Automobilklub Wielkopolski :: Polityka prywatności\nZarząd, świadomy praw osób fizycznych do prywatności, zobowiązuje się do właściwej i skutecznej ochrony danych osobowych przetwarzanych w Automobilklubie Wielkopolskim (AW). W celu zapewnienia bezpieczeństwa przetwarzanych danych w ramach zadań statutowych Zarząd Automobilklubu Wielkopolska deklaruje:\nzamiar podejmowania działań koniecznych dla ochrony praw i interesów AW związanych z bezpieczeństwem danych osobowych,\nzamiar stałego podnoszenia świadomości oraz kwalifikacji osób przetwarzających dane osobowe w AW w przedmiocie bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych,\nzamiar traktowania obowiązków osób zatrudnionych przy przetwarzaniu danych osobowych jako należących do kategorii podstawowych obowiązków pracowniczych,\nzamiar stałego doskonalenia organizacyjnych, technicznych oraz informatycznych środków ochrony danych osobowych przetwarzanych w sposób tradycyjny i elektroniczny.\nW związku z tym, że w Automobilklubie Wielkopolskim przetwarzane są również dane wrażliwe, a system informatyczny posiada szerokopasmowe połączenie z Internetem, niniejsza polityka bezpieczeństwa służy zapewnieniu wysokiego poziomu bezpieczeństwa danych. Jest zgodna z ustawą o ochronie danych osobowych oraz RODO\nNiniejszy dokument opisuje niezbędny do uzyskania tego poziomu bezpieczeństwa zbiór procedur i zasad dotyczących przetwarzania danych osobowych.\nROZDZIAŁ I: OGÓLNE ZASADY POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA DANYCH OSOBOWYCH\n1.1.1. Normy prawne i techniczne:\nustawa o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1000.),\nPN-ISO/IEC-27000:2014 „Zarządzanie bezpieczeństwem informacji”,\nwytyczne Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w zakresie opracowania i wdrożenia polityki bezpieczeństwa.\n1.1.2. Procedury i zasady określone w niniejszym dokumencie mają zastosowanie do:\ndanych osobowych, których administratorem jest Automobilklub Wielkopolski reprezentowane przez Prezesa;\ndanych osobowych powierzonych do przetwarzania przez inne podmioty;\ndanych osobowych przetwarzanych w systemach informatycznych Automobilklub Wielkopolski oraz na różnego rodzaju elektronicznych nośnikach danych;\ndanych osobowych przetwarzanych w sposób tradycyjny w kartotekach, księgach, skorowidzach, wykazach i innych zbiorach ewidencyjnych;\ndanych osobowych przetwarzanych zarówno w zbiorach danych, w zestawach nieuporządkowanych, jak i pojedynczych informacji dotyczących danej osoby fizycznej;\ninformacji, dotyczących bezpieczeństwa danych osobowych, w szczególności nazw kont użytkowników i haseł w systemie informatycznym/aplikacjach oraz ewidencji osób upoważnionych do przetwarzania danych osobowych.\n1.1.3. Procedury i zasady określone w niniejszym dokumencie stosuje się do wszystkich osób upoważnionych do przetwarzania danych osobowych.\n1.1.4 Skuteczność przetwarzania danych osobowych osiąga się przy zachowaniu szczególnej staranności w ochronie interesów osób, których dane dotyczą oraz przestrzeganiu zasad:\nlegalności- przetwarzania danych zgodnie z przepisami prawa,\ncelowości- przetwarzania danych zgodnie z określonymi celami,\nmerytorycznej poprawności- zbierania danych prawdziwych, kompletnych i aktualnych,\nminimalizacji celu- przetwarzania danych w zakresie minimalnego celu ich przetwarzania,\nograniczenia czasowego- przechowywania danych nie dłużej niż jest to konieczne do czasu osiągnięcia celu przetwarzania.