Sorry for Party Rocking – Wikipedia, wolna encyklopedia\n"Sorry for Party Rocking" – to drugi album studyjny amerykańskiego zespołu LMFAO wydany 21 czerwca 2011 roku.\nPierwszym singlem promującym album został utwór "Party Rock Anthem", który stał się wielkim hitem i znalazł się na samym szczycie na listach przebojów w Australii, Austrii, Kanadzie, Francji, Niemczech, Irlandii, Nowej Zelandii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii i w Stanach Zjednoczonych. W Polsce wiele razy zajmował pierwsze miejsca na listach przebojów radia RMF Maxx i Eska. Na następny singiel LMFAO zdecydowało wydać "Champagne Showers", do którego również został nakręcony teledysk. Trzecim singlem jest piosenka "Sexy and I Know It", która stała się dużym przebojem. Zajęła 1. miejsce na amerykańskiej liście Billboard Hot 100.\n"Party Rock Anthem" to pierwszy singiel z drugiego albumu. Został wydany 25 stycznia 2011. Singiel był numerem 1. w Australii, Austrii, Kanadzie, Francji, Niemczech, Irlandii, Nowej Zelandii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii i w Stanach Zjednoczonych.\n"Champagne Showers" to drugi singiel wydany 27 maja. LMFAO wykonuje go razem z Natalią Kills. Piosenka zajęła ósme miejsce na listach przebojów w Nowej Zelandii.\n"Sexy and I Know It" to trzeci singiel wydany 3 października 2011 roku. Zajął drugą pozycję na liście Billboard Hot 100.\n"La La La" (bonusowy utwór wydania japońskiego)\n"Yes" (bonusowy utwór wydania japońskiego)\n"Party Rock Anthem" (Benny Benassi Remix) (feat. Lauren Bennett & GoonRock) (bonusowy utwór na iTunes)\n↑ LMFAO - Sorry For Party Rocking - austriancharts.at, austriancharts.at [dostęp 2017-11-26] .\n↑ LMFAO - Sorry For Party Rocking - dutchcharts.nl, dutchcharts.nl [dostęp 2017-11-26] .


Tczew - Odpady komunalne\nStrona główna Aktualności Odpady komunalne\nWeekend majowy – zmiana harmonogramu odbioru odpadów\nWczoraj strażnicy miejscy zostali poinformowani przez zarządcę jednej ze wspólnot o podrzuceniu przy ul. Niepodległości odpadów. Na miejscu, wśród sterty śmieci, funkcjonariusze znaleźli dane osobowe...\nW związku z nadchodzącym dniem Wszystkich Świętych oraz Narodowym Świętem Niepodległości zmieni się harmonogram odbioru odpadów. Odpady komunalne zmieszane odbierane: 1 listopada- odebrane...\nWyrzucasz „wielkogabaryty” – zadzwoń!\nPrzypominamy, że co tydzień mieszkańcy Tczewa maja możliwość pozbycia się odpadów wielkogabarytowych. Odpady te odbierane są w każdy poniedziałek, konieczne jest jednak wcześniejsze powiadomienie...\nGmina Miejska Tczew maju 2021 roku podjęła działania zmierzające do uszczelnienia systemu gospodarki odpadami komunalnymi przystępując do współpracy w ramach pilotażowego programu GovTech Polska,...\nRada Nadzorcza Zakładu Utylizacji Odpadów Stałych Spółka z o.o. ogłosiła konkurs na stanowisko Prezesa Zarządu Zakładu Utylizacji Odpadów Stałych Spółka z o.o. z siedzibą...\nFirma Clean-Bud, odpowiedzialna za odbiór odpadów od mieszkańców Tczewa, rozpoczyna wiosenną akcję mycia pojemników na odpady. Działania będą prowadzone według załączonego harmonogramu: 17.05 - 28.05.2021...\nW związku z nadchodzącym Świętem Pracy oraz Świętem Konstytucji 3 Maja zmieni się porządek w odbiorze odpadów. Odpady komunalne oraz gromadzone selektywnie, w tym także...\nW związku z nadchodzącymi Świętami Wielkiej Nocy zmieniony zostanie harmonogram odbioru odpadów: Odpady komunalne odbierane: 05 kwietnia – odebrane zostaną 06 kwietnia 06 kwietnia – odebrane zostaną...


Szef MSZ Powołał Arkadego Rzegockiego Na Pierwszego Szefa Służby Zagranicznej | Paradyzja\nStrona główna Wiadomości Polityka Szef MSZ powołał Arkadego Rzegockiego na pierwszego Szefa Służby Zagranicznej\nSzef MSZ powołał Arkadego Rzegockiego na pierwszego Szefa Służby Zagranicznej\nMinister spraw zagranicznych powołał w czwartek Arkadego Rzegockiego na stanowisko Szefa Służby Zagranicznej. Rzegocki jako pierwszy będzie pełnił tę funkcję utworzoną na podstawie ustawy o służbie zagranicznej.\n„Dziś otrzymałem powołanie na stanowisko Szefa Służby Zagranicznej. Panie Ministrze, dziękuję za zaufanie – to zaszczyt pracować na rzecz Służby Zagranicznej i Rzeczpospolitej” – napisał na Twitterze były ambasador RP w Wielkiej Brytanii po odebraniu nominacji na Szefa Służby Zagranicznej.\nRzegocki jest profesorem Uniwersytetu Jagiellońskiego, politologiem zajmującym się polską i angielską myślą polityczną, pojęciem racji stanu, a także zagadnieniem soft power. Studiował m.in. na University College Dublin, prowadził badania m.in. w Denver, Oksfordzie, Cambridge, Londynie, Florencji, pracował jako Visiting Scholar w Sidney Sussex College na Uniwersytecie w Cambridge.\nW latach 2011-2016 był profesorem Polskiego Uniwersytetu Na Obczyźnie w Londynie, a od sierpnia 2016 r. pełni funkcję ambasadora RP w Wielkiej Brytanii\nRzegocki był również pomysłodawcą i pierwszym kierownikiem Polskiego Ośrodka Naukowego Uniwersytetu Jagiellońskiego w Londynie, który działał od 2011 r. W 2014 r. został członkiem Rady Miasta Krakowa, gdzie przewodniczył Komisji Innowacji i Funduszy Europejskich.\nRzegocki był członkiem wielu organizacji akademickich i obywatelskich, między innymi EpsNet, Polskiego Towarzystwa Nauk Politycznych, Ośrodka Myśli Politycznej oraz Klubu Jagiellońskiego.\nDziś otrzymałem powołanie na stanowisko Szefa Służby Zagranicznej 🇵🇱\nPanie Ministrze @RauZbigniew, dziękuję za zaufanie – to zaszczyt pracować na rzecz 🇵🇱 #SłużbaZagraniczna i Rzeczpospolitej. pic.twitter.com/WsKP7Y6UCM\n— Arkady Rzegocki 🇵🇱 (@ArkadyRzegocki) July 1, 2021\nPosługuje się językiem angielskim i rosyjskim. Ma trzy córki, jego żona dr Jolanta Rzegocka, jest filologiem języka angielskiego i historykiem teatru.\nZgodnie z ustawą, szef SZ m.in. koordynuje proces zarządzania zasobami ludzkimi w służbie zagranicznej; planuje i organizuje szkolenia w służbie zagranicznej; kieruje Akademią Dyplomatyczną; upowszechnia informacje o służbie zagranicznej; przedstawia ministrowi spraw zagranicznych, do 15 marca każdego roku, sprawozdanie o stanie służby zagranicznej i o realizacji zadań tej służby za rok poprzedni; określa, w drodze zarządzenia, standardy zarządzania zasobami ludzkimi w służbie zagranicznej.\nBiden: Sankcje przeciwko Rosji będą zależeć od skali agresji. Zwiększymy obecność...\nPrezydent Mołdawii: Kiszyniów nie aspiruje dziś do NATO. Nie chcemy nikogo...


ME Juniorek: Polki lepsze od Węgierek - Polski Związek Piłki Siatkowej\nME Juniorek: Polki lepsze od Węgierek\nJoanna Majtyka, 5 września 2010\nNiełatwo było się pozbierać polskim juniorkom po nieudanym meczu ze Słowaczkami. Młode podopieczne trenera Krzyżanowskiego udowodniły jednak, że charakteru im nie brakuje i dziś w trzech setach pokonały Węgierki.\nPolska reprezentacja rozpoczyna spotkanie w składzie: Polak, Chojnacka, Sikorska, Śliwińśka, Czyżnielewska, Łyszkiewicz i Medyńska na libero.\nMecz lepiej otwierają nasze rywalki, które obejmują prowadzenie 1:4, ale dzięki dobrym zagrywkom Czyżnielewskiej i Kurnikowskiej Polki odrabiają straty (7:8). W dalszej części seta na boisku toczy się zacięta walka o każdą piłkę i każdy punkt, a żaden z zespołów nie może uzyskać przewagi. Jeszcze przed drugą przerwą techniczną w polu zagrywki staje Czyżnielewska i popisuje się świetną serią - kiedy opuszcza pole serwisu Polki prowadzą 20:16. Tej przewagi biało-czerwone już nie trwonią - wygrywają 25:21.\nTę partię lepiej rozpoczynają biało-czerwone, które obejmują prowadzenie 8:5. Widać, że gra sprawia radość naszym młodym reprezentantkom, które do tego bardzo dobrze czują się w polu zagrywki. W środkowej części seta Polki wprawdzie pozwalają odrobić rywalkom straty, ale szybko znowu odskakują na dwa punkty dzięki dobrej zagrywce Grejman (16:14). Końcówka to całkowita dominacja Polek, którym w tym momencie gry wszystko wychodzi. W ataku świetnie spisuje się Grejman, a nasza libero Medyńska popisuje się imponującymi obronami. Wygrywamy 25:19.\nW trzecim secie na boisku dominują Węgierki, które całkowicie "rozmontowują" grę Polek w przyjęciu swoją zagrywką. W szeregi biało-czerwonych z kolei wkrada się rozluźnienie i dekoncentracja i rywalki prowadzą wysoko 8:16. Wtedy w polu zagrywki staje Łyszkiewicz, posyła rywalkom asa serwisowego i rozpoczyna niesamowitą serię polskiego zespołu. Gdy Koleta opuszcza pole zagrywki mamy remis po 17. Rozpoczyna się nerwowa walka punkt za punkt. Tę wojnę nerwów lepiej znoszą Polki i to one mogą cieszyć się ze zwycięstwa 3:0 w całym meczu.\nPolska - Węgry 3:0 (25:21, 25:19, 25:23)


Kamizelka z obciążeniem jest niewidoczna - FabrykaFit\nKażda osoba dbająca o dobrą kondycję fizyczną poszukuje nowych sposobów na jej utrzymanie. Ciągle wykorzystuje nowe urządzenia i kupuje kolejne suplementy diety. One wszystkie sprawiają, że znacznie szybciej można osiągnąć wyznaczony cel. W tych dążeniach pomocna będzie także kamizelka z obciążeniem.\nKamizelka z obciążeniem uczyni trening wydajniejszym\nZ tego rodzaju odzieży z powodzeniem mogą korzystać wszyscy ci, którzy uprawiają fitness i biegi. Wspomoże ona także dążenia do osiągnięcia lepszej kondycji w trakcie treningu ogólnorozwojowego. Jak to możliwe? Obciążenie zawarte w tym stroju zwiększa opór mięśni w czasie ćwiczeń. W ten sposób użytkownik może uzyskać zdecydowanie lepsze rezultaty aktywności fizycznej. Skuteczniej będzie spalał tkankę tłuszczową i szybciej pozbędzie się zbędnych kilogramów. To wszystko osiągnie bez konieczności zmiany treningu. Może nieustannie oddawać się tym ćwiczeniom, które sprawiają mu najwięcej satysfakcji. Różnicę zauważy jednak dzięki temu, że w krótszym czasie zacznie obserwować zmiany w swojej muskulaturze i tuszy.\nKamizelka z obciążeniem jest niewidoczna dla innych\nGłówną zaletą tego rodzaju stroju jest to, że nie dostrzegą go osoby ćwiczące razem z nami. Kamizelka z obciążeniem z powodzeniem zmieści się pod bluzą dresową. Dzięki temu, szczególnie w trakcie wieczornych biegów, nie będziemy musieli obawiać się o to, że ktoś zauważy nasz sprzęt wspomagający. Jest on zbudowany tak, że zawarty w nim ciężar rozkłada się równomiernie na całej jego powierzchni. W ten sposób nie rzuca się w oczy. Możemy być więc spokojni o to, że nikt nie będzie dziwnie spoglądał na naszą sylwetkę odzianą w strój sportowy. Z jego zalet skorzystamy także podczas pobytu na siłowni czy w trakcie zajęć fitness. Na rynku dostępne są różne modele. Dostosowane są budową zarówno do kobiet, jak i mężczyzn. Różnią się także ciężarem. W ten sposób każdy znajdzie strój dostosowany do swoich potrzeb. Warto skorzystać z jego zalet, bo daje to niesamowite efekty. Przekonało się już o tym wielu użytkowników.\nTagi: ćwiczenia, facet, kamizelka z obciążeniem, siłownia, trening


Najlepsze spodnie robocze - Nadicam. - Rachunek Sumienia\nStart » Sklepy internetowe » Odzież » Najlepsze spodnie robocze - Nadicam.\nPosiadamy bogatą ofertę artykułów roboczych. U nas znajdziesz wykonane z najlepszych materiałów spodnie robocze, buty i wiele innych. Mocne spodnie robocze to jeden z podstawowych elementów ubrania ochronnego. Oferowane przez nas spodnie posiadają atrakcyjne wzornictwo, doskonałą funkcjonalność, wykonane są z bardzo wytrzymałej specjalistycznej tkaniny. Nasze produkty są wytrzymałe i trwałe w użytkowaniu. Posiadają przydatne kieszenie, wzmocnienia na kolanach. Posiadamy modele męskie, jak również uniwersalne. Jesteśmy atrakcyjni cenowo w porównaniu do innych podobnych sklepów internetowych. Nasze spodnie dostosowane są do różnego typu prac i chroni przed niebezpieczeństwem, jakie może panować podczas wykonywania pracy czy to zagrożenie chemiczne, biologiczne czy też mechaniczne. Oferujemy niskie ceny. U nas jakość nie świadczy o cenie. Zacznij dbać o swoje i pracowników zdrowie. Zapraszamy.\nZastanawiasz się nad tym, gdzie znajdziesz nowoczesne stoły cateringowe składane? Obecnie na polskim rynku jest wiele takich miejsc, które mogą ci w tym pomóc. Wybierz koniecznie nowoczesnych specjalistów, którzy...


