Wiedza Chrześcijańska [Zygmunt Szczęsny Feliński] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00228 003299 22433802 na godz. na dobę w sumie\nISBN: netpress_klasyka_2240 Data wydania:\nZygmunt Szczęsny Feliński WIEDZA CHRZEŚCIJAŃSKA Konwersja: Nexto Digital Services\nSpis treści PRZEDMOWA. WSTĘP. ESTETYKA. NAUKI PRZYRODNICZE. FILOLOGIA. NAUKI HISTORYCZNE I OPISOWE. OBJAWIENIE. ETYKA. NAUKI ŚCISŁE. CZŁOWIEK PRZED TRYBUNAŁEM ZDROWEGO ROZSĄDKU. PORZĄDEK PRZYRODZONY I NADPRZYRODZONY. KONKLUZYA.\nWIEDZA CHRZEŚCIJAŃSKA I BEZBOŻNA WOBEC ZADAŃ SPOŁECZNYCH Feliński Zygmunt Szczęsny PRZEDMOWA. Zdarza się niekiedy w krainie sfinksów i hieroglifów, gdzie świetna niegdyś a dziś wzgardzona cywilizacya zagrzebała się w tajemniczych ruinach, że archeologowie, ryjąc się w odwiecznych gruzach Teb lub Memfisu, znajdują rozproszone szczątki nieużywanych dziś narzędzi, a nie umiejąc odgadnąć ani celu, ani sposobu połączenia tych rozlicznych cząstek, ukazują na nie z uśmiechem politowania, jako na nieudolny okaz początkującej mechaniki. A jednak, gdyby się im udało wskrzesić jednego z tych zabalsamowanych mieszkańców granitowych sarkofagów, co lat tysiące już w nich przegościli, jakimże rumieńcem wstydu zapłonąćby musieli ci niedomyślni mędrkowie, gdyby ów świadek lekceważonej przeszłości, co sam może narzędzia tego był wynalazcą, jednym wyrazem dźwignia i ukazaniem ręką na szczyty piramid objaśnił im, iż za jego to właśnie pomocą słabe ramię człowieka olbrzymie te głazy pod chmury niemal wznieść zdołało. Coś podobnego dzieje się też dzisiaj w łonie zadowolonej z siebie, sekularyzowanej cywilizacyi w stosunku do katolickiego Kościoła. Lekkomyślne niedowiarki spoglądają na pomniki jego działalności z uśmiechem politowania, jakby na pierwobytne jakieś cywilizacyjne narzędzie, które w kolebce chyba oświaty pewne usługi ludzkości oddać mogło. A jednak, gdyby nieuprzedzonem spojrzeć na nie chcieli okiem, jakżeby łatwo poznali, że Kościół to właśnie dał w rękę ludzkości ową dziwnej potęgi i skuteczności dzwignię, co z ruin pogańskiego Rzymu i z chaotycznego barbarzyńskich nąjazdów zamętu wzniosła te olbrzymie cywilizacyi gmachy, co chlubę ludzkości dziś stanowią. Urągając mądrości, której nie pojmują, i zamykając dobrowolnie oczy na światło, coby im tajemnicę żywotności i trwania chrześcijańskich instytucyj objaśniło, nieoględni ci reformatorowie wolą albo całkiem pomijać najważniejsze bytu zadania, albo bawić się w tak płoche przypuszczenia, iż roztropne nawet dziecko bezzasadności ich dopatrzyć jest w stanie. To też codzień prawie nowe powstają hipotezy, wywracając wczorajsze przypuszczenia na to, by same zamienione zostały przez jutrzejsze mrzonki, coraz to dalej odprowadzając zbłąkane umysły od zapoznanej, lecz niezmiennej w istocie swojej, prawdy. W tym coraz bardziej wikłającym się labiryncie wiedzy do tego już niemal przyszło, iż sam fakt chrześcijańskiej cywilizacyi i rzeczywista norma jej rozwoju stały się, dla wykolejonej z torów swych nauki, równie tajemniczą zagadką, jak owa cywilizacya egipska, co rzuciwszy swe pomniki na pastwę ciekawości potomnych wieków, klucz do ich objaśnienia w niezbadanych zamknęła hieroglifach. Patrząc na obecny stan owego obozu, co wypisawszy postęp i nieograniczoną swobodę na swych sztandarach, całkiem już z chrześcijańską tradycyą zerwał, niepodobna nie być uderzonym owym chaotycznym zamętem zasad i dążności, jaki panuje we wszystkich niemal krajach, w łonie klas oświeconych. Rzecby można, iż za naszych czasów ponowiło się to, co zaszło przy budowaniu wieży Babel: tylko obecnie już nie języki, ale same pojęcia pomieszane zostały tak, że ci nawet, co tem samem mówią narzeczem do porozumienia przyjść już nie mogą. Co dla jednego jaśniejszem od słońca się zdaje, dla drugiego niezgłębioną jest tylko ciemnością ; co jeden upragnioną swobodą, drugi swawolą, inny zaś niewolniczem jarzmem zowie ; gdzie jedni zbawienny rozwój i postęp upatrują, tam drudzy cofanie się a nawet powrót do barbarzyństwa widzą. Dość wymienić wiarę w Objawienie, wszechwładztwo ludu, sekularyzacyę społeczeństwa, by przekonać się, jak różne, a nawet wręcz przeciwne ocenienie tegoż pojęcia usłyszymy. Umysły powierzchowne nic nadzwyczajnego nie upatrują w tem tak pospolitem dziś zjawisku, przypisując je samej naturze ludzkiego rozumu, a stare przysłowie : »co głowa to rozum« wydaje się im aż nadto dostatecznem jego objaśnieniem. Komu jednak nie tajno, iż dziejowy pochód ludzkości na polu czynu jest wcieleniem tylko i wprowadzeniem w życie oderwanych idei, jakie się w głowach przewodniczących cywilizacyjnemu pochodowi wylęgły, i to w głowach o kilka pokoleń niekiedy od obecnego odległych, ten nie może nie być przejętym zgrozą na widok tego zamętu w świecie idei, po którym w bliższej lub dalszej przyszłości musi koniecznie straszny jakiś społeczny przewrót nastąpić, skoro grożąca burza w porę zażegnaną nie zostanie. Mamyż zresztą potrzebę dowodzić tej konieczności, patrząc własnemi oczyma na wciąż ponawiające się wysiłki skrajnych stronnictw, dążących do radykalnego zburzenia wszystkich podstaw nowożytnego towarzyskiego ustroju. Któż wobec knowań Komuny i Nihilizmu ośmieli się zaprzeczyć, iż stoimy rzeczywiście na wulkanie ? Jeśli ostateczna katastrofa dotąd nie nastąpiła, to dzięki jedynie organicznej sile chrześcijańskiego społeczeństwa, którego śmiertelna nawet niemoc odrazu obalić nie zdoła; niebezpieczeństwo wszakże niebezpieczeństwem pomimo to być nie przestaje. Lecz jakże, zapyta zapewne czytelnik, zapobiedz tak głęboko już dziś zagnieżdżonej gangrenie? Jeden jest tylko, odpowiadamy, środek, a mianowicie: praca nad usunięciem ze świata idei owego zamętu pojęć, który, przenosząc się stopniowo w dziedzinę życia praktycznego, tak groźne sprawia spustoszenie. Z zamącenia i pomieszania pojęć wyrodził się we wszystkich gałęziach wiedzy mniej lub więcej wyraźny sceptycyzm, co osłabiając ufność w dawniejsze zasady i dawniejszą naukową metodę, upoważnia śmielsze umysły do nieoględnego rzucania się na nowe jakieś, chociażby najbardziej hazardowne tory, tak w dziedzinie myśli jako też i życia praktycznego. Chcąc przeto ogólnemu rozstrojowi skuteczną położyć tamę, potrzeba przedewszystkiem w oderwanym świecie idei tak jasne i niewątpliwe postawić zasady, iżby usunąć zdołały chwiejność i zwątpienie z każdej dziedziny wiedzy, ściśle określając tak stopień pewności, do jakiego w tym przedmiocie dojść można, jako też ostateczną granicę, której rozum ludzki o własnych siłach nigdy przekroczyć nie zdoła. Z samej natury rzeczy studya te doprowadzają nas do znalezienia dla każdej gałęzi nauk najwłaściwszej metody, która, w zakresie możliwej pewności, doprowadzić jest zdolna do najdalszych krańców przedmiotowej wiedzy. Tak postawiona kwestya sprowadza się, jak widzimy, do znalezienia niezachwianej podstawy pewności dla wszelkiej ludzkiej wiedzy, gdyż bez tej naukowej podwaliny, panującego obecnie zamętu pojęć żadną miarą usunąćbyśmy nie zdołali. I przeciwnie: gdyby się nam udało znaleść w każdej dziedzinie wiedzy tak oczywisty probierz prawdy, iżby wszelką usuwał wątpliwość, zmuszając niejako najbardziej rozróżnione umysły do zgodzenia się na też same ostateczne wywody, jak logika n. p. lub matematyka zmusza nas do uznania za niewątpliwą prawdę wniosków, ściśle z pewników rozumu wysnutych; wówczas usunęlibyśmy stanowczo z łona oświeconego społeczeństwa ów rozkładający czynnik, co grozi mu nieuchronnym kataklizmem. I nie jest to ani nasz osobisty, ani wyjątkowy pogląd. Owszem: kwestya pewności stanowiła zawsze dla ludzkiego rodzaju jedno z najżywotniejszych zagadnień, które w rozmaitych epokach cywilizacyjnego rozwoju społeczeństwa najznakomitsze zaprzątało umysły, ilekroć zwłaszcza plaga sceptycyzmu nawiedzała umiejętności niwę. Badając dzieje przeszłości, widzimy, iż wówczas tylko umysłowi kierownicy ludzkości mało się tą kwestya zajmowali, kiedy znalezione i powszechnie przyjęte, chociażby jednostronne jej rozwiązanie, zaspakajało umysły i do załatwienia tak indywidualnych jak i ogólnych potrzeb jakkolwiek wystarczało. Lecz, ilekroć ludzkość przechodziła krytyczną jaka epokę, gdzie wczorajsza prawda w przeświadczeniu ludów w proch się rozpadała, jutrzejsza zaś jeszcze się z chaosu sprzecznych pojęć wyłonić nie zdołała, wnet kwestya pewności stawała przed areopagiem myślicieli z całą grozą swego Janusowego oblicza, co patrząc z niepokojem po za siebie i przed siebie, tam ruiny, tu zamęt tylko dopatruje. Nie trzeba być pessymistą, by przyznać, że obecne też pokolenie jedną z takich krytycznych epok przeżywa, i że dziś. więcej niż kiedy, powszechnie uznane podwaliny prawdy są potrzebne. Dość rzucić okiem na moralny i naukowy stan cywilizowanego świata, dość przypatrzyć się nurtującym go prądom, dość porównać zwłaszcza charakter ostatnich trzech stuleci z młodzieńczemi wiekami chrześcijańskich społeczeństw, by przekonać się, że trawi nas duchowa niemoc, co wszelkie pierwiastki społecznej, naukowej i religijnej jedności rozkłada, i wszelką podstawę, na której odnalezioną prawdę ugruntowaćby można, systematycznie wywraca. Kiedy Syn Boży, nie już pod zasłoną figur i proroczych obietnic, jak to miało miejsce w Starym Testamencie, lecz jasno i dokładnie ukazał odkupionemu rodzajowi ludzkiemu tak cel ostateczny, do którego ma zmierzać, jak i wiodące doń drogi, młoda społeczność chrześcijańska z wiarą i ufnością wędrowała przez długie wieki do ukazanej sobie mety, nie troszcząc się wcale o to, aby każdy krok swój wytłómaczyć sobie naukowo. Święci czynili cuda, prorocze wygłaszali przepowiednie, przez zachwycenia i widzenia wewnętrzne najpoufalej obcowali z Bogiem, lecz nikogo to nie dziwiło, gdyż nadprzyrodzone te objawy były tylko przedłużeniem tego nadnaturalnego porządku, o którym każdy czytał w Ewangelii. Nikt nawet nie szukał naukowego faktów tych objaśnienia, gdyż wszyscy uważali to za rzecz bardzo prostą, iż Ten, co stworzył człowieka na swe podobieństwo i cudem wcielenia go odkupił, mógł też w każdej chwili wchodzić z nim w nadprzyrodzony stosunek. Jakiemi zaś środkami i za pośrednictwem jakich organów dokonywało się owo tajemnicze z Bogiem obcowanie, uważano to za kwestyę tak niewłaściwą, a nawet zuchwałą, jak badanie wszystkich dla rozumu niedostępnych tajemnic wiary. W wiekach średnich, gdy napływ barbarzyńców przerwał normalny rozwój zaszczepionej na pniu pogańskim chrześcijańskiej cywilizacyi, wnosząc do zachodniej Europy całkiem nieokrzesane żywioły, ciemne te i niesforne hordy chętnie przyjmowały od Kościoła ową pełną pociechy naukę, co im wiekuiste przyrzekała szczęście w Niebie, na ziemi zaś podawała niezbędne uspołecznienia warunki. Zachwycone pięknością i obszarem tych nadziemskich widnokręgów, jakie Chrystyanizm przed ich wzrokiem roztaczał, młodzieńcze te ludy z dziecięcą prostotą, ale i z dziecięcą też miłością przyjmowały Królestwo Boże, którego osiągnięcie za główny cel życia uważały, wierząc niezachwianie, iż tylko wierne pełnienie religijnych obowiązków do zamierzonej mety doprowadzić je zdoła. Zakładając sobie tym sposobem tenże sam cel ostateczny i temiż samemi zmierzając doń drogami, nietylko wszystkie chrześcijańskie społeczeństwa lecz i wszystkie niemal pojedyńcze osoby, jeśli nie zawsze w praktyce, to przynajmniej w zasadzie, uznawały też samą podwalinę prawdy, tak w prywatnych jak i w publicznych stosunkach, podwaliną zaś tą był Chrystus. Wiara tych w stal zakutych rycerzy była tak żywa, a cześć dla Ewangelii tak bezwarunkowa, że nie wahali się oni uznawać w ciągu wielu wieków