13 kwietnia pani Karolina Jędrzejczak specjalistka do spraw profilaktyki nieletnich miała zajęcia w klasie 6a oraz 7c. Celem tego spotkania było uświadomienie uczniom o ponoszeniu odpowiedzialności karnej jaka może spoczywać na nieletnich za ich niewłaściwe czyny. Pani policjanta omówiła z uczniami różne pojęcia z tego zakresu, między innymi jakie konsekwencje mogą być wyciągnięte za posiadanie niebezpiecznych narzędzi przez uczniów a także rozwinęła temat dotyczący demoralizacji nieletnich.\nUczniowie dowiedzieli się kogo mogą i powinni poinformować w szkole i poza szkołą o znalezieniu się w trudnej sytuacji, która zagrażałaby ich życiu lub zdrowiu. Tego typu spotkania mają pomóc przede wszystkim młodzieży w odróżnianiu dobra od zła i wyczulać ich na różnego rodzaju potencjalne niebezpieczeństwa, które mogą pojawić się na ich drodze.\nKoordynatorkami akcji w "Dwójce" są p. K. Kołecka - Konkol oraz p. M. Klinkosz - Anioła.\nWiosenny tydzień w zerówkach\nWszyscy już z niecierpliwością czekamy na prawdziwą wiosnę, czekamy na cieplejsze dni, budzącą się do życia przyrodę. Dzieci z zerówek w minionym tygodniu rozmawiały o zwiastunach wiosny, jej oznakach i robiły pieknę prace plastyczno – techniczne na temat wiosny. Podczas wspólnego spaceru do parku, dzieci szukały oznak wiosny, wypatrywały na niebie kluczy powracających ptaków. Był to bardzo dobrze spędzony czas, który dobrze wpłynął na integrację grup. I pomimo tego, że pogoda na zewnątrz była nieciekawa w grupach nie brakowało dobrego humoru, uśmiechu i świetnej zabawy. Dodatkowo zaczęliśmy przygotowania do Świąt Wielkanocnych. Z tej okazji zerówkowicze posiały rzeżuchę. Rzeżucha jest symbolem odradzającego się życia i sił witalnych. Dzieci wykonywały kolejne etapy siania i sprawiało im to wiele radości.\n12 kwietnia to najsłodszy dzień w roku, bowiem swoje święto wtedy ma Czekolada! Tego dnia obchodzimy Światowy Dzień Czekolady. W tym dniu u naszych przedszkolaków wszystko kręciło się właśnie wokół tego smakołyku. Dzieci poznały historię oraz sposób wytwarzania ulubionej słodkości. Zgadywali która czekolada trafia do ich ust, a także stworzyli piękne, słodkie babeczki malowane czekoladą.\nSmakowali jej płynna wersję, a także stała, z dodatkiem owocu i bez. Warto pamiętać, że czekolada ma mnóstwo witamin, choć nie najlepiej wpływa na zęby. Dzień upłynął bardzo słodko i wesoło, czekolada zapewne niejednej osobie poprawiła humor.\nWizyta dzieci z zerówek w parku przy kolegiacie\nDzieci z zerówek skorzystały z zaproszenia Towarzystwa Miłośników Kartuz do odwiedzenia parku przy kolegiacie, w celu podziwiania wielkanocnych akcentów. Dzieci podziwiały historię przeora Jerzego Szwengela oraz zrobiły zdjęcie przy figurce zajączka. Na koniec dzieci zostały poczęstowane czekoladowymi jajeczkami, a dzieci w podzięce za zaproszenie wręczyły Pani Bolesławie Ciachowskiej wiosenny prezencik.\nRozstrzygnięto gminne eliminacje Ogólnopolskiego Turnieju Bezpieczeństwa w Ruchu Drogowym\nDnia 11 kwietnia w naszej szkole odbyły się gminne eliminacje Ogólnopolskiego Turnieju Bezpieczeństwa w Ruchu Drogowym dla dzieci i młodzieży ze szkół gminy Kartuzy. Uczestnicy Turnieju rywalizowali ze sobą w dwóch kategoriach:\ngrupa I (uczniowie szkół podstawowych w wieku 10 – 12 lat),\ngrupa II (uczniowie szkół podstawowych w wieku 13 lat i więcej).\nUczniowie pisali test sprawdzający wiedzę z przepisów ruchu drogowego oraz kolejności przejazdu przez skrzyżowania, następnie wykazywali się umiejętnościami praktycznymi w zakresie udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej, jazdy rowerem po torze przeszkód oraz jazdy rowerem po Miasteczku Ruchu Drogowego. Nad prawidłowością przebiegu gminnych eliminacji w tym roku czuwał sędzia główny asp. Adam Marszałkowski. W wyniku przeprowadzonych eliminacji do etapu powiatowego przechodzą następujące drużyny:\ngrupa I – Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Mikołaja Kopernika w Kartuzach,\ngrupa II – Szkoła Podstawowa w Kiełpinie.\nNajlepszym uczestnikiem turnieju w klasyfikacji indywidualnej została Julia Kasperek (grupa I) oraz Arkadiusz Treder (grupa II). Zwycięskie drużyny otrzymały puchary, dyplomy oraz nagrody rzeczowe. Drużyny, które awansowały do etapu powiatowego będą miały okazję wykazać się swoją wiedzą i umiejętnościami już 25 kwietnia. Trzymamy za Was kciuki!\nWspólny trening zapaśników z "Dwójki" z Geworkiem Sahakian\nW dniu 11 kwietnia naszych zapaśników podczas treningu odwiedził Gework Sahakian - znany zapaśnik startujący w stylu klasycznym. Gework Sahakian jest dwukrotnym brązowym medalistą Mistrzostw Świata w Zapasach (Budapeszt 2018, Oslo 2021) i srebrnym medalistą Mistrzostw Europy w Zapasach (Bukareszt 2019). Była to świetna okazja dla naszych młodych sportowców, aby wspólnie trenować, a także posłuchać na temat osiągnięć i sukcesów sportowych Geworka Sahakiana.\nDzieci z grupy "Pszczółka Maja" zakładają hodowlę fasoli\nNa początku kwietnia dzieci z grupy "Pszczółka Maja" założyły hodowlę fasoli. Wstępnie przygotowały słoiki z wodą, położyły gazę i ułożyły ziarna. Maluszki już następnego dnia dostrzegły, że fasolki pomarszczyły się i równie szybko zaczęły wypuszczać kiełki. W kolejnych dniach dzieci obserwowały jak wzrastają kiełki, odpada łupina, następuje intensywny rozrost korzeni, pojawiają się łodygi i pierwsze liście. Podczas doświadczenia dzieci musiały dbać o to, aby rośliny miały zawsze dostęp do wody, ponieważ szybko ją wypijały. Zauważyły również, że kiedy na dworze zrobiło się ciepło – nastąpił intensywniejszy wzrost rośliny, a jej liście zaczęły kierować się w stronę słońca. Celem doświadczenia była obserwacja kolejnych faz rozwoju rośliny i zdobycie wiedzy na temat warunków jakich roślina potrzebuje do wzrostu. Do doświadczenia wykorzystaliśmy słoiki pochodzące ze szkolnej stołówki, ucząc dzieci recyklingu, czyli ponownego wykorzystania odpadów. Dzieci oprócz zdobywania wiedzy, uczyły się cierpliwości, spostrzegawczości oraz dbania o przyrodę.\n"W cudownym świecie z Wami - Niebieskimi Motylami"\nDzieci z grupy "Pszczółka Maja" wzięły udział w ogólnopolskim projekcie edukacyjno - społecznym "W cudownym świecie z Wami - Niebieskimi Motylami". Głównym celem projektu było poszerzanie świadomości społecznej wśród dzieci na temat autyzmu, kształtowanie właściwych postaw prospołecznych oraz wychowanie do wartości takich jak empatia, wyrozumiałość, szacunek i wrażliwość. Maluszki bardzo chętnie wysłuchały fragmentów opowiadana pt. "Kosmita" Roksany Jędrzejewskiej - Wróbel i wykonały plakat przedstawiający najważniejsze informacje dotyczące trudności z jakimi zmagają się osoby z autyzmem. Na koniec wykonaliśmy pracę plastyczną przedstawiającą błękitnego motyla, będącego przewodnim motywem projektu związanego z obchodami Światowego Dnia Świadomości Autyzmu oraz odbyliśmy "Spacer dla Autyzmu".\nDzień Marchewki w Grupie "Misia Uszatka"\nW dniu 4 kwietnia w oddziale 4 - latków świętowaliśmy "Dzień Marchewki". Jak sama nazwa wskazuje tego dnia królowała oczywiście marchewka. Dzieci dowiedziały się, jakie ważne wartości odżywcze posiada marchew i dlaczego należy ją jeść w różnej postaci. Oczywiście nie zabrakło chrupiącej, surowej marchewki, degustowania soku czy też pysznej surówki z marchewki i jabłka. Dzieci wykonały grupowe prace plastyczne, jak i stworzyły własne rysunki zwariowanych marchewek. Były zabawy ruchowe ze śpiewem, zabawa orientacyjno - porządkowa z marchewkami. Wszyscy dobrze się bawili i marchewkę polubili!\nPrima aprilis w Bibliotece Szkolnej\nPrima aprilis (z łac. prima (dies) Aprilis – dosł. "pierwszy (dzień) kwietnia"), dzień żartów – obyczaj obchodzony pierwszego dnia kwietnia w wielu krajach świata. Polega on na robieniu żartów, celowym wprowadzaniu w błąd, nabierania kogoś, konkurowaniu w próbach sprawienia, by inni uwierzyli w coś nieprawdziwego. W dniu 01 kwietnia nasi uczniowie tłumnie odwiedzili bibliotekę, żeby obejrzeć wystawę książek niewidzialnych. Dzieci przyzwyczajone są do tematycznych wystawek, więc można sobie wyobrazić ich zdziwienie, kiedy zastały pusty stolik wystawowy i usłyszały hasło "prima aprilis". Ostatecznie niewidzialnych książek nie można zobaczyć. Szybko jednak dołączyły do zabawy i koniecznie chciały wypożyczać książki, których nie widać ;-). Pani bibliotekarka nie mogła nadążyć z zamówieniami i ostatecznie stwierdziła, że w tym dniu każdy może zabrać tyle niewidzialnych książek, ile zapragnie, bez wpisywania ich na konta czytelników. Tego dnia wydano rekordową ilość egzemplarzy. Gdyby tak jeszcze panie polonistki zechciały zadawać do przeczytania niewidzialne lektury ;-) Pomarzyć zawsze można.


Koronawirus jak wpływa na płuca? Chris Cuomo CNN zdjęcie rentgenowskie | Viva.pl\nKsenia Krasko • 8 kwietnia 2020 13:05\nPandemia choroby Covid-19 rozprzestrzeniła się już na 209 państw, na całym świecie odnotowano prawie półtora miliona przypadków zakażenia. Koronawirus niepokojąco szybko rozwinął się w krajach Europy i w Stanach Zjednoczonych. Eksperci i osoby dotknięte chorobą na bieżąco informują o nowych objawach i skutkach zakażenia. Chris Cuomo, dziennikarz CNN, podzielił się swoją historią.\nChris Cuomo CNN zakażenie koronawirusem\nPod koniec marca dziennikarz przyznał, że wykryto u niego zakażenie koronawirusem. Co wieczór aktualizuje informacje na temat swojego stanu zdrowia na antenie CNN, przebywając w izolacji w piwnicy swojego domu. Podczas jednego z ostatnich połączeń pokazał zdjęcie rentgenowskie swoich płuc.\n„Muszę przyznać, że przestraszyłem się, kiedy zobaczyłem moje płuca. Powiedziałem do siebie: Co to jest? Co to za dym? – waśnie tak wygląda wirus”, wyznał w swoim programie Cuomo Prime Time. „Trzeba walczyć, żeby tego uniknąć. Ale mam się dobrze”, dodał.\n„Gdy gorączka rośnie, chcesz zwinąć się w kłębek i pozostać tak przez następne kilka godzin, ale nie możesz. Musisz się ubrać, musisz bardzo dużo pić, musisz wziąć leki zbijające gorączkę”, apeluje Cuomo. „Musisz zmusić się do oddychania. Musisz wstać, pomimo bólu. Teraz wiem, że im więcej robię, tym lepiej mi idzie”.\nŻona Cuomo, Cristina, powiedziała, że stan jej męża zaczyna się poprawiać. Wymieniła objawy, z jakimi zmaga się mężczyzna – „dreszcze, ból całego ciała, całkowite wyczerpanie, bezsenność i wysoka gorączka”. Jak informuje kobieta, utrzymują się już 11 dni.\nDziennikarz ostrzegł również przed fałszywymi lekarstwami, które można znaleźć w internecie. „Myślę, że musimy bardzo uważać na ludzi żerujących na desperacji innych. Te leki nie działają, nie ma na to żadnego dowodu”, zauważył.\nSwój stan określa jako stabilny.