Provident Drezdenko, Drezdenko Provident, Provident z Drezdenka, Provident w Drezdenku\nZamów chwilówkę Drezdenko Provident\nO firmie Provident Drezdenko\nFirma Provident mistox3 to firma, która od ponad 15 lat zajmuje się udzielaniem pożyczek na okres krótko terminowy. Takie pożyczki, inaczej nazywane chwilówkami, nie wymagają żadnych poświadczeń. Nawet, jeśli nie posiadasz pracy czy stałego źródła utrzymania firma Provident Drezdenko udzieli ci pożyczki bez żadnego problemu. Każda osoba, jak ubiega się o pożyczkę w firmie provident Drezdenko powinien wypełnić formularz, dostarczyć swoje dane kontaktowe i już po 25 minutach może mieć pieniądze na swoim koncie. Nowi klienci mogą pożyczyć od 300 złotych do 3000 zł. Osoby, które już wcześniej miały okazję współpracować z firmą Provident Drezdenko mogą nabyć nawet do 7000 zł. Chwilówki to niesamowita alternatywa dla pożyczek bankowych. Jednakże w banku istnieją pewne ograniczenia, które niekiedy nie pozwalają na wzięcie pożyczki w danej chwili, gdy jest to nam bardzo potrzebne. Chwilówka w razie nagłej potrzeby jest łatwa i szybka do wzięcia, dzięki czemu z takiej opcji w firmie Provident Drezdenko skorzystało już bardzo wiele osób. Biorąc pożyczkę-chwilówkę mamy określony termin spłaty i musimy się go koniecznie trzymać. Pieniądze jest możliwość otrzy mac na swoje konto bankowe. Jednakże dla tych. Którzy lubią widzieć realne pieniądze w dłoniach albo tak jest im wygodnie mogą mieć dowiezione pieniądze do mieszkaniu przez jednego z robotników firmy Provident Drezdenko.\nNa co macie możliwość wziąść pożyczkę u Providenta w Drezdenku ?\nZakup auta, remont domu, zakup nowszego sprzętu AGD bądź RTV lub wesele wnuka czy komunia chrześniaka lub chrześnicy. Takie rzeczy wiążą się przede wszystkim z pieniędzmi, z ich wydawaniem. Niekiedy po prostu brakuje nam nieco do pełnej kwoty lub po prostu nadarza się nieplanowany wydatek, na który nie mamy w danej chwili pieniędzy. Provident Drezdenko jest odpowiedzią na wszystkie troski i zmartwienia. Z firmą Provident Drezdenko każdy mieszkaniec w Drezdenku może zaopatrzyć się w pieniądze, które są mu niezbędne. Wystarczy posiadać skończone 18 lat a zarazem oczywiście należy wypełnić ankietę, bez której bądź, co bądź firma nie może udzielić pożyczki. Pożyczki pobierane w firmie Provident Drezdenko są wydawane w oparciu o zaufanie do klienta a zarazem w oparciu o podpisany dokument udzielający pożyczki. Provident Drezdenko to firma, która wykonuję swoje usługi już od ponad 15 lat. Taki staż działania na rynku może być niezaprzeczalnym dowodem na wiarygodność firmy. Będąc nowym klientem już dziś możecie nabyć od 300 do 3000 zł. Jeżeli firma Provident Drezdenko jest Ci dobrze znana i my także znamy ciebie, przysługuje Ci możliwość pożyczenia nawet 7000 tysięcy zł. Jesteśmy godni zaufania. Korzystając z naszych usług jeszcze nikt nie był zawiedziony. Kiedy obydwie witryny dostosowują się do warunków umowy nie ma mowy o komplikacjach. Dzięki temu zadowolenie i długoletnie zaufanie to klucz do sukcesu.\nProvident Drezdenko adres\nDrezdenko Provident telefon\nPożyczki dla bezrobotnych Provident Drezdenko\nPożyczki w domu klienta Provident Drezdenko\nPożyczki na raty Provident Drezdenko\nPożyczki na telefon Provident Drezdenko\nKontakt do Provident Drezdenko\nProvident z Drezdenka\nTagi :Drezdenko pożyczki na dowód\nProvident adres Drezdenko\nProvident placówki Drezdenko\nProvident biuro Drezdenko\nProvident kontakt Drezdenko\nProvident opinie Drezdenko\nProvident telefon Drezdenko\nProvident praca Drezdenko\nProvident oddział Drezdenko\nProvident siedziba Drezdenko\nProvident windykacja Drezdenko\nProvident w Drezdenku\nProvident pożczka Drezdenko\nProvident chwilówka z Drezdenka


Światowy Dzień Uchodźcy w Lublinie. Film i widowisko artystyczne - Dziennik Wschodni\nŚwiatowy Dzień Uchodźcy w Lublinie. Film i widowisko artystyczne\n17 czerwca 2016 18:00\nW najbliższy weekend przypada Światowy Dzień Uchodźcy. Z tej okazji w Lublinie odbędzie się kilka wydarzeń.\nPodsumowanie warsztatów w DDK Węglin 0 0\nKoncert Mieszkańcom Lublina 0 0\nW piątek 17 czerwca o godz. 18 stowarzyszenie Homo Faber zaprasza na pokaz filmu dokumentalnego „Za kratami nie nosimy burek”. To historia jednego z afgańskich więzień, gdzie w czterech celach, odbywa karę 40 kobiet, które przebywają za kratami razem ze swoimi 34 dziećmi. Okazuje się, że np. za ucieczkę od męża stosującego przemoc, otrzymują one dużo wyższe wyroki niż mordercy. W więzieniu nie muszą nosić burek, przez co przestają być anonimowe, tak jak poruszając się po ulicach z zasłoniętymi całkowicie twarzami…\nW sobotę do miasta przyjadą dzieci z Ośrodka dla Cudzoziemców w Bezwoli. Inicjatywa, realizowana przy udziale samorządu, ma na celu zapoznanie dzieci z polską kulturą i tradycją. W wydarzeniu wezmą udział m.in. dzieci narodowości czeczeńskiej, ukraińskiej i dagestańskiej.\nZ kolei w niedzielę o godz. 16 w Sali Kameralnej Centrum Spotkania Kultur rozpocznie się widowisko artystyczne „Przeżyj to sam…”. W imprezie wystąpią polscy artyści i cudzoziemcy mieszkający w Lublinie, m.in. z Ukrainy, Iranu, Syrii i Nigerii. Autorem scenariusza i reżyserem przedsięwzięcia jest Marcin Wąsowski, wieloletni współpracownik Centrum Wolontariatu w Lublinie, aktor i reżyser. Widowisko ma na celu zwrócenie uwagi na faktyczne problemy i sytuację uchodźców we współczesnym świecie.\nŚwiatowy Dzień Uchodźcy, który przypada 20 czerwca, to święto ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ 4 grudnia 2000 roku, aby przypominać światu o losie uchodźców, ich prawach i marzeniach. Święto ma pomóc obywatelom państw, do których trafili uchodźcy, bardziej otworzyć się na ich problemy, ale też na bogactwo, jakie ze sobą przynoszą.\nuchodźcy Homo Faber


Wyższa Szkoła Oficerska Sił Powietrznych gen bryg pil dr Jan rajchel\nPobieranie 165,48 Kb.\nRozmiar 165,48 Kb.\nNowa koncepcja strategiczna NATO, uwarunkowania i problemy wdrażania.\nWspółczesne cele polskiej polityki zagranicznej\nWsparcie procesu rozszerzenia NATO i Unii Europejskiej .\nStrategia i polityka nuklearna\nZasady planowania i użycia sił nuklearnych\nDoświadczenia bałkańskie i ich wpływ na koncepcję strategiczną NATO\nOperacja afgańska i jej wpływ na koncepcje strategiczną Sojuszu\nRektor-Komendant –Wyższej Szkoły Oficerskiej Sił Powietrznych\ngen. dyw. rez. nawig. dr Krzysztof ZAŁĘSKI\nDane do kontaktu: krzyzal@op.pl tel. 501 206 536\nPrzedstawiona w artykule nowa koncepcja strategiczna NATO definiuje podstawowe zadania bezpieczeństwa, wskazując na priorytety bezpośrednio związane zarówno z kolektywną obroną członków NATO, jak i z umocnieniem bezpieczeństwa i stabilności w całym obszarze eurotlantyckim (opanowywanie kryzysów i partnerstwo). Oceniając środowisko bezpieczeństwa, podkreśla się jego pozytywne zmiany, wskazując jednocześnie na ryzyko i szereg wyzwań, jakie już występują i jakie mogą pojawić się dodatkowo w przyszłości. Przyjmuje się, że największe zagrożenie dla NATO stanowią lokalne konflikty i kryzysy, w tym zagrożenia militarne i niemilitarne nowego typu, jak konflikty etniczne i religijne, naruszenia praw człowieka, rozprzestrzenianie broni masowego rażenia, terroryzm, zorganizowana przestępczość itp., z którymi NATO będzie musiało sobie radzić teraz i w najbliższej przyszłości. Uwarunkowania i problemy implementacji nowej koncepcji strategicznej sojuszu, jak i genezę ich powstawania przedstawiono w dalszej treści opracowania.\nThe new NATO strategic concept shown in the article defines basic security tasks, showing priorities directly connected to both collective defence of NATO members, and to strengthening of security and stability in the whole euro-atlantic area (partnership and crises control). Evaluating the defence environment, positive changes are emphasized, simultaneously showing the risk and a number of challenges that already exist and may arise in the future. It is assumed that the biggest threat for NATO are local conflicts and crises, including military and non-military threats of a new kind, such as ethnic and religious conflicts, violation of human rights, spreading of weapons of mass destruction, terrorism, organised crime, etc., which NATO will have to deal with now, and in the nearest future. Conditions and problems of implementation of the new strategic concept, and their origins are presented in further content of the elaboration.\nCzłonkostwo w NATO zwiększyło poczucie bezpieczeństwa Polski, jak i znaczenie naszego kraju na arenie międzynarodowej. Polska przywiązuje wielką wagę do utrzymania tradycyjnych zadań Sojuszu w dziedzinie obrony terytoriów państw członkowskich, zdając sobie jednocześnie sprawę, że NATO w coraz większym stopniu angażuje się w działania w skali globalnej. Polska opowiada się za polityką otwartych drzwi, co dla nas oznacza jak najszersze formy współpracy z naszymi wschodnimi sąsiadami, a zatem także rozszerzenie Sojuszu oraz przyjęcie do niego nowych państw, zainteresowanych tym członkostwem.\nKrzysztof Skubiszewski1, będąc pierwszym ministrem spraw zagranicznych po 1989 roku, w niepodległej Polsce, już wówczas określał cele i zadania naszej polityki zagranicznej, ze szczególnym uwzględnieniem państw wschodnich, widząc w nich platformę jak najszerszej współpracy regionalnej i ponadregionalnej, opartej na poszanowaniu niezależności i suwerenności wszystkich państw. Rozpatrując proces wdrażania nowej koncepcji strategicznej NATO, warto postawić pytanie, czy po dwudziestu latach funkcjonowania demokratycznej i niepodległej Polski, cele i zadania polskiej polityki zagranicznej w dalszym ciągu sprzyjają wdrożeniu nowej koncepcji strategicznej NATO? Wystąpienie ministra Radosława Sikorskiego w Sejmie Rzeczypospolitej wygłoszone w dniu 16 marca 2011 roku wskazuje na kilka bardzo istotnych problemów, w tym między innymi na ten czy będziemy potrafili tak poszerzyć krąg krajów, poczuwających się do spuścizny tego, co nazywamy Zachodem, aby zachować nasze wpływy? Czy, jako plan minimum, będziemy umieli zintegrować, w ramach istniejących instytucji międzynarodowych, nowe mocarstwa wschodzące? Czy należy zatem szukać sposobów, aby zaspokoić aspiracje tych państw i, co za tym idzie, zapewnić, aby ewolucja systemu międzynarodowego mogła nadal odbywać się bez wojny. Jaka jest recepta na politykę zagraniczną drugiej dekady XXI wieku? Jak maksymalizować wkład, jaki polityka zagraniczna może wnieść w powodzenie naszego państwa i narodu? Przede wszystkim, musimy realistycznie ocenić, jakie są nasze zasoby - intelektualne, społeczne, gospodarcze i wojskowe - w porównaniu do rywali. Jaka jest korelacja sił. Po drugie, określić, jaki przyświeca nam cel. Po trzecie, wiedzieć, jak w takich warunkach można prowadzić polską politykę, jakie sobie stawiać zadania. Jak mówił Radosław Sikorski „… kładę nacisk na realizm w ocenie naszej sytuacji nie po to, aby namawiać do porzucenia ideałów, lecz odwrotnie, aby szanse na realizację naszych aspiracji zwiększyć. Roztropność to wszak jedna z cnót kardynalnych. Interes narodowy nie jest bytem transcendentnym, lecz doczesnym … w obrębie jednego pokolenia przeszliśmy z jednej sytuacji w drugą … naszym obowiązkiem jest racjonalnie kalkulować, a nie grać na emocjach …2”. Powyższy fragment expose szefa MSZ wskazuje, jak daleką transformację przeszła Polska.