\n1) Ustawie- rozumie się przez to ustawę o ochronie danych osobowych (Dz. U. z 2018 r., poz.1000);\n2) Rozporządzeniu- rozumie się przez to rozporządzenie PE (RODO);\n3) AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI- rozumie się przez to Automobilklub Wielkopolski w Poznaniu;\n4) Administratorze Danych Osobowych (ADO)- rozumie się przez to Automobilklub Wielkopolski, reprezentowane przez Prezesa;\n5) Prezes AW- rozumie się przez to Prezesa AW;\n6) Specjaliście ds. bezpieczeństwa informacji- rozumie się przez to wyznaczonego przez Administratora Danych Osobowych pracownika AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI nadzorującego przestrzeganie zasad ochrony przetwarzania danych osobowych;\n7) Administratorze Sytemu Informatycznego (ASI)- rozumie się przez to pracownika zatrudnionego na stanowisku informatyka, lub podmiot świadczący usługi w zakresie obsługi informatycznej na podstawie umowy cywilnoprawnej, nadzorującego/nadzorujący przetwarzanie danych osobowych w systemie informatycznym;\n8) osobie upoważnionej do przetwarzania danych osobowych- rozumie się przez to osobę, która została upoważniona na piśmie przez Prezesa AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI lub inną osobę upoważnioną do przetwarzania danych osobowych;\n9) użytkowniku- rozumie się przez to osobę upoważnioną do przetwarzania danych osobowych, której nadano identyfikator i przyznano hasło;\n10) przetwarzającym- rozumie się przez to podmiot, któremu zostało powierzone przetwarzanie danych osobowych na podstawie umowy zawieranej zgodnie z art. 31 ustawy;\n11) odbiorcach danych- rozumie się przez to każdego, komu udostępnia się dane osobowe, z wyłączeniem:\na. osoby, której dane dotyczą,\nb. osoby upoważnionej do przetwarzania danych osobowych,\nc. organów państwowych lub organów samorządu terytorialnego, którym dane są udostępniane w związku z prowadzonym postępowaniem;\n12) identyfikatorze- rozumie się przez to ciąg znaków literowych, cyfrowych lub innych jednoznacznie identyfikujących osobę upoważnioną do przetwarzania danych osobowych w systemie informatycznym;\n13) haśle- rozumie się przez to ciąg znaków literowych, cyfrowych lub innych, znany jedynie osobie uprawnionej do pracy w systemie informatycznym;\n14) sieci telekomunikacyjnej- rozumie się przez to sieć telekomunikacyjną w rozumieniu art. 2 pkt. 35 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r.- Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2014 r., poz. 243 ze zmianami);\n15) sieci publicznej- rozumie się przez to publiczną siec telekomunikacyjną w rozumieniu art. 2 pkt 29 ustawy z dnia 16 lipca 2004 r.- Prawo telekomunikacyjne (Dz. U. z 2014r., poz. 243 ze zmianami);\n16) teletransmisji- rozumie się przez to przesyłanie informacji za pośrednictwem sieci telekomunikacyjnej;\n17) rozliczalności- rozumie się przez to właściwość zapewniającą, że działania podmiotu mogą być przypisane w sposób jednoznaczny tylko temu podmiotowi;\n18) integralności danych- rozumie się przez to właściwość zapewniającą, że dane osobowe nie zostały zmienione lub zniszczone w sposób nieautoryzowany;\n19) poufności danych- rozumie się przez to właściwość zapewniającą, że dane nie są udostępniane nieupoważnionym podmiotom;\n20) raporcie- rozumie się przez to przygotowane przez system informatyczny zestawienia zakresu i treści przetwarzanych danych;\n21) uwierzytelnianiu- rozumie się przez to działanie, którego celem jest weryfikacja deklarowanej tożsamości podmiotu;\n22) przetwarzaniu danych osobowych- rozumie się przez to jakiekolwiek operacje wykonywane na danych osobowych, takie jak zbieranie, utrwalanie, przechowywanie, opracowywanie, zmienianie, udostępnianie i usuwanie danych osobowych, w szczególności w systemach informatycznych;\n23) zbiorze danych osobowych- rozumie się przez to każdy posiadający strukturę zestaw (zasób) danych o charakterze osobowym, dostępny według określonych kryteriów, niezależnie od tego, czy zestaw ten jest rozproszony lub podzielony funkcjonalnie;\n24) zasobie danych osobowych- rozumie się przez to wszystkie dane osobowe, niezależnie