Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu Zarządzania - PDF\nDownload "Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu Zarządzania"\n1 Andrzej Kwintowski * Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu Zarządzania Wstęp Od lat społeczność międzynarodowa obserwuje z narastającym niepokojem dążenia niektórych krajów w różnych regionach świata do posiadania broni masowego rażenia. Broń ta oparta na zaawansowanych technologiach militarnych, może być wykorzystana w regionalnych konfliktach zbrojnych lub przez terrorystów. Zagadnienia nieproliferacji i kontroli eksportu stały się istotnym przedmiotem debaty międzynarodowej. Problematyka ta jest podejmowana i dyskutowana na różnych forma międzynarodowych, jest także przedmiotem wielostronnych inicjatyw politycznych. Kontrola obrotu, a w szczególności eksportu, przestaje być wewnętrzną sprawą poszczególnych krajów, a staje się głównym filarem polityki zagranicznej i bezpieczeństwa oraz współpracy międzynarodowej w tym zakresie. Polityka ta nie może pozostać jedynie deklaracją. Wymaga to stosowania w praktyce kryteriów i zasad określonych w aktach prawa krajowego i międzynarodowego oraz w Kodeksie Postępowania w Eksporcie Uzbrojenia Unii Europejskiej. Celem tego artykułu jest wykazanie, że podjęcie decyzji o zaimplementowaniu systemu zarządzania jakością i WSK było strategiczną decyzją najwyższego kierownictwa w AGENCJI ze wskazaniem korzyści, jakie dzięki temu przedsiębiorstwo osiągnęło. Materiał został zebrany osobiście przez autora podczas wdrażania systemu zarządzania wg ISO 9001 i WSK oraz kontaktów z AGENCJĄ po uzyskaniu przez nią certyfikatów. 1. Norma PN-N-19001:2006 Wewnętrzny System Kontroli. Wymagania Kontrola obrotu funkcjonuje przede wszystkim w przedsiębiorstwach przemysłowych, firmach handlowych, organizacjach o charakterze badawczo-rozwojowym, u pośredników m.in. takich jak spedytorzy, przewoźni- * Dr inż., Instytut Technologii Mechanicznej, Zachodniopomorski Uniwersytet Technologiczny w Szczecinie,\n2 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 171 cy, firmy przeładunkowe, doradcy handlowi, u których powstają ich własne, wewnętrzne systemy kontrolne 1. Systemy te są fragmentem szerszego systemu łączącego osoby prawne i fizyczne, instytucje rządowe i organizacje międzynarodowe ustalające reguły i zasady handlu uzbrojeniem, sprzętem wojskowym, towarami i technologiami tzw. podwójnego zastosowania oraz usługami związanymi z tym handlem. Wszystkie te ogniwa ściśle ze sobą współpracują w celu zwiększenia międzynarodowego bezpieczeństwa i utrzymania pokoju. Wewnętrzny system kontroli w organizacji: jest elementem krajowego systemu kontroli eksportu, reguluje zasady obrotu towarami o znaczeniu strategicznym, określa sposób ewidencji obrotu, pozwala kontrolować każdą komórkę w organizacji, porządkuje proces decyzyjny w organizacji, pozwala eliminować błędy pracowników, buduje wiarygodność organizacji. Wewnętrzny system kontroli opiera się na trzech filarach: znajomości partnera handlowego, znajomości parametrów technicznych towaru, wiedzy na temat możliwości wykorzystania wyrobu. Wewnętrzny system kontroli pozwala budować kooperację pomiędzy organizacją a odpowiednią komórką rządową (organem kontroli eksportu), sprawdzać i gromadzić informacje o partnerach i towarach oraz gromadzić dokumentację i udostępniać ją do kontroli. Od 1 stycznia 2003 roku polskie przedsiębiorstwa dokonujące obrotu towarowego z zagranicą towarami o znaczeniu strategicznym musiały się legitymować certyfikatem Wewnętrznego Systemu Kontroli (WSK). Warunkiem uzyskania Certyfikatu WSK było posiadanie systemu jakości według normy PN-EN ISO 9001:2001, a wymagania dotyczące WSK były regulowane przez Rozporządzenie Rady Europy RW 1334 z 2000 r. z dnia 22 czerwca 2000 r. ustanawiające wspólnotowy system kontroli towarów i technologii podwójnego zastosowania ustawa z dn. 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw Dz.U. z 2000 r., Nr 119, poz. 1250, oraz ustawa z dnia 14 grudnia 2001 r. o zmianie 1 PN-N-19001:2006 Wewnętrzny System Kontroli. Wymagania\n3 172 Andrzej Kwintowski ustawy o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 154, poz. 1789). W lipcu 2006 r. Polski Komitet Normalizacyjny opublikował normę PN-N-19001:2006 Wewnętrzny system kontroli (WSK). Wymagania. Jak wynika z Postanowień Ogólnych normy, jej tekst oparto na strukturze wymagań podanych w PN-EN-ISO 9001:2001 i począwszy od Rozdziału 4 zawiera on wszystkie wymagania tej normy oraz wymagania dodatkowe odnoszące się do specyfiki wewnętrznego systemu kontroli 2. Ze względu na swoją specyfikę zawiera ona szereg charakterystycznych dla niej definicji, do których należą: towar podwójnego zastosowania towar i technologia, które mogą być użyte zarówno w celach cywilnych, jak i wojskowych, uzbrojenie broń, amunicja, materiały wybuchowe, wyroby, ich części i technologie, towar o znaczeniu strategicznym towar podwójnego zastosowania oraz uzbrojenie 3. A także: transakcja czynności prawno-handlowe związane z towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym, analiza ryzyka transakcji analiza ryzyka zmiany zadeklarowanego miejsca przeznaczenia lub innego zastosowania wyrobu, klasyfikacja czynności polegające na nadaniu towarowi lub technologii właściwego numeru kontrolnego z obowiązujących wykazów lub list towarów objętych kontrolą obrotu albo na wykluczeniu strategicznego charakteru towarów lub technologii, lista odmów zbiór informacji o osobach fizycznych i prawnych związanych z terroryzmem oraz rozprzestrzenianiem broni konwencjonalnej i broni masowego rażenia. 2 data dostępu do www Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i u- sługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 119, poz z dnia 28 grudnia 2000 r.) oraz ustawa z dnia 14 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 154, poz. 1789).\n4 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 173 obrót działalność wytwórcza, budowlana, handlowa, usługowa, a także działalność zawodowa, wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, dotycząca produkcji i handlu towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Norma określa także wymagane w wewnętrznym systemie kontroli i właściwe jej procesy: realizacji transakcji związanych z towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym, z uwzględnieniem wstrzymania lub anulowania transakcji, uzyskiwania zezwoleń na obrót wyrobami o znaczeniu strategicznym tam, gdzie jest to właściwe, które powinny być przedstawione w udokumentowanych procedurach 4. Szczególną uwagę zwraca również na odpowiednią dokumentację, która powinna zawierać: udokumentowane deklaracje polityki kontroli obrotu, księgę WSK 5, ewidencję obrotu towarami o znaczeniu strategicznym, listę klasyfikacji wyrobów organizacji lub bazę danych zawierających taką klasyfikację, listy sygnałów ostrzegawczych, listy odmów, listy klientów, którym odmówiono zgody na obrót ze wszystkimi uzupełnieniami, przepisy obowiązującego prawa międzynarodowego i prawa krajowego, dokumenty wynikające z obowiązujących aktów prawa międzynarodowego i prawa krajowego, dokumenty dotyczące kontroli obrotu, dostarczone przez agencje rządowe lub stowarzyszenia kontroli eksportu i stowarzyszenia handlowe. A także, gdy ma to zastosowanie: zapisy z klasyfikacji wyrobów organizacji 6, 4 PN-N 19001: 2006 Wewnętrzny System Kontroli. Wymagania. 5 Księga WSK może być zintegrowana z dokumentami innych systemów zarządzania, pod warunkiem, że ustalenia dotyczące WSK są jednoznacznie zidentyfikowane (PN-N 19001:2006). 6 Zapisy z klasyfikacji wyrobów organizacji nie mają zastosowania w organizacjach świadczących usługi związane ze spedycją i/lub transportem towarów o znaczeniu strategicznym w takich przypadkach wystarczające są zapisy z identyfikacji obsługiwanych wyrobów (PN-N 19001:2006).\n5 174 Andrzej Kwintowski zapisy z identyfikacji obsługiwanych wyrobów, zapisy z oceny wiarygodności klientów i partnerów handlowych, zapisy z analizy ryzyka transakcji, oświadczenia o nie strategicznym charakterze obsługiwanych wyrobów, korespondencję z organem kontroli obrotu 7. Minister właściwy do spraw gospodarki w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw zagranicznych i Ministrem Obrony Narodowej, po zasięgnięciu opinii Szefa ABW, określa, w drodze rozporządzenia: wykaz towarów podwójnego zastosowania, na obrót, którym jest wymagane zezwolenie, wykaz uzbrojenia, na obrót, którym jest wymagane zezwolenie uwzględniając przy ich sporządzaniu odpowiednie wykazy międzynarodowe. Rada Ministrów określa, w drodze rozporządzenia, listę krajów, do których eksport lub tranzyt przez polski obszar celny towarów o znaczeniu strategicznym jest zakazany lub ograniczony, uwzględniając: ważny interes polityki zagranicznej Rzeczypospolitej Polskiej, względy obronności lub bezpieczeństwa Rzeczypospolitej Polskiej, ważny interes gospodarczy Rzeczypospolitej Polskiej, zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej wynikające z umów międzynarodowych, w tym dotyczących nie rozprzestrzeniania i kontroli towarów o znaczeniu strategicznym 8. Obrót towarem o znaczeniu strategicznym może być dokonywany wyłącznie na podstawie i w zakresie określonym w zezwoleniu na eksport, import lub tranzyt, a także na wykonywanie usługi pośrednictwa, doradztwa handlowego, pomocy w zawieraniu umów oraz na uczestnictwo w jakiejkolwiek formie w czynnościach zwanym dalej zezwoleniem. Na obrót towarem podwójnego zastosowania wydaje się zezwolenia: 7 PN-N 19001:2006 Wewnętrzny System Kontroli. Wymagania. 8 Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i u- sługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 119, poz z dnia 28 grudnia 2000 r.) oraz ustawa z dnia 14 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 154, poz. 1789).