objawionej religii za jedyny nieomylny probierz wszelkiej prawdy, odwołując się do powagi Kościoła we wszystkich kwestyach spornych, tak religijnych jako też społecznych i naukowych. Przejęci nieograniczoną czcią i ufnością dla Namiestnika Chrystusowego, pozostawiali oni Kościołowi rozstrzyganie sporów tak politycznych między monarchami i państwami, jak i naukowych, pomiędzy uniwersytetami i pojedyńczymi doktorami, wyrok zaś władzy kościelnej chociażby nie dogmatyczny, bywał przyjmowany z synowskiem posłuszeństwem i niezmiernie rzadko zdarzały się wypadki, by strona obżałowana poddać się mu nie chciała. Dopiero w miarę stygnięcia wiary i pierwotnej gorliwości w społeczeństwach chrześcijańskich, a coraz to większego rozwielmożnienia się interesów bytu doczesnego, samowolniejsze umysły poczynają coraz bardziej wyzwalać się z pod opieki i przewodnictwa Kościoła, szukając innych rozjemców i innych podstaw dla zorganizowania szkoły, sądownictwa i samego społecznego ustroju. Oddawna już objawiający się antagonizm między władzą świecką i duchowną, doznając chętnego poparcia od filozofów i publicystów, rozogniał się coraz to więcej, rozszerzając też szranki, w których zawzięty bój się toczył. Książęca purpura podała rękę akademickiej todze, by wspólnemi siłami obalić ostatecznie powagę Kościoła i odziedziczyć po nim berło panowania w dziedzinie nauki, moralności i prawodawstwa. Pociski posypały się zewsząd na Stolicę Apostolską i jej obrońców, a każde pokolenie czyniło nową szczerbę w jednolitej dotąd warowni Kościoła. Władza świecka wkraczała coraz zuchwalej w dziedzinę czysto duchowną, uniwersytety zaś i szkoły, wyzwoliwszy się całkiem z pod kontroli duchownej, stały się wkrótce rozsadnikiem najprzewrotniejszych doktryn, obleczonych urokiem nowości i swobody. Wyłączenie Kościoła od bezpośredniego wpływu na ustrój społeczeństwa, odbiło się wnet złowrogo na wszystkich gałęziach życia towarzyskiego. Spory polityczne, nie mając powszechnie uznanego rozjemcy, musiały być rozstrzygane jedynie siłą oręża. Traktaty międzynarodowe, oparte na świętości przysięgi, utraciły wnet swą siłę, skoro upadła wiara w pomstę Bożą na wiarołomców. Rządy, nie mogąc ufać wierności swych poddanych, skoro poszanowanie władzy przestało być cnotą obowiązującą w sumieniu, musiały się oprzeć bądź na sile zbrojnej, którą zamieniły w policyę i żandarmeryę, bądź na liczebnej przewadze mass, zjednanych datkiem, pochlebstwem i ułudnemi obietnicami. Zrazu wrogowie Kościoła głosili, że chodzi im tylko o wyzwolenie społeczeństwa z pod rządów teokratycznych, lecz że względem religii nie karmią żadnego uprzedzenia; niebawem wszakże poczęto występować otwarcie przeciwko samej nauce Kościoła: wyszydzano cuda i tajemnice wiary, zaprzeczano prawdziwości objawienia, moralność zaś chrześcijańską za niemożebną, a nawet szkodliwą ogłaszano. Nie dziw też, że w dalszym rozwoju owego antichrześcijańskiego prądu, samej możebności wszelkiego nadprzyrodzonego stosunku z Bogiem zaprzeczono. Aż wreszcie posunięto się do tego stopnia szaleństwa, iż przedstawiciele najucywilizowańszego niby w świecie narodu, obaliwszy naprzód tron i ołtarze, samo istnienie Boga pod głosowanie poddali!!! Jakkolwiek odtąd rewolucyjne szały nieraz na zewnątrz poskramiane bywały i powracano pozornie do dawnych społecznych i państwowych instytucyj, w gruncie wszakże idea, co przewrót wywołała, nigdy panować nie przestała, gdyż coraz jawniej w całym cywilizowanym świecie, na miejscu wszechwładztwa Boga, wszechwładztwo ludu stawiano tak, iż dziś we wszystkich niemal państwach, tak monarchicznych jak i republikańskich ciała obradujące przywłaszczyły sobie prawo rozstrzygania większością głosów wszelkich, nawet religijnych kwestyj, jak gdyby prawda, dobro i sprawiedliwość mogły być zależne od ilości białych lub czarnych gałek. Dość spojrzeć bezstronnie na obecny stan państw cywilizowanych, by ocenić jak niepowetowane szkody wyrządziło społeczeństwu owo występne wyrugowanie Boga ze wszystkich stosunków towarzyskich. Dla dogodzenia osobistej lub narodowej ambicyi sprawujący rządy gwałcą traktaty, wzniecają rokosze w sąsiednich państwach, ćwiertują całe kraje i dzielą się łupem, jakby upolowaną zwierzyną, pokrywając te bezprawia pozorem szerzenia cywilizacyi, rozpościerania opieki nad uciemiężonemi ludami, lub położenia końca grożącej zarazą anarchii. We własnych przytem państwach nie uwzględniają ani interesów, ani praw podwładnych sobie ludów; niszczą najzbawienniejsze instytucye, schlebiają panującym w społeczeństwie, chociażby najzgubniejszym prądom; ilekroć zaś mają potrzebę ugodzić stojącego na legalnym gruncie przeciwnika, wnet kują odpowiedne prawo, by gwałt zamierzony konstytucyjną formą osłonić. O uwzględnieniu praw Kościoła i zaspokojeniu potrzeb sumienia wiernych, mowy nawet nie ma: dawno już podobne domagania się nazwano zuchwałem wdzieraniem się duchowieństwa w dziedzinę państwowego zarządu i napiętnowano wzgardliwem klerykalizmu mianem. Czytając nowożytne dzieje i zastanawiając się nad tem, na co się własnemi patrzy oczyma, któż nie przyzna, iż większa część europejskich rządów, zapoznawszy obowiązki swe względem Boga i społeczeństwa, troszczy się jedynie o rozszerzenie granic państwa, o umocnienie swej własnej władzy i powiększenie krajowego bogactwa przez jak największy rozwój handlu i przemysłu, zbyt mało albo nic wcale nie czyniąc dla chwały Bożej i wiekuistych interesów ludzkości. Rządy te, chrześcijańskie jeszcze z imienia, lecz pogańskie duchem, stosownie do chwilowego interesu, jużto sprzysięgają się z demagogią przeciw Kościołowi, a posuwając aż do nikczemności swą mniemaną cześć dla wszechwładztwa ludu, ciskają mu pod nogi złoto przekupstwa, kadzidło pochlebstw, a w potrzebie i krew niewinnych ofiar, byle pozyskać dla swych widoków tę najgroźniejszą dziś potęgę, co stanowi i wywraca rządy'; jużto przerażone tym potwornym sojuszem, co miecz Damoklesa nad własną ich zawiesza głową, występują zbrojne próskrypcyą i więzieniem, a jeśli to nie wystarcza — bagnetem i kartaczami, przeciwko tymże rozszalałym rzeszom, co przyjąwszy na seryo swe wszechwładztwo, probują istotnie ująć w swe ręce ster rządu. Wywróciwszy w ten sposób główne filary społecznego porządku, zabiwszy w sumieniu ludów wiarę w Boską instytucyę Kościoła, w świętość zaprzysiężonych ustaw i traktatów, w bezstronny wymiar sprawiedliwości, wreszcie w poszanowanie prywatnego mienia i obywatelskiej swobody, mająż prawo podobne rządy dziwić się lub przejmować zgrozą, jeśli podwładne im ludy lekceważą też wykonaną na wierność przysięgę, nie szanują publicznego grosza, gwałcą lub wymijają niedogodne dla nich prawa, a jeśli szczęście posłuży — wywracają konstytucye i trony ? To też, gdy legalne gwałty i bezprawia zyskały sobie prawo obywatelstwa w najwyższych sferach rządowych, najprzewrotniejsze doktryny poczęły się krzewić w niższych warstwach społeczeństwa, oplatając siecią jawnych i tajemnych stowarzyszeń, jakby wysysających pasożytów, i tak już wyniszczony społeczny chrześcijańskich narodów organizm. Dość wymienić rozgałęzioną i rozwielmożnioną po całym świecie sektę Massonów, co jawnie już dziś powstaje nietylko przeciw Kościołowi, lecz i przeciw całemu porządkowi nadprzyrodzonemu ; kommunizm, co wypowiada wojnę własności rodzinie i wszelkiej społecznej hierarchii; socyalizm z tysiącznemi odcieniami, co w różny wprawdzie sposób, ale zawsze bezwarunkowo wyzyskuje i pochłania jednostki na rzecz urojonego ogółu ; nihilizm, co poczytując wszystkie istniejące obecnie instytucye za nieużyteczne lub szkodliwe, za główne zadanie swoje uważa zburzenie z gruntu istniejącego ustroju społecznego w nadziei, iż żywotny instynkt ludzkości wytworzy natomiast jakieś nowe, odpowiedniejsze naturze społecznego organizmu państwowe i towarzyskie formy; wreszcie Stowarzyszenie Międzynarodowe, co skierowując w danej chwili wszystkie rewolucyjne prądy do jednego celu i skupiając w jednem organizmie główny zarząd tej wszechświatowej potęgi, niszczącą jej siłę do olbrzymich podnosi rozmiarów Dość wymienić, mówię, te powszechnie dziś znane anarchiczne wulkany, by dać poznać ważność niebezpieczeństwa, jakie społeczeństwu od zerwania z Bogiem zagraża. Owo zupełne wyzwolenie się cywilizowanego świata z pod wpływu Kościoła, niemniej radykalny sprawiło przewrót w dziedzinie wiedzy, jak i w dziedzinie ustroju społecznego. Zapoznawszy opłakane pierworodnego upadku następstwa, rozum przyrodzony odwrócił się niebacznie od światła objawionego, nie widząc lub nie chcąc tego widzieć, iż samowolnie zamykał przez to dla nauki jedyne wyjście, jakie Opatrzność w miłosierdziu swojem dla umiejętności ludzkich zostawiła. Samopas puszczone nauki wrogiem wystąpieniem przeciw Kościołowi nietylko pozbawiły się doświadczonego wodza, lecz w zaślepieniu swojem najostrzejsze groty ciskać poczęły w tę pierś macierzyńską, co wszystkie dziedziny wiedzy mlekiem swem wykarmiła, i niczego tak gorąco nie pragnie jak przytulić je znowu do zbolałego lecz zawsze miłującego łona. Rozszczepienie się na pojedyńcze i niczem nie spojone z sobą gałęzie, brak przewodnictwa i ogólnego planu, wewnętrzne waśnie i rozterki, wreszcie namiętna walka z Kościołem i ślepa do objawionego światła nienawiść, — oto jest obecny stan uczonego świata, we wszystkich ogniskach tak zwanej sekularyzowanej oświaty. Ktokolwiek nieuprzedzonem okiem spojrzy na ogólny charakter owego ruchu umysłowego, co się duchem czasu nazywa, przyznać będzie zmuszony, iż tak w społecznych jak i w naukowych sferach, gdzie religii nie chcą już uznawać za główny cywilizacyjny czynnik, brak jest oczywisty wyraźnie określonych i powszechnie przyznanych zasad, gdyż z zapoznaniem powagi Objawienia, wszelka też ludzka powaga urok swój straciła. Skoro przestano odwoływać się do trybunału Kościoła, pogardzono też wyrokami ciał prawodawczych i naukowych, a poczęto kuć sobie własne, pokątne doktryny, zastosowane do potrzeby chwili, miejsca i osób. Mistrzom tych egotycznych doktryn nie chodzi już o prawdę, sprawiedliwość lub ogólne dobro, lecz o zamaskowanie tylko pychy swej i swego samolubstwa pozorem słuszności. Odrzucimy jeno tę zwodniczą skorupę ułudnych sofizmatów, jakiemi dzisiejsza filozofia, publicyści i mężowie stanu usiłują osłonić istotne pobudki swych czynów i głoszonych przez się teoryj, a znajdziemy, iż sprężyną poruszającą rozum, serce i wolę ogromnej większości społecznych i naukowych działaczy jest doczesny, i to obecny, chwilowy niemal interes. O sądzie i sprawiedliwości Bożej, równie jak o przedziwnych Opatrzności rządach, myślą tylko nie z imienia lecz z ducha chrześcijanie. O jutro troszczy się szczupłe zaledwie głębszych myślicieli grono; ogromna zaś większość, nietylko rządzonych ale i rządzących, goni zapamiętale za tryumfem swoich lub swego stronnictwa zabiegów, nie obliczając nawet, czy ponoszone straty nie przewyższają spodziewanych ze zwycięstwa korzyści. Postępują oni, można powiedzieć, jak dzieci, co dla zerwania kilku jagód, tną i obalają całe drzewa. W dziedzinie znowu nauk, koryfeusze postępu gonią przedewszystkiem za nowością i oryginalnością bez wahania wywracając najgruntowniej nawet ustalone naukowe teorye, by postawić na ich miejscu błyskotne mrzonki własnej wyobraźni. Wobec tego strasznego chaosu pojęć i dążności, co szarpiąc się i szamocąc ustawicznie, wstrząsają odwieczne filary, na których towarzyski i naukowy ustrój spoczywa, jakiż nie zaślepiony a dobrej woli człowiek nie zapyta z przerażeniem: azaż na świecie nie ma już nic pewnego, nic świętego, nic