od sposobu ich utrwalenia, zarówno w formie elektronicznej jak i papierowej, występujące zarówno w zbiorach danych osobowych jak i w formie nieuporządkowanej, przetwarzane przez komórkę organizacyjną AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI w celu realizacji jej zadań;\n25) systemie informatycznym- rozumie się przez to zespół urządzeń, sprzętu komputerowego, oprogramowania oraz baz danych wykorzystywanych do przetwarzania danych osobowych;\n26) danych sensytywnych- rozumie się przez to dane określone w art. 8-10 RODO, podlegające szczególnej ochronie;\n27) trwałym usunięciu danych osobowych- rozumie się przez to sposób niszczenia danych komputerowych polegający na wykorzystaniu oprogramowania opartego na algorytmie niszczenia danych określającym liczbę cykli i rodzaj nadpisanych bitów jednostek informacyjnych. W przypadku danych osobowych przetwarzanych w sposób tradycyjny- zniszczenie danych osobowych lub taka ich modyfikacja, która nie pozwoli na ustalenie tożsamości osoby, której dane dotyczą;\n28) ryzyku- możliwość zaistnienia zdarzenia, które będzie miało negatywny wpływ na bezpieczeństwo przetwarzania danych osobowych, tzn. na ich poufność, rozłączalność i integralność;\n29) zarządzaniu ryzykiem- działania podejmowane w celu identyfikacji, oceny określenia reakcji na ryzyko utraty bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych.\n1.3. Podział obowiązków i odpowiedzialności osób w zakresie zarządzania bezpieczeństwem przetwarzania danych osobowych\n1.3.1. Administrator Danych Osobowych realizuje zadania w zakresie ochrony danych osobowych, w tym zwłaszcza:\n1) podejmuje decyzje o celach i środkach przetwarzania danych osobowych, zwłaszcza z uwzględnieniem zmian w obowiązującym prawie, organizacji AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI oraz technik zabezpieczenia danych osobowych;\n2) ustala zasady przetwarzania zbiorów danych osobowych;\n3) upoważnia poszczególne osoby do przetwarzania danych osobowych w stosownym, indywidualnie określonym zakresie;\n4) wyznacza specjalistę ds. bezpieczeństwa informacji oraz określa zakres jego zadań;\n5) podejmuje odpowiednie działania w przypadku naruszenia lub podejrzenia naruszenia procedur bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych;\n1.3.2. Specjalista ds. bezpieczeństwa informacji, w szczególności:\n1) sprawuje nadzór nad przestrzeganiem zasad ochrony danych osobowych w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI;\n2) przeprowadza sprawdzenie zgodności przetwarzania danych osobowych z ustawą, rozporządzeniem i wewnętrznymi aktami normatywnymi;\n3) kontroluje procesy udostępniania danych osobowych innym podmiotom;\n4) kontroluje proces powierzania przetwarzania danych osobowych przez AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI innym podmiotom;\n5) nadzoruje wykonywanie zadań przez Administratora Systemu Informatycznego w zakresie kontroli i zapewnienia bezpieczeństwa systemów informatycznych, w których przetwarzane są dane osobowe;\n6) prowadzi rejestr czynności przetwarzania danych osobowych i rejestr kategorii czynności przetwarzania;\n7) przygotowuje projekty upoważnień do przetwarzania danych osobowych;\n8) prowadzi aktualną ewidencję osób upoważnionych do przetwarzania danych osobowych;\n9) uczestniczy w czynnościach kontrolnych wykonywanych w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI przez PUODO;\n10) prowadzi oraz aktualizuje dokumentację opisującą sposób przetwarzania danych osobowych oraz środki techniczne i organizacyjne zapewniające ochronę przetwarzania danych osobowych;\n11) współpracuje z Administratorem Systemu Informatycznego z zakresie nadzoru i kontroli bezpieczeństwa systemów informatycznych, w których przetwarzane są dane osobowe;\n12) podejmuje odpowiednie działania w wypadku naruszenia lub podejrzenia naruszenia zasad ochrony danych osobowych;\n13) przygotowuje materiały szkoleniowe z zakresu ochrony danych osobowych i prowadzi/organizuje szkolenia osób upoważnianych do przetwarzania danych osobowych;\n14) w porozumieniu z Administratorem Danych Osobowych na czas usprawiedliwionej nieobecności wyznacza swojego zastępcę.