Spis treści. Aktualności prawne str. 2. Aurelia Koksztys-Łuć Konkubinat co to za instytucja str. 4 - PDF\nSpis treści. Aktualności prawne str. 2. Aurelia Koksztys-Łuć Konkubinat co to za instytucja str. 4\nDownload "Spis treści. Aktualności prawne str. 2. Aurelia Koksztys-Łuć Konkubinat co to za instytucja str. 4"\n2 Spis treści Aktualności prawne str. 2 Aurelia Koksztys-Łuć Konkubinat co to za instytucja str. 4 Elżbieta Nowak Rozporządzenie na wypadek śmierci str. 5 Bartosz Łuć Co zrobić, gdy w spadku są długi? str. 6 Leszek Paterek Prawidłowa reprezentacja podmiotów gospodarczych str. 7 Anna Hoffmann Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych str. 9 Piotr Nachmann Niedokończona likwidacja spółki z o.o. str. 11 Jerzy Szczepaniak Umowa najmu źródło konfliktów i sporów sądowych str. 12 Karolina Kacprzak Tomasz Buczak Zmiany regulacji prawnych obowiązujących na Rynku NewConnect str. 13 Mariola Więckowska Spółka rodzinna str. 15 Anna Kowalkiewicz Anna Szczepaniak Kącik porad prawnych str. 17 Kongres Kobiet str. 19 Z życia Kancelarii str. 20 Prezentacja kacelarii według kolejności alfabetycznej miast str. 21 Informacja o Fundacji Unikat str. 32 Koordynatorem Stowarzyszenia Prawników Iuris Link jest Pani Paula Wiśniewska, studentka III roku Europeistyki na Wydziale Nauk Społecznych Uniwersytetu Wrocławskiego. Bezpośredni kontakt z Koordynatorem pod nr tel oraz za pośrednictwem poczty elektronicznej na adres: Wydawca: Stowarzyszenie Prawników Iuris Link Ul. Zamenhofa 20/2, Łódź, KRS Redaktor Naczelny: adw. Bartosz Łuć Adres redakcji: ul Zamenhofa 20/2, Łódź Druk: Profesjadruk Biuletyn zaewidencjonowany w rejestrze Dzienników i Czasopism Sądu Okręgowego w Łodzi pod nr RPR 1126 Nr 2/2012\n3 7thidea.com Szanowni Państwo Oddajemy w Wasze ręce kolejny numer Biuletynu Iuris Link. Przygotowaliśmy dla Państwa jak zwykle przydatne informacje z różnych dziedzin prawa, do których możecie sięgnąć z ciekawości jak i w potrzebie. Materiały do Biuletynu pochodzą z Kancelarii Adwokackich i Radcowskich z całej Polski. Nasi prawnicy mają ogromne doświadczenie w różnych dziedzinach prawa a dzięki działalności w Stowarzyszeniu Iuris Link, mają możliwość wymiany swoich doświadczeń. Życzę udanej lektury. 1 Prezes Bartosz Łuć\n4 AKTUALNOŚCI PRAWNE SIERPIEŃ 2013 r. 2 Trudniej o prawo jazdy. Z dniem 19 stycznia 2013 r. weszły w życie nowe zasady przeprowadzania egzaminów na prawo jazdy, nowe kategorie praw jazdy, nowy wzór dokumentu prawa jazdy oraz elektroniczny obieg dokumentów w procesie wydawania uprawnień do kierowania pojazdami. Największe zmiany dotyczą części teoretycznej egzaminu na prawo jazdy. Na egzaminie trzeba wskazać prawidłową odpowiedź na pytania wyświetlane losowo przez systemem komputerowy. Nie ma możliwości powrotu do pytania, na które nie udzielono odpowiedzi. Pytania odzwierciedlają sytuacje, z jakimi kierowcy mogą się spotkać w codziennym ruchu drogowym. Nowa baza pytań egzaminacyjnych nie jest publikowana, pytań będzie więcej niż dotychczas. Część teoretyczna egzaminu obejmie 20 pytań z wiedzy podstawowej i 12 pytań z wiedzy specjalistycznej w zakresie poszczególnych kategorii prawa jazdy. Każde pytanie zawiera tylko jedną prawidłową odpowiedź. Nowością jest wprowadzenie różnej wartości pytań, w zależności od znaczenia dla bezpieczeństwa ruchu drogowego: 3 punkty pytanie o wysokim znaczeniu dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, 2 punkty pytanie o średnim znaczeniu dla bezpieczeństwa ruchu drogowego, 1 punkt pytanie o niskim znaczeniu dla bezpieczeństwa lub porządku ruchu drogowego. W części podstawowej jest 10 pytań za 3 punkty, 6 pytań za 2 punkty i 4 pytania za 1 punkt. W części specjalistycznej (na poszczególne kategorie): 6 pytań za 3 punkty, 4 pytania za 2 punkty, 2 pytania za 1 punkt. Suma możliwych do uzyskania punktów wynosi 74. Aby zdać egzamin teoretyczny należy zdobyć co najmniej 68 punktów. Dnia 19 stycznia 2013 r. wprowadzony został również nowy wzór dokumentu prawa jazdy. Jest to ujednolicony wzór obowiązujący we wszystkich państwach Unii Europejskiej. Pierwsze dokumenty nowego typu wydawane są już od 19 stycznia br. Będzie obowiązywała generalna zasada, że dokument prawa jazdy będzie ważny przez 15 lat. Jedynie prawa jazdy kategorii zawodowych C i D będą wydawane, tak jak obecnie, na okres do 5 lat. Po upływie okresu, na jaki dokument został wydany, konieczna będzie jego wymiana (uprawnienia do kierowania pojazdami nie wygasają). Przy wymianie nie będzie trzeba ponownie zdawać egzaminu ani przechodzić dodatkowych badań lekarskich, chyba że prawo jazdy zostało wydane na czas określony ze względu na ograniczenia zdrowotne. Wtedy, tak jak obecnie, trzeba będzie przejść obowiązkowe badania lekarskie. Do przedłużenia ważności dokumentu prawa jazdy będą potrzebne jedynie: aktualna fotografia, opłata za wydanie prawa jazdy i wniosek do Starosty. Prawa jazdy wydane przed 19 stycznia 2013 r. będą wymieniane sukcesywnie na nowe dopiero w latach Zmiany w obowiązku meldunkowym. Wraz z początkiem roku istotnym zmianom uległy przepisy dotyczące obowiązku meldunkowego. Odstąpiono od konieczności zgłaszania przy zameldowaniu informacji o wykształceniu i obowiązku wojskowym oraz przedkładania książeczki wojskowej. Zniesiono również sankcje karne dla obywateli polskich i obywateli UE za niedopełnienie obowiązku meldunkowego dotychczas groziła za to kara grzywny. Wydłużony został również termin na zgłoszenie meldunku. Na meldunek (zarówno na pobyt stały, jak i czasowy) mamy teraz 30 dni. Formalności meldunkowych nie trzeba już dokonywać osobiście a wystarczy, że w urzędzie pojawi się ustanowiony pełnomocnik. Zniknął też obowiązek zameldowania obywateli polskich oraz obywateli UE na pobyt czasowy, nieprzekraczający 3 miesięcy. Zrezygnowano z obowiązku meldunkowego wczasowiczów i turystów. Właściciele, dozorcy, administratorzy nieruchomości oraz zakłady pracy nie mają obowiązku weryfikowania wypełniania meldunku przez mieszkańców lub pracowników. Złagodzono procedury, związane z wyjazdem za granicę. Obecnie, w biurze ewidencji ludności należy zgłosić wyjazd za granicę na dłużej niż 6 miesięcy (dotychczas trzeba było zgłosić wyjazd dłuższy niż 3 miesiące). Kolejna istotna zmiana to zniesienie konieczności zgłaszania meldunku w dwóch urzędach w przypadku zmiany miejsca zamieszkania. Dotychczas należało najpierw wymeldować się w jednym urzędzie, by móc zameldować się w drugim urzędzie. Od stycznia wystarczy wizyta w urzędzie właściwym dla nowego miejsca zamieszkania. Dłuższy urlop macierzyński i wychowawczy. Najbardziej istotną zmianą wprowadzoną przez ustawę z dnia 28 maja 2013 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw jest nowy rodzaj urlopu przysługującego z tytułu urodzenia dziecka - jest to nowy urlop rodzicielski. Urlop ten będzie przysługiwał rodzicom w wymiarze 26 tygodni. Łącznie z urlopem macierzyńskim (20 tygodni) oraz z wydłużonym dodatkowym urlopem macierzyńskim (6 tygodni) pozwoli to rodzicom na sprawowanie opieki nad dzieckiem przez 52 tygodnie. Jeżeli rodzice najpóźniej na 14 dni przed porodem od razu podejmą decyzję o pozostawaniu na urlopie macierzyńskim łącznie przez rok, to jedno z nich będzie dostawało 80 proc. wynagrodzenia. Jeśli matka nie podejmie takiej decyzji, wówczas przez pół roku będzie otrzymywała świadczenie w wysokości 100 proc. Jeśli dopiero po tym czasie rodzice zdecydują się na pozostawanie na urlopie następne pół roku, wynagrodzenie wyniesie już tylko 60 proc. podstawy. Rodzice będą mogli podzielić się urlopem, ale bez możliwości przebywania na nim jednocześnie. Będzie można za to wykorzystać drugą część urlopu w ratach. Istotne zmiany dotyczą również urlopu wychowawczego. Uległ on wydłużeniu o 1 miesiąc wynosi teraz 37 miesięcy. Pracownik może wykorzystać go w 5 częściach, a nie w 4 jak było wcześniej. Wydłużono także z 3 do 4 miesięcy okres, kiedy rodzice dziecka mogą w tym samym czasie korzystać z urlopu wychowawczego. Od 1 stycznia 2013 roku zmieniło się także kryterium przyznawania zapomogi znanej pod nazwą becikowe. Dotąd pieniądze przyznane wszystkich rodzicom będą należały się jedynie tym, którzy spełnią kryterium dochodowe. Jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka będzie się należeć się osobom, które nie przekroczą kwoty 1922 złotych netto miesięcznie w przeliczeniu na osobę w rodzinie. Wysokość zapomogi nie ulega zmianie nadal jest to kwota 1000 zł wypłacana jednorazowo. Nie wszystkie rodziny zostaną objęte zmianami. Decydujący jest tu moment urodzenia się dziecka. Jeżeli dziecko urodziło się przed dniem 1 stycznia 2013 r., to becikowe zostanie przyznane na starych zasadach. Tych rodziców nie obowiązuje kryterium dochodowe, a do otrzymania zapomogi wystarczy wniosek, akt urodzenia się dziecka oraz zaświadczenie lekarza lub położnej. Odpowiednie zaświadczenia lub oświadczenia o dochodach muszą złożyć rodzice, których dziecko urodzi się 1 stycznia 2013 r. i później. Likwidacja sądów. Z dniem 1 stycznia 2013 roku weszła w życie kontrowersyjna reforma, w wyniku której zniesionych zostało 79 sądów rejonowych o limicie etatów do 9 sędziów, z obszaru właściwości 35 sądów okręgowych. Sądy te zostały przekształcone w wydziały zamiejscowe\n5 sąsiednich, większych sądów rejonowych. Nadal jednak w tym samym miejscu można załatwić swoje sprawy, bez konieczności udania się do innego miasta. Umorzenia składek dla przedsiębiorców Obowiązująca od dnia 15 stycznia 2013r. ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. poz. 1551), wprowadziła możliwość umorzenia długów przedsiębiorców z tytułu niezapłaconych składek na ubezpieczenia społeczne. Umorzeniu podlegają zaległości z okresu dziesięciu lat z tytułu nieopłaconych składek na własne ubezpieczenia społeczne, odsetek za zwłokę oraz pozostałych, powstałych w ten sposób kosztów - w tym kosztów egzekucyjnych. O umorzenie ubiegać się może każdy kto w okresie od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 28 lutego 2009 r. podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu i rentowemu oraz wypadkowemu, z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności i nie opłacił należnych z tego tytułu składek. W tym celu konieczne jest złożenie wniosku w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy oraz uregulowania wszystkich pozostałych, niepodlegających umorzeniu składek, odsetek za zwłokę i pozostałych powstałych kosztów w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji określającej warunki umorzenia. Wedle ustawy okres, w którym przedsiębiorca nie opłacał składek podlegających umorzeniu, nie będzie uwzględniony przy ustalaniu prawa do świadczeń emerytalnych i rentowych. Krótsze terminy zapłaty w transakcjach pomiędzy przedsiębiorcami Od 28 kwietnia br. obowiązuje ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. poz. 403), która zastępuje obowiązującą dotychczas w tym zakresie ustawę z dnia 12 czerwca 2003 r. o terminach zapłaty w transakcjach handlowych (Dz. U. Nr 139, poz ze zm.). Od przyjętej zasady, iż terminy zapłaty w transakcjach pomiędzy przedsiębiorcami nie będą mogły przekraczać 60 dni strony będą mogły odstąpić tylko w umowie i jedynie pod warunkiem, że ustalenie takie nie będzie sprzeczne ze społeczno-gospodarczym celem umowy i zasadami współżycia społecznego oraz będzie obiektywnie uzasadnione, biorąc pod uwagę właściwość towaru lub usługi. Jeżeli ustalony w umowie termin zapłaty będzie dłuższy niż 60 dni, a powyższe warunki przedłużenia terminu nie będą spełnione, wierzycielowi, który spełnił swoje świadczenie, po upływie 60 dni będą przysługiwały odsetki za zwłokę określone na podstawie art ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U r. poz. 749 ze zm.), które równe są sumie 200% podstawowej stopy oprocentowania kredytu lombardowego, ustalanej zgodnie z przepisami o Narodowym Banku Polskim, i 2%, z tym że stawka ta nie może być niższa niż 8%. Ustawa przewiduje również 30-dniowy termin zapłaty w transakcjach, w których dłużnikami są podmioty publiczne. W przypadku transakcji skomplikowanych możliwe jest wydłużenie terminu zapłaty maksymalnie do 60 dni pod warunkiem ustalenia tego przez strony, a nadto jedynie w przypadku, gdy będzie to obiektywnie uzasadnione właściwością lub szczególnymi elementami umowy. Wyjątek od zasady regulowania należności w terminie 30-dniowym dotyczy również podmiotów publicznych będących podmiotami leczniczymi w rozumieniu ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o działalności leczniczej (Dz. U. Nr 112, poz. 654 ze zm.). Tu termin zapłaty nie może przekraczać 60 dni. Zastrzeżone zostały również terminy na dokonanie procedury weryfikacji lub przyjęcia towaru lub usługi. Jeśli w umowie strony zastrzegły przeprowadzenie procedury zbadania towaru lub usługi czas trwania takiej procedury nie może przekroczyć 30 dni kalendarzowych, licząc od daty otrzymania towaru lub usługi. Zmiany nie objęły przewidzianej dotychczasowymi przepisami możliwości żądania przez wierzyciela odsetek ustawowych w przypadku umów z terminem zapłaty dłuższym niż 30 dni, jako tzw. opłaty za kredyt kupiecki. Uprawnienie takie nie będzie przysługiwało jednak wierzycielom w transakcjach handlowych, w których dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym. Ustawa zachowała również obowiązujące dotychczas rozwiązanie, zgodnie z którym jeżeli termin zapłaty nie został określony w umowie, wierzycielowi przysługiwać będą odsetki ustawowe po upływie 30 dni po spełnieniu jego świadczenia do dnia zapłaty, ale nie dłużej niż do dnia wymagalności świadczenia pieniężnego. Nowa ustawa o terminach zapłaty w transakcjach handlowych zachowała także korzystne dla wierzyciela rozwiązanie w zakresie obliczania wysokości odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, według którego wierzyciel w przypadku gdy dłużnik opóźnia się z zapłatą należności może naliczać odsetki w wysokości odsetek za zwłokę określanej