stałego ? Gdzież szukać drogi wiodącej do poznania prawdy, sprawiedliwości i dobra? Byćże to może, by wszystkie te najszacowniejsze ludzkości skarby, czczą tylko były marzycieli mrzonką, lub od ludzkiej zależały samowoli? I oto kwestya praktycznych podstaw pewności, która niejednemu wydać się mogła całkiem oderwaną kwestyą, staje przed nami w całej pełni rzeczywistej doniosłości swojej, ale paląca, groźna, dreszcze niemal przerażenia budząca, i domaga się stanowczego a co najrychlejszego rozwiązania. Tak, zaiste. Nie masz kwestyi ważniejszej nad tę w szeregu zadań zajmujących dzisiaj świat cywilizowany ; od jej bowiem rozwiązania zależy zarówno naukowy i społeczny jak religijny i moralny ustrój człowieczeństwa. Podkopując podwaliny, na których opiera się pewność naszych przeświadczeń i czyniąc prawdę zależną od jej uznania bądź to przez świat uczony, bądź przez rządy, bądź przez obradujące ciała, nowoczesny sceptycyzm wstrząsa jednocześnie wszystkie filary podtrzymujące gmach cywilizacyi chrześcijańskiej, a skoro te runą, przywalą gruzami swojemi nietylko świątynie ale też trony, szkoły i trybunały, które na gruncie ruchomym również ostać się nie zdołają. Porządek przyrodzony tak ściśle połączony jest z porządkiem nadprzyrodzonym, iż zadając fałsz temu ostatniemu, i w pierwszy też mrok zwątpienia wprowadzamy. Któż zaiste nie widzi, że dzisiejszy racyonalizm doszedł już do tego stopnia aberracyi, iż zaprzecza nietylko nieomylności Objawienia lecz i wszelkiej pewności filozoficznej? Tem samem bezwzględnem zaprzeczeniem wszelkich czysto duchowych objawów życia obala on zdrową filozofię, urąga doświadczeniu dziejów, wywraca prawo przyrodzone, a odarłszy człowieka z Bożego podobieństwa, odziera go następnie ze wszystkich przywilejów istoty nieśmiertelnej, rozumnej i wolnej, spychając go do rzędu zwierząt i bydlęce mu tylko zostawiając używania. Nie chodzi tu przeto jedynie o ratowanie wiary objawionej i chrześcijańskiej moralności, lecz przyrodzonego prawa, psychologii i innych rdzennych żywiołów cywilizacyi, gdyż wszystkie są zapoznane lub skażone. Ukazać przeto najprostszą do poznania prawdy drogę i umocnić w przeświadczeniu ludzi dobrej woli zachwiane podwaliny pewności jest to oddać społeczeństwu najistotniejszą usługę, jest to, rzecby można, ocalić je od grożącej mu zagłady. Lecz jakąż drogą, zapyta zapewne czytelnik, cel ten osiągniętym być może, skoro tak Boska jak i ludzka powaga wpływ swój na umysły utraciły? Na to odpowiadamy, iż bez pomocy z Nieba i dobrej woli ze strony człowieka istotnie rzecz to niemożebna; lecz przy łasce Bożej, której Pan nigdy proszącym nie odmawia, i kornem z naszej strony zamiłowaniu prawdy, wytrwałe jej poszukiwanie każdego do jej poznania doprowadzi. Gruntowna zaś znajomość prawdy ma już koniecznie tę właściwość, iż rodzi w duszy tak silne przeświadczenie, że możebność samą wątpliwości wyklucza. Że jednak i przy najlepszej nawet woli nie znajdziemy prawdy, skoro na niewłaściwej drodze szukać jej zechcemy, niezmiernie przeto ważną jest rzeczą taką dla badań naszych obrać metodę, któraby nas jak najprostszą do zamierzonego celu prowadziła drogą. Mając za główne zadanie odkrycie podstaw pewności we wszystkich gałęziach wiedzy, nie potrzebujemy zapuszczać się w szczegółowe zgłębianie przedmiotowej treści różnorodnych ludzkich umiejętności; pewność bowiem przeświadczenia opiera się nie na jakości rzeczy badanej, lecz na gruntowności przeświadczenia, jakie ścisłe badanie w umyśle badacza rodzi. Prawdziwem przeto źródłem pewności jest sam proces ludzkiego ducha, który nas do poznania prawdy doprowadza, i on to właściwie główny przedmiot niniejszych studyów stanowi. Jeśli się nam uda pochwycić duchowny nasz organizm na gorącym, że tak rzekę, uczynku, t. j. jeśli zdołamy wyśledzić działalność jego w chwili zdobywania prawdy, to ugodzimy w samo sedno zajmującej nas kwestyi, gdyż staniemy się niejako naocznymi świadkami kształcącej się w umyśle naszym pewności. Nie zewnątrz przeto, ale wewnątrz nas samych szukać nam należy niezbędnych do rozwiązania zajmującej nas kwestyi żywiołów; przedmiotowa zaś treść ludzkich umiejętności o tyle tylko zajmować nas może, o ile umysł ludzki przy ich badaniu zmieniać musi metodę. Są to więc przedewszystkiem studya psychologiczne, zastosowane do procesu poznawania prawdy, z uwzględnieniem wszakże zewnętrznych pomocy, jakie na drodze naszej w pracy tej napotykamy. Człowiek, jako jedno z najdoskonalszych dzieł Bożych, przedstawia też w objawach swej działalności jedno z najtrudniejszych do rozwiązania zagadnień; ale toż samo wywyższenie go nad inne twory sprawia, iż w doskonalszym organizmie swoim nosi on klucz do rozwikłania owych tajemniczych węzłów, co czynnościom jego tak skomplikowany nadają charakter. Kto jasnym a nieuprzedzonym wzrokiem w głąb własnego wnętrza zajrzy, nie gasząc dobrowolnie żadnej z dwóch pochodni, które Stwórca łaskawy na to właśnie w łonie naszem zapalił, aby nam w ciągu doczesnej pielgrzymki przyświecały; kto, mówię, w źwierciedle własnego ducha przypatrzy się działalności swojej w podwójnym blasku: przyrodzonego i nadprzyrodzonego światła, ten przyjdzie do gruntownej świadomości nietylko samego siebie, lecz i stosunku też swego do Stwórcy i stworzenia, ten znajdzie ostatnie słowo tajemniczej zagadki wszechbytu. Wiek dzisiejszy usiłuje wprowadzić we wszystkie dziedziny ludzkich umiejętności metodę eksperymentalną: bada zjawiska i wszelkie objawy działalności sił ukrytych, aby z widocznych skutków odgadnąć niewidome ich przyczyny. Owa metoda wydała już nieocenione owoce w badaniu świata fizycznego; jeśli zaś grubsze jeszcze ciemności nagromadziła w świecie ducha, to nie przeto, by z natury swej miała być błędną, lecz że zbyt jednostronnie, bo do materyi tylko zastosowaną została. Patrzmy na człowieka, jako na istotę złożoną z ciała i duszy, patrzmy nań w podwójnem świetle: rozumu i Objawienia, a wówczas obejmiemy wszystkie bez różnicy objawy działalności jego i cały ludzki organizm stanie się dla nas zrozumiałym. Materyaliści, badając wyłącznie cielesne, tylko na różnym stopniu rozwoju organizmy, zawyrokowali na drodze porównawczej, że zwierzę jest niedoskonałym wprawdzie, lecz istotnym wizerunkiem człowieka, z którym przy pewnych warunkach do zupełnej dojść może tożsamości; starajmyż się przez dokładniejsze jeszcze zbadanie duchowego organizmu naszego i zestawienie go z doskonałą naturą Stwórcy wykazać, iż człowiek jest słabym wprawdzie lecz rzeczywistym wizerunkiem Boga, który przy pewnych warunkach do całkowitego z Pierwowzorem swoim może dojść zjednoczenia. Lecz, by ujrzeć Boga w stworzeniu, potrzeba naprzód samemu wznieść się ku Bogu, i to nietylko rozumem, ale i wiarą i miłością, czego żaden bez pomocy łaski dokonać nie potrafi ; to też nie łudźmy się nadzieją, by słowa nasze komubądź oczy na światło wiekuiste otworzyły, jeśli Ten, co jest Panem serc i umysłów, sam duszy czytelnika na przyjęcie światła nie otworzy. Racz -że, o Panie, tak usposobić serca czytelników, by ujrzeli równie jasno, jak Święci to widzieli, żeś Ty obecny wszędzie i zewsząd przemawiasz do nas, wzywając miłosiernie, byśmy szli ku Tobie. I w uroczym łąk kobiercu, i w dzikim nagich skał krajobrazie, i w groźnym nawałnicy szturmie, Tyś przytomny, o Panie, jasnym Twej mądrości i Twej wszechmocy promieniu. Lecz nigdzie obecność Twa nie jest tak oczywista, jak w niezgłębionych tajnikach ludzkiego ducha, gdzie Twój wizerunek już nie w oderwanych rysach, lecz w pełni swej doskonałości jaśnieje. Tak, Panie! Tyś w każdym z nas przytomny, jako jedyne źródło dobra, piękna i prawdy, które w odblasku tylko mądrości Twojej poznajemy. Aleś Ty przytomny także jako Prawodawca i Sędzia, przemawiający w głębi każdej duszy głosem własnego jej sumienia. Tylko przed skażonej natury wzrokiem ukrywa Cię mrok niepewności, jakby lekka zasłona, której niechętne lub obojętne oko nie przenika, lecz którą gorący oddech miłości jednem tchnieniem uchyla. Zapal -że, o Panie, tym świętym ogniem serca czytających te kartki i zdejm z ich oczu łuski uprzedzenia, by jawnie Cię ujrzeli w każdym atomie wszechstworzenia, w każdem poruszeniu własnego serca.\nWSTĘP. Ze wszystkich zarzutów, jakie niedowiarkowie czynią Kościołowi, najmniej uzasadnionym jest niezaprzeczenie ten, iż Kościoł chce postawić Objawienie za jedyne kryteryum prawdy i wymaga, by wszystkie nauki oparły się na tej jedynej podstawie pewności, a to z powodu, iż rozum przyrodzony źródłem tylko błędów być może. Oczywistą jest rzeczą, iż koniecznem następstwem takiego założenia musi być nieunikniony antagonizm między rozumem i wiarą, a stąd nieubłagana walka między przyrodzonem i nadprzyrodzonem światłem, które, w mniemaniu naszych przeciwników, żadną miarą obok siebie stać nie mogą, nie wykluczając się nawzajem. Gdyby nam chodziło o faktyczne jedynie zbicie pomienionego zarzutu, moglibyśmy poprzestać na zacytowaniu wyroków Watykańskiego Soboru, w kwestyi rozumu przyrodzonego, i kilku najświeższych encyklik Leona XIII,, tak jasno i stanowczo orzekających potrzebę nietylko zgody ale i wzajemnej pomocy między filozofią i religią. Wobec tych wyroków, co wyszły niewątpliwie od najwyższego i nieomylnego organu nauczającego Kościoła, niepodobna nie przyznać, iż sama treść oskarżenia jest całkiem fałszywa. Że jednak zamiarem naszym jest, nietylko wyłożyć istotną naukę Kościoła, pod względem stosunku wiary do rozumu, ale też i naukę pod tym względem racyonalistów, zwłaszcza zaś różnicę wpływu, jaki obie te sprzeczne teorye wywierają na rozwój ludzkiej wiedzy, postaramy się przeto w ciągu niniejszych studyów wykazać naukowemi faktami, że, o ile harmonia i zjednoczenie przyrodzonego z nadprzyrodzonem światłem sprzyja rozwojowi wszystkich gałęzi umiejętności o tyle oparcie ich na jednym rozumie przyrodzonym, z całkowitem wyłączeniem Objawienia, zamęt tylko i rosterkę do dziedziny nauk wprowadza. Kościół szuka prawdy i dla tego, bez względu na oderwane teorye, bierze ją taką, jaką jest faktycznie, chociażby do bezwzględnej jedności sprowadzić wszystkich jej objawów nie umiał. Uznaje n. p. prawdziwość tak przyrodzonego jak i nadprzyrodzonego światła, jakkolwiek różnicy ich natury nie zaprzecza ; a chociaż powodów tej dwoistości, ze stanowiska woli Bożej, objaśnić nie jest w stanie, t. j. chociaż nie wie stanowczo, dla czego podobało się Stwórcy przyrodzony i nadprzyrodzony porządek w stosunku do człowieka ustanowić, do uznania wszakże jedności i zgody obu świateł ten jeden wzgląd mu wystarcza, że skoro oba strumienie z tegoż źródła Przedwiecznej Mądrości wytryskają, to żadną miarą w antagonizmie z sobą stać nie mogą, lecz muszą się wspierać, albo dopełniać nawzajem. Racyonalistom, przeciwnie, więcej chodzi o wytłómaczenie, niż o poznanie prawdy, tak, że gotowi raczej na oczywiste zaślepić się fakta, niż przyznać, że zjawisk jakich objaśnić nie są w stanie. Pycha przeto rozumu stanowi pierwszą odrzucenia nadprzyrodzonego światła przyczynę. Lecz jest i drugi owego zaprzeczenia powód, już nie ze skażenia lecz z samej natury ludzkiego rozumu płynący, który w badaniach naszych także uwzględnić powinniśmy. Któż nie przyzna, iż jednym z najwybitniejszych charakterów rozumu jest owa ustawiczna dążność do odkrycia ostatecznej przyczyny wszechrzeczy, która cechuje wszystkie naukowe prace tak starożytnego jak i nowożytnego świata. Przy badaniu zwłaszcza natury, czy to rozczłonkowujemy przedmiot naszych studyów na coraz drobniejsze cząstki, by dojść do składających go pierwiastków; czy przeciwnie : gromadząc jednorodne zjawiska w coraz to większe grupy, staramy się z dostrzeżonej analogii wysnuć ogólne dla wszystkich prawo; zawsze na dnie tych usiłowań leży nadzieja dotarcia, a przynajmniej zbliżenia się do ostatecznej wszechrzeczy przyczyny. Powszechny ten, chociaż niezawsze świadomy siebie, prąd ludzkiego umysłu leży w samej jego naturze, i nietylko nie jest szkodliwym, lecz stanowi owszem zaszczyt i chlubę naszego ducha, wykazując Boski jego pierwiastek, co wiecznie dąży do źródła, z którego wypłynął. Pragnienie to, połączone z uczuciem niedostateczności sił własnych, co każe nam z zaufaniem i wdzięcznością przyjmować pomoc światła objawionego, było już nieraz najważniejszych odkryć i najgłębszych pomysłów krynicą; ale puszczone samopas i wsparte jedynie na przeświadczeniu o swej dostateczności, staje się przeciwnie kamieniem obrażenia i zgubnem dla rozumu sidłem. Trawiony żądzą odkrycia ostatecznej przyczyny wszechrzeczy a nie chcąc jej widzieć w Bogu, zaufany we własne siły, rozum chwyta lada pozór prawdy, lada podrzędną przyczynę, a dumny, że na jej podstawie może objaśnić pewien szereg zjawisk, stara się wmówić tak w siebie jak w innych, że dotarł do pierwotnego źródła bytu i że potęgą własnego geniuszu doścignął tajemniczą genezę wszechświata. W owem to gorączkowem pragnieniu odkrycia początku i celu wszystkiego co istnieje, niemniej jak procesu ukształtowania się obecnego stanu przyrodzenia, szukać przeważnie należy objaśnienia powszechnej dążności uczonych; postawienia jedynej podwaliny pewności dla wszelkiego rodzaju prawdy; gdzie bowiem zamyka się źródło bytu, tam też i źródło prawdy zamykać się powinno. Jakoż twierdzenie to jest niewątpliwe w stosunku do najwyższej pełni potęgi i mądrości: do Stwórcy nieba i ziemi; lecz do Niego tylko jednego zastosowanem być może; gdyż Ten tylko jeden mocen jest powiedzieć o sobie: »jam jest prawda«, kto miał prawo wyrzec: »jam jest, którym jest«. Tylko Istota wszechmogąca, wieczna i wszechwiedna może zamknąć w swem łonie przyczyny i cel wszechstworzenia; tylko w świetle jej mądrości może znaleść się objaśnienie jednolite widomego i niewidomego świata; gdyż wiekuista i najwyższa wiedza, co zdolna była usnuć plan wszechstworzenia, tam tylko istnieć może, gdzie jest i wszechmoc, zdolna plan ten uskutecznić. W Bogu jest jedyna niewątpliwa podstawa wszelkiej prawdy, jako w Jego też łonie spoczywa przyczyna i cel wszechrzeczy. Ale na to, by tajemnica ta stała się dla nas zrozumiałą i oczywistą prawdą, trzeba wprzód z czasu wkroczyć do wieczności, z przestrzeni w nieskończoność, z śmierci do żywota. Póki zaś wędrujemy jeszcze do Boga, nie mogąc się oderwać od padołu, gdzie wszystko zmienne i przemijające, musimy zastosować się do tych warunków, w jakich skończony też i ograniczony nasz rozum pozostaje. Umiejętność ludzka, jakkolwiek z nieba bierze swój początek, nie może temiż chodzić torami, jakiemi chodzi mądrość Boża, gdyż, będąc tylko jej odblaskiem, musi ograniczyć się na zbieraniu rozstrzelonych tu i owdzie promieni wiekuistego światła, by przy ich blasku choć słabe powziąć wyobrażenie o pogrążonych w oceanie ciemności tworach. Mądrość Przedwieczna sama z nicestwa wywołuje światy i wedle własnego upodobania stanowi dla nich odpowiedne prawa; rozum zaś ludzki zdolny jest zaledwie wnieść się do poznania istniejących już tworów i do odkrycia praw, któremi się rządzą, i to w zakresie tak ograniczonym, iż pomimo tyle sławionego rozwoju nauk, więcej nierównie jest rzeczy dotąd niezbadanych, niźli tych, których tajemnicę udało się już człowiekowi wykraść przyrodzeniu. Dziwnaż zaiste, że nie trzymając w ręku wszystkich nici wiążących cudną harmonię wszechświata, rozum nie jest w stanie odnieść do jednego ogniska pochwytanych tu i owdzie pojedyńczych promieni światła, lecz musi poprzestać na pewnem ich zgrupowaniu, nie dającem się sprowadzić do całkowitej jedności? Nie utrzymujemy bynajmniej, że człowiek nie jest zdolny podnieść się przyrodzonym rozumem do pojęcia Stwórcy, jako ostatecznej przyczyny wszechrzeczy; możebność ta bowiem jest niezaprzeczonym i najchlubniejszym przywilejem ludzkiego umysłu. Lecz jakkolwiek pojmujemy to i aż do oczywistości przekonać się o tem możemy, że świat widomy nie jest ani wiecznym, ani też dziełem przypadku, lecz został powołany do bytu wszechmocną wolą Przedwiecznej Mądrości; w jaki wszakże sposób Stwórca wyprowadził z nicestwa wszystko, co istnieje? żadną miarą rozumem zbadać nie jesteśmy w stanie, t. j. nie możemy pojąć, za pomocą jakiego procesu może otrzymać byt rzeczywisty to, co nie istniało wcale? Bez tego zaś możemy wprawdzie odkryć to lub owo prawo, nadane światu przez Stwórcę, ale związku pomiędzy pojedyńczemi prawami, niemniej jak wzajemnej ich zależności, zwłaszcza zaś ostatecznej syntezy, co wszystko u szczytu do jedności sprowadza, nigdy dopatrzeć nie zdołamy. Nie przesądzając przyszłości i nie wyrokując o tem stanowczo, do jakiego stopnia możebnem jest w nauce zjednoczenie wszystkich źródeł wiedzy i wszystkich podstaw pewności, postaramy się tylko wykazać w ciągu niniejszych studyów, że dotąd umysł ludzki nietylko nie zdołał wznieść się dość wysoko, by ogarnąć jednym rzutem oka całą budowę machiny świata widomego i niewidomego, razem z rządzącem niemi ogólnem prawem, lecz, że do tego nawet nie doszedł, by między odkrytemi już w rozmaitych dziedzinach wiedzy prawami, wyraźnego dopatrzeć związku. Skoro zaś tak jest, to czyż nie korzystniej będzie dla nauki, a nawet czyż nie stokroć zaszczytniej dla rozumu, uznać ten fakt dobrowolnie i zastosować się doń w dalszych badaniach, niż kłamaną wszechwiedzą wprowadzać w dziedzinę umiejętności chaotyczny zamęt, w celu chwilowego chociażby zamaskowania nieudolności naszego rozumu do absolutnej wiedzy? To też Kościół, opierając się z jednej strony na samej naturze ludzkiego rozumu, który, jako władza ograniczona, działać jedynie może w dziedzinie skończoności; z drugiej zaś, mając na względzie pierworodne skażenie, co wszystkie władze nasze osłabiło, nie waha się twierdzić stanowczo, iż we wszystkich kwestyach porządku nadprzyrodzonego, rozum w takim nawet razie nie byłby sędzią właściwym, gdyby wcale nie był uległ skażeniu; w kwestyach zaś porządku przyrodzonego, z natury rzeczy należących do jego kompetencyi, rozum, z powodu omylności swej w obecnym stanie ludzkiej natury, potrzebuje koniecznie wyższej i niezależnej od niego kontroli. Tej zaś nieudolności rozumu w jednych, a omylności w drugich kwestyach, zaradzić może tylko światło nadprzyrodzone, które powagą samego Stwórcy rozstrzyga wszystkie zadania, z natury swej niedościgłe dla rozumu; dla wiedzy zaś przyrodzonej stawia jakby słupy wytyczne, co, ukazując naukom kierunek i granice, bronią je od błędnych i hazardownych w krainę hipotez wycieczek. Mając to podwójne posłannictwo cywilizacyjne, nie dziw, iż Kościół nie poprzestaje na strzeżeniu treści Objawienia i głoszeniu światu Ewangelii, lecz że czuwa też nad prawidłowym rozwojem wszelkich gałęzi wiedzy, by na manowce błędu nie zboczyły. Jakkolwiek bowiem głównem zadaniem Kościoła pod względem oświaty jest uprawianie nauki wiary i obyczajów, i inne wszakże umiejętności, zwłaszcza filozoficzne, z podwójnego tytułu do nauczającej władzy Kościoła należą; a mianowicie: naprzód dlatego, że porządek przyrodzony stanowi podstawę, na której opiera się porządek nadprzyrodzony; a powtóre, że Objawienie zawiera nader pożyteczne dla każdej dziedziny wiedzy skazówki. Co do pierwszego, któż nie przyzna, iż naukowy rozwój teologii niemożebny jest bez odpowiedniego rozwoju filozofii, która nietylko prawdy objawione w systematyczną szykuje całość, nietylko logiczne wyciąga z nich wnioski i do pojedyńczych stosuje zagadnień, ale też dopomaga do ścisłego określenia wewnętrznego znaczenia każdego dogmatu, bez czego każdy po swojemu mógłby rozumieć też prawdę, a nauczająca powaga Kościoła stałaby się czczem tylko urojeniem. Nie mógłby np.' Kościół ściśle określić dogmatu objawionego trzech osób w jednej naturze Boga i dwóch natur w jednej osobie Chrystusa, gdyby nie określił zarazem filozoficznie znaczenia wyrazów: natura i osoba. Tak samo w dziedzinie moralności niepodobnaby mu było wydawać nieomylnych wyroków, gdyby zasady etyki przyrodzonej, do filozofii z natury swej należące, pod jego sąd poddane nie były. Skoro zaś tak ścisły zachodzi związek między porządkiem przyrodzonym i nadprzyrodzonym, to któż nie przyzna, iż Kościoł nie zdołałby ocalić tego ostatniego, skoroby pozwolił na zachwianie pierwszego. Niemniej też oczywistą jest rzeczą dla umysłu bezstronnego, iż samo dobro wszystkich gałęzi nauk wymaga, by światło objawione przybywało im w pomoc tam, gdzie światło rozumu nie starczy. Oderwać nauki od tego życiodajnego zdroju, jest to skazać je na trud bezpłodny wśród coraz to wzmagających się ciemności. Takie oddzielanie pojedyńczych gałęzi wiedzy i to jeszcze smutne sprowadza następstwo, iż te, wprzódy miłujące się siostrzyce, jako córki wspólnej matki Mądrości, wnet zamieniają się w nienawistne i zazdrosne rywalki, co zamiast dopomagać sobie nawzajem i walczyć wspólnie z fałszem, jako jedynym rzeczywistym prawdy nieprzyjacielem, marnują swe siły na walkę wewnętrzną, przeto, że nie mają zaufanego wodza, coby je zjednoczyć i na wspólnego wroga poprowadzić umiał. Otóż, jedynym odpowiednim wodzem w tej świętej walce może być Kościoł, gdyż on jeden posiada nić Ariadny, co może wyprowadzić naukę bez szwanku i zbłąkania z zawiłego labiryntu wiedzy, gdzie .. jedynemi drzwiami, przez które wejść i wyjść można, jest Przedwieczna Mądrość. Jako stróż i tłómacz Mądrości tej na ziemi, Kościoł tylko jeden w stanie jest podołać temu wzniosłemu posłannictwu zgody i pokoju między naukami; on bowiem jeden wychodzi z tej jednoczącej wszystko zasady, że skoro wszystko stworzone jest przez Boga, a więc wszystko do Boga zdążać też powinno. Ukazawszy tym sposobem cel jeden dla wszystkich gałęzi ludzkiej wiedzy, Kościoł może już spoglądać z całą bezstronnością i życzliwością na środki, za pomocą których każda nauka zmierza do tego celu; kto bowiem sam szuka tylko Boga i do Boga wszystko prowadzić pragnie, temu wszystkie drogi są dobre, byle do Boga zmierzały. Skoro światło przyrodzone jest zarówno darem Stwórcy jak i nadprzyrodzone, i skoro tak samo dopomaga nam do poznania i spełnienia naszego przeznaczenia, to z jakiegoź powodu Kościoł miałby je potępiać albo nawet lekceważyć? Nie sąż to dwa skrzydła, co zarówno wznoszą nas ku niebu, i to o tyle, o ile oba jednocześnie w zgodzie i harmonii działają? Toż samo powiedzieć można i o władzach przyrodzonych tak duszy jak i ciała, które wszystkie są zarówno narzędziami tylko ludzkiego organizmu, przeznaczonemi do spełnienia wzniosłego posłannictwa człowieka. Jakkolwiek różną być może względna ważność i doskonałość pojedyńczych władz naszych, nie masz wszakże ani jednej, któraby zadania swego nie miała, a nawet któraby przez inną zastąpioną być mogła. Każda przeto cenioną być winna, byle do ogólnego celu zmierzała; antagonizm zaś między władzami jest równie zgubną wojną domową, jak antagonizm między przyrodzonem a nadprzyrodzonem światłem, lub miedzy jedną a drugą dziedziną wiedzy. Toż samo wreszcie powiedzieć należy o rozmaitości metody do poznania prawdy prowadzącej, z których każda pożyteczną być może, skoro trafnie zastosowaną będzie. Stąd też dobrze zrozumiany interes nauki wymaga, by każda metoda we właściwym zakresie uszanowaną została, jako jedna ze składowych części olbrzymiego aparatu wiedzy; czy zaś ta wiedza oparta jest na doświadczeniu, czy na wiarogodnem świadectwie, czy na oderwanem rozumowaniu, zawsze są to szacowne nabytki, niezaprzeczenie godne, aby do wspólnej ludzkiego rodzaju skarbnicy złożone zostały. Takiem też było zawsze postępowanie Kościoła tak w stosunku do podwójnego światła, jako też do rozmaitych władz i metod naukowych. Nigdy Kościoł nie występował przeciwko światłu przyrodzonego rozumu, nigdy nie zapoznawał pożytku żadnej władzy, ani też jakiejbądź metody; tego jedynie przestrzegając, aby każdy z tych współczynników oświaty we właściwym trzymany był zakresie. To też, pod kierownictwem Kościoła nie wyradzał się nigdy antagonizm między rozmaitemi gałęziami wiedzy, gdyż wszystkie środki poznania zarówno do znajomości prawdy prowadziły, każdy w swoim zakresie. Całkiem inaczej zapatrują się na te kwestye nowożytni racyonaliści. Ceniąc wyżej nad samą prawdę jedności jej kryteryum i nie chcąc przyznać innej powagi w dziedzinie wiedzy krom światła przyrodzonego, nie wahają się oni całkiem odrzucić Objawienie, woląc zaprzeczyć samego istnienia porządku nadprzyrodzonego, niż uznać niekompetencyę rozumu w jakiej bądź dziedzinie wiedzy. Zatamowawszy tym sposobem jedno z głównych źródeł światła, racyonaliści nietylko pozostawiają bez odpowiedzi najważniejsze zadania wszechbytu, lecz pozbawiają też naukę wszelkiej możebności kontrolowania działalności rozumu, tego niezaprzeczenie potężnego, ale niestety, omylnego czynnika. Jakie zaś z owej jednostronności wynikły następstwa? najlepiej z panującego dziś w świecie naukowym zamętu osądzić można. Lecz nie tu się kończy wyzwolonego rozumu samowładztwo. Raz zaufawszy własnym siłom i uwierzywszy w ich dostateczność, rozum przyrodzony poczyna wyzwalać się stopniowo nietylko już od powagi światła nadprzyrodzonego, ale też i od wszelkiej zależności od władz pomocniczych, bądź zmysłowych, bądź czysto duchowych. Pod pozorem, iż władze te są omylne i wprowadzają w wywody rozumowe pierwiastek błędu rozum wyłącza je od udziału w zdobywaniu prawdy, ufając, iż o własnych siłach zdobyć ją potrafi. Koryfeusze tej szkoły tracą powoli z widoku świat rzeczywisty i wszystkie praktyczne zadania fizycznego i społecznego bytu, a zagłębiając się jedynie w świecie oderwanych idei, to już tylko za niewątpliwą uznają prawdę, co na drodze czystej abstrakcyi dowiedzionem być może. Tym sposobem rozum, zdobywając niby dla siebie całkowitą samodzielność i rozszerzając szranki indywidualnej działalności swojej, zacieśnia rzeczywiście i zaciemnia coraz bardziej szranki dostępnej dla człowieka przedmiotowej wiedzy i coraz to więcej praktycznych kwestyj nierozstrzygniętych zostawia. Prawda, że ów kierunek transcendentalny, co tak potężnie rozwinął się był w filozofii niemieckiej w pierwszej połowie bieżącego wieku, ustąpił dziś całkowicie pod naporem przeciwnego prądu, co, zapoznawszy w człowieku ducha a w nauce cały świat idei oderwanych, całą wiedzę w zmysłowym zamknął realizmie, dążność wszakże do wyłączności metody i nadal w emancypowanej nauce pozostała, tylko że już nie oderwany rozum lecz metoda eksperymentalna berło panowania objęła, tymże samym probierzem wszelkiego rodzaju prawdy doświadczając. W skutek tego powszechnego niemal w świecie uczonym o jedności kryteryum przekonania każda dziedzina nauk, oparłszy się na względnej jakiejś i cząstkowej podstawie pewności, stawia ją za jedyny probierz prawdy, odrzucając bezwarunkowo wszelką inną podstawę. Stąd każda dziedzina wiedzy nietylko chce sama sobie wystarczyć, nie uciekając się do pomocy innych, lecz i swoje naukowe sposoby, swoją metodę radaby narzucić innym dziedzinom, a przynajmniej sama ją stosuje do wszystkich bez różnicy zagadnień, nie wahając się nawet zaprzeczyć samego istnienia faktów, do których probierza swego zastosować nie może. Potwornemu zaś nieładowi temu żadna pojedyńcza gałęź ludzkiej wiedzy zaradzić nie jest w stanie, gdyż żadna nie posiada powszechnego zaufania i żadna nie potrafi wznieść się dość wysoko, by wszystkie' inne dziedziny ogarnąć i pod swem skrzydłem zjednoczyć. Wobec podobnego chaosu i podobnej rozterki w dziedzinie nauk, któż będzie dość zuchwałym, by śmiał sobie pochlebiać, iż osobistą działalnością swoją zdoła dokonać tego, czemu żadna pojedyńcza umiejętność podołać nie jest w stanie? Co do nas, dalecy jesteśmy od podobnej zarozumiałości i nie łudzimy się wcale nadzieją, iż praca niniejsza może wpływ stanowczy wywrzeć na wzajemny stosunek lub dalszy rozwój różnych gałęzi umiejętności. Z drugiej wszakże strony, stojąc wobec groźnego niebezpieczeństwa, w jakiem cywilizacya chrześcijańska znajduje się niezaprzeczenie w chwili obecnej, najmocniej przekonani jesteśmy, iż nie godzi się nikomu z założonemi siedzieć rękami. Każdy dobrej woli człowiek, któremu Pan Bóg dał choć jedną z podkopanych prawd zrozumieć, winien, zdaniem naszem, niezwłocznie kwestyę tę wedle sił swoich opracować i na publiczny użytek ją oddać; gdyż tylko wytrwała zbiorowa praca, może z czasem do pożądanego celu doprowadzić. Najdrobniejszy nawet wysiłek nie jest pod tym względem do pogardzenia, skoro do wywrócenia błędu dąży; niepodobna bowiem przewidzieć, kiedy i pod którym ciosem nadwątlony już gmach fałszu runie. Górnik, rozbijający kamienie, sto razy niekiedy napróżno uderzy młotem, aż nareszcie pod ostatniem uderzeniem kamień się rozpryśnie; nie przeto, by uderzenie to było silniejsze od innych, lecz że poprzedzające ciosy spójnię między składowemi cząstkami kamienia osłabiły. Nie zrażajmy się tylko pozornem niepowodzeniem i nie ustawajmy w walce, a prawda wreszcie zwycięży; boć i kłamstwo zbiorowej tylko pracy i wytrwałości tryumfy swoje zawdzięcza. Patrzmy na krzewicieli błędu: jak zwartą falangą do ataku idą; jak na hasła wodzów są baczni; jak skwapliwie z każdej korzystają zręczności, by choć jedną zatrutą strzałę w nieprzyjacielskie wypuścić szeregi, choć w jedną zasadzkę niebacznych wciągnąć przeciwników. Mieliżbyśmy mniej okazać gorliwości w bronieniu prawdy, niż oni okazują w jej obaleniu? Owo to poczucie obowiązku solidarnego walczenia za dobrą sprawę wkłada nam pióro do ręki, pomimo, iż nam nie tajna nieudolność własna. Żeby jednak czytelnik nie sądził, iż przedsiębierzem wyczerpująco traktować wszystkie poruszone w przedmowie kwestye, wolimy na wstępie wymienić, jakie mianowicie zagadnienia mamy zamiar rozwiązać i jakie udowodnić twierdzenia. Otóż najpierwszą i najważniejszą kwestyą będzie ścisłe i to praktyczne ocenienie wpływu światła nadprzyrodzonego na rozmaite gałęzie wiedzy. Pod tym względem postaramy się udowodnić: 1) że Objawienie wnosi dodatni tylko, a nie ujemny w dziedzinę wiedzy pierwiastek, t. j. że wiara chrześcijańska nie wyłącza bynajmniej ani lekceważy przyrodzonego rozumu, tylko zdobycze jego dopełnia prawdami z Objawienia poczerpniętemi, ukazując zarazem granice, których rozum bez szkody dla nauki przekroczyć nie potrafi. 2) że jakkolwiek Stwórca mógł nadać człowiekowi przeznaczenie tylko przyrodzone, skoro jednak podobało Mu się wskazać nam cel nadprzyrodzony, to koniecznem łaski tej następstwem musiało być udarowanie też nas światłem objawionem, gdyż naturalnym rozumem człowiek nie byłby w stanie ani przeznaczenia swego poznać, ani wiodącej doń drogi wynaleść. 3) że w przyrodzonym ustroju ludzkiej natury, skoro ustrój ten jest w normalnym stanie, żadna nie istnieje przeszkoda do przyjęcia z wiarą i ufnością Objawienia; jeśli zaś człowiek zesłane mu z nieba światło odrzuca, to wskutek jedynie nieposkromionych namiętności, t. j. w skutek grzechowego skażenia naszej natury, któreto skażenie postaramy się udowodnić na drodze czysto eksperymentalnej. W porządku znowu przyrodzonym przyrzekamy wykazać oprócz pomienionego władz naszych skażenia: 1) że rozum przyrodzony ma też przyrodzone działalności swej granice, tak że te jedynie prawdy jasno dosięgać może, które we właściwym zakresie kompetencyi jego są położone; ilekroć zaś granice te przekroczy, zmuszony jest albo uciec się do pomocy światła nadprzyrodzonego, albo na czczych poprzestać hipotezach, dla braku niewątpliwych danych, na którychby wywody swoje mógł oprzeć. 2) że, nawet w zakresie wiedzy przyrodzonej, rozum oderwany nie jest w stanie dojść do prawdy w kwestyach praktycznych bez pomocy władz innych; z natury swej bowiem rozstrzygać on może tylko kwestye całkiem oderwane, do filozofii i matematyki należące ; w dziedzinę zaś bytu rzeczywistego wkroczyć on może jedynie za pośrednictwem władz innych, które mu dostarczają do dalszej działalności przedmiotu. 3) że, razem z przedmiotem wiedzy, odpowiedne władze przynoszą rozumowi i pierwsze podstawy pewności, tak że rozum sprawdzać je tylko może, ale na innym fundamencie przeświadczenia swego o prawdach faktycznych oprzeć nie jest w stanie; że zaś wszystkie władze, nie wyłączając rozumu, na pewnych szczeblach działalności swojej są omylne, stąd w wiedzy przyrodzonej absolutna pewność we wszystkich kwestyach praktycznych jest niemożebna, chociaż w szczególnych wypadkach otrzymaną być może. 1) Ponieważ każda dziedzina wiedzy czerpie swój przedmiot przeważnie z jednego źródła i to za pośrednictwem jednej, właściwej sobie metody, stąd każda też posiada właściwe kryteryum prawdy, które służy rozumowi za podstawę do wyrobienia o tym przedmiocie praktycznego sądu. Jakkolwiek przeto pewność naszych przeświadczeń jest ostatecznie owocem pracy rozumu, praktyczną wszakże pewności tej podstawę, we wszystkich gałęziach wiedzy o bycie rzeczywistym traktujących, stanowią dostarczone przez inne władze fakta, które rozum jedynie, wedle właściwej dla każdej nauki metody, sprawdza i z nich odpowiedne wnioski wyprowadza; tak iż w gruncie każda dziedzina wiedzy własne posiada kryteryum prawdy, poddane tylko pod najwyższą kontrolę rozumu. 5) Tak postawiony stosunek rozumu do władz innych wykazuje, iż na polu wiedzy, niemniej jak na polu każdej innej działalności człowieka, nie sam tylko umysł, lecz cały ustrój ludzkiej natury, t. j. tak dusza jak i ciało, ze wszystkiemi władzami swojemi, uczestniczą w pracy zdobywania prawdy, tak iż usunięcie od współudziału w tej pracy któregokolwiek czynnika tak samo szkodę tylko ludzkiej wiedzy przynosi, jak wyłączenie z dziedziny nauk światła objawionego, gdyż wszelkie ubezwładnienie jednego z przeznaczonych przez Stwórcę do wspólnej pracy czynników uszczuplić tylko lub poniżyć w wartości skarbnice wiedzy może. Rozpatrując z kolei każdą dziedzinę nauk, przekonamy się wreszcie, 6) że Kościoł szanuje każdą właściwą naukową metodę i uznaje wierzytelność każdego kryteryum, w odpowiednej gałęzi nauk, nie dopuszczając jedynie, aby jakabądź specyalna metoda dążyła do wyłącznego panowania we wszystkich dziedzinach wiedzy, z zapoznaniem innych, zwłaszcza, zaś z zapoznaniem światła objawionego. Pragnąc jak najwięcej uwydatnić ważność i konieczność rozmaitości metody dla różnych gałęzi nauk, postanowiliśmy oprzeć na tej rozmaitości sam podział ludzkich umiejętności, łącząc w jedną grupę całkiem różne niekiedy co do przedmiotu nauki, skoro używana przy ich traktowaniu metoda jest taż sama; że zaś, zdaniem naszem, siedm jest odrębnych dróg wiodących do zdobycia wiedzy przedmiotowej, stąd też i nauki na siedm przedniejszych grup rozdzielamy, a mianowicie: Estetyka. Filologia, Nauki przyrodnicze, Nauki historyczne, i opisowe, Teologia, Etyka, wreszcie Nauki oderwane t. j. Filozofia i Matematyka. Przy bliższem rozpatrzeniu każdego z pomienionych działów, czytelnik sam osądzi, o ile powyższy podział jest racyonalny. Zanim wszakże przystąpimy do szczegółowego rozbioru każdej pojedyńczej dziedziny wiedzy, powiedzieć jeszcze musimy słów kilka o poglądzie naszym na władze, dla uniknienia wszelkich w tym przedmiocie nieporozumień. Oprócz władz zmysłowych, za pośrednictwem których wchodzimy w stosunek ze światem zewnętrznym, przyjmujemy trzy główne władze duszy, a mianowicie: umysł jako narzędzie do poznania prawdy przeznaczone; serce będące ogniskiem wszelkiego rodzaju uczuć, i wolę, stanowiącą jakby władzę wykonawczą, gdyż ona daje ostateczną sankcyę każdej mającej się wykonać czynności, ona sprzeciwia się lub przyzwala na to, czego się domagają inne władze, i ona daje im rozkaz do stanowczego działania. Lecz jako serce ogniskiem jest różnych namiętności, z których każda ma swój odrębny charakter i właściwą nazwę, a sama nawet nie skażona pożądliwością miłość w rozmaity objawia się sposób; tak też i w działaniu umysłu różne bywają objawy i różne drogi stosownie do rodzaju prawd badanych. Jako np. rozróżniamy nietylko gniew od zazdrości, ale też uczucie piękna od miłości dobra; tak też rozróżniamy nietylko pamięć od wyobraźni, ale też i pojętność od rozsądku, jakkolwiek są to objawy tejże działalności umysłowej. Znaczna część błędów naukowych naszej epoki pochodzi z zapoznania owej różnorodnej działalności naszego umysłu, który do każdej kategoryi prawd odnosi się inaczej, i to nie wskutek dowolnego wyboru, lecz siłą raczej samego wewnętrznego organizmu swego, który, będąc z natury obdarzony rozmaitem uzdolnieniem, w poszukiwaniu prawdy z wrodzonego popędu obiera najwłaściwszą w danym razie drogę, skoro namiętności lub uprzedzenia na fałszywą go nie sprowadzą. Badając n. p. dzieje, umysł nasz wnet pyta o świadectwa; zgłębiając prawa przyrodzenia, sprawdza rzeczywistość zjawisk; wyrokując o pięknie, zważa na otrzymane przez uczucie estetyczne wrażenie; i owo to rozmaite wzięcie się do pracy w poszukiwaniu prawdy, oparte na wielostronnem umysłu naszego uzdolnieniu, stanowi naukową metodę, która z samej natury rzeczy, dla każdej dziedziny wiedzy musi być odmienna. Otóż w studyach niniejszych pod wyrazem umysł (intellectus) rozumiemy ogół władz do poznania prawdy przeznaczonych, z których każda jest odrębnem tylko uzdolnieniem do pościgania, zachowywania lub analizowania prawd, dziedzinę wiedzy stanowiących. Taką pojedyńczą umysłową władzą albo uzdolnieniem jest też wzięty w ścisłem znaczeniu rozum (ratio) przeznaczony do obserwowania, analizowania, porównywania i wyciągania wniosków, na podstawie wrodzonych rozumowi pewników. Uprzedzamy zawczasu, w jakiem znaczeniu przyjmujemy rozum; wyraz ten bowiem używany jest częstokroć w znaczeniu umysłu, a niekiedy nawet w znaczeniu światła przyrodzonego, t. j. działalności umysłu przy pomocy wszystkich władz duszy i ciała, z wyłączeniem tylko Objawienia. Zwrócenie uwagi na to współdziałanie władz innych w umysłowej pracy uważamy za rzecz bardzo ważną ; dowodzi to bowiem, że w ustroju ludzkiej natury panuje tak ścisły związek i tak wielka jednych od drugich władz zależność, iż każdy akt ludzki dokonywa się wspólną wielu czynników pracą, które oddziaływają na siebie nawzajem, tak iż dla zbadania jego natury nie dość przypatrzyć się działaniu władzy bezpośrednio w danym akcie zainteresowanej, ale trzeba uwzględnić też udział innych współczynników, bez czego niepodobnaby objaśnić rozmaitych zboczeń, jakim każda z władz ulega. Po tych przedwstępnych objaśnieniach przystępujemy do szczegółowego rozbioru każdej z pomienionych siedmiu grup naukowych.\nESTETYKA. Człowiek, złożony z duszy i ciała, należy zarazem do dwóch całkiem odrębnych światów, nie mających na pozór nic z sobą wspólnego; a jednak świat materyi i świat ducha łączą się w jego osobie w tak jednolitą i nierozdzielną całość, iż niepodobna oznaczyć dokładnie granicy, na której się spotykają. Patrząc na ostygłe pod tchnieniem śmierci i już skostniałe zwłoki, w przeddzień ostatecznego ich rozkładu, widzimy niezaprzeczenie tę część ludzkiego organizmu, która należy całkiem do świata materyi; słuchając znowu natchnionego wieszcza, uwielbiając święty zachwyt rozmodlonego ascety lub korząc się przed tymi bohaterami miłości, co dla Boga i bliźnich nie wahają się poświęcić nietylko wszystkie zasoby życia lecz i życie samo, — nie możemy wątpić, iż mamy przed sobą objawy działalności tej części naszej istoty, co czysto duchowa i nieśmiertelna z natury, nie lęka się ani miecza oprawcy, ani skażenia grobu. Lecz pomiędzy trupem przeznaczonym na pastwę robactwa, a wzlatującą w anielskie strefy duszą, jest jeszcze siła jakaś, ani całkiem duchowa, ani zupełnie materyalna; nietylko żywa lecz i ożywiająca; o tyle samoistna i zmyślna, że odróżnia własną istotę od otaczających ją tworów i własną przyjemność od cierpienia; niedość wszakże wolna i świadoma siebie, by mogła wznieść się po nad instynktowe, bezwiedne popędy i zdać sobie sprawę z przyczyn i skutków, bądź to własnych czynności, bądź zewnętrznych zjawisk; siła, co przekształca potworne członki wieloryba, słonia lub hipopotama w ruchliwe i zmyślne istoty, co powietrze napełnia milionami ptactwa i owadów, co z kropli wody czyni całe państwo niedościgłych dla oka żyjątek, a z mikroskopijnych muszel kształci olbrzymie skał pokłady; siła, jednem słowem, którą zowiemy siłą żywotną, którą może mniej jeszcze znamy niż ludzkiego ducha, bo jej nie objaśnia ani nauka, ani tradycya, ani światło objawione. Badając kamień, kruszec lub inne jakie nieorganiczne ciało, nauka odkrywa składowe jego pierwiastki i tak dokładnie zgłębia chemiczny proces jego kształcenia się, że, naśladując naturę, sztucznie odtwarza takież same ciała. Lecz, wobec najprostszej organicznej istoty, pewność ta nauki ustaje, czczym hipotezom miejsca ustępując. Już w świecie roślinnym, patrząc na drobne nieraz ziarnko, co olbrzymiego drzewa nosi w sobie zarody, albo na mikroskopijny pyłek, co zapładnia kwiaty, zdumiała nauka staje w osłupieniu, wyznając, iż nie jest w stanie nietylko odtworzyć podobnego organizmu, ale nawet działalności jego wytłumaczyć. A cóż dopiero w świecie zwierzęcym, gdzie już nie karmienie się tylko i rozmnażanie, lecz tak dziwne i tak złożone objawy życia siła ta wytwarza, że nauka, nie licząca się z Objawieniem, nie orzekła dotąd stanowczo, czy badane przez nią zjawiska są dziełem bezwiednego tylko instynktu, czy też zdolnej do świadomego wyboru woli? Owa niepewność jeszcze się więcej potęguje, ilekroć badacz przyrodzenia wkroczy w dziedzinę działalności ludzkiej; organizm bowiem człowieka tak jest złożony i zawiły, a\nNAUKI PRZYRODNICZE.Niedostępny w wersji demonstracyjnej\nFILOLOGIA.Niedostępny w wersji demonstracyjnej\nNAUKI HISTORYCZNE I OPISOWE. Niedostępny w wersji demonstracyjnej\nOBJAWIENIE.Niedostępny w wersji demonstracyjnej\nETYKA.Niedostępny w wersji demonstracyjnej\nNAUKI ŚCISŁE.Niedostępny w wersji demonstracyjnej\nCZŁOWIEK PRZED TRYBUNAŁEM ZDROWEGO ROZSĄDKU.Niedostępny w wersji demonstracyjnej\nPORZĄDEK PRZYRODZONY I NADPRZYRODZONY.Niedostępny w wersji demonstracyjnej\nKONKLUZYA.Niedostępny w wersji demonstracyjnej\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Wiedza_Chrzescijanska-ebookRO/p15851i37570" target="_blank" title="Wiedza Chrześcijańska [Zygmunt Szczęsny Feliński] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Wiedza Chrześcijańska [Zygmunt Szczęsny Feliński] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Rozdział Dwudziesty Siódmy . *.* - Dona Δ - directioners14.pinger.pl\nLicznik odwiedzin: 55 097 / 2466 dni\nDona Δ: Rozdział Dwudziesty Siódmy . *.*\nOtworzyłam je i ujrzałam promieniejącą twarz Perrie . Przekręciłam tylko oczami opierając się o drzwi .\n- Czego tutaj szukasz ? - burknęłam .\n- Do Zayn'a przyszłam - zachichotała .\n- Dobra - wzruszyłam ramionami po czym wpuściłam ją do środka i weszłyśmy do salonu.\n- Cześć wszystkim - odparła uśmiechając się od ucha do ucha i machając ręką .\n- Cześc - odpowiedzieli i Zayn zrobił dziwną minę .\n- Pewnie zastanawiasz się co tutaj robie - powiedziała do Malika .\n- I to jak bardzo - przytaknął .\n- A więc, przyszłam dlatego, że chcę ci powiedzieć że .. - nabrała powietrza do płuc .\n- No mów - rzucił Zayn .\n- Chcę ci powiedzieć , że będzie tatusiem - położyła swoją dłoń na brzuchu i popatrzyła na mnie . Czułam jak moja twarz staje się biała jak ściana .\n- Kłamiesz ? Powiedz że kłamiesz ?! - krzyknął Malik .\n- Nie denerwuj się, wiem że dziwnie tak z dnia na dzień się dowiedzieć o tym, ale przyzwyczaisz się - powiedziała to tak spokojnie biorac jego rękę którą on wyszarpnął .\n- Dziewczyno, przeciez ja nawet z Tobą nie spałem ! - mulat przymrużył oczy .\n- Zayn, spałeś - odparła. - dobra, ja wam więcej czasu dzisiaj nie zabieram, chciałam tylko to oznajmić. Zadzwonie niedługo - podeszła do niego ale on się odsunął - to pa - uśmiechnęła się raz jeszcze po czym wyszła.\n- Zayn, co sie tam na tych Hawajach działo ? - spytał ironicznie Horan poklepując go po ramieniu.\n- Nic kurwa, nic - warknął po czym wyszedł z salonu na balkon i zaczął palić papierosa.\n- A tobie co jest ? - spytał nagle Niall.\n- Mi ? Nic - wzruszyłam ramionami i usiadłam na kanapie podkładając nogi pod tyłek.\n- Przecież widzę - położył swoją rękę na mojej nodze.\n- Naprawdę nic, głowa mnie rozbolała - wymusiłam uśmiech i poczochrałam jego blond czuprynę.\n- Idę położyć małą do spania - powiedział w końcu Harry.\n- Przejdziemy się na basen jak się wyśpi ? - uniosłam brew do góry.\n- Jasne - Styles popatrzył na mnie a nasze spojrzenia się zetknęły przez co popatrzyliśmy sobie prosto w oczy, jednak szybko odwróciłam głowę.\n- Mała nie stresuj się tak - uśmiechnął się do mnie po czym wziął Leah i wyszedł.\nPo chwili Zayn wszedł do środka i popatrzył na mnie.\n- Dominica, ja..\n- Nic nie mów. Nic się nie stało - uśmiechnęłam się, ale znowu sztucznie.\n- Zayn, nie jesteśmy parą, nie musisz mi się tłumaczyć, śpij z kim chcesz, miej dzieci ile chcesz, ale nie tłumacz się, tylko winny sie tłumaczy - zmarszczyłam czoło.\n- No ale ja nie chce żebyś ty tak mówiła, chce żebyś wiedziała że spać, mieć dzieci i wszystko chce mieć właśnie z tobą - powiedział lekko łamiącym się głosem.\n- Nawet tak nie mów - zaśmiałam się mimowolnie, rozbawiło mnie to co powiedział.\n- Ale tak jest - ukucnął przede mną.\n- Skarbie mój ty kochany - chwyciłam jego twarz w ręce - ale tak nie będzie, dziecko będziesz miał z Perrie, pogódź się z tym, sam sobie to wszystko zgotowałeś - poklepałam go lekko po policzkach po czym zeszłam z kanapy.\n- To dziecko nie będzie moje - wstał i zatrzymał mnie chwytając moją rękę.\n- Ty z nią spałeś, nie ja - wzruszyłam ramionami - Zayn, ja się nie gniewam, jest tak jak po przyjeździe z Hawai no - pstryknęłam go w nosek.\n- Ja chce żeby było tak jak podczas wyjazdu na Hawaje, wtedy przytulałaś się do mnie, całowałaś mnie a teraz ? Nie mów że w jednej chwili wszystko prysło - popatrzył prosto w moje oczy.\n- Myślisz że ja bym nie chciała ? Chciałabym, ale potem będziemy razem, a ty będziesz miał dziecko z nią, to nie wyjdzie, a ja nie mam zamiaru cierpieć - powiedziałam to najspokojniej jak umiałam.\n- No to spróbujmy - ścisnął mocniej moją rękę co mnie zabolało .\n- Zayn, wiesz, to mnie boli - zmarszczyłam nos i wskazałam na rękę.\n- Przepraszam - zwolnił swój uścisk ale jednak ręki nie puścił. - Spróbujemy ? - uniósł brwi do góry.\n- Nie, bo ja zabawką nie jestem. Już nie jeden chłopak bezgranicznie mnie kochał a potem zostawiał dla innych, ja musze po prostu odpocząć, bo na razie nie wiem czy wieżę jeszcze w coś takiego jak miłość - westchnęłam.