\n1.3.3. Podczas realizacji swoich zadań specjalista ds. bezpieczeństwa informacji ma prawo do:\n1) uzyskiwania wszelkich informacji dotyczących przetwarzania danych osobowych od wszystkich komórek organizacyjnych AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI;\n2) żądania wglądu w dokumentację dotyczącą przetwarzania danych osobowych;\n3) wglądu do systemu informatycznego służącego do przetwarzania danych osobowych;\n4) kontrolowania wszystkich komórek organizacyjnych AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI pod kątem właściwego zabezpieczenia pomieszczeń oraz systemów informatycznych, w których przetwarzane są dane osobowe;\n5) wydawania zaleceń osobom upoważnionym do przetwarzania danych osobowych w zakresie bezpieczeństwa ich przetwarzania;\n6) wnioskowania o zmiany, składanie raportów i zaleceń w zakresie bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI.\n1.3.4. Administrator Systemu Informatycznego w szczególności:\n1) zarządza systemami informatycznymi AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI, w których są przetwarzane dane osobowe;\n2) określa sposób wypełnienia wymagań technicznych dotyczących zabezpieczeń danych osobowych w systemie informatycznym w porozumieniu ze specjalistą ds. bezpieczeństwa informacji;\n3) przeciwdziała dostępowi osób nieuprawnionych do systemu informatycznego, w którym są przetwarzane dane osobowe;\n4) nadzoruje działanie mechanizmów uwierzytelniania użytkowników oraz kontroli dostępu do danych osobowych;\n5) podejmuje działania w zakresie ustalania i kontroli identyfikatorów dostępu do systemu informatycznego;\n6) analizuje wszystkie zdarzenia związane z naruszeniem ochrony danych osobowych;\n7) podejmuje odpowiednie działania w sytuacji stwierdzenia naruszenia ochrony danych osobowych przetwarzanych w systemie informatycznym;\n8) prowadzi szczegółową dokumentację zdarzeń naruszających bezpieczeństwo danych osobowych przetwarzanych w systemie informatycznym AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI, w tym rejestr awarii i naruszeń bezpieczeństwa systemu;\n9) pełni nadzór nad bezpiecznym przesyłaniem danych drogą teletransmisji;\n10) aktualizuje wykaz systemów informatycznych służących do przetwarzania danych osobowych;\n11) nadzoruje wykonywanie napraw, usług serwisowych oraz konserwację urządzeń komputerowych, na których zapisywane są dane osobowe;\n12) sprawuje nadzór nad wykonywanie kopii zapasowych, ich przechowywaniem oraz okresowym sprawdzaniem pod kątem ich dalszej przydatności do odtwarzania danych w przypadku awarii systemu informatycznego AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI;\n13) podejmuje działania służące zapewnieniu niezawodności zasilania komputerów, innych urządzeń mających wpływ na bezpieczeństwo przetwarzania danych oraz zapewnieniu bezpiecznej wymiany danych w sieci wewnętrznej i bezpiecznej teletransmisji;\n14) informuje na bieżąco specjalistę ds. bezpieczeństwa informacji i Administratora Danych Osobowych o stanie zabezpieczeń danych osobowych przetwarzanych w systemie informatycznym;\n15) składa na żądanie specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji wyjaśnienia, raporty, sprawozdania w zakresie realizacji swoich obowiązków dotyczących bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych w systemie informatycznym.