na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej. Ustawa wprowadza nowy instrument, którego celem jest zwrot wierzycielowi kosztów poniesionych przy dochodzeniu należnej mu od dłużnika kwoty. Mianowicie, od dnia nabycia przez wierzyciela uprawnienia do naliczania odsetek z tytułu opóźnienia w zapłacie należności wynikającej z umowy przysługiwać mu będzie, bez konieczności wezwania, kwota tzw. stałej rekompensaty w wysokości wyrażonej w złotych równowartości kwoty 40 euro według średniego kursu ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie pieniężne stało się wymagalne. W przypadku gdy koszty odzyskania należności, czyli wydatki, które poniósł wierzyciel, dochodząc należnej mu kwoty, przekroczą kwotę stałej rekompensaty, wierzyciel będzie miał możliwość uzyskania na drodze sądowej zwrotu wszelkich wydatków, jakie poniósł w związku z próbą odzyskania należności, w tym kosztów postępowania sądowego. Postanowienia umów handlowych wyłączające lub ograniczające powyżej opisane uprawnienia wierzyciela lub obowiązki dłużnika będą nieważne. Wprowadzenie nowej regulacji jest konsekwencją implementacji do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2011/7/UE z dnia 16 lutego 2011 r. w sprawie zwalczania opóźnień w płatnościach w transakcjach handlowych (Dz. U. L 48 z r., str. 1-10). Dłużnik w postępowaniu upadłościowym będzie mógł domagać się zwolnienia od kosztów sądowych Zmiany w tym zakresie wprowadziła ustawa z 25 stycznia 2013 r. o zmianie ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze. Na jej mocy uchylony został art. 32 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze, zgodnie z którym dotychczas w stosunku do dłużnika w postępowaniu upadłościowym nie stosowało się przepisów o zwolnieniu od kosztów sądowych. W rezultacie tak wprowadzonej zmiany, w miejsce dotychczasowego zakazu zwolnienia dłużnika od kosztów sądowych, obecnie zastosowanie będą miały reguły ogólne wynikające z ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 90, poz. 594 ze zm.), która to ustawa w art. 102 przewiduje zwolnienie od kosztów sądowych dla przedsiębiorców, którzy są osobami fizycznymi, zaś jeżeli są osobą prawną na zasadach określonych w art. 103 tej ustawy. Zgodnie z tymi przepisami osoba fizyczna może się domagać zwolnienia od kosztów sądowych, jeżeli złożyła oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd może przyznać zwolnienie od kosztów sądowych osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej niebędącej osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, jeżeli wykazała, że nie ma dostatecznych środków na ich uiszczenie. Zmiana powyższa jest rezultatem uznania art. 32 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego za niezgodny z Konstytucją przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 maja 2012 r., sygn. akt P 11/10 (OTK-A 2012/5/50, Dz. U. 2012, poz. 578). W wyroku tym Trybunał orzekł o niekonstytucyjności kwestionowanego przepisu w zakresie, w jakim dotyczy dłużników będących spółkami z ograniczoną odpowiedzialnością. 3\n6 Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego ustawodawca ograniczył konstytucyjne prawo do sądu uniemożliwiając zwolnienie dłużnika- -wnioskodawcy od opłaty sądowej od wniosku o ogłoszenie upadłości. Przepis art. 32 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego w dotychczasowym brzmieniu zmusza bowiem sąd upadłościowy do zwrotu nieopłaconego wniosku dłużnika o ogłoszenie upadłości bez merytorycznego rozpatrzenia, nawet jeżeli wniosek jest zasadny. Droga sądowa w tym postępowaniu jest formalnie otwarta dla każdego, a podjęcie postępowania nakazane (art. 21 ust. 1 ustawy), jednak dłużnicy nieposiadający dostatecznych środków aby opłacić wniosek nie mogą zrealizować swego prawa i obowiązku. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał wskazał na potrzebę podjęcia inicjatywy ustawodawczej w przedmiocie umożliwienia zwolnienia od kosztów sądowych wszystkim dłużnikom w postępowaniu upadłościowym. Nowe zasady doręczania pism w sprawach cywilnych. Zmiany zaczęły obowiązywać z dniem 7 czerwca br. i zostały wprowadzone rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 kwietnia 2013 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Zmienione procedury obejmą sądy, które wprowadziły system umożliwiający wykorzystanie elektronicznego formularza potwierdzenia odbioru. Formularz taki zawiera wszystkie dane, które zamieszcza się w jego papierowym odpowiedniku, z wyjątkiem odcisku datownika. Potwierdzenie doręczenia przesyłki będzie wysyłane drogą elektroniczną. Adresat przesyłki również elektronicznie potwierdzi odbiór poprzez umieszczenie w formularzu daty i podpisu za pomocą urządzenia umożliwiającego odwzorowanie pisma, w które zostaną wyposażeni pracownicy poczty. Wprowadzaniem danych do systemu teleinformatycznego zajmą się placówki pocztowe i to one udostępnią dane sądowi. Nowością jest również obowiązek umieszczania przez doręczyciela informacji o adresie odbiorcy. Adnotacja zostanie zamieszczona, jeżeli listonosz zostanie poinformowany, że adresat zmienił miejsce zamieszkania oraz w przypadkach, gdy odbiorca uzgodnił, że przesyłki mają być mu dostarczane pod inny adres. Magdalena Dudek Łazarska Adwokacka Spółka Partnerska Łuć, Nachmann, Nowakowski i Koksztys, Jelenia Góra Konkubinat. Co to za instytucja? Jakie prawa i obowiązki mają partnerzy w związku nieformalnym. Jak kształtują się stosunki pomiędzy konkubentami a ich wspólnymi dziećmi. Jak podzielić i rozliczyć majątek, który powstał w czasie trwania konkubinatu. Aurelia Koksztys-Łuć 4 Nie do rzadkości należą przypadki, gdy kobieta i mężczyzna prowadzą wspólne życie, pomimo, iż nie zawarli ze sobą związku małżeńskiego. Sytuację taką odzwierciedla instytucja konkubinatu. Instytucja ta rodzi wiele pytań i kwestii, a to z tego względu, iż ustawodawca w ogóle nie wypowiada się na ten temat. Konkubinat jest zatem stanem faktycznym, który nie znajduje prawnej regulacji. Pewne unormowania można stosować do konkubinatu na podstawie przeprowadzonej wykładni pojęć, jednakże te regulacje są szczątkowe, ponieważ de facto sprowadzają się do przepisów, w których pojawia się pojęcie osoby bliskiej. Inne zaś przepisy, a zwłaszcza te dotyczące małżeństwa, nie mogą być stosowane nawet na drodze analogii. Ma to znaczenie doniosłe, ponieważ wspólne pożycie dwojga ludzi powoduje nawiązanie między nimi różnorakich stosunków, do których należy znaleźć właściwą drogę prawną. W konkubinacie mogą bowiem narodzić się wspólne dzieci, a między konkubentami istnieją zazwyczaj stosunki majątkowe, które w razie jego rozwiązania, powinny ulec rozliczeniu. Co to jest konkubinat? Wbrew powszechnemu mniemaniu, nie stanowi konkubinatu każdy związek dwojga ludzi, oparty na współżyciu seksualnym. Nie są konkubinatem luźne związki partnerskie, w których występują zarówno kontakty seksualne, jak i przejawy życia uczuciowego. Konkubinat bowiem imituje małżeństwo, tak dalece, iż w zasadzie jedyny element, który go odróżnia, to fakt nie dokonania formalnego zalegalizowania związku przez złożenie stosownych oświadczeń o wstąpieniu w związek małżeński. Zatem o konkubinacie możemy mówić jedynie wówczas, gdy sytuacja wytworzona faktycznie między kobietą a mężczyzną przedstawia się zupełnie analogicznie do tej, jaka wynika z prawnie zawartego związku małżeńskiego. Jakie prawa i obowiązki mają wzajemnie względem siebie osoby pozostające w konkubinacie? W zasadzie jedynymi obowiązkami i uprawnieniami przysługującymi konkubentom względem siebie są te, wynikające z faktu prowadzenia wspólnego pożycia, uzasadnione jednak nie przepisami prawa, a zasadami współżycia społecznego. Mają one jednak taki mankament, że zarówno przysługujących uprawnień, jak i wykonania określonych obowiązków nie można się domagać na drodze sądowej, nawet z powołaniem się na zasady współżycia społecznego. Mając na względzie konkubinat, jako instytucję, która zakłada trwałość pożycia, należy przyjąć, iż konkubenci obowiązani są względem siebie do lojalności, wierności, wzajemnej pomocy, a także współdziałania dla dobra zainicjowanego przez nich związku. Podkreślić należy, że nie są to obowiązki o charakterze prawnym, a o charakterze powinnościowym (moralnym), zatem ich egzekwowanie nie jest możliwe. Jedyną sankcją za ich naruszenie może być zerwanie przez jednego z konkubentów ich wspólnego pożycia, co jest równoznaczne z wyeliminowaniem występującego między nimi stosunku konkubinatu. Konkubentom nie przysługują prawa jakie kodeks rodzinny przyznaje względem siebie osobom, które zawarły ze sobą związek małżeński. Nie jest zatem możliwe stosowanie tych przepisów w drodze analogii do konkubentów. A zatem konkubentom nie przysługuje prawo do noszenia wspólnego nazwiska, prawo do zaspokajania alimentacyjnych potrzeb związku, prawo do żądania, aby wynagrodzenie za pracę lub inne należności przysługujące jednemu z konkubentów, były wypłacane do rąk drugiego z nich, prawo do działania za konkubenta, który nie może z powodu przemijającej przeszkody, np. wyjazdu samodzielnie dokonywać czynności, w szczególności partner nie może bez pełnomocnictwa pobrać za niego wynagrodzenia za pracę, prawo ustawowego dziedziczenia po jednym z konkubentów, prawo do renty rodzinnej po zmarłym\n7 konkubencie a także prawo do wspólnego rozliczania się z podatku dochodowego od osób fizycznych. Jak kształtują się stosunki pomiędzy konkubentami a ich wspólnymi dziećmi? Jest naturalne, że podczas trwania konkubinatu, który zakłada współżycie płciowe partnerów, może dojść do narodzenia się wspólnych dzieci konkubentów. Dziecko zrodzone z konkubinatu ma status dziecka pozamałżeńskiego, nawet jeżeli po jego urodzeniu się konkubenci wstąpią w związek małżeński. Ma to znaczenie takie, iż ojcostwo takiego dziecka nie jest z góry określone. Jeżeli dziecko urodziłoby się w małżeństwie, przyjmuje się, iż ojcem dziecka jest mąż matki. W przypadku zaś konkubinatu, nie działa takie domniemanie, co sprowadza się do tego, iż bez dokonania dodatkowych czynności, w akcie urodzenia dziecka jako rodzic może być wpisana tylko matka. Pełne pochodzenie zostanie ustalone dopiero wówczas, gdy konkubent dokona czynności uznania dziecka lub jeżeli sąd w wydanym przez siebie orzeczeniu ustali ojcostwo konkubenta, który dobrowolnie nie chce uznać dziecka. Jeżeli konkubent dziecko uzna, władza rodzicielska nad dzieckiem będzie przysługiwała zarówno jemu, jak i konkubinie. Oczywiście w takiej sytuacji będą miały zastosowanie przepisy kodeksu rodzinnego dotyczące stosunków między rodzicami i dziećmi, ponieważ podstawą do ich zastosowania nie jest fakt zrodzenia się dziecka w małżeństwie, a uzyskanie przymiotu bycia rodzicem. W związku z tym, w momencie urodzenia się wspólnego dziecka, aktualizuje się obowiązek alimentacyjny konkubentów, czyli obowiązek łożenia na wychowanie i utrzymanie wspólnego dziecka. Jak kształtują się stosunki majątkowe między konkubentami i jak rozliczyć posiadany majątek? W trakcie trwania konkubinatu, w związku ze wspólnym zamieszkiwaniem oraz prowadzeniem wspólnego gospodarstwa domowego, między partnerami dochodzi do zawiązania stosunków majątkowych. Trzeba dobitnie podkreślić, iż w przypadku majątku konkubenckiego jest wykluczone stosowanie przepisów o wspólności ustawowej małżeńskiej. Wspólność taka może powstać jedynie wskutek zawarcia małżeństwa. W związku z tym, podczas trwania konkubinatu, stosunki majątkowe oparte są na istnieniu dwóch odrębnych majątków konkubentów. Każdy z konkubentów posiada własny, odrębny od drugiego majątek, w który wchodzą wszelkie przychody i korzyści jakie uzyskuje. W sytuacji, gdy jakiś przedmiot konkubenci nabyli wspólnie (co będzie się często zdarzało, gdyż prowadzą przecież wspólne gospodarstwo), będzie on należał do nich wspólnie na zasadzie współwłasności w częściach ułamkowych. Jeżeli konkubenci zgodnie nie porozumieją się co do podziału składników majątkowych nabytych w czasie trwania związku należy przeprowadzić postępowanie sądowe odnośnie zniesienia współwłasności przedmiotów nabytych wspólnie przez konkubentów, natomiast to, co nabył każdy z konkubentów samodzielnie z własnego majątku, będzie zawsze należało do niego. Przy zniesieniu współwłasności przyjmuje się, że udziały każdego z konkubentów w rzeczy wspólnej są równe, jednakże zainteresowany może wykazać, że jego udział w rzeczy jest większy. Jeżeli jeden z konkubentów poczynił nakłady na majątek drugiego z nich, może żądać zwrotu tych nakładów lub ich wartości na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu. Jakie prawa majątkowe przysługują konkubentowi w razie śmierci partnera? Przede wszystkim należy zauważyć, że w razie śmierci jednego z konkubentów drugiemu nie przysługuje prawo dziedziczenia po nim z ustawy (w sytuacji, gdy ten nie sporządził testamentu). Jednakże, gdy zmarł konkubent, który pozostawił po sobie spadkobierców ustawowych lub testamentowych (innych niż pozostały przy życiu konkubent), wówczas konieczne będzie przeprowadzenie postępowania mającego na celu ustalenie składników majątkowych uzyskanych w trakcie trwania konkubinatu, ponieważ połowa tego majątku na zasadzie współwłasności w częściach ułamkowych, stanowi własność pozostałego przy życiu konkubenta, a druga połowa wchodzi do spadku. Jeżeli pozostały przy życiu konkubent zamieszkiwał ze zmarłym do dnia jego śmierci, przysługuje mu prawo do dalszego korzystania z mieszkania i urządzenia domowego przez okres trzech miesięcy od śmierci partnera. Jak wynika z przedstawionych informacji życie w konkubinacie nie daje poczucia bezpieczeństwa jakie daje związek małżeński, zarówno dla partnerów jak i dla ich wspólnych dzieci, ani w czasie trwania związku, ani po jego zakończeniu. Dopóki instytucja konkubinatu nie zostanie przez ustawodawcę uregulowana, pomoc w rozwiązaniu problemów prawnych partnerom związku, który przestał istnieć bądź, w którym partnerzy nie potrafią się porozumieć, wymaga wiadomości szczególnych i przygotowania zawodowego. I to już zadanie dla prawnika. 