\n- Mała - przekręcił lekko głowę w bok i popatrzył na mnie błagalnymi oczami, w których chyba dostrzegłam łzy, jemu naprawde tak zalezy ?\n- Zayn, nie płacz oto, że coś się skończyło ale ciesz się, że coś takiego się w ogóle przytrafiło - uśmiechnęłam się.\n- Ciesze się że mnie całowałaś i pokazywałaś że ci na mnie zalezy, ale taraz mam ochote ryczeć, mimo że nie za często to robie. Już nie będę cię miał przy sobie tak jak wtedy. - jęknął.\n- Ale ja będe przy Tobie, wiesz ze istnieje coś takiego jak przyjaźń ? Nawet nie odczujesz braku mnie - zaśmiałam się.\n- Wiesz, własnie najbardziej odczuwa się brak jakiejś osoby kiedy ma się ją przy sobie, siedzi się obok niej, ale wie że nigdy nie będzie twoja - przełknął głośno ślinę a ja go tylko przytuliłam. Czy on musi być tak cholernie słodki, czuły i kochany teraz ? Teraz kiedy chce mu uświadomić że między nami już nic nie będzie ?!\n- Zayn, przestań już bo wzbudzasz we mnie poczucie winy że cię odrzucam, a to przecież nie moja wina .. - powiedziałam w końcu.\n- Nie czuj się winna Skarbie, ja mówię jak jest - zaczął głaskać mnie po głowie, po chwili jednak wydostałam się z jego objęcia.\n- Pomyśl w ten sposób, będziesz życ tak jak śnić-samotnie . - uśmiechnęłam się łagodnie.\n- Prawda jest jak tlen, otrzymasz jej za dużo i sie rozchorujesz - westchnął i w końcu się uśmiechnął. - Ale co mam zrobić żebyś mnie pokochała ? - spytał z nutą nadziei że coś takiego będzie.\n- Nic, bo kocha się za nic. Nie istnieje żaden powód do miłości, mimo wszystko będe cie kochać - przygryzłam dolną wargę i odwróciłam się na pięcie by ruszyć na górę.\n- Dominica ? - usłyszalam jeszcze jego głos.\n- Tak ? - spytałam odwracając się znowu.\n- Ale pamiętaj że ja cie kocham. I wiedz, że dla mnie jesteś sercem mojego serca, zapewne nie tylko dla mnie - usmiechnął się a ja tylko kiwnęłam głową, cieszyłam się jak głupia, że powiedział mi coś takiego.\n- Przejdziesz się z nami na basen ? - spytałam go jeszcze.\n- Dzisiaj ? - uniósł brew do góry.\n- Tak, jak się Leah wyśpi .\n- Jasne, czemu by nie. - odparł , uśmiechnął się a potem poszedł do kuchni a ja na górę. Położyłam się na łóżku i wzięłam laptopa, Jenny jednak nie była aktywna więc zaczęłam po prostu szperać po portalach plotkarskich gdy nagle ktoś zapukał do drzwi.\n- Proszę - powiedziałam i zerknęłam, do mojego pokoju wszedł Harry.\n- Nie przeszkadzam ? - uniósł brew do góry.\n- Jasne że nie - uśmiechnęłam się.\n- Przyszedłem bo Leah zasnęła a pomyślałem że moglibyśmy sobie coś oglądnąc, ostatnio pojawił się nowy film. Oglądniemy ? - usmiechnął się siadając na łóżku.\n- Jasne, masz laptopa a ja idę skorzystać z toalety - puściłam mu oko po czym zeszłam z łóżka i poszłam.\nGdy wróciłam Hazza leżał na moim łóżku oparty o oparcie i trzymał na swoich nogach laptopa.\n- O jesteś, chodź - mówiąc pokazał ręką bym przyszła. Podeszłam po czym położyłam się na łózku kładac głowe na jego klatce piersiowej. Nie pamiętam kiedy byłam tak blisko niego, a dzisiaj znowu jestem. Widziałam jak się uśmiechnął, a teraz patrzę w laptopa . Harry po chwili objął mnie ręką kładąc ją na moim brzuchu, najpierw poczułam się trochę dziwnie, przypomniałam sobie jak mówił że mnie sie kochać nie da, ale może mówił to w nerwach ? Serce zaczęło mi szybciej bić, chyba chciało wyskoczyć ze mnie.\n- Wszystko w porządku ? - spytał Hazza kierując swój wzrok na mnie, uśmiechnął się łagodnie.\n- W jak najlepszym, oglądajmy - puściłam do niego oko i znowu popatrzyłam na laptopa.\nHarry powolnym ruchem ręki zaczął jeździć po moim brzuchu a ja się tylko zaśmiałam, dlaczego nie protestuję, nie potrafię ?\n- Fajny film, prawda ? - usłyszałam jego głos.\n- Genialny - odparłam .\nOglądając dalej zrobiłam się senna i zasnęłam, dopiero później obudził mnie Harry.\n- Mała, film się skończył - zaśmiał się.\n- A ja spałam ? Przegapiłam - wysunęłam dolną wargę w przód\n- To nic, będzie jeszcze inna okazja - pogładził swoją ręką mój policzek a potem zamknął laptopa i zszedł z łóżka.\n- Czemu ty jesteś taki miły ? - przechyliłam głowę w bok i uśmiechnęłam się.\n- A wolisz żebym chodził naburmuszony ? - zrobił śmieszną minę.\n- Ani trochę, idź sprawdź czy mała nie wstała bo chce iść na ten basen - pchnęłam go lekko.\n- Ide ide - zwlókł się powoli z łóżka.\n- Taak, ciężko być tatusiem - zaśmiałam się .\n- Nie wiesz jak ciężko - mruknął i wyszedł z pokoju.\nUśmiechnęłam się sama do siebie. Myślałam cały czas o nim, czy ja go znowu zaczęłam kochać ? A może w ogóle nie przestałam ? Zayn był tylko oderwaniem od rzeczywistości by móc zapomnieć o Harry'm ? Nie, kocham ich obu, cholernie ich kocham. Siedziała przy oknie i wpatrywałam się w nie.\n- O czym tak myślisz ? - spytał Malik wchodząc do środka.\n- Ja ? - ocknęłam się nagle - o niczym, tak sobie - uśmiechnęłam się.\n- Przyszedłem ci powiedzieć że idziemy, więc się przygotuj - zaśmiał się i zaczął czochrac moją grzywkę.\n- Aj zostaw mnie - zrobiłam wielkie oczy śmiejąc się - wiem że mam zajebistą grzywkę, że mi jej zazdrościsz, ale teraz będzie w jeszcze większym nieładzie niż przedtem - dźgnęłam go w brzuch a on zaczął mnie łaskotać, przewróciliśmy się na łóżko a on leżał na mnie.\n- Sie nie przejmuj, zawsze wyglądasz bosko - cmoknął mnie w nos po czym zszedł ze mnie - no ale zbieraj sie - puścił oczko po czym wyszedł. Tak więc poszłam się przebrać i założyłam na siebie to : www.faslook.pl/collection/d-315/ a pod spód strój kąpielowy. Schodząc na dół zauważyłam Leah biegająca po korytarzu.\n- Mysiak chodź tutaj - kucnęłam a ona podbiegła - gdzie idziesz ? - spytałam łaskoczac ją.\n- Na paśen - powiedziała niewyraźnie a ja cmoknęłam ja w czoło.\n- Kochany smerfik - wzięłam ją na ręce i zeszłam na dół a po chwili zszedł Hazza.\n- Jasne, chodzcie - odpowiedział Horan po czym wsiedliśmy do jego samochodu i ruszyliśmy.\nMordki wy moje, wiem że kazałam wam czekać te 9 dni na ten rozdział, ale świeżo po wywiadówce było więc nie chciałam pogarszać swojej sytuacji . :3 Wybaczcie mi prosze, mam nadzieję że nie zapomnieliście o mnie ♥\nRozdział do niczego, pisany tak na szybko, w ogóle ostatnio same denne rzeczy piszę, za co również musicie mi wybaczyc . ;*\nMiłego czytania . *.*\nPs. Wpadajcie tutaj, czytajcie i komentujcie posty ( anonimowi również mogą ) : dona-onedirection-love.blogspot.com/ . : )\n/6 lat temu (5 grudnia) /30 komentarzy\nDodaj kolejny , bo oszaleje !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!\n6 lat temu, 14:07 (2 stycznia)\nOch, uwielbiam cię\nNie wiem czemu, ale chciałabym by Niall trochę wmieszał się w akcje <3\nOgólnie rozdzalik jest genialny\nNaprawdę i w z wielką niecierpliwością czekam na następny\n6 lat temu, 23:37 (18 grudnia)\nWczoraj zaczęłam czytać to opowiadanie i normalnie się zakochałam *.* przy okazji zapraszam do siebie princessfornialler.pinger.pl/\n6 lat temu, 14:44 (11 grudnia)\n*Zapraszam na mojego bloga, dopiero zaczęłam piszę opowiadanie o 1D. !*\n6 lat temu, 20:54 (10 grudnia)\nJejkuu . Coś znowu z Hazzą??? Ja nie mogę .. Uwielbiam ♥ Same ciąże .. ;* ^^ NEXT !! ♥\n6 lat temu, 17:01 (8 grudnia)\ngłupia Perri ...-.- mam nadzieję, że to dziecko jednak jej nie jest i trzymam kciuki za Malika, żeby Dom wybrała jego. chyba nie był na tyle głupi by wylądować z tamtą w łóżku .... ? o.O\n6 lat temu, 12:23 (8 grudnia)\nZakochałam się normalnie w tym opowiadaniu!\nNajlepsze moim zdaniem. Czekam na kolejny rozdział. Pisz szybko. *.*\n6 lat temu, 22:50 (7 grudnia)\n@just smile.♥: a ja licze się z twoim zdaniem, sama wiem że nie jest idealny.. ;*\n6 lat temu, 20:28 (7 grudnia)\n@Wiktoria . ;*: masz prawo się ze mną nie zgadzać, każdy może mieć inne zdanie. ; ) mimo iż uważam że ten nie jest jednym z najlepszych całe opowiadanie *bardzo* mi się podoba. ; )\n6 lat temu, 20:06 (7 grudnia)\ngenialne chyba jak zawsze\n6 lat temu, 17:41 (7 grudnia)\ncudowny, perrie w ciązy, nieeee ;c !\noby to nie było jego dziecko.;d\nhazza słodziak, ze ja nie moge ♥\n6 lat temu, 22:12 (6 grudnia)\nSuper ! Dominica ma nie zły problem .. Harry vs. Zayn .....\n6 lat temu, 19:49 (6 grudnia)\nto się robi coraz genialniejsze!\nno i ja już nie wiem.\nczy ona będzie z Harrym czy z Zaynem -,-\ni co z tą Perrie?\nta, a później się okaże, że będzie z Horanem xd\ndobra weź pisz denniejsze rozdziały, bo nie mogę tego czytać ;p\noj tam nie ważne kiedy dodajesz, ważne że wg dodajesz ; *\n6 lat temu, 19:38 (6 grudnia)\n@Wiktoria . ;*: Oj taam . ^.^\n6 lat temu, 18:31 (6 grudnia)\n@just smile.♥: A ja sie z tobą w ogóle nie zgadzam, to jest rozdział jeden z tych lepszych, które naprawdę są cudowne. Nie wiem co ty widzisz w tym rozdziale gorszego..\nA teraz do ciebie moja ty Kochana młoda gówniaro. Że co ty odpierdalasz znowu z tym Harry'm? Uwielbiam go ale się nie zgadzam, Zayn bardziej pasuje do Dominici, oj bardziej, ale to nie zmienia faktu że rozdział jest głupi, bo to dodaje mu ciekawości, czegoś takiego .. wow ! . Ubóstwiam cię. A co do gówniary to się nie obrażaj, ale teraz tak będziesz się nazywała kochana .. ;*\n6 lat temu, 21:14 (5 grudnia)\nBoski.;* Czekam na następny.;*\n6 lat temu, 19:58 (5 grudnia)\nświetny rozdział co ty gadasz ; D\n6 lat temu, 19:49 (5 grudnia)\n6 lat temu, 19:12 (5 grudnia)\nNaprawdę, ten rozdział jest cudowny :>\nStrasznie mnie wciągnął :>\nCiekawe co z tym Harrym... :>\nNawet jak bedzie z nim to bedzie super :>\nCzekam z niecierpliwością na next :>\n6 lat temu, 19:06 (5 grudnia)\n@Little♥Things: zgadzam się xd\nCzekam dodaj szybko nowy no !!!\n6 lat temu, 19:04 (5 grudnia)\naa <3333 kocham <3333 czekam na następny rozdział kochana ;****\n6 lat temu, 17:54 (5 grudnia)\nJakież słodkie :3\n6 lat temu, 17:30 (5 grudnia)\n6 lat temu, 17:27 (5 grudnia)\nmega zajebisty ;* nawet nie wiesz jak długo na niego czekałam ♥\n6 lat temu, 17:26 (5 grudnia)\njeśli mam być szczera, to rzeczywiście nie jest to twój najlepszy rozdział.. ale nie dołuj się. ; ) chyba bardziej podoba mi się koncepcja Zayna i Dominici niż Harrego i Dominici. ; ) ale ciekawa jestem jak ty to wszystko wymyśliłaś, więc czekam na kolejny i liczę że będzie wcześniej niż ten. ;D ;*\n6 lat temu, 17:07 (5 grudnia)\nmega mega mega < 3\nale czemu taka długa przerwa? mam nadzieje że nie będziesz nam teraz kazała czekać tak długo.. super piszesz, świetny rozdział : * ]\npozdrawiam i z niecierpliwością czekam na następny ;>\n6 lat temu, 17:03 (5 grudnia)\nświetny rozdział i romantyczny Zayn. to mi się podoba\n6 lat temu, 16:28 (5 grudnia)\nCzekam na dalszą cześć\n6 lat temu, 16:24 (5 grudnia)\nI się doczekałam ;)\nMarzena ; *\n6 lat temu, 16:13 (5 grudnia)\nZajebiście dziewczyno *-*\nZayn i Dominica <3\nNie Harry i Dominica ;/\nPisz następny ;*\n6 lat temu, 16:12 (5 grudnia)\n6 lat temu, 14:10 (15 stycznia)\n6 lat temu, 09:00 (15 stycznia)\n6 lat temu, 09:24 (14 stycznia)\n6 lat temu, 09:07 (12 stycznia)\n6 lat temu, 21:03 (7 stycznia)


Kategoria: Turnieje w Polsce - Pozostałe turnieje / 10 Lutego 2016\nGrand Prix Rędzin w tenisie stołowym\nW sobotę 13 lutego zostanie rozegrany czwarty turniej z cyklu Grand Prix o Puchar Wójta Gminy Rędziny w tenisie stołowym.\n- godzina zapisy 10, start 11.00 kat.16-40\n- godzina zapisy 10, start 11.00 kat.41-100+\nDzieci i młodzież grają bezpłatnie. Wpisowe udziału w rozgrywkach od kat.16-40,41-100+ - 15zł, open - 10zł. Darmowy udział mają osoby z gminy Rędziny po wcześniejszym okazaniu dokumentu stwierdzającym tożsamość zawodnika.\nZa pierwsze trzy miejsca w każdej kategorii na koniec turnieju zwycięzcy otrzymują puchary i pamiątkowe dyplomy oraz na koniec całego Grand Prix każdy uczestnik niespodziankę (gadżety).


Purple Chem nasiona marihuany, działanie, zdjęcia, uprawa, opinie - JakaFaza.pl\nOpis Purple Chem\nMarihuana o purpurowym zabarwieniu zawsze przyciągają wzrok. Tym razem nie jest inaczej. Purple Chem oprócz tego zabarwienia posiada również wielkie kryształki, które dodatkowo potęgują estetyczne doznania. Ta niewysoka, około 120 centymetrowa roślina kwitnie w 9-10 tygodni i daje nawet 450-550g/m2 plonu. Efekt upalenia zrównoważony fizycznie i psychicznie.\nOdmiana Purple Chem została wyselekcjonowana przez producenta The Cali Connection i pochodzi z USA. Jest to odmiana przeznaczona na Indoor, 50% sativy i 50% indyjki, poziom THC jest wysoki (15%-20%), a plon z metra kwadratowego duży - od 300 do 600 gram. Nie jest to ściśle medyczna marihuana, nie była nagradzana w konkursach. Roślina wyrasta na wysokość od 1 do 2,5 metra, genetycznie podobna do pre98 bubba x chem 91 skunk , a czas kwitnienia (flowering) wynosi od 60 do 70 dni.\nPodobne odmiany: Purple Maroc, Sweet Purple, Chem Valley Kush, Chem#4 OG , Chemdawg, Chemdog, Dinachem, Purple Chem, Purple Haze, Purple OG #18, Purple Pinecone, Purple Wreck, AUTO Purple , Purple #1, Purple Haze #1, Purple Paro Valley,\nSłowa kluczowe: Purple Chem Purple Chem nasiona Purple Chem auto Purple Chem x Purple Chem opinie Purple Chem nasiona marihuany Purple Chem nasiona konopi Purple Chem marihuana Purple Chem fotorelacja Purple Chem fotorelacja z uprawy Purple Chem forum Purple Chem weed Purple Chem dzialanie Purple Chem opis Purple Chem uprawa nasiona Purple Chem opis Purple Chem uprawa Purple Chem fotorelacja Purple Chem


Jest tez cos na ksztalt odrostĂłw. - www.6eniedasie.fora.pl\nWysłany: Czw 16:53, 10 Kwi 2014 Temat postu: Jest tez cos na ksztalt odrostĂłw.\ntrz wydaje sie ze to taka poĹźadna firma..ahhh , demi - takie czasy naszly nic na to nie poradzimy , albo dajemy sie robic albo ladujemy bez pracy ...ufff to straszne [link widoczny dla zalogowanych] Teraz dorabiam tu i Ăłwdzie, bardziej koncentrujÄ siÄ na zaawansowanej nauce jÄzyka, bo mam jakieĹ dziwne przeĹwiadczenie, ze jak go poznam dogĹÄbnie to nagle otworzÄ\nKrakĂłw-ul.DĹuga 41-EXPANDER Pani Mari,Mari nie Maria,rewelacja-polecam.Ĺwietnie dobiera fryzurÄ(.www.fryzury.com.pl) ok.50 zĹ.,ale warto,bo masz spokĂłj na 3-y miechy-powodzenia Nie mam wielkich wymagaĹ odnoĹnie Twojej osoby wiec to byĹoby tyle na ten temat. a jakie masz wyksztaĹcenie? ale piosenka Swayze \_'she\_'s like the wind\_' nie jest z tego filmu tylko z \_'dirty dancing\_', no chyba ze uzasadnienie nie musi siÄ wiÄ\nzaÄ z filmem \_uwierz w ducha\_ 5 dzieĹ za mna. [link widoczny dla zalogowanych]\nNie narzucaĹam kosmetyczce nic. Ale niedĹugo zaczniecie te swoje dzieci nazywaÄ np. przepisaĹa mi gravistat (nie pamiÄtam ktĂłry) -3 opakowania,do zazywania bez przerw. niestety no ale ni eo tym chciaĹam pisac.... Sobie popolemizujÄ argumentujÄ\nc fotkami: Odp:\nDoktor kiedys wspominal mi o nim (chyba na poczatku po operacji jakie sa srodki dobre). JeĹźeli siÄ kolczyk do roku nie zagoi to go wyjmij.\nciekawe co ten twoj maz zachlany tak o tobie opowiada i mysli. [link widoczny dla zalogowanych] No mi aparat zostaĹ zdjÄty we wtorek nic nie bolaĹo chodze o jednej kuli, lekarz kazal mi zebym pochodziĹa z ta kulÄ\ngosska, ja juĹź jeĹźdĹşÄ rowerem. Witam wszystkich szukam takiej fajnej piosenki niestety tytulu nie znam a co do wykonawcy to nie jestem pewna utworek chyba z lat 90 refren leci mniej wiecej tak: Jakie sÄ\nkoszty nauki? czy przy takich wynikach mogÄ zajĹÄ w ciÄ\nĹźÄ? Santana a ile juz schudĹas w ciÄ\n3 listopada mam prĂłbna mature i ja nie wiem jak ja tam pĂłjde, jak tylko wstane to zaraz kreci mi sie w gĹowie.. Regine tak do 2 szklanek salaty i szklanke brokul zobacz sobie na faze wprowadzajaca co mozna a co nie Aha i jak warzywka to koniecznie w jednym posilku z jakims tluszczem.Uwazaj na pomidory bo maja calkiem sporo wegli . hej! mam ogromna prosbe do osob ktore mialy taki zabieg o napsianei jak to w rzezcyiwstosci wygladalo.ja mam krotsza noge o 2 cm i w poznaniu powiedzili mi o 2 metodach Ilizarowa i skracania zdrowej nogi slyszlaeliscie cos o tym 2??bo ta pierwsza to racaje odpada po urodzeniu mialam zwichniecie stawwu biodrowego i 4 operacje na to..a mzoe ktos z was ma podobna sytuacje??prosze o kontakt pozdrawiam Nie napisaĹam przecieĹź, ani Ĺźe nie mam pracy, ani Ĺźe nie mogÄ jej znaleĹşÄ. rzeczywiscie to forum dziala slabo.Malo osob tu wchodzi. u mnie 5 dzieĹ i tylko -2,2kg.\nTarli je chyba z pĂłĹ godziny. [link widoczny dla zalogowanych] MoĹźe dlatego, Ĺźe nia miaĹa jakichĹ patologicznych zanieczyszczeĹ, jedynie kamieĹ zbiera mi siÄ na dole, po wewnÄtrznej stronie jedynek.\no przemocy w rodzinach, o katowaniu dzieci itd.? SĹyszaĹam teĹź, Ĺźe w tym jest caĹkiem spora wyprawka i znieczulenie zewop.- w sumie nie tak strasznie duĹźo wychodzi. MĂłgĹby ktos opisaÄ swĂłj caĹy przebieg Äwiczen.. Gruba .. a ona tez ze wzgledow zdrowotnych? [link widoczny dla zalogowanych]\ndnie doradziÄ. budzisz aĹź takie zaufanie, Ĺźe wszyscy Ci siÄ zwierzajÄ\n? A jak cie jacys chlopcy zaczepia ,zabiora kaske, paszporcik i do burdelu oddadza to nawet nie bedziesz miala jakis znajomych zeby mogli zaczac cie szukac. Ale akurat w przypadku Ani Przybylskiej uwaĹźam,Ĺźe korekta nosa byĹaby totalnym kaprysem i wyrzuceniem kasy w bĹoto... hej ja tez jestem z sosnowca i poszukuje albo dj wodzireja albo jakiegos niedrogiego zspoĹu na jedno dniowe wesele 19.07.2008 a tak pytanie z innej beczki: Gdzie indziej za 65 zĹ zrobiÄ\nPRZECIEĹť CZARNE WĹOSY SÄ PIÄKNE!!! [link widoczny dla zalogowanych] ĹadnÄ\ncy brzuszek, no i na zdjÄciu tez widziaĹam , to nie jest brzuch z przejedzenia: To nigdy nie wychodzi. moĹźe z medycznego' punktu widzenia ta dieta jest w jakis tam spodĂłb nieodpowiednia, ale ja byĹam na niej -schudĹam ja tez zauwazylam, ze jest opuchlizna, ale u mnie tylko po cwiczeniach, zazwyczaj cwicze po poludniu, a na drugi dzien rano opuchlizny juz nie ma i moge podziwiac efekty Nie mogĹam Ĺźadnym sposobem siÄ zmobilizowaÄ i dlatago pojawiĹa siÄ bulimia [link widoczny dla zalogowanych]\nMyĹlÄ, Ĺźe ten kto jest zazdrosny jest zniewolony, tak nie moĹźna! Nie martw siÄ, pomyĹl, Ĺźe ilus tam na 100 pasaĹźerĂłw, bÄdzie miaĹo podobne obawy...w koĹcu nie jestesmy sami...takĹźe po smierci i czasem te 3 lata jest maĹo. Oczywiscie od razu to odczuĹam. niestety jak sie wpieprza duzo i czesto i sĹodko i tĹusto nawet najlepsze cwiczenia i zabiegi nie pomoga. I mimo ze zaczynam dopiero przygodÄ z brzuszkami i bieganiem z pasem widzÄ postÄpy i wam teĹź tego ĹźyczÄ ; Tym paniom, ktore nie probowaly polecam zalozenie stanika sportowego + top na wierzch ( mi do biegania zdarza sie zakladac wiecej warstw) podczas treningow, porzadniej niz jednen stanik trzyma to piersi


BSL TRUCK częścią międzynarodowej grupy motoryzacyjnej - TruckFocus.pl\n› Nowości › BSL TRUCK częścią międzynarodowej grupy motoryzacyjnej\nWitold Hanczka , 20 października 2014, 15:32\nFirma BSL TRUCK stała się częścią międzynarodowej grupy motoryzacyjnej Turbos Hoet Group. Turbos Hoet Group to organizacja działająca w trzech obszarach: TH Trucks, TH Parts i TH Lease (pojazdy ciężarowe, części, leasing).\nTurbos Hoet Group jest międzynarodową organizacją, której obrót wynosi 406 mln euro rocznie, a zatrudnienie to 820 osób. TH Group zrzesza15 firm z następujących krajów: Belgia, Holandia, Francja, Rosja, Białoruś, Rumunia, Bułgaria. W Polsce reprezentowana jest przez firmę BSL.\nTH Trucks, TH Parts i TH Lease\nTH Group jest największym niezależnym dealerem samochodów marki DAF na świecie i jednym z wiodących sprzedawców samochodów ciężarowych w ogóle: 3 200 nowych aut sprzedanych w 2013 roku.\nTH Group jest także światowym liderem sprzedaży turbosprężarek, 60 000 nowych turbosprężarek sprzedanych w 2013 roku plasuje firmę na pierwszym miejscu wśród dystrybutorów na świecie.\nWiększa oferta BSL TRUCK\nW związku ze zmianami organizacyjnymi, oferta firmy BSL poszerzyła się o części nowych producentów. Teraz w jej portfolio można znaleźć m.in. turbosprężarki wszystkich wiodących marek: Borg Warner, Holset, Garrett, IHI, czy Mitsubishi. Na ofertę składają się nie tylko turbosprężarki do pojazdów ciężarowych, maszyn rolniczych i budowlanych, ale także do samochodów osobowych i dostawczych – nowe i regenerowane fabrycznie, z 24-miesięczną gwarancją.\n– „Jesteśmy przekonani, że będąc częścią tak prężnej organizacji jak Turbos Hoet Group, bazując na naszym 20-letnim doświadczeniu, mamy szansę stać się liderem sprzedaży turbosprężarek nie tylko w Polsce, ale również w Europie Środkowej." – powiedziała Ewa Zalewska z firmy BSL.\nProfil działalności firmy BSL nie zmienił się. Oferta poszerzy się o kolejnych dostawców również w działach, które są wizytówką BSL: części do napraw skrzyń biegów i części silnikowych.\n31.61.129.*, 20 października 2014, 19:25 0 0\n83.12.114.*, 21 października 2014, 8:48 0 0\nCo robi ? Proszę cię\n195.128.229.*, 21 października 2014, 15:30 0 0