\n1.3.5. Pracownik ds. kadr i spraw socjalnych, w szczególności:\n1) zgłasza specjaliście ds. bezpieczeństwa informacji zamiar zatrudnienia nowego pracownika oraz ustanie stosunku pracy;\n2) przedkłada nowozatrudnionym pracownikom do podpisu oświadczenie o zachowaniu tajemnicy danych osobowych oraz przestrzeganiu procedur i zasad ich bezpiecznego przetwarzania;\n3) wnioskuje do Administratora Systemu Informatycznego o nadanie identyfikatora użytkowania w systemie.\n1.3.6. Kierownicy komórek organizacyjnych AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI, w szczególności:\n1) zarządzają zasobem danych osobowych w ramach zadań realizowanych przez podległą komórkę organizacyjną;\n2) zgłaszają do specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji zamiar utworzenia nowego zasobu danych osobowych oraz zmiany w zakresie i sposobach jego przetwarzania;\n3) zapoznają podległych pracowników z zasadami przetwarzania i ochrony danych osobowych w podległej komórce organizacyjnej;\n4) realizują proces udostępniania danych osobowych innym podmiotom, lub osobie, której dane dotyczą;\n5) realizują procesy związane z powierzeniem przetwarzania danych osobowych innym podmiotom;\n6) realizują obowiązek dotyczący ochrony obszaru przetwarzania danych osobowych i stosowania zabezpieczeń danych;\n7) nadzorują obieg oraz przechowywania dokumentów i nośników zawierających dane osobowe.\n1.3.7. Pracownicy zatrudnieni na samodzielnych stanowiskach pracy, w szczególności:\n1) zarządzają zasobem danych osobowych w ramach zadań realizowanych na samodzielnym stanowisku pracy;\n2) zgłaszają do specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji zamiar utworzenia zasobu danych osobowych oraz zmiany w zakresie i sposobach jego przetwarzania;\n3) realizują proces udostępniania danych osobowych innym podmiotom, lub osobie, której dane dotyczą;\n4) realizują procesy związane z powierzeniem przetwarzania danych osobowych innym podmiotom;\n5) realizują obowiązek dotyczący ochrony obszaru przetwarzania danych osobowych i stosowania zabezpieczeń danych.\nROZDZIAŁ 2: PROCESY PRZETWARZANIA DANYCH OSOBOWYCH W AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI\n2.1. Zasady dopuszczania osób do przetwarzania danych osobowych\n2.1.1. Prezes AW jest upoważniony do przetwarzania danych osobowych występujących we wszystkich zasobach AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI.\n2.1.2. W trakcie nieobecności Prezesa Administratora Danych Osobowych reprezentuje pracownik AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI, zastępujący Prezesa w czasie jego nieobecności.\n2.1.3. Pracownik przyjmowany do pracy w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI, po zawarciu umowy o pracę, podpisuje oświadczenie o zachowaniu tajemnicy danych osobowych oraz przestrzeganiu procedur i zasad ich bezpiecznego przetwarzania przygotowane przez pracownika ds. kadr i spraw socjalnych. Wzór oświadczenia stanowi załącznik nr 2 do polityki bezpieczeństwa. Informację o odebraniu oświadczenia przekazuje specjaliście ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.1.4. Pracownik ds. kadr i spraw socjalnych na 2 dni robocze przed planowanym terminem zawarcia umowy o pracę przekazuje specjaliście ds. bezpieczeństwa informacji dane niezbędne do przygotowania projektu upoważnienia do przetwarzania danych osobowych.\n2.1.5. Prezes AW lub inna osoba upoważniona upoważnia osoby zatrudnione w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI do przetwarzania danych osobowych w zakresie niezbędnym do wykonywania zadań na danym stanowisku pracy. Wzór upoważnienia stanowi załącznik nr 1 do polityki bezpieczeństwa.