\n6 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 175 indywidualne obejmujące określony towar podwójnego zastosowania lub usługę dotyczącą takiego towaru oraz kraj lub kraje, z którymi może być prowadzony obrót przez określonego przedsiębiorcę, generalne obejmujące typ lub kategorię towarów podwójnego zastosowania, którymi może być prowadzony obrót z jednym lub większą liczbą określonych krajów, globalne obejmujące typ lub kategorię towarów podwójnego zastosowania, którymi może być prowadzony obrót, bez określenia kraju, z którym obrót taki może nastąpić. Na obrót uzbrojeniem lub wykonywanie usług w tym zakresie wydaje się wyłącznie zezwolenia indywidualne Zintegrowany System Zarządzania System zarządzania przedsiębiorstwem integruje wszystkie konieczne aspekty zarządzania. Przedsiębiorstwo może doskonalić niektóre sfery swego zarządzania, które uzna za konieczne dla rozwoju. Podstawą takiego doskonalenia są systemy stworzone w oparciu o normy z zakresu zarządzania jakością, środowiskiem, bezpieczeństwem pracy i inne. Systemy takie mogą (choć nie muszą) być certyfikowane, co wiąże się w koniecznością właściwego udokumentowania systemu i gromadzenia dowodów jego funkcjonowania. Jeśli firma, ze względu na specyfikę swojej działalności i w dążeniu do poprawy funkcjonowania oraz pozyskania nowych klientów, zamierza wdrożyć i stosować więcej niż jeden standardowy system, to powstaje problem z narastającą liczbą dokumentów, dotyczących często podobnych zagadnień. W takiej sytuacji celowe staje się przeanalizowanie wymagań tych standardów i opracowanie dokumentów wspólnych dla rozpatrywanych systemów, dzięki czemu ich ilość ulega znacznej redukcji i proces zarządzania staje się prostszy i skuteczniejszy. System taki nazywamy zintegrowanym, podając nazwy systemów, które weszły w jego skład. Zintegrowany System Zarządzania 10 jest to więc: 9 Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i u- sługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 119, poz z dnia 28 grudnia 2000 r.) oraz ustawa z dnia 14 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz.U. Nr 154, poz. 1789). 10 W dalszej części pracy używany będzie skrót ZSZ.\n7 176 Andrzej Kwintowski połączenie procesów, procedur i praktyk działania stosowanych w organizacji w celu uzyskania przejrzystego i spójnego systemu, który w bardziej skuteczny sposób zapewnia osiąganie celów wynikających z polityki przedsiębiorstwa, niż poprzez podejście przez oddzielne systemy. Proces integracji jest łatwiejszy, jeśli wymagania rozpatrywanych norm i ich struktura są podobne. Odnosi się to do omówionych wyżej norm ISO 9001 oraz ISO 14001, których struktura, zbudowana wg cyklu PDCA jest na tyle podobna, że przewidywane jest w dalszej perspektywie połączenie tych dwóch norm w jedną wspólną normę. Z tych względów systemy zarządzania oparte na tych normach są najczęściej integrowane w przedsiębiorstwach. Przesłanką ułatwiającą integrację systemów są wspólne, kluczowe procesy, które w tych normach są podobne, chociaż kryteria oceny są odmienne. Są to procesy: odpowiedzialność kierownictwa za jakość i ochronę środowiska, zarządzanie zasobami w celu zapewnienia jakości, minimalizacji zużycia materiałów i energii oraz zapewnienia bezpiecznych warunków pracy, realizacja procesów w celu zapewnienia jakościowego wyrobu oraz minimalizacji odpadów, pomiary, analiza i doskonalenie wszystkich ww. procesów [Łunarski, 2008, s. 420]. Występują jednak również trudności w budowie zintegrowanych systemów ISO 9001 i ISO 14001, które wynikają z określonych sprzeczności między głównymi celami poszczególnych norm: poszczególne normy są zorientowane na różne rodzaje wyrobów wyroby sprzedawane, a odpady przenikające do środowiska, normy obejmują różne obszary zarządzania: zapewnienie powtarzalnych cech jakościowych wyrobów a minimalizacja aspektów środowiskowych, różne są czynniki mobilizujące działania: konkurencja na rynku wyrobów, a przepisy prawa w ochronie środowiska. Powszechnym jest integrowanie więcej niż dwóch systemów zarządzania. Do najbardziej rozpowszechnionych należą zintegrowane systemy zarządzania jakością, środowiskiem oraz bezpieczeństwem i higieną pracy. Coraz częściej do integracji systemów ISO 9001 i ISO dołącza się jednak systemy branżowe, np. ISO czy też opisany PN-N 19001:2006 Wewnętrzny System Kontroli, który ponadto nie może być wdrożony bez funkcjonującego systemu zarządzania jakością ISO 9001.\n8 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 177 System zbudowany na takich przykładowych trzech normach nadaje przedsiębiorstwu specyficzny dla jego działalności charakter, uwzględniając przy tym usprawnienia w ich wspólnym funkcjonowaniu. Integracja kilku systemów zarządzania pozwala firmom obniżyć koszty działań. Zamiast kilku szkoleń prowadzonych oddzielnie w ramach poszczególnych systemów realizowane jest kompleksowe szkolenie dotyczące zintegrowanego zarządzania. Zamiast opracowywania kilku polityk, tworzona jest jedna, ujmująca wszystkie obszary zarządzania. Powoływany jest również jeden pełnomocnik zarządu do spraw zintegrowanego zarządzania. Opracowywana jest jedna wspólna dokumentacja. Istnieje możliwość jednoczesnej certyfikacji. Zintegrowane zarządzanie umożliwia także uzyskanie efektu synergii [Gajdzik, 2008]. 3. Wdrożenie i funkcjonowanie WSK Nieznajomość prawa nie chroni przed jego skutkami to jedna z podstawowych zasad naszego systemu prawnego. Ta zasada może skutkować dotkliwymi sankcjami, jakie państwo polskie może zastosować wobec przedsiębiorstw naruszających nieświadomie przepisy o kontroli obrotu z zagranicą towarami podwójnego zastosowania. Obecnie obowiązujące kary to: kara grzywny do zł lub kara pozbawienia wolności nawet do 10 lat, w zależności od rodzaju popełnionego wykroczenia. Z tego względu firma AGENCJA wdrożyła Wewnętrzny System Kontroli. Jako firma świadcząca usługi pośrednictwa w międzynarodowym obrocie towarami może jednak mieć do czynienia z obrotem towarami podwójnego zastosowania. Dla ochrony własnych interesów stworzono system chroniący przed nieumyślnym spowodowaniem zagrożenia dla bezpieczeństwa naszego kraju oraz międzynarodowego pokoju. System ten obejmuje zakres oferowanych i wykonywanych usług pośrednictwa, do których należą: doradztwo oraz uczestnictwo w czynnościach związanych z eksportem, importem, czy tranzytem, które mogą dotyczyć organizacji transferu towarów strategicznych, a w szczególności spedycji z jednego państwa do innego państwa. Firma zyskała tym samym wiarygodność jako partner biznesowy, mający wdrożone mechanizmy samokontroli, co przyczyniło się do poprawienia jej konkurencyjności na rynkach międzynarodowych. Wdrożenie i utrzymanie WSK w przedsiębiorstwie wymaga stałej uwagi przełożonych oraz pełnej świadomości poszczególnych pracowników co do samego sedna WSK, jak i do obowiązujących przepisów prawa\n9 178 Andrzej Kwintowski krajowego i unijnego, które podlegają stałym aktualizacjom. Za identyfikację obowiązujących przepisów dotyczących obrotu towarami strategicznymi oraz za określenie organizacji i zasad realizacji zleceń dotyczących towarów strategicznych odpowiada pełnomocnik ds. kontroli obrotu. Oparty system na WSK składa się z następujących części: oświadczenie firmy podstawą stworzenia skutecznego systemu kontroli towarami o znaczeniu strategicznym jest wyrażone w formie pisemnej oświadczenie dotyczące polityki kontroli w firmie, dobór personelu przydzielenie zadań w zakresie kontroli obrotu właściwym osobom ma podstawowe znaczenie dla zapewnienia sprawnego funkcjonowania WSK, archiwizacja danych w celu zapewnienia kontroli obrotu w firmie należy prowadzić kompletną i dokładną dokumentację, szkolenia z uwagi na to, że zarówno wyroby, ich ostateczni użytkownicy, jak i przepisy dotyczące kontroli obrotu ulegają ciągłym zmianom koniecznym jest, aby WSK uwzględniał szkolenia zapewniające zaznajomienie wszystkich pracowników związanych z działalnością handlową i usługową ze stosowanymi procedurami oraz przepisami prawa, certyfikacja certyfikat wydawany jest przez firmę posiadającą odpowiednią akredytację po przeprowadzeniu auditu wstępnego i stwierdzenia zgodności systemu z wymaganiami ustawy na okres trzech lat. W tym czasie niezbędne jest przeprowadzenie przez zewnętrzną firmę co najmniej pięciu auditów okresowych, kontrola wewnętrzna polega na sprawdzeniu poprawności procedur w praktyce przez audity wewnętrzne przeprowadzane przez pracowników niezależnych lub firmy zewnętrzne, realizacja zamówień w tej części opisane są procedury postępowania zapewniające udokumentowanie wszystkich wymagań WSK, powiadomienia konieczność powiadomienia organów państwowych o transakcjach WSK lub próbach ich obejścia. We wszystkich biurach wszystkie napływające oferty, zapytania ofertowe, zamówienia dotyczące eksportu rozpatrywane są w pierwszej kolejności w zakresie spełnienia wymagań WSK. Zgodnie z procedurą spedycji wszyscy spedytorzy i agenci celni przyjmujący zapytania ofertowe: wstępnie analizują wiarygodność kontrahenta (kraj 11, listy odmów 12 ), 11 Lista krajów objętych ograniczeniem obrotu towarami o znaczeniu strategicznym zawarta jest w Rozporządzeniu Rady Ministrów z 1 sierpnia 2007 r. zmieniającym roz-\n10 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 179 analizują, czy otrzymane zapytanie ofertowe dotyczy towarów strategicznych lub może być objęte klauzulą catch all 13 ; jeżeli zlecenie nie dotyczy towarów strategicznych kieruje je do realizacji zgodnie z procedurą spedycji, jeżeli zlecenie dotyczy towarów strategicznych, informuje kierownika biura, który w porozumieniu z pełnomocnikiem ds. kontroli obrotu ocenia posiadane informacje i decyduje, czy kontynuować ofertowanie. Po zatwierdzeniu realizacji zamówienia na kolejnym etapie przyjmujący zlecenie (spedytor lub agent celny) ponownie analizuje listę odmów, czyli firmę klienta, nazwiska właścicieli, końcowego użytkownika. W przypadku, gdy strona transakcji jest umieszczona na liście odmów wstrzymuje realizację zamówienia i zawiadamia pełnomocnika ds. kontroli obrotu w celu uzyskania dalszych instrukcji. Kontynuacja realizacji zamówienia wymaga od osoby odpowiedzialnej za zlecenie skomunikowania się z klientem w celu uzyskania wszelkich potrzebnych informacji i identyfikuje jego wszystkie wymagania; uzyskane dane notuje na karcie kontrolnej WSK. Następnie poddaje się analizie ryzyko transakcji, przy pomocy listy sygnałów alarmowych i ostrzegawczych. Następny krok to przygotowanie do wniosku o zezwolenie na obrót towarami strategicznymi. Za przygotowanie i złożenie wniosku o zezwolenie na obrót towarami strategicznymi odpowiedzialny jest pełnomocnik ds. kontroli obrotu, który: analizuje transakcję określając czy potrzebne jest zezwolenie indywidualne, czy też transakcja podlega zezwoleniu globalnemu lub generalnemu, jeżeli konieczne jest zezwolenie indywidualne określa rodzaj obrotu towarami strategicznymi, którego dotyczy otrzymane zlecenie (eksport, import, tranzyt), przygotowuje odpowiedni wniosek o wydanie zezwolenia indywidualnego na obrót towarami strategicznymi zgodny z odpowiednim Rozporządzeniem Ministra Gospodarki w sprawie zezwoleń indywidualnych na obrót, podając w nim: dane dotyczące firmy, dane dotyczące importera, eksportera i producenta, dane dotyczące końcowego użytkownika, dane innych partnerów transakcji, charakterystykę transakcji, porządzenie w sprawie wprowadzenia zakazu i ograniczenia obrotu towarami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa (Dz.U. Nr 146, poz. 1020). 