wskutek tego, iż domki te wykonywane są zarówno z betonu, jak oraz z drewna. Wyposażenie każdego domku jest również schematyczne, dlatego również mamy w nim dostęp do kuchni, i łazienki.


Mieszkanie na sprzedaż, 2 pokoje, 54.68 m2 Bydgoszcz, Fordon - KRN.pl\nJestem zainteresowany/a szczegółami oferty opublikowanej na KRN.pl Mieszkanie , Fordon Bydgoszcz Powierzchnia: 54.68 m2 Cena: 239 000 PLN Proszę o kontakt.\nBEZ PROWIZJI OD KUPUJĄCEGO. Bardzo ładne mieszkanie 2 - pokojowe w bloku na Fordonie przy ulicy Dorodnej. Zadbane oraz bardzo słoneczne, wysoki standard, świeżo po remoncie. Do zamieszkania od zaraz. W okolicy plac zabaw, liczne dyskonty typu: Biedronka, Lidl, Carrefour. Na spacer można się udać do pobliskiego lasu. W pobliżu liczne lokale usługowe. CENA DO NEGOCJACJI. Kontakt i prezentacja: Maciej Zobacz kontakt793 601 175


Wolni od stresu [Mithu Storoni] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00398 006601 19984610 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Mithu Storoni Liczba stron: 293\nISBN: 9788380159082 Data wydania: 2019-01-16\nSpis treści Okładka Strona tytułowa Strona redakcyjna Rekomendacje Wstęp: Jak „odgotować” jajko Dwie półkule mózgowe Jak lepiej dostosować emocje Jak kontrolować rozbrykany kortyzol Jak dbać o rozwój mózgu racjonalnego Jak nastawić zegar biologiczny Jak ugasić stan zapalny Modulowanie insulinooporności Doskonalenie motywacji Jak wykorzystać swoje przekonania i cele tak, aby osiągnąć długoterminowy sukces Kilka słów o rezyliencji Podziękowania Przypisy O autorce Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki\nTytuł oryginału: Stress-proof Redakcja: Jacek Ring Korekta: Dorota Wojciechowska-Ring, Beata Wójcik Projekt okładki: Kav Studio Pola Rusiłowicz Zdjęcie autorki: © David J. Welsh Copyright © 2017 by Mithu Storoni Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca 2019 Copyright © for the Polish translation by Grażyna Daniel-Schuwald 2018 All rights reserved including the right of reproduction in whole or in part in any form. This edition published by arrangement with TarcherPerigee, an imprint of Penguin Publishing Group, a division of Penguin Random House LLC. Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione. Wydanie I ISBN 978-83-8015-908-2 Wydawnictwo Czarna Owca Sp. z o.o. ul. Alzacka 15a, 03-972 Warszawa www.czarnaowca.pl Redakcja: tel. 22 616 29 20; e-mail: redakcja@czarnaowca.pl Dział handlowy: tel. 22 616 29 36; e-mail: handel@czarnaowca.pl Księgarnia i sklep internetowy: tel. 22 616 12 72; e-mail: sklep@czarnaowca.pl Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.\nRekomendacje „Wolni od stresu to książka obszerna, o głębokiej podbudowie merytorycznej, pełna fascynujących strategii radzenia sobie z przewlekłym stresem. Zawiera skuteczne, a zarazem proste do zastosowania porady, i obiecuje ogromne zyski zarówno w sferze psychicznej, jak i dotyczące fizycznego dobrostanu”. – Dan Buettner, członek National Geographic, a także autor bestsellera Niebieskie strefy listy „New York Timesa”. „Wolni od stresu to kompleksowy przewodnik po przełomowych strategiach doskonalenia rezyliencji, wydolności umysłowej oraz koncentracji. Zdecydowanie polecam”. – Dr Scott Barry Kaufman; psycholog i współautor książki Kreatywni „Pomocna i praktyczna. Zastosuj wskazówki zawarte w tej książce, a twoje życie stanie się lepsze”. – Kamal Ravikant, autor bestsellera Love Yourself Like Your Life Depends On It „Mithu Storoni wyjaśnia neurobiologię stresu i pomaga czytelnikowi odnaleźć szczęście. Autorka w przystępny sposób podpowiada, jak przezwyciężyć stres w codziennym życiu”. – Dame Sandra Dawson DBE, profesor honorowy KPMG w dziedzinie zarządzania, Judge Business School, University of Cambridge „W swojej przełomowej książce Wolni od stresu dr Mithu Storoni skupia się na zagadnieniu i rozwiązaniach problemu, który jest przyczyną 80 procent wizyt moich pacjentów – stresu. Szczegółowo i w mistrzowski sposób pokazuje, jak rozpoznawanie oznak stresu oraz radzenie sobie z nim może zapoczątkować rewolucję w opiece zdrowotnej, wskazując na jego główne przyczyny. Zdecydowanie polecam”. – Joel Kahn, lekarz medycyny, FACC; profesor kliniczny oraz założyciel Kahn Center for Cardiac Longevity\nWOLNI OD STRESU Naukowy sposób na ochronę ciała i mózgu – i uodparniania się na stres każdego dnia Dr n. med. Mithu Storoni\nDedykuję postępowi. Napędowi cywilizacji, inicjatorowi przewlekłego stresu.\nWstęp: Jak „odgotować” jajko W samym środku Londynu znajduje się pewien wyniosły, charakterystyczny budynek. Ma cechy stylu postmodernistycznego – jest tak zaawansowany, że modernizm byłby dlań zbyt passe. Inne, wcześniej wzniesione drapacze chmur, również pomieszczą wielu ludzi, lecz ta kolosalna struktura nie zamierzała na tym poprzestać. Szczyt budowli jest szerszy niż podstawa po to, aby przyjąć pod dach jeszcze większe tłumy. Szczęśliwie im wyższa kondygnacja, tym wyższy czynsz. Budynek błyszczy, obłożony oszklonymi aluminiowymi panelami, odbijającymi każde światło, które ośmieli się na nie paść. W swej wulgarnej próżności wznosi się ponad towarzyszami, chciwie spijając niczym niezmącone promienie słońca, wyglądając przy tym jak olbrzymia krótkofalówka z epoki kamienia łupanego. Londyńczycy spodziewali się widoku tej konstrukcji, uprzedzeni przez wielu sceptyków, że będzie szkaradna, aż do pewnego ciepłego, słonecznego letniego dnia 2013 roku, gdy o drugiej po południu budynek ten przeobraził się z postmodernistycznej pomyłki w czarny charakter ruchu New Age. Za pomocą niszczącej wiązki promieni świetlnych roztapiał plastikowe części samochodów, rozsadzał opony rowerów, powodował odpryski lakieru, a nawet podpalił wycieraczkę przy drzwiach. A jednak tym, co sprawiło, że Londyn naprawdę zaczął o nim mówić, był fakt, że budynek ten potrafił ugotować jajko. Pewien dziennikarz umieścił jajko na patelni, którą następnie precyzyjnie wystawił na ulicy pod budynkiem w miejscu, gdzie południowa fasada skupia promienie słońca, wytwarzając temperaturę 117°C. Jajo zaskwierczało i błyskawicznie się usmażyło. Świeże jajko jest płynne i ma luźną strukturę pod twardą skorupką. Pod wpływem temperatury zachodzi w nim drastyczna zmiana. Na zewnątrz niewiele na to wskazuje, lecz w środku zmienia się nie do poznania. My, ludzie, jesteśmy bardzo podobni do jajek. Gdy nas zanurzyć w gorączce życia, nasze skorupki może i pozostają takie same, lecz w mózgach zachodzi strukturalna zmiana. Zwiemy tę gorączkę „stresem”. Ów londyński budynek w kształcie krótkofalówki to metafora współczesnego życia. To produkt globalizacji, zrodzony z pragnienia maksymalizacji przychodów, zwiększenia produktywności, wykluczenia konkurencji, wyprzedzenia sobie współczesnych oraz ambicji dotrzymania kroku pędzącej nowoczesności. Próba zrobienia tego wszystkiego naraz wywołuje ogień krzyżowy, który może ugotować jajko. A nasz mózg cierpi. Byłby to bardzo przygnębiający stan rzeczy, gdyby nie pewne najnowsze odkrycie. Okazuje się bowiem, że można „odgotować” jajko. Naukowiec, któremu udało się dokonać tak zdumiewającego odkrycia, zapoczątkował falę uderzeniową, a ta przetoczyła się przez kuchnie całego świata i z jej powodu kucharze odznaczeni gwiazdkami Michelina od Nowego Jorku po Tokio drapali się po głowach, a także sprawił, że popularne powiedzenie, iż „nie można odgotować jajka”, straciło sens. Zupełnie słusznie został odznaczony Nagrodą Antynobla1. Podobnie jak można „odgotować” jajko, można też „odgotować” mózg. Niniejsza książka ma na celu przedstawienie, w jaki sposób przebiega proces stresu oraz proces do niego odwrotny, więc, podobnie jak „odgotować” jajko, można „odkręcić” oraz spróbować zapobiec pewnym zmianom, które zachodzą w mózgu i organizmie wtedy, gdy ustawiasz się pod wiązką wytwarzaną przez nowoczesną i potencjalnie szkodliwą strukturę, jaką jest twoje codzienne życie. NOWE SPOJRZENIE Urodziłam się w rodzinie lekarzy, myślicieli, sportowców oraz joginów i dorastałam wśród opowieści o dziwnych i niezwykłych dokonaniach: ludziach, którzy dobrowolnie znikali w mroźnych Himalajach, gdzie mieszkali w chłodzie i mało jedli, a wszystko po to, aby ćwiczyć swój umysł; joginach, którzy kładli się na łóżku z gwoździ, aby wyćwiczyć nieodczuwanie bólu, lub spowalniali rytm uderzeń serca tak bardzo, że osoby im towarzyszące obawiały się o ich życie. Mówiono mi, że mózg potrafi odwrócić decyzje podejmowane w niższych partiach łańcucha decyzyjnego. Działamy na autopilocie, zwanym autonomicznym układem nerwowym. Ten system jest zarządzany centralnie przez mózg, lecz ma ogromny wpływ na całe ciało. Sprawia, że nasze serce bije, a płuca oddychają, nawet gdy zapominamy o ich istnieniu. W szerokim znaczeniu połowa tego systemu odpowiada za reakcję stresową, a druga połowa nas wycisza. Część, która wyzwala stres, jest znana pod nazwą układu współczulnego. Dowiedziałam się, że wielkich sportowców fascynuje urzekający wpływ umysłu na ciało. Sir Roger Bannister, który pierwszy przebiegł milę w czasie krótszym niż cztery minuty na Iffley Road Track w Oksfordzie w 1954 roku, poświęcił całą karierę na badanie autonomicznego układu nerwowego. Zdążyłam przenieść te cuda ze świata dzieciństwa na jedne z rzadziej odwiedzanych półek mojego umysłu, aż do dnia, gdy natknęłam się na opowieść o holenderskim odkrywcy Wimie Hofie, znanym jako „Człowiek lodu”. W roku 2007 Hof wspiął się na Mount Everest ubrany jedynie w krótkie spodenki i buty; dwa lata później, podobnie odziany, ukończył też maraton w temperaturze około -20°C. Dwudziestego szóstego stycznia 2007 roku Hof ustanowił rekord świata, przebiegając półmaraton boso na śniegu i lodzie w czasie 2 godzin, 16 minut i 34 sekund1. Niedawno szukano u Wima Hofa pomocy przy eksperymencie sprawdzającym intrygujący pomysł2. Czy można obejść reakcję organizmu na bakteryjnego intruza, trenując umysł? Innymi słowy, czy da się kontrolować autonomiczny układ nerwowy siłą woli? Czy można wzmocnić układ współczulny „na żądanie”? Wim Hof poddał dwunastu zdrowych ochotników dziesięciodniowemu treningowi, w trakcie którego ćwiczyli medytację, techniki oddechu, jogę oraz byli wystawiani na zimno, w ramach próby nabycia umiejętności świadomego aktywowania układu współczulnego. Po zakończeniu treningu zarówno uczestnikom eksperymentu, jak i grupie kontrolnej wstrzyknięto endotoksynę w ilości, która mogła wywołać odpowiedź immunologiczną i spowodować chorobę. Na pół godziny przed zastrzykiem uczestnikom, którzy odbyli trening, „rozkazano”, aby świadomie uruchomili swój układ współczulny (wyczyn tradycyjnie uznawany za niemożliwy). Tak też zrobili. W rezultacie wytrenowani uczestnicy mieli wyższy poziom epinefryny (uwalnianej w trakcie reakcji stresowej) we krwi, gdy wstrzyknięto im endotoksynę. W porównaniu z grupą kontrolną epinefryna spowodowała u nich zwiększone wytwarzanie białka IL-10 w organizmie w reakcji na endotoksynę. Białko IL-10 ma działanie przeciwzapalne i wytrenowani uczestnicy mieli mniej objawów grypopodobnych i szybciej obniżała im się gorączka, a reakcja stresowa na endotoksynę była mniej gwałtowna. To badanie, jakkolwiek małe i pierwsze tego rodzaju, wyraźnie ukazało, że przeciwnie niż się powszechnie sądzi, można wykrzesać w jakimś stopniu świadomą kontrolę nad autonomicznym układem nerwowym – i stąd nad całym układem odpornościowym – tworząc pomosty nad przepaściami, które do tej pory uznawano za oddzielające ciało od umysłu. Jeszcze na studiach doktoranckich