\nWsparcie procesu rozszerzenia NATO i Unii Europejskiej. W najbliższym czasie Unię czekają dwa wielkie wyzwania. Pierwsze wyzwanie, to propozycja wzmocnienia koordynacji polityk gospodarczych i troska o wspólną walutę - euro. Drugie wyzwanie to oczywiście epokowe przemiany w świecie arabskim. Polska ma w dziedzinie transformacji ustrojowej więcej do powiedzenia niż inni, bo sama przeszła tę drogę. Dlatego będzie dzielić się swoimi doświadczeniami z Tunezyjczykami, Egipcjanami i wszystkimi innymi, którzy tego sobie zażyczą. Mamy nadzieję, że demokratyzujące się państwa arabskie wesprą proces pokojowy pomiędzy demokratycznym Izraelem i wybijającą się na niepodległość Palestyną. Jednak dla Polski najważniejsza jest Europa, a zwłaszcza Europa Środkowowschodnia. Naturalnym obszarem zainteresowania jest także region Morza Bałtyckiego. Jak widać nasze ambicje sa zbieżne z interesami NATO. Polska ma także interesy polityczne i gospodarcze w innych regionach świata. Od aktywności w ich realizacji zależeć będzie, czy Polska pozostanie ważnym podmiotem Europy, czy tylko partnerem regionalnym. Priorytetem będzie także bezpieczeństwo. Bezpieczna Europa to Europa sprawnie reagująca w sytuacjach kryzysowych. To Europa, która w dziedzinie obronności współdziała z NATO. Wydarzenia w Libii wzmacniają polskie argumenty na rzecz silniejszej europejskiej tożsamości obronnej. Gdy w naszym sąsiedztwie - podobnie jak na Bałkanach w latach 90-tych - ponownie leje się krew, powinniśmy, jako Europa, móc mówić jednym głosem, za którym stoi siła. To stanowisko polskiego rządu wpisuje się całkowicie w ustalenia niedawno przyjętej koncepcji strategicznej NATO.\nPrzedstawienie specyficznych uwarunkowań, jakie determinowały proces tworzenia nowej koncepcji strategicznej Sojuszu oraz okoliczności, jakie będą towarzyszyć procesom jej wdrażania, wymaga szerszego naświetlenia doświadczeń wojen i konfliktów lokalnych. Coraz częściej słyszy się bowiem, że nowa koncepcja strategiczna Sojuszu to nic innego jak tylko próba poszukiwania logicznych rozwiazań współczesnych i przyszłych problemów NATO. Zatem służy ona także wytyczaniu kierunków rozwoju Sojuszu, w tym jego podstawowych zdolności politycznych i wojskowych. Postrzeganie bezpieczeństwa w XXI wieku wymaga również odpowiedzi na podstawowe pytanie: jakie ma być NATO? Bo nowa koncepcja strategiczna, niestety, do końca tego problemu nie rozstrzyga. Co więcej, coraz szersze polityczne zaangażowanie Sojuszu, polityka otwartych drzwi, tendencje rozszerzenia Sojuszu nie oznaczają nic więcej, jak poszerzanie obszarów odpowiedzialności Sojuszu. Czy towarzyszy temu pozyskiwanie zdolności wojskowych, proporcjonalnych do nowych potrzeb? Oczywiście nie. Powszechny kryzys gospodarczy tylko pogłębi dysproporcje w potencjałach obronnych poszczególnych członków. Już na obecnym etapie tę sytuację dość skrzętnie wykorzystuje Rosja. A dość mocno akcentowana przez NATO współpraca z Rosją, również\nw przywoływanej koncepcji strategicznej, coraz częściej, postrzegana jest jako uległość wobec wschodniego sąsiada niż rzeczywiste partnerstwo.\nCo dalej z NATO? Jak implementować nową koncepcję strategiczną NATO do działań Sił Zbrojnych RP? Jakie przyjąć priorytety operacyjne techniczno-technologiczne i szkoleniowe na najbliższe lata?\nGeneralna wizja realizacji misji NATO, wynikającej z Traktatu Waszyngtońskiego zawarta jest w sojuszniczej koncepcji strategicznej. Ta obecnie obowiązująca, przyjęta na szczycie NATO w Lizbonie w 2010 roku, zastąpiła koncepcję strategiczną paktu, obowiązującą od 1999 roku, przygotowaną przede wszystkim na okres rozszerzania NATO. Dlatego nowa koncepcja wychodzi szerzej z podstawowego celu Sojuszu, określonego w Traktacie Waszyngtońskim, którym jest zapewnienie wolności i bezpieczeństwa jego członków przy wykorzystaniu środków politycznych i wojskowych. Przyjmuje ona, jako podstawę sojuszniczego działania, demokrację, prawa człowieka, praworządność międzynarodową oraz wyraża wolę i zobowiązanie sojuszników nie tylko do wspólnej obrony w razie agresji, ale także do udziału w zapewnieniu pokoju i stabilności w całym obszarze euroatlantyckim. Za fundamentalną zasadę funkcjonowania Sojuszu uznaje wspólne zobowiązanie i wzajemne współdziałanie suwerennych państw. Solidarność, zwartość Sojuszu oraz równość bezpieczeństwa jego członków stanowią podstawowe czynniki jego skuteczności.\nNowa koncepcja strategiczna NATO nieco inaczej definiuje podstawowe zadania bezpieczeństwa, wskazując jako priorytetowe te, które są bezpośrednio związane zarówno z kolektywną obroną członków, jak i z umocnieniem bezpieczeństwa i stabilności w całym obszarze eurotlantyckim (opanowywanie kryzysów i partnerstwo). Oceniając środowisko bezpieczeństwa, podkreśla jego pozytywne zmiany, wskazując jednocześnie na ryzyko i szereg wyzwań, jakie już występują i jakie mogą pojawić się dodatkowo w przyszłości. Największe zagrożenie dla NATO w nowej koncepcji strategicznej stanowią jednak lokalne konflikty i kryzysy, w tym zagrożenia militarne i niemilitarne nowego typu, jak konflikty etniczne i religijne, naruszenia praw człowieka, rozprzestrzenianie broni masowego rażenia, terroryzm, zorganizowana przestępczość itp.\nPrzyjęta koncepcja, jak już wspominano, bezwarunkowo potwierdza wolę współpracy z Rosją i z Ukrainą, promując szeroko rozumiane partnerstwo, podkreśla twórcze podejście NATO do problematyki bezpieczeństwa, z uwzględnieniem wymiaru politycznego, ekonomicznego, socjalnego, środowiskowego i obronnego. Ponadto, z analizy koncepcji wynika, że tak rozumiane bezpieczeństwo może być zapewnione tylko wspólnym wysiłkiem wszystkich organizacji europejskich i euroatlantyckich, jak również ONZ. W tym duchu zamierza działać NATO. Wynika to jasno z przyjętej koncepcji, która:\nPotwierdza zobowiązanie do wzajemnej obrony przed atakiem, włączając w to obronę przed nowymi zagrożeniami;\nZobowiązuje Sojusz do zapobiegania kryzysom, opanowywania konfliktów i stabilizowania sytuacji pokonfliktowych, włączając w to bliższą współpracę z naszymi międzynarodowymi partnerami, szczególnie Organizacją Narodów Zjednoczonych i Unią Europejską;\nOferuje naszym partnerom na całym świecie lepsze polityczne związki z Sojuszem i istotną rolę w kształtowaniu operacji prowadzonych pod egidą NATO, do których wnoszą wkład;\nPrzygotowuje NATO do poparcia celu tworzenia warunków dla świata bez broni nuklearnej – ale potwierdza, że tak długo jak broń nuklearna istnieje, NATO pozostanie Sojuszem nuklearnym;\nPotwierdza nasze niezmienne zobowiązanie do utrzymywania otwartych drzwi do NATO dla wszystkich europejskich demokracji, które spełniają standardy członkostwa, ponieważ rozszerzenie przyczynia się do naszego celu Europy całej, wolnej i pozostającej w pokoju;\nZobowiązuje NATO do ciągłej reformy w stronę bardziej skutecznego, sprawnego i elastycznego Sojuszu, aby nasi podatnicy uzyskali maksimum bezpieczeństwa za pieniądze, które inwestują w obronność3.\nKolejną kluczową częścią strategii są wytyczne dla sił zbrojnych, dotyczące ich budowy, utrzymywania oraz planowania ich użycia. Wśród podstawowych zasad sojuszniczej strategii wyróżnia się m.in. takie zadania, jak:\nDoskonalić zdolność do rozmieszczania naszych sił i do kontynuowania operacji w polu, włącznie z podejmowaniem wysiłków zmierzających do osiągnięcia celów NATO w zakresie zdolności wojsk do ich użycia;\nZapewniać maksymalną spójność planowania obronnego, ograniczać zbędne dublowanie oraz koncentrować rozwój naszych zdolności na nowoczesnych wymaganiach;\nRozwijać i wykorzystywać zdolności w sposób połączony, ze względu na ekonomikę kosztów oraz jako wyraz solidarności;\nZachować i umacniać wspólne zdolności, standardy, struktury i finansowanie, które nas łączą;\nAngażować się w proces ciągłych reform, aby usprawniać struktury, doskonalić metody działania i maksymalizować skuteczność4.\nOdnosząc się do powyższych treści, nie sposób nie dostrzegać, że myśl koncepcyjna NATO całościowo zmierza jednak w kierunku zdolności interwencyjnych, ukierunkowanych na reagowanie na różnego rodzaju kryzysy militarne i niemilitarne, występujące raczej poza obszarem Sojuszu niż na terytorium jego członków. Stąd też ważnym jest, aby w proponowanej koncepcji dostrzegać również to, co ma znaczenie dla sił zbrojnych, a więc ich wielkość, gotowość, dostępność oraz rozmieszczanie. To są czynniki, które w pierwszym rzędzie powinny odzwierciedlać wymagania sojuszu, zarówno w zakresie obrony kolektywnej, jak i operacji reagowania kryzysowego, prowadzonych poza terytorium NATO, na przykład w Iraku i w Afganistanie. Szczególnie mocno nowa koncepcja strategiczna akcentuje problemy współpracy wojskowej (interoperacyjności), czyli zdolności do wspólnego działania sił zbrojnych różnych państw oraz wymagań w zakresie możliwości działania we współczesnych warunkach pola walki. Innymi słowy całego spektrum zdolności operacyjnych, do których zalicza się skuteczność zwalczania przeciwnika, mobilność, odporność na jego oddziaływanie oraz zdolność do długotrwałego działania w różnych warunkach.\nNowa koncepcja strategiczna w mniejszym stopniu odwołuje się do trwałych celów NATO, ustanawiając pewien zakres i zestaw zadań bezpieczeństwa, bardziej ukierunkowanych na prowadzenie polityki bezpieczeństwa i obrony Sojuszu, wpływając, stosownie do potrzeb, na koncepcje operacyjne, struktury sił zbrojnych państw członków Sojuszu, a także na wszelkiego rodzaju inne przedsięwzięcia, polityczne, operacyjne i szkoleniowe, sprzyjające światowej stabilizacji oraz wspólnego bezpieczeństwa i obrony.\nMówiąc o ogólnych założeniach strategii nuklearnej NATO trzeba pamiętać, że obejmuje ona dwa główne nurty5. Pierwszy obejmuje koncepcje, plany i przedsięwzięcia dotyczące własnych sił nuklearnych oraz obrony przed bronią masowego rażenia, drugi zaś dotyczy przede wszystkim problemów związanych z istnieniem broni jądrowej poza NATO, w tym jej proliferacji, co wymaga odpowiednich mechanizmów kontroli zbrojeń i rozbrojenia nuklearnego. Odnosząc się do pierwszej kwestii trzeba podkreślić, że strategia nuklearna NATO określa zasadniczy cel sił nuklearnych w kategoriach politycznych, jako środka zachowania pokoju i zapobiegania zagrożeniom i wojnie. Generalnym tego wymogiem jest zachowanie, stosownie do stanu bezpieczeństwa i sytuacji międzynarodowej, potencjału nuklearnego (w tym jego liczebności) na minimalnym, możliwie najniższym poziomie, gwarantującym jednak zachowanie wiarygodnej skuteczności odstraszania. Postulat zmniejszania i dostosowywania liczebności sił jądrowych do wymaganego poziomu bezpieczeństwa jest elementem szerszej polityki NATO. Wynika ona z popierania procesu kontroli zbrojeń, w tym redukcji arsenałów nuklearnych. W żadnym razie nie oznacza to jednak dopuszczenia do ewentualności zmniejszenia lub pozbawienia się przez Sojusz broni jądrowej, traktowanej jako element odstraszania. Stąd też można konkludować, że odstraszanie nuklearne pozostaje wciąż fundamentalnym składnikiem koncepcji zbiorowego bezpieczeństwa Sojuszu6.