\n2.1.6. Upoważnienie do przetwarzania danych osobowych osobom mającym wykonywać dla AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI czynności związane z dostępem do danych osobowych na podstawie umów cywilnoprawnych nadaje Prezes AW lub inna osoba upoważniona. Dane niezbędne do przygotowania projektu upoważnienia do przetwarzania danych osobowych przekazuje specjaliście ds. bezpieczeństwa informacji pracownik AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI merytorycznie odpowiedzialna za realizację umowy. Oświadczenie o zachowaniu tajemnicy danych osobowych oraz przestrzeganiu procedur i zasad ich zabezpieczenia odbiera specjalista ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.1.7.Każda osoba upoważniona do przetwarzania danych osobowych zobowiązana jest do:\nzapoznania się z przepisami prawa w zakresie ochrony danych osobowych, w tym z zasadami niniejszej polityki bezpieczeństwa i instrukcji zarządzania systemem informatycznym służącym do przetwarzania danych osobowych;\nstosowania określonych przez Administratora Danych Osobowych oraz specjalistę ds. bezpieczeństwa informacji procedur oraz wytycznych mających na celu zgodne z prawem, w tym zwłaszcza celowe przetwarzanie danych;\nodpowiedniego zabezpieczenia danych przed ich udostępnieniem osobom nieupoważnionym,\nnatychmiastowego zgłaszania przypadków naruszenia zasad ochrony danych oraz informowania o próbach naruszenia ich bezpieczeństwa;\nzachowania w tajemnicy danych osobowych oraz sposobów ich zabezpieczenia.\n2.1.8. Bezpośredni przełożony przed dopuszczeniem osób do pracy przy przetwarzaniu danych osobowych zobowiązany jest zapoznać podległych pracowników z zasadami przetwarzania i ochrony danych osobowych obowiązującymi na stanowisku pracy (szczegółowe sposoby zabezpieczenia danych osobowych obowiązujące w danej komórce organizacyjnej).\n2.1.9. Oryginały upoważnień do przetwarzania danych osobowych oraz oświadczeń o zachowaniu tajemnicy danych osobowych oraz przestrzeganiu procedur i zasad ich bezpiecznego przetwarzania pracowników przechowuje się w aktach osobowych. Natomiast dokumenty te w przypadku osób zatrudnionych przy przetwarzaniu danych osobowych na podstawie umów cywilnoprawnych przechowywane są w dokumentacji prowadzonej przez specjalistę ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.1.10. Pracownik ds. kadr i spraw socjalnych wnioskuje do Administratora Systemu Informatycznego o nadanie identyfikatora użytkownika w systemie.\n2.1.11. Administrator Systemu Informatycznego nadaje osobie upoważnionej do przetwarzania danych osobowych uprawnienia w systemie informatycznym.\n2.1.12. Specjalista ds. bezpieczeństwa informacji prowadzi ewidencję osób upoważnionych do przetwarzania danych osobowych, która zawiera następujące informacje:\ndatę nadania oraz ustania upoważnienia do przetwarzania danych osobowych;\nidentyfikator- jeżeli osoba przetwarza dane osobowe w systemie informatycznym AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI.\n2.1.13. Prezes AW lub inna osoba upoważniona może cofnąć upoważnienie do przetwarzania danych osobowych z własnej inicjatywy lub na wniosek specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji, w szczególności w związku z naruszeniem przez osobę zasad przetwarzania i ochrony danych osobowych lub zmianą stanowiska pracy.\n2.1.14. Upoważnienie do przetwarzania danych osobowych wygasa wraz z rozwiązaniem umowy o pracę lub zakończeniem wykonywania czynności związanych z przetwarzaniem danych osobowych na podstawie umowy cywilnoprawnej. Termin zakończenia wykonywania czynności związanych z przetwarzaniem danych osobowych określa pracownik merytorycznie odpowiedzialny za realizację umowy, zawiadamiając o tym terminie specjalistę ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.2. Zasady zbierania danych osobowych\n2.2.1. Dopuszcza się zbierania danych osobowych jedynie w związku z realizacją zdefiniowanych celów, które powinny być zgodne z przepisami prawa i działalnością statutową AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI. Cel przetwarzania danych osobowych powinien być zdefiniowany w sposób jasny i konkretny, a także powinien być wystarczająco szczegółowy, by można było określić jakie operacje przetwarzani danych są nim objęte.