7thidea.com Aurelia Koksztys-Łuć adwokat Adwokacka Spółka Partnerska Łuć Nachmann Nowakowski i Koksztys Jelenia Góra, Wrocław 5 Rozporządzenie na wypadek śmierci Elżbieta Nowak W ciągu swojego życia gromadzimy szereg rzeczy, które posiadają określoną wartość, nie tylko w sferze wartości materialnej, ale także sentymentalnej, pamiątkowej, historycznej, itp. Ustawodawca daje nam sposobność dokonania rozporządzenia tymi rzeczami na wypadek śmierci zgodnie z nasza wolą, a gwarantuje nam to umożliwiając sporządzenie testamentu zwykłego lub szczególnego. Kodeks cywilny dopuszcza trzy formy sporządzenia testamentu zwykłego. Spadkodawca może sporządzić testament w ten sposób, że napisze go w całości pismem ręcznym, podpisze i opatrzy datą ( testament holograficzny). Testament może być sporządzony w formie aktu notarialnego. Spadkodawca może sporządzić testament także w ten sposób, że w obecności dwóch świadków oświadczy swoją ostatnią wolę ustnie wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego ( testament alograficzny). Kodeks cywilny przewiduje także możliwość sporządzenia testamentu szczególnego w okolicznościach wskazanych w ustawie. Jeżeli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeżeli wskutek szczególnych okoliczności zachowanie zwykłej formy testamentu\n8 jest niemożliwe lub bardzo utrudnione, spadkodawca może oświadczyć ostatnią wolę ustnie przy jednoczesnej obecności co najmniej trzech świadków. Treść testamentu ustnego może być stwierdzona w ten sposób, że jeden ze świadków albo osoba trzecia spisze oświadczenie spadkodawcy przed upływem roku od jego złożenia, z podaniem miejsca i daty oświadczenia oraz miejsca i daty sporządzenia pisma, a pismo to podpiszą spadkodawca i dwaj świadkowie albo wszyscy świadkowie. W wypadku gdy treść testamentu ustnego nie została w powyższy sposób stwierdzona, można ją w ciągu sześciu miesięcy od dnia otwarcia spadku stwierdzić przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. Jeżeli przesłuchanie jednego ze świadków nie jest możliwe lub napotyka trudne do przezwyciężenia przeszkody, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków. Nadto istnieje jeszcze możliwość sporządzenia testamentu podróżnego lub wojskowego, jednak dotyczy to tylko okoliczności wyjątkowych, w formie szczegółowo opisanej w kodeksie cywilnym. Należy tylko zaznaczyć, że testament szczególny traci moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu. Najbardziej bezpieczną formą sporządzenia testamentu jest forma aktu notarialnego. Wówczas kiedy testament zostanie sporządzony przez notariusza spadkodawca może przekazać wypis z aktu notarialnego spadkobiercy lub spadkobiercom testamentowym, którzy po jego śmierci przeprowadzą postępowanie spadkowe na jego podstawie. W przypadku kiedy spadkodawca jest osobą obłożnie chorą, ale świadomą tego co czyni (posiada tzw. zdolność testowania), notariusz może przybyć do miejsca, w której ta osoba przebywa ( np. dom, szpital, hospicjum ) i na miejscu sporządzić ten testament. W przypadku zagubienia dokumentu wystarczy wiedza, w której kancelarii notarialnej został sporządzony testament. Zaznaczyć należy także, że sporządzić testament może tylko osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych. Testament taki można w każdym czasie odwołać. Można sporządzić także nowy testament. W przypadku spisania testamentu własnoręcznie zagubienie dokumentu czyni niemożliwym dziedziczenie na jego podstawie chociażby spadkodawca posiadał np. jego kserokopię. Wobec powyższego jeśli spadkodawca spisał testament własnoręcznie, a następnie ten dokument zaginął ( lub został zniszczony) to nie jest możliwe powoływanie się na jego istnienie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. Wówczas będzie zachodziło tzw. dziedziczenie ustawowe. Testament można odwołać przez sporządzenie nowego testamentu bądź w zamiarze odwołania zniszczy się go lub pozbawi cech, od których zależy jego ważność, bądź też dokona się w nim takich zmian, z których wynika wola jego odwołania. W przypadku gdy spadkodawca sporządził nowy testament, nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu. Testament powinien być tłumaczony w sposób zapewniający możliwie najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy. W przypadku gdy testament może być tłumaczony na kilka sposobów, należy przyjąć taką wykładnię, która pozwoli utrzymać rozrządzenie spadkodawcy w mocy i jednocześnie nadać temu rozsądną treść. Elżbieta Nowak adwokat Kancelaria adwokackaelżbieta Nowak, Koszalin 6 Co zrobić gdy okazuje się, że w spadku są długi? Bartosz Łuć Gdy opadają pierwsze emocje związane ze śmiercią osoby bliskiej rozpoczyna się żmudny okres porządkowania spraw po zmarłym. Często okazuje się, że sprawy na co dzień łatwe do załatwienia stają się wielkim problemem spadkobierców. Nierzadko wiąże się to z rozgoryczeniem, gdy w instytucja, urzędach, bankach spotykamy się z bezduszną informacją, że bez przedstawienia odpowiednich dokumentów nie da się załatwić spraw, które wcześniej były proste i oczywiste. Dowiadujemy się bowiem, że uzyskanie jakichkolwiek informacji o osobie nam najbliższej nie jest możliwe bez przedstawienia zaświadczenia o uzyskaniu praw do spadku. W aktualnym stanie prawnym takimi dokumentami są albo postanowienie sądowe o stwierdzeniu nabycia spadku, albo notarialne poświadczenie dziedziczenia. Uzyskanie tych dokumentów jest stosunkowo proste, gdyż ich sporządzenie wymaga jedynie zgromadzenia aktów stanu cywilnego uczestników postępowania spadkowego (aktów urodzenia spadkobierców wraz z aktami małżeństwa gdy doszło do zmiany nazwiska i aktu zgonu spadkodawcy), ewentualnie testamentu gdy został sporządzony, i złożenia stosownego wniosku do sądu lub wizyty u notariusza. Te czynności warto poprzedzić wizytą u profesjonalnego prawnika, który pomorze nam ustalić krąg spadkobierców i napisać wniosek, a w bardziej skomplikowanych sprawach będzie nas reprezentował w postępowaniu. W tych z pozoru prostych czynnościach czają się jednak pułapki, które mogą zaważyć na życiu naszym a nawet naszych krewnych. W tym artykule skupimy się na jednej z istotniejszych pułapek jaką jest możliwość odziedziczenia długów. Często zapomina się, że w skład spadku oprócz aktywów wchodzą także pasywa. Zgodnie z art. 922 kodeksu cywilnego na spadkobierców przechodzą nie tylko prawa ale i obowiązki majątkowe zmarłego. Aby do tego nie doszło, spadkobiercy powinni złożyć odpowiednie oświadczenie o odrzuceniu spadku. Mają taką możliwość w ciągu 6 miesięcy od dnia w którym dowiedzieli się o tym, że są powołani do dziedziczenia. Po bezskutecznym upływie tego terminu prawo zakłada, że odziedziczyli spadek w całości, a zatem wraz z długami. Dlatego w sytuacjach oczywistych, gdy wiemy, że jesteśmy potencjalnymi spadkobiercami, najważniejszą rzeczą jest ustalenie w okresie 6 miesięcy od śmierci spadkodawcy, czy składając oświadczenie o przyjęciu spadku lub zwlekając ze złożeniem takiego oświadczenia, nie odziedziczymy problemów jakie niesie za sobą dziedziczenie długów. Gdy mamy pewność, że spadek jest wolny od obciążeń, możemy złożyć oświadczenie o przyjęciu spadku wprost, co oznacza, że dziedziczymy spadek w taki sposób, że na nas przechodzą wszelkie prawa i obowiązki majątkowe spadkodawcy. Może się jednak okazać, że w spadku są zarówno aktywa jak i bliżej nieokreślone pasywa, mamy jednak pewność, że przyjęcie tych pasywów, w praktyce konieczność spłacenia długów, w kontekście całego odziedziczonego spadku będzie dla nas stosunkowo korzystna. Wówczas możemy, wciąż w tym sześciomiesięcznym okresie, złożyć oświadczenie, że przyjmujemy spadek z dobrodziejstwem inwentarza co oznacza, że będziemy odpowiadali za długi\n9 spadkowe tylko do wysokości odziedziczonych aktywów. To rozwiązanie niesie za sobą konieczność późniejszego spisania majątku spadkowego, czym zajmuje się komornik, i ustalenia jego wartości. Należy jednak pamiętać, że nasza odpowiedzialność nie polega na tym, że wierzyciele mogą się wyłącznie zaspokoić z odziedziczonego majątku. Wierzyciel może się zaspokoić z naszego majątku ale tylko do wysokości równowartości odziedziczonego spadku. Jeśli zatem odziedziczymy mieszkanie o wartości 300 tys. zł, a długi wyniosą 250 tys., to wierzyciel spadkodawcy może żądać zapłaty bezpośrednio od nas i wcale nie musi być zainteresowany przejęciem mieszkania. W przypadku w którym wiemy, że wartość długów spadkodawcy w razie ich odziedziczenia stanowić będzie dla nas poważny problem, powinniśmy zdecydować się na odrzucenie spadku. Sama czynność odrzucenia nie jest skomplikowana, o ile zostaje dokonana w okresie sześciu miesięcy od dowiedzenia się o tytule do dziedziczenia. Z chwilą złożenia skutecznego oświadczenia prawo traktuje nas tak, jakbyśmy nie dożyli otwarcia spadku, a zatem w nasze miejsce wstępują z mocy prawa nasi spadkobiercy. Czyli osobiście pozbywając się problemu, zrzucamy go na naszych najbliższych. Wówczas należy dopilnować, by i te osoby złożyły odpowiednie oświadczenie, a w konsekwencji doprowadzamy do sytuacji w której długi dziedziczy państwo. Wskazane wyżej sytuacje komplikują się, gdy działając pod wpływem błędu lub niewiedzy doprowadzamy do odziedziczenia długów. Przecież w dzisiejszych skomplikowanych warunkach gospodarczych może się okazać, że nie wiedzieliśmy o wszystkich długach spadkodawcy, albo okazuje się, że są one znacznie wyższe niż wynikało pierwotnie. Może dotyczyć to zobowiązań podatkowych oraz wobec ZUS, których okres przedawnienia jest bardzo długi, które ujawniają się w wyniku ponownego sprawdzania przez poborców skarbowych możliwości ich wyegzekwowania. Często zdarza się, że pojawiają się firmy windykacyjne skupujące stare ale nieprzedawnione długi od banków i instytucji finansowych. Często w czasie kryzysu przypominają sobie o nas dostawcy telewizji, ubezpieczeń itp. drobnych długów, które przez lata narastają. Życie przynosi wiele przykładów. Nasza sytuacja nie jest jednak beznadziejna, o ile będziemy działali niezwłocznie. Przepisy dają nam możliwość uchylenia się od skutków złożenia niewłaściwego oświadczenia lub od Prawidłowa reprezentacja przedsiębiorców Leszek Paterek 7thidea.com skutków upływu terminu do złożenia oświadczenia. Wymaga to jednak bardzo dokładnego przeanalizowania sytuacji w której się znaleźliśmy i złożenia w sądzie odpowiedniego wniosku, który da nam możliwość uchronienia się od skutków swojego zaniedbania. Sprawy takie są tym bardziej skomplikowane, gdy po drugiej stronie mamy zdeterminowanego przeciwnika który za wszelką cenę chce odzyskać swoje pieniądze. Prawo daje mu możliwość uczestniczenia w postępowaniu w charakterze strony i kwestionowania naszych zapewnień i oświadczeń. Są to sprawy, których nie da się przeprowadzić bez profesjonalnego prawnika z doświadczeniem. Dopilnuje on by wniosek został złożony w odpowiednim terminie, do odpowiedniego sądu i z odpowiednim uzasadnieniem. Niekiedy jedno słowo za dużo powoduje nieodwracalne konsekwencje, gdy mamy do czynienia na przykład z ustawowymi, nieprzywracalnymi terminami na wykonanie określonych czynności, liczonymi od momentu dowiedzenia się o problemie. Kolejnymi problemami może być ujawnienie się innych, nie znanych wcześniej spadkobierców posługujących się testamentem spadkodawcy, pojawienie się nieznanego nam wcześniej rodzeństwa z innych związków czy żądania finansowe z tytułu zachowku. W każdej z tych sytuacji może okazać się, że nasze szczęście w nieszczęściu czyli odziedziczenie spadku, będzie jedynie źródłem kłopotów. Można ich uniknąć, albo ograniczyć ich skalę, gdy będziemy mieć odpowiednią wiedzę co do konsekwencji jakie wiążą się z dziedziczeniem. Dlatego w sytuacji w której życie postawi nas przed tego typu problemami, postarajmy się skorzystać z pomocy dobrego prawnika. Bartosz Łuć, adwokat Prezes Zarządu Stowarzyszenia Prawników Iuris Link Adwokacka Spółka Partnerska Łuć Nachmann Nowakowski i Koksztys Wrocław, Jelenia Góra 7 Analizując kwestię prawidłowej reprezentacji przedsiębiorców, w pierwszej kolejności należy wskazać na brak jednolitej definicji przedsiębiorcy. W polskim ustawodawstwie funkcjonuje szereg definicji, jednakże ich zakresy nie pokrywają się ze sobą. Z jednej strony można by posądzić legislatora o brak konsekwencji, a także o wprowadzanie zbędnych dyferencji, z drugiej strony taki zabieg wydaje się rozsądny, biorąc pod uwagę różnorodność gałęzi prawa, które taką definicję zawierają. Trudno byłoby stworzyć kompleksową definicję na potrzeby całego systemu prawa. W niniejszym artykule autor posługuje się definicją przedsiębiorcy umieszczoną w Kodeksie cywilnym, który stanowi, iż przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna niebędąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną, prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową (art. 431 k.c.). Osoby fizyczne mogą być przedsiębiorcami, o ile wykonywana przez nich działalność ma charakter gospodarczy lub zarobkowy. Formą aktywności takiej osoby fizycznej może być prowadzenie działalności gospodarczej zgodnie z przepisami ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. De facto, taka osoba samodzielnie reprezentuje swoje interesy, posługując się w tym celu między innymi firmą. Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego, firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko (element obligatoryjny), a dodatkowo mogą się w niej znaleźć oznaczenia dotyczące rodzaju prowadzonej działalności, miejsca jej prowadzenia, a także inne elementy fakultatywne. Wymaga się ponadto, aby firma była sformułowana w taki sposób, ażeby możliwe było odróżnienie jej od firm innych przedsiębiorców działających na tym samym rynku. Ze względu na potrzeby związane z ochroną konsumentów, wymaga się także, aby firma przedsiębiorcy nie wprowadzała w błąd. Jak zostało wyżej wskazane, osoby fizyczne będące przedsiębiorcami samodzielnie dokonują wszystkich czynności związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Możliwe jest jednak reprezentowanie takiej osoby przez inny podmiot. O ile dopuszczalność udzielenia pełnomocnictwa do dokonywania czynności prawnych nie budzi wątpliwości, o tyle w doktrynie pojawiają się spory co do możliwości posłużenia się prokurą przez osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Wątpliwości widoczne są na tle sformułowania użytego w art k.c., które stanowi, iż\n10 8 prokura jest pełnomocnictwem udzielonym przez przedsiębiorcę podlegającego obowiązkowi wpisu do rejestru przedsiębiorców [ ] A zatem pojawia się pytanie o zakres takiego sformułowania - czy ma ono być ujmowane wąsko i obejmować wyłącznie Rejestr Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego? Czy może należy nim objąć również Centralną Ewidencję i Informację o Działalności Gospodarczej, do której wpisywane są osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą? Moim zdaniem, nie ma żadnego uzasadnienia, aby rejestr przedsiębiorców definiować szeroko i obejmować nim również CEIDG. Jeżeli prawodawca posłużyłby się sformułowaniem właściwy rejestr, które funkcjonuje w naszym Kodeksie cywilnym, w innych przepisach (np. art k.c.), wtedy to zagadnienie prawne nie budziłoby wątpliwości. W aktualnym stanie prawnym należy przyjąć zatem, iż osoba fizyczna prowadząca działalność gospodarczą nie ma możliwości ustanowienia prokury. Jak wyżej wskazano, przedsiębiorcami są również osoby prawne oraz ułomne osoby prawne. Na potrzeby niniejszego artykułu swoje rozważania ograniczę wyłącznie do spółek prawa handlowego, wśród których możemy wyróżnić spółki osobowe, będące ułomnymi osobami prawnymi (spółka jawna, spółka partnerska, spółka komandytowa a także spółka komandytowo-akcyjna) oraz spółki kapitałowe, posiadające osobowość prawną (spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna). W przypadku spółek osobowych, prowadzenie spraw spółki oraz jej reprezentacja jest powierzana samym wspólnikom. Zasadą jest, iż każdy wspólnik ma prawo reprezentowania spółki, chyba że umowa stanowi inaczej. Natomiast zakres reprezentacji obejmuje wszystkie czynności sądowe i pozasądowe spółki. W konsekwencji, jeżeli wspólnik nie został pozbawiony lub ograniczony w prawie do reprezentacji, przysługuje mu uprawnienie do dokonywania wszelkich czynności mieszczących się w powyższym zakresie. Istotne jest jednak, że prawa reprezentacji nie można wyłączyć ze skutkiem wobec osób trzecich. Oznacza to, iż w razie przekroczenia zakresu reprezentacji przez wspólnika czynność pozostaje ważna i skuteczna. Jednak w takiej sytuacji może powstać odpowiedzialność odszkodowawcza tegoż wspólnika względem spółki i pozostałych wspólników. Zgodnie z przepisami Kodeksu spółek handlowych każdy wspólnik może reprezentować spółkę samodzielnie, aczkolwiek jest to przepis dyspozytywny, co oznacza, iż umowa spółki może przewidywać reprezentację łączną kilku wspólników. Jak już wskazano, istnieje możliwość pozbawienia wspólnika prawa do reprezentacji w umowie spółki, natomiast wbrew jego woli taka sytuacja może mieć miejsce wyłącznie na podstawie orzeczenia sądu po zaistnieniu ważnych przyczyn. Wreszcie należy wskazać, iż spółki osobowe mogą być reprezentowane zarówno przez pełnomocników, jak i prokurentów. Na marginesie należy dodać, iż w spółce partnerskiej istnieje możliwość powołania zarządu, który jest organem uprawnionym do reprezentacji, charakterystycznym dla spółek kapitałowych. W przypadku spółek kapitałowych prawo przewiduje powołanie wyspecjalizowanych organów uprawnionych do reprezentacji tych podmiotów. Oczywiście należy mieć na uwadze fakt, iż jest to wyłącznie pewnego rodzaju skrót myślowy, bowiem tak naprawdę w skład organu wchodzą zawsze osoby fizyczne będące jego piastunami. Organem, który prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę, w zakresie niezastrzeżonym do kompetencji walnego zgromadzenia lub zgromadzenia wspólników, jest zarząd spółki. Przy zarządzie jednoosobowym członek zarządu zawsze ma prawo samodzielnie reprezentować spółkę, bez względu na istniejący zapis w Krajowym Rejestrze Sądowym co do sposobu reprezentacji. Natomiast przy zarządzie wieloosobowym istnieje możliwość ustanowienia reprezentacji łącznej (np. dwóch członków zarządu lub członek zarządu łącznie z prokurentem). Tak ukształtowany sposób reprezentacji wskazany w umowie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością bądź w statucie spółki akcyjnej obowiązuje od daty dokonania wpisu w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. Podobnie jak w spółkach osobowych, zakres reprezentacji obejmuje wszystkie czynności sądowe i pozasądowe spółki. Nie może on także zostać ograniczony ze skutkiem wobec osób trzecich. Zarówno w przypadku spółek osobowych, jak i spółek kapitałowych osoby uprawnione do reprezentacji muszą zostać wpisane do Krajowego Rejestru Sądowego. Mowa tutaj o wspólnikach spółek osobowych, osobach wchodzących w skład organów spółek kapitałowych, a także o pełnomocnikach i prokurentach. Oczywiście należy pamiętać, iż w przeciwieństwie do sposobu reprezentacji wskazywanego w umowie spółki z o.o. bądź statucie spółki akcyjnej wpis do KRS osób uprawnionych do reprezentacji spółek handlowych ma znaczenie deklaratoryjne, tj. decydujące znaczenie ma data uchwały o powołaniu danej osoby w skład organu (od tej daty a nie od daty wpisu w KRS wspólnik bądź członek zarządu może pełnić swoją funkcję). Pewne wątpliwości natury praktycznej budzi kwestia dopuszczalności sanowania (uzdrowienia) czynności dokonywanych przez rzekomego pełnomocnika (falsus procurator). Jeżeli mocodawcą jest osoba fizyczna, to możliwość konwalidowania czynności dokonanej bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu nie budzi wątpliwości. Wskazuje na to wyraźnie art k.c. Pewne wątpliwości pojawiały się na gruncie przepisów dotyczących osób wchodzących w skład organów osób prawnych. Jednakże Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził, iż czynność prawna dokonana przez jednego tylko członka zarządu osoby prawnej nie podlega sanacji na podstawie art KC, jeżeli działanie tej osoby prawnej wymagało zachowania reguł reprezentacji łącznej (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2002 r., sygn. II CSK 744/11). Należy również poruszyć pewne zagadnienie natury praktycznej. Mianowicie reprezentację przedsiębiorców przez umocowanych pracowników w lokalach i oddziałach. Kwestia te jest regulowana przez art. 97 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa przeznaczonym do obsługiwania publiczności (np. bank) poczytuje się w razie wątpliwości za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Ustawodawca miał na celu ochronę klientów, którzy mają prawo domniemywać, iż osoba taka jest umocowana do dokonywania czynności w imieniu i na rzecz przedsiębiorcy. Na końcu trzeba zwrócić uwagę na reprezentację przedsiębiorców zagranicznych, którzy są uprawnieni do tworzenia oddziałów i przedstawicielstw na terytorium Polski. Takie podmioty są zobowiązane do ustanowienia osób upoważnionych w oddziale do reprezentacji przedsiębiorcy zagranicznego (art. 87 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej). Reasumując, polski ustawodawca, regulując kwestię reprezentacji przedsiębiorców, przywiązuje dużą wagę do ochrony klientów, którzy dokonując czynności prawnych, pozostają w dobrej wierze. Sytuacja jest klarowna, jeżeli przedsiębiorca działa we własnym imieniu. Problem pojawia się, gdy posługuje się on innymi osobami lub działa poprzez swoje organy. W takich sytuacjach wymagane jest bowiem odpowiednie umocowanie do reprezentowania przedsiębiorcy. Zakres tego umocowanie powinien być z kolei ściśle określony. W przypadku organów osób prawnych umocowanie do działania spółki kapitałowej (spółka z o.o. i spółka akcyjna) poprzez jej organy wynika wprost z przepisów Kodeksu cywilnego i Kodeksu spółek handlowych. W przypadku osób działających jako pełnomocnicy przedsiębiorców zakres pełnomocnictwa powinien być dokładnie określony w pełnomocnictwie aby wykluczyć możliwość wątpliwości do prawidłowej reprezentacji i ważności czynności prawnych. Leszek Paterek radca prawny Kancelaria Adwokaci i Radcowie Prawni Spółka Komandytowa Izabella Żyglicka i Wspólnicy Katowice, Warszawa\n11 Odpowiedzialność członków zarządu spółek kapitałowych Anna Hoffmann Ze względu na zauważalny wzrost bezskutecznych egzekucji prowadzonych przeciwko spółkom kapitałowym, wierzyciele coraz częściej dochodzą zaspokojenia swoich roszczeń z majątku prywatnego członków zarządu. Pomimo tego, iż to na spółce spoczywa odpowiedzialność za nieregulowanie zobowiązań, członkowie zarządu mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności w przypadku gdy egzekucja z majątku spółki okaże się bezskuteczna. Oznacza to, że członkowie zarządu odpowiadają swoim majątkiem prywatnym za zobowiązania spółki. Oprócz odpowiedzialności wynikającej z Kodeksu spółek handlowych (k.s.h.), członkowie zarządu ponoszą również odpowiedzialność cywilną, karną, a także odpowiedzialność wynikającą z przepisów Ordynacji podatkowej oraz Ustawy: prawo upadłościowe i naprawcze. Bezskuteczność egzekucji w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością Zgodnie z art. 299 k.s.h., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Aby możliwe było pociągnięcie członków zarządu spółki do odpowiedzialności wynikającej z k.s.h. wierzycielowi musi przysługiwać skuteczne roszczenie względem spółki. Co więcej, należy wykazać bezskuteczność egzekucji w stosunku do całego majątku spółki, a nie jego części. Ponadto zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 16 września 1999 r. (III CZP 10/99, Lex Omega) wystarczy, że wierzyciel będzie dysponować tytułem egzekucyjnym, a nie tytułem wykonawczym. Bezskuteczność egzekucji wierzyciel może dowodzić również innymi środkami, a nie jedynie poprzez uprzednie prowadzenie bezskutecznej egzekucji. W przypadku braku majątku spółki można udowodnić niecelowość wszczynania egzekucji wskazując za dowód: wykaz majątku spółki bądź bilans i księgi handlowe, jeżeli z dokumentów tych wynika w sposób ewidentny, że majątek spółki nie wystarcza na pokrycie określonych wierzytelności; dowód w postaci postanowienia sądu oddalającego wniosek o ogłoszenie upadłości ze względu na to, że majątek dłużnika oczywiście nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania, bądź z uwagi na okoliczność, że przedmioty majątkowe wchodzące w skład majątku dłużnika są obciążone zastawem, zastawem rejestrowym lub hipoteką, a pozostały jego majątek oczywiście nie wystarcza nawet na zaspokojenie kosztów postępowania; dowód w postaci postanowienia komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu bezskuteczności egzekucji (wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z 5 października 1994 r. I Acr 470/94; wyrok Sądu Najwyższego z 9 maja 2008 r. II CSK 264/07, Lex Omega). Uwolnienie się od odpowiedzialności istotne jest jego otwarcie, nie wystarczy bowiem samo złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu. niezgłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nie nastąpiło z winy członka zarządu. Wystąpienie tej przesłanki, w odróżnieniu od poprzedniej, uwalnia od odpowiedzialności tylko tego członka zarządu, któremu winy nie można przypisać. pomimo niezgłoszenia upadłości oraz niewszczęcia postępowania układowego wierzyciel nie poniósł szkody. Natomiast gdy zostanie wykazane, iż w postępowaniu upadłościowym wierzyciel zostałby zaspokojony chociażby w części, to za pozostałą część tej należności członek zarządu będzie ponosił pełną odpowiedzialność. Brak wystąpienia szkody po stronie wierzyciela zwalnia od odpowiedzialności wszystkich członków zarządu. Wystąpienie powyższych przesłanek dotyczy zarówno postępowania upadłościowego obejmującego likwidację majątku dłużnika, jak i prowadzonego z możliwością zawarcia układu członka zarządu od odpowiedzialności zwolni zatem złożenie we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości w którymkolwiek z tych trybów. Warto mieć na uwadze, iż art k.s.h. nie uwzględnia instytucji postępowania naprawczego. Bezskuteczność egzekucji w spółce akcyjnej W przepisach k.s.h., odnośnie odpowiedzialności członków zarządu spółki akcyjnej nie ma analogicznego przepisu, jak dotyczący spółki z ograniczoną odpowiedzialnością art. 299 k.s.h. Z kolei art. 483 k.s.h. wskazuje, iż członek zarządu, rady nadzorczej oraz likwidator odpowiada wobec spółki za szkodę wyrządzoną działaniem lub zaniechaniem sprzecznym z prawem lub postanowieniami statutu spółki, chyba że nie ponosi winy. Zgodnie z powyższym przepisem uprawnioną do dochodzenia swoich roszczeń jest spółka. Ponadto za szkodę wyrządzoną przez jednego z członków zarządu może również odpowiadać inny z członków zarządu, ponieważ każdy z członków organów spółki powinien m.in. przeciwdziałać niekorzystnym dla spółki decyzjom. Co więcej, jeżeli szkodę wyrządziło kilku członków zarządu wspólnie, odpowiadają oni solidarnie (art. 485 k.s.h.). Osoby, do których stosuje się art. 483 k.s.h., są zwolnione z odpowiedzialności w przypadku uzyskania absolutorium z wykonywania obowiązków. Zwolnienie dotyczy działań i zaniechań dokonanych tylko w roku, za który otrzymali pokwitowanie. Należy jednak wskazać, że odpowiedzialność członków zarządu jest solidarna. Tym samym spółka może wystąpić z roszczeniem wobec członka zarządu, który otrzymał absolutorium, jako dłużnika solidarnego z członkiem zarządu, który tego pokwitowania nie otrzymał (R. Czerniawski Kodeks spółek handlowych. Przepisy o spółce akcyjnej. Komentarz, ABC 2004, Lex Omega, komentarz do art. 483 k.s.h.). 9 Członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania spółki, jeżeli wykaże ziszczenie się przynajmniej jednej z trzech przewidzianych w art k.s.h. przesłanek: we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie układowe. W tym przypadku bez znaczenia pozostaje, który z członków zarządu złożył wniosek o ogłoszenie upadłości spółki. Odnośnie postępowania układowego Pozew akcjonariusza o naprawienie szkody Jeżeli spółka akcyjna nie wytoczy powództwa o naprawienie wyrządzonej jej szkody w terminie roku od dnia ujawnienia czynu wyrządzającego szkodę, każdy akcjonariusz lub osoba, której służy inny tytuł uczestnictwa w zyskach lub podziale majątku, może wnieść pozew o naprawienie szkody wyrządzonej spółce (art. 486\n12 10 1 k.s.h.). Warto podkreślić, iż przez dzień ujawnienia szkody należy rozumieć datę powzięcia o niej wiadomości przez spółkę. Ponadto uprawniony wytacza powództwo we własnym imieniu, na rzecz spółki. Spółka może przystąpić do postępowania po stronie powoda. Zgodnie z art. 488 k.s.h. roszczenie o naprawienie szkody przedawnia się z upływem trzech lat od dnia, w którym spółka dowiedziała się o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Jednakże w każdym przypadku roszczenie przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wyrządzające szkodę. Actio pro socio nie leży w bezpośrednim interesie akcjonariusza, ponieważ w przypadku wygranej to nie on otrzyma odszkodowanie, lecz spółka. Co więcej, sąd może nakazać złożenie kaucji zabezpieczającej, a w przypadku jej niełożenia odrzuci pozew. Mając na uwadze powyższe procesy wytaczane w ramach actio pro socio są więc rzadkością, o czym świadczy również brak orzecznictwa Sądu Najwyższego w tym zakresie. Odpowiedzialność na zasadach ogólnych Art. 300 k.s.h., dotyczący spółki z ograniczoną odpowiedzialnością stanowi, iż przepisy art nie naruszają praw wspólników oraz osób trzecich do dochodzenia naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Odnośnie spółki akcyjnej, zgodnie z art k.s.h. przepisy art nie naruszają praw akcjonariuszy oraz innych osób do dochodzenia naprawienia szkody na zasadach ogólnych. Powyższe artykuły stanowią jednoznaczne odesłanie do określonych w Kodeksie (k.c.) cywilnym zasad odpowiedzialności deliktowej (art. 415 i następne k.c.), oraz kontraktowej (art. 471 i następne k.c.). W powyższym przypadku powództwo wytacza się przeciwko konkretnym członkom zarządu. Uprawnienie do dochodzenia odszkodowania na podstawie przepisów k.c. mają również wierzyciele spółki. Odpowiedzialność z przepisów prawo upadłościowe i naprawcze Członkowie zarządu ponoszą również odpowiedzialność za niezgłoszenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Ustawy prawo upadłościowe i naprawcze, dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie dwóch tygodni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości. Z kolei art. 21 ust. 3 wskazuje, iż członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność za szkodę wyrządzoną wskutek nie złożenia wniosku w terminie. Odszkodowania na podstawie powyższego artykułu może żądać zarówno wierzyciel jak i każda inna osoba (w tym również sam dłużnik), która poniosła przez to szkodę (S. Gurgul Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Wyd. 8, Warszawa 2011). Odpowiedzialność karna Członkowie zarządu powinni mieć na uwadze, że za niezgłoszenie w odpowiednim terminie wniosku o upadłość spółki handlowej, pomimo powstania warunków uzasadniających według przepisów upadłość spółki, mogą zgodnie z art. 586 k.s.h. podlegać grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Co więcej, członkowie zarządu ponoszą odpowiedzialność wynikającą z Ustawy prawo upadłościowe i naprawcze. Zgodnie z art. 371 tej ustawy sąd może orzec pozbawienie na okres od trzech do dziesięciu lat prawa prowadzenia działalności gospodarczej na własny rachunek oraz pełnienia funkcji członka rady nadzorczej, reprezentanta lub pełnomocnika w spółce handlowej, przedsiębiorstwie państwowym, spółdzielni, fundacji lub stowarzyszeniu osoby, która ze swej winy będąc do tego zobowiązana z mocy ustawy, nie złożyła w terminie dwóch tygodni od dnia powstania podstawy do ogłoszenia upadłości wniosku o ogłoszenie upadłości. Zakaz wynikający z art. 371 nie obejmuje członkostwa w spółkach kapitałowych, posiadanie bowiem udziałów lub akcji w spółkach kapitałowych nie jest prowadzeniem działalności na własny rachunek (S. Gurgul Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz, Wyd. 8, Warszawa 2011). Członkowie zarządu spółek kapitałowych podlegają również odpowiedzialności karnej. Zgodnie z art. 300 Kodeksu karnego (k.k.) członek zarządu odpowiada za udaremnianie lub uszczuplanie zaspokojenia swojego wierzyciela poprzez usuwanie, ukrywanie, zbywanie, niszczenie, rzeczywiste lub pozorne obciążanie albo uszkadzanie składników swojego majątku. W takim przypadku członkowie zarządu podlegają karze pozbawienia wolności do lat trzech. Ponadto członek zarządu podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do lat dwóch za lekkomyślne doprowadzanie do swojej upadłości lub niewypłacalności. Takiej samej karze podlegać będą członkowie zarządu, którzy w razie grożącej niewypłacalności lub upadłości spółki, nie mogąc zaspokoić wszystkich wierzycieli, spłacają lub zabezpieczają tylko niektórych z nich, działając na szkodę pozostałych (art. 302 k.k.). Odpowiedzialność na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej Członkowie zarządu, w razie gdy egzekucja wobec spółki w całości lub części okaże się bezskuteczna, odpowiadają na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej za zaległości podatkowe spółki. Odpowiedzialność członków zarządu na podstawie wskazanego powyżej artykułu jest solidarna, jednakże poszczególni członkowie zarządu mogą się od niej uwolnić w razie spełnienia jednej z przesłanek: wykazania, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe); wykazania, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; wskazania mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Dla orzeczenia odpowiedzialności członka zarządu spółki organ podatkowy jest obowiązany wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków członka zarządu oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce, ciężar wykazania którejkolwiek okoliczności uwalniającej od odpowiedzialności spoczywa bowiem na członku zarządu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z r., SA/Bd_85/03, POP 2003/4/93/ ). Ponadto dochodzenie od członków zarządu odpowiedzialności przewidzianej w art. 116 Ordynacji podatkowej jest niedopuszczalne bez przeprowadzenia egzekucji zakończonej niezaspokojeniem wierzyciela. Podsumowując należy wskazać, że członkowie zarządu ze względu za posiadanie w spółkach kapitałowych szerokich kompetencji muszą liczyć się z tym, że mogą zostać pociągnięci do odpowiedzialności w przypadku gdy wierzyciel nie będzie mógł skutecznie zaspokoić swoich roszczeń z majątku spółki. Każdy z członków zarządu ponosi nie tylko odpowiedzialność cywilną, lecz również karną i podatkową. Ponadto członkowie zarządu odpowiadają za niezłożenie w terminie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. Pełniąc zatem funkcję członka zarządu w spółce kapitałowej należy mieć na uwadze, że wszelkie decyzje powodujące brak możliwości zaspokojenia się wierzyciela z majątku spółki, mogą spowodować powstanie osobistej odpowiedzialności członka zarządu, czego skutkiem będzie obowiązek spłaty zobowiązań wobec wierzyciela. Anna Hoffmann aplikant radcowski Kancelaria CSW Więckowska i Partnerzy Radcy Prawni Poznań\n13 Niedokończona likwidacja spółki z o.o. Piotr Nachmann Ogólne regulacje postępowania likwidacyjnego spółki z o.o. zakładają, iż w jego trakcie należy zakończyć interesy bieżące spółki, ściągnąć wierzytelności, wypełnić zobowiązania i upłynnić majątek spółki, który następnie podlega podziałowi pomiędzy wspólników. Po dokonaniu wskazanych czynności likwidatorzy składają do sądu rejestrowego wniosek o wykreślenie spółki z rejestru przedsiębiorców. Warto podkreślić, że z chwilą wykreślenia z tego rejestru spółka z o.o., której mienie zostało w całości upłynnione w procesie likwidacji, traci podmiotowość prawną. Wraz z wykreśleniem spółki z rejestru wygasają także wszelkie jej dotychczasowe zobowiązania. I mimo, że jest to modelowy i wydaje się, stosunkowo prosty sposób postępowania, to w praktyce zdarzają się jednak także dość szczególne przypadki. Jedną z dość szczególnych jest sytuacja, w której po zakończeniu procesu likwidacji spółki oraz po jej wykreśleniu z rejestru ujawnią się aktywa należące do majątku zlikwidowanej spółki, np. okaże się, że likwidacją nie objęto całego majątku spółki, ponieważ w jednej z ksiąg wieczystych spółka wciąż widnieje jako właściciel nieruchomości. Pojawia się wówczas pytanie: co wtedy?... kto jest podmiotem uprawnionym do tego majątku? oraz... w jaki sposób ten majątek rozdysponować? Można by próbować poszukiwać, odwołując się do literatury przedmiotu, różnych sposobów wyjścia z tej sytuacji. Jednak, dość praktycznym rozwiązaniem, choć może niedoskonałym pod względem teoretycznym (i z tego powodu też krytykowanym przez przedstawicieli nauki) jest rozwiązanie proponowane przez Sąd Najwyższy w jednej z uchwał sformułowanej na tle podobnego stanu faktycznego. Otóż, w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 24 stycznia 2007r., sygn. akt III CZP 143/06 stwierdzono, ze jeżeli po wykreśleniu z rejestru spółki z ograniczoną odpowiedzialnością okaże się, że pozostała po niej część majątku nieobjęta likwidacją, dopuszczalne jest ustanowienie likwidatora w celu dokończenia likwidacji. (OSNC 2007/11/166, OSP 2008/7-8/74, Biuletyn Sądu Najwyższego 2007/1/13, Monitor Prawniczy 2008/11/589). Wskazana sytuacja z pewnością jest nietypowa, skoro po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego i wykreśleniu z rejestru przedsiębiorców spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, pozostała po niej nierozdysponowana część majątku (nieruchomość), wpisana w księdze wieczystej jako własność tej spółki, a więc należąca de facto do nieistniejącej osoby prawnej. W uzasadnieniu powołanej uchwały Sąd Najwyższy nie podzielił stanowiska Sądu Najwyższego, wyrażonego w orzeczeniu z dnia 26 maja 1936 r., C II 331/36 (Zb.Urz. 1937, nr 1, poz. 39), że majątek spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, ujawniony dopiero po zakończeniu postępowania likwidacyjnego i po wykreśleniu spółki z rejestru handlowego, a nieobjęty likwidacją, należy do wspólników, gdyż zdaniem Sądu nie ma ono oparcia w ustawie. Zauważa się, że kodeks spółek handlowych (podobnie jak wcześniej kodeks handlowy) nie przewiduje przejścia ex lege w takiej sytuacji wprost majątku spółki na rzecz jej wspólników. Tym bardziej zdaniem Sądu Najwyższego nie jest tu możliwe przejście pochodne. Argumentuje się, że przyjęcie poglądu, iż nieobjęty postępowaniem likwidacyjnym majątek, przechodzi bezpośrednio na byłych wspólników mogłoby prowadzić do nadużyć przez umyślne zatajanie w tym postępowaniu majątku i działanie w ten sposób na szkodę wierzycieli. Zdaniem Sądu Najwyższego, nieobjęcie części majątku spółki postępowaniem likwidacyjnym oznacza, że formalne jego zakończenie było przedwczesne i wymaga kontynuacji przez ponowne powołanie likwidatora. Podstawę prawną dla takiej decyzji sądu rejestrowego jest stosowany w drodze analogii art. 170 ksh, przewidujący możliwość wszczęcia postępowania wobec spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w organizacji. Skoro bowiem ustawa dopuszcza prowadzenie postępowania likwidacyjnego wobec takiej spółki w organizacji, a więc wobec tworu prawnego, który nie zdołał uzyskać osobowości prawnej, to możliwe jest również wszczęcie takiego postępowania w celu dokończenia likwidacji majątku spółki uprzednio zarejestrowanej, pozostałego po formalnie zakończonym postępowaniu likwidacyjnym i wykreśleniu jej z rejestru, mimo że w trakcie likwidacji pominięto część majątku tej spółki. I mimo, iż zdaniem krytyków takiego rozwiązania, likwidator powołany po wykreśleniu spółki z rejestru działałby jako organ nieistniejącego podmiotu, co rodzi poważne wątpliwości, to wydaje się, że skorzystanie z rozwiązania podsuniętego przez Sąd Najwyższy jest najbardziej pragmatyczne. Tym bardziej, że tak naprawdę bez niego, realnym problemem mogłoby pozostawać uregulowanie kwestii wpisów prawa własności w księgach wieczystych. Zasady likwidacji danej osoby prawnej polegające na rozdysponowaniu majątkiem tej osoby prawnej w czasie trwania jej likwidacji, w drodze czynności prawnych, same w sobie nie pozwalają bowiem na rozstrzygnięcie statusu prawnego majątku należącego do zlikwidowanej osoby prawnej, a nieobjętego postępowaniem likwidacyjnym. Rodziłyby się zatem z pewnością w praktyce wątpliwości o to, do kogo należy majątek pozostały po zlikwidowanej spółce. Można by przyjmować, że majątek pozostały po zlikwidowanej spółce należy wciąż do spółki, której wykreślenie z rejestru okazało się przedwczesne. Można też by założyć, że wraz z utratą podmiotowości prawnej przez spółkę (wskutek jej wykreślenia z rejestru) majątek należący do zlikwidowanej spółki staje się majątkiem niczyim. Polskie prawo nie zna jednak pojęcia nieruchomości niczyjej. Można też by bronić poglądu, że wobec utraty przez spółkę podmiotowości prawnej, jak i braku możliwości uznania majątku zlikwidowanej spółki za majątek niczyj, należałoby wskazać sukcesora majątku zlikwidowanej spółki. Wydawać by się mogło, że sukcesorem takim mogliby być byli wspólnicy. Takie stanowisko wyraził także Sąd Najwyższy w powołanym wyżej orzeczeniu z r., twierdząc, że majątek spółki z o.o., ujawniony dopiero po zakończeniu postępowania likwidacyjnego i po wykreśleniu spółki z rejestru, a nieobjęty likwidacją, należy do wspólników. I choć właśnie to ostatnie stanowisko wydaje się najbardziej słuszne, to w praktyce sądy wieczystoksięgowe odmawiają wpisu prawa własności na rzecz byłych wspólników w oparciu o zasadę sukcesji. Rozwiązaniem polecanym jest zatem dokończenie likwidacji w trybie proponowanym w powołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego z 2007r.. Piotr