\nWskazane cele Sojuszu (w tym przede wszystkim charakter zobowiązań sojuszniczych), możliwe zagrożenia, nowe ambicje nuklearne (Iran, Korea Północna) oraz nasycenie potencjałem jądrowym różnych części świata, stanowią wystarczające uzasadnienie dla dalszego utrzymywania przez NATO sił jądrowych w Europie. Warto także zauważyć, że koncepcja nie formułuje wprost, które zagrożenia powinny być minimalizowane lub likwidowane przez siły nuklearne. Cele i zadania sił nuklearnych są określone ogólnie, a retoryka i argumentacja, jaka z tego wynika, kładzie nacisk na polityczny aspekt ich funkcjonowania. Wskazuje się na ich „pozytywną” rolę w utrzymaniu bezpieczeństwa i stabilności oraz zapobieganiu zjawiskom kryzysowym. Aktualna Koncepcja, mimo wszystko w daleko mniejszym stopniu odnosi się do operacyjnych funkcji sił nuklearnych7, niż miało to miejsce w poprzednich dokumentach.\nSojusz mocno podkreśla, co kilkakrotnie jest artykułowane w Koncepcji i innych dokumentach Sojuszu, że w obecnej sytuacji strategicznej jest mało prawdopodobne, aby mogło być rozważane użycie broni jądrowej8. Jak już wcześniej wspomniano, Koncepcja strategiczna formułuje stanowisko Sojuszu w związku z problemami proliferacji broni masowego rażenia i rozbrojenia nuklearnego. Dlatego też opowiada się za kontynuowaniem procesu kontroli zbrojeń, rozbrojenia i przeciwdziałania proliferacji broni nuklearnej i szerzej broni masowego rażenia, uważając je za korzystne i zgodne z celami Sojuszu. Zarazem zaznacza, że polityka w tym zakresie nie może powodować osłabienia zdolności i potencjału obronnego Sojuszu, rozpatrywanego na tle obecnego środowiska bezpieczeństwa międzynarodowego. Przyjąć zatem można, że dla NATO dylematem na przyszłość w zakresie polityki jądrowej, może być poszukiwanie równowagi między wspieraniem procesów kontroli zbrojeń i rozbrojenia a celami związanymi z zapewnieniem bezpieczeństwa i stabilności oraz zachowaniem zdolności obronnych Sojuszu, na możliwie najniższym, ale w pełni wystarczającym poziomie.\nNależy przy tym dość mocno wyartykułować, aby nie było w tym względzie niejasności, że potencjał nuklearny NATO, w istocie jest potencjałem państw NATO, które posiadają taką broń, a znajdując się w strukturach wojskowych Sojuszu, jak USA i Wielka Brytania i Francja, mogą wspierać i realizować politykę Sojuszu w tym obszarze. Oznacza to również, że pełnym i wyłącznym dysponentem broni jądrowej są wymienione państwa, co jednoznacznie wynika z przyjętych zobowiązań, dotyczących przestrzegania zasad dysponowania bronią jądrową, w myśl Traktatu o nierozprzestrzenianiu broni jądrowej (Non Proliferation Treaty - NPT), państwa o statusie nuklearnym nie mogą, ani sprzedawać, ani przekazywać w posiadanie, czy też administrowanie własnej broni jądrowej innym stronom (państwom). Stąd też szczegółowe zasady przechowywania amerykańskich arsenałów jądrowych w Europie regulują nie dokumenty NATO, a porozumienia i umowy dwustronne między Stanami Zjednoczonymi a państwami, na terenie których przechowywana jest bron jądrowa. Należy także zaznaczyć, że amerykańska broń jądrowa stacjonuje na terytorium tylko wybranych europejskich państw NATO. Są także państwa NATO, których wewnętrzne założenia polityki nuklearnej nie dopuszczają, w czasie pokoju, stacjonowania lub przemieszczanie się broni nuklearnej na ich terytorium.\nBroń jądrowa tradycyjnie została podzielona na strategiczną, operacyjną (substrategiczną) i taktyczną (pola walki). W tej chwili na europejskim terytorium NATO znajduje się jedynie broń operacyjna, substrategiczna. Cechą charakterystyczną zachodzących zmian w wielkości potencjału nuklearnego Sojuszu była radykalna redukcja substrategicznych sił jądrowych, przeprowadzona w latach 1991-1993. W jej rezultacie siły nuklearne Sojuszu zmniejszyły się aż o 85% w stosunku do stanu sprzed 1991 roku.\nIstotną modyfikacją, wyraźnie zaznaczoną w organizacji i funkcjonowaniu sił nuklearnych było zmniejszenie środków przenoszenia broni jądrowej, głównie samolotów. Warto w tym miejscu zaznaczyć także, że w czasie zimnej wojny wydzielone samoloty, tzw. podwójnych możliwości, utrzymywane były w „systemie jądrowych dyżurów bojowych”, co pozwalało, w razie zagrożenia, w trybie alarmowym, podjąć natychmiastowe działania odwetowe. Można przyjąć, że zakładano, aby odbyło się to w czasie nie dłuższym niż kilka, kilkanaście minut. Współcześnie siły nuklearne nie funkcjonują już w systemie gotowości „alarmowej”, a gotowość do użycia osiągają w czasie znacznie dłuższym, nawet kilka dni do kilku tygodni.\nZasady planowania i użycia sił nuklearnych opierają się na zawartych w Koncepcji zasadach sojuszniczej solidarności. Szczegóły zasad planowania oraz operacyjnego użycia tego potencjału, precyzują Wytyczne do nuklearnego planowania i konsultacji. Najistotniejsze zmiany, w stosunku do zasad i praktyki z okresu zimnej wojny, przyjmowanych w obszarze planowania, polegają na odejściu od definiowania zagrożenia, w kategorii nieprzyjaznych (wrogich). Oznacza to przede wszystkim odejście od realizacji targetingu9 jądrowego, polegającego na tworzeniu planów użycia broni jądrowej przeciwko określonym państwom oraz opracowywania tzw. listy celów uderzeń jądrowych. Wynika stąd, że współcześnie broń nuklearna nie jest nakierowana na żaden konkretny cel strategiczny oraz nie jest wydzielona do likwidowania uprzednio sprecyzowanego zagrożenia.\nPodstawowym problemem w wykonywaniu sojuszniczej polityki nuklearnej ostatniej dekady jest zdolność adaptacyjna, polegająca na dostosowaniu broni jądrowej do dynamicznie zmieniającego się środowiska międzynarodowego oraz sprostanie wynikającym z tego wyzwaniom. Dla zmian podejścia NATO do polityki jądrowej zasadnicze znaczenie miał fakt stopniowo nasilających się głosów i opinii, kwestionujących zasadność i celowość utrzymywania przez NATO w Europie broni nuklearnej. Szczególnie mocno ujawniły się organizacje pozarządowe, stowarzyszenia, media oraz środowiska akademickie i polityczne. W rezultacie tego sprawy nuklearne stały się częścią debaty publicznej, w tym parlamentarnej, co spowodowało, że polityka nuklearna NATO stała się przedmiotem krytycznej refleksji ze strony opinii publicznej, większym niż w czasie zimnej wojny.\nZ polityką otwartości korespondują inicjatywy NATO w zakresie rozwoju środków zaufania i bezpieczeństwa. Ich źródłem jest zewnętrzna aktywność NATO, w tym, jak już wspomniano, bardzo mocne dążenie do ożywienia i pogłębienia dialogu między NATO i Rosją. Skomplikowane problemy, jak i wrażliwość materii oraz silnie polityczny jej kontekst powodują, że prawdopodobnie będzie ona angażowała NATO w dłuższej perspektywie czasowej. Nie jest też pewne, czy Rosja kiedykolwiek będzie gotowa do całkowitej rezygnacji z broni jądrowej. Nowa koncepcja strategiczna NATO, w tym obszarze, jak się wydaje, pozostaje wciąż otwarta.\nOperacja bałkańska, jak i aktualnie prowadzona afgańska, dostarczyły wniosków, które znalazły odzwierciedlenie w przyjętej Koncepcji oraz determinują perspektywy rozwoju NATO. Operacja bałkańska niewątpliwie przejdzie do historii jako przykład ewolucji sposobów reagowania NATO na zagrożenia bezpieczeństwa międzynarodowego. Już obecnie syndrom operacji bałkańskiej daje się zauważyć w operacji libijskiej, a w jakimś stopniu również w operacji afgańskiej. Wnioski z operacji bałkańskiej są na tyle ważne, że mimo upływu czasu, nadal wokół nich toczy się dyskusja. Co więcej, utrzymuje się różnica zdań w kwestii zasadniczej – czy NATO w ogóle powinno interweniować w trwający konflikt wokół Kosowa? Jak zwraca uwagę Stanisław Koziej, a nie są rzadkie też inne głosy w tej kwestii, NATO angażując się w ogóle w tę operację, popełniło błąd10. Ocena operacji bałkańskiej w kategoriach błędu jest co najmniej dyskusyjna, bo bazuje na dwóch wątpliwych założeniach. Po pierwsze, jaki błąd, skoro nie było innego, lepszego, alternatywnego rozwiązania? I po drugie, że operację NATO należy traktować jako wojnę przeciwko b. Jugosławii. Rozważając tę myśl eksperta, trudno się z nim nie zgodzić, bo przecież powszechnie wiadomo, że konflikt w Jugosławii trwał już bardzo długo i żadna organizacja międzynarodowa nie była w stanie go opanować. Nie radziły sobie z rozwiązaniem tego konfliktu organizacje międzynarodowe, ani ONZ, ani OBWE, ani UE. Stąd też rola NATO okazała się bezcenna, bo tylko NATO, jako organizacja międzynarodowa, było zdolne do podjęcia działań w imieniu społeczności międzynarodowej. Czy zatem, w tak skomplikowanej sytuacji politycznej, zdecydowanie się NATO na działanie może być traktowane jako błąd, czy raczej jako obiektywna konieczność, spowodowana brakiem skutecznego działania ze strony innych organizacji międzynarodowych. Zatem, jeżeli ktokolwiek popełnił błąd, to nie było to NATO, a raczej instytucje międzynarodowe, które nie podjęły skutecznych działań. Jeśli więc oceniać te działania w kategoriach pejoratywnych, to raczej należałoby to odnieść do społeczności międzynarodowej, która ustanawiając mandaty, uprawnienia i procedury działania organizacji międzynarodowych, nie zapewniła gwarancji ich skutecznego działania w chwilach największej potrzeby11.\nNATO w tym czasie stało przed alternatywą: co zrobić? Czy bezradnie obserwować rozszerzające się czystki etniczne w Kosowie, czy interweniować? 17 państw europejskich i 2 amerykańskie zdecydowały, że jednak interweniować. Co oznaczało wówczas wejść w trwający kryzys bałkański, mimo długofalowych i nie do końca jasnych konsekwencji politycznych. Jak mogliśmy zaobserwować podczas szczytu waszyngtońskiego, decyzja była wspierana przez 19 członków NATO, ale także przez 25 krajów partnerskich. Jedynie Rosja i Białoruś nie brały udziału w szczycie waszyngtońskim, dokonując swoistej samoizolacji od pozostałych państw obszaru euroatlantyckiego. Gdyby wówczas, jak przypuszcza Stanisław Koziej, Rosja zdobyła się na odwagę polityczno-strategiczną i zamiast ostentacyjnie dystansować się od NATO, włączyła się aktywnie w wielopłaszczyznowe naciski na władze w Belgradzie, to jest wielce prawdopodobne, że ten kryzys mógłby być opanowany wcześniej i mniejszym kosztem.\nW sferze militarnej operacja ta oceniana jest jeszcze gorzej, bo na negatywnej ocenie ciąży pryzmat nieporozumień, sprzecznych ocen i wątpliwych wniosków. Innymi słowy, operacja bałkańska w strategicznych ocenach jawi się jako dziwna wojna, której towarzyszy seria błędów, pomyłek, przypadkowych działań oraz nieudolności dowódców wojskowych, a zatem i słabości całego systemu militarnego NATO. No bo cóż to za wojna, w której nie obowiązywały żadne zasady sztuki wojennej, nie brano pod uwagę zaskoczenia, koncentracji wysiłków i ekonomii sił, czy też maksymalizacji strat po stronie przeciwnika? Jak można mówić o zaskoczeniu, gdy termin rozpoczęcia uderzeń powietrznych ogłaszany był na co najmniej dobę wcześniej przez światowe media i termin ten był raczej precyzyjnie dotrzymywany? Każdy współczesny dowódca, nawet student akademii wojskowej, który przeczytał traktat Sun-Tzu, dostrzega anomalię w sposobie prowadzenia tej wojny. Bo czy można w sposobie jej prowadzenia doszukać się tradycyjnie pojmowanych zasad sztuki wojennej, jak na przykład koncentracji wysiłków, ekonomii sił i środków, zaskoczenia, jeżeli obserwowano wyłącznie równomierne, nawet nieco monotonne bombardowanie obiektów, jednocześnie na całym obszarze operacji, przez cały czas jej prowadzenia? Podobny sposób użycia lotnictwa obserwuje się w operacji libijskiej. Czy we współczesnych działaniach lotnictwa nie obowiązują zasady sztuki operacyjnej? Gdzie zaskoczenie? Gdzie clausewitzowskie teorie środków ciężkości, pyta retorycznie wielu ekspertów wojskowych. Czy można nazwać operacją wojenną samą operację powietrzną, w której piloci myślą tylko o tym, aby skutki ich uderzeń nie były zbyt dotkliwe, bo za każde szkody cywilne są oni wręcz pociągani do odpowiedzialności? Giulio Douhet, jeden z pierwszych teoretyków wojny powietrznej, nie mógłby pewnie tego zrozumieć12. Czy to wszystko miałoby oznaczać, że zawiodły struktury wojskowe\nNATO? Nie, nie zawiodły. Problem, jak się wydaje, leży w innym rozumieniu operacji reagowania kryzysowego i operacji wojennych. Te drugie – klasyczne operacje wojenne - powoli odchodzą do lamusa historii13. Bardzo jednoznacznie na ten temat wypowiedział się również sekretarz generalny NATO – Javier Solana, mówiąc: „[...] to nie była wojna. Akcja militarna w Kosowie była jedyną możliwością powstrzymania czystek etnicznych w sytuacji, gdy zawiodły wszystkie środki dyplomatyczne. Celem naszej interwencji nie było niszczenie, lecz powstrzymanie przemocy - wycofanie wojsk serbskich z Kosowa, powrót uchodźców i stworzenie na tym terenie cywilnej administracji. Nie zamierzaliśmy zdobywać terytoriów. Nie chodziło o ropę ani o interesy handlowe, lecz jedynie o obronę wartości”14.\nOperacja bałkańska zapewne przejdzie do historii, jako pierwowzór nowej kategorii działań międzynarodowych w dziedzinie bezpieczeństwa, bo interwencja NATO na Bałkanach była raczej przedłużeniem działań dyplomatycznych wspartych siłą militarną. Stąd też w tej operacji brak jest działań czysto militarnych, a raczej działania militarne występują tu jako czynnik wsparcia w dyplomacji wymuszającej (coercive diplomacy) niż wojny15. Nietrudno zatem dostrzec, że działania zbrojne podlegały innym zasadom, mającym niewiele wspólnego z regułami klasycznych działań wojennych. Działania te, jak się daje zauważyć, stanowiły pewien związek pomiędzy pokojową a wojenną aktywnością sił zbrojnych i były na tyle różne od warunków wojennych, że zasady wojenne przestały w nich obowiązywać. Zarówno operacja w Libii jak i w Afganistanie jest prowadzona w podobnym stylu, w dużej mierze w oparciu o bałkańskie wzorce, które się sprawdzają i nie wywołują już takiego zdziwienia opinii publicznej.\nJak wyglądały warunki interwencji z punktu widzenia NATO, jako strony interweniującej w trwającym od dawna konflikcie, zwłaszcza, że konflikt bałkański inaczej był postrzegany przez Serbów, inaczej przez kosowskich Albańczyków, a inaczej przez NATO. Czym zatem charakteryzuje się współczesna operacja kryzysowa? Po pierwsze, w takiej operacji uwidacznia się szczególnie wyraźnie transnarodowość jej celów, bo nie są one bezpośrednio związane z celami narodowymi jednego państwa czy narodu, biorącego udział w operacji. Jak również siły zbrojne użyte w operacji, nie występują bezpośrednio w wąsko rozumianym interesie podmiotu interweniującego, a raczej w interesie wartości ogólnoludzkich, wokół których próbuje się zorganizować współczesny świat16. Po drugie, zawsze w takich operacjach ma miejsce wielopodmiotowość interweniujących sił, co zawsze ukazuje sprzeczność interesów współdziałających w operacji organizacji międzynarodowych, organizacji pozarządowych itp.). Czy w tym kontekście, przyjęte przez NATO priorytety, zwarte w nowej koncepcji strategicznej, nie należy jednak uznać za zasadne, odnoszące się do potrzebnych zdolności, wynikających z przyszłych zagrożeń bezpieczeństwa?\nSzczególnie charakterystyczną cechą współczesnych operacji kryzysowych jest bardzo silne sprzężenie działań zbrojnych z polityką. Warto też zwrócić uwagę na fakt, że np. podczas wojny w Zatoce Perskiej decyzje polityczne, w zasadzie dotyczyły tylko rozpoczęcia i przerwania wojny, natomiast już w operacji bałkańskiej niemal każda akcja zbrojna była pod ścisłą kontrolą polityczną17. Prowadziło to do sytuacji, w której ogólny cel militarny nie był wyraźnie określony, a jedynie sformułowany ogólnikowo. Wymagało to, aby go systematycznie precyzować, w toku całej operacji, prawie codziennie, zależnie od rozwoju sytuacji polityczno-militarnej. Jedną z podstawowych zasad użycia sił zbrojnych, która w czasie operacji bałkańskiej uwidoczniła się ze szczególną ostrością była minimalizacja strat własnych18 oraz tzw. strat i zniszczeń ubocznych w rejonach wykonywanych zadań. Nie było to do końca skuteczne, a zatem pojawił się również pewien dysonans w ramach NATO19. Prowadzenie działań bez start ubocznych, współcześnie staje się bardziej możliwe, dzięki wykorzystywaniu na coraz szerszą skalę broni precyzyjnej20. Warto podkreślić, że zastosowanie broni precyzyjnej wpływa rewolucjonizująco na wiele innych aspektów sztuki wojennej. Jedną z konsekwencji stosowania broni precyzyjnej było pojawienie się praktyki wykorzystywania żywych, ludzkich tarcz. W czasie operacji bałkańskiej ta metoda była szeroko stosowana przez Serbów, jak słynne spacery ludności serbskiej po mostach, jako obiektach strategicznych, lub wykorzystywanie cywilnych kolumn Albańczyków do osłony serbskich kolumn wojskowych w Kosowie. Przypomnieć można również wykorzystywanie w tym celu jeńców lub zakładników podczas konfliktu w Bośni albo ludności cywilnej w Iraku.\nKonsekwencją szerszego stosowania doktryny minimalizacji strat było ograniczenie operacji tylko do działań powietrznych i uchylanie się od przeprowadzenia ofensywy lądowej, która to niechybnie musiałaby doprowadzić do dużych strat i w istocie przekształcić operację kryzysową w normalną operację wojenną21. Na ten temat istniały zresztą cały czas rozbieżności nie tylko wśród niezależnych ekspertów, ale nawet wśród planistów i decydentów Sojuszu. Obecnie, z całą pewnością można stwierdzić, że całe szczęście, iż nie doszło do interwencji lądowej, bo dla NATO ceną niepowodzenia, albo ceną sukcesu takiego przedsięwzięcia, uzyskanego zbyt dużym kosztem istnień ludzkich oraz zasobów materialnych, mogłoby być załamanie się Sojuszu, a to mogłoby przynieść międzynarodową niechęć do udzielania pomocy następnym ofiarom ludobójstwa w niespokojnym świecie22.\nW ostatnim okresie pojawiły się oceny, jakoby operacja bałkańska i aktualnie libijska miały potwierdzać, że NATO znajduje się na swojego rodzaju „koncepcyjnym zakręcie”, który jakoby wskazywał, że współczesne wojny można wygrywać samym lotnictwem23. Wydaje się, że w tym względzie wielu ekspertów posługuje się źle dobranymi przykładami, bo skoro wspominane operacje są czymś pomiędzy pokojem a wojną i są w istocie rozstrzygane przez lotnictwo, bez angażowania wojsk lądowych, to nie oznacza to jednoznacznie, aby lotnictwo wygrywało te wojny, bo – jak już wskazywano – nie były to wojny. Doświadczenia z tego typu działań mogą prowadzić jedynie do uogólnień doktrynalnych, że operacje kryzysowe (nie wojny), w określonych sytuacjach (jeżeli przynajmniej cześć populacji w obszarze operacji jest nastawiona przyjaźnie) mogą być rozstrzygane bez inwazji lądowej NATO, bo wystarczy skoncentrowane oddziaływania informacyjne oraz precyzyjne uderzenia ogniowe, w których to podstawową rolę odgrywają siły powietrzne. Co zdaje się potwierdzać, że lansowana powszechnie teza o zdolności wygrywania wojen tylko przez jeden rodzaj sił zbrojnych, w tym wypadku przez siły powietrzne, jednak jest zdecydowanie przedwczesna24. Niestety, tych problemów nie rozstrzyga nowa koncepcja strategiczna, a szkoda, bo zaledwie kilka miesięcy od jej wprowadzenia, mamy podobny problem, w postaci interwencji libijskiej, w której NATO nie planuje operacji lądowej, powtarzając te same dylematy w działaniach powietrznych.\nInną cechą współczesnych operacji, dość mocno akcentowanych w założeniach nowej koncepcji strategicznej NATO, jest wzrastająca rola pozamilitarnych środków i sposobów prowadzenia operacji. Siły zbrojne przestały być jedynym, przesądzającym środkiem wykorzystywanym w operacjach. Środki cywilne mają coraz większe znaczenie, a powodzenie operacji, w głównej mierze zależy od odpowiedniego skoordynowania działań militarnych i niemilitarnych. Stąd też tak dużo uwagi przywiązuje się do problematyki współpracy cywilno-wojskowej (CIMIC- civil-military cooperation). Zauważmy, że zwycięstwo NATO w operacji na Bałkanach nie było zwycięstwem militarnym25, lecz właśnie cywilno-militarnym oraz wielorakich nacisków dyplomatycznych26. Dzięki czemu operacja bałkańska płynnie przekształciła się w pokojową operację stabilizacyjną, w której dominujące znaczenie miały działania cywilne, takie jak pomoc humanitarna, ekonomiczna, organizacyjna, administracyjna, edukacyjna itp27. Polska, jako państwo graniczne NATO, jest bardziej zagrożona ewentualnymi kryzysami w otoczeniu NATO. Stąd też sprawność reagowania NATO na zagrożenia kryzysowe jest jednym z ważniejszych czynników naszego bezpośredniego bezpieczeństwa. Trzeba przyznać, że tzw. lekcja bałkańska znajduje duże odzwierciedlenie, zarówno w zbiorowym myśleniu o bezpieczeństwie, jak i w nowej koncepcji strategicznej Sojuszu.\nAtak terrorystyczny na Stany Zjednoczone w dniu 11 września 2001 roku, przeszedł do historii, miedzy innymi także dlatego, że stanowił bezpośrednią przyczynę do interwencji militarnej w Afganistanie. Interwencją tą, już na wstępie, zaczęto traktować jako powszechną wojnę z terroryzmem. Jakie znaczenie miał ten fakt dla światowej opinii publicznej? Duże, głównie dlatego, że wywarł znaczący wpływ na kształtowanie się zarówno strategicznych, jak i operacyjnych składników koncepcji, planów oraz systemów i przygotowań w dziedzinie bezpieczeństwa międzynarodowego i narodowego. Najbardziej charakterystyczną cechą ataku z 11 września, z punktu widzenia strategicznego, było przede wszystkim uzyskanie totalnego zaskoczenia, czego wynikiem był szok światowej opinii publicznej oraz polityczno-wojskowych gremiów decydenckich, w wymiarze narodowym i globalnym. Rozmiary przeprowadzonego ataku przesądziły o jego nowej jakości, bo choć nie był to atak zbrojny na Stany Zjednoczone, to tak został odnotowany. Nie był on dziełem analityków wojskowych; nie wykonano go przy użyciu środków militarnych; wykonawcami nie byli też żołnierze regularnych formacji zbrojnych a obiektami ataku nie były też cele wojskowe28. Gdyby te zdarzenia klasyfikować w znanych kategoriach, to była to agresja pozamilitarna, wykorzystująca skutki działań asymetrycznych.\nCzy tego zdarzenia można było uniknąć, czy możliwe było wykluczenie takiego zaskoczenia, czy można skutecznie bronić się przed tego typu atakami? Odpowiedzi na te pytania nie są proste. Nie ma praktycznych możliwości skutecznego przeciwdziałania takim zjawiskom w przyszłości. Co zatem można zrobić? Jak wskazuje dość powszechna opinia, przy tego typu działaniach niewiele. Nie ma stuprocentowej metody zapewnienia bezpieczeństwa. Najczęściej można co najwyżej minimalizować zaskoczenie, co współcześnie wydaje się najpoważniejszym zadaniem systemów bezpieczeństwa. Głównym działaniem w tym obszarze jest rozpoznanie, wywiad oraz działania prewencyjne. Inny słowy, jedynie co można zrobić, to rozpoznawać i eliminować źródła zagrożeń, jeszcze w ich zarodku. Stąd też działania\nNATO w Afganistanie, poza tradycyjnie rozumianym obszarem odpowiedzialności operacyjnej, jak zakłada nowa koncepcja strategiczna, przeciwdziałanie zagrożeniu powinno się rozpoczynać z dala od własnego terytorium, tam gdzie ono powstaje, a nie tam gdzie się już rozwija. Dla systemu bezpieczeństwa narodowego wiąże się to z koniecznością dalszej rozbudowy narzędzi i systemów analityczno-rozpoznawczych tak, aby uzyskać możliwie największe zdolności do minimalizowania zagrożenia, bądź przynajmniej ograniczania skutków jego oddziaływania.\nOperacja antyterrorystyczna w Afganistanie rozpoczęła się bardzo szybko, zaledwie po miesiącu, jako bezpośrednia reakcja na atak z 11 września. Można przyjąć, że ta reakcja była niejako odruchowa, w sensie operacyjnym i psychologicznym, obliczona raczej na efekt medialny (propagandowy). Niestety, takie były oczekiwania. Oczekiwano, aby Stany Zjednoczone coś zrobiły, cokolwiek, byle tylko przekonać amerykańską społeczność, że aparat państwa istnieje i robi wszystko co możliwe, aby ukarać bezpośrednich sprawców zamachu. Stąd też początkowe cele strategiczne w operacji afgańskiej były determinowane: chęcią ukarania bezpośrednich organizatorów ataku na Stany Zjednoczone, zlikwidowania lub pojmania przynajmniej części kierownictwa Al Kaidy, jeśli nie wręcz samego Osamy Bin Ladena – co ziściło się dopiero po 10 latach (w 2011 roku) oraz zdezorganizowania podstaw funkcjonowania tej organizacji w Afganistanie. Drugim celem strategicznym, długofalowym, było przekonanie światowej opinii publicznej, że z terroryzmem można i trzeba skutecznie walczyć, aby wygrać.\nPo latach można stwierdzić, że jakkolwiek koalicja antyterrorystyczna jest bliska osiągnięcia założonych celów, to nie odbywa się to głównie wysiłkiem wojskowym. Nie robią tego sami Amerykanie, a operacja prowadzona jest w ramach struktur NATO. Jeżeli zostanie osiągnięty ostateczny sukces, to nie dzięki samej interwencji zbrojnej, ale także dzięki szeroko zakrojonym, kompleksowym działaniom politycznym, ekonomicznym, społecznym i innym, być może także w wyniku rozmów z talibami, które się toczą. Międzynarodowy wysiłek militarny, jak się wydaje będzie dalej potrzebny, choćby do stabilizowania sytuacji, w tym likwidowania i wygaszania wewnętrznych, frakcyjnych, międzyplemiennych sporów, napięć i konfliktów. Sam przebieg kampanii afgańskiej potwierdził to, co było istotne w konflikcie bałkańskim, czyli powstrzymywanie się sił NATO od zaangażowania większych regularnych formacji lądowych. W operacji afgańskiej, od samego początku, uczestniczyły siły powietrzne oraz wysoce profesjonalne zgrupowania wojskowe, w tym wojsk specjalnych. Bezpośrednią ofensywę lądową, w klasycznym jej rozumieniu, pozostawiono siłom tworzącej się afgańskiej armii, zapewniając jej szkolenie, przygotowanie bojowe i szeroko rozumiane wsparcie oraz zabezpieczenie. Jeżeli spojrzeć na ta operacje z perspektywy 10 lat, to tego typu działania były główną formą wysiłku militarnego koalicji antyterrorystycznej w Afganistanie, pomijając działania sił zbrojnych Stanów Zjednoczonych w początkowym jej okresie.\nCechą szczególną tej operacji, podobnie jak wszystkich poprzednich, na przełomie XX i XXI wieku, były działania dyplomatyczne Stanów Zjednoczonych, zmierzające do ustanowienia jak najliczniejszej koalicji antyterrorystycznej. Wymagało to przeprowadzenia zaawansowanej kampanii informacyjno-psychologicznej, skierowanej do rządów i do społeczeństw, celem zapewnienia międzynarodowego wsparcia dla samej operacji i dla poczynań Amerykanów w tym rejonie. Można uznać, że wygranie szeroko zakrojonej kampanii informacyjnej było kluczowym czynnikiem, przesądzającym o wsparciu międzynarodowym, jak i dotychczasowym, pomyślnym przebiegu samej kampanii afgańskiej. Wydaje się, że najtrudniej z perspektywy NATO i Stanów Zjednoczonych było i jest pozyskanie przychylności lub co najmniej zapewnienie neutralizowania oporu wobec celów działań antyterrorystycznych, zróżnicowanych i skłóconych wewnętrznie grup etnicznych nie tylko w Afganistanie, ale także w sąsiednim Pakistanie i szerzej, w całym w świecie islamu. Niezadowolenie władz Pakistanu po zabiciu Osamy Bin Ladena potwierdziło wcześniejsze przypuszczenia o prawdopodobnym, cichym wsparciu Al Kaidy przez niektóre środowiska i grupy społeczne w Pakistanie.\nTo zdarzenie, samo w sobie, jest już obszarem do refleksji politycznej nad dalszym, możliwym przebiegiem walki ze światowym terroryzmem. Nie ulega wątpliwości, że jednorazowy wysiłek nie wystarczy. Zwycięstwo w operacji Afgańskiej nie rozwiąże problemów światowego terroryzmu. Siatki terrorystyczne są rozprzestrzenione po całym globie. Nie jest tajemnicą, że także rządy niektórych państw wspierają terrorystów, jeśli same nie stosują takich metod walki ze swoimi przeciwnikami. Znane są zjawiska terroryzmu państwowego. Konieczne będą więc dalsze kampanie oraz skoordynowane międzynarodowe wysiłki, stosowane w celu trwałej eliminacji tego zjawiska. Walka z terroryzmem, jak się wydaje, nie jest zadaniem dla jednego pokolenia. To wyzwanie na przyszłość, dla wielu pokoleń29.\nWyzwaniem dla nowej koncepcji strategicznej NATO jest świadomość, że do walki z globalnym terroryzmem potrzebna jest determinacja całej społeczności międzynarodowej, różnych organizacji rządowych i pozarządowych. Jak pisze Samuel Huntington o możliwym zderzeniu cywilizacji, trzeba mieć świadomość, aby podejmowanymi działaniami nie doprowadzić do takiej właśnie sytuacji. Aby tak się nie stało, konieczne jest przede wszystkim umiejętne, przemyślane, oparte na rzetelnej wiedzy i unikające emocjonalnych uprzedzeń, racjonalne, strategicznie zaplanowane, prowadzenie kampanii informacyjnej przede wszystkim w wymiarze międzynarodowym. Bo samo reagowanie na terroryzm, jako globalne zjawisko, musi być działaniem międzynarodowym, logicznie wkomponowanym w międzynarodowy system funkcjonowania współczesnych państw i narodów. Zwalczanie terroryzmu wymaga od NATO, od międzynarodowych organizacji, aby podejmowane działania, w pierwszej kolejności były ukierunkowane na wczesne i wiarygodne rozpoznawanie potencjalnych źródeł i przyczyn tego zjawiska, a następnie na prewencyjne ich eliminowanie oraz zapobieganie się ich rozprzestrzenianiu. Wypracowanie kompleksowej strategii walki z globalnym terroryzmem, opartej o działania niemilitarne jest zawsze wyzwaniem zdecydowanie większym niż samo użycie sił zbrojnych. Dowódcy NATO są tego w pełni świadomi, że aby wygrać w tego typu konfliktach potrzebne jest kompleksowe podejście do operacji. Organizacje międzynarodowe nie są do takiego (kompleksowego) podejścia w pełni przygotowane. Spośród różnych organizacji międzynarodowych jedynie NATO posiada takie zdolności. I mimo, że te zdolności są jednak ograniczone, to podobnie jak w konflikcie bałkańskim, jedynie NATO, mimo nieustającej krytyki, wykazało wolę i gotowość do podjęcia tego wyzwania.\nDo interwencji zbrojnej w Afganistanie NATO skłoniło się głównie poprzez sposób działania terrorystów, zwłaszcza zaskakujący dla wszystkich sposób przeprowadzenia ataku z 11 września 2001 roku. Atak ten odcisnął się na koncepcjach bezpieczeństwa, jak i samym sposobie dalszego prowadzenia kampanii afgańskiej. Wskazuje na to bardzo wyraźnie odnotowany w koncepcji strategicznej NATO zintegrowany, militarny i niemilitarny, charakter współczesnego bezpieczeństwa, w którym coraz bardziej dochodzi do zacierania się granicy między tym, co dotyczy działań zbrojnych i tym, co nie jest związane z działaniami militarnymi oraz tym, co zewnętrzne i tym, co wewnętrzne w obszarze bezpieczeństwa. Zatem, co z tej kompleksowości wynika dla rozwoju sił zbrojnych?\nWychodząc z powyższych przesłanek, trzeba przyjąć, że ani zagrożenia nie mogą już być oceniane odrębnie, jako militarne lub niemilitarne, ani też sposoby reagowania nie mogą być rozpatrywane rozdzielnie, specjalistycznie, jako operacje wojskowe, dyplomatyczne, ekonomiczne, humanitarne itp. Muszą to być zintegrowane, jednolicie planowane i prowadzone operacje. Rodzi to wyzwania wobec sił, zasobów i struktury NATO. Dotychczas\nNATO dysponuje wyłącznie środkami i zasobami militarnymi. W dyspozycji NATO pozostają sojusznicze dowództwa wojskowe, siły zbrojne, wydzielane z poszczególnych państw do podporządkowania tym dowództwom na czas operacji. Nie ma innych środków. Czy zapewnia to zintegrowane, cywilno-wojskowe reagowanie? Na pewno nie. NATO, jeśli chce odgrywać wiodącą rolę, to powinno jednak dysponować również zasobami niemilitarnymi, w tym strukturami oraz możliwościami działań niemilitarnych. Czy zatem, obok dowództw wojskowych, albo może w ramach ich struktur, NATO nie powinno posiadać „dowództw”, sztabów, struktur kierowniczych i przewidzianych do wydzielenia w ich podporządkowanie środków niemilitarnych (policyjnych, antyterrorystycznych, ratowniczych, informacyjnych, wsparcia humanitarnego itp.), lub nie powinno posiadać dobrze opracowanych planów i procedur tworzenia takich struktur? Biorąc pod uwagę dotychczasowe doświadczenia, tak postawione pytanie wydaje się być w pełni uzasadnione, bo tego w koncepcji jak się wydaje zabrakło.\nPozwoliłoby to uniknąć wielokrotnie krytykowanego braku koordynacji działań rządowych i pozarządowych, cywilnych i wojskowych komponentów i organizacji w strefie operacji. Krytyka taka dotyczyła zarówno strony cywilnej, jak i wojskowej. Wydaje się, że istnieje potrzeba odpowiedzi na to pytanie. Potrzeba szerszej koordynacji struktur cywilnych i wojskowych, mimo, że podjęta tylko sygnalnie w nowej koncepcji strategicznej jest jednak ważna z punku widzenia przyszłych działań30. Niestety nowa koncepcja strategiczna tej odpowiedzi nie daje, nawet jej nie sygnalizuje.\nZmiana paradygmatu planistycznego, który dotychczasowych koncentrował się na tworzeniu przewagi w siłach i środkach, stosownej do rodzaju działań i okoliczności, na podejście jakościowe (nie ilość a jakość sił i środków) dostosowane do wymogów ewolucji środowiska bezpieczeństwa i zmian pozycji Rosji, oznacza dla NATO oddalanie się klasycznego zagrożenia agresją na dużą skalę, na rzecz zagrożenia niemilitarnego (terrorystycznego). Terroryzm dla systemów bezpieczeństwa generuje inne potrzeby. W walce z terroryzmem tracą na znaczeniu ilości posiadanych sił, ich dyslokacja, zasady użycia, a liczy się bardziej przygotowanie, wyszkolenie i wyposażenie. Jakość jest zdecydowanie ważniejsza niż ilość. Odpowiednie ustalenie priorytetów w tym względzie jest kluczem do powodzenia programów modernizacyjnych31. NATO, wzorem Stanów Zjednoczonych, planuje rozwój sił zbrojnych nie w stosunku do zagrożeń, a raczej w stosunku do potrzebnych zdolności, które wynikają\nz ewolucji środowiska bezpieczeństwa. Było to bardzo wyraźnie wyartykułowane podczas szczytów NATO w Pradze, w Rydze oraz w nowej koncepcji strategicznej.\nRozpatrując problemy wdrażania nowej koncepcji strategicznej NATO, warto odnieść się także do praktyki stosowania artykułu 5. Traktatu Waszyngtońskiego. Swego czasu wywoływał on dość żywe dyskusje, przede wszystkim na forum NATO, zwłaszcza po 11 września 2001 roku. Jego interpretacja stanowiła chyba największe wyzwanie dla przyjęcia nowej koncepcji strategicznej Sojuszu. Skąd te kontrowersje? Chodziło oto, że Traktat Waszyngtoński tworzony był w innych uwarunkowaniach, jako odpowiedź na groźbę bezpośredniej, dużej agresji zagrażającej integralności terytorialnej państw członków NATO. Tymczasem jego pierwsza praktyczna implementacja miała zupełnie inny kontekst. Wynikała z sytuacji, w której nie było zagrożenia integralności terytorialnej, nie groził też konflikt zbrojny na duża skalę.\nW konsekwencji zaistniałych zdarzeń, mechanizm uruchamiania sił w ramach artykułu 5, sposób ich implementacji, a także sposób działania samego NATO był nieco inny od naszych wcześniejszych wyobrażeń. Przez całe dziesięciolecia było oczywistym, że wykorzystanie artkułu 5., jako skutecznego instrumentu bezpieczeństwa, kierującego się zasadą zbiorowej odpowiedzialności, jeden za wszystkich, wszyscy za jednego, będzie służyło tworzeniu koncepcji strategicznych i planów operacyjnych, które miały wdrażać sojusznicze zintegrowane struktury dowodzenia. Zderzenia wcześniejszych wyobrażeń z praktycznym zastosowaniem artykułu 5 okazało się zaskakujące, bo przede wszystkim artkuł wprowadzony został w interesie najsilniejszego sojusznika, zaatakowanego poza Europą, na kontynencie amerykańskim. We wszystkich dotychczasowych wyobrażeniach to Stany Zjednoczone miały bronić Europy, nigdy odwrotnie. To struktury dowódcze Sojuszu miały dysponować przydzielonymi środkami narodowymi, a nie odwrotnie. W tej sytuacji zdecydowano się na przekazanie środków bojowych NATO (AWACS) pod narodowe dowodzenie Stanów Zjednoczonych, chociaż doktrynalnie przyjmuje się inaczej.\nW teorii strategicznego użycia sił NATO przyjmowano, jako niekwestionowaną zasadę, że NATO będzie prowadziło sojusznicze operacje obronne na własnym terytorium. Nie zakładano prowadzenia operacji ofensywnej, poza terytorium Sojuszu, przy pomocy tworzonej ad hoc koalicji. Stąd też widać wyraźnie odmienność pierwszej, praktycznej implementacji artykułu 5, co musiało zrodzić różne perturbacje, które miały dalsze konsekwencje dla przyszłości NATO, w tym dla wizji sojuszniczych operacji kolektywnej obrony. Bo jak to możliwe, aby NATO, utworzone, jako pakt obronny, mogło w dalszej perspektywie wykorzystywać mechanizmy artykułu 5 do prowadzenia działań poza własnym terytorium, w Afganistanie. W związku z tym, inne, możliwe w przyszłości operacje, prowadzone na jego podstawie, to już nie tylko operacje kolektywnej obrony (obrony terytorium), ale także operacje ekspedycyjne, jako forma obrony interesów NATO poza własnym terytorium. Precedens wrześniowy32 pokazuje także, że implementacja artykułu 5 nie jest równoznaczna z uruchomieniem zintegrowanego systemu dowodzenia sojuszniczego. Okazuje się, że przyszłe operacje nie muszą już być kierowane przez zintegrowane dowództwa NATO, podobnie jak operacje kryzysowe mogą być kierowane przez dowództwa tworzone doraźnie, na potrzeby tych operacji. Mogą to być także odpowiednio uzupełnione dowództwa narodowe.\nKonsekwencje tego typu muszą znaleźć odzwierciedlenie zarówno w sojuszniczych, jak i w narodowych strategiach i planach operacyjnych. Trzeba przyznać, że po doświadczeniach z 11 września, Sojusz kolejny raz stanął na wysokości zadania. W nowej koncepcji strategicznej pojawiły się zapisy satysfakcjonujące społeczeństwa i rządy państw NATO, bo oto znowu stało się jasne, że „ ... obywatele naszych państw liczą, że NATO obroni państwa sojusznicze, rozmieści sprawne siły wojskowe tam, gdzie to konieczne i wtedy, kiedy będzie to wymagane dla naszego bezpieczeństwa i przyczyni się do promowania wspólnego bezpieczeństwa z naszymi partnerami na całym globie. Mimo że świat się zmienia, zasadnicza misja NATO pozostaje taka sama: zapewnić, aby Sojusz pozostał niezrównaną wspólnotą wolności, pokoju, bezpieczeństwa i wspólnych wartości”33. Jeżeli artykuł 5 może być wprowadzony bez uruchamiania sojuszniczego zintegrowanego systemu dowodzenia, to nie ulega wątpliwości, że konieczny jest dobrze zorganizowany narodowy systemu kierowania państwem i dowodzenia siłami zbrojnymi. Warto też podkreślić rolę zintegrowanego, cywilno-wojskowego podejścia do rozpatrywania i rozwiązywania kwestii współczesnych kryzysów i konfliktów, również w systemie narodowym. Stąd też percepcja wydarzeń z 11 września daje dość wyraźny sygnał, że kończy się era specjalizacji w sprawach bezpieczeństwa i obronności. Konieczne kompleksowe podejście, jak to określa NATO, tzw. Comprehensive Approach, co w praktycznym ujęciu oznacza integrowanie wysiłków w postaci sił zbrojnych, dyplomacji, instrumentów ekonomicznych, społecznych i publicznych dla osiągniecia zamierzonego celu. Stąd też nabiera znaczenia pogląd, że 11 września zakończył erę Carla von Clausewitza w działaniach wojennych, bo w jego teorii sztuka wojenna była sztuką użycia sił zbrojnych. Natomiast następuje renesans chińskiego myśliciela Sun-Tzu, w sensie powrotu neoklasycznych koncepcji, w myśl których wojny to zmagania całych społeczeństw, przy użyciu wszystkich dostępnych środków34. Czy są to prawdziwe poglądy – czas pokaże. Dzisiaj nie ma wystarczających podstaw, by te koncepcje wspierać lub z nimi polemizować.\nAutorzy zdają sobie sprawę z tego, że nie podjęli wszystkich ważnych kwestii, wynikających z czekających nas, raczej długoletnich perspektyw wdrażania nowej koncepcji strategicznej NATO do działalności sił zbrojnych i praktyki systemów bezpieczeństwa państwowego i regionalnego (ponadregionalnego). Na tym etapie ważniejsze wydają się cele, okoliczności i uwarunkowania, jakim podlegają współczesne operacje i wynikające z nich zmiany w myśleniu o bezpieczeństwie. Dla autorów, analiza tego dokumentu wskazuje, że choć nie rozstrzyga on wszystkich kwestii, to jednak wychodzi naprzeciw współczesnym oczekiwaniom. Musi on jednak pozostać dokumentem „żywym”, dającym się łatwo adoptować do różnych scenariuszy, kreowanych we współczesnym świecie. Wskazuje także pewne tendencje i kierunki rozwoju sil zbrojnych, co może służyć spójności NATO również w tym obszarze.\nK. Pędziwiatr, p. Kugiel, A. Dańda, red., Współczesne wyzwania dla budowania pokoju i pomocy rozwojowej, wyd. Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera, Kraków 2011.\nKłosiński K., A. red., Rosja Ambicje i możliwości w XXI wieku, KUL, Lublin 2010.\nKonopka A., Sobolewski G., red. Bezpieczeństwo Granic Rzeczpospolitej Polskiej, wyd. WSAP, Białystok 2011.\nKowalewski M. red., Polskie Interesy w Nowej Koncepcji Strategicznej Organizacji Traktatu Północnoatlantyckiego, wyd. Adam Marszałek, Toruń 2009.\nKoziej S., Strategiczne problemy bezpieczeństwa globalnego i euroatlantyckiego, wyd. AON, Warszawa 2009.\nStachura J. red., Współczesne Międzynarodowe Stosunki Polityczne, wyd. WSE, Białystok, 2010.\nToffler A. i H., Wojna i antywojna, Warszawa 1997.\nZajas S., Dawidczyk A., red., Nowa Koncepcja strategiczna Sojuszu wobec zagrożeń XXI wieku, wyd. AON, Warszawa 2010.\n1Krzysztof Jan Skubiszewski (ur. 8.10.1926 w Poznaniu, zm. 8.02. 2010 r. W Warszawie, polityk, profesor, minister spraw zagranicznych w latach 1989–1993. Zasadnicze cele polskiej polityki zagranicznej Ministra Skubiszewskiego: wspieranie na Wschodzie transformacji demokratycznej, w tym tworzenia gospodarki rynkowej, wspieranie niezależnej państwowości naszych partnerów wschodnich; aktywne stosunki z sąsiadami oraz - stosownie do okoliczności i w odpowiedniej mierze - z pozaeuropejskimi członkami Wspólnoty Niepodległych Państw oraz państwami do Wspólnoty nienależącymi; tworzenie powiązań gospodarczych; współpraca w ugrupowaniach regionalnych.\n2 http://www.msz.gov.pl/Expos%C3%A9,2011,41979.html, expose ministra Radosława Sikorskiego na temat polityki zagranicznej, 26.08. 2011, 16.45.\n3 Szerzej http://www.bbn.gov.pl/portal/pl/2/2694/Koncepcja_Strategiczna_NATO__tłumaczenie.html, publ. 17. 01. 2011, wyk. 1.07.2011, godz. 8.00.\n5Szerzej, S. Koziej., Strategiczne problemy bezpieczeństwa globalnego i euroatlantyckiego, wyd. AON, Warszawa 2009, s. 100 i dalsze.\n6 „...zobowiązuje NATO do poparcia celu tworzenia warunków dla świata bez broni nuklearnej – ale potwierdza, że tak długo jak broń nuklearna istnieje, NATO pozostanie Sojuszem nuklearnym.” Szerzej Koncepcja , cyt., dokument.\n7 „ ...proliferacja broni nuklearnej i innej broni masowego rażenia oraz środków jej przenoszenia zagraża nieobliczalnymi konsekwencjami dla globalnej stabilności i dobrobytu. W następnej dekadzie proliferacja będzie wyjątkowo ostrym problemem w niektórych najbardziej niestabilnych regionach świata ...”, Koncepcja ..., cyt. dokument.\n8 S. Koziej, cyt. praca, s. 103 i dalsze.\n9 Targeting (ang. target – cel), określenie proceduralne NATO, używane do opisywania procesu planowania oddziaływania ogniowego (jądrowego) na poszczególne obiekty przeciwnika, związane z tworzeniem listy celów do obezwładnienia przez różne rodzaje wojsk w toku prowadzonej operacji.\n10Szerzej, Dick Ch.J., Kosovo's legacy for the future of NATO, „Jane's Intelligence Review”, July 1999, za S. Koziej, cyt. praca.\n11 Szerzej S. Koziej, cyt. praca.\n12E.B. Atkeson, The Death of Strategy?, „Army” 1999, nr 6.\n13K. Naumann , gen., wywiad dla tygodnika „Defense News” z 17. 05 w 1999 r. („We are not in a war, we are in a military operation”), Koziej, cyt. praca.\n14J. Solana, To nie była wojna, „Gazeta Wyborcza” z 9 września 1999 r.\n15S.P. Aubin, Operation Allied Force: War or „coercive diplomacy”, „Strategic Review”, Summer 1999.\n16W tym sensie mówi się nawet o tzw. doktrynie Clintona jako próbie odpowiedzi na nowe wyzwania. Główną treścią tej doktryny jest „interwencja humanitarna” oparta na dwóch założeniach: użycie siły w obronie wartości uniwersalnych, a nie tylko w wąskim interesie narodowym oraz interweniowanie militarne w wewnętrzne sprawy suwerennych państw w takich właśnie sytuacjach (gdy te wartości uniwersał zostają naruszone). Patrz M. Mandelbaum, A Perfect Failure. NATO's War Against Yugoslavia, „Foreign Affairs”, September/October 1999.