zaintrygowała mnie zdolność przystosowawcza mózgu, dowiedziałam się bowiem, że nobliści David Hubel oraz Torsten Wiesel udowodnili, że mózg w chwili urodzenia jest tabula rasa, pustym blokiem marmuru i to świat odciska na nim swoje piętno. Jeżeli małym kotkom nigdy nie pokaże się poziomych linii, to po osiągnięciu dojrzałości ich mózgi nie potrafią tych linii rozpoznać. Również ja sama, odbywając praktykę, a później pracując na szpitalnym oddziale chorób wewnętrznych, zaobserwowałam, jak rozciągliwy potrafi być ludzki duch. Bywają pacjenci, którzy zdrowieją, pomimo że nikt nie daje im szans, podczas gdy inni, którzy mają teoretycznie większe szanse, nie wracają do zdrowia. Są tacy, których choroby przez miesiące, a nawet lata wpływają na stan psychiczny tak silnie, że ich przebieg można zapisać na wykresie w postaci idealnie prostej linii. Skryte myśli mężczyzn i kobiet u zmierzchu życia zdają się decydować, czy mają żyć czy umrzeć na kolejnym rozstaju dróg. No i oczywiście pozostaje jeszcze niesławny efekt placebo, któremu przypisuje się cuda. W trakcie stażu lekarskiego przyplątała mi się łagodna dolegliwość autoimmunologiczna, której rozpaczliwie próbowałam się pozbyć. Działała jak irytująca antena, reagując na poziom stresu w moim życiu. Gdy narastał stres, dolegliwość również się nasilała. Żyłam sobie z tą anteną do czasu, gdy zaczęłam uprawiać hot jogę podczas studiów pupilometrii w Londynie. Pupilometria jest niszową specjalizacją w dziedzinie neurookulistyki i zajmuje się ruchem źrenic. Tempo rozszerzania i kurczenia się źrenic, ich wygląd, a także delikatne, mikroskopijne drżenia potrafią być nieskończenie fascynujące, jeżeli weźmie się pod uwagę fakt, iż źrenica jest zewnętrznym oknem układu autonomicznego. Źrenica rozszerza się, gdy następuje wzmocnienie docierającego do niej sygnału współczulnego i właśnie dlatego mamy duże źrenice, gdy jesteśmy zestresowani. W trakcie kilku miesięcy uprawiania hot jogi odkryłam, że początkowe wymiary moich źrenic zaczęły się zmieniać, co by sugerowało, że być może zmniejszyła się wyjściowa aktywność mojego układu współczulnego. Równolegle z tym zjawiskiem moja dolegliwość autoimmunologiczna również zaczęła się zmniejszać, aż ustąpiła całkowicie. Gdy umysł osiąga swój optymalny poziom, inaczej reaguje. Stało się dla mnie oczywiste, że to nie tyle moc umysłu, ile moc z a o p i e k o w a n i a s i ę u m y s ł e m odgrywała tutaj kluczową rolę. Przecież sama nie m y ś l a ł a m lepiej; sprawiałam, że wyjściowy stan mojego umysłu był zdrowszy dzięki temu, że go trenowałam, karmiłam, pielęgnowałam i dawałam mu odpocząć. Gdy umysł osiąga swój optymalny poziom, inaczej reaguje. Jest bardziej odporny w obliczu stresu. Szybciej się regeneruje po traumatycznym przeżyciu. Wytwarza konstruktywne myśli i patrzy na świat racjonalnie. Podnosi próg odczuwania bólu, wzmacnia układ odpornościowy i spowalnia wszelkie procesy chorobowe. Rzeczywiście sprawia, że jesteśmy odporni na stres. W STRONĘ REZYLIENCJI János Hugo Bruno Selye był legendarnym austro-węgierskim lekarzem, którego uznaje się dziś za ojca badań nad stresem3. W roku 1956 Selye opisał stres jako „pojęcie naukowe, które ma wady i zalety, gdyż jest zbyt dobrze znane, ale i za mało rozumiane”4. Od tamtego czasu uszliśmy kawał drogi, lecz przed nami jeszcze dłuższa podróż. Działamy na pewnych ustawieniach wyjściowych. Ustawienia te są utrzymywane przez nasz inteligentny mózg głównie poprzez autonomiczny układ nerwowy i jego funkcje współczulne oraz przywspółczulne. Gdy wchodzisz do pomieszczenia, pocisz się. Jeśli wypijesz za dużo płynu, idziesz do toalety. Jeśli położysz się płasko i wzrośnie ciśnienie w mózgu, organizm może obniżyć ciśnienie krwi. Twoje ciało jest zaprogramowane na ciągłe zmiany. Gdy zmieni ci się świat, twoje ciało uruchamia mechanizmy, których zadaniem jest utrzymać cię na ustawieniach wyjściowych. Stres pojawia się wtedy, gdy twoje ciało i mózg zmieniają się w reakcji na zmianę5. Zmieniający się świat, do którego nie jesteś przystosowany, zmienia twoje ustawienia wyjściowe. Być może masz ciśnienie krwi nastawione na leniuchowanie, lecz jeśli spodziewasz się ataku lwa, może się ono okazać niewystarczające. I gdy lew cię zaatakuje, pozostawiając silnie krwawiące rany, to ciśnienie krwi okaże się za słabe, żeby mogła ona dotrzeć do mózgu czy zasilić mięśnie tak, abyś mógł stamtąd uciec. Jeżeli masz wyjściowe ciśnienie krwi ustawione na wyższym poziomie, jego spadek podczas krwotoku nie będzie aż tak osłabiający i możesz mieć większe szanse na przeżycie. W normalnych warunkach organizm usiłuje utrzymać pewne wyjściowe ciśnienie krwi. W czasie stresu ciało zmienia ustawienia i przestawia je na wyższy poziom w oczekiwaniu na możliwy spadek ciśnienia krwi. Twój mózg zmienia ustawienia wielu czynników, aby zwiększyć szanse powodzenia w obliczu bezpośredniego zagrożenia. Gdy zagrożenie mija, ustawienia są resetowane. Jeżeli zagrożenie n i g d y nie mija lub jest z b y t c z ę s te, nie potrafisz wrócić do ustawień fabrycznych. I wtedy właśnie doświadczasz przewlekłego stresu. Ciśnienie krwi p o z o s t a j e podwyższone. Sygnał stresu p o z o s t a j e włączony. Sygnał stresu jest przekazywany przez układ współczulny, a czynności współczulne pozostają na zwiększonych obrotach. Sygnał stresu generuje hormony stresu, a te mogą się już dłużej utrzymywać. Powodem, dla którego zmiana ustawień fabrycznych prowadzi do choroby, jest fakt, że ewolucja zaprogramowała nas na pewne ustawienia wyjściowe. Potrafimy znieść ich zmiany – podwyższone poziomy stresu – tylko przez krótki okres. Utrzymywanie się zmienionych ustawień może uszkodzić mózg i ciało. W razie ataku nie przejmujemy się za bardzo krótkotrwałym podniesieniem ciśnienia krwi lub uszkodzeniami związanymi ze wzrostem poziomu cukru we krwi, ponieważ zyski przynoszone przez te zmiany w postaci uratowania życia zdecydowanie przewyższają potencjalne szkody przez nie powodowane. Natomiast jeśli nikt cię nie atakuje, a ciśnienie i stężenie cukru we krwi pozostają na wysokim poziomie, zmiany te mogą powodować szkody bez jakichkolwiek zysków. Utrzymujący się wysoki sygnał stresu może objawiać się w postaci przewlekle podwyższonego ciśnienia krwi6. W wymiarze globalnym występowanie nadciśnienia jest zjawiskiem coraz częstszym, co skłania niektórych do zastanowienia, czy jest to bezpośredni wynik globalnie nasilonego stresu, spowodowanego z kolei urbanizacją i globalizacją. Możliwe, że zwiększenie występowania insulinooporności oraz zachorowalności na cukrzycę typu 2 mają to samo źródło. Przewlekły stres zubaża nasze życie. Gdy zmieniają się ustawienia fabryczne, następuje też zmiana w zwojach mózgowych. Mózg jest zaprogramowany na optymalne funkcjonowanie w bezstresowym świecie, z okazjonalnymi napadami stresu. Jeśli zmusza się go do działania w zestresowanym świecie z okazjonalnymi chwilami bezstresowymi, to próbuje zmienić swoje połączenia w taki sposób, aby móc działać optymalnie przy nowym paradygmacie. Zmiana wywołana przewlekłym stresem jest reakcją adaptacyjną, a raczej wadliwą reakcją adaptacyjną, ponieważ nie prowadzi do l e p s z e j adaptacji. Przewlekły stres zubaża nasze życie, zamiast umożliwić nam pełen rozkwit w danym środowisku. PODEJŚCIE WIELOPŁASZCZYZNOWE Stres jest nadal taką samą zagadką, jaką był sto lat temu, z tą różnicą, że wtedy widzieliśmy masę poplątanych sznurków, a dziś potrafimy zidentyfikować wiele nici składających się na tę plątaninę. Każdy poszczególny, niepoprawnie funkcjonujący obszar to jeden sznurek. Jeżeli zrobisz wszystko, co w twojej mocy, żeby zadbać o każdy z nich z osobna, jest mniej prawdopodobne, że splączą się one w masę nie do rozsupłania. Mając na uwadze zdrowie mózgu, to podejście wielopłaszczyznowe – takie jak to prezentowane w niniejszej książce – jawi się jako lepsza możliwość od podejścia, gdzie rozwiązuje się tylko mały fragment tajemnicy. W kolejnych rozdziałach przedstawię siedem obszarów awaryjnych, które mogą dotyczyć każdego, kto doświadcza przewlekłego stresu: słaba zdolność koncentracji, za wysoki lub za niski poziom kortyzolu, zmieniona neuroplastyczność, rozregulowany zegar biologiczny, stany zapalne, insulinooporność oraz spadek motywacji. Być może poszczególne osoby nie muszą doświadczyć w s z y s t k i c h z wymienionych objawów, lecz w i ę k s z o ś ć ludzi prawdopodobnie doświadcza przynajmniej jednego z nich. Stoję na stanowisku, że jeśli zajmiemy się każdym z wyżej wymienionych obszarów, tak aby zminimalizować szanse wystąpienia awarii, to możemy przezwyciężyć efekty przewlekłego stresu. Jeżeli będziemy surowo dbać o zdrowie mózgu, o poprawnie działający zegar biologiczny, do tego zdusimy każdy stan zapalny w zarodku, a także gdy będziemy rozwijać swoją uważność i nauczymy się regulować poziom kortyzolu, jeśli będziemy ciągle zmotywowani i zrobimy wszystko, żeby zmniejszyć ryzyko insulinooporności, to stawimy duży opór przewlekłemu stresowi. Niniejsza książka wyjaśnia, w jaki sposób można odnaleźć drogę na każdej z tych ścieżek. Podjęłam próbę poparcia każdej sugestii cytatami pochodzącymi z prac naukowych, a także, jeśli to było możliwe, przytaczam wyniki kontrolowanych prób losowych. Korzystałam również z najnowszych doniesień ze względnie nowych obszarów badawczych, których wyniki mają charakter wstępny, lecz rokują duże nadzieje. Podjęcie działań opisanych w tej książce z dużym prawdopodobieństwem przyniesie korzyści każdemu. Nie oznacza to, że w ciągu jednego dnia zamienisz się w supermana, lecz z czasem staniesz się n a j l e p s z ą w e r s j ą s a m e g o s i e b i e. ang. Ig Nobel Prize, gra słów pomiędzy Ig oraz egg – jajko, przyp. tłum. [wróć]\nRozdział 1 Dwie półkule mózgowe Z chwilą gdy zdarzy nam się potencjalnie stresująca sytuacja, w naszej głowie rozpoczynają się dwie rozmowy. Od tego, której z nich zechcemy posłuchać, zależy nasz sposób postrzegania rzeczywistości. Jedna z nich jest racjonalna, spokojna i przemyślana. Druga jest emocjonalna, impulsywna i pochopna. Przewlekły stres potęguje tę drugą, a wycisza pierwszą. DYREKTOR PRZEDCZOŁOWY Nasz inteligentny mózg jest jak gigantyczna korporacja z mnóstwem oddziałów i pododdziałów. Przepływa przez niego niewyobrażalna ilość informacji, które trzeba odpowiednio przetworzyć. Celem działania tej korporacji jest dostosowanie naszego zachowania w taki sposób, aby wycisnąć maksimum zysków ze środowiska, w którym się znaleźliśmy. Na szczycie tej korporacji zasiada dyrektor generalny koordynujący jej machinę i decydujący, które oddziały należy wspierać, a które tonować. Proces ten musi być na tyle elastyczny, żeby można go było zastosować w zmiennych okolicznościach. Jeśli dyrektor zarządza korporacją mądrze i precyzyjnie, firma osiągnie sukces. W części przedniej naszego mózgu, tuż za czołem, znajduje się obszar zwany korą przedczołową. Odgrywa ona główną rolę w kontroli zachowania, współpracując z innymi częściami mózgu, na podobnej zasadzie jak dyrektor wykonawczy w korporacji. W każdej sytuacji uważnie bada teren i formułuje najlepszą strategię jego przejścia. Moduluje i kontroluje czynności w różnych częściach mózgu, tak aby stworzyć możliwie dogodny klimat do realizacji naszych celów. Przykładowo, jeśli usiłujesz przeczytać długi e-mail, siedząc w gorączkowej atmosferze hałaśliwego biura, kora przedczołowa koordynuje sieć połączeń w taki sposób, że wycisza w naszej głowie hałas i inne elementy rozpraszające po to, żebyś mógł się skupić. Jak każdy wybitny dyrektor, ten również ma szczególne talenty. Zbiera jak najwięcej informacji dotyczących obecnej sytuacji i przechowuje je w ramach pamięci operacyjnej. Nasza pamięć operacyjna umożliwia korze przedczołowej kojarzenie tego, co się obecnie dzieje, z tym, co wydarzyło się przed chwilą, i na tej podstawie przewidzenie, co się wydarzy za moment, a także, jeśli trzeba, zmodyfikowanie swoich strategii. Kora przedczołowa kontroluje również to, co znajduje się w centrum naszej uwagi, a także decyduje, na czym należy się skoncentrować. Ściśle nadzoruje dane przychodzące różnymi kanałami, orzekając, co zasługuje na uwagę, a co nie. Ów nadzór zachodzi na różnych poziomach w obrębie kory przedczołowej i polega na analizie oraz konsultacjach z zasobami pamięci długotrwałej znajdującymi się w obszarze mózgu zwanym hipokampem. Jeżeli w danej chwili nasze myśli i wrażenia są nieistotne czy niezwiązane z bieżącym zadaniem, kora przedczołowa zmniejsza ich liczbę tak, aby uwaga nie odbiegała od tego, czym się właśnie zajmujemy. Kora przedczołowa, wraz z innymi sieciami, planuje strategicznie, rozumuje, zarządza zachowaniem, podejmuje decyzje, a także nadzoruje inne części mózgu, w miarę jak przybliżamy się do celu. Uczy się metodą prób i błędów, wykorzystując inteligencję tak, aby przydzielić zachowanie odpowiednie do sytuacji i usprawnić to zachowanie, gdy pojawią się nowe informacje. Uczy się bez przerwy, próbując udoskonalić swoją inteligencję. To wszystko sprawia, że kora przedczołowa jest w stanie ciągłej, intensywnej pracy, tworzą się nowe sieci, zmieniają obecne oraz pojawiają się i znikają połączenia pomiędzy komórkami mózgu (synapsy). W mózgu znajduje się niewyobrażalna liczba synaps, które nieustannie się zmieniają i przestawiają, znajdując się w stanie ciągłego, intensywnego wahania. Stopniowe zmiany siły i aktywności synaps nazywamy neuroplastycznością. Gdy przystosowujemy się do nowej sytuacji, mózg przezwaja się, aby sobie z nią poradzić, i bazuje wtedy głównie na neuroplastyczności. RACJONALNA REGULACJA EMOCJI Nasz instynkt emocjonalny to cenne narzędzie nawigacji wśród meandrów współczesnego środowiska miejskiego, gdyż dzisiejsze zagrożenia wynikają raczej z interakcji społecznych niż ze spotkań z dzikimi zwierzętami. Gdy pewne zagrożenia wywołują w naszym umyśle negatywne emocje, może się zdarzyć, że aby zaoszczędzić czas, zostanie pominięty etap dokładnej analizy przez korę przedczołową. Przez to krótkie zwarcie mózg pomija fazę filtracji fałszywych alarmów. Uzwojenia mózgu przetwarzające nasze emocje są bardzo rozbudowane, obejmują zarówno pozytywne, jak i negatywne pętle przyczynowo-skutkowe. Wiele tych pętli reguluje kora przedczołowa. Jeśli kora zdecyduje, że w twoim najlepszym interesie jest utrzymanie podwyższonej czujności ze względu na potencjalne zewnętrzne zagrożenia, może zintensyfikować twoją reakcję emocjonalną. Natomiast jeśli uzna, że emocje cię dekoncentrują, może je wyciszyć i przesunąć uwagę na bardziej istotny cel. Z kolei, jeśli działa wadliwie, nasza reakcja emocjonalna może być nieproporcjonalna do sytuacji, w jakiej się znaleźliśmy. Jednym z głównych graczy w naszej sieci emocjonalnej jest ciało migdałowate. W tym ośrodku następuje szybki, wstępny przegląd informacji przychodzących z otoczenia, a następnie wysyłane są sygnały do innych części mózgu, w tym do kory przedczołowej. Z kolei kora wysyła sygnały z powrotem do ciała migdałowatego. Niektóre z nich wzmagają, a inne osłabiają jego czynność, w zależności od pozostałych zebranych informacji. Przykładowo, w trakcie konfliktu emocjonalnego niektóre części kory przedczołowej zdają się „hamować” ciało migdałowate1. Kolejnym kluczowym elementem naszej sieci emocjonalnej jest hipokamp (głównie brzuszny), który współpracuje z ciałem migdałowatym. Kora przedczołowa odgrywa zasadniczą rolę w dyrygowaniu orkiestrą naszego mózgu, tak aby nasza reakcja na otoczenie była zawsze racjonalna i przemyślana. W przypadku, gdy umiejętności nadzoru kory są osłabione, możemy reagować na otoczenie w sposób nieracjonalny, niestosowny i postrzegać własne życie w sposób wypaczony. Zdjęcia mózgu osób cierpiących na przewlekły stres zawodowy lub zespół stresu pourazowego (ang. post-traumatic stress disorder, PTSD) wykazują oznaki nieprawidłowej regulacji emocji i zachowania przez korę przedczołową. Niemożność niwelowania negatywnych emocji pojawia się przy wypaleniu zawodowym2, 3. Jeżeli nie kontrolujemy naszych uczuć, ułatwiamy pojawienie się i dominację złych emocji. Możemy wtedy odczuwać uprzedzenia do świata, skupiając się na jego negatywnych aspektach, rozpamiętując negatywne doświadczenia i zapominając o dobrych. Taki nieuregulowany ogląd sprawia, że świat jawi się jako niepewny i nieprzewidywalny, więc czujemy się ciągle rozdrażnieni, jakby na krawędzi. Każda z tych intensywnie negatywnych emocji dostarcza mózgowym splotom emocjonalnym informacji zwrotnej, która je wzmacnia i jeszcze bardziej aktywuje. Poniżej przedstawię przykład, jak obecność lub brak prawidłowej regulacji emocjonalnej może spowodować skrajnie różne postrzeganie tego samego wydarzenia. Życie widziane przez szkiełko emocjonalne Twoja zazwyczaj radosna szefowa nie odpowiedziała ci dzisiaj rano uśmiechem. Siadasz przy biurku i zaczynasz się zastanawiać nad przyczyną. Słabo kontrolujesz emocje, więc twój umysł tworzy najczarniejsze scenariusze, ponieważ wszystko, co widzisz i słyszysz, odbierasz silnie negatywnie. Jesteś podenerwowany i masz poczucie winy. Martwisz się, że szefowa ma ci do przekazania jakieś złe wiadomości, zwłaszcza w świetle krążących po firmie plotek o kłopotach z budżetem. Zauważasz, że inni wymieniają między sobą dyskretne uśmiechy, i zastanawiasz się, czy nie śmieją się z ciebie, bo wiedzą o twoim zwolnieniu. A ty masz przecież rachunki do zapłacenia i nową hipotekę na dom. Panikujesz. Życie widziane przez szkiełko racjonalne Twoja zazwyczaj radosna szefowa nie odpowiedziała ci dzisiaj rano uśmiechem. Gdy próbujesz racjonalnie zrozumieć tego przyczynę, twoja kora przedczołowa i hipokamp uważnie analizują tę scenę, odwołując się do dotychczasowych doświadczeń. Odnajdują wspomnienie, głęboko zakopane w zakamarkach pamięci, o tym, że ktoś plotkował o nagłym zainteresowaniu szefowej botoksem. I gdy bardziej wnikliwie analizujesz tę scenę, nagle przypominasz sobie, że kąciki jej oczu drgnęły, podczas gdy usta i czoło zastygły w bezruchu. Rozglądasz się po biurze i widzisz, że pozostali z trudem ukrywają śmiech. I ty również się uśmiechasz, bo sytuacja jest komiczna. SYSTEM AUTOMATYCZNEJ REAKCJI Autonomiczny układ nerwowy, czyli nasza automatyczna sieć nerwowa, błyskawicznie przekazuje sygnały z mózgu do reszty ciała. Jego dwie części, współczulna i przywspółczulna, współpracują ze sobą tak, aby zapewnić płynne działanie napędu naszego ciała, i są bez przerwy włączone. Gdy trzeba dostosować ich czynności, zmieniają się jedynie ich osiągi lub n a t ę ż e n ie, bez konieczności całkowitego ich wyłączenia. Na przykład, impuls współczulny p o d w y ż s z a tętno, podczas gdy przywspółczulny je o b n i ża. Jeżeli serce musi bić szybciej, zwiększa się natężenie impulsu współczulnego, a zmniejsza przywspółczulnego, natomiast nadal obydwa układy przekazują impulsy do serca. Gdy ciało doświadcza stresu, mózg uruchamia dwie reakcje łańcuchowe. Pierwsza obejmuje nasz szybko reagujący autonomiczny układ nerwowy, którego dwie części działają w trakcie stresu w opozycji do siebie. Szybko zwiększa się natężenie współczulne, spada przywspółczulne, a łańcuch reakcji osiąga punkt kulminacyjny w momencie uwolnienia epinefryny (adrenaliny), co skutkuje szeregiem reakcji fizjologicznych, takich jak przyspieszony oddech i puls oraz stan podwyższonej czujności. Drugi łańcuch zdarzeń zaczyna się w podwzgórzu, a kończy w nadnerczach, gdzie następuje uwolnienie kortyzolu, hormonu stresu. Obydwa łańcuchy wchodzą ze sobą w interakcję, na przemian się wzmacniając i osłabiając, do chwili zakończenia stresującej sytuacji. Wtedy następuje zwiększenie napięcia przywspółczulnego, a osłabienie współczulnego. Sieć przywspółczulna aktywuje się bardziej, gdy jesteśmy zrelaksowani, a współczulna, gdy jesteśmy zestresowani. Ciało migdałowate oraz inne współpracujące z nim części mózgu (czyli układ limbiczny) łączą się w skomplikowany sposób z siecią, w której zachodzi reakcja stresowa. To wyjaśnia, dlaczego rzeczy, które mają na nas wpływ emocjonalny, mogą błyskawicznie uruchomić reakcję stresową4. Doświadczenia, które wywołują silnie negatywne emocje, mogą zwiększyć napięcie współczulne, bez względu na to, czy pochodzą z zewnątrz, czy też są efektem strumienia myśli przepływających przez naszą głowę5. Jeżeli doświadczamy licznych bodźców emocjonalnych tego typu lub gdy nie potrafimy szybko odzyskać kontroli nad emocjami w krótkim czasie od ich wystąpienia, wtedy stajemy się nadwrażliwi na częste ataki stresu, a nasze napięcie współczulne może być niepotrzebnie stale zwiększone. Nasz mózg inicjuje reakcję stresową, gdy myśli, że coś nam zagraża. Może to być zagrożenie fizyczne lub emocjonalne. W dzisiejszym uprzemysłowionym, zurbanizowanym świecie najczęściej doświadczanym stresem będzie stres psychospołeczny, który działa przez naszą reaktywność emocjonalną. A skoro reaktywność emocjonalną reguluje kora przedczołowa, to ma ogromny wpływ na naszą podatność na stres. Jej kluczowa rola staje się oczywista, gdy znajdziemy się w niespodziewanej stresującej sytuacji, kiedy to powstrzymuje reaktywność stresową, reguluje emocje i utrzymuje uwagę na bieżącym zadaniu. Jeżeli funkcjonuje poprawnie, łagodzi stresujący wpływ zdarzenia. W okresie tuż po stresującym doświadczeniu kora przedczołowa odsuwa naszą uwagę od zapalnych myśli kipiących w naszym umyśle, tak abyśmy mogli jak najszybciej odzyskać równowagę i przejść do kolejnego zadania. Jeżeli nie potrafi regulować naszych emocji, powrót do równowagi zajmuje więcej czasu i może być niekompletny. KILKA SŁÓW O TERMINOLOGII Sieć komórek nerwowych, które przetwarzają emocje, jest rozległa i złożona. Będę ją nazywać mózgiem emocjonalnym, tak aby nie przeciążać czytelnika terminologią. Podobnie określenie mózg racjonalny odnosi się do sieci w korze przedczołowej, które biorą udział w celowanym procesie decyzyjnym oraz zachowaniu, regulacji emocjonalnej, pamięci operacyjnej, uczeniu się, kontroli uwagi, a także są generalnie odpowiedzialne za nasze racjonalne i mądre reakcje na otoczenie. Termin ten dotyczy również sieci w hipokampie (głównie grzbietowym), głównym rozdającym w procesie nauki i zapamiętywaniu, jak również innych regionów, które mogą współpracować z korą przedczołową. Terminy mózg emocjonalny i mózg racjonalny dla potrzeb niniejszej książki odnoszą się do tego, jak te sieci działają w kontekście s t r e s u p s y c h o s p o ł e c z n e go. W rzeczywistości mózg nie jest podzielony anatomicznie na sekcję racjonalną i emocjonalną, a uczucia i rozumowanie są ściśle ze sobą splecione i obsługiwane przez zachodzące na siebie uzwojenia. STRES OSTRY I PRZEWLEKŁY Jeśli wyobrazisz sobie mózg jako orkiestrę pod batutą kory przedczołowej, wygrywana melodia jest synchroniczna i wyrównana przez w i ę k s z o ś ć czasu. W trakcie ostrego, niekontrolowanego stresu dyrygent, czyli nasza kora przedczołowa, oddaje głos jednej z sekcji instrumentalnych, która wyłania się z harmonijnej symfonii i silnie zdominowuje scenę. Ta sekcja