Nachmann adwokat Adwokacka Spółka Partnerska Łuć, Nachmann, Nowakowski i Koksztys z siedzibą w Jeleniej Górze 11\n14 Umowa najmu źródło konfliktów i sporów sądowych Jerzy Szczepaniak 12 Umowa najmu lokali użytkowych jest jedną z najczęściej zawieranych w praktyce gospodarczej. Jest to niestety źródło wielu konfliktów i problemów wynikających z niedostatecznej dbałości stron szczególnie najemców, aby dokładnie analizować projekt umowy, bacząc na niebezpieczeństwa, które mogą się pojawić w trakcie wykonywania najmu. Wskazuję poniżej na podstawowe powody, które stają się przedmiotem licznych spraw sądowych. Przede wszystkim trzeba zauważyć, że każda umowa powinna respektować zasadę równości stron. Jednak często zdarza się w umowie najmu, że interesy jednej ze stron są lepiej zabezpieczone niż drugiej. Najczęściej to wynajmujący przestawia projekt umowy najmu, z którego wynika przede wszystkim ochrona jego interesów. Dla przykładu -jeżeli w wyniku naruszenia obowiązków przez najemcę przewidziane są kary umowne, podobne kary powinny być zastrzeżone w razie nie przestrzegania umowy przez wynajmującego. Tak powinna być realizowana zasada równych praw i obowiązków. Bardzo istotnym powodem jest także czas, na jaki umowa została zawarta. W praktyce wynajmujący lokale użytkowe, najczęściej w tzw. centrach handlowych, proponują zawarcie umowy na czas określony z reguły trwający wiele lat. Z punktu widzenia wynajmującego jest to bardzo korzystne ustalenie, bo wiadomo, że budynek, w którym znajduje się lokal nie zmieni się w istotny sposób przez wiele lat, a wynajmujący uzyskuje pewność, że będzie otrzymywał czynsz przez umówiony czas. Dla najemcy takie ustalenie bywa bardzo niebezpieczne. Wynika to z tego, iż sytuacja rynkowa może zmienić się w krótkim czasie i najemca może nie być w stanie płacić dalej czynszu w umówionej wysokości, z przyczyn od niego niezależnych. W przypadku zawarcia umowy na czas oznaczony do upływu umówionego terminu najmu, najemca musi płacić czynsz, choćby nawet przestał prowadzić działalność w lokalu. Z praktycznego punktu widzenia odradzam więc najemcom zawieranie umów na długi czas nie podlegający skróceniu. Mniejszym ryzykiem będzie zawarcie umowy na czas nieoznaczony, ale z dłuższym okresem wypowiedzenia. Termin możliwego wypowiedzenia może wynosić 3 miesiące, ale może też wynosić 6 miesięcy lub rok. Taki czas jest wystarczający na ewentualne znalezienie innego lokalu, gdy umowę wypowie wynajmujący. Jednak najemca będzie znacznie lepiej zabezpieczony w sytuacji kryzysowej. Kolejnym problemem przy wykonywaniu umów najmu jest sprawa waloryzacji czynszu. W praktyce wynajmujący zastrzegają dla siebie prawo podwyższania czynszu co roku, np. o poziom inflacji lub wskaźniki zmiany cen ogłaszane przez Prezesa GUS. Z reguły jednak umowy nie przewidują możliwości obniżenia czynszu na żądanie najemcy. Zdarza się przecież, że pojawia się oczywista niekorzystna zmiana sytuacji gospodarczej niezależna od najemcy lub przemijająca przeszkoda, która w praktyce uniemożliwia najemcy uzyskiwanie planowanych obrotów i zysków. Może chodzić o długotrwały remont ulicy utrudniający dostęp klientów czy też sytuację, że wiele lokali w tym samym budynku jest pustych, co zmniejsza liczbę odwiedzających sklep. Mogą także wchodzić w rachubę przypadki losowe jak, np. długotrwała choroba najemcy. Warto więc w umowie wprowadzić zapis, że z uzasadnionych niezależnych od najemcy przyczyn może on żądać obniżenia czynszu lub też wypowiedzieć umowę, jeśli przyczyny te uniemożliwiają lub znacznie utrudniają prowadzenie działalności gospodarczej w najętym lokalu. Innym niezwykle istotnym problem, który powoduje spory sądowe jest kwestia rozliczenia nakładów poczynionych przez najemcę w lokalu. Zwracam więc uwagę, że strony mogą w umowie dokładnie określić sposób rozliczenia nakładów poniesionych przez najemcę. W szczególności mogą ustalić, iż wynajmujący ma obowiązek zapłacić za te nakłady, które efektywnie zwiększają wartość przedmiotu najmu. W braku określenia tej sprawy w umowie dochodzi do sytuacji, że np. po dwóch latach najmu, kiedy umowa jest rozwiązana, wynajmujący nie chce zwrócić wartości poniesionych przez najemcę nakładów, wynoszących nierzadko setki tysięcy złotych i żąda przywrócenia stanu poprzedniego. Takie przywrócenie stanu poprzedniego często jest bezsensowne, bowiem trudno demontować gładzie gipsowe, założoną klimatyzację czy wymienione okna. Źródłem problemów są też umowne regulacje prawa podnajmu przez najemcę części czy całości lokalu. Bardzo często wynajmujący zastrzega swoją zgodę na taki podnajem. Z drugiej strony w zasadzie nie ma powodów, dla których zgoda wynajmującego byłaby konieczna, jeżeli prowadzona przez podnajemcę działalność jest zgodna z przepisami prawa i nie będzie utrudniała działalności innych podnajemców, ani nie będzie niekorzystna dla wizerunku całej nieruchomości. Dla najemcy zaś możliwość podnajęcia części lokalu może być istotnym wsparciem. Warto więc w toku negocjacji przed zwarciem umowy wprowadzić zasadę, że najemca ma prawo do takiego podnajmu, bądź w ogóle pominąć kwestię podnajmu w umowie. W tym ostatnim przypadku najemca będzie miał prawo podnajmu, bo tak przewidują przepisy kodeksu cywilnego. Odrębnym zagadnieniem, które także rodzi praktyczne problemy jest kwestia możliwych wad w wynajętym lokalu, utrzymywanie sprawności urządzeń technicznych, zamieszczanych przez najemcę reklam czy też właściwego korzystania z przedmiotu najmu przez najemcę. Strony powinny mieć świadomość jakie w tym zakresie obowiązują przepisy prawa oraz jakie regulacje umowne mogą być wprowadzone do umowy. Z tego powodu sugeruję, że każdy wynajmujący i najemca powinien zwrócić się do adwokata lub radcy prawnego. Koszty takiej pomocy będą z pewnością znacznie niższe od kosztów możliwych spraw sądowych. Jerzy Szczepaniak, adwokat Wiceprezes Zarządu Stowarzyszenia prawników IURIS LINK Kancelaria Adwokacka Jerzy Szczepaniak Łódź\n15 Zmiany regulacji prawnych obowiązujących na Rynku NewConnect Karolina Kacprzak, Tomasz Buczak Rynek NewConnect jest zorganizowaną przez Giełdę Papierów Wartościowych (GPW), platformą obrotu akcjami emitowanymi przez małe i średnie, dynamicznie rozwijające się spółki. Dla inwestorów stanowi możliwość dokonywania inwestycji w akcje spółek o podwyższonym ryzyku, ale pozwalających na uzyskiwanie wyższych stóp zwrotu. Z kolei samym spółkom zapewniono obniżenie kryteriów wejścia na rynek publiczny, w tym kosztów pozyskania kapitału na rozwój. GPW nie wprowadziła żadnych minimalnych kryteriów kapitałowych pozwalających ubiegać się o wprowadzenie na NewConnect, dzięki czemu rynek ten jest dostępny nawet dla spółek uzyskujących obecnie przychody na poziomie kilku milionów złotych, a także będących we wczesnej fazie rozwijania działalności. Z możliwości tej skorzystało już ponad 430 spółek i wkrótce liczba podmiotów notowanych na NewConnect zrówna się z liczbą spółek notowanych na głównym parkiecie GPW. W powszechnej ocenie, po pięciu latach funkcjonowania, Rynek NewConnect potrzebuje zmian, aby podnieść jego reputację oraz uczynić go bardziej atrakcyjnym i bezpieczniejszym dla inwestorów. Wychodząc naprzeciw tym potrzebom i oczekiwaniom, GPW jako organizator tego alternatywnego systemu obrotu (ASO) dokonała w ostatnim czasie zmian obowiązujących regulacji dotyczących przede wszystkim zwiększenia obowiązków informacyjnych spółek, dokonania wyodrębnienia nowych segmentów rynku, wprowadzenia rozwiązań zapewniających większe rozproszenie akcji, oraz nowego określenia odpowiedzialności spółek i autoryzowanych doradców za informacje zawarte w dokumencie informacyjnym i raportach bieżących. Ograniczenie dostępności rynku Od dnia 1 marca 2013 roku katalog warunków, jakie muszą zostać spełnione w celu wprowadzenia akcji Spółki do obrotu na Rynku NewConnect został powiększony o wymóg dotyczący odpowiedniego rozproszenia akcji. Obecnie GPW wymaga, aby w chwili debiutu co najmniej 15 % akcji wprowadzanych do obrotu (czyli nie uwzględnia się akcji założycielskich, które często jako akcje imienne pozostają w wyłącznej dyspozycji kluczowych akcjonariuszy) znajdowało się w posiadaniu co najmniej 10 inwestorów nie związanych ze spółką, z których każdy ma nie więcej niż 5 % akcji. Kryterium braku powiązań ze spółką określone zostało w taki sam sposób, jaki obowiązuje dla spółek notowanych na rynku regulowanym, tj. według definicji zawartej w ustawie o rachunkowości. Weryfikacji braku powiązań inwestorów dokonywać będzie Autoryzowany Doradca, składając GPW stosowne oświadczenie. Uzasadnione obawy GPW co do istnienia rozproszenia zapewniającego płynność obrotu akcjami może stanowić podstawę odmowy wprowadzenia akcji do obrotu. Zgodnie z nowymi regulacjami okres, po jakim możliwe będzie złożenie ponownego wniosku o wprowadzenie akcji do obrotu na Rynku NewConnect, wydłużono z trzech do sześciu miesięcy dotyczy to wszystkich przyczyn odmowy. Celem zmiany jest zapobieżenie stosowanej przez niektóre spółki przy udziale Autoryzowanych Doradców praktyce, polegającej na emitowaniu akcji w ramach oferty prywatnej i oferowaniu ich niewielkiej liczbie inwestorów po cenie znacznie wyższej niż wartość spółki. Po wprowadzeniu tych akcji do obrotu, łącznie z akcjami wcześniejszych emisji, obejmowanych często po cenie nominalnej, niektórzy inwestorzy mieli możliwość uzyskania ponadprzeciętnych stóp zwrotu, a inni narażeni byli na straty wobec nieuniknionej korekty ceny akcji już po rozpoczęciu ich notowania. Wymóg minimalnego rozproszenia, spowoduje, że spółka, ewentualnie doradca finansowy lub autoryzowany doradca, będą musieli włożyć więcej wysiłku w pozyskanie dla spółki inwestorów niezależnych, przekonanych o jej potencjale. Segmentacja rynku NewConnect W celu poprawy transparentności rynku NewConnect, obok dotychczas funkcjonującego od 2010 roku segmentu NewConnect Lead, wprowadzono dwa nowe segmenty dla spółek o niższym poziomie kapitalizacji i wyższej zmienności kursu akcji. Do segmentu NewConnect HLR trafiają akcje spółek, których średnia wartość w wolnym obrocie w ciągu ostatnich trzech miesięcy nie przekracza 1 mln zł. Są to spółki, które charakteryzują się stosunkowo niskim free float. Segment NewConnect SHLR obejmuje emitentów, których akcje dodatkowo charakteryzują się wysoką - przekraczającą średnio, w okresie trzech miesięcy 10% - zmiennością kursu lub kursem niższym niż 10 groszy. Do tego segmentu zaliczane są również spółki w upadłości lub w likwidacji bez względu na wartość wskazanych wyżej wskaźników. Spółka zaliczona do tego segmentu jest oznaczana w szczególny sposób w serwisach informacyjnych GPW i jest odrębnie prezentowana w wynikach notowań, a jej akcje są notowane w systemie notowań jednolitych. W założeniach GPW, w przypadku emitentów, którym zależy na pozyskaniu dodatkowego finansowania działalności w wyniku kolejnych emisji, zakwalifikowanie do segmentu spółek o obniżonej płynności, powinno wpłynąć mobilizująco na podjęcie działań niezbędnych do podniesienia poziomu relacji inwestorskich lub np. zawarcia dodatkowej umowy z animatorem. Dla inwestorów, zmiana segmentu, w którym notowane są akcje, stanowi natomiast informację o zwiększonym ryzyku inwestycyjnym. Wprowadzenie nowych segmentów wpływa także na ograniczenie dostępności rynku dla nowych spółek. Wymóg, aby akcje o wartości co najmniej miliona złotych znajdowały się w wolnym obrocie powoduje, że aby uniknąć zakwalifikowania akcji spółki do jednego z segmentów podwyższonego ryzyka, odpowiednio duża i rozproszona powinna być emisja prywatna dokonywana przed debiutem. Zakładając, że pierwotni właściciele spółki nie są zainteresowani znacznym rozproszeniem swojego udziału w spółce na tym etapie jej rozwoju, ponieważ ograniczałoby to możliwości dokonywania kolejnych emisji bez ryzyka utraty kontroli, należy przyjąć, że rynkowa wartość spółki planującej debiut na Rynku NewConnect zasadniczo nie powinna być niższa niż 10 milionów złotych. Raport o sytuacji emitenta Nowym narzędziem kontroli emitentów jest uprawnienie GPW do żądania od spółki zlecenia sporządzenia, a następnie opublikowania tzw. raportu z sytuacji emitenta. Dokument ten powinien zawierać wyniki analizy sytuacji finansowej i gospodarczej spółki oraz 13\n16 14 jej perspektyw na przyszłość, jak również opinię co do możliwości podjęcia lub kontynuowania przez nią działalności operacyjnej, oraz perspektyw jej prowadzenia w przyszłości. Analiza i ocena powinna być dokonana przez podmiot świadczący usługi w zakresie doradztwa finansowego, prawnego lub audytu finansowego, lub przez firmę inwestycyjną, np. dom maklerski. GPW może zobowiązać spółkę do przedstawienia informacji o jej sytuacji w przypadku, gdy w jej ocenie zachodzą uzasadnione wątpliwości, że zakres, sposób lub okoliczności prowadzenia przez nią działalności mogą mieć negatywny wpływ na bezpieczeństwo obrotu jej akcjami, lub na interes uczestników tego obrotu. W Regulaminie ASO wskazano przykładowe sytuacje stanowiące podstawę do skorzystania przez GPW z tego środka kontroli. Należą do nich: niepodjęcie prowadzenia działalności operacyjnej w zakresie lub w terminie wskazanym w dokumencie; zaniechanie prowadzenia podstawowej działalności operacyjnej; istotna zmiana przedmiotu lub zakresu działalności; istotne pogorszenie sytuacji finansowej lub gospodarczej. Informacja o sytuacji spółki powinna zostać przez nią opublikowana, w formie raportu bieżącego, nie później niż w ciągu 45 dni. Treść i zakres tego raportu podlega kontroli GPW. W przypadku powzięcia wątpliwości co do zakresu dokonanej analizy lub uznania, że raport zawiera istotne braki, GPW może zobowiązać spółkę do uzupełnienia dokumentu o dodatkowe informacje lub zlecenia dokonania dodatkowej analizy. Przedstawiony przez spółkę raport pozwala dokonać weryfikacji prawidłowości działania spółki i jej Autoryzowanego Doradcy przy wprowadzaniu akcji do obrotu na NewConnect oraz po debiucie