\n17Spektakularną akcją zbrojną niemającą żadnych uwarunkowań wojskowych, lecz jedynie inspirację czysto polityczną był rajd komandosów rosyjskich w celu uprzedzenia... sojuszników (!!!) i opanowania lotniska w Prisztinie. Zob. M. Galeotti, Dash for Prislina airport secures the Russians a chip in the big Bałkan game, „Jane's Intelligence Review”, July 1999; także: Z. Brzeziński, Dlaczego Miloszewicz skapitulował?, „Rzeczpospolita” z 7 września 1999 r. Była to w ogóle czysta rozgrywka polityczna, o czym świadczy storpedowanie „naturalnej” w warunkach rzeczywistego pola walki reakcji wojskowej, jaką był zamiar uprzedzenia Rosjan przez kontrdesant sił NATO, uniemożliwiony z motywacji czysto politycznych, a nie operacyjnych. Reagowanie bojowe na klasycznie polityczną prowokację rosyjską byłoby bowiem zastosowaniem niewłaściwego środka w danej sytuacji, za S. Koziej, cyt. praca, s. 110.\n18Ten aspekt operacji kryzysowej wywoływał najwięcej dyskusji i niekiedy wręcz namiętnych sporów. Niektórzy dyskutanci wprost pytali, czy można tak „niemoralnie” prowadzić działania zbrojne, aby nie ginęli „sprawiedliwie” żołnierze po obydwu stronach? Były też pytania bardziej refleksyjne, jak np. czy można skutecznie spełniać funkcje imperialne bez gotowości do ponoszenia strat własnych? (P. Hassner - w czasie dyskusji na konferencji zorganizowanej przez Fundację Batorego nt. „Wojny bałkańskie 1991-1999”, 3 lipca 1999 roku). Podkreślmy, że zwyciężanie przy jak najmniejszych stratach własnych jest odwiecznym ideałem, do którego zawsze dążyli i dążą dowódcy w czasie walki zbrojnej; jest najbardziej chyba znaną dyrektywą sztuki wojennej, charakterystyczną zwłaszcza dla tzw. zachodniej sztuki wojennej, także mocno eksponowaną w polskiej sztuce wojennej, za S. Koziej, cyt. praca, s. 110.\n19 Clark C., Campaign in Kosovo Highlights Allied Interoperability Shortfals, „Defense News”, 16.08.1999 r. Problem ten był jednym z głównych tematów spotkania ministrów obrony państw NATO w Toronto we wrześniu 1999 roku. Tamże.\n20Podczas ostatniej operacji bałkańskiej ponad 35% rakiet i pocisków wystrzelonych przez siły sprzymierzonych stanowiło środki precyzyjnego rażenia, w porównaniu np. z 8% podczas wojny w Zatoce Perskiej. Jak określił to W. Cohen, operacja ta była najbardziej precyzyjną kampanią w historii wojen. K. Kresa, Investment in the Future. Kosovo Unveiled Fruits of Smart War Research, „Defense News”, 30.08.1999 r., za S. Koziej, cyt. praca.\n21 Rosja w czasie ostatniego kryzysu kaukaskiego wokół Dagestanu również próbowała stosować tę metodę, starając się rozbić grupy fundamentalistów islamskich w Czeczenii i Dagestanie przy pomocy lotnictwa, bez angażowania sił lądowych.\n22G.E. Myers, T.A. Wolfe, The Price of Greatness: Air Power in the Balkans, „Strategie Review”, Summer 1999, za Koziej, cyt. praca.\n23Tezę taką postawił np. znany historyk wojen, J. Keegan, pisząc w „Daily Telegraph” z 6 czerwca 1999 r. o rewolucyjnym wydarzeniu na Bałkanach w postaci wygrania wojny przez same siły powietrzne. Zob. G.E. Myers, T.A. Wolfe, wyd. cyt. Na ten temat również: M.A. McPeak, The Kosovo Result. The Facts Speak for Themselves, „Armed Forces Journal”, September 1999. W Polsce pogląd taki przedstawiał na łamach „Polski Zbrojnej” płk R. Szpyra z Akademii Obrony Narodowej, za Koziej, cyt. praca, s. 121.\n24Na samym początku konfliktu, 7 kwietnia 1999 r., w czasie audycji Programu III PR pt. „Salon Polityczny Trójki”, St. Koziej zapytany przez Panią Monikę Olejnik, czy można wygrać wojnę samym lotnictwem, odpowiedział: „Wojny z pewnością nie, ale operację kryzysową, z jaką mamy do czynienia w Kosowie, być może tak”, tamże.\n25Co do rażenia militarnych obiektów manewrowych, to dowództwo wojskowe NATO ocenia, że w czasie całej 79-dniowej operacji zniszczono ich ok. 1000 (93 czołgi, 153 transportery opancerzone, 339 pojazdów wojskowych oraz 389 dział samobieżnych i innego sprzętu artyleryjskiego), Witczak, wystąpienie na konferencji naukowo technicznej na temat Systemy Rozpoznania i Walki Elektronicznej VIII Konferencja Naukowo-Techniczna, 23-25 października 2010 roku w Piszu.\n26Szerzej Z. Brzeziński, Dlaczego Miloszewicz skapitulował?, wyd. cyt. Są oczywiście i inne opinie, co tylko potwierdza, jakie kontrowersje i jak duży rozrzut ocen wywołuje to nowe zjawisko, jakim jest operacja kryzysowa. Zobacz także , M. Mandelbaum, A Perfect Failure..., Autor formułuje tezę, że operacja NATO była militarnym sukcesem, lecz politycznym niepowodzeniem.\n27Dobry punkt wyjścia do tych analiz mogą stanowić pierwsze refleksje gen W.K. Clarca odpowiedzialnego za strategiczne dowodzenie siłami zbrojnymi NATO w czasie ostatniej operacji bałkańskiej. W.K. Clarc, When force is necessary: NATO's military response to the Kosovo crisis, „NATO Review” 1999, nr 2.\n28 W przypadku Afganistanu wojna nie została formalnie wypowiedziana, dlatego o klasyfikacji tego konfliktu decydował czynnik faktyczny, traktowany jako wrogie działanie zbrojne. Jest to zgodne z definicją przywołana w konwencjach genewskich, w których mówi się, że międzynarodowy konflikt zbrojny ma miejsce wtedy, kiedy mają wystepują wrogie działania zbrojne miedzy dwoma lub więcej stronami konwencji. Szerzej te zagadnienia przedstawiane są w komentarzach Międzynarodowego Komitetu Czerwonego Krzyża, gdzie wyraża się wprost, że międzynarodowy konflikt zbrojny ma miejsce wtedy, kiedy miedzy dwoma państwami powstają różnice prowadzące do interwencji sił zbrojnych. Szerzej na ten temat: A. Szpak, Wojna z terroryzmem jako zagrożenie dla bezpieczeństwa i pokoju XXI wieku, [w:] K. Pedziwiatr, p. Kugiel, A. Dańda, red., Współczesne wyzwania dla budowania pokoju i pomocy rozwojowej, wyd. Wyższa Szkoła Europejska im. ks. Józefa Tischnera, Kraków 2011, s. 115 i dalsze oraz Report on Terrorism and Human Rights, dostępny na stronie http://www.cidh.oas.org/publi.eng.htm, 28.08.2011.\n29A. Usikov, V. Jaremenko, Mnogogrannaja borba s terrorizmom, „Niezavisimoje Vojennoje Obozrenie”, 7.12.2001 r., za S. Koziej, cyt. praca.\n30 Doświadczenia z operacji NATO, w szczególności w Afganistanie i na Zachodnich Bałkanach świadczą jasno, że wszechstronne polityczne, cywilne i wojskowe podejście jest niezbędne do efektywnego zarządzania kryzysowego. Sojusz będzie angażował się aktywnie wraz z innymi międzynarodowymi aktorami przed, w czasie i po kryzysach, aby promować wspólną analizę, planowanie i prowadzenie działań w terenie w celu zapewnienia maksymalnej spójności i efektywności całości międzynarodowych wysiłków, Koncepcja strategiczna NATO, cyt. dokument.\n31E.N. Luttwak, For Europę, a lesson in military spending, „Boston Globe”, 14.01.2002.\n32 Precedens wrześniowy, jeżeli tak można nazwać atak terrorystyczny z 11 września 2001 roku, biorąc pod uwagę jego konsekwencje polityczne i militarne dla bezpieczeństwa regionalnego i globalnego.\n33 Nowa koncepcja strategiczna, cyt. dokument.\n34 Koziej, Strategiczne problemy, cyt. praca s. 127.\n: files -> whus\nwhus -> Andrzej aksamitowski załĄcznik nr 2\nwhus -> Dr Renata Ziemińska Szczecin, 12\nwhus -> Grzegorz Ciechanowski\nwhus -> Organizatorzy\nwhus -> Wykaz opublikowanych prac naukowych wraz z odpowiednim zapisem ich publicznej prezentacji Wykaz publikacji stanowiących osiągnięcie naukowe\nwhus -> Międzynarodowa konferencja naukowa 0 Czerwca – Lipca 2014 r. Temat konferencji I wojna Światowa na Bałkanach


Wytyczenie budynków oraz sieci uzbrojenia terenu Kielce - Geomat\nStrona główna » Usługi geodezyjne » Wytyczenie budynków oraz sieci uzbrojenia terenu\nGeomat to pracowania geodezyjna, która oferuje swoim Klientom tyczenie budynków oraz sieci uzbrojenia terenu na obszarze powiatu kieleckiego (Kielc) i ostrowieckiego (Ostrowca Świętokrzyskiego).\nJedną z faz procesu budowlanego jest wytyczenie terenu, na którym ma stanąć planowana inwestycja. Polega ono na przeniesieniu elementów i głównych oś granic, z wcześniej przygotowanego planu zagospodarowania działki, na miejsce budowy. Jest to niezbędne dla wykonawcy budowlanego, który będzie mógł zgodnie z założeniami zawartymi w projekcie, rozpocząć jej realizację.\nJak ulokować budynek zgodnie z planem?\nAby odpowiednio ulokować budynek trzeba przede wszystkim kierować się przepisami prawa. Zostało to opisane w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r., które dokładnie reguluje odległości od granic działki jakie powinny być zachowane przed rozpoczęciem budowy. Ważne jest aby zwrócić uwagę czy planowana inwestycja nie znajduje się w miejscu zagrażającym życiu bądź zdrowiu mieszkańców. Za takie możemy uznać między innymi tereny zalewowe czy osuwiska. Nie mniej istotne dla komfortu domowników jest usytuowanie budynku względem stron świata. Strona południowa jest cieplejsza i bardziej nasłoneczniona niż północna dlatego należy przeznaczyć ją na pomieszczenia, w których będzie urządzona strefa relaksu( głównie salon, jadalnia). Szczególną uwagę trzeba zwrócić na warunki terenu gdzie odbędą się prace budowlane. Powinno się zbadać glebę pod kątem jej nośności, poziomu jak i rodzaju. Jakość życia zdecydowanie podniesie dobra organizacja ogrodu, w skład którego wchodzi wszelkiego rodzaju roślinność czy też taras. Odpowiednie ulokowanie drzew i krzewów o różnej wielkości, w połączeniu z miejscem przeznaczonym na budynek, gwarantuje satysfakcjonujący poziom prywatności względem potencjalnych sąsiadów.\nKto i kiedy przeprowadza tyczenie budynku?\nPo otrzymaniu pozwolenia na budowę, inwestor zleca pracę posiadającemu odpowiednie kompetencje geodecie. Zaleca się żeby była to ta sama osoba, która odpowiadała za sporządzenie mapy do celów projektowych. Dobrze zorganizowany i znający już projekt geodeta, będzie mógł znacznie szybciej przystąpić do działania na wyznaczonym terenie.\nJak przebiega geodezyjne wytyczenie budynku?\nGeodeta rozpoczyna swoje działania od kontrolnego pomiaru granic działki. Następnie przechodzi do sporządzenia opracowania geodezyjnego jedną z wybranych przez siebie metod. Do najpopularniejszych należy metoda ław drutowych oraz kołowa. W kolejnym etapie dokładnie wyznacza punkty projektowanego budynku, głównie jego osi i narożników, zachowując przy tym odpowiednią odległość od granic działki. Po naniesieniu pomiarów na szkic, geodeta może przystąpić do wyznaczenia wysokości budynku , którą także musi udokumentować. Tak sporządzony szkic przekazuje kierownikowi budowy, formalnie dając mu pozwolenie do rozpoczęcia pracy.\nIle kosztuje wytyczenie budynku?\nCena jest zależna od wielkości planowanej inwestycji oraz poziomu jej skomplikowania.\nIle trwa wytyczanie budynku?\nCzas realizacji również jest uzależniony od poziomu skomplikowania budowli.\nIle kosztuje wytyczenie sieci uzbrojenia terenu?\nKoszt uwarunkowany jest długością sieci.\nIle trwa wytyczanie sieci uzbrojenia terenu?\nUzależniony jest od długości sieci.