Wełniany ciuszek: sierpnia 2016\n94. Luna Moth Shawl\nZrobiło się już trochę jesiennie. Przynajmniej poranki są zdecydowanie jesienne, więc z czystym sumieniem mogę pokazać coś do otulenia i ogrzania szyi, czyli chustę. Dawno nie pokazywałam nowej chusty;) Wykonałam ją z mięciutkiej wełny merino w ciekawym kolorze, określonym przez producenta jako jasny morski. Kolor chyba raczej nie jest oczywisty, ponieważ w różnych sklepach różnie go nazwano. Na zdjęciach wyszedł mi trochę ciemniejszy, niż jest w rzeczywistości.\nWzór Luna Moth Shawl znaleziony w Google grafika.\nWłóczka Baby Merino kolor 43 kupiona TU, zużycie 4 motki, druty nr 3,5.\nProdukują się już następne otulacze i ogrzewacze na szyję. Jesień ma jednak swoje uroki, przynajmniej z dziewiarskiego punktu widzenia;)\nAutor: AGMIK o 07:07 7 komentarzy:\n93. Kolorowa bluzka\nZnacie to powiedzonko: "Muszę, bo się uduszę". Może nie brzmi pięknie i sensownie, ale czasami pasuje do sytuacji (oczywiście w przenośni).\nTak właśnie było z bluzeczką, którą zobaczyłam u Makunki. I niby miałam ułożony plan robótkowy, dokładny harmonogram co, kiedy i po czym wydziergam. I tak zupełnie nieświadoma zagrożenia przeglądałam sobie Wasze blogi, a tu nagle plum! Wpadłam w zachwyt nad bluzeczką, a dokładnie nad techniką wykonania rękawów. Urzekły mnie te zbiegające się paski. Musiałam też coś takiego zrobić. Niepomna obowiązującego własnego zakazu na kupowanie nowych włóczek, zbadałam dostępność potrzebnej mi włóczki, ale niestety (albo stety) dostępne kolory były dla mnie nie do przyjęcia. Pomyślałam trochę co to ja posiadam w zapasach włóczkowych i okazało się, że jedyna włóczka nadająca się do tego projektu (taka sobie, ale tworząca paski) jest w postaci bluzki. Na szczęście bluzka była nienoszalna, ponieważ nie wiadomo kiedy zmieniła rozmiar na za mały;) Nastąpiło ekspresowe prucie i szybkie nabieranie oczek. Przy okazji znalazłam w necie szybki i prosty sposób na wyprostowanie sprutej włóczki. Po prostu kłębek włóczki trzeba umieścić nad parą i po chwili mamy rozprostowaną nitkę. Nie potrzeba przewijać, moczyć, czy co tam jeszcze. Wystarczy trochę pary i po minucie można dziergać z ładnej, prostej włóczki. Dla mnie rewelacja:)\nWracając do bluzki, nosi się świetnie i pewnie za jakiś czas powstanie jaszcze jedna zrobiona tym sposobem. Za jakiś czas czyli najszybciej na przyszłe lato, ale tym razem już z bawełny.\nWłóczka to jakaś mikrofibra Alize.\nWzór podpatrzony u Makunki. Oczywiście użycie innej włóczki dało inny efekt, ale to o co mi chodziło, czyli rękawy mam takie jak chciałam.\nA teraz wracam do mojego harmonogramu robótkowego;)\nAutor: AGMIK o 07:43 7 komentarzy:


Twórcy GTA rejestrują znak towarowy City Stories | GRYOnline.pl\nWiadomość gry 21 maja 2014, 21:15\nSeria City Stories pozwoliła graczom powrócić na ulice Liberty i Vice City\nTegoroczne osiągnięcia Take-Two:\nCzyżby Rockstar szykował jakąś kolejną niespodziankę dla miłośników serii Grand Theft Auto? 15 maja firma Take-Two złożyła wniosek o rejestrację znaku towarowego City Stories. W jego opisie znajdujemy informacje, że przeznaczony jest on, między innymi, dla gier oraz oprogramowania komputerowego. Marka związana ma być także z istniejącymi już tytułami – Grand Theft Auto: Liberty City Stories oraz Grand Theft Auto: Vice City Stories. Produkcje ukazały się w 2005 i w 2006 roku na konsoli PSP, a po pewnym czasie trafiły również na PlayStation 2. Były one ciepło przyjętymi przez fanów spin-offami. Opowiadały oryginalną historię i przedstawiały nowych bohaterów, pogłębiając równocześnie wiedzę graczy o półświatku Liberty i Vice City. Do tej pory wszystkie produkcje Rockstar były rejestrowane za pośrednictwem Take-Two.\nNajpewniej nowy znak towarowy jest jedynie klasycznym zabezpieczeniem interesów deweloperów i ochroną wydanych już tytułów. Niewykluczone jednak, że za wnioskiem może kryć się coś więcej. Być może chodzi o pierwszy fabularny zestaw DLC dla Grand Theft Auto V, który powinien ukazać się jeszcze w tym roku. Mało prawdopodobne wydaje się jednak wydanie kolejnej samodzielnej odsłony serii City Stories. PlayStation Vita nie radzi sobie na tyle dobrze, by zachęcić deweloperów do produkcji gry. Po porażce Grand Theft Auto: Chinatown Wars na Nintendo DS, Rockstar nie zaryzykuje też kolejnego romansu z platformami japońskiego giganta. Oczywiście autorzy ewentualnie mogliby rozważać platformy mobilne, korzystające z systemów iOS i Android, albo duże konsole, takie jak Xbox 360 i PlayStation 3.\nWniosek rejestracyjny znaku towarowego\ngryTake 2 Interactive Rockstar Games GTA 5 / Grand Theft Auto V Grand Theft Auto (1997) PCX360PS3\nQ.U.B.E., Sword of the Stars: The Pit i inne gry w nowej promocji Indie Royale


Tu jesteś:Home»Pozostałe»Ruszył "Przewodnik po świątecznych prezentach" Apple\nBy appleworld 15 listopada 2011 0 komentarzy\nMimo że do Świąt jeszcze pare tygodni, nigdy nie jest za wcześnie, aby rozpocząć zakupy świąteczne. Dlatego też sklep internetowy Apple otworzył już swój coroczny dział „Przewodnik po świątecznych prezentach”. Przewodnik zawiera najlepsze narzędzia Apple, którymi możesz obdarować swoich przyjaciół, bliskich lub po prostu siebie.\nNowa zakładka jest podzielona na kilka sekcji z kategoriami tematycznymi w której każdy w zależności od zasobności portfela znajdzie coś ciekawego i indywidualnego. Każdy zakup można bezpłatnie zapakować w świąteczne opakowanie lub bezpłatnie wygrawerować na nim dedykację.\nPo co więc czekać do Wigilii, lub pospiesznie kupować prezenty w ostatniej chwili. Łatwiej pomyśleć o tym wcześniej by móc zobaczyć radość na twarzach Waszych bliskich. Specjalny, świąteczny dział zakupów znajdziecie tutaj.\nPoprzedni artykułiPodMyBaby – sklep z ubrankami dla dzieci nawiązującymi do iPod’a i iPhone’a wkrótce zamknięty\nNastępny artykuł Sting i Pink Floyd wydają swoje aplikacje\nPracownicy Apple wrócą do biur na trzy dni w tygodniu począwszy od września


Jak zapobiegać wilgoci w mieszkaniu? - Pan Bilka\nElewacja jest bardzo istotną częścią każdego budynku – pełni ona bowiem bardzo ważną funkcję ochronną. Ważne jest, aby do jej pokrycia zastosować takie materiały, które nie zakłócą naturalnego przepływu powietrza przez ściany. Dlatego też coraz częściej do montowania elewacji wykorzystywane są nowoczesne metody, nie zakłócające cyrkulacji.\nJak wygląda montaż elewacji wentylowanych?\nWiele osób ma obecnie duży problem z wilgocią w domach i mieszkaniach. Główną przyczyną tego stanu rzeczy jest zła izolacja termiczna elewacji budynku, która nie gwarantuje odpowiedniego przepływu powietrza przez ściany. Stąd też obecnie coraz popularniejsze staja się elewacje wentylowane montaż tego typu elewacji jest kluczowy, aby zapewniać prawidłową cyrkulację powietrza. Elewacje wentylowane to materiały izolacyjne, które są zamontowane z zachowaniem odpowiednich przerw, szczególnie pomiędzy okładziną a właściwą warstwą termoizolacyjną. To właśnie taki sposób takiej elewacji jest gwarancją, że dany budynek nie będzie miał problemów z wilgotniejącymi ścianami. Dodatkowo montując elewacje wentylowane z zachowaniem odstępów pomiędzy jej poszczególnymi warstwami możemy sprawić, że skuteczność w zatrzymywaniu ciepła w mieszkaniu będzie znacznie większa. Aby właściwe zamontować opisywany rodzaj elewacji, potrzebna będzie specjalna konstrukcja, takie jak rusztowanie. To właśnie taka konstrukcja umożliwia umieszczenie pomiędzy poszczególnymi warstwami elewacji wentylowanej specjalnych przekładek, które zapewniają zachowanie odpowiednich odstępów.\nTo, jakich materiałów użyjemy do pokrycia elewacji, będzie miało ogromny wpływ na korzystanie z danego budynku. Wybierając odpowiednie materiały izolacyjne należy zamontować je tak, aby nie zakłócały naturalnego obiegu powietrza przez ściany. W tren sposób będzie można uniknąć zawilgocenia ścian i związanych z tym zjawiskiem problemów.\nPrevious: Previous post: Kupiłem mieszkania na osiedlu Osada Sarabandy\nNext: Next post: Solstic – zdrowy energetyk


Minimalna płaca jeszcze wzrośnie? Ministerstwo pracy chce przeprowadzić rewolucje! | Warszawa W Pigułce\nMinimalna płaca jeszcze wzrośnie? Ministerstwo pracy chce przeprowadzić rewolucje!\nWarszawa w Pigułce | 19 maja 2017 | Aktualności | Brak komentarzy\nObecnie płaca minimalna wynosi 1850 zł za pełny etat. „Skierowaliśmy na Komitet Stały Rady Ministrów propozycję, która mówi o wynagrodzeniu minimalnym w 2018 r. na poziomie 2100 zł” – powiedziała w piątek PAP minister rodziny, pracy i polityki społecznej Elżbieta Rafalska. Oznacza to,ze płaca wzrosłaby o 250 zł.\n„Teraz 2000 zł minimalnego wynagrodzenia stanowi 47,14 przeciętnego wynagrodzenia” – podkreśliła w rozmowie PAP szefowa MRPiPS.\nZwróciła uwagę, że wraz z podniesieniem minimalnego wynagrodzenia podniosłaby się także minimalna stawka godzinowa. „Nasza propozycja to jest w zaokrągleniu 13 zł 70 gr. To wzrost stawki godzinowej o 5 proc.” – oświadczyła Rafalska.\nMinister zaznaczyła jednak, że ostateczną decyzję ws. minimalnego wynagrodzenia podejmie Rada Ministrów. „To jest propozycja, która może ulec zmianie albo w jedną albo drugą stronę. To zależy od ostatecznej decyzji Rady Ministrów. W ubiegłym roku Rada Ministrów podniosła stawkę minimalnego wynagrodzenia w stosunku do tego, co zaproponował minister pracy” – przypomniała.\nZdaniem Rafalskiej wzrost minimalnego wynagrodzenia jest uzasadniony. „W takiej sytuacji na rynku pracy to jest dobra propozycja. Inna byłaby sytuacja, gdybyśmy mieli wysoką stopę bezrobocia, niski wzrost gospodarczy” – stwierdziła.


Drużyna harcerska imienia Tadeusza Kościuszki\nDrużyna Weteranów Harcerzy Ziemi Łomżyńskie\nMowa tu będzie o jednej drużynie skautowej. O drużynie imienia Tadeusza Kościuszki (w Łomży). Powstanie jej i pierwsze lata jej życia noszą w mych wspomnieniach tak wiele odrębnych i charakterystycznych cech, że dziś po wielu już latach zabrałem się do spisania tych wspomnień w nieśmiałej nadziei, iż to się może komu przydać.\nDrużyna powstała w roku 1916, w małym, ongiś „gubernialnym”, mieście Królestwa. Był to już drugi rok Wojny Europejskiej. W mieście byli już Niemcy. Miasto ubogie, mocno wyludnione, żyjące z dnia na dzień. Żadnych fabryk, żadnego przemysłu.\nPierwsze nieśmiałe porywy wolnościowe, obchód Trzeciego Maja, ręcznie malowane orzełki na balkonach i z byle czego uszyte chorągiewki. Dwie polskie szkoły średnie: męska „handlówka” i żeńska „pensja”, również o typie handlowym. Młodzież przeważnie miejscowa z domów inteligencji urzędniczej, właścicieli nieruchomości, kupców i rzemieślników – trochę młodzieży wiejskiej z pobliskiej okolicy.\nTu właśnie na wiosnę szesnastego roku powstał zalążek drużyny: pluton imienia Kościuszki. Było to kilku chłopców w wieku 13-17 lat, uczniów wyższych klas wspomnianej „handlówki”.\nŻaden z nich nie widział w życiu prawdziwego skautingu. Za całą wiedzę musiał wystarczyć zdobyty przypadkowo egzemplarz\nksiążeczki Księdza Zawady: „Czuj Duch” i parę numerów lwowskiego „Skauta”.\nIstotne rzeczy, jakie się z tej lektury dały wyłuskać, to były: prawo i węzły. Uczono się na pamięć prawa i węzłów. Najważniejsze jednak było to, co się samo przez się rozumiało: że trzeba żyć inaczej – lepiej. Że musi się skończyć bezmyślność i swawola, jakie dotąd dominowały w życiu młodzieży.\nU źródeł powstania plutonu leżała nad wiek ciężka powaga, pragnienie czystego i bohaterskiego żywota.\nMłodzież żyła bowiem wtedy w dwu jaskrawo różnych światach. Szara filisterska codzienność, pozbawiona wszelkich wzruszeń, a jednocześnie ogień wielkiej poezji romantyzmu oraz młodej Polski, a świeżo odkryty i pochłaniany bez miary.\nZ wiosną zaczęły się wycieczki. Oprócz zwykłej radości z chodzenia po drogach, polu i lesie, dawały one nowe i dziwne wzruszenia. Przerabiało się na nich rozmaite ćwiczenia i gry, pozbawione praktycznego sensu, ale właśnie dlatego porywające obrzędowością według skautowej liturgii księdza Zawady. Przerabiano je dlatego, że były w książce i przerabiano je tak, jak to było opisane.\nNa wycieczki pluton szedł w szyku, to jest parami. Tu już potrzebna była musztra i komenda. Zapożyczono ją z Legionów.\nMaszerowano i śpiewano piosenki, ćwiczono podchodzenia, palono ognie. Ale to było za mało. Skąd wziąć więcej.\nGdy jednej i drugiej niedzieli pluton przemaszerował przez miasto, wieść o jego istnieniu rozeszła się szeroko. Zaczęli się zgłaszać nowi kandydaci. Pod koniec roku szkolnego pluton, miał już cztery zastępy: „Czajki”, „Wrony”, „Psy”, „Jaskółki”, – razem około 30 chłopców.\ntym czasie ówczesny komendant i twórca plutonu nagle wyjechał z miasta. Oddał swą władzę jednemu ze świeżo przybyłych starszych chłopców. Ten nie bardzo wiedział, jak ma sobie poczynać. Do wczoraj był jeszcze szeregowcem, słuchającym pilnie rozkazów swego zastępowego, – dziś nagle stał już na czele całej gromady i od niego domagano się zarządzeń. Nie rezygnując z otrzymanej władzy, zaczął się radzić swych dawnych przełożonych – zastępowych – i tak powstało to, co w kilka miesięcy później miało już oficjalne miejsce w hierarchii władz: Rada Drużyny.\nKsiążka księdza Zawady została przeczytana i przerobiona od deski do deski. Dalej trzeba było sobie radzić samemu:\nWięc pierwsza rzecz – ekwipunek. To się tak łatwo mówi. Ale wtedy była wojna. Brak materiałów na mundurki, brak butów, brak chleba.\nPierwsza rzecz, na jaką się pluton zdobył – to były owijacze. Kupiono okazyjnie dwa wojskowe koce. Pocięto je na pasy, siostry to jakoś obrębiły, przyszyły tasiemki i wyszło zupełnie dobrze.\nTe same siostry uszyły w parę tygodni później chorągiewki dla zastępów. Kijki wycięto w lesie. Z pobojowisk pobliskich zebrano stare menażki, manierki, znalazła się nawet jakaś łopatka saperska i toporek strażacki. Latem matki, wzruszone trochę nędzą tego rynsztunku, sypnęły groszem na mundurki. Bluzeczki drelichowe kroju legionowego i spodenki na guzik pod kolano.\nZ takim ekwipunkiem wyruszano co niedziela do lasu. Najgorzej było z jedzeniem. Gotować było już w czym, ale nie było co.\nWięc zbierano przez cały tydzień zapasy. Po jednym ziemniaku, po jednym sucharze, po garstce kaszy. Zsypywano to do jednego\nworeczka i to się w lesie gotowało. Było to dobre, tylko mało. Takie dziadowanie zaczynało dokuczać. Trzeba było zdobyć pieniądze. Tylko jak? Z góry odrzucono możliwość wyproszenia czegoś od starszych. Nie po to pluton powstał, żeby być dla świata ciężarem, ale po to, żeby światu dopomóc. Trzeba zarobić!\nZdarzyła się sposobność. Jeden z właścicieli niezamieszkałego domu z ogrodem zgodził się na wynajęcie ogrodu chłopakom za 50 rubli na lato. Było w tym sadzie kilkanaście starych drzew owocowych,a między nimi grządki warzywne.\nWłaścicielowi chodziło najbardziej o to, by nad sadem ktoś miał opiekę.\nPluton wziął się do roboty. Codziennie po lekcjach biegli chłopcy na zbiórkę do sadu. Tu już nie było ani węzłów, ani pochodzenia. Kopano grządki, siano, podlewano. W maju wyrosła piękna sałata.\nChodziło się z nią po domach „sympatyków” i sprzedawano, byle się nie zmarnowała.\nSałata była dobrze uprawiona i podlewana bez miary. Rosła, aż kipiało. Wielkie głowy powytaczały się z grządek na ścieżki, a puste miejsca po okazach wyciętych już nazajutrz były zajęte przez głowy sąsiednie. Mój Boże!… jakie utrapienie z tego się zrobiło! Gdzie to wszystko sprzedać?\nSympatyków było jeszcze niewielu. Do każdego z nich codziennie przychodził zgarbiony pod ciężarem olbrzymiego kosza skaucik i grzecznie meldował: „Sałatę przyniosłem”.\nA tu jeszcze wczorajsza leży w kuchni… i przedwczorajsza też. Dwie krowy można by tym napaść do syta. A znów – chłopaka szkoda. Ganiał przecie z tym koszem przez całe miasto i wiadomo, że rozkaz ma sprzedać. Więc brali. Trochę niechętnie ale jednak nie odmawiali. Tylko, jeśli po pięciu minutach odzywał się znów dzwonek i za progiem sterczał znów skaut z sałatą, to już przepraszam. Mówiło się wtedy: „Właśnie przed chwilą był kolega”.\nWynikały po tym między chłopcami „sprawy honorowe”. – „Jakim prawem łazicie do mojego sympatyka?”\n„A bo co, kupiłeś go?” –„\nNie kupiłem, ale ja go znalazłem. To jest mój sympatyk. Szukajcie sobie innych”. Potem przyszły porzeczki i agrest. Z tym już szło łatwiej.\nNa jesieni zebrało się warzywa i owoce. Praca się opłaciła. Pluton już miał kasę.\nAle nie tylko ogród był źródłem dochodu. W rozmowie ze znajomym aptekarzem chłopcy się dowiedzieli, że brak mu różnych ziół i chętnie je będzie kupować.\nOd najbliższej niedzieli chłopcy mieli już nowy zarobek. Kwiat lipy i mięta, dziewanna, jałowiec i najważniejszy, bo najlepiej płatny, sporysz. Było w okolicy dużo pól niezebranych, ugorów, na których rosło dzikie już zboże z samosiewu i tam w kłosach pełno było sporyszu. Więc po odrobieniu ceremoniałem przepisanych gier i podchodzeń, zwykle po obiedzie, pluton biegł w okoliczne pola na sporysz. Dawało to zupełnie pokaźne zarobki.\nA jednocześnie były to piękne lekcje przyrody. Schylało się i brało do ręki różne roślinki i stwory. Z początku były dziwne i nieznane. Jedni pytali drugich. Bywało, że ktoś wiedział, umiał nazwać: – „To jest krwawnik”. – „Pokaż, pokaż, daj zobaczyć”.\nI niepozorna roślinka, którą się dotąd obojętnie deptało, puszyła się teraz dumnie, jak gwiazda filmowa bo patrzało na nią kilka par zachwyconych oczu.\n– „Ach, więc to jest krwawnik?”\nOkazywało się także, że są różne gatunki mięty. Dobra nazywała się pieprzowa – tę należało rwać. A inne chłopcy pochrzcili swymi nazwami: „psia”, „żabia”, „świńska” i tych się nie ruszało.\nPrzy tym szperaniu po polu i lesie spotykało się ciągle coś ciekawego. Gniazdo kuropatwy, mysz polną, okrwawione pióra ptasie – ślad uczty jakiegoś drapieżca. Albo wspaniała rzecz: mrowisko.\n„Popatrz, one nie łażą byle jak. One idą drogami…” Chłopcy kucają i parzą.\nRzeczywiście. Mrówki posuwają się wydeptanym szlakiem, aż czarno na nim, a obok ani jednej. A tu jedna biedaczka ciągnie sama duży patyk i nie może dać sobie rady. Trzeba jej pomóc. Nic nie wychodzi: mrówka nie rozumie, że jej się pomaga. Ucieka. Ale po chwili wraca i to nie sama. Inne jej pomagają. Chłopcy patrząna to zdumieni: – „Słuchaj, jak myślisz, może mrówka ma duszę?”\nPo kilkunastu takich wycieczkach jest się już w lesie, jak u siebie. Nawet w nocy las nie jest straszny.\nOd tego momentu wycieczka do lasu przestaje być obowiązkiem. Już nie jest ćwiczeniem do wyrabiania „siły woli”. Staje się czystą i potężną uciechą. Na wycieczkę już się chłopaków nie napędza, – nie mogą się sami doczekać niedzieli: tak im pilno do drzew, do mrówek, jałowców i tego wszystkiego, co jest w lesie.\nTrzecim sposobem zarobkowania był kolportaż wydawnictw spółdzielni „Czytaj”. Instytucja ta, świeżo wtedy powstała, wypuściła szereg małych broszurek popularnych. Znajdowały one chętnych odbiorców na wsi, ale trzeba je było tam zanieść.\nPluton brał je w komis, otrzymując 15% od ceny sprzedażnej. Sprzedaż odbywała się tak. Przychodziło i się do wsi i w samym jej środku, przed gminą, lub przed kościołem drużyna stawała. Chłopcy śpiewali. Ludzie wychodzili z obejść i szli popatrzeć. Wtedy wyjmowało się książki z plecaków i rozkładało na trawie. Okładeczki były barwne. Na jednej Poniatowski, na innej Kościuszko. Książeczki nie grube. Tanie. Ludzie oglądali coraz śmielej, wreszcie jeden odważny kupował. I wtedy już bez namysłu kupowali wszyscy. Dzieciaki latały do chałup po drobne, chłopcy wydawali reszty i ze śpiewem szli dalej.\nByła w tym taka uciecha, że to oni przynieśli ludziom prawdziwą polską książkę i jeszcze większa radość, że ludzie tak się do niej garną.\nNa jesieni pieniędzy było już dość, by się odważyć na wynajęcie lokalu na Izbę. Pustych lokali było w mieście w bród, ceny nie były wysokie. Piękny trzypokojowy lokal na parterze w środku miasta „szedł” 50 rubli miesięcznie. Chłopcy się odważyli: mieli pewność, że na komorne zarobią.\nAle w międzyczasie, jeszcze w okresie wakacji pluton odważył się na imprezę jeszcze bardziej ryzykowną na: dwutygodniowy obóz w lesie. Przygotowania do tego przedsięwzięcia robione były od zimy. Obmyślono cały plan. Wyrysowano trasę marszu na całe 70 kilometrów z postojami. Wybrano na mapie miejsce na obóz, opracowano plan zajęć na każdy dzień. Postoje w drodze wypadały u rodziców kilku chłopców. Za otrzymane jedzenie miało się płacić pracą. Dla pewności urządzono jeszcze przed wycieczką „obóz treningowy”, jakby się to dziś powiedziało.\nW ogrodzie u jednego z chłopaków była stara drewniana altana. Więc tam. Spanie na gołych deskach, bo ktoś wyczytał, że skauci nie używają sienników. Trudno było zaprzeczyć. W lesie nie rosną sienniki. Więc spało się na deskach. Pod głową był wałek ze słomy i jakoś leżała. Ale biodro! okazało się, że człowiek ma w biodrze taką wy stającą kość, której w żaden sposób nie można dopasować do deski: ciągle uwiera. Była to całkiem niemiła niespodzianka.\nTyle lat ją mam i nie wiedziałem, że sterczy…\nBoś sypiał na piernatach…\nTyś się też nie urodził na desce.\n-Ale ja już wyrosłem. Moja kość już się przyzwyczaiła, o popatrz, jak się uleżała…\nOglądali tę kość i rzeczywiście. Wygląda, jakby się już zaczynała przyzwyczajać.\nW nocy były warty. Jedzenie gotowało się na ognisku.\nPrzyszła kiedyś mama i powiedziała, że to nie ma sensu. Kuchnia o trzy kroki, a oni kopcą i kopcą do mleka, aż żal patrzeć. I kto to będzie pił?\nAle nie dali się. Pili, choć było przypalone i węgielków tam skądś naleciało i pachniało sadzami, czy smołą. To nie było ważne.\nWażne było, że się ogień w ogóle chciał palić i że było właśnie inaczej niż „u ludzi”.\nAle wszyscy wiedzieli, że altanka, – to tylko wstąp do prawdziwego obozu w lesie. Ciągle o tym mówili i byli niespokojni, czy się uda.\nUdało się wszystko wspaniale. Pierwszego dnia marszu lał deszcz. Na zdrowy rozum należało poczekać do jutra. Ale kto by się odważył na taką kapitulację! Jeszcze w marcu ustalono, że wymarsz odbędzie się dnia „tego a tego”, więc mowy nie ma, żeby wyszło inaczej. Poszli. Śpiewali niewiele, ale szli. Mieli do zrobienia około 30 kilometrów. Pod wieczór już dochodzili. Skręcili w las. Za lasem czekał ich nocleg. Ale w lesie wybuchła burza. Pioruny trzaskały, jak granaty. Robiło się na moment przeraźliwie jasno, a potem z czarnego piekła lał ktoś całe kubły wody wprost w oczy. I znów piorun. Więc zaczęli się w niebogłosy wydzierać: „O mój rozmarynie, rozwijaj się”. A jednocześnie bali się, żeby piorun nie strzelił w ten toporek, który był przytroczony do plecaka. Największy skarb. Prawdziwa stal. Ale za to ściąga pioruny. Na szczęście nic nie ściągnęła i chłopcy doszli.\nDrugiego dnia już nie lało. Mundurki obeschły, zaczęło prażyć.\nChciało się pić. Nie pomagały kamienie, wkładane indiańskim obyczajem pod język. Chłopcom marzyło sią mleko. Trzeba się było dobrze nawędrować, aby dojść do mleka. Malcy pytali wyższych: – „Spójrz, tam – za górką, czy nie widać słupa? Mnie się zdaje, że już widać”\nAle kilometrowe słupy stały coraz dalej i dojść do nich było coraz trudniej.\nPod wieczór, jeden, który miał „dobre nogi”, wybiegał przed oddział na paręset metrów i krzyczał stamtąd: – „Jest słup, widzę, słu-uuup!” i wtedy chłopcy raźniej przebierali nogami, bo już było o jeden kilometr mniej.\nA trzeciego dnia był już las. Prawdziwy, wielki las, w którym można było nawet zabłądzić.\nCały dzień budowano obóz. Dwa szałasy z gałęzi, zaczepione dla mocy o konary rosnących drzew. Szpary utkane paprocią. Posłania ze świerkowych łap i wrzosu. Dookoła płot z chrustu.\nMiejsce zbiórki na środku obozu pod sosną. Z boku kuchnia.\nWieczorem, gdy po pacierzu, śpiewali Rotę przy blasku ogni ska, czuli, że są u siebie. I warty, które czuwały w nocy, wiedziały, że to już nie altanka w ogrodzie.\nByli w tym lesie dwa tygodnie i wrócili tylko dlatego, że tak było ustalone w programie.\nTych samych jeszcze wakacji trzech chłopców pojechało do Warszawy na kurs instruktorski. Okazało się, że kurs nie był harcerski, ale peowiacki, a kilku harcerzy dołączono do zespołu, by stanowili „przykrywkę” dla Niemców. Lecz o to mniejsza.\nChłopcy po raz pierwszy zobaczyli Warszawę, ujrzeli innych żywych skautów, otarli się o wielkie sprawy. Przez dwa dni kwaterowali w Warszawie. Przyszli warszawscy skauci. Zaczęli rozmawiać. Po kil ku zdaniach warszawiacy orzekli: „Wy nie jesteście nasi”.\n– „Jak to nie nasi?” Zdumienie. Gorzej, niż zdumienie. Niepokój: Co to ma znaczyć?\n-Wy jesteście z P.O.S., a my z Z.H.P.\nNaturalnie. Ogromna różnica. -A jaka?\nMy jesteśmy prawdziwym skautingiem, a wy nie.\nNie można było jednak wyjaśnić, na czym ta ogromna różnica polega. Trzeba siąbyło oswoić z myślą, że obok „naszych” sąjeszcze jakieś nie nasze drużyny.\nNie dawało się to pogodzić z niezachwianą dotąd pewnością, że wszyscy skauci są braćmi. Należałoby dopytać, dotrzeć do dna tego dziwacznego nieporozumienia, ale to nie było łatwe.\nPróbowali. Pytali: Nie mogli zrozumieć. Więc w lęku, żeby się nie dopytać do jakiegoś głębokiego pęknięcia, żeby się nie dać wciągnąć na jakieś wertepy, zamilkli. Zwarli sią tylko mocniej we trzech, żeby się nie dać, bo wierzyli, że oni sapo tej stronie, gdzie jest prawda.\nNie dochodziły na głęboką prowincję żadne oddźwięki tarć, jakie dobrze były znane w Warszawie. Nie pisało o tym nic w książeczce druha Zawady i dobrze, że nie pisało. Zabity deskami świat, ciche prowincjonalne miasto, swoja rzeka i las, – były zrozumiałe.\nTam można było żyć. A tu w Warszawie czaiły się po kątach Kanonii i Tamki jakieś zmory, na które nie było sposobu.\nNa szczęście zmory te znikły po powrocie do rodzinnego miasta.\nZaczął się nowy rok szkolny. Codzienne zbiórki przed lekcjami na szkolnym boisku. Musztra. Formalna i bojowa wedle regulaminu Legionów. Nowi kandydaci zaczęli się pchać do plutonu dziesiątkami. W niespełna dwa tygodnie było już ponad stu chłopców. Pluton przemianował się w drużyną. Tak właśnie: przemianował się. Naczelna Komenda poza odbieraniem miesięcznych raportów i groszaków z pogłównego, uporczywie milczała. Wobec tego pluton przemianował się sam i zaczął dalej iść drogą Kiplingowskiego kota.\nPomyślcie tylko. Stu przeszło chłopców. Własna izba z trzech pokoi. W kasie kilkaset rubli. W bibliotece podręcznik „Czuj-Duch”. Poza tym wykształcenie zdobyte przez trzech „plutonowych” na dwutygodniowym kursie. To już bogactwo!\nNajłatwiej było tłuc musztrę. Jezus Maria!… jak to szło pięknie i precyzyjnie. Zbiórki i raporty, marsze na wprost i na skos, defilady i „rozejść się” i karne raporty, rozkazy dzienne…\n– „Drużyna, baczność!… podpisano „Młot”… Spocznij. –\nMusztra bojowa też. Patrole, ubezpieczenia, tyraliery, kopanie rowów, maskowanie… celownik pięćset… pojedynczo od prawego… ognia…\nTak to wszystko było przerobione i po stokroć wykute, że najmłodszy z lewego skrzydła pędrak – umiał wkrótce dowodzić plutonem.\nAle wycieczki, normalne skautowe wycieczki niedzielne szły regularnie swym rytmem, aż do śniegów i pluch jesiennych. Nie mogło być niedzieli bez wycieczki. Było to jedno z niepisanych praw. Harcerz (przepraszam, ciągle jeszcze nie było harcerza, skaut). A więc skaut w niedziele chodzi na wycieczki do lasu. To już weszło w krew. Gorzej: stało się nałogiem. Nie można już było wytrzymać bez wędrówki do lasu. Czekało się na to cały tydzień. Przypominało się wszystkie nieudane wyczyny żeby tym razem wyszło lepiej. Chciało się zobaczyć, czy tam wszystko zostało po staremu, czy też może coś się zmieniło, urosło, zjawiło.\nWięc wycieczki szły jak w zegarku, coraz sprawniej i coraz weselej. Każdy wiedział, co ma robić i jak robić. Nie było już niepotrzebnych rad, ani niemądrych namysłów. Już się wiedziało, jakie gałązki najlepiej chwytają ogień i gdzie jest najlepszy zdrój i gdzie są pieczarki czy rydze.\nWiedziało się także, kiedy należy już zwijać obóz i zbierać się do odmarszu, żeby na czas wrócić do domu. Byli już nawet tacy, którzy umieli odczytać godzinę z gwiazd. To było całkiem łatwe. W gwiazdozbiorze Wielkiej Niedźwiedzicy mniej więcej co godzina, dwie, coraz to inne gwiazdy stoją na jednym poziomie. Wystarczyło przez dwa wieczory obserwować z zegarkiem, jak to jest i już się wiedziało.\nWracało się przecie wieczorem.\nZ wycieczek przynosiło się zioła, a później gałęzie, żeby było czym w Izbie napalić.\nIzba była już wtedy pięknie wyszorowana, oszklona i zamknięta. Ale była pusta. Chłopcy zaczęli znosić ze swych domów rupiecie. Połamane stołki ze strychu, okaleczałe ramy. Odarte z okładek książki. Deski, sznurki i gwoździe. Jeden przyciągnął pęknięty żelazny piecyk bez nogi. Podkleiło się gliną i można było palić.\nTeraz nie było już właściwie zbiórek. W dwie godziny po zakończeniu lekcji w szkole, już cała drużyna była w swej Izbie. Zastępy odbywały zbiórki, jak obowiązkowy pacierz. Przeklepali gawędę, przerobili rytualne węzły, a potem na wyrywki prawo, a potem jeszcze „Kima” i chwała Bogu koniec. Teraz można się było brać do roboty… Kleić, wiązać zbijać, szorować. A potem przy blasku rozgrzanego do czerwieni piecyka śpiewać. A potem na dobranoc za łby się brać, aż wrzask leciał w puste ulice. Nazywało się to „zdziczeć”. A było z tym tak. W Prawie nie było nic o dokazywaniu. Same poważne i trudne „zagadnienia”.\nNawet to „miłuj przyrodę” osolone było szkolnym „i stara się ją poznać”, co wyraźnie zalatywało „wiedzą” czyli obkuwaniem z podręcznika. A o dokazywaniu nie było nic. Ani dobrze, ani źle. A chłopcy czuli, że bez dokazywania nie wytrzyma.\nBez kłamstwa trudno, ale jak się pilnować i język za zębami trzymać, – to jeszcze można. Ale bez dokazywania…\nOczywiście rozumiało się, że takie ordynarne kawały, które się w szkolnym żargonie nazywały „grandą” i które dawały w skutku czyjąś krzywdę lub szkodę są niedopuszczalne.\nAle przecie można podokazywać tak, żeby tylko śmiech był, – no… może trochę niewinnego strachu, jakiś żartobliwy kuksaniec. Czasem nawet trochę złośliwości, ale tak w miarę, żeby ofiara „wyrabiała się duchowo”, ale nie była doprowadzana do beku. Zdania były podzielone, na ogół jednak uważano, że można.\nTak zakorzenił się obyczaj, że po zbiórce chłopcy trochę dokazywali. Każdy miał prawo „zdziczeć”, wyczynić coś do śmiechu, ale gdy mu się nie udało, dostawał lanie.\nByło wiele energii w tej grze. Wolno było robić każdemu, co chciał. Ale i innym też było wolno. Nie było wtedy przyjaciół, ani pobłażania. Z każdej strony czyhało niebezpieczeństwo. Trzeba było dobrze uważać bo za moment gapiostwa płaciło się wstydem i kompromitacją. Urywało się to nagle, gdy zastępowy, czując, że na dzisiaj już dość, osadzał rozbrykanych chłopaków, krótkim okrzykiem: „Baczność!”\nNie było takiego bałaganu, którego by tym słowem nie można było przerwać. „Baczność” była święta. Chłopcy wracali od razu w swój zwykły świat, w którym rządziła karność i praca.\nDrużyna miała już prawo obywatelstwa w mieście. Brała udział w uroczystych wystąpieniach, w tych niezliczonych rocznicach, jakie się wtedy z nabożeństwem prawdziwym obchodziło. Urodziny i śmierci, powstania i zwycięstwa, grunwaldy i wiedeńskie odsiecze.\nSzła drużyna przez bezładny i bezkształtny tłum cywilów czwórkami, parła w sam środek i nagle zdarta komendą, jak koń wędzidłem, stawała, pięknie jak mur w trzasku podkutych obcasów. Wysługiwała się społeczeństwu, jak mogła. Nosiła krzesła na obchody. Wiła wieńce, latała na posyłki, ciągle chciwa i niesyta „dobrych uczynków”, które są Prawem nakazane, a o które tak przecie niełatwo.\nOd czasu do czasu zdarzało się coś lepszego. Tak kiedyś po burzy wybuchł w sąsiedniej wiosce pożar. Pobiegli chłopcy boso po zachlapanych ulicach wprost do remizy, że może się uda coś strażakom pomóc i – dobry uczynek w kieszeni. Ale strażaków jeszcze nie było.\nDozorca dał się ubłagać i wydał – choć ze strachem – szczeniakom starą przedpotopową sikaweczkę na dwukółce. Porwali, zaprzęgli się jak kto się czepił – i biegiem dolecieli do pożaru (z góry było – nie ciężko) i tam zaczęli pompować. A strażacy z rumorem przyjechali o całe pół godziny później. No tak. To był dobry uczynek, bez bujdy. Ale na co dzień nie było o to łatwo. Zastępowy patrzał na zegarek i rozkazywał: „Na 30 minut rozejść się i zrobić dobry uczynek”.\nBiegają chłopcy po mieście. Może gdzie drzewko złamane. Może kaleka przez ulicę przejść nie może. Może jaka pestka na chodniku się znajdzie. Może sierotka. A tu nic. Ani drzewka, ani sierotki, ani nawet tej pestki. Pół godziny przeleciało, jak z bicza trząsł i nic. Zupełnie nic. Więc się martwią chłopcy i martwi się zastępowy, ale cóż na to poradzić. Siła wyższa. Los.\nRaz zdarzyło się jeszcze gorzej. Biega jeden taki już w beznadziei, a tu patrzy staruszka czerpie wodę ze studni. Staruszka, to ona co prawda nie jest: kobieta, ale zawsze. Można chociaż to wiadro wody zanieść. Może będzie zaliczone. Więc do studni i łap za wiadro.\nA „staruszka” w krzyk: – „Poszedł won, ty łobuzie, wiadro chce kraść i to już z trzeci!”…\nWięc najłatwiej było tak. Zmawiali się we trzech. Jeden kupował pół kilo wiśni, czy śliwek, czy co tam było, – szedł chodnikiem i pluł pestkami przed siebie. A inni za nim zbierali. A potem inny pluł, że tamten mógł też „zrobić dobry uczynek”. W raporcie pisali: „zbieralim pestki”. Ale się to szybko wydało, zostało zabronione i znowu był kłopot.\nW izbie jeden pokój był bardzo duży. Można było w nim zrobić kółko na rowerze. Nadawał się w sam raz na teatr. Więc Rada postanowiła zrobić przedstawienie. Ale jakie? Szukano odpowiedniej sztuki przez kilka tygodni i nic. Były owszem sztuczki, ale albo głupie, albo znów z miłością i dziewczynami. A skąd tu wziąć dziewczyny. Więc nie było odpowiedniej sztuki. Rada radziła, radziła i ciągle nie mogła uchwalić. Aż wreszcie uchwaliła. Trzeba sztukę napisać. Bez miłości, bez Żyda w beczce, a zwyczajnie o skautach. Żeby była na scenie wycieczka i skauci, ognisko i piosenki i obowiązkowo dobry uczynek. Tak prawie że uradzili całą treść sztuki i nawet rozdali role. Jeden podjął się napisać. Wyznaczyli mu termin do soboty. Napisał. No więc trzeba było już tylko rozpisać role, zbudować sceną, namalować dekoracje, zdobyć kostiumy, napożyczać krzesełek dla gości i już. To już była drobnostka.\nOdbyło się wszystko pięknie. Sala była przepełniona. Sprzedało ponad trzydzieści biletów. Ludzie stali aż w korytarzu.\nChłopcy żałowali, że tyle najlepszego miejsca trzeba było zabrać na scenę. Prawie półtora metra w głąb. Ale na to już nie było rady.\nPotem w tej samej sali odbywało sią wiele przedstawień. Nawet jasełka własnego pomysłu i układu z diabłem i Herodem. Herod był ubrany w pikielhaubę i wąsy miał jak kajzer. Wśród kolędników byli oczywiście i skauci.\nWięc był już teatr. Ale nie było chóru. Śpiewało się uniso-no ze słuchu, jak kto potrafił. Chłopcy czuli, że to nie jest śpiew. A w mieście nie było wtedy ani jednej muzykalnej osoby. Zresztą może gdzieś i była – tylko, że chłopcy o niej nie wiedzieli. A może się wstydzili prosić?\nA bardzo chcieli śpiewać ładnie, choćby tylko „Rotę”. Rota była hymnem drużyny. Śpiewało się ją na każdej zbiórce na początku i na końcu. Na wycieczce. Na obozie zaraz po pobudce i na capstrzyku. W dwuszeregu, na baczność z odkrytą głową.\nWięc żeby choć Rotę można było zaśpiewać na głosy.\nBył jeden, który umiał brzdąkać na pianinie, ale nie umiał nut. Pianino też było. Ten jeden grał. Brał akordy po trzy palce na raz i to było ładne, ale nie można było w żaden sposób rozdzielić trzech głosów, żeby się każdego osobno nauczyć.\nAż wreszcie zrobili wynalazek. Ponumerowało o się wszystkie klawisze od C, po kolei białe i czarne, jak szły od 1 do 12. Potem ten jeden, który „grał”, brał pierwszy akord i dyktował numery klawiszy któe „przydeptywał”. Drugi to zapisywał na papierku w kolumnie. Najpierw najwyższy, pod nim średni, a w dole najniższy. Po tym grajek brał następny akord i znów się tak zapisywało, aż do ostatniego „ВÓG”. I już była melodia rozłożona na trzy głosy. W gónym wierszu był pierwszy, pod nim drugi, a na samym dole trzeci.\nTeraz wystukiwało się według numerów klawiszy na pianinie sam drugi głos, aż się chłopcy nauczyli, potem trzeci, a potem -jeden machał ręką do taktu i wszyscy śpiewali razem.\nZ początku to nie szło, bo się drugie głosy po kilku taktach myliły i wjeżdżały na melodię, ale, jak sobie pozatykali uszy, to się przyzwyczaili i wyszło. Naprawdę wyszło i potem już szło jak po maśle. Więc był już chór.\nNie było jeszcze tylko gazety.\nMyślało się o tym godzinami i nic nie wychodziło. Druk oczywiście wykluczony. Drukarnia w mieście była, ale drukowało się tam tylko nekrologi, zaproszenia na ważne śluby, bilety wizytowe dla dostojników, magistrackie ogłoszenia i już. Zresztą drukarni pilnowali Niemcy. Szkoda gadać.\nChłopcy słyszeli, że jest jakiś sposób na powielanie. Pisze się specjalnym atramentem, a potem przylepia się papier do masy, w którą wsiąkają litery. I z tego się potem odbija. Ale z czego ta masa? Nie wiadomo. Próbowali. Może żelatyna? Nie wyszło. Może klej stolarski. Też nie. A tu już był uchwalony na radzie i tytuł „Czuwaj” i wybrany redaktor i nawet „artykuły” zaczęły się zjawiać. No więc co?\n– Będzie się zwyczajnie pisało ręcznie w jednym egzemplarzu. I będzie to leżało w Izbie na stole do czytania. Za przeczytanie grosz. A brudzić, ani wynosić nie wolno.\nTak wyszedł pierwszy numer „Czuwają”. Był naprawdę piękny. Na pierwszej stronicy tytuł, rysowany tuszem. Litery ułożone jak ze sznura, na którym w kilku miejscach (dla ozdoby i nauki) węzły. Kluczki rybackie, więzienne. Zaraz pod winietką tytułową (rok I Nr. 1). Potem gawęda o karności. Potem artykuł „techniczny”: Jak zrobić\ndzwonek elektryczny. Potem kronika. Potem rozkazy i różne urzędowe kawałki, a na samym końcu humor.\nBył jeden taki, co pięknie pisał. To on przepisywał. A jego brat pięknie rysował. Ten brał zapisany już arkusz i piórkiem rysował inicały, winietki, obrazki. Nawet liczby stron były pięknie rysowane i zdobione. Numer wyglądał jak cacko.\nPo tygodniu ukazał się drugi numer, za nim trzeci i nie zdarzyło się przez wiele miesięcy ani przerwy, ani opóźnienia.\nNa pisanie numeru zbierali się chłopcy z „redakcji” w Izbie wybrać to, co ma pójść – i obliczyć, żeby wyszło akurat na osiem stronic. Potem trzeba to było ułożyć. Co pierwsze, a co drugie, – aż do końca. A potem redaktor dyktował, a tamten pisał. Czasem były nawet i spory, jeśli się kto nie zgadzał z tym, co pisze autor.\nWtedy redaktor robił wykład „o wolności prasy” i pisało się dalej.\nA tymczasem inni już pisali po kątach odpowiedzi polemicznie do następnego numeru, zatytułowane: „W sprawie…”, albo: „Kilka słów odpowiedzi” i już był materiał do następnego numeru.\nTak wyszło osiemnaście numerów „Czuwają”. Dziewiętnasty był już naprawdę odbity na hektografle i wyszedł w 30 egzemplarzach.\nOd siódmego numeru pisało się już dwa egzemplarze. Ten drugi pisały dla siebie skautki z drużyny imienia Platerówny, ale nie miały rysowniczek, więc ich numer był skromny, bez rysunków.\nW „Czuwaju” były także i wiersze. Chłopcy czuli, że w tej ich dziecinnej robocie jest też coś takiego, o czym się czytało u „wieszczów”. Próbowali to ująć w poetycki obraz, ustawić wyrazy w rytmiczny kształt maszerującej kolumny, znaleźć na swoje marzenia i troski nazwy, zawołania i hasła.\n„Nie dla nas Polska na papierze niemieckie mapy rzuć im precz, bo zrozumielim już, harcerze, że Polska, – to jest Wielka Rzecz.\nWiemy, gdzie szukać Jej potrzeba,\nże Jej nie znajdzie w pyle ksiąg,\nże darmo Ją budować… z chleba,\nlub oczekiwać z cudzych rąk.”\nA kończył się ten marsz refrenem:\n„Więc niech żyje na świecie jedyna Kościuszkowska, najlepsza drużyna, sto szeregowców, dwadzieścia szarż Baczność… Drużyna, marsz!…”\nA kiedy przyszły ciężkie dni, gdy już starsi patrzyli czujnie na to, co chłopcy robią i oceniali to wedle swoich „ideologii”, to nie zawsze witano skautów oklaskami. Czasem mówiono nawet, że skauting „schodzi na manowce”.\nChłopcy nie wiedzieli jeszcze, że starsi często używają tego słowa na określenie rzeczy, której jeszcze nie było, sprawy, która idzie drogami, których jeszcze nie przedeptano.\nChłopcy wzięli to na serio. Rozżalili się, że zarzut tak ciężki i tak krzywdzący. Oni właśnie z pełnych kłamstwa manowców po których błąkała się przez tyle lat młodzież, wyszli na prostą drogę, a tu… manowce. Nieprawda, to nie są manowce.\nWtedy w „Czuwaju” ukazał się taki wierszowany manifest:\n„Będą ci w serce rzucać jad zwątpienia, jasne twe drogi manowcami zwać, będą się śmiać, jak z szaleńca…\nA ty mi porwiesz swoją orlą brać\ndo twardej pracy, Drużyno chłopięca:\ndo Wyzwolenia… Będą sumiennie liczyć twoje grzechy i na samotność skażą w czarną noc, gdzie nie ma świtu…\nA ty się nie trwóż: dożyjesz pociechy,\nże Polsce dasz ze słońca i błękitu\nskautową moc. Więc chociaż czasem brak do walki sił, choć się pod głazem troski kark ugina, choć serce pęka…\nPójdziesz i żadna nie strwoży cię męka…\ndo krwi ostatniej kropli z żył…\nboś jest: DRUŻYNA”.\nWiersze te chłopcy nie tylko czytali. Nie tylko uczyli się ich na pamięć. Pokupowali sobie małe zeszyciki – takie do słówek – przepisywali i nosili w kieszeniach. Po co? Po prostu, chcieli je mieć. Nie tak na niby, w „głowie”, ale naprawdę, w kieszeni mundurka. Bo to były wiersze swoje i należały do ekwipunku.\nAle i innych kłopotów zawsze było sporo. Na przykład, skąd wziąć drzewo na opał. Szło ku zimie – a jeszcze nie było opału do Izby.\nAż się wynalazł na klasztornym cmentarzu. Chłopcy nauczyli się już chodzić tak, żeby wszystko dostrzegać naokoło. Toteż wypatrzyli pewnego razu, że na kościelnym cmentarzu przy klasztorze stoją piękne\nwiązy i lipy, wysokie równo z kościelnym dachem. I że te drzewa od dawna nie pielęgnowane mają w koronach po kilka zeschłych konarów. Drużynowy poszedł do furty. Porozmawiał grzecznie z ksienią, żeby pozwoliła ten susz powycinać. Zgodziła się. Nazajutrz cała drużyna siedziała w gałęziach, jak szpaki. Piłki, siekierki, tasaki, co tam kto z domu matce z przed nosa złapał. Pod wieczór wszystkie drzewa były do czysta obrane i ciągnęło się zdobycz do Izby przez środek ulicy, aż wozy zjeżdżały w bok. Było czym palić przez kilka miesięcy i dobrze było śpiewać przy rozżarzonym piecyku.\nWtedy nastąpił okres prawdziwych gawęd. Stary już jestem dziś, a jeszcze nie wiem, dlaczego prawdziwa harcerska gawęda udaje się tylko przy ogniu. Może to być ognisko w lesie a może też być zwykły blaszany piecyk, który tak samo parzy i dymi, ale ogień musi być. Wtedy człowiek, siedząc razem z innymi koło ognia wie, że ich kocha naprawdę, że im ufa i wierzy.\nI wtedy właśnie przychodzi to, że chciałby być sam lepszy i żeby wszyscy byli lepsi i żeby wszystkim ludziom w całej Polsce i na całym świecie było dobrze. Więc, jak to zrobić?\nI człowiek się nie wstydzi. Mówi, co myśli. I o swoich grzechach, i o tych wątpliwościach, co jest dobre, a co złe. I o tym, co się marnuje, a przecie szkoda. I w ogóle o życiu, że jest takie bogate, że kto wie, czy się aby zdąży.\nA piecyk piszczy, strzela i dymi, czerwona blacha rzuca na twarze blaski, po suficie latają cienie, jak nietoperze i już wiesz: dobrze jest być w drużynie. Dobrze jest nie być samemu w taki czas.\nGałęzie się jednak skończyły i w Izbie zrobiło się zimno. Jakoś w tym czasie drużynowy użyczył Izby na obywatelskie zebranie i jeden z uczestników,\nwzruszony skautowym niedostatkiem przysłał drużynie wóz torfu. Woźnica zrzucił torf w bramie i odjechał.\nPo południu, gdy się rzecz wydała, Rada załamała ręce z rozpaczy. Jakże to? Darowizna, jałmużna? Dla skautów? W żaden sposób to nie może być!!!\nPoszła delegacja do ofiarodawcy, żeby torf zabrał. Nie chciał. Tłumaczył, że to z dobrego serca. Że torfu ma aż za dużo. Że go nic nie kosztuje. A oni wciąż swoje. Prawo nie pozwala i honor zabrania. Wiec tamten, że mu się nie opłaci żadną miarą koni po to słać i człowieka od roboty odrywać, bo ludzi na folwarku ma mało i już się teraz martwi, kto mu buraki na wiosnę opiele.\nI tu się znalazło wyjście. Dobrze: niech torf zostanie, ale za to pójdą chłopcy wiosną na folwark przez tydzień buraki pleć.\nI poszli. Spali w stodole. Jedli folwarczne jadło z dworskiej kuchni, jak wszyscy. Przez osiem godzin robili przy burakach, a potem były jeszcze gry, ćwiczenia i śpiewy jak na obozie.\nA torfu starczyło do wiosny i było ciepło. Ciepło szło nie tylko od piecyka. Ciepło biło od chłopców. Było takie prawo w drużynie, że jak przychodził nowy i po próbie był już wyczytany w rozkazie i zameldował się przed frontem, to zaraz wchodził w swój zastęp, gdzie miejsce na niego czekało. I od tej chwili wszystkim mówił po imieniu, na ty. I szarżom i drużynowemu, wszystkim. Na znak, że jest w rodzinie, jak brat. Nie łatwo to takiemu nowemu przychodziło. Przez pierwsze kilka dni jeszcze się mylił, jeszcze temu i owemu ze starszych powiedział na wy, albo druhu, ale go cierpliwie poprawiali, więc wskakiwał w to nowe niespodziane a tak bogate braterstwo na łeb na szyję i już był wierny.\nNie cackali się. tam z nim, to prawda. Za byle co na karną baczność musiał w kącie stać i nawet nikt nie pilnował, tylko mu zastępowy przypominał o Zawiszy i żeby się nie ruszył, choć komary tną. Węzłów też nie umiał, i przy podchodzeniu pierwszego go zawsze ustrzelili, a w marszu nogi sobie poobcierał, a z dobrym uczynkiem rozpacz. Ale za to od innych się uczył, żeby ofermą w zastępie nie być i po kilku tygodniach umiał już całą drużynę na pamięć i wtedy dostawał przezwisko.\nByły w drużynie pseudonimy. Trochę z konspiracyjnego obyczaju, trochę z wyczytanego indiaństwa i żeby się łatwo było zawołać w polu, czy w lesie. Więc musiały być krótkie jednozgłoskowe. A z tym było niełatwo. Co pierwsi rozchwytali takie efektowne, jak: „Krak”, „Lew”, „Gryf, „Młot”, a dla reszty zostały już gorsze: „Sęp”, „Słoń”, „Krzak”. I tych zresztą wkrótce zabrakło i była prawdziwa pogoń za dobrym, efektownym pseudonimem. Każdy nowy przez parę tygodni szukał, dopóki coś tam sobie wygrzebał.\nAle obok pseudonimów były także i przezwiska. Dostawało się je, gdy koledzy podpatrzyli w chłopcu coś charakterystycznego i musieli to nazwać. Więc był „Burek”, był „Bobik”, była „Krowa”, była nawet „Zosia” – że biedak miał trzy siostry, które stale drżały żeby sobie czego złego nie zrobił na wycieczce. Taki, który miał już przezwisko, był ważny.\nW domach u chłopców na ogół nie było dostatku. Nie była to bieda, o której warto mówić, tyle, że się „nie przelewało”. To też żadnemu z chłopców nie przyszło do głowy, żeby z tego jeszcze coś dla „siebie” uszczknąć, na swój osobisty, skautowy użytek. Trzeba było raczej oszczędzać. Albo lepiej – coś wymyślić.\nOśrodkiem tego „myślenia” stała się Drużyna. W domu na wiele rzeczy nie pozwalano, a tu wszyscy chwytali podjęty temat łapczywie, z całą pasją, do jakiej zdolny być może dorastający chłopiec.\nA problemów było mnóstwo. Sprowadzały się one na ogół do jednego: jak z niczego, lub z lichych namiastek zrobić coś co jest pobzebne. Na przykład zelówki. Buty darły się na wycieczkach w niebogłosy. Bywało o to piekło w niejednym domu. Gwoździe nie pomagały. Szło od nich zimno, przez dziury lała się woda, skóra próchniała i w ogóle już nie było do czego przybijać.\nWięc może dykta? Próbowali – nie wyszło. Linoleum? Było lepsze od dykty, ale rozłaziło sią po jednym dniu marszu. Trzeba było szukać dalej. Drewniaki – nie chciały się trzymać nogi – i hałas był za duży.\nAlbo: z czego zrobić plecak, żeby wyglądał, jak prawdziwy? Może worek! A może cerata?\nA znów: co by można zmajstrować z papieru? Ze zwykłej makulatury. Albo jeszcze: podobno są takie deski do chodzenia po śniegu – narty. Ale jak to się przyczepia do nogi? Albo: dlaczego zegarek się spóźnia?\nTak powstały w Izbie warsztaty. Introligatornia. Oprawa książek, początkowo bez prasy, bez noża, bez kleju. Ale jednak książki sią trzymały i wychodziły coraz lepsze. Wtedy kupiono nóż i prasę i już było naprawdę dobrze.\nStał tam u jednego w szopie stary i do niczego już warsztat ojcowy. Wyprosili, żeby pożyczył. Udało się. Przywlekli do Izby, ustawili, pozbijali gwoździami na rozlazłych szwach i zaczęli robić sanki. Na wiosnę zrobili łódź. Była tak ciężka, że prawie cały dzień wlekli ją przez miasto do rzeki, ale jak już poszła na wodą, chodziła lekko, jak ryba.\nA przy tym właził w nią cały zastęp z dobytkiem i mowy nie było, żeby się wywróciła. Plątała się odtąd po rzece bez odpoczynku przez kilka lat aż się rozlazła ze starości.\nSurowce i materiały do tej dłubaniny, a także i narzędzia – zbierało się po strychach, rupieciarniach i zgoła na śmietniskach.\nPo kątach izby w skrzyneczkach i schowkach leżały skarby. W kieszeniach u chłopców chrobotało żelastwo. Kiedyś w klasie nauczycielka, zabierając zeszyty po klasówce, zwróciła siê z pytaniem, czy może ktoœ ma sznurek do związania. Klasa ryknęła chórem: „Burek ma”. Burek, to był jeden z zastępowych. Powiedział poważnie, „poszukam” i wyszedł przed ławki. Tu zaczął grzebać w przepaścistych\nkieszeniach mundurka. Wyciągał z nich śrubki, gwoździe, kawałki pasków, sprzączki, guziki, skuwki, jakieś kawałki świec, a klasa ryczała od śmiechu, bo to wszystko wyglądało na żart. Ale to nie był żart. Na samym dnie kieszeni był porządny, nie papierowy sznurek, pięknie zwinięty w kółeczko, żeby się nie poplątał.\nNie było wtedy jeszcze mowy o „sprawnościach”, ale żaden rzemieślnik u chłopców w Izbie nie zarobił. Wszystko robili sami. Oczywiście robili to znacznie gorzej. Piec wyszedł krzywo, ale się palił, jak prawdziwy. Szyb przy cięciu trochę nałamali i trzeba było dać łaty, ale już na drugi raz wiedzieli, od czego się łamie. Psuli swoje skarby i ze śmietnisk znosili wciąż nowe, bo ręce tęskniły do roboty. Toteż po kilku miesiącach umieli już obchodzić się z każdym narzędziem rzemieślniczym. Z kielnią i pędzlem, z młotem, dłutem i diamentem. Próbowali nawet produkować gaz świetlny, ale, że robili w butelce od piwa, trzasło wszystko z hukiem i dobrze, że nikogo nie pokaleczyło.\nPoza tym jednak była szkoła. O tym się nie zapominało. Stosunek szkoły do drużyny był trochę ostrożny. Że się tak sami szarogęsią i Bóg wie, co jeszcze mogą „zmalować”. Ale w miarę, jak drużyna rosła, a skandalu żadnego nie było, zaczęto na nią patrzeć życzliwiej. Jednak trzeba było uważać.\nZastępowi pilnowali nauki swych chłopców czujniej, niż nauczyciele. Kto był słaby, temu się pomagało. Ściągać nie było wolno. Wszystko musiało być uczciwie, nawet, gdy się trzeba było przyznać.\nBył taki jeden, co na egzaminie zapomniał jakiegoś wzoru matematycznego i utknął w środku zadania. W kieszeni miał notatkę i mógł do niej zajrzeć. Ale nie zajrzał. Usiłował sobie ten zapomniany wzór sam wyprowadzić – i wyprowadził – tylko, że zadania nie skończył. Ale dostał dostatecznie.\nJeśli kto miał uporczywie złe stopnie – to dostawał urlop z drużyny. Zdarzało się, że z takiego urlopu już w ogóle nie wracał, bo się nie chciał z innymi o te dwóje użerać, a wiedział, że mu nie darują.\nDobre „piątkowe” wypracowania „drukowały się” w „Czuwaju”, a geografia, fizyka i chemia bardzo pomagały w różnych harcerskich kłopotach. Było raz nawet tak, że się okazała potrzebna trygonometria. Chłopcy robili swego pomysłu przybór do pisania. Prostokątna podstawa z deseczki. Ogrodzona wkoło niskim płotkiem z prawdziwego drutu kolczastego. Kałamarzyki, przykryte łbami od szrapneli, a przed nimi nałożona na deskę, wycięta z aluminiowej manierki znalezionej na pobojowisku – lilijka. Z takiej manierki łatwo się wycinało różne rzeczy zwyczajną piłeczką – „laubzegą”.\nZachciało się jeszcze chłopcom okuć blachą wszystkie narożniki. A narożniki były zebrane od góry – ukośnie – „sfazowane” -jak mówią stolarze. Więc narożnik się nie schodził. Kąt albo był za ostry, albo za duży. Próbowali kilkanaście razy na oko i nic z tego: aż jeden z siódmej klasy zrobił z tego zadania i rozwiązał. Obliczył kąt i wyszło. Ale do tego trzeba było aż trygonometrii. Więc i szkoła się w drużynie przydawała i nikt nie narzekał. A że trudno było odrobić wszystko dobre dla szkoły i dla drużyny – to stało się powoli tak, iż w drużynie skupił się element najtwardszy, najbardziej energiczny, zdolny i wyrobiony.\nSłabsi tego nie mogli wytrzymać i odchodzili.\nBył w mieście taki śmieszny zwyczaj. W niedziele, po mszy u Fary, wszyscy szli na mały skwerek w środku miasta, gdzie kręcili się w kółko do dwunastej. Skwerek nazywał się „deptak”. Nie była to żadna przyjemność, ale tak było zawsze. Skauci podjęli z tym obyczajem walkę.\nZabraniano łazić po „deptaku”, wyśmiewano opornych, ale obyczaj trwał. Latem można było zagarnąć całą drużynę wprost spod kościoła na wycieczkę. Jesienią i zimą było trudniej. Ten i ów wymykał się jednak na deptak. Reszta szła do swej Izby.\nPiątego listopada przyleciał jeden mały z deptaku, że coś się szykuje: jakaś niemiecka uroczystość. Stoi batalion wojska, orkiestra. Chłopcy pobiegli. Stanęli dla pewności z daleka, żeby łatwiej było uciekać. Na placu roiło się od Niemców. Orkiestra raptem zaczęła grać „Deutschland iiber alles”, potem „Gott erhalte”, zaszczekały niemieckie komendy, batalion brał broń na ramię i do nogi i nagle w samym środku tej komedii orkiestra zagrała: „Jeszcze Polska nie zginęła”…\nChłopcy spojrzeli po sobie. Cóż to za nowy kawał. W środku tłumu jakiś Niemiec – może Ślązak – czytał manifest. Cesarsko królewski i apostolski, zełgany tak beznadziejnie głupio, że nie było cienia wątpliwości. Chłopcy zaczęli mrugać jeden na drugiego i wycofywać się z placu do Izby. Mała grupka gapiów rozłaziła się chyłkiem i nieśmiało do domów. Na placu zostali tylko Niemcy i grali przez dobrą godzinę, same polskie ludowe kawałki. Oberki, kujawiaki, poleczki.\nA chłopcy zebrali się w Izbie i śpiewali chórem: „Zdechł Beseler, zdechł Beseler, zdechł Beseler, zdechł Beseler”… Gadania żadnego na temat „Aktu” nie było. Chłopcy wiedzieli, że to nie jest ważne. Polska będzie taka, jaką Ją oni zbudują. Niemiec tu nie ma nic do gadania. Zaczęły się natomiast rozmowy inne. Czy Prawo pozwala, żeby na przykład ukraść Niemcowi rower? A jeżeli nie pozwala ukraść – to może pozwala przynajmniej kichę mu nożem pociąć. Prawo milczało, a ksiądz Zawada też o tym nie pisał w „Czuj-Duchu”.\nAle gdy miasto zostało oblepione wielkimi płachtami niemieckiego „manifestu”, zachlapano je smołą, podarto w strzępy zaraz pierwszej nocy. Prawo ciągle milczało, a wyrzutów sumienia nie było.\nNa kilka dni przed Bożym Narodzeniem gruchnęła po mieście wiadomość: przychodzi wojsko polskie. Cały pułk Legionów. W południe będą na rynku. Zawrzało. Żywego żołnierza polskiego nikt jeszcze dotąd w mieście nie widział. Trzeba lecieć, witać. A tu lekcje. Ale lekcje się skończyły, wojsko jeszcze nie przyszło, więc zbiórka biegiem i na rynek. Błoto było tego dnia okropne. Dosłownie po kolana. Zdążyli. Na rynku stały już bataliony szarobłękitne, młode, w kusych płaszczach. Ktoś przemawiał, ale to nie było ważne. Ważne było stać przed nimi na wprost w tym samym porządku, pod słowami tej samej komendy i paść oczy pierwszą w życiu wojenną uciechą. Że mają orzełki na czapkach, że na ramieniu prawdziwe karabiny, ładownice u pasa, w nich pełno chyba prawdziwej amunicji i tyle, tyle na sobie żołnierskiego dobra. Stoją na spocznij i śmieją się życzliwym, cwanym uśmiechem.\nTak się chłopakom objawiła prawdziwa, bo zbrojna Polska. Potem była defilada. Poszli i oni. Patrzyli w prawo, bili dziurawymi zelówkami z całej siły w bezdenne kałuże, aż bryzgało na ściany… i koniec.\nWojsko odchodziło już do koszar. Chłopcy szli za kolumną daleko za miasto – do samej bramy koszar, a gdyby nie posterunek przy bramie i te cywilne porcięta – poszliby i dalej. Niełatwo było zostawić ich tam i wracać.\nPod wieczór jednak w mieście było pełno legionistów. Chodzili po ulicach, zwiedzali miasto, zaglądali do sklepów. Nawiązały się znajomości. Żołnierze zaczęli przychodzić do Izby, opowiadać, uczyć. Przynieśli prawdziwy manlicher i piątkę naboi – w prezencie – żeby chłopcy mogli nareszcie poćwiczyć prawdziwą bronią i żeby się jej nauczyli. Wobec Niemców zachowywali się hardo i zaczepnie.\nNie schodzili z drogi, a w razie kłótni bili w pysk bez namysłu, aż zęby leciały na bruk. Ponauczali chłopaków nowych nieznanych dotąd piosenek, zaczęli przynosić z koszar manierki, „kochmaszyny”, plecaki, – nawet dwa płótna namiotowe.\nTyle tylko, że klęli. Używali „wyrazów”. Zwłaszcza, gdy się zgadało o Niemcach. Chłopcy byli w rozterce. Prawo zabrania używać „wyrazów”. Nie wiadomo, czy zabrania także słuchać. – Chyba nie, choć jednak i to nie jest w porządku. A znowu, jakże obrazić gościa? Więc udawało się, że się nie słyszy. A i to nie było łatwe.\nBo to nie były takie zwykle przekleństwa znane z miejskich rynsztoków – tylko jakieś inne. Czasem nawet nie było wiadomo, czy to nieprzyzwoicie. Na przykład: „dziadu sakramencki”, albo: „bałagan”, albo jeszcze: „oferma”. Nie. W tych wyrazach nie było nieprzyzwoitości, więc je zaraz chwycili i od rana do nocy nic tylko: „bałagan, dziady sakramenckie, ofermy”.\nPo kilku tygodniach pułk został przeniesiony do innego miasteczka. Gorączka ustała. Ale na wiosną przyszedł inny pułk. Tym razem z Drugiej Brygady. Teraz znajomości zawiązały się jeszcze szybciej. Drzwi wszystkich domów w mieście i bramy koszar były otwarte. Miało się legionistów na co dzień i od święta, rozmaitej szarży i wieku. Chłopcy łazili po koszarach, jak po własnym podwórku. Nauczyli się wszelakiej żołnierki. Tak przyszła „Przysięga”.\nPewnego letniego dnia stanął na rynku cały pułk baonami. Pod bronią. Przed frontem stolik, ksiądz w komży, kilku obcych oficerów i jacyś cywile. Cywil przemówił, po tym rozległa się komenda: „do przysięgi wystąp!” Nie wystąpił nikt. Komenda powtórzyła się. Cisza. Pułk stał na baczność, groźnym milczeniem składając nie wiadomo\nkomu meldunek. I nagle rozległ się łoskot. Nie zmieniając postawy, żołnierze zaczęli tłuc żelaznymi stopkami karabinów o bruk jakiś niesamowity werbel, jakiś żelazny protest. Trzaskało żelazo o kamień i chłopcy poczuli nagle, że oto wali się coś w gruzy. Gdy łoskot ustał, wyskoczyli przed front kompanij nie oficerowie, lecz sierżanci. Poderwali je komendą, złamali czwórki i pułk samowolnie odmaszerował z placu do koszar.\nNa placu został tylko śmieszny stoliczek, którego nikt nie zabrał.\nChłopcy pobiegli za wojskiem do koszar. Przy bramie stały dwa karabiny maszynowe z obsługą. Rozesłano patrole w okolice, zarządzono ostre pogotowie. Jeśli Niemcy nadejdą, bodziemy strzelać.\nWielu chłopców zostało w koszarach. Chcieli się bić. Innych rozesłano na wywiad. Przeszła noc. Niemcy nie nadchodzili. I jeszcze jeden dzień. I jeszcze noc. I znów dzień. Groza klęski kładła się na zmęczone czuwaniem oczy. Było beznadziejnie wszystko jedno. Aż stało się wiadome. Nie będzie wojny. Dajemy się rozbroić i odjeżdżamy.\nCóż chłopcy mogli na to poradzić. Chyba to, że nie wychodzili z koszar już nawet na noc. Chcieli być aż do końca. Nie cieszyło ich nawet to, że otrzymali wtedy mnóstwo cennego sprzętu: namioty, koce, plecaki, kociołki. Nawet kilka karabinów do nauki.\nPułk odszedł ku stacji kolejowej bez broni. Pociąg jeszcze dłu go stał, ale nie było już o czym mówić. Każdy myślał: „niech się to już raz skończy”.\nTak odjechali. A po tym ze świata zaczęły nadchodzić wieści o obozach, procesach, włoskim froncie. Nazwy dotąd nieznane: Beniaminowo i Szczypiorna stały się wszystkim znane i bliskie.\nWtedy to wypłynęła w drużynie sprawa P.O. W.\nW mieście był oddział tej organizacji. Drużyna o tym wiedziała. Od czasu do czasu urządzano nawet wspólne ćwiczenia w lesie, kilku starszych skautów było już po przysiędze, ale poza tym każda organizacja żyła własnym życiem.\nPo rozbrojeniu Legionów sprawa zaczęła wyglądać inaczej. Wojna z Niemcami stawała się jedynym celem życia. Ale chłopcy wiedzieli, że wejście całą gromadą w szeregi P.O. W. rozwali i połamie całą dotychczasową pracę drużyny.\nWiedzieli także a raczej czuli, że rzemiosło żołnierskie, którego szkołą była P.O. W. nie jest wszystkim. Że się tym życia nie wypełni tak bez reszty, jak to się dzieje w drużynie. Że zostaną bez opieki ci najmłodsi, których do P. O. W. nie przyjmą.\nA z drugiej strony -jakże to! Stać z boku i patrzeć biernie na klęskę, która już wisi nad głową. Nie chwycić za broń? W takiej chwili?\nZaczęły się rozmowy z komendą Okręgu P.O. W. Z początku szły trudno, – nie można się było porozumieć, niełatwo się było dogadać.\nWreszcie ustalono. Drużyna nie wejdzie do P.O.W. Pójdzie tylko kilkunastu najstarszych, a i oni nie będą włączeni do istniejących już sekcji i plutonów, tylko pozostaną w drużynie i tam będą wykonywać różne prace pomocnicze dla P.O.W. nawet przy pomocy niewtajemniczonych chłopaków. Na tym stanęło.\nDo normalnych prac w zastępach przybyły teraz nowe. Robiono wywiady i fotografie dróg i mostów, nocą klejono podziemne odezwy na murach, biegano z pocztą do oddalonych o dziesiątki kilometrów miasteczek i wsi. Chłopcy niby to nie wiedzieli po co się to robi. Udawali, że wierzą, iż to takie skautowe gry, ale z oczu i czasem z ostrożnych\npółsłówek widać było, że wiedzą. Jeden Edek robił wywiady mostów na drogach. Porobił to pięknie z rysunkami, jak było nakazane, a potem przyznał się drużynowemu, że z własnej inicjatywy zakopał przy każdym mostku butelkę nafty. Po co? Żeby było czym podpalić. Inni ściągali z domów i kryli po strychach noże kuchenne, szyli z worków plecaki, zbierali suchary. Szykowali się – na wojnę.\nPo pewnym czasie na Radzie Drużyny zaczęto gadać, że ten zapał wojskowy ma swoje złe strony. Wszystko idzie w kąt. Rozpływa się w nijakiej mgle to wszystko, co było dotąd ideałem. Buduje się nowy ołtarz – a na nim – karabin. Czyżby idea skautowa była pomyłką? Czyżby to była słabizna, która się rozsypuje w gruzy pod pierwszym podmuchem wojennego wichru?\nNa to nie można było przystać. A trudno było wyjaśnić.\nSzukano rozpaczliwie jakichś sposobów. Zredukowano ilość ćwiczeń wojskowych – i tak to chłopcy umieli na pamięć. Zreorganizowano drużyną. Zlikwidowane zostały plutony. Drużyną podzielono na patrole.\nChłopcy mieli się sami podobierać wedle przyjaźni i upodobań. Długo trwały namysły, czy aby z tego nie wyjdzie bałagan. Czy chłopcy zrozumieją, o co chodzi. Z wielkim strachem udały się szarże na zbiórkę drużyny, na której miała nastąpić ta rewolucja. Drużynowy wytłumaczył chłopcom, o co chodzi, a po tym komenda: „rozejść się”.\nAza chwilę, już stały na placu, jak młode roje pszczół, nowe patrole. Chłopcy trzymali się za ręce i nawoływali. Kilku niezdecydowanych stało bezradnie na placu. Wołano na nich z kilku stron: i tu i tam byli przyjaciele – kogo wybrać? Tak samo szybko odbył się wybór patrolowych. Było kilku kandydatów, wyznaczonych przez Radę. Rozchwytano ich w mig. Drużyna ustawiła się już w nowym porządku według patroli. Pomysł ten okazał się dobry w skutkach; Chłopcy podobierali\nsię według specjalnych upodobań i przyjaźni. Mieli całą gromadę wspólnych spraw, ciągle byli razem. Każdy patrol włóczył się teraz nieustannie ze swym patrolowym. Mało im było w Izbie – przychodzili do niego do domu, rano przed lekcjami i wieczorem, kiedy trzeba było piasek w szybę rzucać, żeby otworzył. Starła się w tym bezpośrednim obcowaniu resztka blagi, jaką jeden człowiek w stosunku do drugiego zawsze po trosze ma. Każdy cień fałszu, cięty był zaraz bezlitosnym szyderstwem jak brzytwą i już nie odrastał. Poza oficjalnymi wycieczkami całej drużyny, jęły się wymykać do lasu poszczególne patrole. Mówiło się: „Idziemy zdziczeć”. A inni dodawali: „Niedługo ogony wam wyrosną. Będziecie prawdziwe małpy”.\nChodzili do lasu nawet po kilku. Zmawiali się po lekcjach i biegli byle zdążyć przed nocą. Szczęście, że było niedaleko – nie więcej niż osiem kilometrów. W lesie budowało się szałas z gałęzi. Fason polegał na tym, żeby gałęzi nie ciąć, tylko przygiąć ku sobie rosnące na drzewie lub krzaku, powiązać korzeniami jałowca, pozatykać szczeliny mchem i paprocią, narwać wrzosu na posłanie i już.\nPo tym paliło się ognisko i siedziało przy nim, dopóki nie chciało się spać. Czasem zobaczyło się jakieś zwierzątko, czasem trzeszczało coś w borze, czasem popadał deszcz. Wszystko było ciekawe.\nNa wszystko warto było patrzeć i szkoda było iść spać. Nawet niewiele rozmawiało się przy ogniu. Wszystko było wiadome, a jedno było ważne, żeby się na całe życie złączyć tak razem i nie dać się rozbić aż do śmierci.\nNawet zima nie odstraszała od lasu. Trudno było przetrzymać na mrozie całą noc. Nie pomagało nawet ognisko. Twarze czerwone od gorąca, a po plecach latał mróz, jak mysz. Ale można było wytrzymać.\nI w tym właśnie była cała uciecha, że można było wytrzymać. Chłopcy, zwłaszcza ci starsi – mogli już wiele wytrzymać.\nEdek polecisz z listem. Zapamiętaj dobrze adres, bo nie jest napisany.\nDaleko? – Nie, jakieś czterdzieści kilometrów.\nI Edek leci. Nie przyzna się że jeszcze nie jadł obiadu, że jutro ma korepetycję i wypracowanie z polskiego. Odrabia czterdzieści kilometrów doręcza list i wraca. Nie dali mu tam jeść – nikt przecie nie wiedział, skąd przychodzi, więc ledwo idzie. Ale idzie. Żeby na przekór zmęczeniu – nie idzie do domu, tylko jeszcze do rzeki: wykąpać się, popływać w zimnej wodzie poranka.\nAlbo wrzody. Od marnego obuwia i lichego ubrania, każdy miał na ciele, a zwłaszcza na nogach pełno wrzodów i wrzodzianek. Jedne się goiły, to wyskakiwały drugie, lepiły się do bielizny, przy każdym ruchu szarpało i krwawiło. Więc chodziło się z tymi wrzodami, dźwigało ciężary, aż same znikły i było po krzyku.\nTakim trudem zdobyty od legionistów sprzęt obozowy przepadł na pierwszej zaraz wycieczce. Poszła drużyna do lasu z całym swoim dobytkiem. Rozpięto namioty, nastawiono na ogniu „kochmaszyny”. Łopatki i siekierki pyszniły się w słońcu obok pięknych wojskowych plecaków. 1 nagle jak spod ziemi wyrośli Niemcy. Trzech. Wszyscy z bronią. Zaczął się wrzask. Wszystko było „militar”.\nPod groźbą luf chłopcy zrzucali na gromadę namioty, plecaki, łopatki, menażki. Nienawiść czaiła się w oczach, jak kot.\n– A żeby ich tak stuknąć?\nMowy nie było. Byli ostrożni. Trzymali się z daleka i broń mieli gotową do strzału. Tak przepadło wszystko. Obozowało się więc po staremu – pod szałasem i było dobrze.\nAle z tej wycieczki wyciągnięto naukę. Wstyd, że Niemcom udało się tak nas zaskoczyć. Nie było ubezpieczeń. Kto o tym pomyślał, że w lesie. A właśnie okazało się, że nawet w lesie są. Więc odtąd chodziło się ciągle w pogotowiu: wróg był wszędzie. Trzeba się było uczyć chodzić koło niego, niemal ocierać się o jego wstrętną skórę, wytrenować w sobie spokój i szybkość decyzji. Było wiele ku temu okazji.\nNa rzece był most. Na moście stała „wacha”. Pod mostem nie wolno było przechodzić nawet w dzień. Ale w nocy można było przepłynąć.\nWychodziło się o jakieś pół kilometra w górę rzeki. Ubranie przywiązywało się paskiem do głowy. Niewiele tego było: koszulka i spodenki. Po tym po cichu w wodę i samym środkiem rzeki pod most. Trzeba płynąć bez najmniejszego szelestu: nawet oddech słychać w nocy po wodzie daleko. Cóż dopiero plusk. Ręce wysuwa się przed siebie ostrożnie jak płetwy. Oczy lecą płasko nad samą krawędzią wody, żeby o co nie zaczepić. Co chwila patrzy się w most, który rośnie, jak czarna chmura, przesłania już pół nieba. Czarny nurt staje się szybszy, niesie po cichu, jak wiatr. Most już prawie nad głową. Na tle granatowego nieba koronkowa poręcz. Przy poręczy ciężka sylwetka „wachy”, ze sterczącą tyczką bagnetu. Nurt owija się koło ciała, jak wąż. Teraz już się nie można wycofać.\nI nie można się śpieszyć. A właśnie teraz aż kusi, by prawie bezczynne ręce i nogi wyprężyć i rzucić się szczupakiem. Nie wolno. Na głowę nasuwa się noc. Most wali się na głowę, woda pod nim\nczarna i zła, jakby była w zmowie z tym Niemcem, który strzeli, jeśli tylko co usłyszy.\nMiędzy balami, oślizgłymi od wodorostów chlupoce strach. Drugi strach lata po górnych wiązaniach mostu tuż nad głową. Lada chwila coś może spaść na głowę, coś może chwycić za nogi.\nW nocy, na wodzie pod mostem – wszystkie strachy stają się prawdą… Wszystko najgorsze jest możliwe.\nA tu właśnie nie można uciekać. Trzeba płynąć wolno, jak topielec. To strasznie długo trwa. Nie można się doczekać momentu, kiedy most ucieknie do tyłu i nad głową ukażą się znów gwiazdy. Ale z tamtej strony też „wacha”. Wiec jeszcze długo trzeba płynąć po cichu i powoli zjeżdżać ku wysokiemu brzegowi, przy którym leży cień czarny, jak atrament, ale już wcale nie groźny, tylko swój. Tu się wyłazi na brzeg i stąd się jeszcze raz patrzy na most, jak na zwycięstwo.\nChłopcy łazili także „dla sportu” po niemieckich urzędach w zmyślonych interesach. Podpatrywali, robili psoty, i szkody, gdzie się dało. Robili to nie dla zabawy. Wiedzieli, że przyjdzie czas, kiedy trzeba będzie z tym gadem stanąć twarzą w twarz do rozprawy. A jeszcze czuli w sobie strach na sam widok pikielhauby, na dźwięk ich szczekliwej mowy, na spojrzenie w krwiożercze nieludzkie ślepia.\nTego strachu trzeba się było pozbyć. Z tym wstrętem trzeba się było oswoić, żeby nie zadrżała ręka, gdy przyjdzie naprawdę uderzyć. Żeby to już było – na śmierć.\nW grudniu, któregoś dnia gruchnęła po mieście nowina. Legioniści przyjeżdżają. Do miasta, do opuszczonych koszar, które już zdążono odratować, sprowadzano istotnie internowanych legionistów.\nChłopcy pobiegli ku stacji. Stacja była w polu. Za czerwonym budynkiem więzienia kończyło się miasto. Dalej biegła szeroka droga do koszar, a na połowie drogi była właśnie stacja kolejowa. Tu miał stanąć pociąg. Drogą ku stacji ciągnęły tłumy. Każdy dom miał swych znajomych w Legionach. Może są?\nNa szosie stały gęsto karabiny maszynowe. Gęste patrole żandarmów z nasadzonymi bagnetami napierały na tłum i spychały go ku miastu. Ale od miasta szły nowe tłumy, więc nie było dokąd się cofać.\nPod groźbą bagnetów ludzie uskakiwali na pole w zimny wiatr i znowu wracali. Chłopcy pchali się do przodu. Mieli już przed sobą wściekłe pyski żandarmów, patrzyli bez drgnienia w te szczekające gęby, nie uciekali przed uderzeniem. Kieszenie i wnętrza bluz mieli pozapychane książkami w twardych oprawach. Nie przebije tego bagnetem, nie złamie kości kolbą, choćby mocno uderzył. Jakoż oberwał ten i ów i tak stali dalej, zawściekając się, że muszą doczekać. Stali do czarnej nocy, a transport nie nadszedł. Kiedy Niemcy zaczęli zwijać posterunki i odchodzić, chłopcy wrócili do domów.\nZmówili się, że przyjdą jutro. Ale transport przybył w nocy. Zatrzymano go w polu i stamtąd wprost popędzono za druty. Kilku uciekło. Położyli się w śniegu a potem przyszli do miasta. Już byli w bezpiecznych kryjówkach.\nTrzeba było organizować pomoc dla internowanych. Robiło to całe miasto, robili i chłopcy. Przed Świętami Bożego Narodzenia rozesłano chłopaków po wsiach z listami po ofiary w żywności.\nNigdzie nie odmawiano. Całe wozy jechały ku koszarowej bramie, a chłopcy szli przez zaspy na przełaj, żeby było prędzej, od jednej wsi do drugiej i tam od domu do domu z tym samym poselstwem.\nWielu nie zdążyło wrócić nawet na wigilię do domu. Mijali oświetlone okna chałup, widzieli przez szyby choinkowe świece i słyszeli śpiew kolęd, a tu trzeba było jeszcze tyle drogi odwalić. Dopiero ku północy, gdy na drogach ku miastu zjawiły się sznury sań sunących na pasterką do Fary, można się było przysiąść i odpocząć.\nObóz pochłaniał wszystkie dary i ofiary, jakie zdołano zgromadzić i ciągle jeszcze było brak. Chłopcy postanowili urządzić przedstawienie, ale nie u siebie w Izbie – tylko w prawdziwym teatrze, żeby zebrać dużo pieniędzy. Wybrano sztukę. Był to „Pułaski w Ameryce” Nowaczyńskiego. Zaczęły się próby. Na jedną próbę, wlazł niespodziewanie legionista, który uciekł z obozu i nie miał nikogo znajomego w mieście. Zobaczył, że się świeci – i wszedł.\nPrzebrali go w jakieś teatralne łachy – i co z nim zrobić? Był w mieście jeden nadpalony dom. Spalił się parter, ale na pięterku ocalał pokoik, zawieszony w powietrzu. Drzwi wisiały nad pustką. Chłop cy już tam bywali, bo ich korciło wleźć właśnie tam, gdzie nie ma dojścia. Zaciągnęli tam zbiega. Wciągnęli za nim siennik, napalili w pie cu i przez kilka tygodni utrzymywali go tam jak kanarka w klatce, dopóki nie dostał lewych dokumentów i mógł spokojnie wyjść.\nA przedstawienie się nie odbyło, bo Niemcom wytłukli szyby. Po raz pierwszy zrobiła to P.O.W. Ale się nie bardzo udało. Nie umieli podejść, nie umieli rzucać kamieniami, za wcześnie się wycofali. Byli już za bardzo dorośli na takie dziecińskie wyczyny. Chłopcy orzekli, że oni to lepiej zrobią, niechby im tylko pozwolili. Poszedł meldunek do komendy. Pozwoliła.\nNa przygotowania było już tylko dwie godziny. Tłuczenie szyb miało się odbyć o dziewiątej wieczór, jak tylko trębacze niemieccy skończą grać capstrzyk.\nI zaraz po drugiej nucie capstrzyku – kamieniami. Zaczynać od parteru, a potem kolejno: pierwsze piętro, drugie piętro i dalej do końca. Stłuczone szyby policzyć, wycofywać się ogrodami. Zbiórka na cmentarzu wojskowym z raportem o przebiegu akcji. Część starszych\nodkomenderowano do patrolowania po ulicach dla interwencji w razie potrzeby lub przykrycia odwrotu, gdyby coś nawaliło. Jednak nie nawaliło nic. Wszystko poszło jak w zegarku. Wszystkie niemieckie urzędy, mieszkania prywatne, a nawet koszary zostały na noc bez szyb. Także i gubernator, chociaż mieszkał w oddzielnej willi w ogrodzie, a przy bramie stał posterunek. Ale za płotem rósł wysoki kasztan.\nJak się na kasztan wlazło i rozkręciło na sznurku paczkę żelaznych muter, to wjechała panu gubernatorowi wprost na łeb i na biurko. Nie przyłapali nikogo. Budynek Feldpolizei (ówczesne gestapo) podparło się od ulicy kołkami, żeby drzwi nie mogli otworzyć i już spokojnie rąbano jedno okno po drugim, póki gdzie jeszcze co zostało.\nNazajutrz na miasto nałożono kontrybucję i godzinę policyjną przesunięto na szóstą wieczorem. Na miasto wyszły patrole w hełmach szturmowych, zaczęły się łapanki.\nChłopcy postanowili wykorzystać ten stan dla sprawdzenia swojej umiejętności podchodzenia. Na godzinę dziewiątą wieczór wyznaczono zbiórkę drużyny w parku miejskim. Każdy miał iść w pojedynką przez siebie wybraną trasą.\nZbiórka w zaroślach pod płotem. Mówić nie wolno nic. Wolno tylko psyknąć, gdy się już wpełznie w krzaki.\nChłopcy wiedzieli, że to już nie jest zabawa. To już nawet nie gra. To już jest walka. Jeśli kogo złapią, będą bić, wsadzą do więzienia, mogą nawet zastrzelić. Ale już mieli zaufanie do swoich skautowych umiejętności, umieli się nawzajem podchodzić na wycieczkach, muszą to wypróbować na Niemcach. Oczy się wszystkim zaświeciły, jak wilczkom. – Dobrze, przyjdziemy. I będziemy psykać.\nPod krzakami było bezpiecznie i ciemno. Ale na ulicach paliły się jasno latarnie. Patrole szły jeden po drugim, zgrzytając buciorami o bruk. Więc trzeba było skokami. Od bramy do bramy. Zapadać w ciemne wnęki, przylepiać się do pni drzew, przemykać przez podwórka, ogrody, przełazić przez płoty, trafiać nieomylnie do wypatrzonych w dzień przełazów, nie zaczepić nogą o żadną blachę na śmietnisku i przyjść na czas.\nO wyznaczonej godzinie na miejscu zbiórki słychać było ze wszystkich stron ciche psykania i szelesty. Jakby wielkie, stado myszy odprawiało tam swój wiec. A była to drużyna. Nikt nic nie mówił. Rozpoznawali się dotykiem palców, jak ślepcy: tylko oczy świeciły w mroku z tej uciechy, że się udało.\nZa parkanem chodziły gęsto patrole niemieckie. No tak. Udało się. Można sobie z Niemcami dać radę. To właśnie było najważniejsze. A potem, to już chodzili po mieście, kiedy im się podobało. Znali wszystkie przejścia przez podwórka, ogrody i wertepy. Umieli na pamięć każdą dziurę w płocie, wiec co im Niemcy zrobią.\nLatem na początku wakacji wydarzył się ślub. Młoda nauczycielka wychodziła za mąż za opiekuna drużyny. Oboje byli bardzo lubiani, więc chłopcy uradzili, że musi być bukiet, jak stodoła. I to nie z byle jakich badyli: same róże. Dużo róż.\nA róż w mieście nie było. Wymarzły jakoś w czasie ostatniej surowej zimy, zresztą, kto w tych ciężkich czasach dbał o kwiatki!\nWięc róż nie było. Okazało się jednak, że są. Ale u Niemców.\nW jednym z najładniejszych gmachów w mieście Niemcy urządzili szpital wojenny. Były tam całe chmary rannych i zdrowych, sanitariuszy, lekarzy, pucybutów i wartowników. Za domem był duży ogród, w którym ci Niemcy „zażywali świeżego powietrza” i właśnie w tym ogrodzie ocalały róże. Chłopcy zrobili wywiad. Tak jest. Niem cy przez cały dzień łażą między różami, nawet noc ich nie spędza do legowisk. Wąchają, dotykają, chrząkają z uciechy.\nW nocy wszystkie róże zostały wycięte. Co do jednej. Panna młoda otrzymała bukiet, „jak stodoła”, reszta poszła do harcerek na prezenty,\na żaden Niemiec nie powąchał już od tego dnia polskiej róży. Na przyszły rok kwitły dla swoich.\nTymczasem w drużynie działy się inne sprawy.\nJakoś na wiosnę przyjechał z Warszawy ważny druh na inspekcję. Pytał o kancelarię, a potem o składki, a potem gorszył się, że w Izbie jest hałas i zarządził zbiórkę drużyny. Była zbiórka, był raport, szarża przeszła poważnie przed frontem, a chłopcy stali na baczność i kącikiem oka uśmiechali się. Gdy już było „rozejść się”, obiegli szarżę i prosto z mostu: „Słuchaj, czegoś ty taki ważny, czy ty tak naprawdę, czy tylko udajesz?”\nPo pierwsze – nie mówi się do mnie „słuchaj” – tylko druhu (drużynowy), a po drugie ja jestem z Głównej Komendy”.\nI trudno się było dogadać.\nSzarża orzekła, że to jest bałagan, nie drużyna, a chłopcy, że szarża jest zgoła pomylona.\nNajgorzej było na radach drużyny, na których przybysz propagował swoje porządki, a miejscowi zaperzali się w obronie swoich.\nPo pierwszym nieudanym spotkaniu nastąpiły inne. Nastrój na nich był coraz mniej oficjalny. Spod wzajemnej obrazy zaczęła coraz śmielej przeglądać prawdziwa przyjaźń, której chłopcy mieli duży zapas i nie żałowali jej obcemu. Można już było spokojniej mówić o tym i o owym. Słuchało się chętnie o tym, jak jest w Warszawie, tym bardziej, że i przybysz już nie wszystko, co tam było, uważał za najlepsze. Wreszcie oswoił się zupełnie. Dostał pseudonim i zrobił się z niego\nzwyczajny „Grzmot”, dowodził patrolem, nauczył się „dziczeć” i nie obrażał się już, gdy mu byle jaki pętak mawiał: „Słuchaj no Grzmot”. Wrósł z kościami w drużynę i był swój.\nLatem zjawił się znów nowy przybysz. Mówił, że z Legionów. Że był kiedyś harcerzem. Bystry, dobrze zbudowany, wszystkiego ciekawy. Chodził z chłopcami do Izby, do rzeki kąpać się, do lasu.\nCiągle dopytywał o różne osoby z miasta i z okolicy. Chłopcy najeżyli się. Zaczęli go tropić po swojemu, że nic nie dostrzegł.\nI wykryło się: on chodził co dzień do Feldpolizei. Więc – szpicel.\n– Jezus, Maria… harcerz!!!\nPoszedł raport do Komendy. Po kilku dniach przyjechał do miasta kurier z P.O.W. Przywiózł na tamtego wyrok śmierci. Tak, znają go. Zasypał całą Łódź i uciekł. Dobrze, że się odnalazł. Próbowali go chłopcy utopić, ale nie szedł na głęboką wodę i zawsze jakiś Niemiec przy nim się plątał. Nie było rady, trzeba go było ustrzelić. Ale to już zrobili peowiacy.\nOd tego czasu żaden obcy przybysz nie mógł się pokazać w mieście, żeby go chłopcy zaraz nie „odczytali”. A szpiegów przyjeżdżało coraz więcej. Wydawało im się, że nikt na nich nie zwraca uwagi, a tu każdy ich krok był widziany i dobrze sprawdzany.\nMiasto było niewielkie i wyludnione. Chłopcy znali wszystkich mieszkańców, jeśli nie z nazwiska to przynajmniej z twarzy. Każdy obcy natychmiast wpadał w oczy. Pochodzili za nim jeden dzień i drugi i już było wiadomo, gdzie mieszka, co jada, dokąd chodzi, komu dał koszule do prania.\nPo nabożeństwie u Fary tłum ludzi z miasta i okolicznych wsi długo jeszcze stał na cmentarzu i ulicy. W tłumie kręcili się szpicle. A chłopcy rozrzucali ulotki. Dla sportu zachodziło się takiego szpicla\ni sypało całą garść wprost na jego łeb. Nie wiedział, co ma robić: czy łapać fruwające papierki, czy szukać tego, co rzuca. Zanim się zorientował, już ludzie wyzbierali papierki, a tu mu znów zza pleców nowa chmura. Ogląda się, a tu jakieś niewinne panienki, gospodarze ze wsi – nic podejrzanego. I znów nowa chmurka. Znów trzeba ganiać i łatać, – a tu już wszyscy wiedzą: szpicel.\nTak oto drużyna rosła. Nie pęczniała już bez miary, jak to było w początku, ale normalnie rosła. Nie tylko przychodzili nowi. Stale też ubywali. Odchodzili. W pierwszych miesiącach życia drużyny był gwałtowny napływ nowych. Pociągnęła ich musztra, mundurek i obiecywali sobie używania. Uczono ich Prawa. Obkuwali na pamięć, ale nie przejmowali się. Jakoś się człowiek wykręci -jak w szkole.\nAle okazywało się że nie. Nie udawało się i było piekło. Stawiali takiego na baczność, ostrzegali, było piekło. Czasem starał się nakłamać, czasem machał ręką i odchodził. A czasem po prostu nie mógł się zżyć. Był i był w tym zastępie, a ciągle obcy. Próbowali go oswoić a gdy nie szło, machali na takiego ręką i wracali do swoich spraw. Nie miał już wtedy co robić w drużynie. Przychodził, że się wypisze, albo w ogóle nie przychodził i koniec.\nTak, trzeba się było dobrze napracować i nastarać, żeby zostać w drużynie na zawsze. A był jeszcze jeden powód. Dziewczęta. Była w mieście szkoła żeńska i tam była także drużyna. Chodziło się z harcerkami czasem na wspólne wycieczki, urządzało się rozmaite wieczorki i rocznice, pisało się razem „Czuwają”. Było ze strony chłopców w stosunku do dziewcząt trochę wyższości, trochę pobłażliwej opieki i ciekawość, jak one sobie radzą. A im było gorzej. W mieście nie uważano jeszcze że takie skautowanie, jest „odpowiednie” dla młodej panienki\nz dobrej rodziny. Ciągle tam coś – „nie wypada”. Dochodziło chwilami do grubszych awantur. Był nawet protest zbiorowy z podpisami przeciw nauczycielce, która prowadziła drużynę. Więc chłopcom było żal i starali się, jak mogli ułatwić dziewczętom „harcowanie”.\nO umizgach i flirtach nie było mowy. Owszem były takie, które się podobały, ale rzecz ciekawa, nie były to wcale najładniejsze, tylko „najmorowsze”. To znaczy takie, które naprawdę coś robiły w swojej drużynie i były odważne, żeby się nie lękać tego „nie wypada”. Pomagały chłopcom w lekcjach, albo im chłopcy pomagali, potrafiły podłogę wyszorować i uszyć coś i nie wstydziły się na powitanie odpowiadać głośno „czuwaj” – i można było z taką poważnie porozmawiać.\nAle nie wszystkim to odpowiadało. Byli chłopcy, których po staremu ciągnęło na „deptak”, gdzie się spacerowało w tłoku, wymieniało szepty, spojrzenia i westchnienia. Były i dziewczynki które wo lały taniec przy gramofonie od nudnej i męczącej wycieczki, po któ rej nigdy nie wyglądało się uroczo. Tacy odchodzili.\nNie było to przyjemne. Każdy z pozostałych męczył się przez pewien czas pytaniem: „dlaczego on odszedł?”\nOdczuwało się to jako swego rodzaju zdradę. Myślało się z żalem, że to już musiało trwać długo przed tym, zanim się zdecydował, więc była już skaza, było jakieś pęknięcie i tak się z tym żyło, nie wiedząc. Więc udawał? Nie był już swój, a był w zastępie?\nNie były przyjemne takie myśli, toteż każdy „odszczepieniec” przez pewien czas miał dokoła siebie pustkę i chłód w szkole.\nAle i to przechodziło i nikt nie miał żalu, że sobie poszedł.\nDrużynie to nie szkodziło. Żyła sobie już wedle wyrobionych praw i obyczajów i czekała na ten wielki dzień, kiedy można będzie uderzyć na Niemca.\nTo już koniec opowieści. Miałem ją napisać zupełnie inaczej i kończyć się miała też nie tak. Nic na to nie poradzę.\nMyślałem, że wysnuje z pamięci tę opowieść jak nitkę, która będzie się porządnie nawijać na stronice, jak kłębek.\nA tu wynurzyło się z ciemnej wody niepamięci od razu wszystko, jak kłąb wodorostów, którego nie można rozplatać.\nWięc trudno. Niech już tak zostanie.\nNie porządkuję nic, nie układam, nie wyciągam nauk ni krytycznych wniosków. Rozplątujcie to sobie sami, przyjaciele, jeśli wam sią na co zda.\nBo myślę, że wy tak samo dziś, jak my wtedy, szukacie ciągle tej drogi, która prowadzi do prawdziwego Harcerstwa.\nA wiem, że to nie łatwo.\n1749 Ogólnie 1 Dziś


„Lewiatan”: wielkie nadzieje i mieszane uczucia wobec rosyjskiego faworyta do Oscara · Global Voices po polsku\nNapisane przezLewis May\nTłumaczenie opublikowane 16 marzec 2015 22:46 GMT\nPrzeczytaj ten artykuł w języku Español, Français, Български, English\nScena z filmu „Lewiatan”. Zdjęcie pochodzi z Indiewire.\nOd miesięcy wychwalany przez światowe media, pochodzący z Rosji film „Lewiatan” wreszcie trafił na ekrany tamtejszych kin. Ten poruszający i dramatyczny obraz opowiadający o korupcji w niewielkim prowincjonalnym miasteczku zrobił furorę na festiwalu w Cannes i zaskarbił sobie przychylność krytyków. Przed jego oficjalną premierą, która odbyła się 5 lutego, Rosjanie mogli go obejrzeć jedynie dzięki pirackim kopiom dostępnym w internecie. W tydzień od premiery film zajął czwarte miejsce na liście najlepszych filmów w Rosji, zaś w internecie wywołał dyskusję wśród różnego rodzaju komentatorów, i jest to dyskusja na skalę nieobserwowaną od dłuższego już czasu.\nPodobnie jak zagraniczni krytycy, wielu Rosjan szybko doceniło artystyczne walory dzieła, a także fabułę oddającą życie w tym kraju. Kiedy „Lewiatan” otrzymał Złotego Globa, Nadieżda Tołokonnikowa z zespołu Pussy Riot i Mediazony pochwaliła jego twórców i nazwała go „punkową modlitwą”:\nDziękuję [im] także za rzadkie u artystów przymioty, jak finezja i pasja – za umiejętność uważnego wsłuchania się w swoją epokę, za jej wyczucie i nasiąknięcie nią. To właśnie ten stan ducha odróżnia artystę od śpiącego kota. Imponuje mi ten patriotyzm, bo sam Bóg wie najlepiej, jak łatwo przychodzi dobremu reżyserowi (którym Zwiagincew niewątpliwie jest) wyjechać za granicę i kręcić komercyjne filmy o skąpanej w słońcu miłości.\nReporter Anton Krasowski, autor głośnego telewizyjnego coming-outu dokonanego w proteście przeciwko polityce wymierzonej w rosyjski ruch LGBT, podkreślił religijne przesłanie filmu, dającego nieśmiałą nadzieję, mimo ponurej atmosfery i wszechobecnej beznadziei, które zobaczyła większość.\nOd czasów „Andrieja Rublowa” nie było w Rosji bardziej chrześcijańskiego filmu. To jest dzieło o drodze w mękach, o drodze krzyżowej, o kłamstwie i hipokryzji, o cierpieniu i smutku. A także o łagodności prawdziwego Boga, o życiu wiecznym, o miłości i wierze. Nawet tam, gdzie wiara i miłość są zgniłe, jak w przypadku Jonasza i wieloryba. Zostały tylko gołe, wystające żebra, leżące na skałach i przypominające organy (jak w jednej ze scen filmu, przedstawionej na powyższym zdjęciu). Jednak to nie z tych, a z naszych żeber zbudowany jest Kościół. Jego budowa to nasza powinność. Zobaczycie. Albo i nie. Dla Boga to bez różnicy.\nJeden z zagorzałych fanów, Sława Smirnow, stworzył nawet stronę internetową, gdzie do 6 milionów ludzi, którzy ściągnęli piracką kopię filmu, kieruje prośbę o przekazanie pieniężnego ekwiwalentu jednego biletu do kina na rzecz producentów. Mimo to reżyser Andriej Zwiagincew zdecydował się oddać sumę miliona rubli zebraną dzięki stronie Gift of Life (Подари жизнь, Dar Życia) rosyjskiej organizacji charytatywnej pomagającej dzieciom cierpiącym na raka oraz na inne choroby śmiertelne.\nProdukcja dosadnie ukazuje korupcję wszechobecną w każdej dziedzinie rosyjskiej rzeczywistości, co spotkało się z krytyką ze strony władz. Minister kultury Władimir Mediński uznał dzieło za uniwersalną parabolę, równocześnie wytykając mu brak pozytywnych bohaterów i podobieństwa do prawdziwej Rosji.\nInni oficjele wtórowali słowom Medińskiego, iż antyrosyjska wymowa „Lewiatana” miała mu pomóc w zgarnięciu zagranicznych nagród. Prominentny rosyjski polityk i komentator Siergiej Markow żalił się na Facebooku na stadną mentalność zagranicznych krytyków:\nCzy „Lewiatan” Zwiagincewa przedstawia prawdziwą, ciemną stronę Rosji? Nie, nie przedstawia. On został zrobiony na zlecenie z zewnątrz. Z Departamentu Stanu? Nie. […] To profesjonalnie zrealizowany antyputinowski manifest, który piętnuje rosyjską machinę biurokratyczną, nie zapominając przy tym o antyprawosławnych akcentach. Ten film zwiastuje nową zimną wojnę prowadzoną na Zachodzie przeciwko Rosji. Festiwalowych nagród nie przyznano rosyjskiemu, lecz antyrosyjskiemu filmowi.\n„Lewiatan” przyciągnął uwagę także z powodu krytycznie przedstawionej sylwetki lokalnego popa. Podczas gdy kler, włączając w to diecezję gdzie kręcono film, cieszył się z wywołanej przez niego dyskusji, władze rosyjskiej Cerkwi Prawosławnej nie wykazały podobnego entuzjazmu. W popularnym poście zamieszczonym na stronie internetowej Cerkwii, Dmitrij Sokołow-Mitritch potępił obraz za jego słabą stronę artystyczną, a także za to, iż nie przystaje on do rosyjskiej rzeczywistości:\nMoim zdaniem „Lewiatan” to po prostu słaby film, i kropka. Nie nadaje się na parabolę, gdyż nie ma tam miłości. Nie nadaje się również na „uniwersalną historię ludzkości”, bo jest zbyt polityczny. Nie nadaje się też na „zwierciadło rosyjskiego życia” dlatego, że jego twórcy tego życia nie znają, raz po raz wywołując śmieszność… Z tego powodu „Lewiatan” jest jedną wielką imitacją.\nMimo że film zdążył już wywołać protesty w Rosji i za granicą, ekscytacja z pewnością będzie wzrastała aż do ceremonii wręczenia nagród amerykańskiej Akademii Filmowej, gdzie „Lewiatan” został zgłoszony do bardzo oczekiwanego Oscara w kategorii najlepszy film nieanglojęzyczny. Mimo że rosyjski minister kultury przyznał, że będzie wspierał produkcję podczas ceremonii [przyp. tłum.: ostatecznie to polska “Ida” otrzymała statuetkę], ewentualne zwycięstwo ściągnęłoby na Rosję negatywną uwagę, której ta sobie nie życzy z uwagi na rosnącą krytykę Kremla wobec jego poczynań na Ukrainie i ograniczania wolności obywatelskich w kraju.