spółki. Konsekwencją niezastosowania się przez spółkę do nałożonego przez nią zobowiązania albo uznania przez GPW, że spółka nie realizuje należycie obowiązków wynikających z Regulaminu ASO, może być zastosowanie sankcji wskazanych w Regulaminie ASO, włącznie z wykluczeniem akcji z obrotu. Nowy katalog obowiązków informacyjnych W wyniku zmian obowiązujących od 20 czerwca 2012 roku, do katalogu obowiązków informacyjnych dodano nowe zdarzenia istotne dla sytuacji spółki i funkcjonowania jej akcji w ASO, w tym: wypowiedzenie lub rozwiązanie przez spółkę lub jednostkę od niej zależną istotnej umowy, w tym takiej, która nie była istotna w momencie jej zawierania, a jest istotna w momencie jej wypowiedzenia lub rozwiązania (do tej pory obowiązek informacyjny dotyczył jedynie zawarcia istotnej umowy, przy czym nowelizacja z 20 czerwca 2012 doprecyzowała pojęcie istotnej umowy); emisję obligacji, w przypadku gdy wartość emitowanych obligacji przekracza 10% kapitałów własnych emitenta, oraz obligacji zamiennych na akcje, obligacji z prawem pierwszeństwa, obligacji przychodowych oraz warrantów subskrypcyjnych; nabycie lub zbycie przez spółkę lub jednostkę zależną papierów wartościowych wyemitowanych przez spółkę; wypowiedzenie przez spółkę lub przez podmiot uprawniony do badania sprawozdań finansowych umowy o badanie, przegląd lub inne usługi dotyczące sprawozdań finansowych lub skonsolidowanych sprawozdań finansowych; odwołanie lub nieodbycie walnego zgromadzenia wraz ze wskazaniem przyczyn; w przypadku podjęcia uchwały o wypłacie dywidendy lub zaliczki na poczet dywidendy informacja o wysokości dywidendy, wartości dywidendy przypadającej na jedną akcję, liczby akcji objętych dywidendą, dnia dywidendy oraz terminu wypłaty dywidendy. Ponadto, w związku z przyznaniem GPW uprawnień do nałożenia na emitenta dodatkowych obowiązków informacyjnych, spółki zobowiązane są do publikowania w formie raportu bieżącego informacji o działaniach podjętych przez GPW w tym zakresie. Jednoznaczne dodanie tych zdarzeń do obowiązkowego katalogu obowiązków informacyjnych może stanowić pewne ułatwienie dla emitentów. Ocena istotności tych zdarzeń przez spółki mogła bowiem natrafiać na problemy interpretacyjne. Ostatnie zmiany wskazują na tendencję do poszerzenia zakresu obowiązków informacyjnych i poprawy jakości komunikacji z rynkiem. Skutki nieprzestrzegania obowiązków informacyjnych Przed zmianą Regulaminu ASO, obowiązującą od 20 czerwca 2012 roku, do katalogu kar za nieprzestrzeganie obowiązków informacyjnych przez emitentów należały: upomnienie, zawieszenie obrotu instrumentami finansowymi oraz wykluczenie instrumentów finansowych z obrotu. Doświadczenia GPW wskazywały, że upomnienie spółki nie przynosiło zamierzonych efektów, a zawieszenie lub wykluczenie akcji są sankcjami bardzo surowymi, które powinny być stosowane wyjątkowo. Dlatego też do katalogu kar wprowadzono dodatkowo karę pieniężną, która jest środkiem pośrednim, bardziej efektywnym niż upomnienie, a jednocześnie nie tak surowym jak pozostałe dwie sankcje. Maksymalna wysokość kary początkowo wynosiła zł., a od 1 marca 2013 roku zwiększono ją do zł. Pieniądze z tytułu nałożonej kary Spółka zobowiązana jest wpłacić na rachunek bankowy wybranej organizacji pożytku publicznego. Decyzja o ukaraniu może zostać opublikowana na stronie internetowej GPW. W informacji o stwierdzeniu naruszenia zasad i przepisów obowiązujących w alternatywnym systemie obrotu, GPW może obok nazwy spółki, wskazać nazwę podmiotu wykonującego wobec niej obowiązki Autoryzowanego Doradcy. Potwierdza to dążenie GPW do podkreślenia wspólnej odpowiedzialności spółki i Autoryzowanego Doradcy za naruszenia obowiązków przez emitenta. Silniejsza ochrona informacji poufnej Wprowadzenie do Regulaminu ASO przepisów dotyczących zasad przekazywania informacji poufnych przez spółki notowane na rynku NewConnect, stanowi realizację postulatów zgłaszanych już od początku działania alternatywnego systemu obrotu. Zgodnie z przepisami o obrocie instrumentami finansowymi, obowiązek podawania do publicznej wiadomości informacji poufnych oraz tworzenia list osób posiadających do nich dostęp obowiązują również spółki z rynku NewConnect. Brak odesłania do przepisów dotyczących warunków, w których taka informacja powinna zostać podana do publicznej wiadomości, terminu przekazania informacji, jak również możliwości jej opóźniania, powodował liczne problemy interpretacyjne. Obecnie Regulamin ASO precyzuje nie tylko zasady publikowania informacji bieżących i okresowych, ale także sposób postępowania spółki z informacją poufną w okresie przed jej opublikowaniem. Regulamin wprowadza ogólny zakaz udostępniania i publikowania tych informacji w jakikolwiek inny sposób przed podaniem jej do publicznej wiadomości. Udostępnienie informacji poufnej innym osobom przed jej publikacją może jednak nastąpić, o ile jest to niezbędne dla prawidłowego funkcjonowania emitenta. Jednakże osoby, którym taka informacja została przekazana, zobowiązane są do zachowania jej poufności Nowa rola Autoryzowanych Doradców W reakcji na problemy związane z funkcjonowaniem rynku NewConnect, m.in. w zakresie jakości i rzetelności wywiązywania się spółek z obowiązków informacyjnych dokonano także zmian obowiązków Autoryzowanego Doradcy. Z dniem 1 stycznia 2012 roku wprowadzono także wymóg zatrudniania przez Autoryzowanych Doradców tzw. certyfikowanych doradców ASO, legitymujących się wpisem na listę prowadzoną przez GPW, dokonywanym po zdaniu egzaminu, weryfikującego posiadaną wiedzę z zakresu funkcjonowania rynku NewConnect, obrotu instrumentami finansowymi, wewnętrznych regulacji alternatywnego systemu obrotu i przepisów powszechnie obowiązującego prawa dotyczącego statusu prawnego spółek publicznych oraz zasad rachunkowości.\n17 Naruszenie obowiązku zatrudniania co najmniej dwóch certyfikowanych doradców ASO, może prowadzić do podjęcia przez GPW decyzji o zawieszeniu prawa Autoryzowanego Doradcy do działania na NewConnect, a następnie o jego skreśleniu z listy. Z dniem 20 czerwca 2012 roku do Regulaminu ASO wprowadzono dwie nowe sankcje grożące za niewywiązywanie się przez Autoryzowanych Doradców z obowiązków regulaminowych oraz wprowadzono zasadę, że Autoryzowany Doradca odpowiada na podstawie Regulaminu ASO także za naruszanie przepisów obowiązujących na NewConnect przez spółkę, dla której świadczy swoje usługi. W takich przypadkach GPW może upomnieć Autoryzowanego Doradcę albo nałożyć karę pieniężną. Maksymalna wysokość kary początkowo wynosiła zł., a od 1 marca 2013 roku zwiększono ją do zł. Karę pieniężną można połączyć z karą zawieszenia wykonywania funkcji albo karą skreślenia z listy. GPW może opublikować informację o nałożeniu kary na Autoryzowanego Doradcę na swojej stronie internetowej. Jest to dodatkowa sankcja, mająca wpływ na jego wizerunek i reputację. Od 20 czerwca 2012 roku na Autoryzowanym Doradcy spoczywa obowiązek zawiadomienia GPW o zawarciu nowej umowy z emitentem oraz o jej treści (z wyłączeniem informacji o wynagrodzeniu), o zmianach, rozwiązaniu, wypowiedzeniu i wygaśnięciu. Informacje te spółki publikują także w formie raportów bieżących. Ponadto, Autoryzowany Doradca zobowiązany jest niezwłocznie zawiadomić GPW o zawarciu, wypowiedzeniu lub rozwiązaniu umowy o wykonywanie zadań Autoryzowanego Doradcy zawartej z emitentem, którego instrumenty finansowe, zgodnie z postanowieniami tej umowy, mają być w przyszłości przedmiotem ubiegania się o wprowadzenie do alternatywnego systemu obrotu. Zgodnie z brzmieniem Regulaminu ASO obowiązującym od 1 marca 2013 roku, umowa z Autoryzowanym Doradcą zawierana będzie na okres nie jednego roku, lecz trzech lat. GPW będzie mogła zwolnić Spółkę z tego obowiązku nie wcześniej jednak niż przed upływem roku. Obecnie obowiązujące regulacje mają na celu położenie jeszcze większego nacisku na gwarantowania przez Autoryzowanych Doradców, przy współpracy z GPW, prawidłowości i rzetelności weryfikacji zdolności spółek do funkcjonowania na Rynku NewConnect i przestrzegania obowiązujących na nim zasad. Nowe przepisy wyznaczają więc szersze niż dotychczas ramy współpracy tych podmiotów i motywują je do podjęcia większej aktywności w budowaniu relacji inwestorskich spółek. Wprowadzenia nowych zasad i konieczne w tej sytuacji zacieśnienie relacji pomiędzy emitentem i Autoryzowanym Doradcą oraz podjęcie wspólnej odpowiedzialności za działania na rynku NewConnect, ma w konsekwencji zwiększyć zaufanie inwestorów do rynku NewConnect i zapewnić im lepszą ochronę. GPW liczy także, że poprawie ulegnie także polityka informacyjna i poziom zarządzania spółkami, co wpłynie na większą transparentność Rynku NewConnect. Karolina Kacprzak aplikantka radcowska Kancelaria CSW Więckowska i Partnerzy, Poznań Tomasz Buczak radca prawny Kancelaria CSW Więckowska i Partnerzy, Poznań Autorzy są Certyfikowanymi Doradcami ASO Spółki rodzinne Mariola Więckowska 15 Sukcesja w firmach rodzinnych, to niezwykle złożone zagadnienie. W Polsce firmy rodzinne, także te o bardzo dużych rozmiarach działalności, prowadzone są często na zasadzie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej lub w formie spółek cywilnych. Jednak kwestia dobrania odpowiedniej formuły działania przedsiębiorstwa, rozważenia wszelkich innych aspektów prawnych i podatkowych sukcesji, nie da się w żaden sposób porównać z wagą i znaczeniem emocjonalnej sfery decyzji seniora. To niezwykle złożony proces i nie można wskazać żadnego preferowanego, uniwersalnego sposobu jego poprowadzenia. Rozwiązań jest wiele, a każde z nich rozważane będzie w aspekcie złożonych relacji rodzinnych, które jak wiemy, najczęściej mocno komplikują się w momencie rozstrzygania spraw majątkowych. W moich licznych rozmowach z seniorami firm rodzinnych z pewnością zagadnienia natury emocjonalnej, psychologicznej, etycznej, przeważają nad samymi aspektami prawnymi i podatkowym związanym z formułą danego procesu. Zdarzają się także sytuacje, w których dorosłe już dzieci, zarówno te, które dotąd aktywnie uczestniczyły w prowadzeniu przedsiębiorstwa rodzinnego, jak i te które dotąd stroniły od większego wysiłku, zwracają się o poradę. Dostrzegają bowiem, że matce, czy ojcu prowadzącemu firmę, nie starcza już sił na sprawne zarządzanie. W każdej indywidualnej sprawie byłoby idealnie, gdyby myśl seniora o momencie zapewnienia następcy dla firmy powstała możliwie najwcześniej. Ten moment jest kluczowy dla zapewnienia harmonijnego przebiegu procesu. Musi on bowiem obejmować cały szereg zagadnień dla osiągnięcia celu ale i satysfakcji. Satysfakcji z tego, że wysiłek, zaangażowanie w tworzenie biznesu, pasja i niejednokrotnie wielkie poświęcenie, udało się przekłuć w nową wartość. Nawet jeśli proces sukcesji zakończy się sprzedażą firmy, to decyzja ta będzie poprzedzona analizą szeregu okoliczności, pozwalających dojść do wniosku, że to jednak najlepsze rozwiązanie. Ten moment, w którym powstaje myśl o sukcesji, to także czas, w którym można przypomnieć sobie o swoich osobistych pasjach, zainteresowaniach i talentach, innych niż zarządzanie firmą. Moment, od którego może zacząć się budowanie wizji o pomyślnym skonsumowaniu dorobku całego życia i konsekwentne dążenie do zrealizowania tego celu. Wiedząc, jak bardzo to trudne, jak złożone dokonałam jednak pewnego uproszczenia i przygotowałam prezentację. Pomagała mi nasza aplikantka radcowska Ania Hoffmann. Zorganizowaliśmy konferencję w Word Trade Center w Poznaniu. Zagadnienie okazało się niezwykle aktualne, co pokazała frekwencja uczestników. Na stronie naszej Kancelarii w linku Aktualności znajdziecie Państwo cały program Konferencji, z którego wynika nasz pomysł na tematyczne ujęcie zagadnienia. Włączyliśmy bowiem do grona prelegentów także doradcę podatkowego i bankowego oraz przedstawiciela firmy rodzinnej. Tym z Państwa, którzy już o sukcesji pomyśleli i tym, którym tak trudno się na to zdobyć życzę serdecznie siły i wiary, że jednak warto pomyśleć o sobie.\n18 Faza III - mechanizmy kontroli pokolenia przychodzącego Spółki kapitałowe Umowa spółki, w przypadku zarządu wieloosobowego, może przewidywać, że do składania oświadczeń w imieniu spółki wymagane jest współdziałanie jednego członka zarządu łącznie z prokurentem. Powołanie prokurenta wymaga zgody wszystkich członków zarządu. Odwołać prokurę może jeden z członków zarządu. Zgłoszenie prokury do KRS. Prawne formy przekazania przedsiębiorstwa Darowizna Faza III kontrola przez wprowadzenie odpowiednich postanowień umowy spółki 16 Spółki osobowe Zgoda wspólnika (seniora) na wymienione w umowie spółki czynności, bądź czynności przekraczające określoną kwotę. Wprowadzenie reprezentacji łącznej. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Zgoda Zgromadzenia Wspólników na wymienione w umowie spółki czynności, bądź czynności przekraczające określoną kwotę. Wprowadzenie reprezentacji łącznej. Skutki podjęcia określonych czynności przez Zarząd bez zgody Zgromadzenia Wspólników czynności te są ważne, jednakże nie wyklucza to odpowiedzialności Zarządu wobec spółki, zgodnie z art k.s.h. W przypadku ustanowienia w spółce Rady Nadzorczej, umowa spółki może wyłączyć albo ograniczyć indywidualną kontrolę wspólników. Minimalny skład Rady Nadzorczej 3 osoby. Faza III - zasiadanie seniora w radzie nadzorczej Rada Nadzorcza - kompetencje sprawuje stały nadzór nad działalnością spółki, nie ma prawa do wydawania wiążących poleceń Zarządowi dotyczących prowadzenia spraw spółki, do jej obowiązków należy ocena sprawozdań finansowych spółki, może badać wszystkie dokumenty spółki. Umowa spółki może stanowić, że Zarząd jest obowiązany uzyskać zgodę Rady Nadzorczej przed dokonaniem oznaczonych w umowie spółki czynności oraz przekazać Radzie Nadzorczej prawo zawieszenia w czynnościach z ważnych powodów poszczególnych, lub wszystkich członków Zarządu. Faza III - ustanowienie seniora prokurentem Przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą Zawarcie umowy darowizny powoduje, że nowy właściciel prowadzi działalność pod własnym imieniem i nazwiskiem oraz ma nadany własny numer NIP. Spółka jawna Należy uprzednio sprawdzić czy umowa spółki zezwala na przeniesienie udziału (jeżeli nie, istotna jest wcześniejsza zmiana umowy spółki). Zbycie udziału między wspólnikami jest dopuszczalne, o ile w spółce pozostanie co najmniej dwóch wspólników. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Umowa spółki może przewidywać, że zbycie udziału lub części udziału jest uzależnione od zgody spółki albo w inny sposób ograniczone. Gdy umowa spółki nie stanowi inaczej zbycie udziału będzie możliwe po uzyskaniu pisemnej zgody Zarządu. Faza IV Całkowite wycofanie się seniora ze spółki i zapewnienie środków na jego przeżycie Objęcie płatnych stanowisk w Radzie Nadzorczej Objęcie stanowisk doradczych w przedsiębiorstwie Pobieranie dywidendy Sprzedaż udziałów/akcji osobie trzeciej (GPW, NewConnect) Sprzedaż udziałów/akcji następcom Gdy przekazanie przedsiębiorstwa następcy jest niemożliwe rozwiązania prawne Sprzedaż przedsiębiorstwa na wolnym rynku Połączenie przedsiębiorstwa z innym Sprzedaż udziałów Wybór następcy spoza rodziny Likwidacja przedsiębiorstwa Spółki osobowe Umowa spółki osobowej może przewidywać, iż wspólnik jest uprawniony do jej reprezentowania tylko łącznie z prokurentem. Udzielenie prokury wymaga zgody wszystkich wspólników mających prawo prowadzenia spraw spółki (umowa spółki może przewidywać surowsze wymogi np. zgodę wspólników wyłączonych od prowadzenia spraw spółki). Odwołać prokurę może każdy ze wspólników. Mariola Więckowska radca prawny Kancelaria CSW Więckowska i Partnerzy, Poznań Autorzy są Certyfikowanymi Doradcami ASO\n19 Porady prawne Anna Szczepaniak, Anna Kowalkiewicz Pytanie: Jesteśmy z żoną w trakcie sprawy rozwodowej. Chciałbym, żeby po rozwodzie żona przestała nosić moje nazwisko. Bardzo mi na tym zależy. Czy zgodnie z prawem mogę zmusić żonę do zmiany nazwiska? Czy sąd orzekający rozwód może w wyroku rozwodowym orzec, że żona w związku z rozwodem powraca do swojego nazwiska panieńskiego? W ciągu trzech miesięcy od chwili uprawomocnienia się wyroku rozwodowego małżonek rozwiedziony, który na skutek zawarcia małżeństwa zmienił swoje dotychczasowe nazwisko, może powrócić do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa. Po upływie tego terminu uprawnienie to wygasa i w celu powrotu do poprzedniego nazwiska trzeba przejść normalną procedurę przewidzianą w ustawie o zmianie imienia i nazwiska. Oświadczenie małżonka rozwiedzionego o powrocie do nazwiska, które nosił przed zawarciem małżeństwa, musi być złożone osobiście przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego. W praktyce dotyczy to zwykle kobiet. Przykro nam, ale decyzja o powrocie do nazwiska sprzed małżeństwa należy wyłącznie do małżonka, który je zmienił. Nie może go do tego zmusić ani sąd w wyroku rozwodowym, ani były małżonek. W styczniu 2010 r. mąż wyjechał do Anglii. Przysyła co miesiąc 600 zł łącznie na trójkę dzieci w wieku 6, 8 i 12 lat. Ja nie pracuję, ponieważ zajmuję się dziećmi. Wyjazd męża nie był wspólną decyzją. Po urodzeniu ostatniego dziecka okazało się, że mąż zdradzał mnie z koleżanką. Czy mogę wystąpić o rozwód w sytuacji, gdy nie znam obecnego adresu zamieszkania męża? Istnieje możliwość wytoczenia powództwa, w tym również pozwu o rozwód przeciwko osobie, której miejsce zamieszkania nie jest znane. W takiej sytuacji, powinna Pani składając pozew o rozwód zamieścić w nim wniosek o ustanowienie przez Sąd kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu. Uzasadnienie wniosku powinno być takie, że w związku z tym, że mąż wyjechał za granicę, nie zna Pani jego miejsca zamieszkania. Musi Pani tę okoliczność uprawdopodobnić. Po ustanowieniu kuratora doręczenie pozwu nastąpi do jego rąk i sprawa o rozwód zostanie rozpoznana pomimo nieobecności męża. W 2003 r. wyrokiem sądowym zostałem zwolniony z obowiązku alimentacyjnego na syna. Była żona nie zgłosiła tego faktu w ZUS-ie i składała fałszywie oświadczenia, że ma przyznane sądownie alimenty na syna. Na skutek tych działań, do maja 2004 r. wyłudziła prawie zł z Funduszu Alimentacyjnego, których zwrotem zostałem teraz obciążony. Kto w tej sytuacji powinien oddać te pieniądze, ja czy była żona? Z tego, co Pan pisze, od 2003 r. nie ciąży już na Panu obowiązek alimentacyjny względem syna. Jeżeli Pana była żona zataiła ten fakt przez ZUS-em oraz innymi instytucjami w celu uzyskania określonych świadczeń, oznacza to uzyskała te pieniądze bezprawnie. W tej sytuacji, to ona powinna zostać zobowiązania do ich zwrotu. Pan natomiast nie może zostać obciążony obowiązkiem zwrotu tych świadczeń, jeżeli zostały one wypłacone za okres, w którym Pana obowiązek alimentacyjny już nie istniał. Chcielibyśmy z mężem przekazać działkę rekreacyjną naszej córce, która jest w związku małżeńskim. Ponieważ nie układa się jej zbyt dobrze z zięciem chcielibyśmy mieć pewność, że w razie ich rozwodu córka nie będzie musiała dzielić się działką z zięciem. Co możemy zrobić? Zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zasadą jest, że do majątku osobistego każdego z małżonków należą przedmioty majątkowe nabyte na podstawie umowy darowizny, chyba że darczyńca inaczej postanowił. Przekazując więc działkę córce w formie umowy darowizny działka ta zostanie przez córkę nabyta do jej majątku osobistego. Sytuację taką może zmienić tylko i wyłącznie wyraźne oświadczenie Państwa zawarte w umowie darowizny, że wolą waszą jest, aby działka należała także do zięcia. Umowa darowizny działki musi być sporządzona w formie aktu notarialnego. Wystarczy więc, jeżeli udacie się Państwo do notariusza i przekażecie działkę córce zastrzegając, że chcecie, aby należała tylko do córki, a nie do córki i zięcia. Kupiłam z konkubentem na spółkę samochód. Konkubent zmarł. Spadek po nim odziedziczył jego syn. Czy ma również prawo do połowy samochodu po ojcu? Jeżeli Pani konkubent nie pozostawił testamentu, w którym powołał Panią do całości lub części spadku, cały majątek który po nim pozostał, w tym udział w połowie samochodu, odziedziczył jego syn. Pani pozostanie współwłaścicielką drugiej połowy samochodu. Mój brat zmarł i jedynym spadkobiercą ustanowił na mocy testamentu swoją żonę. Brat miał dość duży majątek i zastanawiam się, czy jako siostra mam prawo do zachowku po bracie? Niestety ustawodawca nie przyznał rodzeństwu spadkodawcy nie przysługuje prawo do zachowku. Zgodnie z przepisami kodeksu cywilnego, roszczenie z tytułu zachowku przysługuje tylko i wyłącznie zstępnym (dzieciom, wnukom), małżonkowi oraz rodzicom spadkodawcy, którzy byliby powołani do spadku z ustawy, gdyby nie został sporządzony testament. Jestem z mężem po rozwodzie już 10 lat. Nie utrzymywaliśmy od rozwodu żadnych kontaktów. Niedawno zmarła moja była teściowa. Mój pracodawca odmówił udzielenia mi urlopu okolicznościowego z okazji jej pogrzebu tłumacząc, że skoro jestem po rozwodzie z mężem to nie przysługuje mi dzień wolny od pracy. Czy mój pracodawca postąpił słusznie pozbawiając mnie urlopu okolicznościowego? Stanowisko zajęte przez Pani pracodawcę jest błędne. Pracodawca jest zobowiązany udzielić pracownikowi na jego wniosek urlop okolicznościowy w wymiarze 1 dnia w razie zgonu i pogrzebu teściowej. Fakt, iż Pani jest po rozwodzie z mężem nie zmienia takiej oceny. Stosunek powinowactwa jaki powstał pomiędzy Panią, a rodzi- 17\n20 18 ną Pani męża w związku z zawarciem przez Państwa małżeństwa w żadnym wypadku nie ustał na skutek Państwa rozwodu. Pomimo więc rozwodu nadal matka Pani byłego męża jest Pani teściową i z uwagi na ten właśnie stosunek przysługuje Pani dzień wolny od pracy w związku z jej zgonem i pogrzebem. W trakcie zatrudnienia na umowę o pracę podjęłam studia zaoczne i podyplomowe. Chciałabym otrzymać od mojego pracodawcy 21 dni płatnego urlopu szkoleniowego. Pracodawca mój nie wyraża na to zgody. Czy urlop taki mi przysługuje? Jeżeli podjęła Pani naukę na własną rękę, bez skierowania zakładu pracy, nie ma Pani podstaw do żądania od pracodawcy przyznania płatnego urlopu szkoleniowego. Pracodawca może natomiast przyznać Pani bezpłatny urlop szkoleniowy w wymiarze ustalonym na zasadzie zawartego z Panią porozumienia. W ramach takiego porozumienia pracodawca może zwolnić Panią z części dnia pracy, również bez zachowania prawa do wynagrodzenia. Zachorowałam po upływie 1 tygodnia od rozpoczęcia pracy. Czy przysługuje mi zasiłek chorobowy? Jeśli nie, to czy pracodawca ma prawo żądać w takiej sytuacji, abym stawiła się w pracy dzień przed upływem terminu zwolnienia lekarskiego? Prawo do zasiłku chorobowego nabywa się po upływie pierwszych 30 dni zatrudnienia. Jeżeli jest to Pani pierwsza praca, to niestety nie nabędzie Pani jeszcze prawa do zasiłku. Pracodawca nie może jednak żądać, aby stawiła się Pani w pracy przed upływem terminu zwolnienia lekarskiego, gdyż Pani nieobecność w tym okresie jest usprawiedliwiona, także wówczas gdy nie przysługuje Pani prawo do zasiłku chorobowego. Czy pracownik może odwołać się od nałożonej przez pracodawcę kary porządkowej? Pracodawca ukarał mnie na piśmie karą upomnienia z powodu nieprzestrzegania ustalonej w zakładzie pracy organizacji i porządku pracy. Pracodawca podał, że regularnie spóźniam się do pracy i moje spóźnienia są nieusprawiedliwione, a nadto nie wykonuję prawidłowo poleceń swojego przełożonego. Nie zgadzam się z zarzutami pracodawcy. Co mam zrobić, gdyż nie chcę, aby w moich aktach osobowych widniała informacja o ukaraniu, tym bardziej, że moje ukaranie jest niezasadne. Zgodnie z przepisami prawa pracy, jeżeli zastosowanie kary porządkowej, w tym wypadku kary upomnienia, nastąpiło z naruszeniem przepisów prawa może Pan w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia pracodawcy o ukaraniu wnieść sprzeciw. Po upływie tego terminu pracownik traci prawo do złożenia sprzeciwu. Sprzeciw wnosi się do pracodawcy na piśmie. Powinien Pan w sprzeciwie wykazać, że wskazane w piśmie o ukaraniu powody i fakty nie miały miejsca. O uwzględnieniu lub odrzuceniu sprzeciwu decyduje pracodawca. Jeżeli pracodawca przyzna Panu rację i sprzeciw uwzględni, to karę uważa się za niebyłą, a pismo o ukaraniu usuwa się z akt osobowych pracownika. Jeżeli natomiast pracodawca nie uwzględni Pana argumentów i sprzeciw odrzuci, to będzie miał Pan prawo wystąpić do sądu pracy o uchylenie zastosowanej kary upomnienia w terminie 14 dni od dnia otrzymania zawiadomienia pracodawcy o odrzuceniu sprzeciwu. Wynajmuję mieszkanie i mam problemy z płaceniem czynszu. Jakie warunki muszę spełnić, aby otrzymać dodatek mieszkaniowy? Aby otrzymać dodatek mieszkaniowy należy spełnić trzy warunki. Po pierwsze, dodatek może być przyznany osobom mającym tytuł prawny do zajmowanego lokalu, a więc np. najemcom, podnajemcom, osobom, którym przysługuje spółdzielcze prawo do lokalu mieszkalnego, a także osobom mieszkającym w lokalach mieszkalnych, które znajdują się w budynkach stanowiących ich własność. Po drugie, warunkiem otrzymania dodatku jest uzyskiwanie odpowiednio niskiego dochodu. Zasadą jest, że dodatek mieszkaniowy może otrzymać osoba, której średni miesięczny dochód brutto na każdego domownika nie przekracza 175% kwoty najniższej emerytury w gospodarstwie jednoosobowym (obecnie 1236,01 zł.) i 125% tej kwoty w gospodarstwie wieloosobowym (obecnie 882,86 zł.). Średni dochód oblicza się biorąc pod uwagę dochody brutto z ostatnich 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku o przyznanie dodatku mieszkaniowego. Po trzecie, pod uwagę brana jest także powierzchnia użytkowa lokalu, jaki zajmuje osoba starająca się o dodatek mieszkaniowy. Przykładowo dla jednej osoby powierzchnia użytkowa lokalu nie może być większa niż 35 m², dla dwóch osób 40 m², a dla trzech osób 45 m². Wniosek o przyznanie dodatku mieszkaniowego należy złożyć w urzędzie gminy. Do wniosku załącza się m.in. zaświadczenie o dochodach brutto za okres 3 miesięcy poprzedzających dzień złożenia wniosku oraz dokumenty potwierdzające wielkość powierzchni użytkowej zajmowanego lokalu. Chciałbym wraz z żoną pożyczyć córce sporą kwotę pieniędzy, tj. około zł. na zakup mieszkania. Czy istnieje jakaś możliwość, aby uniknąć konieczności zapłaty podatku od czynności cywilnoprawnej? Ustawa o podatku od czynności cywilnoprawnych przewiduje zwolnienie z obowiązku zapłaty tego podatku, jeżeli stronami umowy pożyczki są osoby zaliczane do tzw. I grupy podatkowej. Do tej grupy zalicza się małżonek, zstępny, wstępny, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha. Umowa pożyczki kwoty przekraczającej 9637 zł. będzie zwolniona z podatku od czynności cywilnoprawnej pod warunkiem, że w terminie 14 dni od dnia zawarcia umowy pożyczki zostanie złożona deklaracja podatkowa we właściwym organie podatkowym i dodatkowo fakt przekazania pieniędzy zostanie udokumentowany otrzymaniem przez pożyczkobiorcę pieniędzy na rachunek bankowy albo jego rachunek bankowy prowadzony przez spółdzielczą kasę oszczędnościowo-kredytową lub przekazem pocztowym. Wynajmuję mieszkanie w prywatnej kamienicy. Po awarii dachu został zalany sufit w mieszkaniu, z którego korzystam, a koszt naprawy tego sufitu będzie wynosił ponad zł. Czy jestem zobowiązana sama pokryć koszty tej naprawy czy mogę żądać zwrotu kosztów naprawy od wynajmującego? Odpowiedź : Wynajęła Pani mieszkanie, które powinno nadawać się do umówionego użytku czyli do normalnego zamieszkiwania. Szkoda w postaci zniszczonego sufitu wynikła z przyczyny zewnętrznej czyli z powodu przeciekającego dachu, za który nie Pani jest odpowiedzialna tylko właściciel kamienicy. Stąd ma Pani prawo do żądania, aby naprawa została dokonana przez właściciela nieruchomości, bądź żeby właściciel nieruchomości zapłacił za wyrządzoną szkodę. Anna Kowalkiewicz adwokat Kancelaria Adwokacka Anna Kowalkiewicz, Łódź Anna Szczepaniak adwokat Kancelaria Adwokacka Anna Szczepaniak, Łódź