przetwarza negatywne uczucia. Gdy stresujące zdarzenie się zakończy, kora przedczołowa odsuwa uwagę od tej sekcji i następuje powrót do uspokajającej harmonii. Mózg osoby dorosłej zmienia się w zależności od tego, czego się od niego o c z e k u je. Błyskawicznie dostosowuje się do zmieniających się wymagań, tak aby móc optymalnie działać w dynamicznym środowisku. Jeżeli stres przechodzi z ostrego w p r z e w l e k ł y, mózg może zmienić swoje połączenia i strukturę tak, aby dostosować się do nowego otoczenia. Przejściowe osłabienie przedczołowej kontroli emocji i zachowania zaczyna się utrzymywać, a rozregulowane emocjonalne zachowanie nie ustępuje. Zmiana w połączeniach sprawia, że nierównowaga między racjonalnością a reaktywnością emocjonalną staje się długotrwała zamiast przejściowa6. Wiele oznak przewlekłego stresu, począwszy od wadliwego dostosowania emocji aż do zmian w motywacji, zachowaniu i zdolności do odczuwania przyjemności, może być wynikiem osłabienia kontroli przedczołowej. Przewlekły stres może na wiele sposobów stopniowo osłabić sieci kontroli przedczołowej. Zarówno kora przedczołowa, jak i hipokamp są w stanie ciągłego wahania i silnie zależą od dużej neuroplastyczności. Każdy proces, na przykład przewlekły stres, który utrudnia te czynności, zakłóca ich funkcjonowanie. Co ciekawe, kora przedczołowa i hipokamp są również wrażliwe na uszkodzenia związane ze starzeniem się czy chorobami zwyrodnieniowymi, takimi jak demencja. Komórki mózgowe znajdujące się w korze przedczołowej (zwane neuronami piramidowymi) kształtem przypominają drzewo. Jego gałęzie rozchodzą się na zewnątrz, tworząc tzw. drzewko dendrytyczne. Gałęzie te biorą udział w tworzeniu synaps. Przewlekły stres sprawia, że się kurczą. Ma to również wpływ na komunikację międzykomórkową i utrudnia skoordynowane drgania elektryczne pomiędzy komórkami mózgu, które są niezbędne do przetwarzania informacji7. To z kolei upośledza działanie kory przedczołowej i hipokampu, na czym cierpi kontrola regulacyjna8, 9, 10, 11. Rozregulowany mózg emocjonalny może teraz łatwiej reagować. Podczas gdy gałęzie dendrytów mogą się kurczyć w korze przedczołowej, w ciele migdałowatym mogą r o s n ąć12. Jedno z najnowszych badań wykazało odwrotną zależność pomiędzy odczuwaniem przewlekłego stresu a wielkością kory przedczołowej13. Każdy napad ostrego stresu może być odczuwany przez przewlekle zestresowany mózg bardziej intensywnie i dłużej niż normalnie. Stajemy się tym, co widzimy. Kształtujemy własne narzędzia, a potem te narzędzia kształtują nas. – Marshall McLuhan Sytuacja, która wcześniej nie działała ci na nerwy, teraz powoduje wzrost ciśnienia krwi. Kora przedczołowa cierpi w wyniku przewlekłego stresu, więc zaczyna osiągać gorsze wyniki w testach pamięci operacyjnej oraz elastyczności poznawczej. Traci władzę nad uwagą i samokontrolą. Twoje postrzeganie świata staje się mniej zrównoważone i może dojść do tego, że skupiasz się na negatywach, gdy błądzisz myślami i wyciągasz złe wnioski w chwilach zwątpienia14. Nagle może być coraz trudniej oderwać się od negatywnych uczuć, myśli i skoncentrować się na bieżącym zadaniu. W końcu ta negatywna spirala przewlekłego stresu może osiągnąć punkt kulminacyjny w postaci depresji. Uważa się, że duże napięcie współczulne ma wpływ na nadciśnienie, otyłość, a także insulinooporność, które to schorzenia coraz częściej występują na całym świecie15, 16. Zaburzona równowaga pomiędzy układem współczulnym i przywspółczulnym może również znacząco wpłynąć na zdolność serca do przystosowania się do nowej sytuacji, zwiększając ryzyko zawału. Dbanie o zdrowie mózgu racjonalnego może przedłużyć życie. PRZEJŚCIE ZE STRESU OSTREGO W PRZEWLEKŁY Gdyby nasz mózg racjonalny nagle zaprzestał przewodzić orkiestrze sieci powiązań w naszym mózgu, ich piękna harmonia zamieniłaby się w chaotyczną kakofonię. Nastąpiłoby załamanie regulacji behawioralnej i emocjonalnej. Nasz mózg emocjonalny stałby się nieadekwatnie reaktywny. Doświadczanie przyjemności i bólu, nagrody i porażki byłoby rażąco zniekształcone. Przewlekły stres upośledza umiejętność mózgu racjonalnego do sprawnego przewodzenia swojej orkiestrze. W miarę akumulowania się szkód powstałych na skutek stresu przewlekłego oraz zmian w zdolności przyłączeniowej mózgu zaczynamy żywo reagować na trywialne sytuacje, które nie powinny być wcale stresujące. W ten sposób przewlekły stres zwiększa liczbę sytuacji stresujących w naszym codziennym życiu. Przewlekły stres również oddziałuje na tempo powrotu do równowagi po stresujących zdarzeniach. Mózg może wtedy potrzebować więcej czasu na regenerację po każdym zdarzeniu i okresy pomiędzy takimi epizodami mogą być zbyt krótkie. W ten sposób stres przewlekły sam się zasila. Oprócz szkód spowodowanych przez stres my również wzmacniamy ich zakres poprzez wybór nierozsądnego trybu życia, diety, higieny snu, a także zachowanie, wzmacniając negatywne skutki przewlekłego stresu na mózg. Odporność naszego mózgu racjonalnego znajduje się w oku cyklonu przewlekłego stresu. Leży w centrum naszej strategii przeciwstresowej. TWORZENIE STRATEGII PRZECIWSTRESOWEJ Gdy mózg inicjuje reakcję ostrego stresu, uruchamia reakcje stresowe, jedną po drugiej, dopóki nie zostanie poruszony prawie każdy układ w mózgu i w ciele tak, aby przynieść zmianę. Do celów niniejszej książki postanowiłem skoncentrować się na siedmiu z tych zmian, które zachodzą w trakcie ostrego stresu: Mózg emocjonalny jest w stanie podwyższonej czujności. Nasz organizm wytwarza odpowiednią ilość hormonów stresu. Może wystąpić większa neuroplastyczność, a u myszy tworzą się nowe komórki mózgowe. Pojawiają się chwilowe zakłócenia w funkcjonowaniu zegara biologicznego. Występują stany zapalne. Dochodzi do przejściowej insulinooporności. Odczuwamy nagły przypływ motywacji. Tych siedem operacji to jakby siedem czynników stresu, które tworzą tarczę ochronną przed bezpośrednim zagrożeniem. Nasz zmieniony mózg emocjonalny wzmaga czujność wobec ukrytych agresorów. Złość motywuje do utrzymania pozycji. Kortyzol, inne hormony i przekaźniki pomagają nam w samoobronie. Stan zapalny pomaga chronić przed zarazkami, które podstępnie wkradają się do organizmu przez rany. Gotowość zegara biologicznego do modyfikacji sprawia, że łatwiej się przystosowujemy. Insulinooporność zapobiega spadkowi poziomu cukru we krwi, więc mózg ma go pod dostatkiem. Motywacja pcha nas do działania i wyklucza niepewność. Tych siedem mechanizmów ustępuje, gdy tylko mija chwila stresu. W organizmie przewlekle zestresowanym również występują powyższe zmiany, lecz po bliższej analizie okazuje się, że zmiany może w y g l ą d a j ą na identyczne, ale tak naprawdę są różne. To tak, jakby każdy z powyższych agentów wykonał swoje zadanie, a następnie „zszedł na złą drogę”: Mózg emocjonalny może pozostać rozregulowany. Organizm może wytwarzać za dużo lub za mało kortyzolu w reakcji na stres. Może nastąpić pogorszenie neuroplastyczności. U myszy przestają się tworzyć nowe komórki mózgowe. Zegar biologiczny może na stałe źle funkcjonować. Możemy mieć stale stan zapalny. Możemy być przewlekle insulinooporni. Można mieć na stałe rozregulowany system motywacji – ośrodek przyjemności i układ nagrody. Jeśli się przyjrzeć tym ścieżkom bliżej, można zauważyć, że przez nieodpowiednią dietę, tryb życia i zachowanie możemy się nabawić choroby poprzez każdą z powyższych ścieżek, n i e z a l e ż n i e od stresu. Przykładowo, jedną z nich jest przewlekły stan zapalny. Może być wywołany przez nierozsądną dietę, niezależnie od tego, czy jesteśmy zestresowani, czy też nie. Kolejna ścieżka to zegar biologiczny. Jeżeli śpimy o nieregularnych godzinach i pracujemy na zmiany, ucierpi na tym rytm dobowy, nawet jeśli brak uchwytnych oznak stresu. Jeżeli zrobimy wszystko, żeby prowadzić taki tryb życia, który minimalizuje stan zapalny i zapewnia regularny rytm dobowy, oprzemy się stresowi i nie dopuścimy, aby stres doprowadził do choroby. Nasza strategia rezyliencji wobec stresu będzie się skupiać na każdej z tych siedmiu ścieżek po kolei. Zbudujemy solidną linię obrony poprzez ofensywę na każdej z tych ścieżek, identyfikując i pozbywając się tych aspektów twojej diety, trybu życia i zachowania, które prowadzą do choroby. Gdy stres będzie próbować pchać cię przez te ścieżki, będziesz wiedzieć, jak go z mocą odepchnąć… i zwyciężyć. SIEDEM ŚCIEŻEK DO STRESOODPORNOŚCI W miarę jak budujemy strategię walki ze stresem na każdej z tych ścieżek, naszym priorytetem jest powrót do zdrowego funkcjonowania w ramach połączeń mózgu racjonalnego. Ścieżka pierwsza: lepsza regulacja emocjonalna Jeżeli często lub łatwo się stresujesz, denerwujesz się częściej niż kiedyś albo czujesz się bezpodstawnie zmartwiony lub zalękniony, to kontrola przedczołowa nad reaktywnością emocjonalną może szwankować17. Coraz więcej mamy dowodów na to, że można polepszyć kontrolę przedczołową za pomocą specjalnie dobranych technik. Ścieżka druga: kontrola poziomu hormonów stresu Przewlekły stres powoduje wydzielanie zbyt dużej lub zbyt małej ilości kortyzolu, hormonu stresu. Nieprawidłowy poziom hormonów stresu uszkadza budowę i zakłóca poprawne funkcjonowanie komórek mózgowych i glejowych, które składają się na sieć powiązań mózgu racjonalnego18. Przy pewnej modyfikacji trybu życia i zachowania można nawet wyrównać nieprawidłowy poziom hormonów stresu i przekaźników obecnych w krwiobiegu w czasie oraz po reakcji stresowej. Ścieżka trzecia: dbanie o prawidłowe działanie mózgu racjonalnego W miarę jak mózg racjonalny zapisuje wspomnienia, uczy się i tworzy strategie, tworzą się nowe sieci z oryginalnymi połączeniami synaptycznymi, podczas gdy obecne sieci ulegają modyfikacjom. Przewlekły stres spowalnia te procesy19. Jeżeli podejmie się kroki w celu ich wzmocnienia poprzez aktywną stymulację wzrostu i aktywności mózgu racjonalnego, można powstrzymać efekty działania stresu przewlekłego. Ścieżka czwarta: Nastawianie zegara biologicznego Każdy oddział i pododdział naszego organizmu działa według pewnego zegara. W naszym ciele i mózgu znajdują się tysiące takich zegarów, stale regulowanych przez sygnały ładowania. Na te sygnały mają wpływ nawyki i tryb życia. Jeżeli zegary działają wadliwie, procesy biochemiczne i fizjologiczne w całym organizmie idą również w złym kierunku. Przewlekły stres rozregulowuje nasze zegary, a mózg staje się szczególnie podatny na uszkodzenia ze strony zaburzonych biorytmów.20 Gdy nastroimy nasze zegary według szczególnej diety, zmienionego trybu życia i zachowania, skompensujemy chaos wywołany przez stres. Ścieżka piąta: Łagodzenie przewlekłych stanów zapalnych Stany zapalne mogą kolidować z neuroplastycznością i prowadzić do nieodpowiednich i anormalnych połączeń synaptycznych21. Wprowadzenie pewnych modyfikacji do diety i trybu życia może zminimalizować stany zapalne, zmniejszyć przepuszczalność jelit (jedną z przyczyn stanów zapalnych), a także stanowić bufor chroniący przed stanami zapalnymi wywołanymi stresem. Ścieżka szósta: Zwalczanie insulinooporności Insulina ma wpływ na neurotransmisję oraz neuroplastyczność. Neuroplastyczność i działanie sieci w korze przedczołowej i hipokampie zależą ściśle od dostaw energii, więc cierpią, gdy poziom glukozy jest niedostatecznie regulowany22. Można zmniejszyć ryzyko wywołania insulinooporności poprzez wprowadzenie strategicznych zmian w diecie, programie ćwiczeń i trybie życia. Ścieżka siódma: Zwiększenie motywacji – przyjemność i nagroda Gdy kora przedczołowa reguluje nasze zachowanie, moduluje również obwody, które przetwarzają wrażenie przyjemności, nagrody i motywacji. Gdy ten proces działa niepoprawnie, może upośledzić odczuwanie przyjemności. Przewlekły stres może wywołać anhedonię23. Zmiany w sposobie zachowania i trybie życia mogą pomóc w ochronie układu odpowiedzialnego za odczuwanie przyjemności, utrzymując w nas determinację, radość i pozytywne podejście do życia. Ochrona przed stresem wymaga wielu małych zmian. Wyobraź sobie, że nasza bariera przed stresem to mur z cegieł. Każda cegła w takim murze jest ważna. Jedna odpowiada za zdrowe jelita, inna nastawia zegary w naszej wątrobie. Każda z nich zapewnia korzyści na innym poziomie, ale dopiero gdy połączymy wszystkie cegły i zsynchronizujemy ich poszczególne właściwości, tworząc zbitą ścianę, efekt będzie naprawdę potężny. Ochrona przed stresem wymaga wielu małych zmian. Małe zmiany dają efekt synergii, gdy je połączymy w całość. Wykorzystanie tej synergii tworzy silne fortyfikacje, chroniąc nas przed stresem. A więc zaczynamy!\nROZDZIAŁ 2 Jak lepiej dostosować emocje JAKI JEST SENS STRESU? Wyobraź sobie, że podano ci taką dawkę środka znieczulającego, która zniosła odczuwanie bólu. Zasypiasz na kanapie w salonie. Nagle do domu włamuje się napastnik, odcina ci maczetą prawą nogę i ucieka. Z rany tryska krew. Mimo że nie odczuwasz bólu, to w twoim ciele znajdują się pewne czujniki, które monitorują przepływ krwi. Uruchamiają się p o obciążającym organizm krwawieniu. Gorączkowo próbują naprawić sytuację, lecz jest już za późno. Nie udaje im się. Umierasz. Czy coś cię mogło uratować? C z as. Gdybyś nie był pod wpływem środka znieczulającego i odczuwał b ó l f i z y c z n y w momencie, gdy maczeta uderzyła w skórę i z a n i m rana zaczęła krwawić, ból wywołałby r e a k c j ę s t r e s o wą. Twój system wsparcia awaryjnego zostałby aktywowany szybciej. To by wystarczyło na dostarczenie takiej ilości krwi do mózgu, aby pozwolić ci dowlec się do telefonu i zadzwonić pod numer alarmowy. Tego rodzaju misja ratownicza jest o j e d e n k r o k do przodu przed spodziewaną utratą krwi. Gdybyś w y c z u ł obecność napastnika w swoim domu, nawet zanimbyś go zobaczył, twój mózg emocjonalny zareagowałby gwałtownie i wywołał r e a k c j ę s t r e s o wą. Od razu byłbyś przygotowywany na ewentualny atak ze strony napastnika. Rzuciłbyś się do swojego telefonu i albo zadzwonił na policję, albo uzbroił się w jakąkolwiek broń lub znalazł kryjówkę do czasu przyjazdu policji. Ta misja ratownicza to już d w a k r o k i do przodu przed spodziewaną utratą krwi. To również j e d e n k r o k przed spodziewanym odczuwaniem bólu. Mimo że ból i utrata krwi wyzwalają reakcję stresową, instynkt emocjonalny daje nam umiejętność p r z e w i d z e n i a bólu, zanim się pojawi. Zyskujemy na czasie. Nasz mózg emocjonalny wyewoluował w taki sposób, aby uratować nam życie, przyspieszając misję ratowniczą o trzy kroki. Zamiast reagować p o ataku, pomaga p r z e w i d z i e ć atak i p r z y g o t o w a ć nas na niego w najlepszy sposób. Ze wszystkich dróg, które prowadzą do reakcji stresowej, najczęściej spotykaną we współczesnym, zurbanizowanym świecie jest stres psychospołeczny – codzienne spotkania z nieuprzejmymi nieznajomymi, wymagający przełożeni czy nieoczekiwany korek w drodze do pracy. Stresory docierają do nas dzięki naszej reaktywności emocjonalnej. Przed wiekami dzięki temu zyskiwaliśmy na czasie i ratowaliśmy życie. Dzisiaj to zagrożenie. Labilny mózg emocjonalny, który postrzega zmarszczkę na wodzie jako tsunami, a kuksaniec łokciem jako trzęsienie ziemi, zamieni deszczowy dzień w nawałnicę. Z biegiem czasu nadaktywny mózg emocjonalny ma problem z powrotem do formy. Dużo łatwiej jest wrócić do normalności po tygodniu deszczu niż po tygodniu cyklonów. DOSTOSOWANIE EMOCJI Mózg emocjonalny to beczka prochu dla stresu psychospołecznego. Gdy się zapali, wyzwala reakcję stresową. Przewlekły stres obniża próg uruchomienia reakcji stresowej mózgu emocjonalnego. Tę beczkę prochu należy chronić przed zapłonem. W momencie gdy coś prowokuje nasz mózg emocjonalny, możemy to stłumić, obejść, zignorować lub oderwać od tego uwagę. Efektywne zastosowanie powyższych strategii wymaga dużej samokontroli. Lepsza samokontrola i samoregulacja może pomóc utrzymywać w ryzach pojawiające się negatywne emocje. Osoby, które wykazują się odpowiednią samokontrolą, zazwyczaj lepiej radzą sobie ze stresem. Postrzegają mniej sytuacji jako stresujące i reagują mniej gwałtownie w zetknięciu ze stresorem1. W badaniach obrazowych zidentyfikowano przynajmniej jeden obszar w mózgu racjonalnym, który odgrywa rolę w samokontroli, grzbietowo-boczną korę przedczołową (ang. dorsolateral prefrontal cortex – dlPFC)2. Bierze on również udział w samoregulacji, która jest szerszą formą samokontroli. Długotrwały stres w pracy jest powiązany ze zmniejszoną dlPFC3. Uszkodzenie dlPFC może spowodować większą podatność na depresję4. Osoby, które medytują, łatwiej poświęcają całkowitą uwagę jednemu przedmiotowi niż osoby, którym medytacja jest obca. Doskonalenie umiejętności odsuwania uwagi od czegoś, co powoduje ból emocjonalny, i przesuwanie jej na coś przyjemnego lub rozpraszającego może pomóc w dostosowaniu emocji. Długotrwała koncentracja i skupienie wymagają pewnego stopnia samokontroli. Kolejną strategią, która może uchronić nas przed wybuchem emocjonalnej beczki prochu, jest zmuszenie się do spojrzenia na prowokacyjną sytuację w nowym świetle, tak aby była mniej bolesna. Mowa tu o o c e n i e w t ó r n ej. W ocenie wtórnej może pomóc zdrowy mózg racjonalny5. Zdrowy mózg, dostosowując emocje, używa zazwyczaj kombinacji różnych strategii i często waga zdarzenia dyktuje dobór strategii, która tłumi mózg emocjonalny. Jeżeli ktoś mnie popchnął na ulicy, mogę zinterpretować to działanie jako nieumyślne, co uspokoi gniew. Jeżeli jestem świadkiem okropnego wypadku, mój umysł będzie próbował wymazać z pamięci ten widok, ponieważ nie może sobie inaczej wytłumaczyć tego, co zarejestrował6. Nasza strategia antystresowa, regulująca uczucia, obejmuje zarówno krótkoterminowe, jak i długoterminowe rozwiązania. Podejście krótkoterminowe skupia się na strategiach, dzięki którym możemy zdusić negatywne emocje, gdy tylko się pojawią. Podejście długoterminowe skupia się na sposobach treningu w celu nabycia ogólnie lepszej kontroli negatywnych emocji. ROZWIĄZANIA KRÓTKOTERMINOWE Racjonalność i reaktywność emocjonalna w zasadzie wzajemnie się wykluczają w warunkach stresu. Z tego powodu trudno się nam skoncentrować i myśleć logicznie, gdy jesteśmy zdenerwowani. Jeśli mózg racjonalny będzie ciągle zaangażowany, trudniej będzie pozbawić go kontroli uwagi i oddać pole uczuciom. Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Wolni_od_stresu-ebookRO/p1074487i1204025" target="_blank" title="Wolni od stresu [Mithu Storoni] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Wolni od stresu [Mithu Storoni] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Mental Health America | Sattas\nW związku z trwającą akcją militarną w Iraku i ciągłym zagrożeniem terrorystycznym dla kraju, obywatele amerykańscy doświadczają wielu silnych emocji. Dla większości ludzi intensywne uczucia niepokoju, smutku, żalu i gniewu są zdrowe i właściwe. Jednakże, niektórzy ludzie mogą mieć głębsze i bardziej osłabiające reakcje na wojnę. Może to być szczególnie w przypadku osób z poważnymi chorobami psychicznymi, takimi jak schizofrenia, choroba dwubiegunowa, depresja, problemy z nadużywaniem substancji, lęk lub zespół stresu pourazowego (PTSD).\nWażne jest, aby pamiętać, że ludzie reagują na traumę w różny sposób, i że każda osoba ma swój własny poziom tolerancji na trudne uczucia. W obliczu kryzysu osoba cierpiąca na chorobę psychiczną może doświadczać objawów swojego zaburzenia lub zauważyć pojawienie się nowych objawów.\nNiektórzy konsumenci, którzy przeszli przez taką sytuację, informują, że znaki ostrzegawcze są obecne. Oto kilka typowych oznak zbliżającego się nawrotu choroby:\nZakłócenie rutynowych czynności, takich jak uczęszczanie do szkoły lub udział w zajęciach rodzinnych\nZakłócenie snu lub nawyków żywieniowych, zaniedbanie wyglądu, trudności w koordynacji, niewielkie luki myślowe dotyczące ostatnich wydarzeń\nZmiany nastroju, uczucie braku samokontroli lub nadmierne pobudzenie, myśli samobójcze lub agresywne\nPrzyjmowanie postaw, które sprawiają, że inni myślą, że jest on/ona oderwany/a od rzeczywistości\nSłyszenie lub widzenie rzeczy, których inni nie słyszą lub nie widzą\nNiezdolność do odrzucenia pomysłu, myśli lub zdania\nProblemy z myśleniem lub jasnym wyrażaniem się\nDecyzja o niekontynuowaniu przyjmowania leków lub nieprzestrzeganiu planu leczenia (opuszczanie spotkań, itp.).)\nNiezdolność do cieszenia się rzeczami, które zazwyczaj są przyjemne\nNiezdolność do podejmowania nawet rutynowych decyzji\nRóżni ludzie mogą mieć różne znaki ostrzegawcze, więc bądź świadomy wszystkiego, co nie wydaje się normalne dla ciebie. Jeśli ludzie wokół ciebie zauważą jakieś zmiany, posłuchaj, co mają do powiedzenia. Być może w ogóle nie zauważyłeś zmian w swoim zachowaniu. Pamiętaj, aby powiedzieć lekarzowi lub zespołowi terapeutycznemu o wszelkich zmianach, zwłaszcza o rozmowach lub myślach samobójczych lub samookaleczeniach.\nNawet w niepewnych czasach, takich jak te, musisz brać czynny udział w zarządzaniu swoją chorobą. Kontynuuj plan leczenia, który opracowałeś z lekarzem lub zespołem terapeutycznym.\nPoddawaj się badaniom laboratoryjnym i psychologicznym, które zalecił ci lekarz\nPozostań w stałym kontakcie z grupą wsparcia lub dołącz do niej\nZgłaszaj wszelkie oznaki nawrotu choroby swojemu zespołowi terapeutycznemu\nAby przezwyciężyć obecny kryzys, wykorzystaj ludzi i narzędzia, które są dla Ciebie dostępne:\nZwróć się do rodziny i przyjaciół. Nie bój się prosić o pomoc.\ninformuj swojego lekarza i zespół terapeutyczny o tym, jak wojna wpływa na ciebie.\nKontaktuj się z grupami samopomocy i organizacjami wsparcia, które zajmują się pomaganiem osobom z poważnymi chorobami psychicznymi i związanymi z nimi problemami.\nUczestnicz w grupach rówieśniczych i innych programach, które mogą pomóc ci lepiej radzić sobie z chorobą, począwszy od ośrodków społecznych, a skończywszy na możliwościach mieszkaniowych, zatrudnienia i rekreacji.\nSzukaj jak najwięcej informacji o swojej chorobie i o tym, co musisz zrobić, aby wyzdrowieć.\nUżywaj komputera, aby uzyskać informacje o swojej chorobie oraz aby kontaktować się i wymieniać poglądy i doświadczenia z innymi osobami przechodzącymi przez tę samą sytuację.\nPozostań w kontakcie ze swoją duchowością, jeśli to pomoże ci poczuć się lepiej. Patrz optymistycznie na nadchodzące wyzwania.\nZnajdź to, co pomaga ci poczuć się lepiej. Proces odbudowy, zwłaszcza w czasach wojny i kryzysu, nie jest łatwy. Pozostań w pełni zaangażowany w proces, trzymając się swojego planu leczenia i szukając pomocy, której potrzebujesz, kiedy jej potrzebujesz.\nMental Health America ma kilka zasobów, aby pomóc Tobie i innym radzić sobie z krajowym kryzysem, przez który przechodzimy, w tym arkusze informacyjne na temat zespołu stresu pourazowego, depresji, radzenia sobie ze stratą bliskiej osoby, pomagania dzieciom w radzeniu sobie z wojną i innych tematów.\nWięcej informacji można uzyskać w lokalnym biurze Mental Health America lub w krajowym biurze Mental Health America.


kw. 10, 2022 | Jarek Mikołajczyk | Relacje\nEra Jazzu to festiwal wyjątkowy. Możemy powiedzieć, że każdy koncert pod szyldem era jazzu Aquanet Jazz Festival – to wydarzenie. Eskaubei & Tomek Nowak Quartet to skład, który wypełnił piątkowy wieczór. Był to bardzo dobry, szczególny koncert. Atmosfera Sali Wielkiej C.K. Zamek była dopełnieniem.\nSamo połączenie Hip Hopu z jazzem, nie powinno nikogo dziwić – to przecież naturalne źródłowe kompilacje, nadal jednak dziwi. Jakby nigdy nie było: Herbie Hancocka, Milesa Davisa, ICP, GURU i wielu innych mistrzów. Dobrze się stało, że Dionizy Piątkowski powierzył wieczór otwarcia tej właśnie załodze. Był to gęsty, mocny i osadzony w najlepszej polskiej tradycji jazzowej koncert.\nJak zapowiedział szef festiwalu wydarzenie miało szczególny wydźwięk już w założeniach. Planowano, występ maestro Zbigniewa Namysłowskiego, niestety jego odejście wymusiło zmiany. Decyzja zaproszenia ekipy Bartłomieja Skubisza i Tomka Nowaka była dość szybka, choć jak przyznał Piątkowski – nieoczywista. Drugim szczególnym tłem koncertu była wojna w Ukrainie. Dochód z koncertu przeznaczony został na wsparcie uchodźców z Ukrainy.\nDwa istotne motywy wyznaczające szczególny charakter koncertu: wojna i pamięć o Namysłowskim wybrzmiewały bardzo mocno.\nZostawmy na razie tło, a przede wszystkim dywagacje o łączeniu hip hopu z jazzem – to raczej temat na esej lub felieton.\nZacznijmy od tego, że Quarter nie oznacza czwórki muzyków na scenie. Tradycje zaznaczył między innymi poznański Kwartet Jorgi, który w praktyce bywał często triem, albo duetem. Sześciu facetów, tak wyglądał zestaw sceniczny na piątkowy wieczór.\nPierwszy kawałek pozwolił rozpędzać się jazzowej maszynie. Wprowadzenie w przebieg zdarzenia przez Eskaubei pozwoliło przyjąć to co następowało dźwiękowo. Lider Kwartetu ze swoją trąbką i grający na klawiszach Kuba Płużek od początku przejęli instrumentalną narrację na swoje barki. Ciekawe ramy rytmiczne budowali rzecz jasna: Alan Wykpisz na gitarze basowej oraz Maksymilian Olszewski na bębnach. Szósty do tej rozgrywki; Wojtek Długosz jako DJ Producent Mr Krime podtrzymywał puls kiedy Olszewski koncentrował się na pojedynczych uderzeniach, a Wykpisz grał solówki. Obecność dźwiękowa Mr Krime była zresztą niezwykle efektywna także poprzez ważne sample głosowe i nie tylko.\nDobrym startem w koncert był „New Reality” z albumu “Tego chciałem”. Kawałek z niemal bebop-owym “pocięciem” rytmicznym, gdyby Alan Wykpisz grał tu na kontrabasie zamiast gitary basowej, energetycznie i dynamicznie warstwa instrumentalna poniosłaby nas Wschodnie Wybrzeże w lata 40. XX wieku. Wprawdzie Tomasz Nowak inaczej prowadzi tu trąbkę niż Fast Navarro w „Boperation”, piano Płużka też nie wchodzi dokładnie w “stride”, ani duże interwały Theloniousa Monka, jest jednak ta świeżość i energia z jaką mistrzowie bebopu tworzyli nowe realia jazzu. Obecność skreczy i Mr Krime za deckami dały trochę wolności perkusiście. Tekst o nowej rzeczywistości, o tym, że “na moje koncerty już nie przychodzą żadni hiphopowcy”...\nI trochę jak z braga:\n“U was płoną mosty,\nu mnie płoną słowa w wersach\nnie trzeba mi Polo Cocty żeby w tym freestyle przetrwać”.\nNa razie jeszcze nie robiło się poważnie. Jednak zapowiedź “Muzycznego Tyrmanda” dała fanom formacji znak, że teraz popłynie ważny set i będzie sporo jazzowych opowieści. Samplowanie przez Długosza: Beaty Tyszkiewicz i Andrzeja Łapickiego z filmu “Naprawdę wczoraj” przeniosło do czasów lat 60. XX. w. Eskaubei wracając do źródeł RAP-u melorecytuje Tyrmanda, a raczej inspirowany powieścią Leopolda “Siedem dalekich rejsów” opowiada historię. Świetnie brzmiące, oszczędne piano Płużka i niezwykle precyzyjne, selektywne uderzenia pałek Olszewskiego, budowały motorykę utworu. Trąbka snuła malownicze muzyczne tło. Bas „siedział” i taka właśnie tu jego rola. Powolna narracja Skubisza, raczej mimowolnie i niekoniecznie słusznie, kojarzyła się z Gilem Scottem Heronem. Paradoksalne skojarzenie, bo utwór z klimatem niezwykle polskim. Stało się jasnym na tyle, że gdyby nie nieco “śmietankotowarzyska jazzowa” atmosfera Sali Wielkiej piszący te słowa już by wrzasnął: “Opowiedz mi”!…bo w tym momencie niczego innego muzycy nie mieli prawa zagrać. Wiedzieli o tym dobrze – sami ustawiali tracklistę.\nPopłynął ten sztandarowy utwór. Tu instrumentaliści pozwolili sobie grać szeroko, a raper jak walec powoli rozwijał opowieść, raczej prośbę o opowieść. Historia jazzu, nie tyle polskiego co słyszanego i widzianego z Polski z elementami emigracji zarobkowo-artystycznej. Wokalista zwraca się tu z prośbą do starszego kolegi, może nawet mistrza – “Opowiedz mi o Milesie na Jamborce i o Stańce w Tygmoncie”\n…Te historie, których część była udziałem niektórych widzów – wspomnienia zawsze budzą spore emocje.\nKoncert nabrał nie tylko energii i tempa, emocjonalnie pojawiało się to gęste powietrze między sceną, a sporą częścią słuchaczy. To właśnie, to powietrze, o które chodzi na koncercie. Pierwszy potężny moment koncertu, to kawałek “Miles gra”. Bardzo osobista opowieść o znaczeniu geniuszu Milesa i jego muzyki dla rapującego Skubisza, wielu obecnych na sali mogło się utożsamić z tymi godzinami: “trzecia nad ranem Miles gra”.\nPrzywodząca na myśl “Kind of Blue” spowolniona pulsem muzyka i monotonna, niemal powtarzalna recytacja, w Poznaniu miażdżyła podskórnie słuchacza. Jakby samo wspomnienie Milesa wymagało perfekcyjnej gry od instrumentalistów. Mimo woli aparaty słuchowe widowni wyłapywały teraz najostrzej Tomasza Nowaka.\nDelikatność, asceza i gra dźwiękiem równoważna z grą ciszą. Ten poznański “Miles gra” pokazał dobitnie, że choć stylistycznie i formalnie to dwie różne trąbki: Stańko, wspomniany we wcześniejszym utworze, jeśli doczeka się następcy to za parę lat będzie nim właśnie Nowak. (Rzecz jasna opowieść z tego poematu nie o Stańce – asocjacje bywają jednak mimowolne lub intuicyjne). Klimat rosnącego powoli kawałka, jakiegoś niedokończonego koła wyrwanego z bolera, podbijały wysoko brzmiące, niemal pojedyncze uderzenia, pałek. Skromny zestaw Olszewskiego nie siał ściany dźwięków, perkusja stała się niezwykle pastelowym instrumentem, nieco fusionowe klawisze dopełniały i wszystko w tym kawałku stało się niemal mistyczne. Dzięki temu fragmenty melorecytacji pozostały kompletnie niezmącone. Eskaubei dał i w Poznaniu czas na popisy wirtuozerskie kwartetu, kiedy jednak mówił, to słowa były ważne.\n“On był geniuszem, ja partaczem,\nale czy przez to muszę zachowywać się inaczej?\nWcale nie! Bo to nie zwalnia mnie z walki\nobok słów kopalnia,\nwięc po co mam używać kalki”\nKolejne niezwykłe utwory wieczoru, świetnie rozwinięte w wersji koncertowej to: “Chłód vs. ciepło” i utwór „z repertuaru” Air Condition.\nPierwszy motorycznie zbliżony do niektórych kawałków Can, tyle, że zamiast basu Czukaya – monument rytmu tworzyły niskie dźwięki krótkich, powtarzanych uderzeń piana, podobnie bywa u Satoko Fujii lub Jamiego Safta. “Chłod vs. ciepło” Kuby Płużka to brawurowo, ale bez popisów wykonana opowieść, którą odnosząc do obecnej sytuacji za wschodnią granicą, mocno zbudował jazzujący Skubisz. Bardzo emocjonalna tym razem opowieść, nie przeszkodziła wokaliście zostawić miejsca na rozegranie się zespołu. Jeden z tych momentów gdy ciary na plecach…\nKawałek „z repertuaru” Air Condition – Zbigniewa Namysłowskiego był świetnym wspomnieniem mistrza. Tu ogień wprowadziły między innymi sample. Technologia, która pozwala na obecność tych, których już z nami nie ma. Zdecydowanie, każdy z muzyków, jak to dzieje się przy okazji jazzowego grania miał kilka mocnych momentów. Koncert jako całość, nawet jeśli trochę zabrakło: “Małych miast” w trackliście, mistrzowsko sklarował utwór “Będzie dobrze”. Tego optymistycznego akcentu na koniec, po kilku momentach, w których w oczach pojawiły się łzy wzruszenia lub poruszenia potrzebowała publika.\nW próbie opisania koncertu zabrakło zapewne: zachwytów nad pracą prawej ręki Kuby Płużka, nad niektórymi dmuchnięciami trąbki Nowaka, uderzeniami w blachy przez Olszewskiego, czy groovem jaki podawał bass. Wszystkie te niepowtarzalne momenty wraz „ze skrobaniem płyt” przez Mr Krime i zabawą słowem przez Eskaubei złożyły się jednak na niezwykle spójną całość. Trzeba przyznać, że ten dedykowany Ukrainie i Namysłowskiemu koncert – wpisał się w pamięć wielu słuchaczy i historię Aquanet Jazz Festivalu 2022 niesamowitą energią i doskonałymi brzmieniami. Wydaje się, że pisanie o wirtuozerii muzyków, którzy po prostu są mistrzami swoich instrumentów byłoby nietaktem. Zwłaszcza, że sami akcentowali sytuację w Ukrainie i pamięć o Namysłowskim a nie siebie. Parafrazując tytuł utworu finałowego – Było dobrze. Momentami bardzo, a czasem było Pięknie.


Wanilia i Kardamon: Placki ziemniaczane Babci Zosi\nJakiś czas temu otrzymałam świetną paczuszkę od firmy SYS w ramach współpracy, na pierwszy rzut poszły placuszki ziemniaczane klasyczne, chciałabym się dziś z Wami podzielić opinią... placki ziemniaczane z torebki? pierwsza myśl pewnie nie będą nam smakować, no ale nic robimy .......-:)\nTak jak w przepisie, dodałam od siebie tylko jedno duże jajko od szczęśliwej kurki, posiekaną małą cebulkę i troszkę przyprawy do ziemniaków, aby było bardziej wyraziście w smaku.\nW składzie takich placuszków znajdują się :\nWiec składniki naturalne, za to duży plus, przygotowuje się je łatwo i szybko.\nJestem raczej wybrednym stworzeniem nie lubię gotowców, ciężko trafić w mój kulinarny gust, ale tymi placuszkami byłam mile zaskoczona,pachniało jak świeżo tartymi ziemniakami!\nSą złociste i niczym nie różnią się od tych przygotowanych od A do Z w domu.\nZjedliśmy wszystkie i było nam mało!\nMożna je podać z dowolnymi dodatkami,ketchupem, sosem czosnkowym,tatarskim, śmietaną\nMy wolimy bez niczego-takie są dla nas najlepsze!\nOpakowania produktów są estetyczne zgrabne, z wygodnym zamknięciem i przezroczystym okienkiem,\nczy produkty firmy SYS są faktycznie takie idealne? otóż nie, jak dla mnie opakowania mogłyby być ciut większe! ;-)\nJeśli chcecie zapoznać się z większą ofertą tej firmy zapraszam do sklepu internetowego:\nJa na pewno będę częstym gościem....\nAutor: Agata.S o 10:56:00\nEtykiety: Obiad, SYS, Testowanie\nZ Majeczką w kuchni 8 listopada 2014 12:44\nNie próbowalam ich produktów, ale wygladaja smacznie te placuszki\nAgata.S 8 listopada 2014 13:36\nMarta polecam produkty tej firmy...:)\nAgnieszka 8 listopada 2014 14:46\nA ja lubię taki wygodne paczuszki, jak spotkam w sklepie na pewno kupię, by wypróbować :-) Czekam na kolejne opinie.\nCzas na obiad 9 listopada 2014 11:50\nFajnie wiedzieć i mieć pod ręką ekspresowe dania, czasem są takie dni, kiedy takie produkty ratują posiłek :) świetna recenzja!\nAgata.S 9 listopada 2014 12:18\nTak to prawda czasem tak jest że nie ma się czasu ugotować coś zwykłego to takie dania są świetna a jeszcze jak wychodzą smacznie to aż chce się jeść!\nFit kotleciki z indyka i cukinii (bez jajek i bułki)


Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 3 Bytom ul. Powstańców Śląskich 2 uczę się z serwisem www.cousowy.pl\ntel. (032) 281-10-52\n- klasa o kierunku humanistycznym\n- klasa o kierunku ogólnym\n- klasa o kierunku sportowym o profilu\nlekkoatletyki i judo\nW latach trzydziestych w gmachu naszej szkoły mieściły się instytucje niemieckiej wojskowej służby zdrowia. Zaraz po wojnie budynek przeznaczono na placówki oświatowe. Początkowo działały w nim dwie szkoły - numer 22 i 13. Potem pozostała tylko SP 13, która otrzymała imię Tadeusza Kościuszki i samodzielnie istniała do 1984 roku.\nPrzez półwiecze istnienia szkoła przecho- dziła różne etapy modernizacji. W 1976 roku SP 13 otrzymała status szkoły sportowej. Utworzono wtedy klasy o profilu lekkoatle- ty cznym i koszykarskim, w czym pomógł HKS Stal-Bobrek. Do naszej szkoły chodził m.in. Mariusz Bacik - zawodnik "Bobrów". Do dwóch dyscyplin z czasem dołączyło "judo". We wrześniu 1999r zgodnie z reformą szkolni ctwa w naszej szkole powstało Publiczne Gimnazjum nr4.\nW Liceum Ogólnokształcącym istnieje możliwość realizacji indywidualnego toku nauczania.\nNasza biblioteka isnieje już 55 lat. Najstarsze książki pamietają początek ubiegłego wieku. Bogaty księgozbiór biblioteki liczy ponad 18 tys. woluminów. Czekają na was 4 stanowiska komputerowe z dostępem do Internetu. Zapraszamy do odwiedzin w godz. 8.00 do 16.00.\nW 1976 roku SP nr.13 otrzymała status szkoły sportowej i jest nią do dziś! Przez te wszystkie lata wychowała wielu sportowców. Uczniowie naszej szkoły osiągali i osiągają wiele sukcesów.\nObecnie w ZSO nr.3 istnieją klasy sportowe o profilu:\nSport - rozmaite formy aktywności fizycznej i umysłowej, podejmowane dla przyjemności\nOd rekreacji sport różni się tym, że uprawianie go jest związane z przestrzeganiem szeregu reguł obowiązujących w danej dyscyplinie.\nSport to najtańszy i najprostszy sposób zapobiegania wielu schorzeniom.\nRuch jest dobry na wszystko - poprawia nie tylko ogólną kondycję organizmu, pozwala również odreagować stres i zapomnieć o codziennych kłopotach. Wiadomo również, że sport uczy młodych samodyscypliny i poważnego podchodzenia do obowiązków.\nNasza prezentacja w informatorze - Zespół Szkół Ogólnokształcących nr 3.


SpinApp - Tworzenie aplikacji mobilnych\nSpecjalizujemy się w tworzeniu wysokiej klasy, nowoczesnych, a zarazem zaawansowanych technologicznie aplikacji. Wiele lat doświadczenia sprawia, iż dostarczamy naszym Klientom aplikacje hybrydowe w pełni dostosowane do ich potrzeb oraz preferencji. Zajmujemy się projektowaniem, testowaniem, a także dystrybuowaniem wyłącznie pewnych projektów, stworzonych na bazie specjalistycznego oprogramowania oraz wytycznych naszych Klientów.\nJesteśmy młodym, prężnie rozwijającym się zespołem, pełnym nie tylko zapału, ale również pomysłów. Nie boimy się wyzwań i z największą przyjemnością podejmujemy się każdego z nich – niezależnie od trudności. Stale poszerzamy naszą wiedzę z zakresu szeroko pojętych aplikacji mobilnych. Jesteśmy otwarci na wszelkiego rodzaju „nowinki” techniczne, a także elastyczni na potrzeby naszych Klientów. Naszym celem jest pełne zadowolenie Zleceniodawcy.\nPierwszym krokiem w zakresie budowy wysokojakościowej aplikacji jest dokładna analiza potrzeb oraz oczekiwań Klienta. Wspólnie omawiamy każdy szczegół z uwzględnieniem specyfikacji i funkcjonalności projektu. Jesteśmy w stałym kontakcie ze Zleceniobiorcą na każdym etapie współpracy.\nBudowanie i testowanie aplikacji\nWszystkie aplikacje tworzymy z pomocą nowoczesnych, zaawansowanych technologicznych narzędzi oraz bibliotek. Kod na bazie którego powstaje projekt jest zorientowany obiektowo, zaś sama aplikacja podzielona na logiczne moduły – dzięki temu jej rozbudowa jest nie tylko prosta, ale również szybka.\nPrzekazanie aplikacji Klientowi\nPo niezbędnych testach i ostatnich poprawkach aplikacja trafia w ręce naszego Klienta. Wraz z nią Zleceniodawca otrzymuje pełną dokumentację. Co więcej, wszystkim naszym Klientom oferujemy darmowe konsultacje przez pierwszy miesiąc od momentu wdrożenia aplikacji na Google Play, App Store bądź Windows Phone.\nNa swoim koncie mamy już szereg realizacji. Z wybranymi projektami mogą zapoznać się Państwo poniżej.\nIle zapłacisz za swoją aplikację?\nCena aplikacji zależna jest od jej specyfikacji oraz funkcjonalności. Poniższy cennik uwzględnia jedynie podstawowe projekty. Aby dokonać szczegółowej wyceny projektu zapraszamy Państwa do kontaktu.\nWariant podstawowy 2 000 - 5 000 zł\nAplikacja mobilna na trzy systemy\n(Android, iOS oraz Windows)\nIntegracja z WWW / API\nPodstawowy zakres funkcjonalności\nWdrożenie Google Play, App Store oraz Windows Phone\nCzas realizacji od 2 tyg. do 1 m-ca\nWariant rozszerzony 5 000 - 20 000 zł\nIntegracja z WWW lub API\nRozszerzony zakres funkcjonalności\nCzas realizacji od 1 m-ca do 3 m-cy\nWariant zaawansowany od 20 000 zł\nZaawansowana integracja z WWW lub API\nZaawansowany zakres funkcjonalności\nCzas realizacji powyżej 3 m-cy\nSpinApp – skuteczne wsparcie Twojego biznesu.\nMasz pytania, wątpliwości, a może potrzebujesz wyceny? Zapraszamy Państwa do kontaktu z naszymi specjalistami przy użyciu poniższego formularza kontaktowego.\n2017 © SpinApp. All rights reserved.\nul.Wilanowska 16/20, 00-422 Warszawa\nTel: +48 519 670 415


pomysł na śniadanie | Jedzonko bobasa pomysł na śniadanie – Jedzonko bobasa\nŚniadaniowe babeczki z kuskusem\n2 marca 2016 12 lipca 2016 kasiek\tJajka, Po 12 miesiącu, Śniadanie\tbabeczki jajeczne, babeczki śniadaniowe, babeczki z kaszą kuskus, pomysł na śniadanie, śniadanie dla dziecka\tLeave a comment\nCzasami brakuje nam pomysłów na smaczne śniadanie, które jednocześnie jest szybkie w przygotowaniu. Ponieważ wczoraj kupiłam kuskus postanowiłam to wykorzystać. Zrobiłam babeczki jajeczne, które są bardzo sycące. Po zjedzeniu dwóch takich babeczek nie czułam głodu aż do obiadu 🙂 Ola też długo była najedzona. Można dodawać do nich praktycznie wszystko… 🙂 Składniki (na ok 10 babeczek): […]\n21 czerwca 2015 12 lipca 2016 kasiek\tJajka, Kolacja, Po 12 miesiącu, Śniadanie\tomlet, omlet włoski. blw, pomysł na śniadanie, śniadanie, szybkie śniadanie dla malucha\tLeave a comment\nWłoskie smaki to coś co wiele dzieci bardzo lubi. Omlet ze świeżą bazylią i pomidorami jest idealny na śniadanie i kolację a z dodatkiem wędliny może również być smacznym obiadem Składniki: 1 jajko (dla dużych łakomczuchów polecam użyć 2 jajka) 6 listków świeżej bazylii ćwiartka pomidora 2 plasterki żółtego sera 1/2 łyżeczki suszonego oregano masło, […]


Kod Rabatowy Rikoland | październik 2021 | Promocje, Rabaty, Zniżki, Wyprzedaż - Sales and Shopping\nZastanawiasz się gdzie znajdziesz kod rabatowy Rikoland? Chcesz wiedzieć kiedy będzie promocja Rikoland i jakie będą zniżki w Rikoland? Interesuje Cię kiedy wyprzedaż Rikoland kolekcji wiosna-lato lub jesień-zima? Chcesz mieć wiadomość o tym, czy marka Rikoland dołączyła do akcji Weekend Zniżek, Stylowe Zakupy, Szaleństwo Zakupów, Extra Zakupy czy I Love Shopping oraz czy jest dostępny kupon rabatowy Rikoland? Jesteś ciekaw czy w najbliższym czasie będzie nowa kolekcja Rikoland? Chcesz orientować się kiedy jest Black Friday 2021 i jaki jest rabat Rikoland z tej okazji?\nPromocje i wyprzedaże Rikoland\nRikoland: 15% zniżki na karmy dla zwierząt w pakietach\nRikoland: do 35% zniżki na karmy i akcesoria dla zwierząt - Złota Jesień\nRikoland: wyprzedaż do 35% rabatu na wybrane produkty dla zwierząt\nRikoland: do 38% rabatu na wybrane produkty dla zwierząt - Wakacyjne Wietrzenie Magazynu\nRikoland: do 15% zniżki na zestawy karmy dla zwierząt\nRikoland: do 35% rabatu na karmy i akcesoria dla zwierząt\nNajczęściej zadawane pytania dla marki Rikoland\nJakie marki znajdę w sklepie Rikoland?\nRikoland sprzedaje produkty pod marką własną.\nGdzie mogę kupić produkty marki Rikoland?\nProdukty marki Rikoland można kupić w sklepie internetowym.\nGdzie znajdę kod rabatowy do Rikoland?\nJest kilka opcji znalezienia kodu rabatowego do Rikoland. Kod rabatowy do Rikoland możecie znaleźć bezpośrednio na stronie Rikoland lub w serwisach internetowych takich jak Sales & Shopping. Najczęściej informacja o kodzie rabatowym znajduje się na banerze na stronie głównej, czasami jest on widoczny przy opisie każdego produktu. Niektóre marki przygotowują specjalną stronę Landing Page, gdzie umieszczają kody rabatowe.\nJak wykorzystać kod rabatowy Rikoland?