12 Lista odmów publikowana jest w Internecie. 13 Towary objęte klauzulą catch all są to towary, których nie zdefiniowano jako towary podwójnego zastosowania, ale ich eksport może wymagać zezwolenia.\n11 180 Andrzej Kwintowski prowadzone działania odnotowuje w karcie kontrolnej WSK 14. Wskazany pracownik ewidencjonuje obrót. Dokumentacja i ewidencja jest przechowywana przez 5 lat od daty zakończenia transakcji. Przebieg opisanych działań w procedurze obrotu towarami o znaczeniu strategicznym przedstawia rysunek 1. Rysunek 1. Przebieg działań w procedurze obrotu towarami o znaczeniu strategicznym w firmie AGENCJA Przyjęcie zamówienia na obrót towarami strategicznymi Analiza listy odmów N T Czy firma występuje na liście odmów? Odmowa Klasyfikacja wyrobu Analiza ryzyka (sygnałów ostrzegawczych i alarmowych zał. nr 6) N T Ostrzeżenie? Wstrzymanie transakcji Analiza danych Wniosek o zezwolenie Kontynuować? Decyzja Zarządu Zgoda? N T N T Realizacja usługi Nadzorowanie transakcji (zgodność z zezwoleniem, śledzenie zmian, końcowa analiza listy odmów) Zapisy (ewidencja) Zarząd Spedytor lub agent celny Pełnomocnik ds. obrotu Źródło: Opracowanie własne na podstawie materiałów wewnętrznych AGENCJA. 14 Księga Zintegrowanego Systemu Zarządzania. Materiały wewnętrzne AGENCJA.\n12 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu Korzyści z wdrożenia WSK jako elementu ZSZ Wewnętrzny System Kontroli będący elementem ZSZ oparty jest na zespołowej filozofii, która mówi: Chcemy maksymalnie zwiększyć eksport, a jednocześnie chcemy być przekonani, że nie naruszamy żadnych krajowych przepisów prawnych ani międzynarodowych reguł eksportu 15. Posiadanie przez firmę systemu zarządzania jakością opartego na normie ISO 9001 jest warunkiem wdrożenia Wewnętrznego Systemu Kontroli. Korzyści z jego posiadania należy rozpatrywać w oparciu o wypadkową tych dwóch systemów. Mając na uwadze powyższe powiązania pomiędzy poszczególnymi systemami, w dalszej części pracy przedstawiono korzyści wynikające z ich integracji. Zostały one podzielone na korzyści wewnętrzne i zewnętrzne w zależności od obszaru działalności organizacji, którego dotyczą Korzyści wewnętrzne Korzyści wewnętrzne to takie, które związane są bezpośrednio z funkcjonowaniem organizacji, zarządzaniem jej zasobami i przepływem informacji, mające odzwierciedlenie w efektywności i skuteczności jej działań. Niekwestionowaną zaletą posiadania systemów zarządzania jest przede wszystkim uporządkowanie wewnętrznej dokumentacji firmy oraz jednoznaczne sformułowanie procedur w niej istniejących. Zalety związane z jego funkcjonowaniem wynikają wprost ze zdefiniowanych przez tenże system, omówionych wcześniej, ośmiu zasad zarządzania wg ISO Obrazuje to tablica 1. Początkowo niedocenianym aspektem wdrożenia systemów zarządzania jakością było obniżenie wewnętrznych kosztów jakości. System stałego doskonalenia nieustannie pracuje na obniżenie kosztów wewnętrznych w firmie. Jeżeli doskonali się poszczególne elementy procesów wytwórczych czy usługowych, to zmniejsza się jednocześnie liczbę braków, a więc maleją koszty złej jakości. Przedsiębiorstwo czerpie także korzyści wynikające z wdrożenia i u- trzymywania przez organizację systemu zarządzania środowiskowego zgodnego z normą ISO 14001, ponieważ dzięki niemu spadają koszty związane z racjonalną gospodarką zasobami, energią i odpadami oraz koszty z tytułu opłat za korzystanie ze środowiska. ZSZ wpływa również na podniesienie świadomości pracowników firmy dotyczącej ochrony środowiska, w którym pracują i żyją. 15 (data dostępu ).\n13 182 Andrzej Kwintowski Tablica 1. Charakterystyka ośmiu zasad zarządzania jakością i wynikających z nich korzyści Nazwa Korzyści 1. Koncentracja na kliencie 2. Przywództwo 3. Zaangażowanie ludzi 4. Podejście procesowe 5. Podejście systemowe do zarządzania 6. Ciągłe doskonalenie 7. Podejmowanie decyzji na podstawie faktów 8. Wzajemne korzystne powiązania z dostawcami Źródło: Opracowanie własne Powiększenie dochodów i udziału w rynku osiągane poprzez elastyczne i szybkie reakcje na jego wyzwania. Powiększenie efektywności stosowania zasobów stosowanych dla zwiększenia zadowolenia klienta. Zwiększenie szans na powrót klientów. Ludzie będą rozumieli i będą umotywowani dla osiągania celów organizacji. Działania są oceniane, skoordynowane i wdrażane w jednakowy sposób. Brak komunikacji między różnymi poziomami organizacji będzie zminimalizowany. Umotywowani zaangażowani pracownicy organizacji. Innowacyjność i kreatywność w popieraniu celów organizacji. Pracownicy będący odpowiedzialni za własne dokonania. Pracownicy zaangażowani w ciągłe doskonalenie. Niższe koszty i krótszy czas osiągnięcia efektywności użytkowania zasobów. Ulepszony, konsekwentny i przewidywalny efekt. Możliwości skupienia i nadania priorytetów ulepszeniom. Integracja i koordynacja procesów umożliwiających osiągnięcie najlepszych efektów. Możliwość koncentracji wysiłku na kluczowych procesach. Osiągnięcie zaufania zainteresowanych stron do konsekwentnej, efektywnej i skutecznej organizacji. Osiągnięcie przewagi poprzez poprawę możliwości organizacji. Skoordynowanie doskonalących czynności na wszystkich szczeblach w kierunku osiągnięciu celów strategicznych organizacji. Jawne decyzje. Większa możliwość demonstrowania efektywności podjętych decyzji przez odniesienie do rzeczywistych zapisów. Większa możliwość dokonywania przeglądów i zmian opinii oraz decyzji. Zwiększona możliwość tworzenia dodatkowej wartości po dwóch stronach. Elastyczność i szybka reakcja na zmiany rynku lub potrzeby i oczekiwania klientów. Optymalizacja kosztów i środków. Integracja systemów zarządzania gwarantuje natomiast: bardziej harmonijny i dynamiczny rozwój przedsiębiorstwa,\n14 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 183 minimalizację i optymalizację kosztów związanych z wdrożeniem i utrzymywaniem systemu możliwość jednoczesnego procesu certyfikacji i sprawowania nadzoru nad systemem, lepszą organizację pracy, jednoznaczne określenie zadań, kompetencji i odpowiedzialności pracowników oraz ich gotowości do spełniania wymagań klienta, uporządkowanie i eliminację dublujących się działań we wszystkich obszarach przedsiębiorstwa oraz zmniejszenie niezgodności wewnętrznych, ujednolicenie i zmniejszenie ilości dokumentacji powiązanie ze sobą w sposób przejrzysty i logiczny procedur jak i procesów odnoszących się do różnych systemów, zwiększenie elastyczności we wprowadzaniu zmian. Posiadanie przez firmę Wewnętrznego Systemu Kontroli daje jej przede wszystkim pewność co do prawidłowego przebiegu transakcji dotyczących obrotu towarami o znaczeniu strategicznym, redukując niebezpieczeństwo wystąpienia niezgodności, która może skutkować sankcjami prawnymi. WSK funkcjonuje więc jako instrument zabezpieczający firmę przed działaniami niezgodnymi z krajowymi wymogami kontroli obrotu oraz zobowiązaniami międzynarodowymi w tym zakresie. Posiadając WSK firma jest w stanie chronić swój interes handlowy. Należy przy tym podkreślić, że jako integralna część systemu zarządzania jakością wpływa jednocześnie na wspomniane wyżej korzyści z jego funkcjonowania Korzyści zewnętrzne Do korzyści zewnętrznych można zaliczyć te bezpośrednio wpływające na wizerunek przedsiębiorstwa oraz na jego relacje z otoczeniem: rynkiem ogółem, firmami konkurencyjnymi, kontrahentami i kooperantami oraz społeczeństwem. Norma ISO 9001 stanowi obecnie doskonałe narzędzie pozwalające polskim przedsiębiorstwom przetrwać na ogromnym, a zarazem konkurencyjnym rynku europejskim, dając możliwość oferowania coraz bardziej wymagającemu klientowi wyroby i usługi wysokiej jakości. W ostatnich latach jedną z głównych przyczyn ubiegania się o certyfikaty systemów jakości była chęć wykorzystania ich w marketingu. Przedsiębiorstwa, które mogą się takim dokumentem legitymować, są postrzegane jako pewniejsze i lepsze. Ich wyroby łatwiej zdobywają nabywców. Zdarza się również tak, że firmy (zleceniodawcy) posiadające certyfikat uzależniają zlecanie usług firmom, które ten certyfikat również posiada-\n15 184 Andrzej Kwintowski ją. Same kryteria certyfikatu zarządzania jakością nie narzucają co prawda obowiązku doboru firmy według zasady konieczności równoczesnego posiadania tegoż certyfikatu, jednakże w pewien sposób rozwiązanie to sugerują. Uzyskanie przez firmę certyfikatu systemu jakości wg normy ISO 9001 świadczy o jej wiarygodności. Certyfikat otwiera przed wyrobami i świadczonymi usługami rynek regionalny, krajowy, unijny i rynki światowe. Wpływa pozytywnie na image firmy, kreuje jej prestiż oraz daje możliwość osiągnięcia pewniejszej pozycji na rynku. Niewątpliwe znaczenie ma również międzynarodowe uznanie systemu, które skutkuje posiadaniem lepszych warunków zawierania umów i negocjowania cen. Wdrożony i funkcjonujący ZSZ pozwala także na osiągnięcie satysfakcji klienta, zwiększenia jego zadowolenia oraz wzrostu zaufania do firmy (zob. tablica 2). Tablica 2. Korzyści wewnętrzne i zewnętrze z wdrażania Zintegrowanego Systemu Zarządzania Korzyści wewnętrzne Korzyści zewnętrzne Poprawa jakości wytwarzanych dóbr. Redukcja liczby braków i reklamacji. Pełne ukierunkowanie na klienta. Systematyczna ocena (audit). Doskonalenie komunikacji wewnętrznej. Usystematyzowanie działań i procesów. Wzrost wydajności pracy. Poprawa zadowolenia pracowników. Sprawny i przejrzysty system zarządzania. Większa identyfikowalność. Obniżenie kosztów całkowitych organizacji. Stosowanie innowacyjnych rozwiązań. Źródło: Opracowanie własne. Poprawa zadowolenia klientów. Lepszy dostęp do rynku krajowego i zagranicznego. Wzrost wiarygodności i zaufania organizacji oraz poprawa image u. Pozytywna zmiana dotychczasowego wizerunku oraz wzrost efektywności pracy. Zapewnienie kontrahentów o prowadzeniu dalszej działalności i jej rozwoju. Wzrost przewagi konkurencyjnej oraz lepsza kooperacja z innymi instytucjami. Satysfakcja klientów to bardzo ważny cel działalności każdej organizacji. Zadowolony klient to reklama dla organizacji. Również lojalność klienta jest ważnym czynnikiem wpływającym na poprawę wartości firmy\n16 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 185 i jej postrzeganie w środowisku. Lojalność klienta przynosi przedsiębiorstwu długookresowe korzyści. Podstawowymi miarami lojalności klienta są: skłonność do ponownych zakupów, skłonność do rekomendacji wyrobu innym. Jest to niezmiernie ważne, bo każdy niezadowolony klient skarży się przeciętnie 6-7 podmiotom; zadowolony klient informuje natomiast o swoim zadowoleniu tylko 1-2 podmiotom [Kwintowski 2008]. Posiadanie wdrożonego i utrzymanego SZŚ to poprawa wizerunku firmy oraz wzrost zaufania do przedsiębiorstwa. Usprawnia także dostosowanie do się do wymogów prawnych regulujących kwestie związane z ochroną środowiska. Ponadto coraz bardziej powszechnym staje się fakt, iż wiele firm (zleceniodawców) oprócz wymogu posiadania systemu zarządzania jakością, coraz częściej potrzebuje deklaracji o posiadanym systemie zarządzania środowiskiem SZŚ od swoich potencjalnych zleceniobiorców. To właśnie miało w przypadku firmy AGENCJA znaczący wpływ na wdrożenie i uzyskanie certyfikatu systemu opartego na ISO Jednym z głównych klientów firmy jest skandynawski koncern meblowy, który w trakcie realizacji kontraktów, przeprowadza w spółce audity środowiskowe. Wnioski wynikające z przeprowadzonych auditów są na bieżąco wdrażane w spółce, celem pełnego zabezpieczenia wymogów kontrahenta i utrzymania realizacji jego kontraktów w przyszłości. Kolejną grupą klientów stawiających podobne, bardzo wysokie wymagania środowiskowe są firmy zajmujące się ładunkami niebezpiecznymi, głównie branży chemicznej. Stawiane przez klientów wymagania oraz w konsekwencji uzyskanie certyfikatu wymogło jednocześnie na spółce nowe podejście m.in. do podwykonawców, w tym firm transportowych. Narzuciło to selekcję i restrykcyjne kryteria wyboru, co w bardzo krótkim czasie wyeliminowało szereg firm transportowych niespełniających nowych warunków. Decyzja o wdrożeniu WSK w firmie AGENCJA została oparta na wymogach prawnych, które po 2003 r. nadały konieczność posiadania certyfikatu WSK przez firmy uczestniczące w obrocie towarami strategicznymi. Przed rokiem 2003 firma współpracowała z zakładami o charakterze strategicznym w Polsce i za granicą, chcąc więc kontynuować te wypracowane przez lata relacje biznesowe, została zmuszona do zaimplementowania WSK. Stąd też największą korzyścią było spełnienie obligatoryjnego warunku umożliwiającego firmie dalszą obsługę ładunków o specjalnym przeznaczeniu i możliwości bezpośredniego oferowania klientom swoich\n17 186 Andrzej Kwintowski usług. Utrzymano dzięki temu nie tylko dotychczasowych klientów, ale jednocześnie uatrakcyjniono ofertę spółki poprzez stworzenie kompleksowego pakietu usług. Miało to również znaczenie finansowe dla firmy, gdyż realizacja takich transakcji charakteryzuje się wysoka zyskownością. Poza tym obecnie niewiele firm z branży spedycyjnej może pochwalić się certyfikatem WSK. Aktualnie na rynku polskim funkcjonuje kilkadziesiąt firm spedycyjnych i transportowych posiadających ten certyfikat 16. Firma posiadająca certyfikat WSK staje się ogniwem w łańcuchu powiązań w całym polskim systemie kontroli obrotu z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym, którego rola to budowanie bezpieczeństwa państwa, a także utrzymanie międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa. Pozwala to spełnić oczekiwania partnerów z NATO i Unii Europejskiej oraz stwarza możliwości osiągnięcia następujących celów: włączenie polskich przedsiębiorstw do wspólnych działań przeciw organizacjom wywołującym lokalne bądź regionalne konflikty zbrojne, włączenie polskich przedsiębiorców do wspólnych działań przeciw rozpoznanym lub prawdopodobnym organizacjom terrorystycznym w celu zachowania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa, harmonizacja działań polskich przedsiębiorców i polskiej administracji z działaniami państw członków Unii Europejskiej na rzecz zapobiegania rozprzestrzeniania broni masowego rażenia oraz niekontrolowanym transferom towarów i technologii podwójnego zastosowania powodujących zagrożenie regionalnego i globalnego pokoju i bezpieczeństwa, stworzenie, wzorem państw Unii Europejskiej i NATO, warunków dla rozwoju dialogu i wymiany informacji pomiędzy przedsiębiorcami a administracją rządową w zakresie kontroli obrotu; zaznajomienie przedsiębiorców i organizacji gospodarczych oraz ośrodków naukowych i pośredników z środkami i metodami kontroli obrotu, utrwalenie przekonania przedsiębiorców, że kontrola obrotu z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa jest konieczna i pożyteczna i wyjaśnienie, dlaczego wsparcie z ich strony ma znaczenie podstawowe dla skuteczności tej kontroli, 16 Dane na podstawie wykazu organizacji z certyfikatem WSK opublikowanego na stronie (data dostępu ).\n18 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 187 ułatwienie krajowym podmiotom gospodarczym poznania i zrozumienia międzynarodowych uwarunkowań oraz zrozumienia uregulowań prawnych w tym zakresie i poszerzenie grona osób, które wiedzą dlaczego system kontrolny jest koniecznym elementem polskiej polityki gospodarczej i zagranicznej, dostarczenie przedsiębiorstwom większej ilości informacji na temat budowy modelowego wewnętrznego systemu kontroli i zarządzania obrotem zapewniającego przestrzeganie międzynarodowych zobowiązań i porozumień w tym zakresie 17. Zbierając wszystkie funkcjonujące systemy zarządzania w firmie AGENCJA w jeden zintegrowany system zarządzania firma uzyskała następujące korzyści (zob. tablica 3): ułatwienie w spełnianiu wymogów prawnych i zapewnienia szybkiego dostosowywania się do zmian zachodzących w obowiązującym systemie prawnym, wzmocnienie pozycji firmy na rynku, pozytywne kształtowanie wizerunku firmy w oczach klientów, kontrahentów oraz społeczeństwa, czy jednostek nadzorujących ze strony państwa, wzrost prestiżu firmy. Tablica 3. Korzyści wymierne i niewymierne wynikające z wdrożenia ZSZ Korzyści wymierne Korzyści niewymierne Zadowolenia klientów, wzrost wiarygodności przedsiębiorstwa. wynikające z realizacji procesów. Szybsze odpowiedzi na problemy Usprawnienie skuteczności zarządzania. i błędów. Zapobieganie powstawania wad Lepszy podział zadań, odpowiedzialności i kompetencji w przedsiębior- Poprawa komunikacji wewnętrznej. stwie. Status międzynawowego uznania, poprawa wizerunku firmy. Zabezpieczenie interesów konsumentów poprzez powtarzalna jakość wyrobów. Zmniejszenie strat i braków z tytułu złej lub niskiej jakości. Obniżenie poziomu reklamacji. Źródło: Opracowanie własne. Szybsza adaptacja nowo przyjmowanych pracowników. Lepsza współpraca miedzy komórkami organizacyjnymi wewnątrz firmy. Zdolność i elastyczność przedsiębiorstwa do wprowadzania zmian organizacyjnych. 17 (data dostępu ).\n19 188 Andrzej Kwintowski Działania doskonalące powinny w dużej mierze wynikać z propozycji zgłaszanych przez pracowników. Jest to możliwe dzięki wysokiemu poziomowi świadomości, zaangażowania oraz poczucia odpowiedzialności za przyszłość organizacji. Osiągnięcie takiego stanu wymaga jednak od pracowników rozwijania indywidualnej wiedzy, wykorzystywania ich doświadczenia w rozwiązywaniu problemów oraz umiejętności pracy zespołowej. Z kolei od kierownictwa wymaga się udzielania takich uprawnień, by podwładni mogli z określoną swobodą nadzorować, realizować wykonywane przez siebie zadania i je doskonalić. Kolejną kluczową kwestią jest uwzględnienie w procesie doskonalenia takich elementów zasobów jak: informacje od dostawców, partnerów, klientów i innych zainteresowanych stron, zasoby finansowe, zasoby naturalne) oraz właściwe i optymalne zarządzanie nimi. Takie standardowe metody doskonalenia mogą stać się wewnętrznym narzędziem podwyższania skuteczności zarządzania w całej organizacji, jak również narzędziem podwyższania zadowolenia klientów i innych zainteresowanych stron. Połączenie tych metod w jeden system daje możliwość właściwego i optymalnego zarządzania przedsiębiorstwem, co z kolei skutkuje polepszaniem pozycji i wzrostem konkurencyjności przedsiębiorstwa. Zakończenie Skuteczny system zarządzania wdrożony w organizacji pomaga usprawnić jej funkcjonowanie oraz odpowiedzieć na wyzwania, jakie stawia przed nią szybko rozwijający się rynek. Samo jednak posiadanie systemu zarządzania to dopiero pierwszy krok do sukcesu. Przedsiębiorstwo musi jeszcze system ten utrzymać i nieustannie go ulepszać. Uczestnikami procesów w nim zachodzących są wszystkie komórki organizacji tworzące jeden, sprawny i wydajny organizm. Powstaje w ten sposób świadome przedsiębiorstwo, czujne na wszelkie impulsy napływające zarówno z zewnątrz, jak i z wewnątrz. Może ono dzięki temu łatwo i przede wszystkim szybko dostosowywać się i reagować na zmiany. Pozwala to na zwiększenie jego elastyczności, która jest niezbędną i nieodłączną cechą nowoczesnego przedsiębiorstwa. Wdrażanie kolejnych systemów zarządzania w przedsiębiorstwie wskazuje na jego zwiększające się potrzeby, ale także na możliwości, jakimi dysponuje. AGENCJI udało się pomyślnie i skutecznie wdrożyć zintegrowany system zarządzania, na który składają się systemy: ISO 9001 i oraz Wewnętrzny Systemu Kontroli. Wymagało to zaangażowania i wysił-\n20 Wewnętrzny System Kontroli jako element Zintegrowanego Systemu 189 ku ze strony wszystkich pracowników, ale dzięki temu firma uzyskała większą skuteczność realizowanych procesów. Takie podejście zapewnia bezpieczeństwo oraz gwarantuje spełnienie wymagań klientów, kontrahentów i społeczeństwa, czyli wszystkich zainteresowanych stron. W pracy zostały wskazane również korzyści z posiadania przez firmę poszczególnych systemów zarządzania, które pokazują w jak istotny sposób pomagają one w zorientowaniu działań, organizacji oraz usystematyzowaniu procesu zarządzania i poprawy działalności. Systemy te nie tylko polepszają ogólną rentowność, ale znacznie umacniają pozycję firmy na rynku i zwiększają jej prestiż. Decyzję najwyższego kierownictwa o wdrożeniu w firmie AGENCJA systemów zarządzania, najpierw systemu zarządzania jakością, a następnie pozostałych dwóch systemów, tj. zarządzania środowiskowego oraz Wewnętrznego Systemu Kontroli, można określić jako decyzję strategiczną, ponieważ dotyczyła przedsiębiorstwa jako całości oraz kluczowych procesów w nim zachodzących. Należy także podkreślić, że była to decyzja trafna, co potwierdzają opisane w pracy korzyści z wdrożenia systemów zarządzania. Literatura 1. Gajdzik B. (2008), Zintegrowane zarządzanie, Problemy Jakości, nr Kwintowski A. (2008), Zarządzanie reklamacjami w firmie usługowej, [w:] Wpływ zarządzania procesowego na jakość i innowacyjność przedsiębiorstw, Skrzypek E. (red), UMCS, Lublin. 3. Łunarski J. (2008), Zarządzanie Jakością. Standardy i zasady, Warszawa. 4. Norma PN-N-19001:2006 Wewnętrzny System Kontroli. Wymagania. 5. Ustawa z dnia 29 listopada 2000 r. o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw Dz.U. Nr 119, poz Ustawa z dnia 14 grudnia 2001 r. o zmianie ustawy o obrocie z zagranicą towarami, technologiami i usługami o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa państwa, a także dla utrzymania międzynarodowego pokoju i bezpieczeństwa oraz o zmianie niektórych ustaw Dz.U. Nr 154, poz


Halicki: Macierewicz wodzi PiS za nos, próbuje przejąć władzę w partii - TVN24\ntvn24Goście "Kawy na ławę" duskutowali m.in. o "blefie" prof. Rońdy\nGoście Bogdana Rymanowskiego rozmawiali o ostatnim zamieszaniu w zespole Antoniego Macierewicza, badającego przyczyny katastrofy smoleńskiej.\nPo tym, jak prof. Jacek Rońda stwierdził, że "blefował" w sprawie wysokości na jaką zeszli piloci prezydenckiego samolotu, prof. Michał Kleiber z PAN oznajmił, że wycofuje się z pomysłu organizacji konferencji naukowej na temat przyczyn katastrofy smoleńskiej. Zdaniem Kleibera nie jest już możliwe przeprowadzenie takiego spotkania wedle standardów naukowych.\nHalicki: Macierewicz cynicznie i skutecznie realizuje swój plan\nZdaniem Andrzeja Halickiego, zespół Macierewicza powstał jedynie po to, by "zakłamywać fakty" i "tworzyć swoją wersję". A to z kolei, według polityka PO, jest strategia Macierewicza na przejęcie władzy w Prawie i Sprawiedliwości. - Wodzi was (PiS) za nos, cały klub. Wciągnął w to prezesa Kaczyńskiego. Wciąga skutecznie nas, społeczeństwo i media. Cynicznie i skutecznie realizuje swój plan. Skutecznie, bo już jest podmiotem w PiS - mówił Halicki.\nHofman: Każdy, kto próbuje wyjaśnić przyczyny katastrofy jest teraz wariatem\n- Nie dziwi mnie, że PO ostro atakuje Prawo i Sprawiedliwość, i cały zespół. Cała klasa polityczna i jej kooptanci się bronią. Kłamstwo smoleńskie, oddanie śledztwa i wraku Rosjanom konsekwencje ma takie, że każdy, kto będzie próbował sprawę wyjaśnić, będzie wariatem albo oszołomem, albo świrem - oświadczył w odpowiedzi Adam Hofman. Poseł PiS poprosił też, by po jednej wypowiedzi prof. Rońdy, który już zrezygnował z funkcji przewodniczącego Komitetu Naukowego Konferencji Smoleńskiej 2013, nie tworzyć opinii na temat funkcjonowania całego zespołu Macierewicza. - Ja bym bardzo prosił i przestrzegał, żeby z jednej sytuacji nie wyciągać takich generalnych wniosków - mówił w studiu "Kawy na ławę" Hofman. Zapowiedział też, że na konferencji naukowej ws. katastrofy weźmie udział stu uczonych i zostaną wygłoszone "przełomowe referaty".\n"Państwo nie daje ani grosza dla profesorów, którzy chcą wyjaśnić sprawę"\nPoseł PiS był również pytany o to, co Jarosław Kaczyński czuł na ostatniej debacie zespołu Macierewicza.\nJak odparł Hofman, wiele osób chciałoby, by Polska była państwem, które sprawę smoleńską potrafi wyjaśnić. Według niego, byli oni "wściekli na to, że zespół parlamentarny i ludzie, którzy chcą sprawę wyjaśnić" nie mają przez państwo zapewnionych warunków i muszą używać skype.\n- A nie mogą mieć dobrego, szyfrowanego połączenia, zaplecza eksperckiego. Bo proszę pamiętać, że państwo nie daje ani grosza dla profesorów, którzy chcą wyjaśnić sprawę - odparł Hofman.\n"Blef", który przekreślił prace ekspertów\nTadeusz Cymański z Solidarnej Polski ocenił, że "blef" prof. Rońdy przekreślił całą dotychczasową pracę zespołu Macierewicza, która jednak była do tej pory odpowiedzią na to, czego nie zrobił rząd. - Przekreślił i od strony merytorycznej i politycznej. (...) Taki błąd wpływa na postrzeganie pracy całego zespołu i wszystkich jego ekspertów - zwrócił uwagę europoseł.\nEugeniusz Kłopotek (PSL) oburzył się nawet na to, że Adam Hofman wciąż mówi o prof. Jacku Rońdzie per "profesor". - To ewidentny kłamca - ocenił krótko polityk. Dodał, że wciąż nie znamy prawdy o katastrofie, ale on sam odrzucał teorię zamachu. - Ale teraz, po tym wyskoku Rońdy, proszę już tylko o jedno: przestańmy żerować na tych grobach. I ja już nie chcę poznać tej prawdy, bo i tak jej nie poznam - mówił przejęty Kłopotek. Włodzimierz Czarzasty wyraził z kolei przekonanie, że kwestia zamachu jest sprawą "wiary i niewiary". - Nikt tu nikogo nie przekona - stwierdził polityk SLD. Jednoznacznie oznajmił jednak, że w świecie naukowców nie ma miejsca na kogoś, kto "blefuje". - Państwowa Akademia Nauk powinna powiedzieć: dość tych kłamstw - oświadczył Czarzasty. Robert Biedroń zaapelował tylko o to, by przestać dyskutować na tematy, które nijak nie przybliżą Polski do ustrzeżenia się przed kolejną tego rodzaju katastrofą.\nCymański: "Blef" Rońdy przekreślił prace całego zespołutvn24\nAutor: ktom/jk / Źródło: tvn24\nZeznania ekspertów Macierewicza\nPo kłamstwie, które było blefem, Rońda ma dość: "Pasuję, robią ze mnie wariata"\nProf. Kleiber zmienia zdanie. "Skumulowane emocje uniemożliwiają merytoryczną dyskusję"\nRektor AGH kieruje sprawę prof. Rońdy do komisji etyki


Kiedy wypłacać wynagrodzenia zleceniobiorcom i usługobiorcom - Płace - rp.pl\nAktualizacja: 05.01.2017, 07:00\nKiedy wypłacać wynagrodzenia zleceniobiorcom i usługobiorcom\nPrzepisy narzucają miesięczną częstotliwość wypłacania wynagrodzenia zlecenio- i usługobiorcom. Paradoksalnie może to oznaczać, że pensja tych osób jest bardziej chroniona niż pracownicza.\nZgodnie z ogólną regułą przyjętą w art. 8a ust. 6 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę w przypadku umów zlecenia (art. 734 kodeksu cywilnego) i umów o świadczenie usług (art. 750 k.c.) zawartych na czas dłuższy niż jeden miesiąc, wypłaty wynagrodzenia w kwocie wynikającej z wysokości minimalnej stawki godzinowej dokonuje się co najmniej raz w miesiącu. Mamy tu więc do czynienia z zasadą podobną do obowiązującej przy wypłacie wynagrodzeń pracownikom (art. 85 § 1 i 2 k.p.), jednak z dwoma odrębnościami:\na) pracownikowi należy wypłacić całe należne mu za dany miesiąc wynagrodzenie, zleceniobiorcy zaś tylko wynagrodzenie wynikające z minimalnej stawki godzinowej, które w konkretnym przypadku może być tylko częścią wynagrodzenia za dany miesiąc realizacji zlecenia (świadczenia usług),\nb) w przypadku pracowników art. 85 § 2 k.p. przewiduje graniczny termin wypłaty (do 10. dnia kolejnego miesiąca kalendarzowego), a w odniesieniu do zlecenio- i usługobiorców takiego terminu w ogóle nie ustalono.\nReżim jak przy etacie\nNiektórzy interpretatorzy prezentują w związku z tym pogląd, że w odniesieniu do zlecenio- i usługobiorców należy dopełnić obowiązku wypłaty wynagrodzenia w każdym miesiącu obowiązywania umowy, co ze zrozumiałych względów może być trudne w pierwszym miesiącu obowiązywania umowy. Zwykle bowiem kwota należnego zarobku jest znana dopiero po zakończeniu miesiąca – to reguła w umowach, w których wynagrodzenie jest zależne od rzeczywistej skali wykonanych świadczeń czy usług.\nCzy regulacja ustanawiająca jedynie częstotliwość wypłaty wymusza – jak chcą tego niektórzy – wypłatę absolutnie w każdym miesiącu? Czy umówienie się ze zleceniobiorcą / usługobiorcą, że będziemy mu płacić wynagrodzenie np. do 10. dnia po zakończeniu każdego miesiąca narusza prawo, ponieważ na pierwsze wynagrodzenie będzie on oczekiwał dłużej niż miesiąc? Przecież w analogicznej sytuacji, ale dotyczącej pracownika, wypłata wynagrodzenia za pierwszy miesiąc pracy do 10. dnia następnego miesiąca byłaby w pełni legalna.\nCzy brak przepisu ustalającego termin wypłaty wynagrodzenia zlecenio- i usługobiorcom oznacza, że zamiarem ustawodawcy było ich uprzywilejowanie w stosunku do pracowników? Czy jednak, kierując się zasadami ochrony wynagrodzenia pracowniczego jako pewnym punktem odniesienia, będącym w istocie zespołem najwyższych standardów ochronnych, nie można stosować (przez analogię) zbliżonych zasad ustalania terminów wypłaty wynagrodzenia miesięcznego zlecenio- i usługobiorcom?\nMoim zdaniem takie przyjęcie jest uzasadnione.\nNadzieja w zdrowym rozsądku\nZamiarem ustawodawcy, deklarowanym w projekcie ustawy, było objęcie ochroną wynagrodzenia osób zarobkujących na podstawie niektórych umów cywilnoprawnych przy zastosowaniu zbliżonych instrumentów prawnych.\nPoza nieistotnymi statystycznie wyjątkami, objęto nią wszystkich, w tym również takie osoby, które zawarły np. długoterminowe umowy o świadczenie usług serwisowych, na podstawie których są wynagradzane za usuwanie awarii określonego sprzętu. Załóżmy, że w ciągu roku nie zdarza się żadna awaria. Czy wtedy też mamy płacić wynagrodzenie co najmniej raz w miesiącu?\nSkala skutków ingerencji przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę w sferę obrotu cywilnoprawnego nie do końca została uświadomiona, choć jest ogromna. Czy zdrowy rozsądek będzie stanowić skuteczną zaporę przeciw interpretowaniu tej ustawy w sposób zbyt literalny, pokaże czas.\nJedne formalności zastąpią inne\nNowe, obowiązujące od 1 stycznia 2017 r., przepisy o świadectwach pracy, oszczędzą przedsiębiorcom trochę obowiązków. W skali kraju to tysiące dokumentów mniej do wydania, czyli niewątpliwa oszczędność czasu... i zrobienie miejsca na sporządzanie milionów nowych dokumentów, jakie trzeba będzie tworzyć, stosując przepisy o minimalnym wynagrodzeniu do najpopularniejszych i najczęściej zawieranych umów cywilnoprawnych. —Autor jest radcą prawnym w kancelarii Orłowski, Patulski, Walczak\nJedne formalności zastąpią inne - Grzegorz Orłowski, radca prawny, kancelaria Orłowski, Patulski, Walczak\nNowe, obowiązujące od 1 stycznia 2017 r., przepisy o świadectwach pracy, oszczędzą przedsiębiorcom trochę obowiązków. W skali kraju to tysiące dokumentów mniej do wydania, czyli niewątpliwa oszczędność czasu... i zrobienie miejsca na sporządzanie milionów nowych dokumentów, jakie trzeba będzie tworzyć, stosując przepisy o minimalnym wynagrodzeniu do najpopularniejszych i najczęściej zawieranych umów cywilnoprawnych.\nWynagrodzenie minimalne w 2017 r.\nEwidencja godzin pracy zleceniobiorcy\nNieprecyzyjne stawki i zasady dla zleceniobiorców to zmora\nIgor Tuleya: Nie mam wątpliwości jaka będzie decyzja tzw. Izby Dyscyplinarnej


Emilia Tomecka – „Miejsce Polaków w życiu współczesnego austriackiego Kościoła katolickiego” -Nowa publikacja APAJTE – A.P.A.J.T.E\nStrona główna › swiat ksiazki › Emilia Tomecka – „Miejsce Polaków w życiu współczesnego austriackiego Kościoła katolickiego” -Nowa publikacja APAJTE\nBy apajte • 17/06/2013\nEmilia Tomecka – „Miejsce Polaków w życiu współczesnego austriackiego Kościoła katolickiego” – Na Targach Ksiazki w Warszawie, ktore odbyly sie w dniach 16-19 maja br.wystawiona byla ksiazka wydane przez APAJTE zatytulowana „Miejsce Polaków w życiu współczesnego austriackiego Kościoła katolickiego”, która ukazuje obecność chrześcijańskich wartości w życiu Polonii wiedeńskiej (także dzieci i młodzieży) i dochowanie im wierności. Czemu niewątpliwie pomaga szczególne posłannictwo księży Zgromadzenia Zmartwychwstania Pana Naszego Jezusa Chrystusa.\nNiniejszej praca udowodnia, że Polscy migranci przybywający do Wiednia w poszukiwaniu zarobku zachowują własną tożsamość, ze szczególnym uwzględnieniem ich religijności. Arcybiskup wiedeński kardynał Christoph Schönborn podczas uroczystej mszy świętej w katedrze pod wezwaniem Świętego Szczepana z okazji stulecia duszpasterstwa Zmartwychwstańców w Austrii, przyjmując Polaków do austriackiego Kościoła apelował o zachowanie wspaniałych tradycji żywej wiary, którą przywożą Polacy z własnego kraju – kraju, który podarował światu Ojca Świętego Jana Pawła II.\nAutorka ukazuje rzymskokatolicki Kościół w Austrii poszukujący nowych relacji z wiernymi, przy czym istotne są nie tylko praktyki religijne. Kościół, który w swych poszukiwaniach kieruje się w dużym stopniu działalnością charytatywną i zaangażowaniem w życie społeczne wyznawców.\nW książce znajdziemy informację o szczególnym wydarzenie jakim było mianowanie honorowym kanonikiem katedry św. Szczepana w Wiedniu, księdza Edwarda Daniela. Ksiądz Daniel jest pierwszym Polakiem, który został kanonikiem wiedeńskiej katedry. Znajdziemy w tej publikacji przykłady otwarcie podwoi katedry arcybiskupiej (Dom-und Metropolitanpfarre St. Stephan) oraz muzeum diecezjalnego (Erzbischöfliches Dom-und Diözesanmuseum) w celu zaprezentowania dorobku twórczego Polaków, tak we wnętrzu gotyckiej katedry, jak i wśród arcydzieł sztuki sakralnej w muzeum diecezjalnym.\nCategorised in: swiat ksiazki, wiadomosci\n« APAJTE – WTK- 2013 – Warszawskie Targi Ksiazki – zapraszamy do obejrzenia albumu zdjec\nElzbieta Wierzbicka -„Wela” – sukces wystawy w Muzeum Manggha w Krakowie »


Marcin Osuch ‹Był sobie seks› (recenzja: Philippe Brenot, Laetitia Coryn „Sex Story - Historia seksu od małp do robotów”) – Esensja\n[Philippe Brenot, Laetitia Coryn „Sex Story - Historia seksu od małp do robotów” - recenzja]\nPodobieństwo jest większe do pierwszego z kultowych dzieł Alberta Barille, gdyż komiks Laetitii Coryn i Philippe’a Brenot prezentuje historię ludzkości od jej zarania do współczesności (a wręcz przyszłości) w kontekście właśnie tytułowego seksu. Analogiczne jest również podejście do zaprezentowania tematu, poprzez zastosowanie znanej formuły naszego Papcia Chmiela – „bawiąc uczyć”. Naukową podróż w czasie rozpoczynamy jakieś dwa miliony lat temu, wraz z pojawieniem się pierwszych hominidów. Zanika ruja, pojawiają się piersi, umięśnione pośladki, zanika kość prącia (ponoć wszystkie naczelne ją mają). To wszystko prowadzi do powstania pierwiastka erotycznego wymieszanego z uczuciem miłości. Tutaj pierwsza krytyczna uwaga odnośnie albumu, gdyż mając jednak ambicje popularnonaukowe, całkowicie pomija przyczyny jakie doprowadziły do pojawienia się powyższych zmian. Jest to swoisty grzech pierworodny jako, że w dalszej części dostajemy przeróżne historie z piersiami, członkami, łechtaczkami w roli głównej, bez jasnego wyjaśnienia od czego się tak naprawdę to wzięło. Trudno, na szczęście dalej jest już lepiej. Dokładnie tak jak w „Był sobie człowiek” chronologicznie poznajemy kolejne cywilizacje z perspektywy ich podejścia do seksu, erotyki, narządów płciowych. Najpierw jest Babilon, potem Egipt, Grecja i Rzym. Na tym etapie jeszcze w narrację wplecione są wierzenia dominujące w każdej z tych kultur, oczywiście wierzenia znowu w kontekście erotyki i ogólnie seksu. W dalszej części swojej opowieści, Philippe’a Brenot (odpowiedzialny za scenariusz) przyjął naturalną perspektywę kolejnych okresów historycznych. Mamy więc średniowiecze, renesans, barok i tak dalej (jeśli pamiętacie) aż do współczesności, a wręcz przyszłości.\nTrzeba przyznać, że Brenot znalazł dobry sposób na opowieść o erotyce i szerzej o sprawach intymnych. Stawia na humor, unikając wulgarności, sypie jak z rękawa ciekawostkami i faktami powszechnie nieznanymi. Pewien dysonans poznawczy powoduje rozdźwięk między liberalnym zacięciem autora (które objawia się m.in. w uznaniu średniowiecza za barbarzyńskie) i całkowicie europocentrycznym spojrzeniem na tematykę. Nie ma tu Indii z ich kamasutrą, Chin, Japonii. Nie ma kultur afrykańskich ani amerykańskich. Za to, jako, że autorzy są Francuzami, znaleźli sposób aby upchnąć w komiksie historię Joanny d’Arc. O tyle zastanawiające, że miała ona z seksem niewiele do czynienia. Całość bardzo sympatycznie została zilustrowana przez Laetitię Coryn. Prosty rysunek, jak żywo przypominający kreskę z animacji Barille’a.


Kancelaria Prawna Klimkowski. Postępowanie w sprawach nieletnich. Prawo rodzinne Łódź, Gdańsk\nKancelaria przyjmuje do prowadzenia sprawy karne nieletnich, które dotyczą demoralizacji nieletnich, popełnienia przez nieletnich czynów karalnych, a także wykonywania środków wychowawczych lub poprawczych orzeczonych względem nieletnich dla których właściwy jest sąd rodzinny.\nJak wynika z ustawy o postępowaniu w sprawach nieletnich pojęcie nieletniego obejmuje swoim zakresem trzy kategorie osób:\nKancelaria reprezentuje nieletnich podczas wszystkich stadiów postępowania – w czynnościach realizowanych przez policję, podczas których gromadzone są dane o osobie i utrwalane są dowody oraz w postępowaniu przed sądem rodzinnym, w tym w postępowaniu odwoławczym i wykonawczym. W ramach udzielonej nieletniemu obrony Kancelaria sporządza i wnosi pisma procesowe, środki zaskarżenia, wnioski o uchylenie lub zmianę środka tymczasowego, a w postępowaniu wykonawczym wnioski o zmianę, uchylenie, odstąpienie od wykonywania środków wychowawczych (np. nadzoru kuratora), jak również o odroczenie lub udzielenie przerwy w wykonywaniu środków wychowawczych lub środka poprawczego.\nW ramach świadczonych usług prawnych Kancelaria reprezentuje również interesy pokrzywdzonych w postępowaniu w sprawach nieletnich. Pokrzywdzony co do zasady nie jest stroną postępowania przed sądem dla nieletnich, niemniej jednak przysługuje mu w tym postępowaniu szereg uprawnień:\nAdwokat do spraw rodzinnych Gdańsk\nTagi: prawo rodzinne Łódź, adwokat sprawy rodzinne Gdańsk, prawo rodzinne Trójmiasto


Konsole do gier w najtaniej\nKonsole do gier cieszą się niezmienną popularnością od wielu lat. Ta forma rozrywki jest wybierana zarówno przez dzieci, młodzież jak i dorosłych. Na rynku królują konsole marek takich jak Sony PlayStation , Xbox oraz Nintendo.\nKonsola do gier - rozrywka w domowym zaciszu\nGranie na konsoli bywa nieodłącznym elementem jesiennych i zimowych wieczorów, spotkań ze znajomymi oraz coraz bardziej popularną formą relaksu w biurach firmowych. Krótka rozgrywka pozwala skupić myśli na czymś innym niż wykonywane obowiązki, odpręża i poprawia humor. Konsola do gier to dobry wybór dla każdego fana wirtualnego świata gier wszelkiego typu.


Wiesz, że tak naprawdę wystarczy zrozumieć o co chodzi z tymi wszystkimi suwakami, aby później nie mieć żadnego problemu z obrabianiem zdjęć w Lightroomie?\nTo “zrozumienie” co prawda nie przychodzi w pięć minut, ani nawet w jeden wieczór, ale jeśli masz dużo samozaparcia, umiesz uczyć się samodzielnie i do tego nie masz ciśnienia, aby pojąć wszystko już! teraz! zaraz! – dasz radę, a ja w dzisiejszym wpisie podpowiem Ci jak (i gdzie) ten temat “ugryźć”.\nZałożę się, że w swojej bibliotece masz już sporą ilość presetów. Część z nich być może od czasu do czasu używasz, ale ich większość na bank jest dość losową zbieraniną. W takim razie co? Usuń je, bez absolutnie żadnych sentymentów! Nie zaśmiecaj sobie głowy czymś, co na pewno nie da Ci efektu o jakim marzysz.\nI jak, czujesz ulgę? :).\nTo teraz, spośród presetów, które pozostały, znajdź taki, który jest najbliższy Twojemu wyobrażeniu o obróbce idealnej. Za chwilę go przeanalizujesz, naniesiesz obróbkowe poprawki i sama zobaczysz, ile fajnych informacji z tego wyciagniesz! Ja wybrałam taki czarno-biały preset:\nZacznij od tego właśnie panelu. Panel BASIC to panel, który służy do podstawowych korekt, a więc śmiało zaglądaj tu na każdym etapie swojej pracy.\nZdjęcie jest za ciemne? Podciągnij suwak Exposure. Za mało kontrastowe? W takim razie podciągnij wartość suwaka Contrast. Preset za bardzo podbił Ci kolory? Skoryguj wartości Saturation lub Vibrance.\nNaniosłaś już poprawki w Basic? Super, w takim razie śmiało możesz iść do kolejnego panelu, czyli B&W. Widzisz suwaki, które się tu znajdują? Nazywają się jak kolory i dokładnie tym właśnie one są. Spędź z nimi chwilę i zobacz jak ich ustawienia wpływają na Twoje zdjęcie. Zasada jest jedna: gdy przesuwasz suwak w lewo – przyciemniasz dany kolor, w prawo – rozjaśniasz go. Pracując z nimi poszukaj idealnej równowagi tonalnej, a zobaczysz jak baaaardzo na tym zyska cała Twoja obróbka.\nPanel TONE CURVE to serce każdej obróbki. Wszystko, co tutaj się dzieje, związane jest z pracą nad poszczególnymi grupami tonów. To tutaj dopracowujesz ich moc, a także równowagę tonalną, która jest podstawą każdej obróbki, czarno-białej w szczególności. Wiem, że może to brzmieć dla Ciebie jak czarna magia, ale spróbuj przeanalizować ustawienia wszystkich suwaków, a potem pogmerać w kształcie krzywej Tone Curve. Nie przejmuj się początkowymi niepowodzeniami, które pewnie się pojawią. Pomyśl raczej jak słodko będzie smakować szampan, gdy już wreszcie ogarniesz ten cały “tonalny” temat! :).\nMam ogromną słabość do ziarna, a więc to jasne, że mój preset ma go całe mnóstwo. Jeśli jednak Ty za nim nie przepadasz – przejdź do panelu EFFECTS i odpowiednio skoryguj suwaki w sekcji Grain.\nA co jeśli stwierdzisz, że chcesz dodać do swojej obróbki fajerwerki w postaci winiety? Winietę również dopracujesz w tym właśnie panelu. Zajrzyj do sekcji Post-Crop Vignetting i szalej :).\nI jak? Zobacz, kilka naprawdę prostych korekt i obróbka zdjęcia z losowego presetu od razu jest bardziej Twoja – i o to właśnie w tym wszystkim chodzi! Analizuj w ten sposób każdy preset, który wpadnie w Twoje ręce, a zobaczysz, że już za chwileczkę, już za momencik wszystko zacznie Ci się pięknie układać w jedną spójną całość. Trzymam za Ciebie kciuki ! :).\nJeśli jednak czujesz, że potrzebujesz pomocy w ogarnięciu całego tego tematu, jeśli jak nic potrzebujesz lightroomowego koła ratunkowego – wskakuj i zobacz co mam dla Ciebie:\nNauka, zwłaszcza ta samodzielna, to ciągłe analizowanie i wyciąganie wniosków. Dlatego eksperymentuj, szperaj po Lightroomie, maksymalnie przeciągaj poszczególne suwaki, aby sprawdzić jaki możesz osiągnąć efekt. No bo co się stanie jak przeciągniesz za mocno? Jeśli poczujesz, że to totalnie nie Twój kierunek – wciskasz reset i już!\nGdybyś jednak potrzebowała mojej pomocy – wiesz, gdzie mnie znaleźć :).\nWaleria\tdnia 7 marca 2018 o godz. 09:13\nBardzo dziękuję za wskazówki, bo nigdy nie pracowałam w ten sposób….\nRuda\tdnia 7 marca 2018 o godz. 09:20\nWaleria, każdy sposób jest dobry, aby uzyskać taki efekt, o który Ci chodzi. A jeśli jeszcze przy okazji możesz się dowiedzieć, w którym panelu LR znajdziesz ten efekt – czemu z tego nie korzystać 🙂 Ja sama prywatnie mam baaardzo analityczny umysł i tak na części pierwsze rozkładam każdą rzecz, nad którą pracuję. Uwierz mi, że taka analiza baaardzo otwiera oczy. I UCZY!!! Powodzenia 🙂\nWaleria\tdnia 7 marca 2018 o godz. 22:22\nKasiu ,dziękuję,jak się odważę,to podeślę jakąś moją pracę.Pozdrawiam\nRuda\tdnia 8 marca 2018 o godz. 08:44\nTo trzymam kciuki i do zobaczenia 🙂


O wolności ludzkiej woli • Schopenhauer Artur • książka - recenzje, opisy, opinie » BiblioNETka.pl\nKsiążka: O wolności ludzkiej woli\nAutor: Schopenhauer Artur\nTytuł oryginalny: Über die Freiheit des menschlichen Willens\nRok pierwszego wydania: 1839\nŚrednia ocena: 4,83 ; książkę oceniło 36 użytkowników - zobacz szczegóły\nDo BiblioNETki wprowadził(a): Idusia\n[WolneLektury] Artur Schopenhauer, O wolności ludzkiej woli\nTytuł tekstu: Filozofowanie intensywnie smutne\n„Wszystko na świecie istnieje po to, by skończyć się książką”*. I także sama książka istnieje po to, by znaleźć swój wyraz w kolejnej książce. Pisanie to jakby tkanie z nitek myśli stworzonych przez innych nowego gobelinu. Czytanie to jego doznawanie i analiza, rozwiązywanie kulturowej zagadki. To odkrywanie nowych jakości, które powstają na gruncie już istniejących wartości i wrażeń. Bo, jak to powiedział Baudelaire, warstwy idei, obrazów i uczuć spadają na nasz mózg, a każda kolejna warstwa, z...\ndata dodania: 2006-02-22, autor: aolda, komentarzy: 3\nWażny motyw (...) stanowiły u Schopenhauera rozważania nad istotą i zakresem ludzkiej wolności. W systematycznej formie podejmuje tę problematykę rozprawa "O wolności ludzkiej woli", nagrodzona w 1838 r. przez Norweskie Towarzystwo Naukowe - co było jedynym oficjalnym wyróżnieniem, jakie przypadło Schopenhauerowi za jego życia. Ta erudycyjna praca, której walor samoistny wynika - jak sądzimy - z poruszenia kwestii o nieprzemijającym znaczeniu dla refleksji etycznej, wprowadza zarazem w podstawy zasadniczych w systemie Schopenhauera zagadnień metafizyki woli. Sugestia ta wydaje się zgodna z intencją wyrażoną przez samego filozofa w przedmowie do pierwszego wydania rozprawy: "Jeżeli nadejdzie kiedy czas, że będą mnie czytali, wtedy też pokaże się, że moja filozofia jest jak Teby o stu bramach: z każdej strony można wejść i każdą bramą dojść do punktu środkowego"*.\n* Z przedmowy Lecha Szczegóły, w: Artur Schopenhauer: "O wolności ludzkiej woli", Wydawnictwo "Bis", Warszawa 1991.\ndata dodania: 2006-02-09, autor: aolda, komentarzy: 0\nTytuł tekstu: Listopad 2015 cz.1\nGułag (5) Książkę polecił mi jakieś 5 lat temu mój wykładowca filozofii dialogu i wciąż miałem ją od tego czasu w pamięci. Nie zrobiła na mnie takiego wrażenia, jak Archipelag GUŁag 1918-1956: Próba analizy literackiej, ale pod pewnymi względami przewyższa nawet opus magnum Sołżenicyna. Przede wszystkim Applebaum mogła pozwolić sobie na większy obiektywizm, a dzięki dłuższej perspektywie dzielącej ją od epoki stalinowskiej zdołała zebrać znacznie więcej konkretnych informacji (pochodzących nawe...\ndata dodania: 2015-12-22 17:13, autor: Pok, komentarzy: 0


» Strona główna » O firmie » Tradycja dobrego chleba\nTradycja dobrego chleba\nChleb towarzyszy człowiekowi od zarania dziejów i stanowi źródło zaspokajania jego głodu. Przez wiele stuleci stał sie przedmiotem kultu, biorąc udział w kształtowaniu tradycji i dziedzictwa kulturowego, pełniąc kultowo-symboliczną fukncję. Wzmianki o chlebie możemy znaleźć już w Starym Testamencie. Znany był także w starożytnej Babilonii i Asyrii, Egipcie, Izraelu, Grecji oraz cesarstwie rzymskim.\nWraz z rozwojem techniki otrzymywania mąki oraz przygotowywania i wypieku ciasta zmieniał się jego wygląd i właściwości. Jedną z najstarszych form chleba są placki z mąki i śruty pieczone w popiele, na rozgrzanych kamieniach, rusztach i blatach. Innym bardzo starym rodzajem chleba są tzw. mace - suche placki starożytnych Izraelitów.\nPoczątek kopułowym piecom piekarskim z bocznym otworem dały placki wypiekane pod glinianym garnkiem zasypywanym popiołem. Takie piece przetrwały prawie do naszych czasów. Bochny w nich wypiekane posiadały wiele zalet. Przede wszystkim były czyste, nie traciły wilgoci w trakcie pieczenia i stawały się nawet pulchne.\nSzybko udoskonalono technikę spulchniania chleba poprzez poddawanie ciasta fermentacji. Dzięki temu chleb uzyskiwał gąbczastą strukturę, stawał się smaczniejszy i bardziej strawny. W tym celu stosowano ciasto z poprzedniego zaczynu oraz drożdże z osadów winiarskich.\nNa ziemiach polskich ściśle przestrzegano wszelkich obrzędów i obyczajów dotyczących chleba. Stanowiły one wiejską tradycję, w której drzemała siła i tożsamość chłopów. Przez wiele wieków utarły się pewne zachowania.\nZgodnie z polską tradycją chleb był symbolem pomyślności i dostatku, ponieważ nie dla każdego stanowił codzienne pożywienie. Mniej zamożni jadali go tylko od święta, dlatego też otaczany był powszechnym szacunkiem. Niedopuszczalne było marnotrawienie chleba, bawienie się nim, rzucanie i wyrzucanie do śmieci. Całowano każdą kromkę, która upadła na ziemię, a na każdym nowym bochenku przed ukrojeniem kawałka wykonywano znak krzyża.\nRytuałem było także przygotowywanie ciasta do pieczenia chleba, który traktowano później jako świętość i dar boski. Cały proces rozpoczynano dodawaniem przesianej przez sito mąki, wody i soli do zakwasu, czyli surowego ciasta pochodzącego z poprzedniego wypieku. Ciasto odstawiano do wyrośnięcia w drewnianej dzieży owijanej kocem i stawianej w pobliżu pieca. Po wyrośnięciu zaczynu dosypywano mąkę i wyrabiano ciasto do momentu powstania jednolitej masy. Następnie odpowiednie porcje ciasta przekładano do słomianek, w których ono wyrastało. Po wyrośnięciu wykładano je na dużą drewniana łopatę, na której wędrowało do pieca. Jednak wcześniej na pierwszym bochenku wkładanym do pieca kreślono znak krzyża. Po upieczeniu tą samą łopatą chleb wyjmowano z pieca. Aby sprawdzić czy jest już upieczony wyciągano jeden bochenek i pukano palcem w jego spód. Dźwięczny głos był sygnałem, że jest już gotowy. Po wyjęciu z pieca chleb obmywano wodą, aby zmyć popiół, zmiękczyć skórkę i nadać połysku. Po ostygnięciu brano bochenek do ręki, kreślono znak krzyża i dopiero krojono. Z części pozostałego ciasta wypiekano podpłomyki - cienkie, okrągłe placki posypane makiem z cukrem lub serem. Resztę odkładano do komory na zakwas do kolejnego wypieku.\nJakie korzyści płyną ze spożywania pieczywa żytniego?\ndostarcza ono energię, białko, witaminy, składniki mineralne, antyoksydacyjne i dobroczynny błonnik pokarmowy,\nobniża ryzyko występowania "chorób cywilizacyjnych", m. in. chorób układu krążenia, cukrzycy czy nawet niektórych nowotworów,\nkwas mlekowy zawarty w pieczywie żytnim ułatwia trawienie i zapobiega zaparciom,\nwspiera rozwój "dobrych" bakterii zwiększających odporność organizmu oraz hamujących rozwój komórek nowotworowych,\nzawiera kwas foliowy, cynk i żelazo przez co wzmacnia organizm przyszłych mam wspomagając rozwój płodu, poprawiając odporność oraz zwiększając wydajność organizmu,\nzawarte w pieczywie razowym polifenole, lignany oraz kwas fitynowy mogą obniżać poziom cholesterolu,\nPo czym poznać dobrze wypieczony chleb? Na pewno musi być lekko pęknięty - oznacza to, że para znalazła sobie ujście. Musi być także dobrze wypieczony, czego oznaką jest lekko brązowy kolor. Nie należy też zapominać o zapachu wypieczonego naturalnego chleba. Ta sama zasada dotyczy bułek. Tajemnica dobrego pieczywa tkwi w procesie jego przygotowywania czyli w przygotowaniu zakwasu, wyrobieniu ciasta, rozczynu czy wreszcie w jakości mąki. Wszystko to w normalnych warunkach - jak w Piekarni Ratuszowej - trwa około dwóch dni. Niestety podczas produkcji masowej, takiej jak w marketach, wszystko skrócono do około kilkudziesięciu minut. W skutek tego wypiekane jest gumowe, pompowane i naszpikowane chemią pieczywo.\nChcąc zachować zdrowie i dobrą kondycję powinniśmy spożywać chleb żytni na zakwasie, który jest bezkonkurencyjny jeśli chodzi o zawartość biologicznych aktywnych związków. Przykład stanowią tutaj fitoestrogeny o działaniu przeciwnowotworowym. Błonnik żytni wspiera rozwój dobroczynnych bakterii probiotycznych o wyraźnym prozdrowotnym charakterze oraz cechuje się niskim indeksem glikemicznym, co jest niezwykle istotne dla osób chcących schudnąć.


Pokrowiec na raki Petzl Fakir - Niska Cena w DomenaSportowa.pl\nWytrzymały pokrowiec Petzl Fakir pozawala na bezpieczne transportowanie raków. Zamykany na zamek błyskawiczny. Wewnątrz pokrowca znajduje się taśma do mocowania raków. POLECAM!\nKod EAN: 3342540063341\nKod producenta: V01\nPosiadając sprzęt wspinaczkowy, niezwykle ważnym jest dbałość o niego i odpowiednie przechowywanie.\nDziś mamy dla Państwa pokrowiec na raki Petzl, który z całą pewnością spełni swoje zadania najlepiej, jak tylko to możliwe. Półsztywny, zapewnia doskonałe miejsce do spakowania tego typu produktów. Posiada otwory wentylacyjne i zamykany jest na zamek błyskawiczny.\nPokrowiec na raki wart jest wyboru bez dwóch zdań.\n• Zamykany na zamek błyskawiczny.\n• Po spakowaniu raki tworzą nieduży, zwarty pakiet.\n• Można wykorzystać do innych celów (miejsce na wyposażenie – śruby lodowe, foki...).


KATECHEZA nr 4 Temat: Krzyż Chrystusa - mój krzyż. - ppt pobierz\nKATECHEZA nr 4 Temat: Krzyż Chrystusa - mój krzyż.\nOpublikowałRóża Matysiak Został zmieniony 3 lata temu\nPrezentacja na temat: "KATECHEZA nr 4 Temat: Krzyż Chrystusa - mój krzyż."— Zapis prezentacji:\n1 KATECHEZA nr 4 Temat: Krzyż Chrystusa - mój krzyż\n4 Krzyż Światowych Dni Młodzieży\nOd samego początku wiernym świadkiem Światowych Dni Młodzieży jest Krzyż Roku Świętego, zwany też Krzyżem Młodych i Krzyżem ŚDM. Podarowany młodym na zakończenie Nadzwyczajnego Jubileuszu Odkupienia, od 22 kwietnia 1984 roku stał się „żywą ikoną Kościoła pielgrzymującego po drogach świata”. Na Krzyżu znajdują się słowa wypowiedziane przez Jana Pawła II: „Ponieście go na cały świat jako znak miłości, którą Pan Jezus umiłował ludzkość i głoście wszystkim, że tylko w Chrystusie umarłym i zmartwychwstałym jest ratunek i odkupienie”. Krzyż ŚDM wędruje po całym świecie docierając do milionów serc młodych ludzi.\n5 Iz 53,2n Łk 23,38n 1 Kor 1,23-24 J 12,32 J 19,34\n6 Dzięki za Twój Krzyż Dzięki za zwycięstwo Twe Dzięki, że Twa Krew oczyszcza mnie Dzięki za miłosierdzie Twe. AMDG JPII - Dzięki za Twój krzyż -\n7 Mt 16,24-26 Wtedy Jezus rzekł do swoich uczniów: „Jeśli kto chce pójść za Mną, niech się zaprze samego siebie, niech weźmie krzyż swój i niech Mnie naśladuje. Bo kto chce zachować swoje życie, straci je; a kto straci swe życie z mego powodu, znajdzie je. Cóż bowiem za korzyść odniesie człowiek, choćby cały świat zyskał, a na swej duszy szkodę poniósł?”\n8 Miłości bez krzyża nie znajdziecie, a krzyża bez miłości nie uniesiecie.\n9 Bp Henryk Tomasik:\t„Wielkiej lekcji umiłowania Chrystusowego Krzyża udzielił nam Ojciec Święty w Wielki Piątek 2005 r. Jan Paweł II nie uczestniczył osobiście w nabożeństwie pamiętnej Drogi Krzyżowej odprawianej w Koloseum, na 8 dni przed swą śmiercią. Dzięki przekazowi telewizyjnemu trwał na modlitwie w łączności z uczestnikami Drogi Krzyżowej. Pod koniec rozważań Męki Chrystusa Papież poprosił o krzyż. Ojciec Święty z trudem utrzymywał podany mu krzyż. Tulił się do niego, dotykał czołem. Mówiono wówczas: To nie Papież dźwigał krzyż, ale to krzyż wtedy dźwigał Papieża.”\n10 Chrystus nie ma rąk, ma tylko nasze ręce, aby dzisiaj pracować\nChrystus nie ma rąk, ma tylko nasze ręce, aby dzisiaj pracować. Nie ma nóg, ma tylko nasze nogi, aby prowadzić ludzi Swoją drogą. Chrystus nie ma ust, ma tylko nasze usta, aby mówić o Sobie ludziom. Nie ma pomocy, ma tylko naszą pomoc, aby przyciągać ludzi do Siebie. Modlitwa z XIV w.\n11 Każda prawdziwa miłość musi mieć swój Wielki Piątek.\n/kard. Stefan Wyszyński/ Krzyż nie jest celem samym w sobie: wznosi się wzwyż i wskazuje drogę. /św. Teresa Benedykta od Krzyża – Edyta Stein/\n12 Hymn ŚDM w Krakowie [powinien być już znany]\n13 Katechezę opracowali: mgr Małgorzata Sar mgr Marta Waniek IV LO im. T\nKatechezę opracowali: mgr Małgorzata Sar mgr Marta Waniek IV LO im. T. Chałubińskiego w Radomiu ks. dr Stanisław Piekielnik Wydział Katechetyczny Diecezji Radomskiej\nPobierz ppt "KATECHEZA nr 4 Temat: Krzyż Chrystusa - mój krzyż."\nJan Paweł II – pielgrzym świata


Plotki o dymisji Szyszki można włożyć między bajki. Premier Szydło - 'Wierzę ministrowi'\n- Wierzę ministrowi Szyszce. Wierzę opinii Rady Leśnictwa. Wierzę leśnikom, którzy prowadzą te prace - mówiła premier Beata Szydło, pytana dlaczego rząd nie wstrzymał wycinki pomimo postanowienia Trybunału Sprawiedliwości UE. W czwartek Beata Szydło spotkała się z dziennikarzami na konferencji zorganizowanej po posiedzeniu rządu. - Dlaczego rząd się tak upiera przy wycince Puszczy Białowieskiej? Dlaczego nie respektuje postanowienia Trybunału Sprawiedliwości UE? - zapytała premier Justyna Dobrosz-Oracz z 'Wyborczej.pl'. Zobacz materiał naszej reporterki.\nWięcej na ten temat: Beata Szydło, Puszcza Białowieska, Jan Szyszko, PiS, Komisja Europejska\nmanka 25.08.2017, 00:34\nTo zdjęcie - co za ohydne!\noldnika 24.08.2017, 20:38\nNic wyjątkowego nie respektować wyroków Sądu??!!! Ja też mogę?\nwhite 25.08.2017, 09:31\nCała sprawa z puszczą to nie jest walka o małego robaczka tylko o styl sprawowania władzy. Nie jestem biologiem ani ekspertem od korników, ale skoro jest problem to należy o nim porozmawiać, posłuchać różnych opinii (również tych z zagranicy) zwłaszcza gdy puszcza jest dziedzictwem nie tylko narodowym ale i światowym. Dobre rozwiązanie z pewnością by się znalazło dla dobra puszczy. Ale arogancja i ignorancja prawacka nie pozwala na takie rozwiązania. Wchodzimy jak słoń do składu z porcelaną i lejemy wszystkich na oślep by MY (prawacy) mamy teraz "wadzę" i nikt nam nie będzie mówić co i jak mamy robić. Skłócimy się z całym światem a po nas choćby potop. Gratuluję "prawackiej" mentalności. Głosowałem na PiS bo uważałem że Polsce potrzebna jest zmiana jednak stopień upodlenia polityki i poziom (a właściwie jego brak) w dyskusji skutecznie zohydził mi tę formację a zwłaszcza jej ideologię rodem wyniesioną z PRL. GRATULUJĘ!\nm.mazur 25.08.2017, 05:50\nCala odpowiedzialność pani "broszki" opiera się nie na wiedzy, nie na kompetencji ( o tej to w ogóle nie ma co mówić ) ale na wierze. Ale pani "broszko" to jest haniebnie za mało by być Premierem Rządu.


5 rzeczy niezbędnych w wakacyjnym bagażu dziecka\n5 rzeczy, które powinny znaleźć się w wakacyjnym bagażu dziecka\nTwoje dziecko odlicza dni do upragnionego wyjazdu na kolonie, a Ty martwisz się, jak maluch poradzi sobie bez opieki mamy? Włóż do torby podróżnej kilka niezbędnych rzeczy, by zyskać pewność, że niczego mu nie zabraknie.\nSłońce to gwarancja udanych wakacji. Długie godziny spędzane na świeżym powietrzu wymagają jednak ochrony przed szkodliwym promieniowaniem UV. W przypadku dzieci kwestia ta ma szczególnie dużą wagę. Delikatna skóra jest znacznie bardziej podatna na oparzenia słoneczne, a udar słoneczny niesie ze sobą bardzo nieprzyjemne skutki. Żaden maluch nie chce spędzić wakacji w pokoju, a gorączka, nudności i osłabienie zmienią wymarzony wyjazd w przykre wspomnienie. Aby oszczędzić maluchowi niemiłych przeżyć, spraw mu odpowiednie nakrycie głowy. Dzieci najbardziej lubią czapki z daszkiem: kolorowy, przewiewny model dobrze się nosi i świetnie wygląda, a daszek osłania oczy przed oślepiającymi promieniami. W kolonijnej torbie musi znaleźć się także mleczko przeciwsłoneczne z wysokim faktorem. Regularnie przypominaj dziecku o codziennym smarowaniu, bez względu na pogodę – promieniowanie UV oddziałuje na skórę nawet zza chmur.\nZobacz naszą ofertę czapek z daszkiem>>\n2. Dziecięcy strój kąpielowy\nJeśli Twoja pociecha spędza wakacje nad morzem, kostium kąpielowy będzie najważniejszym elementem bagażu! Warto włożyć do torby przynajmniej 2 sztuki, by żadne przypadkowe uszkodzenie czy przepierka nie sprawiły dziecku problemu. Zróbcie zakupy wspólnie: latorośl wybierze swój ulubiony kolor i wzór, a Ty skontrolujesz jakość i wygodę kostiumu. Chłopcy mają do wyboru slipki lub szorty z przedłużonymi nogawkami. W obu przypadkach warto sprawdzić, czy kąpielówki mają wewnętrzny sznureczek do regulacji obwodu, który ułatwi dziecku dopasowanie ubrania do sylwetki. Dziewczynki mają do dyspozycji wiele kolorów i fasonów, ozdobionych uroczymi falbankami lub barwnymi nadrukami. Nie zapomnijcie także o puszystym ręczniku plażowym – mały pływak chętnie okryje się nim po wyjściu z wody.\nZobacz naszą ofertę strojów kąpielowych: chłopięce>> dziewczęce>>\nDzieci kochają ruch, a programy kolonii obfitują w morskie kąpiele i piesze wycieczki. Młody wczasowicz potrzebuje więc solidnych butów, które dotrzymają mu kroku w każdej przygodzie. Na dnie morza czają się nieraz przykre niespodzianki w postaci ostrych kamieni, kawałków muszli lub parzących meduz. Na plaży przydadzą się więc specjalne buty do wody z neoprenową cholewką i gumową, antypoślizgową podeszwą. Takie obuwie ułatwi dziecku zachowanie równowagi na śliskich kamieniach i ochroni skórę przed skaleczeniami. Lekka cholewka osłania górną część stopy, a po wyjściu z wody szybko wysycha na słońcu. Na spacer po lesie warto wybrać lekkie tenisówki z zabudowaną cholewką. Przewiewny materiał trampek nie przegrzeje stóp, a cholewka osłoni stopy przed otarciami i kleszczami. W mieście i na deptaku najwygodniejsze będą sportowe sandałki z grubą podeszwą i regulowanymi zapięciami na rzepy.\nZobacz naszą ofertę dziecięcego obuwia: chłopięce>> dziewczęce>>\nAura na polskim wybrzeżu, choć piękna, często bywa nieprzewidywalna. W trakcie dwutygodniowych kolonii na pewno trafi się przynajmniej jeden deszczowy dzień, a chłodne poranki i wieczory mogą przyprawić o gęsią skórkę. Niekorzystna pogoda nie przeszkodzi dzieciom w miłym spędzaniu czasu, jeśli tylko będą odpowiednio ubrane. Zaopatrz swoją pociechę w bluzę z polaru. Materiał ten grzeje jak żaden inny, a ponadto znakomicie oddycha; co więcej, jest miękki i miły w dotyku, dlatego dziecko chętnie otuli się nim podczas przywitania wschodu słońca lub wieczornych spotkań przy ognisku. Jak przygotować się na deszcz? Parasol lepiej zostawić w domu. Zajęte ręce ograniczają swobodę ruchów, a pochłonięty wrażeniami maluch prawdopodobnie go zgubi. Zastąp go lekką, składaną pelerynką z kapturem, która zapewni skuteczną ochronę przed deszczem i praktycznie nie zajmie miejsca w torbie. Modele dostępne w sklepie Martes kuszą bajecznymi kolorami i wzorami – dzięki nim dziecko polubi nawet pluchę!\nZobacz naszą ofertę dziecięcych polarów: chłopięce>> dziewczęce>>\nZobacz naszą ofertę peleryn przeciwdeszczowych>>\n5. Podręczny plecak turystyczny\nBidon, ręcznik, suchy prowiant czy buty na zmianę – każde wyjście na plażę lub spacer wymaga zabrania przynajmniej kilku akcesoriów. Najwygodniej nieść je na plecach, by zachować swobodę ruchów rąk i równomiernie rozłożyć ciężar bez szkody dla kręgosłupa. Plecak o pojemności 18-25 litrów pomieści cały dziecięcy ekwipunek. Przed zakupem wybranego modelu dokładnie obejrzyj system nośny. System wentylacji pleców wyeliminuje problem mokrej koszulki i strug potu spływających po plecach, a regulacja długości szelek umożliwi precyzyjne dopasowanie bagażu do sylwetki dziecka. Wygodny plecak powinien mieć ponadto przynajmniej jedną, wewnętrzną kieszeń na telefon i drobne pieniądze, a także zewnętrzne kieszenie na butelkę z napojem i inne podręczne drobiazgi.\nZobacz naszą ofertę plecaków dziecięcych>>