\n2.2.2. Zabronione jest zbieranie danych osobowych w zakresie szerszym niż jest to potrzebne do osiągnięcia danego celu przetwarzania (zasada minimalizacji celów).\n2.2.3. Zabronione jest zbieranie danych osobowych na zapas dla przyszłych nieoznaczonych jeszcze celów.\n2.2.4. Zabronione jest przetwarzanie danych osobowych:\nktórych cel i zakres nie został zatwierdzony przez Prezesa lub inną osobę upoważnioną,\nniezgodne z celem i zakresem zatwierdzonym przez Prezesa lub inną osobę upoważnioną.\n2.2.5. Osoby upoważnione do przetwarzania danych osobowych mają obowiązek dbać o merytoryczną poprawność przetwarzanych danych oraz adekwatny w stosunku do celu zakres ich przetwarzania. Dopuszcza się zbieranie danych w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia procedury walidacji danych (np. zbieranie informacji o płci i dacie urodzenia w celu stwierdzenia poprawności numeru PESEL).\n2.2.6. Zmiana celu przetwarzania danych osobowych lub rozszerzenie ich zakresu wymaga spełnienia okoliczności, o których mowa w art. 23 i 27 ust. 2 ustawy (spełnienie przesłanki legalności).\n2.2.7. Dane osobowe powinny być przechowywane w postaci umożliwiającej identyfikację osób, których dotyczą, nie dłużej niż jest to niezbędne do osiągnięcia celu przetwarzania. Okres ten może zostać przedłużony, jeżeli przepisy ustaw szczególnych takie postępowanie dopuszczają.\n2.2.8.Danymi osobowymi przetwarzanymi w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI są w szczególności dane:\npracowników oraz członków ich rodzin, a także byłych pracowników i osób świadczących pracę na podstawie innej, niż stosunek pracy;\nobsługiwanych przez AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI zawodników, sędziów, trenerów, interesariuszy i osób świadczących pracę lub usługi na innej podstawie niż stosunek pracy;\nzgłoszonych do ubezpieczenia zdrowotnego;\nkontrahentów AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI;\nosób zatrudnionych w podmiotach współpracujących z AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI;\nstron postępowań sądowych oraz świadków w tych postępowaniach;\nosób objętych ochroną ubezpieczeniową z tytułu umów ubezpieczenia na życie.\n2.3. Zasady wypełniania obowiązku informacyjnego\n2.3.2. W przypadku zbierania danych osobowych od osób, których dane dotyczą- na drukach, umowach, kwestionariuszach należy umieścić na nich klauzulę informacyjną\n2.3.3. W sytuacji braku podstawy prawnej umożliwiającej przetwarzanie danych osobowych w określonym celu lub zakresie, należy pod klauzulą informacyjną umieścić klauzulę zgody.\n2.3.4. Kierownicy komórek organizacyjnych oraz pracownicy na samodzielnych stanowiskach pracy odpowiedzialni za proces zbierania danych osobowych przygotowują projekt klauzuli informacyjnej według ustalonego wzoru. Projekt klauzuli zatwierdza specjalista ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.4. Zasady realizacji praw osób, których dane osobowe dotyczą\n2.4.1. Zasady realizacji praw określa polityka praw i wolności.\n2.4.2. Wniosek od osoby, której dane dotyczą, przekazuje się do specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji.\n4.4.3. Projekt odpowiedzi na wniosek od osoby, której dane dotyczą, przygotowuje specjalista ds. bezpieczeństwa informacji w oparciu o informacje uzyskane od kierownika komórki organizacyjne/pracownika na samodzielnym stanowisku pracy odpowiedzialnego za ochronę danych osobowych przetwarzanych w danej komórce organizacyjnej.\n4.4.4. