Wojna o Wielkopolskę\n98 lat temu wybuchło powstanie wielkopolskie\nGdyby Wielkopolanie nie chwycili w grudniu 1918 r. za broń, nie dołączyliby do wolnej niepodległej Polski. A ta byłaby słabsza i nie obroniła się przed bolszewicką nawałnicą w 1920 roku\nOpracował Piotr Bojarski\nPo przegranej wojnie na froncie zachodnim i abdykacji cesarza Wilhelma II w listopadzie i grudniu 1918 r. Niemcami wstrząsała rewolucja. Chaos wywołany przez zrewoltowanych robotników i żołnierzy sprawił, że władze w Berlinie nie panowały nad sytuacją na wschodnich kresach Rzeszy, m.in. w Wielkopolsce. Wielkopolanie dostrzegli w tym swoją szansę. Tym bardziej, że przez całe dziesięciolecia przygotowywali się do dogodnej chwili do wyzwolenia się spod niemieckiej władzy.\nNajpierw praca, potem zryw\nPo klęsce kolejnych polskich powstań przez ostatnie dziesięciolecia XIX w. i pierwsze lata XX w. wielkopolscy przywódcy propagowali ideę stopniowego odzyskiwania wolności bez podejmowania akcji zbrojnej. Ludzie tak wybitni jak przemysłowiec Hipolit Cegielski czy lekarz Karol Marcinkowski przekonywali swych ziomków, że lepiej stawiać na rozwój cywilizacyjny i uświadamianie narodowe. Liczyli, że może kiedyś ta praca organiczna przyniesie wymarzony efekt, a przede wszystkim okaże się sposobem na przeciwstawienie się germanizacji Wielkopolski.\nNa zdjęciu - poznański pomnik Cegielskiego\nPolacy zakładali więc swoje firmy, otwierali banki, tworząc gospodarkę konkurencyjną wobec niemieckiej, i starali się wykształcić mocne poczucie solidarności narodowej. Wielu polskich przemysłowców i handlowców postępowało w myśl zasady: swój do swego. Rząd dusz sprawowali wśród Wielkopolan działacze spod znaku Narodowej Demokracji, ruchu działającego we wszystkich zaborach i kierowanego przez Romana Dmowskiego. Wśród Wielkopolan zyskiwały poklask propagowane przez endeków hasła "Polak katolik" czy "Niemiec - wróg". Wielu działaczy narodowo-demokratycznych pracowało w towarzystwach gimnastycznych Sokół, udzielało się w ruchu skautowskim, prowadząc tam potajemnie szkolenie wojskowe.\nMiejsce „pożytecznych inicjatyw”\nWażnym miejscem na mapie XIX-wiecznego Poznania stał się Bazar. Spółka Akcyjna Bazar została powołana 24 czerwca 1838 r., a w skład jej komitetu wykonawczego weszli: lekarz i społecznik - Karol Marcinkowski, Józef Łubierski, Józef Szułdrzyński, Maciej Mielżyński - ziemianie, oraz sędzia Gregor, mistrz ciesielski Antoni Krzyżanowski i kupiec Stanisław Powelski. Większość akcjonariuszy stanowili ziemianie. Statutowym zadaniem spółki było popieranie „pożytecznych inicjatyw”, a akcjonariusze zrezygnowali z całości lub części zysku, który przekazywany miał być na cele społeczne. Inną zasadą, niezwykle ważną w sytuacji napływu elementu niemieckiego do Poznania, było wydzierżawianie sklepów jedynie Polakom.\nCentrum życia polskiego\nW roku 1838 komitet wykonawczy „Spółki Akcyjnej Bazar” zatwierdził projekt Ernsta Steudenera i w tym samym roku pod wspólnym kierownictwem Steudenera i Antoniego Krzyżanowskiego ruszyła budowa gmachu. Budynek zaczęto wznosić przy ul. Nowej (dziś Paderewskiego), która łączyła Rynek z Al. Wilhelmowskimi (dziś Aleja Marcinkowskiego). Budowa zakończyła się w 1842 r. Początkowo hotel nie dochodził do Alei Wilhelmowskich. Dopiero po wykupieniu przyległej narożnej kamienicy możliwe było zbudowanie w latach 1898-1899 drugiego skrzydła, wg projektu Rogera Sławskiego. Do czasu wzniesienia Zamku Cesarskiego Bazar był największym świeckim budynkiem w mieście - i prawdziwym centrum życia publicznego Poznania.\nTu miał sklep Cegielski\nW 1848 r w bazarze miał siedzibę Komitet Narodowy - rząd podczas powstania w 1848 r. - Wiosny Ludów. W „Bazarze" ulokowały się m.in. Centralne Towarzystwo Gospodarskie, Bank Włościański, Towarzystwo Pomocy Naukowej, Towarzystwo Ludoznawcze, Towarzystwo Wykładów Ludowych, Kasyno Towarzyskie (później Koło Towarzyskie), a także - przejściowo - Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk. Powstały w tym gmachu takie tytuły prasowe jak „Dziennik Poznański”, „Kurier Poznański” i „Orędownik”. Obradował tu Centralny Komitet Wyborczy, który przygotowywał polskie listy kandydatów do Sejmu Pruskiego i Parlamentu Rzeszy. Swój „sklep żelazny" miał tutaj Hipolit Cegielski.\nOd hrabiów po młynarza\nKoło Towarzyskie skupiało polskich patriotów ze wszystkich klas społecznych: od hrabiów Augusta Cieszkowskiego oraz Tytusa i Jana Działyńskich - po młynarza Józefa Essmana. Dobrym przykładem solidaryzmu społecznego było usunięcie przez członków Koła z sali Marcina Kasprzaka, który usiłował zakłócić zebranie, nawołując do rewolucji komunistycznej.\nW okresie międzywojennym Bazar był luksusowym hotelem, słynącym z restauracji o olbrzymim wyborze win i sceną wielu ważnych uroczystości. Szczególnym miejscem była Sala Balowa, w której organizowano cieszące się wysoką renomą zabawy. Bazar spłonął podczas walk o Poznań w 1945 r. Zniszczeniu najstarszej części hotelu przy ulicy Paderewskiego zawinili żołnierze rosyjscy. Po częściowej odbudowie, w 1950 r. obiekt przejął państwowy „Orbis". Po 1990 r. hotel wrócił w ręce prawnych następców przedwojennych akcjonariuszy, którzy prowadzą jego remont i planują otworzyć w nim hotel.\nNa zdjęciu - wizyta Paderewskiego w Poznaniu rok później, w 1919 r.\nW dniach 26 - 31 grudnia 1918 r. w hotelu Bazar nocował Ignacy Jan Paderewski. Przyjechał do Poznania w szczególnej sytuacji. Gdy jesienią 1918 r. w Warszawie powstał rząd i zaczęło się tworzyć Wojsko Polskie, w Poznaniu po staremu rządzili Niemcy, którzy nie dopuszczali myśli o tym, że może być inaczej. 26 grudnia 1918 r. Ignacy Jan Paderewski, najbardziej wówczas znany na świecie Polak, który jechał do Warszawy, przemówił do mieszkańców Poznania z okna Bazaru. Słowa wielkiego pianisty okazały się iskrą rzuconą na beczkę prochu - następnego dnia w mieście wybuchło powstanie przeciw Niemcom.\nWe frontowcach nadzieja\nPrzyszli powstańcy byli przygotowani, mieli za sobą doświadczenia z frontów I wojny światowej. 11 listopada 1918 r., kiedy na prośbę Niemców na froncie zachodnim zostało ogłoszone zawieszenie broni, do Wielkopolski masowo zaczęli wracać Polacy służący w niemieckiej armii. Do domów wróciło około 160-170 tys. frontowców i w rodzinnych miejscowościach wielu z nich zostawało członkami tzw. Straży Ludowej lub Straży Służb i Bezpieczeństwa, formacji zbrojnych powołanych przez władze niemieckie do utrzymywania porządku.\nW Poznaniu Straż Ludowa liczyła niemal 3 tysiące żołnierzy, a Polacy dbali o to, by mieć w niej przewagę. Czasem uciekali się do forteli - np. gdy dowódcą straży zostawał Niemiec, kompaniami dowodzili Polacy o niemiecko brzmiących nazwiskach, np. porucznicy Edmund Krause czy Korneliusz Mann.\nJednocześnie kilkunastu oficerów należących do formalnie rozwiązanej już piłsudczykowskiej Polskiej Organizacji Wojskowej - m.in. Mieczysław Paluch i Bohdan Hulewicz - widząc załamywanie się państwa niemieckiego, zaczęło przygotowywać akcję zbrojną zmierzającą do odłączenia Wielkopolski od Rzeszy. Służąc w wojsku niemieckim, doskonale wiedzieli, co się dzieje w koszarach i radach żołnierskich. Namiastka konspiracyjnego sztabu, którą stworzyli, utrzymywała kontakt ze Sztabem Generalnym WP w Warszawie. W Poznaniu potajemnie gromadzili broń i ściśle współpracowali z członkami klubu sportowego Warta Poznań oraz skautami kierowanymi przez Wincentego Wierzejewskiego, również członka POW.\nW listopadzie 1918 r. Wielkopolanie przeżyli szok: dowiedzieli się, że w umowie rozejmowej, podpisanej przez Niemcy z państwami Ententy w Compiegne pod Paryżem, nie wymieniono Wielkopolski w gronie regionów, które powinny należeć do nowego państwa polskiego. Tekst układu społeczeństwo polskie zaboru pruskiego przyjęło z rozczarowaniem. Z tym większą energią zabrano się do naprawienia tego błędu. 11 listopada 1918 r. nadburmistrzem Poznania został Polak Jarogniew Drwęski, a konspiratorzy mieli wgląd w rozkazy przychodzące z Berlina. 12 listopada 1918 r. ujawniła się Naczelna Rada Ludowa - polski komitet obywatelski, który dotychczas działał potajemnie. Dwa dni później Rada wydała odezwę, wzywającą do zwołania do Poznania Polskiego Sejmu Dzielnicowego.\nPolacy nie poprzestali jednak na tych działaniach. Aby mieć jeszcze większy wpływ na to, co dzieje się w mieście, 13 listopada 1918 r. grupa polskich żołnierzy pod wodzą podporuczników Mieczysława Palucha i Bohdana Hulewicza wtargnęła do Ratusza, w którym obradował Komitet Wykonawczy Rady Żołnierzy, złożony dotychczas wyłącznie z Niemców. Polacy, zastraszając Niemców strzałami z karabinów i wybuchami granatów, wprowadzili do komitetu swoich ludzi: Bohdana Hulewicza, Mieczysława Palucha, Henryka Śniegockiego i Zygmunta Wizę. Objęli też przewodnictwo w Komitecie. W efekcie tzw. „zamachu na Ratusz” Polacy zapewnili sobie kontrolę nad poczynaniami niemieckiego garnizonu oraz dostęp do bezcennych informacji.\nKluczowa okazała się wiadomość, że niemieckie władze w Berlinie, obawiając się chaosu z powodu rozpadu starej armii, polecają w poszczególnych garnizonach stworzyć ochotnicze kompanie Służby Straży i Bezpieczeństwa. Polacy, skutecznie odstraszając ochotników niemieckich, stworzyli w ten sposób w Poznaniu siedem czysto polskich kompanii. Formalnie pozostawały one jeszcze pod niemieckim dowództwem, ale w końcu grudnia stały się zaczynem polskiej siły zbrojnej, która po 27 grudnia 1918 roku przepędziła oddziały niemieckie z Poznania i Wielkopolski.\nPoznań stolicą zachodniej Polski\nNa początku grudnia do Poznania traktowanego jak stolica ziem zaboru pruskiego zjechało 1399 polskich delegatów z Pomorza, Górnego Śląska i całej Wielkopolski. W trakcie obrad Polskiego Sejmu Dzielnicowego - między 3 a 5 grudnia 1918 roku - opowiedzieli się za powrotem tych ziem do Polski. Sejm Dzielnicowy obradował w salach poznańskiego kin Apollo i Lambert przy ulicy Piekary 17.\nTelegramy do możnych\nW uchwale Sejm Dzielnicowy wyraził wolę, by w Warszawie powołano jak najszybciej Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej, złożony z przedstawicieli wszystkich partii i zaborów. Rząd ten miał przejąć władzę z rąk Józefa Piłsudskiego, który sprawował ją nie z woli narodu, ale decyzją powołanej przez zaborców Rady Regencyjnej. Pomimo, że Sejm nie mógł podjąć uchwały o oderwaniu ziem polskich od Niemiec, wyraził on wolę powstania zjednoczonego państwa polskiego z dostępem do morza. Telegramy tej treści wysłano do Georgesa Clemenceau, Thomasa Woodrow Wilsona i Davida Lloyda George’a.\nNiemal pół na pół\nWynik ewentualnego powstania w Poznaniu wcale nie był jednak pewny - w mieście liczącym wówczas 169 tysięcy mieszkańców po polsku mówiło 55 proc. ludności. Reszta - w tym mniejszość żydowska - posługiwała się językiem niemieckim i opowiadała się za pozostaniem w Rzeszy.\nNie ufali Piłsudskiemu\nKonspiratorów prących do powstania starali się powstrzymywać politycy zdominowanej przez endecję Naczelnej Rady Ludowej, w której zasiadał m.in. Wojciech Korfanty. Sądzili oni, że konferencja pokojowa i tak włączy w granice państwa polskiego Wielkopolskę, Śląsk i Pomorze. Nie ufali przy tym Józefowi Piłsudskiemu - zwalniając go z twierdzy w Magdeburgu, Niemcy uzyskali od niego obietnicę, że nie będzie podejmował prób przyłączenia Poznańskiego do Polski. Piłsudski musiał blefować, aby nie prowokować konfliktu z Niemcami, ale w tajemnicy wspierał przygotowania do walki.\nNa zdjęciu - gen. Józef Haller\nPowstanie miało być z Hallerem\nKonserwatywni politycy z Naczelnej Rady Ludowej wyobrażali sobie powstanie inaczej: liczyli na lądowanie „błękitnej armii” gen. Józefa Hallera w Gdańsku. Dlatego zabiegali o zgodę aliantów i skoordynowanie akcji z działaniami Wojska Polskiego. Plan zakładał, że armia Hallera przez Pomorze Gdańskie dotrze do Wielkopolski, wspomagając tutejszych powstańców, którzy ujawnią się w sprzyjającym momencie. Początek powstania wstępnie planowany był na połowę stycznia 1919 r.\nKontakt z Warszawą\nDziałający w Poznaniu wysłannicy Sztabu Generalnego i Naczelnego Dowództwa WP przekazywali do Warszawy raporty o sytuacji, a 25 grudnia 1918 r. na prośbę Komisariatu Naczelnej Rady Ludowej do stolicy Wielkopolski przyjechał z Warszawy kapitan Stanisław Łapiński. Miał przygotować grunt pod zorganizowanie akcji zbrojnej. W całej prowincji na sygnał do rozpoczęcia walki czekało około 10 tysięcy uzbrojonych ochotników. Stacjonowało tam także 30 tysięcy żołnierzy niemieckich, ale ich morale było niskie - wielu marzyło tylko o jednym - powrocie do domu.\nPaderewski pojedzie przez Poznań!\nTego samego dnia w Gdańsku komisarz Naczelnej Rady Ludowej Wojciech Korfanty powitał, schodzącego z pokładu brytyjskiego krążownika „Concord”, Ignacego Jana Paderewskiego. Artysta dał się namówić do zmiany planowanej trasy podróży: do Warszawy pojechał nie przez Grudziądz, lecz przez Poznań. Planował porozmawiać z poznańskimi politykami o przyszłych losach ziem zaboru pruskiego.\nWizytę Paderewskiego w Poznaniu zapowiedziała prasa. Niemcy stanęli okoniem. Nie chcieli, by Paderewski wysiadł w Poznaniu - niech sobie rozmawia w wagonie! Polacy zaalarmowali: trzeba bronić Mistrza, bo Niemcy mogą mu zrobić krzywdę! Do Poznania ściągnęli oddziały Straży Ludowej i Służby Straży i Bezpieczeństwa.\nEuforia w ciemnościach\nNa stacji w Rogoźnie niemiecki kapitan Andersch, reprezentując wojskowe władze, chciał wymóc na Paderewskim, by ten nie wysiadał w Poznaniu. Sławny Polak odmówił. 26 grudnia 1918 r. po godzinie 21 pociąg z artystą i jego żoną wjechał na peron dworca cesarskiego w Poznaniu. Czekały na niego tysiące poznaniaków. W mroku, rozświetlanym jedynie pochodniami (bo Niemcy wygasili w całym mieście latarnie), Mistrz pojechał w obstawie polskich strażników do hotelu Bazar. Ulice oświetlały mu witryny polskich sklepów i okna polskich mieszkań. Domy w centrum udekorowano chorągiewkami w barwach polskich i państw Ententy.\n„Ojczyzna się odradza!”\nZ okna hotelu Paderewski przemówił do tłumu rodaków: - Po długich latach niewoli Ojczyzna się odradza! Odbudować się musi na tych samych podstawach, na których tu pierwsza budowa poczęta została!\nŻywiołowy odbiór tych słów niepokoił Paderewskiego - kandydat na członka polskiego rządu obawiał się niemieckich reakcji. Aby stonować nastroje, następnego dnia artysta położył się do łóżka. Oficjalna wersja brzmiała: jest przeziębiony, zmaga się z hiszpanką (groźną odmianą grypy, która pustoszyła wówczas Europę). Leżąc w łożu, Paderewski przyjął delegację polskich dzieci szkolnych.\nKim był Ignacy Jan Paderewski\nUrodził się 18 listopada 1860 r. Kuryłówce na Podolu. Jego matka zmarła zaraz po jego narodzinach. Ignacym i starszą siostrą opiekował się ojciec. Już od małego Ignacy Jan zetknął się z marzeniami o wolnej Polsce. Trzy lata później ojciec Jana - powstaniec styczniowy - trafił na rok do więzienia za udział w walkach. O Polsce, jej historii, literaturze i geografii uczył się od Michała Babińskiego - powstańca listopadowego. Tradycji patriotycznej Ignacy Jan Paderewski pozostał wierny do swoich ostatnich dni.\nPomogła mu Modrzejewska\nOd wczesnego dzieciństwa Paderewskiego ciągnęło do muzyki. Już wtedy grał na wysłużonym, rodzinnym fortepianie. Po studiach (1872-1878) w Instytucie Muzycznym w Warszawie, Ignacy Jan utrzymywał się z gry na przyjęciach oraz udzielania lekcji muzyki. Komponował też i wykonywał własne utwory.\nW 1880 r. ożenił się z Antoniną Korsakówną. Żona zmarła rok później, a Ignacy został sam z kalekim kilkumiesięcznym synkiem Alfredem.\nPaderewski zdecydował się zrobić karierę muzyczną za granicą. Najpierw ćwiczył w Berlinie, potem w Wiedniu (pod okiem Teodora Leszetyckiego). W rozwoju artystycznym bardzo pomogła mu finansowo słynna wówczas polska aktorka Helena Modrzejewska. Jako pianista Paderewski zadebiutował w 1887 r., odnosząc od razu sukces. Rok później dał pierwszy duży koncert w Paryżu. Sukcesem był też jego występ w Londynie przed królową Wiktorią.\nNajwiększym jednak triumfem artrystycznym Padarewskiego stało się jego pierwsze tournee po Stanach Zjednoczonych (1891-1892). Paderewski przeniósł się na stałe do USA, gdzie stał się osobą powszechnie znaną i szanowaną, a prasa nazywała go „królem pianistów” i „czarodziejem klawiatury”.\nW 1899 r. ożenił się z Heleną Górską. Zamieszkali w Morges pod Lozanną (Szwajcaria). Na przełomie stulecia Paderewski skomponował swoją jedyną operę „Manru” (prapremiera w Dreźnie 29 maja 1901) - do dziś jedyną operę skomponowaną przez Polaka, jaką zaprezentowano w Metropolitan Opera.\nZ artysty dyplomata\nWybuch I wojny światowej Paderewski odczytał jako wielką szansę na polską niepodległość. Wykorzystując swoją pozycję na Zachodzie, rozpoczął akcję dyplomatyczną na rzecz Polski: zbierał fundusze na pomoc ofiarom wojny, zakładał komitety pomocy Polakom w Paryżu I Londynie. Wraz z Henrykiem Sienkiewiczem założył w 1915 r. Szwajcarski Komitet Generalny Pomocy Ofiarom Wojny w Polsce.\nPodczas koncertów w USA zawsze przypominał słuchaczom amerykańskim, że Polska powinna być krajem niepodległym. Dzięki pośrednictwu doradcy prezydenta Wilsona, Edwarda House’a, w styczniu 1917 r. przekazał Wilsonowi memoriał na temat Polski. Sprawa ta znalazła się w słynnych 14 punktach Wilsona, w których określił on podstawy późniejszego światowego porządku, ujętego w traktat wersalski. Punkt 13 mówił o konieczności utworzenia niepodległego państwa polskiego z „wolnym i bezpiecznym dostępem do morza”.\nPrzyjechał i wzniecił powstanie\nPo kapitulacji Niemiec Paderewski zdecydował się natychmiast wracać do Polski. Korzystny układ sytuacji międzynarodowej, w której pobici zostali de facto wszyscy zaborcy Polski, przynaglał go do działań. 25 grudnia 1918 r. Paderewski był już w Gdańsku. Niemcy zdawali sobie sprawę, że słynny polski pianista i polityk może wzniecić na ziemiach zaboru pruskiego powstanie, dlatego starali się uniemożliwić mu przejazd przez Poznań. Bezskutecznie. 26 grudnia Paderewski wysiadł na dworcu kolejowym w Poznaniu, witany przez tłumy rozemocjonowanych poznańczyków. Niemieckie próby zakłócenia powitania zostały uciszone przez polską Straż Ludową.\nPaderewski przejechał triumfalnie do hotelu Bazar, gdzie zamieszkał na I piętrze. Następnego dnia demonstracje polskie w mieście sięgnęły zenitu, co spowodowało reakcję oddziałów niemieckich. Ostrzelanie przez nie Bazaru zapoczątkowało walki w centrum miasta powstanie wielkopolskie. W ciągu następnych kilku tygodni niemal cała Wielkopolska była wolna.\nJeszcze większa stawka\nPaderewski nie pozostał w Poznaniu - spieszył się do Warszawy. Po spotkaniu z Piłsudskim zgodził się być mediatorem pomiędzy Naczelnikiem a obozem Romana Dmowskiego. W wyniku kompromisu politycznego 16 stycznia 1919 r. Paderewski został premierem i jednocześnie szefem polskiej dyplomacji. Paderewski i Dmowski reprezentowali Polskę na konferencji pokojowej w Paryżu. Dał się tam poznać jako wyborny negocjator. Zdawał sobie sprawę, że jego rząd jest gabinetem przejściowym - więc w grudniu 1919 r. podał się do dymisji. W czasie gorących dni 1920 roku, gdy ważyły się losy kraju, zagrożonego przez Armię Czerwoną, był przedstawicielem Polski przy Lidze Narodów.\nDoktorat naszego uniwersytetu\nW 1922 roku wyjechał ponownie do USA, wrócił do koncertowania. Zajął się także działalnością charytatywną, ale nadal utrzymywał związki z Poznaniem. W 1924 r. otrzymał doktorat honoris causa Uniwersytetu Poznańskiego.\nPo śmierci Piłsudskiego w 1935 r. wrócił do polityki: wraz z generałem Władysławem Sikorskim współtworzył Front Morges - centroprawicową organizację opozycyjną wobec rządzącej Polską sanacji, która domagała się demokratyzacji życia politycznego. Paderewski miał być kandydatem Frontu Morges na prezydenta Polski.\nWybuch wojny spowodował, że u schyłku życia Paderewski znowu zaangażował się dla Polski. Został przewodniczącym Rady Narodowej RP w Londynie, która zastępowała Sejm. W 1940 r., mimo złego stanu zdrowia, znowu pojechał do USA, by zabiegać o kredyty na polską armię na Zachodzie. Dzięki jego staraniom rząd Sikorskiego zdobył fundusze. Paderewski był już jednak poważnie chory. Zmarł 29 czerwca 1941 r. w Nowym Jorku.\nWielkiego Polaka pochowano na Narodowym Cmentarzu w Arlington pod Waszyngtonem. Trumnę z prochami wybitnego polityka i muzyka sprowadzono do Polski i 29 września 1992 r. spoczęła w podziemiach katedry św. Jana w Warszawie.\n27 grudnia 1918 r. po południu napięcie w Poznaniu wzrosło, bo Niemcy zorganizowali kontrmanifestację. Do centrum zmierzał hałaśliwy pochód, który zdemolował siedzibę Komisariatu NRL na Świętym Marcinie i zniszczył wiszące tam flagi państw Ententy. Kiedy hałaśliwy i coraz bardziej agresywny pochód zbliżył się do hotelu Bazar, drogę zagrodzili mu Polacy ze Straży Ludowej. Padły pierwsze strzały, choć nie wiadomo, kto strzelał.\nPierwsze ofiary w Poznaniu\nJakiś czas później od strony Prezydium Policji - tym razem już na pewno Niemcy - ostrzelali uzbrojonych Polaków, maszerujących na plac Wilhelmowski. Od kul zginęli dwaj strażnicy: górnik z Westfalii Franciszek Ratajczak i uczeń ze Stęszewa Antoni Andrzejewski. Byli to pierwsi polegli w Poznaniu powstańcy. Niemieckie kule uderzyły też w fasadę Bazaru, w tym w okna apartamentu Paderewskiego. Mistrz został ewakuowany do pomieszczeń na zapleczu hotelu.\nSpór o godzinę 16.40\nTrzy lata temu spór wywołała informacja o godzinie wybuchu powstania, podana przez przedwojenną prasę. Rafał Ratajczak z Urzędu Miasta odnalazł informacje, że w pierwszych latach po powstaniu za kluczową godzinę uważano 16.40. W opracowaniach historyków można było dotychczas przeczytać, że pierwszy strzał pod Bazarem padł "około godziny siedemnastej", lub "po zapadnięciu zmroku" (w końcu grudnia ciemno robi się już po godz. 16). O skoordynowanej akcji powstańczej, której początek wyznaczono rozkazem lub innym ustaleniem, trudno mówić - walki w centrum Poznania wybuchły spontanicznie po tym, jak Niemcy ostrzelali Bazar. - Ta godzina to bzdura totalna. Ukazywały się takie bajki na łamach prasy przedwojennej - komentuje Marek Rezler, historyk powstania wielkopolskiego. - Ja w te bujdy nie wierzę. Nikt godziny powstania nie ustalał, walki wybuchły spontanicznie.\nPoczta i dworzec wzięte!\nPolacy przypinali do niemieckich mundurów biało-czerwone kokardy, wstążki albo orzełki. Wydarzenia w centrum miasta toczyły się błyskawicznie. Mimo że Niemcy utrzymali się w gmachu Prezydium Policji, powstańcy opanowali gmach arsenału przy Wielkich Garbarach. Dwudziestoosobowa grupa powstańców podjechała tam samochodem ciężarowym i rozbroiła bez jednego strzału tamtejszy posterunek. Polacy przejęli też gmachy Dyrekcji Poczt oraz poczty na Łazarzu i dworca kolejowego. Mimo zamieszania i strzelaniny w mieście, urzędy działały sprawnie. O wybuchu walk dowiedzieli się konspiratorzy m.in. we Wrześni, Jarocinie, Gnieźnie, Środzie, Śremie czy Pleszewie.\nNiemcy rozbrojeni w Grodzisku\nNiemcy zaalarmowali telefonicznie garnizony w okolicach Poznania. Jednak próby odsieczy, która dotarła pociągami na dworzec, spaliły na panewce. Polacy rozbroili transporty niemieckie z Leszna i Piły. Inne transporty niemieckie, skierowane do Poznania z zachodu, rozbroił już na dworcu w Grodzisku oddział Kazimierza Zenktellera – „Warwasa”.\n28 grudnia uzbrojeni skauci pod dowództwem Wierzejewskiego wkroczyli do Fortu Grolman, żądając od niemieckich żołnierzy opuszczenia pozycji. Niemcy nie chcieli przelewać krwi - spakowali bagaże i oddali fort.\nCytadela zdobyta podstępem\nMimo sukcesów pierwszego dnia powstania, 28 grudnia w rękach niemieckich znajdowały się nadal Cytadela oraz koszary na Jeżycach i Wildzie. Na Cytadeli Niemcy mieli silną radiostację. Dzięki niej mogli sprowadzić z Berlina posiłki.\nPolacy opanowali Cytadelę podstępem: przekonali Niemców, że cały Poznań jest już w rękach polskich i sytuacja okrążonej Cytadeli jest beznadziejna. Strony uzgodniły mieszane posterunki polsko-niemieckie, ale już następnego dnia na Cytadelę wkroczył 60-osobowy oddział powstańczy, który przejął magazyny uzbrojenia. Niemcy bez walki opuścili fortyfikacje.\nPoznańscy politycy Naczelnej Rady Ludowej szukali wodza dla powstańców. Prałat katedry Teodor Taczak pochwalił się, że gości brata Stanisława, kapitana Wojska Polskiego, który wracał z Berlina do Warszawy. Kapitan Taczak był Wielkopolaninem, znał armię niemiecką, miał liczne kontakty w Warszawie. Zachwycony Korfanty złożył Taczakowi propozycję objęcia stanowiska głównodowodzącego powstania. Kapitan zapytał o zgodę przez telefon Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego. Naczelnik zgodził się, awansując Taczaka od nowego roku na majora.\nTo on ujął w karby różne naprędce zorganizowane oddziały powstańcze i poprowadził je do walki o Poznań i dalsze prowincje.\nUrodził się 8 kwietnia 1874 r. w Mieszkowie koło Jarocina - w rodzinie oberżysty Andrzeja i Balbiny z Warasieckich. Po ukończeniu szkoły ludowej uczęszczał do gimnazjum w Ostrowie Wielkopolskim. Tam wstąpił to tajnego kółka Towarzystwa Tomasza Zana, biorąc udział w zajęciach z języka i historii ojczystej. Po zdobyciu świadectwa dojrzałości (21 marca 1893 r.) zapisał się na Akademię Górniczą we Freibergu (Saksonia).\nAwanse w armii niemieckiej\nPodczas studiów Taczak działał w polskim Towarzystwie „Sarmacja” i w ten sposób związał się ze Związkiem Zagranicznych Socjalistów Polskich. W 1897 r. uzyskał tytuł inżyniera hutnika, a rok później - inżyniera dyplomowanego. W latach 1898-1899 odbył służbę wojskową w armii niemieckiej i ukończył kurs aspirantów oficerskich. W 1903 r. ożenił się z Ewą Wichman. Z tego małżeństwa przyszły na świat dzieci: córka Aleksandra i syn Stanisław. W 1904 r. został mianowany na podporucznika, w 1913 r. dostał awans na porucznika, a w 1915 - na kapitana.\nPrzeszedł do legionów\nGdy wybuchła I wojna światowa, 40-letni Taczak został zmobilizowany i objął dowództwo kompanii, a od 1915 r. - batalionu w 46 pułku piechoty Obrony Krajowej. Walczył wraz ze swoim pułkiem na froncie wschodnim. W grudniu 1916 r. Taczak złożył w dowództwie niemieckim prośbę o przeniesienie go jako instruktora do II baonu 6 pułku Legionów Polskich w Nałęczowie - a potem w Dęblinie. W listopadzie 1918 r. jako pierwszy oficer Polak z armii niemieckiej włączył się aktywnie w organizację Wojska Polskiego.\nW połowie grudnia 1918 r. kapitan Taczak otrzymał urlop do końca roku i wyjechał w cywilnym ubraniu do Berlina, by zabezpieczyć rodzinę na wypadek rewolucyjnych rozruchów.\nZ wizytą u brata\nWracając z Berlina, zatrzymał się 28 grudnia 1918 r. w Poznaniu, w którym od dwóch dni toczyły się powstańcze walki. Odwiedził siostrę Marię Śniegocką i brata Teodora, profesora prawa kanonicznego. To właśnie jego brat poinformował Stanisława Adamskiego i Wojciecha Korfantego, że do Poznania przyjechał kapitan Taczak, oficer polskiego Sztabu Generalnego.\nWładze powstańcze na gwałt poszukiwały dowódcy. Taczak pasował jak ulał: pochodził z Wielkopolski, znał armię niemiecką i jej organizację, brał udział w tworzeniu zalążków Wojska Polskiego, miał liczne kontakty w Warszawie. Obawiano się jedynie, czy kapitan Taczak - oficer bez przygotowania operacyjnego - podoła na polu działań wojennych.\nNa zdjęciu - Wojciech Korfanty, w latach 1918-1919 członek Naczelnej Rady Ludowej.\nNa zdjęciu - ulica Taczaka w Poznaniu.\nPiłsudski się zgodził\nTaczak podjął się zadania. Zgodę na uczynienie go głównodowodzącym powstaniem wyraził telefonicznie Józef Piłsudski i Sztab Generalny, oddelegowując Taczaka na czas pełnienia funkcji w Poznaniu. Wódz powstania (awansowany 2 stycznia 1919 r. na majora) zabrał się energicznie do pracy. 5 stycznia 1919 r. podporządkowano mu wszystkie oddziały polskie na terenie byłego zaboru pruskiego - jawne i tajne. Taczak zorganizował zaimprowizowany sztab mimo braku kadry oficerskiej i odpowiednich służb. Do połowy stycznia major Taczak zorganizował dalsze ogniwa dowodzenia - sprawa była paląca, bo w wielu miejscach na froncie toczyły się zacięte walki.\nTajemnica hotelu Royal\nTaczak przeprowadził się do reprezentacyjnej kamienicy na Świętym Marcinie 38 - do hotelu Royal. Była pierwsza siedziba Dowództwa Głównego armii powstańczej. Sztabowcy przyjęli zaproszenie Jana i Leokadii Świtalskich, właścicieli hotelu. Świtalscy przekazali powstańcom do dyspozycji 22 pokoje na drugim i trzecim piętrze, położone od strony podwórza. Sprzyjało to dyskretnej pracy sztabowców, którzy początkowo zbierali się potajemnie, ubrani po cywilnemu. Drzwi z klatki schodowej do pomieszczeń na obu piętrach były zamknięte, otwierali je tylko dyżurni skauci. Tuż obok, na Świętym Marcinie 40, urzędował Komisariat Naczelnej Rady Ludowej.\nSztab szybko zaczął przypominać profesjonalne centrum dowodzenia. Monterzy z Urzędu Telegrafii i Telefonów założyli na drugim piętrze szafkę rozdzielczą dla Dowództwa Głównego i łączyli ją z aparatem telefonicznym znajdującym się w hotelu. Czuwał przy nim oficer dyżurny. Wszystkie pomieszczenia otrzymały tabliczki informacyjne. Dyżur nocny przy telefonie pełniła często Helena Szedzińska, córka właścicielki - często wyręczała też przemęczonych skautów.\nW połowie stycznia w sztabie pracowało 18 oficerów - z tego 15 z byłej armii niemieckiej, dwóch z Legionów (ppłk Julian Stachiewicz, kpt. Stanisław Łapiński) i jeden z armii austriackiej (rotmistrz Bronisław Wzacny - jedyny, który ukończył akademię wojskową). Sztab tworzyli młodzi oficerowie, czternastu z nich nie przekroczyło 30. roku życia. Pracowało w nim dziesięciu podporuczników, dwóch poruczników, pięciu kapitanów i rotmistrzów i podpułkownik.\nPod energicznym kierownictwem Taczaka zespół pracował na najwyższych obrotach. Do połowy stycznia 1919 r. Dowództwo Główne tworzyło dziewięć dowództw niższych na szczeblu okręgów wojskowych, dowództwa czterech grup frontowych oraz intendenturę.\nOd 11 do 19 stycznia 1919 r. Dowództwo Główne przeprowadziło się do gmachu byłego V Korpusu armii niemieckiej przy ul. Magazynowej (dziś Solnej) - budynek ten już nie istnieje.\nRozkazem z 9 stycznia major Taczak nakazał organizację żandarmerii, rozkazem z 10 stycznia - oddziałów samochodowych, rozkazem z 11 stycznia ogłosił zasady organizacji piechoty i karabinów maszynowych, rozkazem z 12 stycznia - artylerii, a rozkazem z 15 stycznia - łączności. Major Taczak postanowił w pierwszej kolejności formować z luźnych oddziałów powstańczych niższe jednostki taktyczne - bataliony, baterie, szwadrony - trzech podstawowych rodzajów broni (piechoty, artylerii i kawalerii), a dopiero potem z jednostek tych stworzyć brygady i dywizje. Taczak zorganizował też rezerwy operacyjne, które kierował do najbardziej zagrożonych rejonów.\n14 tysięcy żołnierzy w styczniu\nEfekt pracy Taczaka do połowy stycznia jest trudny do przecenienia. Głównodowodzącemu powstania udało się utrzymać teren, zdobyty przez powstańców w pierwszych dniach walk, utworzyć zwarty front i utrzymać go - mimo silnych niemieckich ataków. Jednocześnie zadbał o regularny dopływ sił do polskich oddziałów. 10 stycznia 1919 r. siły powstańcze liczyły około 9 tysięcy żołnierzy (nie licząc Straży Ludowej). Tydzień później armia powstańcza zbliżyła się do 14 tys., uzbrojonych ludzi.\nTaczak utrzymywał stały kontakt z Warszawą, która z przyczyn politycznych - aby nie sprowokować reakcji Niemiec - nie mogła w otwarty sposób wesprzeć powstania. W miarę możliwości starał się też zaopatrywać w zdobytą na Niemcach broń i amunicję tworzące się Wojsko Polskie.\nSwojemu następcy na stanowisku dowódcy - gen. Józefowi Dowbór-Muśnickiemu - major Taczak „przekazał zorganizowany sztab Dowództwa Głównego, kadry przyszłego Szefostwa Aprowizacji, dowództwa frontowe, kadry przyszłej armii regularnej. Nowy głównodowodzący obejmował więc dowództwo przy w miarę wyjaśnionej sytuacji” - napisał prof. Bogusław Polak, znawca tematyki powstania wielkopolskiego.\nTaczak objął stanowisko drugiego kwatermistrza Okręgu Generalnego, a następnie zastępcy szefa sztabu. Od lipca 1919 r. dowodził 11 pułkiem strzelców wielkopolskich (po włączeniu Armii Wielkopolskiej w struktury WP, przemianowanym na 69 pułk piechoty), który stacjonował na froncie pod Rawiczem.\nOchotnik w Armii „Poznań”\nStanisław Taczak dosłużył się stopnia generała brygady (1923 r.). Był m.in. dowódcą 17 dywizji piechoty, a także dowódcą Okręgu Korpusu II w Lublinie. Służbę zawodową w Wojsku Polskim pełnił do 1930 roku.\n1 września 1939 r. - mimo 65 lat - nie pozostał bierny. Jako ochotnik-emeryt zgłosił się do szeregów Armii „Poznań”. Po kapitulacji przeżył wojnę w niemieckich obozach oficerskich. Wyzwolony przez aliantów, wstąpił do Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie. W 1946 r. wrócił do Polski, osiadł w Malborku. Zmarł 2 marca 1960 r., pochowano go na miejscowym cmentarzu. W 1988 r. - w 70 rocznicę wybuchu Powstania Wielkopolskiego - prochy generała Taczaka sprowadzono do Poznania. Spoczywają na Cmentarzu Zasłużonych Wielkopolan na wzgórzu św. Wojciecha.\nDowodził armią powstańczą od 16 lutego 1919 r. Z przekonań politycznych był monarchistą, ale nigdy nie udzielał się politycznie i nie wstąpił do żadnej partii. Urodził się 25 października 1867 roku w Garbowie (ówczesny powiat sandomierski) w rodzinie ziemiańskiej. Był synem Romana i Antoniny z Wierzbickich. Jego przodkowie wywodzili się ze starego rodu litewskiego Dowborów-Dauborów, herbu „Przyjaciel” (dwa serca przebite strzałą).\nGenerał lejtnant armii carskiej\nW wieku 14 lat wstąpił do korpusu kadetów w Petersburgu, a następnie został uczniem konstantynowskiej szkoły wojskowej, którą ukończył w 1898 r. jako podporucznik. Potem studiował w rosyjskiej Akademii Sztabu Generalnego. W momencie wybuchu I wojny światowej dostał awans na pułkownika i objął stanowisko szefa sztabu dywizji piechoty. Walczył na froncie austriackim, brał udział w bitwach pod Jarosławiem, Warszawą i Łodzią. W 1917 r. był już generałem lejtnantem sztabu generalnego. Gdy w Rosji wybuchła rewolucja lutowa, oddał się do dyspozycji Naczelnego Polskiego Komitetu Wojskowego w Rosji, który mianował go w ostatnich dniach lipca 1917 roku dowódcą I Korpusu Polskiego w Rosji.\nW czerwcu 1918 r., otoczony przez Niemców w pobliżu Bobrujska, został zmuszony do złożenia broni. Po demobilizacji I Korpusu udał się z rodziną oraz najbliższymi współpracownikami do Sandomierza, by ostatecznie zamieszkać w pałacu myśliwskim pod Staszowem, korzystając z zaproszenia księcia Michała Radziwiłła. Tam doczekał się dnia 11 listopada 1918 r. Trzy dni później przybył do Warszawy i spotkał się z Józefem Piłsudskim, oddając się pod jego rozkazy. Miał nadzieję, że otrzyma stanowisko naczelnego wodza polskiej armii.\nPiłsudski traktował jednak Dowbor-Muśnickiego jako konkurenta, przyjął go z wyraźną rezerwą. Generał nie otrzymał żadnej funkcji.\nRzucony do Poznania\n27 grudnia 1918 r. w Poznaniu wybuchło powstanie, którym początkowo kierował kapitan Stanisław Taczak. Naczelna Rada Ludowa zdawała sobie jednak sprawę, że ogrom zadań może Taczaka przerosnąć, dlatego poprosiła Piłsudskiego o przysłanie na wodza powstania oficera wyższego stopniem, z większym doświadczeniem bojowym. Naczelnik Państwa zaproponował dwóch byłych generałów z byłej armii carskiej: gen. Eugeniusza de Henning Michaelisa i Józefa Dowbor-Muśnickiego. Zasugerował jednak, że lepszy byłby Dowbor-Muśnicki. Według niektórych historyków, Naczelnik miał nadzieję, że Dowbor-Muśnicki - były carski generał - skompromituje się na obcym sobie, wielkopolskim terenie.\nDowbor-Muśnicki przyjechał do Poznania już 8 stycznia 1919 r. i zatrzymał się w Bazarze. Po konsultacjach z Naczelną Radą Ludową podpisał porozumienie o przejęciu dowództwa. Doszło do niego 16 stycznia 1919 r., kiedy Dowbor-Muśnicki wrócił z Warszawy (wcześniej zameldował o wszystkim Piłsudskiemu).\nNie zdobył się na podziękowanie\nGdy major Taczak oddał dowództwo gen. Dowbor-Muśnickiemu, armia powstańcza składała się z kompanii i batalionów. Nadal były to formacje ochotnicze. Taczak miał pod bronią około 15 tys. żołnierzy. Mimo to Dowbor-Muśnicki nie zdobył się na podziękowanie Taczakowi. - Nie było wtedy możliwości, by zorganizować uroczystość przejęcia dowództwa. Dowbor nie zrobił tego nawet w rozkazie przejmującym obowiązki głównodowodzącego. Nie wspomniał ani jednym zdaniem o zasługach Taczaka. Mało tego, nadal w prywatnych rozmowach tytułował Taczaka kapitanem, choć NRL mianowała go wcześniej majorem. Było to ujmą dla Taczaka. Dowbor zostawił go na stanowisku II kwatermistrza, zajmującego się tyłami, sądownictwem i duszpasterstwem wojskowym - opowiada prof. Janusz Karwat. - Zachowanie Dowbora wobec Taczaka było niewątpliwie afrontem i marginalizowaniem jego osiągnięć. Generał sprawiał wrażenie człowieka zarozumiałego, miał poczucie wyższości.\n211 oficerów z Warszawy\nJuż na starcie zabiegów o powiększenie i ujednolicenie armii powstańczej napotkał na poważny problem: brak kadry oficerskiej, zwłaszcza wyższych stopni. Dowbor-Muśnicki zdecydował się awansować dotychczasowych zastępców oficerów byłej armii pruskiej oraz najzdolniejszych podoficerów. 211 oficerów wyższych sprowadził z Warszawy, ale jednocześnie dbał, aby w armii systematycznie przybywało oficerów z terenu Wielkopolski.\nGen. Dowbor-Muśnicki wprowadził obowiązkową służbę wojskową i powołał pod broń 11 roczników rekrutów, dzięki czemu udało mu się stworzyć 70-tysięczną armię. Dbał o apolityczność wojska. Aby to osiągnąć, odsunął od wpływu na decyzje oficerów o radykalnych poglądach i zlikwidował rady żołnierskie. Priorytetem Dowbor-Muśnickiego było jednak szybkie stworzenie sprawnej armii.\n„Pan” zamiast „druha”\nZdaniem historyków, z przybyciem generała Dowbora-Muśnickiego w armii powstańczej skończyły się demokratyczne stosunki. - Wcześniej większość dowódców została wybrana na zebraniach żołnierskich. Zwracano się do siebie tak jak w „Sokole”, per „druhu”. U Dowbora to się radykalnie zmieniło. Do dowódcy mówiło się „pan”, a do szeregowca „wy”. Wprowadzono dyscyplinę - opowiada prof. Janusz Karwat, historyk z Wyższej Szkoły Nauk Humanistycznych i Dziennikarstwa. - Nie wszystkim to było w smak. Największe problemy sprawiała kompania marynarzy bosmana Adama Białoszyńskiego, którzy mieli duży wpływ na działania powstańcze, ale byli przeniknięci bolszewizmem. Gdy dowiedzieli się, że Dowbor-Muśnicki został dowódcą, nie uznawali jego rozkazów.\nGenerał Dowbor-Muśnicki wprowadził w szeregach żelazną dyscyplinę. Chronił sztab i oddziały przed wpływami polityków, ukrócił wiecowanie żołnierzy. Zbuntowane grupki izolowano i przewożono do Poznania, umieszczając je w podmiejskich fortach. - Prawie cały zbuntowany pododdział pod dowództwem Stanisława Nogaja, wycofano z frontu północnego do Poznania, do jednego z fortów. Tam ich internowano. Takich aresztantów przybywało - na koniec okazało się, że jest ich ponad trzystu. Nie aprobowali oni dowódców wywodzących się z armii carskiej, których sprowadził nowy wódz powstania. Czuli się niedowartościowani, zepchnięci na drugi tor - opowiada Karwat. - To był wielki problem. Sprawa pachniała sądem wojennym i nie wiadomo było, czym to się skończy.\nW licznym gronie niezadowolonych z nowych stosunków w armii znaleźli się m.in. znany poeta i satyryk, porucznik Roman Wilkanowicz (późniejszy bard powstania), porucznik Stanisław Nogaj i lewicujący marynarze z kompanii Białoszyńskiego. Zbuntowanych żołnierzy było według różnych źródeł - od trzystu do czterystu. Łączyło ich jedno - trudności z wojskową dyscypliną. Z tego powodu zostali zesłani do formacji, którą nieco na wyrost nazwano „ochotniczą”. Znani są jako Poznański Batalion Śmierci, bo na otokach swoich rogatywek dumnie nosili trupie czaszki.\nSposób „na bolszewika”\nBuntownikom sprzyjała jednak sytuacja na froncie wschodnim. Wiosną 1919 r. do władz Poznania nadchodziły stamtąd alarmistyczne prośby o wsparcie w walce z bolszewikami. „Głównodowodzący zastosował się do tych nalegań, a jednocześnie znalazł sposób na pozbycie się niewygodnych żołnierzy z Wielkopolski w ogóle: postanowił utworzyć z nich oddział ochotniczy, który jako formacja posiłkowa zostałby skierowany na front wschodni” - pisze Marek Rezler.\nTrupie główki na otokach\nChoć na czele batalionu stanął weteran Józefowicz, nieformalnym dowódcą jednostki był poznaniak, porucznik Jan Kalinowski. - Z tej prostej przyczyny, że znał większość z nich, zwłaszcza tych „ciemnych typów” z Chwaliszewa, Półwiejskiej czy Zielonej - opowiada Karwat.\nSzefem sztabu został Wilkanowicz. Oddział składał się z trzech kompanii szturmowych, posiadał własny sztandar i oznakę: wykonaną z blachy trupią główkę, umieszczoną na otoku rogatywki, zaraz pod orzełkiem.\n- Chodziło o nawiązanie do bardzo modnej w owym czasie symboliki oddziałów szturmowych armii niemieckiej. To były oddziały „Kmiciców”, straceńców, przeznaczonych do przełamywania najtrudniejszych odcinków frontu - wyjaśnia Rezler.\nNikt nie chciał nimi dowodzić\nWe wspomnieniach i dokumentach oddział Józefowicza występuje pod różnymi nazwami: Batalion Śmierci, Batalion Poznański, Oddział Poznański przy Dywizji Litewsko-Białoruskiej lub Oddział Ochotniczy z Wielkiego Księstwa Poznańskiego.\nPoznański Batalion Śmierci - via Łódź, Warszawę (gdzie jego żołnierze uczestniczyli w ceremonii symbolicznego zbratania polskich armii z trzech różnych zaborów) i Białystok - pojechał na front litewsko-białoruski, pod Wilno. O przychylną atmosferę zadbał jednak w specyficzny sposób…\n„Już w drodze sprawiali trudności z dyscypliną, a na miejscu też raczej nie byli zaliczani do oddziałów wyborowych. W rezultacie żaden dowódca odcinku frontu nie chciał ich mieć pod swoją komendą” - opisuje ich późniejsze dzieje Rezler.\nKij szedł w ruch\nPo drodze na front żołnierze z poznańskiego batalionu zatrzymali się w Łodzi. - Tu doszło do pierwszej afery: niektórzy z nich po raz pierwszy zobaczyli na własne oczy pejsatych Żydów w chałatach. Dla nich to była sensacja. Szybko uznali, że noszenie brody jest niehigieniczne i zabrali się za golenie Żydom bród... bagnetami - opowiada Rezler. - Do antysemickiego incydentu doszło też w jednej z łódzkich restauracji. Żydowskiego właściciela posądzono o próbę otrucia żołnierzy z batalionu, którzy poczuli się źle po libacji.\nW Białymstoku: kolejna awantura w kinie i rabunek u jubilera. - To były zawadiaki i oczajdusze, jakich mało - śmieje się Rezler. - Legendy głoszą, że ich formalny dowódca, podpułkownik Feliks Józefowicz chodził pomiędzy nimi z kijem w garści. Gdy któryś się sprzeciwiał, kij szedł w ruch. Józefowicz miał taki nawyk z armii carskiej. Ale na froncie dowodził porucznik Jan Kalinowski.\nW końcu kwietnia 1919 r. Batalion Śmierci przeszedł chrzest bojowy na odcinku litewskim, gdzie zluzował wyczerpane polskie jednostki. Oddział wzmocnił Grupę Wileńską, dowodzoną przez generała Edwarda Rydza-Śmigłego. Walczył w składzie 6. Pułku Piechoty Legionów. Na froncie jednak znowu wystąpiły problemy z dyscypliną. - Lekarz pułkowy donosił, że nasila się wśród nich zjawisko symulacji. Było też sporo dezercji, a część żołnierzy batalionu szykowała się nawet do przejścia na stronę bolszewików - mówi Rezler.\nW powstaniu śląskim\nPonieważ w trakcie walk rosły straty w Poznańskim Batalionie Śmierci, a uzupełnień z Wielkopolski zabrakło, formacja z czasem straciła swój czysto regionalny charakter. - Ostatecznie we wrześniu 1919 roku batalion rozwiązano, sztandar przekazano do kaplicy Matki Boskiej Ostrobramskiej w Wilnie, a żołnierzy rozmieszczono w różnych pułkach. Niektórych z nich skierowano do Poznania.\nNiektórzy żołnierze Batalionu Śmierci walczyli potem w powstaniu śląskim, brali udział w bitwie o górę św. Anny. - Jan Kalinowski, Jan Kąkolewski czy Stanisław Nogaj świetnie odnaleźli się jako konspiratorzy na Górnym Śląsku - opowiada prof. Karwat.\ni fabryka amunicji\nDzięki pracy swojego poprzednika, majora Taczaka, w krótkim czasie generał Dowbor-Muśnicki sformował Armię Wielkopolską, składającą się z trzech dywizji piechoty, trzech pułków kawalerii, trzech pułków artylerii lekkiej, dwóch pułków artylerii ciężkiej, dywizjonu artylerii konnej, formacji lotniczej i wielu służb pomocniczych. Dowbor-Muśnicki nie tylko nie skompromitował się jako dowódca i organizator, ale zasłużył na wdzięczną pamięć Wielkopolan. - Dowbor skupił się na formowaniu armii i okazał się na tym polu doskonałym organizatorem. Umiejętnie połączył dwa wzorce organizacji wojska: rosyjski i niemiecki. Zorganizował szkoły dla wszystkich rodzajów broni. W znacznej części jego wysiłki były kontynuacją myśli majora Taczaka i jego współpracowników. W połowie lutego 1919 r. Dowbor miał już prawie 30 tys. regularnego wojska, a w czerwcu ponad 100 tys. - opowiada prof. Janusz Karwat. Generał uruchomił w Poznaniu dużą fabrykę produkującą naboje - wytwarzano tu ponad sto tysięcy pocisków dziennie. Doprowadził też do podpisania umowy z zakładem zbrojeniowym Johna w Łodzi.\nChciał pójść na Pomorze\nAwansowany w marcu 1919 r. na generała broni, Dowbor-Muśnicki chciał rozszerzyć powstanie na Pomorze i przeprowadzić ofensywę w kierunku Gdańska. Jednocześnie był przeciwny uszczuplaniu Armii Wielkopolskiej i wysyłaniu jej oddziałów na wschód. Odpowiadał za integrację Armii Wielkopolskiej z Wojskiem Polskim. W ostatnim rozkazie, podpisanym 13 listopada 1919 r. pożegnał się z Armią Wielkopolską. Na początku 1920 r. - już jako oficer Wojska Polskiego - generał triumfalnie przyłączał na czele polskich oddziałów Bydgoszcz, Chodzież, Leszno i Zbąszyń - przyznane Polsce na mocy traktatu wersalskiego.\nSpór z Naczelnikiem Państwa\nPo wybuchu wojny z bolszewikami, gen. Dowbor-Muśnicki znowu oddał się do dyspozycji Piłsudskiego. Naczelnik Państwa chciał, aby przejął on od gen. Wacława Paszkiewicza dowództwo armii południowej pod Lwowem. Dowbor odmówił. Dlaczego? Tu zdania historyków są podzielone. Według jednych - ponieważ zbyt cenił Iwaszkiewicza - swojego dawnego podwładnego. Według innych - bo uważał, że front południowy jest mniej ważny. Dowbor miał ponoć nadzieję na dowództwo na strategicznym odcinku warszawskim.\nWobec odmowy, w październiku 1920 r. został przeniesiony do rezerwy. W dniu 31 marca 1924 r. przeszedł w stan spoczynku.\nEmerytura w Lusowie\nW 1920 r. gen. Dowbor-Muśnicki osiadł w Lusowie, a potem w Batorowie koło Poznania. Podczas zamachu majowego w 1926 r. opowiedział się przeciw puczowi Piłsudskiego. Zmarł 26 października 1937 r. w Batorowie. Pochowano go w Lusowie, gdzie spoczywa do dziś. „Pomimo oddanych Wielkopolsce i krajowi zasług, pośród niesionych za trumną Generała wielu odznaczeń (rosyjskich, angielskich, włoskich, a nawet chińskich) nie było ani jednego polskiego” - gorzko zauważył historyk Piotr Bauer.\nWalki o koszary\nPo zajęciu Cytadeli powstańcom mogli zagrozić grenadierzy z 6 pułku - doborowa jednostka niemiecka, skoszarowana na Jeżycach przy ul. Bukowskiej. Wzmocnieni trzema karabinami maszynowymi z sąsiedniej jednostki - 47 pułku piechoty, Niemcy czuli się pewnie i nie zamierzali kapitulować. Do ataku na koszary wyznaczono kompanię Służby Straży i Bezpieczeństwa Adama Białoszyńskiego - grupę zuchwałych, gotowych na wszystko mężczyzn. Trzy kolejne ataki oddziału zakończyły się jednak niepowodzeniem. W dodatku ośmiu powstańców wpadło w ręce wroga.\nBroniący się w koszarach Niemcy zdawali sobie sprawę, że są otoczeni, a powstańcy zajmują inne koszary na terenie miasta - odsiecz więc nie nadejdzie. Mimo to 6 pułk grenadierów nie składał broni. Odejście grenadierów z Poznania udało się więc... wynegocjować. Naczelna Rada Ludowa, zaskoczona akcją powstańczą, nie chciała od razu palić mostów z Berlinem. W stolicy Niemiec dochodziło do przesilenia rządowego, Niemcy również musieli grać na zwłokę. 30 grudnia do Poznania przyjechała delegacja z podsekretarzem stanu Eugenem Ernstem na czele. Dołączają do niej niemieccy dowódcy, uwolnieni przez Polaków z aresztu. W toku rozmów w Nowym Ratuszu obie strony ustaliły, że niemieccy grenadierzy opuszczą koszary na Jeżycach bez broni maszynowej, jedynie z bronią osobistą.\nW asyście polskich strzelców\nNastępnego dnia - 31 grudnia 1918 r. - grenadierzy zostali odprowadzeni w asyście polskich konnych strzelców na stację kolejową na Woli, skąd odjechali do Szczecina. Było to jedyne uzgodnienie, do jakiego doszło w trakcie negocjacji polsko-niemieckich w Poznaniu. Delegacja niemiecka wróciła do Berlina, nie osiągnąwszy niczego. Na początku stycznia Naczelna Rada Ludowa zadecydowała się otwarcie poprzeć powstanie.\nBiedrusko i Wilda\nW sylwestra 31 grudnia 1919 r. wicewachmistrz artylerii Kazimierz Nieżychowski wjechał brawurowo ciężarówką pełną ochotników na teren koszar niemieckich w Biedrusku. Z zaskoczenia zdobyli cztery armaty 77 mm i cztery haubice polowe z jaszczami z niewielkim zapasem amunicji. Broń ta dała początek artylerii powstańczej.\nW pierwszych dniach stycznia 1919 r. powstańcy zajęli koszary batalionu saperów na Wildzie. Ostatnim punktem oporu Niemców w mieście została stacja lotnicza Ławica. Trzeba było działać, bo niemieccy lotnicy grozili bombardowaniem miasta. Major Taczak zdecydował: - Atakować!\nSamoloty, czyli wielki łup\nWyprawa na Ławicę ruszyła o godz. 2 w nocy z 5 na 6 stycznia 1919 r. Podporucznik Andrzej Kopa poprowadził trzy kompanie Służby Straży i Bezpieczeństwa, dwudziałowy pluton artylerii (kaliber 77 mm), pół setki strzelców konnych straży miasta Poznania, oddział wywiadowczy POW i oddział sanitarny.\nPowstańcy mieli precyzyjne informacje o siłach niemieckich na Ławicy i planie obrony lotniska - przekazali je polscy żołnierze, odbywający służbę na Ławicy. Powstańcy odcięli Niemcom dopływ prądu i połączenie telefoniczne, a potem otoczyli lotnisko.\nKrzyże na szachownice\nKiedy polscy parlamentariusze usłyszeli od niemieckiego dowódcy kapitana Fischera „nie”, artyleria powstańców, ustawiona nieopodal stacji kolejowej na Woli, otworzyła ogień. Jeden z pocisków uszkodził wieżę kontroli lotów. To zrobiło wrażenie na niemieckich lotnikach. Kiedy Polacy ruszyli do ataku, pod osłoną ciemności szybko zajęli lotnisko i budynki koszar. Niemieckie cekaemy biły wysoko i niecelnie. W starciu zginęło dwóch żołnierzy niemieckich i zaledwie jeden powstaniec. Do niewoli poszło 170 Niemców.\nW ręce powstańców wpadło kilkadziesiąt sprawnych samolotów bojowych. Pierwszy polski komendant stacji na Ławicy, porucznik Wiktor Pniewski, wydał rozkaz: „Natychmiast przemalować niemieckie krzyże na biało-czerwone szachownice!”\nZdobycz na Winiarach\nTego samego dnia powstańcy bez oporu Niemców zajęli Halę Zeppelina na Winiarach (nieistniejący dziś obiekt stał przy obecnej ulicy Serbskiej). Radość ze zwycięstwa była ogromna: w hali Niemcy zmagazynowali ponad sto zdemontowanych samolotów, które miały zostać wywiezione do Niemiec, dwa balony obserwacyjne i kilkaset butli z wodorem. Dzięki zdobycznym maszynom polskie lotnictwo ,,stanęło na nogi” - jeszcze w styczniu kilkadziesiąt maszyn odleciało do Warszawy. Niebawem zasłużyły się na froncie polsko-bolszewickim.\nNalot na Frankfurt\n7 stycznia 1919 r. nad Poznaniem po raz pierwszy pojawiło się sześć samolotów w polskich barwach, wzbudzając wśród przechodniów nieopisany entuzjazm. Z zakładów Cegielskiego wybiegły tłumy pracowników, pozdrawiając nisko lecące maszyny. Samoloty leciały szykiem defiladowym: skrzydło w skrzydło. Pilotowali je: Józef Mańczak i Jan Kasprzak, Damazy Kortylewicz, Wojciech Biały, Zygmunt Rosada i Wiktor Pniewski.\n9 stycznia 1919 r., w odwecie za niemieckie bombardowanie Ławicy, sześciu wielkopolskich pilotów zrzuciło bomby na lotnisko we Frankfurcie nad Odrą. Był to pierwszy w historii polski nalot bombowy.\nSamolot za kiełbasę\nPierwszy samolot dla powstania zdobył jednak już 27 grudnia 1918 r. pilot Franciszek Jach. Wraz z leutenantem Paulem Pohlem miał odstawić do Berlina samolot myśliwski Albatros D III. Namówił jednak dowódcę, by w drodze do Berlina wylądować w wielkopolskim Wapnie (pow. wągrowiecki), by odebrać od rodziców Jacha wałówkę ze świniobicia. Po wylądowaniu samolot przejęli jednak powstańcy. Niemca odprawiono pociągiem wraz z kiełbasą. A samolot wstawiono do stodoły i przemalowano na biało-czerwoną szachownicę.\n28 grudnia pierwszy powstańczy samolot w narodowych barwach - pilotowany przez Franciszka Jacha i jego brata Stanisława - obleciał okolicę Wapna. Niemieccy żandarmi, widząc samolot z biało-czerwoną szachownicą, zaczęli uciekać w kierunku dworca kolejowego.\nStacja Lotnicza w Ławicy\nDzięki maszynom zdobytym na Ławicy powstało lotnictwo armii powstańczej. Już zimą 1919 r. nad Wielkopolską latały polskie samoloty wojskowe. W lutym 1919 r. jeden z nich zestrzelili Niemcy w rejonie Czarnkowa. Ale straty ponosili też Niemcy. W okolicach Chodzieży powstańcza artyleria przeciwlotnicza zestrzeliła maszynę pilotowaną przez asa niemieckiego lotnictwa Maxa Näthera. Pilot zginął na miejscu.\nNa lotnisku w Ławicy powstała Stacja Lotnicza z sierżantem pilotem Wiktorem Pniewskim na czele. W warsztatach Ławicy rozpoczęto montaż samolotów z przejętych silników oraz płatowców, zdobytych w hali Zeppelina. W trakcie zimy załogi powstańczych lotników prowadziły loty rozpoznawcze na różnych odcinkach frontu.\nW styczniu 1919 r. lotnictwo powstania składało się z 5 pilotów, 2 obserwatorów, 32 mechaników lotniczych i kilkudziesięciu specjalistów obsługi samolotów bojowych. Akcja werbunkowa, prowadzona w oddziałach powstańczych, szybko przyniosła rezultaty: już 11 lutego 1919 r. stan osobowy Stacji Lotniczej w Ławicy wynosił 5 oficerów, 105 podoficerów, 639 szeregowych i 177 pracowników cywilnych. Wśród nich było 21 pilotów i 19 oficerów, przechodzących intensywne szkolenie pilotażu.\nPierwszą walkę powietrzną powstania stoczył w końcu stycznia 1919 r. pilot Franciszek Jach. W rejonie Kcyni - Bydgoszczy zestrzelił niemieckiego fokkera, ale atakowany przez pięć innych maszyn, w dodatku ranny, musiał przymusowo lądować na zamarzniętym jeziorze pod Czeszewem.\nWojna w całej Wielkopolsce\nW styczniu walki toczyły się już w całej Wielkopolsce. Powstańcy opanowali Gniezno, Oborniki, Kościan, Ostrów, Śrem, Wągrowiec, Wronki, Jarocin, Krotoszyn, Mogilno, Strzelno, Kruszwicę, Nowy Tomyśl, Czarnków i Wolsztyn. Linia frontu przebiegała na Noteci - na północy, kanale Obry - od zachodu i wzdłuż granic ze Śląskiem - na południu. Mimo silnych ataków Niemców majorowi Taczakowi udało się utrzymać zdobyty teren. Powstańcom nie powiodło się natomiast opanowanie Leszna (miasta silnie zniemczonego, Polacy stanowili w nim tylko 10 proc. ludności), Wschowy i Rawicza.\nMsza, a potem do boju\nW wielu miejscowościach ludność spontanicznie przyłączała się do polskich oddziałów; powstanie rozpoczynało się tam często mszą, a ochotnicy gromadzili się wokół miejscowych autorytetów - księży, nauczycieli albo lekarzy. Zdarzało się, że szli do ataku, słuchając komend wydawanych po niemiecku, bo innych wówczas nie znali.\nPolacy walczyli zarówno z oddziałami Heimatschutzu (obrony krajowej), jak i regularnymi oddziałami armii niemieckiej. Te drugie, wyposażone w artylerię i broń maszynową, miały przewagę nad uzbrojonymi zwykle w karabiny Mausera powstańcami. Walki były czasem bardzo zaciekłe - w okolicy Nakła i Bydgoszczy, której Polakom nie udało się zdobyć, Niemcy dobijali rannych powstańców.\n„w obliczu Boga”\nStyczeń 1919 r. Na zdjęciu widać defiladę kawalerii powstańczej na placu Wolności (wówczas Wilhelmowskim) w Poznaniu, w tle - popularną kawiarnię Grand Café. Z okien zwisają proporce z powstańczym orłem wielkopolskim. 26 stycznia 1919 r. na placu Wolności odbyła się przysięga wojsk powstańczych. „W obliczu Boga Wszechmogącego w Trójcy Świętej Jedynego ślubuję, że Polsce, Ojczyźnie mojej, i sprawie całego Narodu Polskiego zawsze i wszędzie służyć będę, że kraju ojczystego i dobra narodowego do ostatniej kropli krwi bronić będę, że Komisarzowi Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu i dowódcom, i przełożonym swoim mianowanym przez Komisariat zawsze i wszędzie posłuszny będę. Że w ogóle tak zachowywać się będę, jak przystoi na mężnego i prawego żołnierza-Polaka, że po zjednoczeniu Polski złożę przysięgę żołnierską ustanowioną przez polską zwierzchność państwową” - przysięgali powstańcy.\nPodczas uroczystości przysięgi żołnierze wystąpili już w nowych mundurach, wprowadzonych przez gen. Dowbor-Muśnickiego. Do powstania Wielkopolanie poszli bowiem w tym, co akurat mieli na sobie. W pierwszych dniach walk powstańcy nosili ubrania cywilne oraz mundury armii niemieckiej w charakterystycznym kolorze szarozielonym, a nawet granatowe kurtki marynarki wojennej. Najwięcej z nich miało mundury Służby Straży i Bezpieczeństwa i Straży Ludowej i niemieckie okrągłe czapki. Na rękawach członkowie Straży nosili biało-czerwone opaski.\nSzybko na czapkach i kołnierzach powstańców pojawiły się też biało-czerwone kokardy i wstążki. Używano też orłów z biżuterii patriotycznej, pochodzących jeszcze z okresu po powstaniu styczniowym, lub orły zamawiane później. Umieszczano je na czapkach albo klapach kurtek na piersiach.\nPierwszą próbę uporządkowania znaków identyfikacyjnych wojsk powstańczych podjął 8 stycznia 1919 r. major Stanisław Taczak, pierwszy dowódca wojsk powstańczych. Nakazał odpruwać z kołnierzy poniemieckich mundurów belki gwardyjskie lub inne oznaki niemieckie, a w ich miejsce naszywać biało-czerwone wstążki. Taczak określił też wielkość orłów, miały się mieścić na polu wielkości 3,5 cm na 3,5 cm. Od stycznia 1919 r. co bogatsi powstańcy szyli sobie mundury prywatnie. Mundury armii powstańczej różniły się od tych, noszonych wówczas przez żołnierzy w pozostałych częściach kraju. 11 stycznia 1919 r. Komisariat Naczelnej Rady Ludowej zastrzegł sobie tymczasową odrębność mundurową i niepodległość Sił Zbrojnych w byłym zaborze pruskim. Zdecydowały o tym okoliczności: powstańcy mogli skorzystać z magazynów armii niemieckiej, w których zostały wielkie ilości materiału w kolorze feldgrau. Podobnie było z różnymi rodzajami broni, którą pozostawili lub oddali w walce Niemcy.\nTrefl srebrny, znaczy oficer\nDyspozycje w sprawie kroju nowych mundurów wydał drugi wódz powstania, gen. Józef Dowbor-Muśnicki. Zdecydował on, że nie będą one w żaden sposób nawiązywać do uniformów armii rosyjskiej (choć sam się z niej wywodził). Nie wziął za wzór umundurowania wojsk Korpusu Polskiego w Rosji, bo jak sam to określił, „pachniało Moskalem”. Dowbor-Muśnicki odwołał się do tradycji narodowej, wprowadzając jako nakrycie głowy element zdecydowanie polski, czyli rogatywkę z treflem. Dzięki kolorowi trefla na czapce żołnierze armii wielkopolskiej od razu wiedzieli, czy mają do czynienia z szeregowym żołnierzem i podoficerem (trefl w kolorze sukna), czy z oficerem (trefl w kolorze srebra). Dodatkowo na treflu znajdowały się odznaki stopni wojskowych - białych, czerwonych, srebrnych lub złotych. Rogatywki powstańców były stosunkowo wysokie.\nDrutem albo tekturką\nJak wysokie rogatywki sprawdzały się w trakcie działań bojowych? Pod wpływem warunków atmosferycznych, szczególnie wilgoci, rogatywki w polu "osiadały". Każdy też formował je dłonią w tę stronę, w którą chciał. Czapki usztywniano czasem patykami, drutem albo tekturką. Dzięki rogatywkom Polacy różnili się wyglądem od żołnierzy niemieckich, którzy często walczyli w hełmach.\nWielka pomyłka krawca\nChoć gen. Dowbor-Muśnicki nakazał ujednolicić mundury armii powstańczej przed przysięgą 26 stycznia 1919 r. na pl. Wolności, nie udało się to całkowicie. Mimo wielu starań nie uniknięto też pomyłek. Podczas przysięgi pułkownik Daniel Konarzewski wystąpił w mundurze generalskim, co zdenerwowało Dowbor-Muśnickiego. Wyszło bowiem na to, że Konarzewski, który składał raport generałowi, był od niego wyższy rangą. Wymyślony na potrzeby armii wielkopolskiej sposób noszenia stopni wojskowych był wtedy zupełną nowością, więc krawcowi pewnie coś się pomyliło. A Konarzewski prawdopodobnie dostał mundur na ostatnią chwilę.\nW kolorze feldgrau\nWojska wielkopolskie funkcjonowały jako samodzielna formacja do sierpnia 1919 r., kiedy doszło do oficjalnego połączenia tej formacji z Wojskiem Polskim. Mimo to wielkopolskie jednostki walczyły na froncie polsko-bolszewickim nadal w swoich uniformach w mundurach feldgrau, z charakterystycznymi wysokimi rogatywkami. Odradzająca się Rzeczpospolita była na tyle uboga, że nie stać jej było od razu na jednolite umundurowanie i uzbrojenie wszystkich formacji wojskowych, pochodzących z różnych stron Europy.\nPosiadanie munduru armii powstańczej podczas okupacji niemieckiej w latach 1939-1945 oznaczało śmiertelne niebezpieczeństwo dla jego właściciela, bo Niemcy w pierwszym rzędzie polowali na byłych powstańców. Stare mundury palono więc lub zakopywano. Z tego powodu do dziś ocalało ledwie kilkanaście autentycznych elementów munduru powstańca wielkopolskiego. Najcenniejszy uniform - mundur generała Dowbor-Muśnickiego - wyeksponowany jest w Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.\nNa początku stycznia 1919 r. oddziały powstańcze zdobyły Inowrocław. Walki były zacięte, powstańcy stracili 47 żołnierzy, Niemcy - 14. Akcją dowodził podporucznik Paweł Cyms.\nZacięte walki stoczono w dniach 2-8 stycznia 1919 r. pod Szubinem i Chodzieżą. W tym okresie front północny stał się najważniejszym frontem powstania. Po zajęciu Szubina przez Grenzschutz, powstańcy pod dowództwem podpułkownika Kazimierza Grudzielskiego podjęli nieudaną próbę odzyskania miasta. Powstańcy stracili 23 towarzyszy broni. Oddziałom powstańczym udało się jedynie 8 stycznia 1919 r. odzyskać Chodzież.\nW nocy z 11 na 12 stycznia 1919 r. powstańcy opanowali Żnin. W tym samym czasie trwały zacięte walki o Zbąszyń i Kopanicę na zachodzie. Udało się zdobyć tylko Kopanicę.\nNa początku lutego 1919 r. doszło do dwóch bitew o Rawicz. Dwie próby zdobycia miasta, podjęte przez powstańców, zakończyły się niepowodzeniami. Niemcy przeszli do kontrnatarcia, omal nie zdobywając Miejskiej Górki. W lutym 1919 r. Niemcy opanowali też w ciężkim boju Babimost oraz Kargową. Ich dalsza ofensywa w kierunku na Wolsztyn została zatrzymana.\nNa przełomie stycznia i lutego 1919 r. ruszyła ofensywa niemiecka na froncie północnym, między Łabiszynem i Kcynią. Niemcy zajęli znowu Szubin i Rynarzewo. Powstańcom udało się wyprzeć przeciwnika z Rynarzewa.\nRozejm ratuje powstanie\nPomimo kilku niemieckich ofensyw - z Kujaw, zachodu i od południa - powstańcy utrzymali linię frontu. Sytuacja zimą 1919 roku nie wyglądała jednak optymistycznie, bo Niemcy dość szybko zmobilizowali duże siły przeciw powstańcom. Na szczęście pod naciskiem Ententy zostali zmuszeni do zawarcia 16 lutego 1919 r. rozejmu w Trewirze, który uratował zdobycze powstania. Choć zawarto rozejm, Niemcy w wielu miejscach linii demarkacyjnej naruszali ją zbrojnie, próbując korygować ją na swój sposób.\nTraktat pokojowy w Wersalu zawarty w czerwcu 1919 r. zdecydował, że prawie cała Wielkopolska znalazła się w granicach odrodzonego państwa polskiego. Do Polski wróciły m.in. Leszno, Kępno, Rawicz, Zbąszyń, Chodzież i Nakło. Po stronie niemieckiej pozostały Babimost, Kargowa, Wschowa, Piła, Trzcianka, Skwierzyna i Złotów.\nUnifikacja z Ojczyzną\n1 sierpnia 1919 r. oficjalnie zniesiono granicę pomiędzy Wielkopolską a państwem polskim. 20 sierpnia 1919 r. Naczelnik Państwa Józef Piłsudski wydał dekret podporządkowujący siły zbrojne powstania Naczelnemu Dowództwu Wojska Polskiego. Do 10 listopada 1919 r. żołnierze Wojsk Wielkopolskich złożyli przysięgę według roty obowiązującej w zjednoczonym Wojsku Polskim.\n1 sierpnia 1919 r. decyzją Sejmu RP powołano Ministerstwo Byłej Dzielnicy Pruskiej, z Władysławem Seydą na czele. Swym zasięgiem ministerstwo obejmowało ziemie województw wielkopolskiego i pomorskiego. Zlikwidowano je w kwietniu 1922 roku.\nW marcu 1919 r. przebywający ponownie w Poznaniu premier Ignacy Jan Paderewski przedstawił dowództwu powstańczemu trudne położenie wojsk polskich pod Lwowem i poprosił o pomoc. Gen. Dowbor Muśnicki, niechętny osłabianiu armii powstańczej, zgodził się na sformowanie oddziału ochotników, którzy wyjechaliby pod Lwów.\n9 marca 1919 r. do Lwowa wyruszyła licząca 204 żołnierzy Ochotnicza Kompania Poznańsko-Lwowska. Przyczyniła się ona do odparcia Ukraińców. W walce z Ukraińcami zginęło 11 Wielkopolan.\nWiększym wsparciem był udział w walkach pod Lwowem liczącej niemal 4 tys. żołnierzy Grupy Wielkopolskiej pod dowództwem pułkownika Daniela Konarzewskiego. Wyruszyła ona na pomoc także w marcu 1919 r. I przyczyniła się do odblokowania miasta.\nŻołnierze Wojsk Wielkopolskich odegrali trudną do przecenienia rolę podczas wojny polsko-bolszewickiej. Zasłynęły w niej dwie brygady piechoty, dowodzone przez pułkownika Stanisława Thiela i pułkownika Stanisława Taczaka. W walkach z bolszewikami wziął także udział 15. pułk ułanów poznańskich, dowodzony przez pułkownika Andersa.\nWielkopolanie odegrali ważną rolę w trakcie bitwy warszawskiej. Wielkopolskie dywizje piechoty - 14. i 15. przełamały front, nacierając znad Wieprza i doprowadzając do klęski Armii Czerwonej. Wielkopolanie wzięli potem udział w decydującej o losach wojny bitwie nad Niemnem. Zostali zresztą wielokrotnie docenieni przez Józefa Piłsudskiego, który podkreślał ich charakter i wysoką wartość bojową.\nWcale nie jedyne zwycięskie\nPowstanie wielkopolskie 1918/1919 roku, wbrew obiegowej opinii, wcale nie było „jedynym zwycięskim” - jak chcą je widzieć przede wszystkim nasi regionalni politycy. Wielkopolanie w okresie zaborów uczestniczyli w czterech zwycięskich powstaniach: z 1806-1807 roku, 1809 roku, 1918-1919 roku oraz w trzecim śląskim z 1921. A poza tym jedno przegrali (w 1848 r.), a jedno (w 1846 r.) nie doszło do skutku.\nPolacy znad Warty wspierali również powstania, toczące się na obszarze Królestwa Polskiego - oraz dwa powstania śląskie. Jak wyliczył historyk dr Marek Rezler, od drugiego rozbioru w 1793 r. Wielkopolanie wzięli w sumie udział w aż jedenastu (!) powstaniach.\nPolska byłaby nie do poznania\nBez majętnego Poznania, targów poznańskich i bitnych pułków piechoty II Rzeczpospolita byłaby krajem słabszym ekonomicznie, a także militarnie. Warto pamiętać, że jednostki z Wielkopolski - świetnie zorganizowane i wyekwipowane - odegrały bardzo ważną rolę w Bitwie Warszawskiej 1920 r.\nPoznańskie było przed wojną najlepiej rozwiniętym gospodarczo regionem Polski. Było to pokłosie ciężkiej pracy organicznej wykonanej tutaj w XIX wieku. W Wielkopolsce pod pruskim zaborem Polacy nauczyli się wygrywać codzienne „bitwy” z bardzo mocnym przeciwnikiem na polu gospodarczym i politycznym. Z napływowymi Niemcami, wspieranymi hojnie finansowo przez państwo niemieckie, wygrywali księża, bankowcy, ziemianie i nauczyciele. Doświadczenia te sprawdziły się w grudniu 1918 r., gdy w powstańczej armii znalazł się cały przekrój społeczny polskiego społeczeństwa. Żołnierz z Wielkopolski był świadomy celów, o jakie walczył. W Wielkopolsce wytworzył się bowiem w XIX wieku nowoczesny model patriotyzmu.\n„Hiszpanka” - powstanie na ekranie\nO pamięć o powstaniu i powstańcach dbają nie tylko stowarzyszenia - także lokalne samorządy. W wielkopolskich miastach i wsiach nie brak miejsc pamięci. Kilka lat temu samorząd województwa wielkopolskiego z inicjatywy marszałka Marka Woźniaka zorganizował konkurs na scenariusz filmu fabularnego, którego akcja rozgrywa się w trakcie powstania wielkopolskiego. Konkurs wygrał Łukasz Barczyk, który został też reżyserem filmu „Hiszpanka”. Zgromadzono imponujący budżet niemal 25 mln zł, a także niezłą międzynarodową obsadę. Film kręcono w 2012 i 2013 roku, między innymi w Poznaniu. Nie zabrakło w nim sceny przemówienia Ignacego Jana Paderewskiego do mieszkańców Poznania - oczywiście w oknie hotelu Bazar.\nEfektowny wizualnie, ale nie przebój\nFilm „Hiszpanka” to wariacja na temat dziejów powstania. Grudzień 1918 r., wycieńczona dopiero co zakończoną wojną światową Europa. Z Londynu do Warszawy podróżuje Ignacy Jan Paderewski, ówczesny światowy celebryta. Ma objąć tekę szefa polskiego rządu. Wielkopolska ciągle jeszcze pozostaje pod rządami Niemców. Wizyta Mistrza w Poznaniu może to zmienić. Nic dziwnego, że Niemcy robią wszystko, by temu przeszkodzić. Na pomoc wzywają człowieka-medium. I mroczne siły, nad którymi jednak nie potrafią zapanować...\nPlastyczny, efektowny wizualnie (imponująca scenografia i kostiumy) film nie znalazł jednak uznania widzów. I szybko zszedł z ekranów kin.\n27 grudnia 1918 W godzinach popołudniowych w Poznaniu wybuchają walki, sprowokowane przez stronę niemiecką. Ponieważ na ulicach padają ranni, Straż Ludowa zaczyna odpowiadać na strzały Niemców. Polacy atakują gmach Prezydium Policji. W ataku ginie Franciszek Ratajczak. Pod polskim naporem Niemcy wycofują się z centrum Poznania. Powstańcy opanowują Dworzec Główny, Pocztę, a także kilka redut systemu fortecznego Poznania.\nw godzinach popołudniowych w Poznaniu wybuchają walki, sprowokowane przez stronę niemiecką. Krótko przed godziną 16. do centrum miasta nadciąga z koszar na Jeżycach 200 niemieckich żołnierzy z 6 pułku grenadierów. Prowadzi ich niemiecki oficer. Niemcy ze śpiewem na ustach wpadają do gmachu Naczelnej Rady Ludowej, zrywają sztandary alianckie, a potem wdzierają się do prywatnych mieszkań i zrywają z balkonów chorągwie francuskie, brytyjskie, amerykańskie i polskie, depcząc je. Przy szybko zapadającym mroku Niemcy ustawiają dwa karabiny maszynowe pod budynkiem Prezydium Policji i rozpoczynają ostrzał Bazaru, w którym gości - i leczy się - Ignacy Jan Paderewski. Przechodnie w popłochu uciekają do domów. Ponieważ na ulicach padają ranni, Straż Ludowa zaczyna odpowiadać na strzały Niemców. Polacy atakują gmach Prezydium Policji. W ataku ginie Franciszek Ratajczak. Pod polskim naporem Niemcy wycofują się z centrum Poznania. Powstańcy opanowują Dworzec Główny, Pocztę, a także kilka redut systemu fortecznego Poznania. Wybuchają też pierwsze walki na prowincji.\n28 grudnia 1918 Komisariat Naczelnej Rady Ludowej mianuje tymczasowym naczelnym dowódcą powstania kapitana Stanisława Taczaka. Powstańcy są coraz mocniejsi: opanowują Cytadelę, Fort Grolmana, arsenał przy Wielkich Garbarach.\n29 grudnia 1918 Walki w Poznaniu nie ustają. Wyzwalają się mniejsze miejscowości: Kórnik, Grodzisk, Kłecko, Witkowo, Wielichowo i wiele innych.\n30 grudnia 1918 Ogromny sukces powstańców w Poznaniu: zdobywają koszary 6 pułku grenadierów. Niemiecki pułk wycofuje się z miasta na zachód.\n31 grudnia 1918 Powstanie rozszerza się promieniście wokół Poznania. W polskich rękach są już Oborniki, Kościan, Ostrów, Śrem, Wągrowiec, Wronki. Rusza polska ofensywa w kierunku Gniezna. Dowodzi nią Paweł Cyms.\n1-5 stycznia 1919 Kolejne sukcesy powstania: wolne są już Jarocin, Krotoszyn, Miejska Górka, Jutrosin, Rawicz, Nakło nad Notecią, Mogilno, Strzelno, Kruszwica, Nowy Tomyśl, Czarnków, Wolsztyn.\n6 stycznia 1919 Powstańcy zdobywają lotnisko na Ławicy. Cały Poznań jest już w rękach Polaków. Polacy zajmują też Chodzież. Powstanie wykracza poza teren Wielkopolski - wybuchają walki pod Czerskiem i Kościerzyną na Pomorzu.\n7 stycznia 1919 Niemcy kontratakują: zdobywają Chodzież.\n8 stycznia 1919 Gen. Józef Dowbór-Muśnicki zostaje mianowany przez Józefa Piłsudskiego wodzem powstania. Zacięta bitwa pod Chodzieżą. Powstańcom udaje się odbić miasto. Odzyskują także Czarnków, chwilowo zajęty przez Niemców. Zwycięstwo pod Ślesinem i wyzwolenie Sierakowa.\n9 stycznia 1919 Niemcy atakują na północy. Pod ich naporem powstańcy muszą opuścić Nakło nad Notecią.\n10 stycznia 1919 Walki w południowej Wielkopolsce: pod Lesznem, Rydzyną i Kąkolewem. Powstańcy zdobywają Sarnowę (dziś część Rawicza).\n11 stycznia 1919 Zwycięstwo polskie w krwawych zmaganiach o Szubin. Powstańcy opanowują także Żnin, Łabiszyn i Złotniki. Niepowodzenie na froncie zachodnim, pod Zbąszyniem. Na południu powstańcy tracą Sarnowę.\n12 stycznia 1919 Bitwa pod Lipnem nieopodal Leszna.\n13 stycznia 1919 Powstańcy tracą Szamocin.\n15 stycznia 1919 Nieudana próba odzyskania Szamocina.\n16 stycznia 1919 Gen. Józef Dowbor-Muśnicki obejmuje funkcję naczelnego wodza powstania. Walki pod Międzychodem.\n17 stycznia 1919 Władze powstańcze ogłaszają pobór do wojska. Pod broń idą roczniki 1897, 1898 i 1899. Pierwszy krok w kierunku przekształcenia ochotniczych oddziałów powstańczych w regularną armię wielkopolską. Wódz powstania zwraca się do żołnierzy z odezwą, w której zapowiada, że w szeregach Wojska Polskiego nie będzie pogardy dowódców dla podwładnych, jaka istniała w armiach państw zaborczych. „Winniście być nie tylko dowódcami (...), ale też zawsze starszymi, kochającymi i troskliwymi braćmi żołnierzy”.\n21 stycznia 1919 Naczelna Rada Ludowa ustanawia tekst roty przysięgi wojsk powstańczych.\nNaczelna Rada Ludowa ustanawia tekst roty przysięgi wojsk powstańczych.\n„W obliczu Boga Wszechmogącego w Trójcy Świętej Jedynego ślubuję, że Polsce, Ojczyźnie mojej i sprawie całego Narodu Polskiego zawsze i wszędzie służyć będę, że kraju Ojczystego i dobra narodowego do ostatniej kropli krwi bronić będę, że Komisarzowi Naczelnej Rady Ludowej w Poznaniu i dowódcom, i przełożonym swoim mianowanym przez Komisariat, zawsze i wszędzie posłuszny będę, Że w ogóle tak zachowywać się będę, jak przystoi na mężnego i prawego żołnierza-Polaka, że po zjednoczeniu Polski złożę przysięgę żołnierską, ustanowioną przez polską zwierzchność państwową”.\n22 stycznia 1919 Niemcy naciskają od północy. Zajmują Potulice. Na południu - sukces powstańców pod Robczyskiem (niedaleko Leszna).\n23 stycznia 1919 Powstańcy skutecznie bronią Miejskiej Górki przed niemieckim naporem.\n25 stycznia 1919 Ofensywa polska na zachodzie - powstańcy zajmują Kargowę i Babimost.\n29 stycznia - 2 luty 1919 Ciężkie walki pod Rynarzewem. Powstańcy tracą Szubin\n3 lutego 1919 Niemiecka ofensywa z północy zatrzymana. Kontratak polski, Niemcy zostają wyparci za Noteć. Powstańcy odbijają Rynarzewo i gromią przeciwnika pod Kcynią.\n4 lutego 1919 Kolejny sukces na froncie północnym: odzyskanie Szubina. Wielkopolanie prowadzą też działania zaczepne na południu, docierają do przedmieść Rawicza, ale zostają odparci.\n7 lutego 1919 Kolno przechodzi z rąk do rąk. Komisariat NRL mianuje 122 podoficerów - Polaków z byłej armii pruskiej - na stopień podporucznika.\n9 lutego 1919 Natarcie niemieckie w okolicy Trzciela - odparte.\n10 lutego 1919 Niemcy nacierają tez pod Rawiczem. Powstańcy bronią swoich pozycji.\n12 lutego 1919 Niemcy wsparci pociągami pancernymi zdobywają Kargowę i Babimost. Atak niemiecki zostaje powstrzymany pod Kopanicą.\n14 lutego 1919 Niemcy przenoszą siedzibę naczelnego dowództwa do Kołobrzegu, co może świadczyć o planach ofensywnych przeciwko Wielkopolsce.\n16 lutego 1919 W Trewirze zostaje przedłużony rozejm Niemiec z państwami Ententy. Rozejm obejmuje także front wielkopolski - tym samym armia powstańcza zostaje uznana za wojsko sprzymierzone.\n17 lutego 1919 Mimo rozejmu trwają walki pod Rynarzewem, nad Notecią i pod Nową Wsią Zbąską.\n18 lutego 1919 Pod Rynarzewem powstańcy zdobywają niemiecki pociąg pancerny!\n19-28 luty 1919 nieustanne starcia zbrojne pod Margoninem, Bydgoszczą, Chodzieżą, Nakłem, Kępnem, Krotoszynem, Ostrzeszowem.\n9 marca 1919 Ochotnicza kompania powstańców wyrusza do Małopolski, by walczyć z Ukraińcami\n24 kwietnia 1919 Komisariat NRL powołuje pod broń roczniki 1891, 1892, 1893, 1894 i 1901. Armia Wielkopolska rośnie w siłę.\n30 maja 1919 Straż Ludowa została przekształcona w Obronę Krajową.\n6 czerwca 1919 starcia pod Bydgoszczą.\n18 czerwca 1919 Kolejne walki pod Rynarzewem.\n28 czerwca 1919 Niemcy podpisują traktat wersalski. Do Polski wraca prawie cała Wielkopolska - z wyjątkiem Wschowy.\n2 lipca 1919 Pod Kąkolewem niedaleko Leszna Niemcy zabijają dwóch polskich oficerów. W drugiej połowie 1919 r. mimo podpisania przez Niemcy traktatu pokojowego na linii frontu wielkopolskiego dochodziło jeszcze do prowokowanych przez wroga starć.\n9 lipca 1919 Stan wyjątkowy obowiązuje już tylko w strefie przyfrontowej. W głębi Wielkopolski zostaje zniesiony.\n28 sierpnia 1919 Rozkaz dzienny nr 216 Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego, który włącza organizacyjnie Armię Wielkopolską w skład Wojska Polskiego. W Poznaniu powstaje Dowództwo Okręgu Korpusu VII.\n17 stycznia 1920 Początek akcji przejmowania przez Wojsko Polskie terytoriów, zajmowanych dotychczas przez Niemców, które na mocy traktatu wersalskiego wróciły do Polski: Bydgoszczy, Chodzieży, Kępna, Leszna, Nakła, Rawicza, Zbąszynia. Granicę wytyczono na północy wzdłuż Noteci, na zachodzie wzdłuż jezior Obrzańskich, na południu wzdłuż granicy ze Śląskiem. Poza granicą państwa pozostały dawne polskie ośrodki takie jak Babimost, Kargowa, Wschowa, Piła, Trzcianka, Skwierzyna i Złotów.\n8 marca 1920 Likwidacja frontu wielkopolskiego.\nStrona tytułowa Spis rozdziałów Rozdzial 1 ZANIM PADŁY STRZAŁY Rozdzial 2 SPRYTEM, PODSTĘPEM I ZAMACHEM Rozdzial 3 CZŁOWIEK, KTÓRY WZNIECIŁ ISKRĘ Rozdzial 4 POCZĄTEK WALKI Rozdzial 5 DWAJ WODZOWIE Rozdzial 6 OD ZDOBYCIA KOSZAR PO ŁAWICĘ Rozdzial 7 UTRZYMANE ZWYCIĘSTWO Kalendarium multimedialne Program OBCHODY 98 ROCZNICY\nOPRACOWAŁ: PIOTR BOJARSKI


▷ Jajowary Clatronic OPINIE 2022 - Ranking TOP 10 Zaslodko-Zaslono.pl\nJajowary Jajowary Clatronic opinie\nSprawdź ranking i opinie o jajowarach Clatronic na 2022 rok\nZbierając opinie o jajowarach Clatronic na 2022 sprawdziliśmy każde forum, porównując opinie odnośnie ceny, funkcjonalności i niezawodności. Chcąc wybrać dobry jajowar Clatronic sprawdź poniższy ranking jajowarów Clatronic. Znajdziesz tam najlepsze jajowary Clatronic polecane przez użytkowników w najlepszych cenach, posiadające najlepsze opinie.\nTOP 10 jajowarów Clatronic zawiera najchętniej wybierane, kupowane i polecane jajowary Clatronic. Układając ranking jajowarów Clatronic uwzględniliśmy opinie o jajowarach Clatronic zamieszczane przez użytkowników na forum oraz na naszej stronie. Wybierz dobry jajowar Clatronic na lata.\nJajowar ek 3497 marki Clatronic >> SPRAWDŹ W SKLEPIE <<od 53,90 zł\nWMF Stelio, kolor srebrny >> SPRAWDŹ W SKLEPIE <<od 279,99 zł\n✅ Jajowar Clatronic opinie, gdzie je znaleźć?\nSprawdziliśmy opinie o jajowarach Clatronic dodane przez użytkowników. Dzięki temu wiemy, jaki jajowar Clatronic jest dobry, a który jajowar Clatronic najlepszy. Przeczytaj opinie o jajowarach Clatronic i wybierz mądrze.\n⭐ Jaki jajowar Clatronic kupić?\nPrzygotowaliśmy poradnik, jaki jajowar Clatronic warto kupić i dlaczego. Zobacz, które jajowary Clatronic najchętniej wybierają użytkownicy, dlaczego i ile kosztuje każdy z nich. Sprawdź, jaki jajowar Clatronic wybrać.\n🥇 Jaki jajowar Clatronic polecacie?\nPolecane jajowary Clatronic przez naszych użytkowników dodaliśmy do naszego rankingu jajowarów Clatronic. Sprawdź TOP 10, opinie o jajowarach Clatronic, test, recenzje i gdzie kupić najtaniej i jaki sklep wybrać.


Bułgarskie kosze na śmieci »\nJak dojechać do Bułgarii?\nDróg jest wiele, każda ma w sobie coś pięknego do zaoferowania, każda ma też sporo różnych uciążliwości.\nJedna z najciekawszych metod podróżowania w ogóle. Po pierwsze poznajesz masę ludzi, zwiedzasz świat „namacalnie”, a nie zza szybki auta czy autobusu. Podróżować należy z uśmiechem na twarzy i z ogólnie pozytywnym nastawieniem, inaczej będziemy skazani na niepowodzenie. Konieczne też jest posługiwanie się dodatkowo jednym językiem obcym oprócz ojczystego. Najlepiej jakby był to język angielski. Kolejna ważna rzecz to zapas wody do picia, jedzenie też się przydaje;) ale woda jest niezbędna. Przy dobrych wiatrach można naprawdę szybko i tanio pokonywać duże odległości w krótkim czasie. Minusem jest to, że nigdy nie jesteś w stanie zaplanować konkretnie kiedy dojedziesz w miejsce docelowe. Należy także brać pod uwagę, że ewentualny nocleg spędzimy pod namiotem, w krzakach lub nawet w aucie naszego kochanego kierowcy, który nas ze sobą zabrał. Poza tym niedogodności pogodowe, utknięcie np. na autostradzie lub inne historie. Wszystko się może zdarzyć no, ale w końcu przygoda!! W Internecie jest masa przewodników, poradników, co jak i gdzie, także polecam!\nPociąg lub autobus\nCiężki środek transportu – koszt ok. 500 PLN (w obie strony – autobus) i kilkaset PLN drożej (pociąg) i dłużej. Plusem podróży pociągiem jest fakt iż zawsze można wstać, pochodzić, wyprostować „gnaty”, w autobusie jest już z tym ciężej. Oba środki polecam osobom, które lubią tracić kilka dni ze swojego urlopu;) Plusem jest to, że najczęściej wsiadasz w swoim mieście i wysiadasz bezpośrednio nad morzem, nie trzeba organizować dojazdów na lotnisko i potem z lotniska do hoteli itd.\nLatem można dolecieć nad bułgarskie morza do Warny lub Burgas. Oba lotniska są obsługiwane przez największe polskie biura podróży. Jeżeli wybieracie się do Słonecznego Brzegu, Nessebaru lub, Sozopolu (czyli na południową część wybrzeża) najlepiej wybrać przylot do Burgas, jeżeli będą to Złote Piaski – wybierzcie Warnę. Czasem nie da się za bardzo wybrać – ale z transferem z lotniska nie powinno być problemu, jest masa taksówek, są prywatni przewoźnicy, są autobusy. Samolot jest zdecydowanie najlepszym, najszybszym i najbardziej komfortowym środkiem podróży do Bułgarii. Wiadomo, że cenowo nie wychodzi to najlepiej, ale przy tanich liniach, przy odpowiednio wczesnym zarezerwowaniu miejsc w samolocie naprawdę można tanio dostać się do Bułgarii. Ceny? Różnie i przeróżnie. Są masy promocji, trzeba także pamiętać, że zdarza się, iż samolot ma kilka miejsc pustych i przewoźnik trzyma je do ostatniej chwili i jeżeli nie zostaną sprzedane to przed samym wylotem można je naprawdę tanio kupić. Podróżowanie samolotem polecam szczególnie rodzinom z dziećmi.\nLotnisko w Warnie – strona www\nLotnisko w Burgas – strona www\nMoja ulubiona forma podróży – 100 procent niezależność. Minusem jest to, że trzeba niestety samemu kółkiem dokręcić do celu podróży. Cenowo nie wychodzi to wiele drożej od np. autobusu, przy większej ilości osób na pewno taniej niż samolot. W drodze do Bułgarii trzeba zakupić zieloną kartę, (jeżeli chcemy jechać np. przez Serbię lub inny kraj nienależący do UE). Dodatkowo czekają na nas opłaty za korzystanie z dróg czyli winietki – Słowacja, Węgry, Rumunia i Bułgaria. Wszędzie winietki są obowiązkowe, ale przy zakupie tych o najkrótszym okresie ważności – koszt na dany kraj oscyluje w okolicy kilkudziesięciu złotych (ok. 40-50zł). W Serbii płatne są jedynie autostrady – kilkanaście euro za całą Serbię. Moja droga przez Serbię – opisana tutaj. Jadąc przez Serbię należy wziąć pod uwagę ewentualny wydłużony czas podróżowania spowodowany oczekiwaniem na granicy. Znowu przez Rumunię gdzie na granicy nie musimy czekać, drogi są bardziej kręte a średnia prędkość jest naprawdę niewielka.\nNie polecam leniom i słabo zmotywowanym turystom, poza tym może być ciekawie.\nTags: droga, podróż, wyprawa\nTen wpis został opublikowany dnia piątek, Lipiec 10th, 2009 i został umieszczony w informacje, Praktyczne porady. Możesz odpowiedzieć na niego poprzez RSS 2.0. Możesz zostawić komentarz lub trackbacka ze swojej strony.\n28 sierpnia 2009 -- Mapy Nessebaru, Sozopolu, Słonecznego Brzegu\n23 marca 2011 -- Lato, ach to ty…


Jesteś tutaj: Strona główna Wiedza Sytuacje podatkowe Dokonanie darowizny\n▪ 4 stycznia 2013 r. ▪ Zaktualizowano: 20 września 2019 r. ▪ Autor: Dorota Łesak\nW przypadku darowizn nasz podatek może być albo mniejszy albo większy do zapłacenia. Zależy to od tego, czy darowizny dokonaliśmy, czy ją otrzymaliśmy. W poniższym rozdziale zajmiemy się sytuacją, kiedy to my jesteśmy darczyńczami, a zatem jak można zmniejszyć nasz podatek.\nBędąc filantropem można liczyć na ulgi podatkowe. Ponieważ przekazane darowizny na cele kultu religijnego, na działalność charytatywno-opiekuńczą Kościoła oraz na cele pożytku publicznego można odliczyć od podatku. Nie odliczymy natomiast darowizny przekazanej osobie fizycznej.\nOdliczenie z tytułu darowizny na cele pożytku publicznego, na cele kultu religijnego wraz z oddaniem krwi nie może przekroczyć łącznie 6% naszych dochodów. Natomiast darowizna na działalność charytatywno-opiekuńczą Kościoła jest nielimitowana. Możemy odliczyć od dochodu pełną kwotę przekazanej darowizny.\nCzym są cele pożytku publicznego?\nJedną z darowizn, którą można odliczyć od dochodu jest darowizna na cele pożytku publicznego (tzw. sfera zadań publicznych). Są one określone w ustawie o działalności pożytku publicznego i wolontariacie. Należą do nich:\nzapewnienie zorganizowanej opieki byłym żołnierzom zawodowym, którzy uzyskali uprawnienie do emerytury wojskowej lub wojskowej renty inwalidzkiej, inwalidom wojennym i wojskowym oraz kombatantom;\nupowszechnianie i ochrona praw kobiet oraz działalność na rzecz równych praw kobiet\npomoc ofiarom katastrof, klęsk żywiołowych, konfliktów zbrojnychw kraju i za granicą;\ndziałalność wspomagająca technicznie, szkoleniowo, informacyjnie lub finansowo organizacje pożytku publicznego, w zakresie określonym wyżej.\nAby móc odliczyć darowiznę od dochodu można ją przekazać:\norganizacjom pozarządowym, niebędącym jednostkami sektora finansów publicznych,\nw rozumieniu przepisów o finansach publicznych, i nie działającymi w celu osiągnięcia zysku;\nosobom prawnym lub jednostkom nie posiadającym osobowości prawnej utworzonym\nna podstawie przepisów ustaw (w tym fundacje i stowarzyszenia);\nosobom prawnym i jednostkom organizacyjnym działającym na podstawie przepisów\no stosunku Państwa do Kościoła Katolickiego w Rzeczypospolitej Polskiej, o stosunku Państwa do innych kościołów i związków wyznaniowych oraz o gwarancjach wolności sumienia\ni wyznania. Warunkiem jest, by ich cele statutowe obejmowały prowadzenie działalności pożytku publicznego;\nod 2007 r. - organizacjom zagranicznym uznanym za równoważne organizacje określone w przepisach regulujących działalność pożytku publicznego obowiązujących w innym niż Rzeczpospolita Polska państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego, prowadzące działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych, realizujące te cele.\nOrganizacja, której przekazujemy darowiznę odliczaną od dochodu w granicach 6% limitu nie musi mieć statusu organizacji pożytku publicznego. Musi jedynie realizować cele pożytku publicznego określone w ustawie.\nNie można odliczyć darowizny przekazanej na rzecz:\npartii politycznych i fundacji utworzonych przez te partie;\njednostek zaliczanych do sektora finansów publicznych – w tym fundacji, których jedynym fundatorem jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego, chyba że przepisy odrębne stanowią inaczej albo majątek tej fundacji nie jest w całości mieniem państwowym, mieniem komunalnym lub mieniem pochodzącym z finansowania środkami publicznymi w rozumieniu ustawy o finansach publicznych lub fundacja prowadzi działalność statutową w zakresie nauki, w szczególności na rzecz nauki;\nspółek działających na podstawie przepisów o kulturze fizycznej;\nosobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej, prowadzących działalność gospodarczą polegającą na wytwarzaniu wyrobów przemysłu elektronicznego, paliwowego, tytoniowego, spirytusowego, winiarskiego, piwowarskiego,\na także pozostałych wyrobów alkoholowych o zawartości alkoholu powyżej 1,5%, oraz wyrobów z metali szlachetnych albo z udziałem tych metali, lub handlu tymi wyrobami.


Zadaszenie z aluminium – ciekawym i funkcjonalnym rozwiązaniem jest daszek wykonany z aluminium. Producenci takiego rodzaju zadaszeń oferują różne warianty, kolory i stopień pochylenia. Wielu z nich chętnie dopasowuje daszki na taras do indywidualnych potrzeb klientów. Odpowiednio dobrany i zaprojektowany daszek na tarasie będzie nie tylko osłoną, ale również dodatkową ozdobą. Aluminium świetnie nadaje się na zadaszenia. Jest lekkie, ale trwałe. Właściwie nie wymaga żadnej konserwacji.\nZadaszenie z płyt poliwęglanowych – poliwęglan komorowy, jaki jest tu wykorzystywany, ma świetne parametry: trwałość, odporność na zmienne temperatury i trudne warunki atmosferyczne. Niestety, źle działa na niego promieniowanie UV, ale wystarczy wierzchnią warstwę zabezpieczyć akrylem, by wyeliminować tę wadę. Płyty z poliwęglanu bywają przezroczyste i matowe. Takie zadaszenie sprawia, że na tarasie jest stosunkowo widno.\nZadaszenie z żywych roślin – trzeba przyznać, że taki daszek wymaga szczególnych umiejętności i zaangażowania, ale jego efekty bywają spektakularne. Odpowiednio dobrane rośliny ogrodowe, ukształtowane w zaplanowany sposób mogą stworzyć piękne, żywe i skuteczne zadaszenie. Do roślin, które najlepiej nadają się na taki dach, należą winoroślą, pnące róże, powoje. Aby miały się na czym trzymać, trzeba przygotować specjalne metalowe lub drewniane konstrukcje (pergole), na które się wespną.\nNiestety, żywy daszek, mimo całego swojego uroku, ma dwie zasadnicze wady: nie całkiem chroni przed opadami, a ze schyłkiem lata jeszcze bardziej się przerzedza.\nDekoracyjne zadaszenie tarasu z belek drewnianych\nKorzyści z dachu nad tarasem\nO walorach zadaszenia nad tarasem lub przynajmniej jego częścią nie ma co dyskutować. Wiemy, jak bardzo męczące bywa zbyt silne nasłonecznienie, a także niespodziewany deszcz. Podczas takiej aury taras bez kawałka dachu okazuje się bezużyteczny. A jeśli wyposażymy go w zadaszenie, to można będzie na nim spędzać znacznie więcej czasu. Dodatkowo meble i inne wyposażenie, jakie się na nim znajduje, nie będzie narażone na zniszczenie lub nieustanne jego wnoszenie i wynoszenie.\nTarasy z dobrze dobranym i wykonanym daszkiem będą służyły wiele lat. Wystarczy tylko dbać o nie i od czasu do czasu wyczyścić (markizy, płyty poliwęglanowe).


Do czego służą przenośniki przemysłowe i w jakim miejscu są używane? | Pożyczka gotówkowa\n« Bogate i nierzadko zaskakujące zastosowania płyt korkowych\nPobyt w górach w Wielkanoc »\nJest na dzień dzisiejszy ogromna ilość branż, które stosują tego typu rozwiązanie w najróżniejszych fazach procesów produkcji. Mowa o taśmach modułowych, których dzisiaj spotykamy praktycznie różne odmiany. Zależnie od indywidualnego zapotrzebowania, intensywności przebiegu procesów produkcyjnych oraz paru innych wyznaczników, dotyczących wybranych konkretnie przedsiębiorstw, możemy ewidentnie bardzo dużej różnorodności elementów, technologicznych wdrożeń, które następnie swobodnie wolno wdrożyć na gruncie firmowym.\nZważywszy na fakt, że mamy szansę wykorzystać przenośniki taśmowe oferowane np. na stronie https://primacon.pl/pl/25/przenosniki-tasmowe, mnóstwo różnych firm może odnosić korzyści. Co najistotniejsze ze wszystkiego, możemy w znaczącym trybie zautomatyzować i usprawnić procesy przemieszczania rożnych produktów. W następstwie, skraca to czas potrzebny na wykonanie pełnego cyklu od początku do końca. Co jest czymś zrozumiałym, jeżeli cykl produkcyjny trwa krócej, w ciągu jednej zdobyczy zmiany, można zrealizować o wiele więcej pełnych cykli, niż w warunkach pół zautomatyzowanego czy ręcznego transportowania. Warto mieć też szczególny wzgląd na fakt, że dostępność tego rodzaju rozwiązań na rynku, jest na tę chwilę naprawdę ogromna. Bierze się to z prostej przyczyny. Otóż rozwój technologii oraz handlu, który możemy wyraźnie obserwować w ciągu ostatnich lat, znajduje też odzwierciedlenie w tej branży.\nWobec powyższej sytuacji, coraz więcej firm, działających na skalę zarówno krajową, jak i nieco szerzej – europejską, ma do zaoferowania profesjonalny montaż, a także przydatne później serwisowanie tych systemów. W następstwie z kolei, taśmy modułowe bezproblemowo znajdą zastosowanie w wielu przedsięwzięciach produkcyjnych, dotyczących transportu, a także wielu innych. Szeroki wachlarz proponowanych opcji to także gwarancja odnośnie faktu, że będziemy w stanie dopasowywać pod swoje potrzeby idealny wariant. Jeśli ktoś szuka kompleksowego, sprawdzonego patentu na usprawnienie działań swojej firmy, to takie rozwiązanie technologiczne da odpowiedź na problem i ostateczne wyprostowanie tej dosyć złożonej kwestii. Złożonej tylko pozornie, bo potem wszystko już staje się znacznie prostsze. Nie ma wątpliwości co do tego, że skorzystanie z tej konkretnej technologii, ma bezpośrednie powiązanie z usprawnieniem działań wszystkich przedsiębiorstw, które poświęcały dotąd na produkcję i transport więcej cennego czasu.


Luis Mandoki - Najnowsze informacje - WP Film\nGłosy niewinności (2004) (Kella)\n24 godziny (2002) (Dr. Will Jennings)\nKiedy mężczyzna kocha kobietę (1994) (Mąż)\nLuis Mandoki pochodzi z Meksyku. Reżyserii filmowej uczył się w Instytucie Sztuki w San Francisco, oraz w Londyńskiej Międzynarodowej Szkole Filmowej (London International Film School), jak również w London College School of Film.\nPo zrealizowaniu kilku nagrodzonych dokumentów, w 1980 roku zrealizował debiutancką fabułę "Motel". Jednak sukces i uznanie międzynarodowe przyniosła mu "Historia Gaby" (1987 r.), wzruszająca opowieść o kobiecie z porażeniem mózgowym.\nNiebawem pojawiła się szansa zrealizowania kolejnego pomysłu, tym razem już w Stanach Zjednoczonych. Film nosił tytuł "Biały Pałac", a w rolach głównych obsadzono Susan Sarandon i Jamesa Spadera. Następnym obrazem reżysera był, już gorzej przyjęty przez publiczność i krytykę, "Born Yesterday" z Melanie Griffith, Donem Johnsonem i Johnem Goodmanem.\nKolejnym filmem, nad którym pracował był "Kiedy mężczyzna kocha kobietę" z 1994 roku, dramat traktujący o problemach małżeńskich popadającej w coraz większe alkoholowe uzależnienie żony i jej początkowo zupełnie nieświadomego męża.\nW rolach głównych wystąpili Meg Ryan i Andy Garcia. Ostatnie jego filmy to "List w butelce" z Kevinem Costnerem i Paulem Newmanem, "Oczy anioła" z Jennifer Lopez i Jimem Caviezelem oraz „24 godziny” z Cherlize Theron.


Wyniki wyszukiwania - znaleziono 91 pasujących obiektów:\nWiśnie sakura ozdobią bulwar przy Muzeum Manggha\nW 2019 roku przypada jubileusz 100-lecia nawiązania kontaktów międzynarodowych między Polską a Japonią. Z tej okazji stowarzyszenie Gifu Sakura no Kai z Japonii ofiarowało Krakowowi wyjątkowy prezent: wiśnie sakura , które ozdobią bulwary wiślane w sąsiedztwie Muzeum Sztuki i Techniki Japońskiej Manggha. Stolica Małopolski dołączyła do 41 miast w 28 krajach, które zostały w ten sposób wyróżnione.\nPrzeszła Wielka Parada Smoków\nTo prawdziwe smocze urodziny! Około czterdziestu kolorowych smoków, ponad tysiąc animujących je dzieci, wielki rodzinny piknik na bulwarach oraz widowisko z laserami, efektami pirotechnicznymi i nastrojową muzyką. Tak wyglądała 18. Wielka Parada Smoków!


"Homo nobilis. Wzorzec szlachcica w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku" – Urszula Świderska-Włodarczyk – recenzja | HISTORIA.org.pl - historia, kultura, muzea, matura, rekonstrukcje i recenzje historyczne\nPrzekrojowe i inne, Recenzje | Rafał Kobylarczyk |\t29 marca 2017 08:00\nO szlachcicach krążą bardzo różne historie. Próby ich rzetelnego przedstawienia podjęła się prof. Urszula Świderska-Włodarczyk, która na 200 stronach książki Homo nobilis. Wzorzec szlachcica w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku pokazała, jak ze tą szlachtą było naprawdę. Osoby, które zdecydują się sięgnąć po tę pozycję, z pewnością poszerzą swoją wiedzę i niejednokrotnie będą zaskoczone znalezionymi informacjami.\nŻeby napisać książkę o wzorcu szlachcica, autorka musiała bardzo dobrze zapoznać się z tematem. Ilość materiałów, które musiała zebrać, robi wrażenie. Ogrom pracy Urszuli Świderskiej-Włodarczyk doskonale widać przy okazji bibliografii zawierającej zarówno wiele pozycji źródłowych, jak i opracowań. Jeżeli osoby zainteresowane tą tematyką po lekturze Homo nobilis. Wzorzec szlachcica w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku nadal będą czuły głód wiedzy, to powinny sięgnąć po jedną z książek wymienionych w bibliografii – to będzie znakomite uzupełnienie.\nCała treść książki została przejrzyście podzielona. W przedmowie Kilka słów zamiast wstępu autorka dzieli się swoimi spostrzeżeniami na temat pracy i zapowiada, co się pojawi w książce. Dzięki temu czytelnik jeszcze przed lekturą wie, czego może się spodziewać. Z kolei pierwszy rozdział stanowi wprowadzenie do tematu, np. poprzez wyjaśnienie zasadniczych definicji, m.in. udzielono w nim odpowiedzi na pytania: czym jest wzorzec, wzór i autorytet.\nZa pomocą prostego, zrozumiałego języka autorka prowadzi czytelnika przez kolejne elementy składające się na wzorzec szlachcica. Wszystkie dzieli na cztery części: genealogiczne, osobowościowe, profesjonalne i społeczne. Osoba, która sięgnie po tę książkę, na pewno się nie zawiedzie, ponieważ autorka wzięła pod uwagę właściwie każdy możliwy punkt zagadnienia.\nTrzeba też zwrócić uwagę na samo wydanie. Książka nie jest duża, raczej zmieści się do każdej torby/plecaka, a twarda oprawa sprawia, że ryzyko jej uszkodzenia jest bardzo małe. Sam druk też jest przejrzysty, strony nie są „zarzucone” czcionką, co korzystnie wpływa na jej lekturę.\nBardzo ciekawie została rozwiązana kwestia ilustracji. Książkę, ze względu na użyty papier, można podzielić na dwie części. 240 stron tekstu zawiera fotografie z opisami wyjaśniającymi to, co przedstawiają. Dodatkowo na końcu zamieszczono kilkustronicową wkładkę z fotografiami (na innym papierze). Można jednak poczuć pewien niedosyt, gdyż fotografii mogłoby być więcej. Jednak braki rekompensuje czytelnikom spis ilustracji zamieszczony tuż przed wkładką. To także może być inspirujące źródło dla tych, którzy chcieliby poszerzać swoją wiedzę.\nZ przyjemnej lektury niekiedy mogą wybić łacińskie zwroty zawarte w treści. Z jednej strony dobrze wpisują się w klimat całej publikacji, ale z drugiej mogą wytrącać z rytmu. Jest to jednak na tyle drobny mankament, że dla niektórych może nie grać większej roli.\nHomo nobilis. Wzorzec szlachcica w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku to przede wszystkim dowód na to, że Urszula Świderska-Włodarczyk jest doskonałym znawcą tematu. Autorka, która obecnie pracuje na Uniwersytecie Zielonogórskim, wykonała ogromną pracę nad materiałem, potem nad podzieleniem publikacji i nadaniem jej odpowiedniego charakteru (głównie przez ilustracje i samo wydanie). Trudno nie docenić takiej kopalni wiedzy.\n+ gruntowne rozeznanie w temacie\n+ prosty, czytelny język\n+ uzupełnienia ilustracyjne\n+ przejrzysty druk, dobre wydanie\n- łacińskie wstawki mogące niektórych wybijać z lektury\nTytuł: Homo nobilis. Wzorzec szlachcica w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku\nTagi: Homo Nobilis, Homo nobilis. Wzorzec szlachcica w Rzeczypospolitej XVI i XVII wieku, ocena - 8, PWN, szlachta, Urszula Świderska-Włodarczyk, Wydawnictwo Naukowe UAM\nble ble ble itd itp\n31 marca 2017 o 05:18\nSam jesteś ble, ble, ble. Bardzo ciekawa książka, ale dla zainteresowanych, a nie baranów.\nNabyłem i nie żałuję. Pozycja dobrze umocowana w źródłach, choć daleka od faktów. To książka o tym, o czym najmniej pisano, o myślach, wyobrażeniach, normach. Więcej takich.