\nAby wykorzystać kod rabatowy do Rikoland należy wykonać następujące kroki\nKiedy wyprzedaż w Rikoland kolekcji wiosna-lato?\nLetnia wyprzedaż Rikoland zazwyczaj zaczyna się w czerwcu i trwa nawet do początku września. Nie należy zwlekać jednak z zakupami do końca wyprzedaży, ponieważ najlepsze produkty są wyprzedawane na samym początku. Wyprzedaż sezonowa Rikoland zawsze przyciąga do sklepu więcej osób. Wielu ludzi czeka z zakupami, aż pojawi się letnia wyprzedaż w Rikoland ponieważ chcą zrobić rozsądne zakupy w przystępnej cenie.\nKiedy wyprzedaż w Rikoland kolekcji jesień-zima?\nZimowa wyprzedaż Rikoland zazwyczaj rozpoczyna się zaraz po Świętach Bożego Narodzenia i trwa nawet do końca lutego. Nie powinniśmy jednak czekać z zakupami do końca wyprzedaży, ponieważ najciekawsze produkty są kupowane w pierwszych dniach wyprzedaży. Wyprzedaż sezonowa Rikoland przyciąga zazwyczaj więcej klientów. Dużo osób czeka z zakupami, aż pojawi się zimowa wyprzedaż w Rikoland ponieważ nie chcą przepłacać za coś, co mogą mieć taniej później.\nKiedy Black Friday 2021 w Rikoland?\nPromocje na Black Friday 2021 (Czarny Piątek 2021) w Rikoland zazwyczaj rozpoczynają się w okolicach ostatniego piątku listopada (26 listopada 2021), wówczas prawdopodobnie pojawi się także kod rabatowy na Black Friday 2021 w Rikoland. Niewykluczone jest, że pierwsze okazje w sklepach pojawią się już na początku listopada, ponieważ niektóre marki uruchamiają kampanię Black Weeks przez cały listopad, Black Week w ostatnim tygodniu przed Black Friday, czy Black Weekend obejmujący weekend od Black Friday do Cyber Monday.\nKiedy Cyber Monday 2021 w Rikoland?\nPromocje na Cyber Monday 2021 w Rikoland prawdopodobnie pojawią się w poniedziałek 29 listopada 2021, jest to pierwszy poniedziałek po Black Friday 2021. Z tej okazji marki najczęściej przygotowują specjalny kod rabatowy na Cyber Monday.\nCzy w Rikoland jest darmowa dostawa?\nIdź do Rikoland\nRikoland Sklep Online


III edycja INVEST-PARK Business Mixer za nami! | Kapitał Dolnoślaski\n19 czerwca 2017 Możliwość komentowania III edycja INVEST-PARK Business Mixer za nami! została wyłączona Aktualności Like\nW jednym z największych spotkań B2B w kraju wzięło udział 250 przedsiębiorców z całej Polski. Do szybkich prezentacji biznesowych zasiedli zarówno przedstawiciele globalnych koncernów, jak i małych oraz średnich firm. Organizatorem spotkania była Wałbrzyska Specjalna Strefa Ekonomiczna.\n– Chcemy budować dobry klimat inwestycyjny i pokazać, że strefa to również szansa dla tych, którzy działają poza nią – mówi Maciej Badora, prezes wałbrzyskiej strefy. – Business Mixer jest okazją dla polskich małych i średnich przedsiębiorstw do nawiązania współpracy ze strategicznymi inwestorami, działającymi na naszych terenach. Dla globalnych koncernów z kolei, do znalezienia krajowych poddostawców i kooperantów.\n– Po poprzedniej edycji nawiązaliśmy relacje z partnerami, którzy świadczą dla nas obecnie usługi. Mam nadzieję, że zdobyte dzisiaj kontakty również zaowocują stałymi zleceniami – mówi Marcin Hołdys, prezes firmy THT, produkującej opakowania przemysłowe. – Na pewno weźmiemy udział w kolejnej odsłonie wydarzenia.\nW drugiej, networkingowej części spotkania, uczestnicy mieli okazję poznać szczegóły ofert wybranych partnerów biznesowych oraz nawiązać relacje z osobami, z którymi nie spotkali się przy stołach.\n– Już po raz trzeci uczestniczymy w Business Mixerze. Cechą wspólną wszystkich edycji jest duża liczba zdobytych kontaktów, które później przekładają się na ilość naszych kontrahentów – podkreśla Piotr Kuchta z firmy TechPlast, zajmującej się przetwórstwem tworzyw sztucznych.\nbusiness mixer, firmy, maciej badora, przedsiębiorczość, stadion wrocław, wałbrzyska specjalna strefa ekonomiczna, wsse\nAktualności III edycja INVEST-PARK Business Mixer za nami!\nRafał Dutkiewicz uhonorowany prestiżową, niemiecką nagrodą


Rygiel dolny układu blokady drzwi DL-O 17 020-01\nRygiel dolny układu blokady drzwi DL-O 17 020-01\nKategoria: WAGONY OSOBOWE – wyposażenie Tagi: blokadą, DL-0 17 020-02, DL-017 020-01, drzwi, rygiel dolny, wagon\nRygiel dolny układu blokady drzwi DL-O 17 020-00 stosowany jest w wagonach osobowych z drzwiami typu łamanego.\nRygiel dolny lewy – nr kat. DL-O 17 020-01\nRygiel dolny prawy – nr kat. DL-O 17 020-02\nSprężyna rygla dolnego – nr kat. DL-O 17 020-03\nPOSIADAMY DOPUSZCZENIA Z CBK !!!


Rodzice a nauczyciele\nWspółpraca rodziców i nauczycieli nie należy do najprostszych. Często brakuje w niej skutecznej komunikacji i porozumienia. Jednak warto postarać się o uzdrowienie tej relacji, bo cele pedagogów i rodziców są przecież zbieżne.\nEdukacja bezpowrotnie wkroczyła w erę cyfrowej rewolucji. W szkołach przybywa komputerów, tablic interaktywnych, a nawet tabletów. Dzieci na co dzień korzystają z Internetu, smartfonów, mediów społecznościowych i telewizji.\nCzego Jaś nauczy się za młodu, w tym Jan będzie świetny. Może warto więc zadbać o edukację finansową dzieci, by uchronić je przez przykrymi skutkami złego zarządzania pieniędzmi w przyszłości.\nDziecko, szczególnie w bardzo młodym wieku, wykazuje ogromne zainteresowanie otaczającym go światem. Jak odkryć uzdolnienia dzieci i jak je odpowiednio rozwijać, by wychować geniusza? zobacz wskazówki eksperta.\nZmiany w szkole od września\nW tym roku szkoła szczególnie przygotowuje się do nowego roku szkolnego, bo będzie on obfitował w zmiany, które wzbudzają wiele zarówno wśród uczniów i ich rodziców, jak i nauczycieli. Do liceów trafi pierwszy rocznik ze zreformowanego gimnazjum.\nChociaż dzieci uwielbiają wakacje, bywa że nudzą się, zwłaszcza gdy pogoda nie dopisuje. Zobacz jak urozmaicić dzieciom czas wakacji, a przy okazji połączyć zabawę z edukacją i rozwojem swoich pociech.\nO nauce w wakacje\nW trakcie wakacji mało kto myśli o szkole i nauce. Warto jednak zainteresować dziecko nauką nawet w wakacje, zwłaszcza że pogłębianie wiedzy w lato wcale nie musi być nudne i odbywać się kosztem wolnego czasu i wypoczynku.\nWakacyjny rozwój dziecka\nWakacje to dla dzieci czas odpoczynku od szkoły, jednak nie oznacza to, że nie mogą się one w tym czasie uczyć nowych rzeczy. Do walizki na wymarzony urlop z całą rodziną warto zabrać kreatywne gry i zabawy.\nCzy dziecko wie czym są pieniądze?\nPieniądze, praca, zarabianie – są to pojęcia abstrakcyjne. Dla nas, dorosłych, są oczywiste. Ale dzieci niekoniecznie muszą prawidłowo rozumieć niuanse związane ze zdobywaniem, wydawaniem i zarządzaniem pieniędzmi.\nRozwijający kontakt z muzyką\nInteraktywne zajęcia muzyczne mogą korzystnie wpłynąć na rozwój mózgu maluchów zanim jeszcze zaczną one mówić i chodzić. Dzieci uczestniczące w takich zajęciach częściej się usmiechają i lepiej komunikują się z otoczeniem.\nPowodzenie dziecka w pierwszym okresie nauki jest gwarancją jego przyszłych szkolnych osiągnięć. Warto pomóc dziecku w dobrym starcie w szkole i harmonijnej adaptacji w nowym środowisku. Z pomocą przychodzi kurs nauki pisania.\nPuzzle a wyobraźnia przestrzenna\nWyobraźnia przestrzenna dziecka jest istotna dla rozwoju przyszłych umiejętności matematycznych, technicznych i poznawczych. Okazuje się, że może ona być lepsza, gdy angażujemy dziecko w układanie puzzli.\nUmiejętność rozwijania w dziecku wyobraźni nie jest łatwą sztuką w czasach, gdy telewizja i gry komputerowe podają mu obrazy jak na tacy. Ułatwienia tego zadania podjęła się fundacja Mówimy Obrazami, która wprowadza rewolucję na rynku kolorowanek.\nJak mówić językiem akceptacji\nZmienna inteligencja u nastolatków\nMamy skłonność do oceniania inteligencji dzieci już w początkowym okresie ich rozwoju, tymczasem z najnowszych badań wynika, że inteligencja wciąż może się u nich kształtować. Wykazały to brytyjskie badania.\nZastanów się nad osobowością swojego dziecka. Czy jest elastyczne, czy raczej trudno przystosowuje się do nowych sytuacji? Jak przeżywa sukcesy i porażki ? Jak reaguje na rywalizację? Czy lubi nowe wyzwania?\nZ góry ustalone reguły znacznie ułatwiają funkcjonowanie każdej grupy społecznej, w tym także rodziny. Często zapobiegają nieporozumieniom i konfliktom, ustalają normy postępowania, wyznaczają granice.\nCentralny Basen Artystyczny zaprasza dzieci i rodziców na spotkania z książką na wolnym powietrzu. Podczas „Czytania na trawie” aktorzy udowodnią, że książki nie muszą być nudne, że wspólne czytanie to naprawdę dobra zabawa.


Zdrowe wędliny zrobione we własnym ogrodzie | KobietaWieLepiej.pl\nWędzeniem nazywamy rodzaj obróbki cieplnej, podczas której nasz produkt zostaje poddawany działaniu ciepła i związków chemicznych znajdujących się w dymie. Gwarancją skutecznego wędzenia jest zatem ciepło i dym powstające podczas spalania drewna, trocin lub wiórów przy niewielkim dostępie powietrza.\nChcąc cieszyć się zdrowymi wędlinami zrobionymi we własnym ogrodzie warto zainwestować w atrakcyjną wędzarnię ogrodową, którą można przygotować samodzielnie lub zakupić jako gotowy produkt. Jednym z modeli najczęściej wybieranych na rynku jest naturalna wędzarnia drewniana oferowana przez sklep ePraktyk.pl.\nPrezentowana wędzarnia ogrodowa wykonana została z wytrzymałych desek świerkowych pochodzących z polskich, bieszczadzkich lasów. Ręcznie wykonaną wędzarnię wyposażono w ergonomiczny daszek z możliwością zdejmowania go, który umożliwia nam zachowanie pełnej kontroli nad procesem wędzenia wędlin i mięsa.\nKonstrukcja drewnianej wędzarni ogrodowej wzmocniona dodatkowymi wkrętami, zaś w komorze zastosowano specjalny deflektor gwarantujący równomierne rozprowadzanie dymu.\nWażną kwestią, na którą warto zwrócić uwagę podczas wyboru odpowiedniej wędzarni drewnianej jest jej mobilność i możliwość przenoszenia w dowolnie wybrane przez nas miejsce. Decydując się na zakup produktu w sklepie ePraktyk.pl możemy mieć pewność, że w prosty sposób umieścimy ją zarówno w ogrodzie, jak również na tarasie, bez obaw o to, że zabierze zbyt dużo miejsca.\nCo więcej, prezentowana wędzarnia ogrodowa drewniana sprzedawana jest w zestawie z komorą wędzarniczą z daszkiem, paleniskiem z rurą i kolankami, kijkami do wieszania wędzonki, jak również specjalnymi, funkcjonalnymi hakami.\nNiesamowicie pyszne wędliny własnej produkcji\nNa koniec, warto skupić się na atutach związanych z wędzeniem wędlin w ogrodowej wędzarni. Wśród nich zaliczyć należy przede wszystkim niepowtarzalny smak i zapach produktów, doskonałą konserwację, jak również zabijanie grzybów i bakterii, które mogą mieć szkodliwy wpływ na nasze zdrowie. Wędliny zrobione we własnym ogrodzie wyróżniają także wysokie walory dietetyczne, przez co polecane są osobom dbającym o linię.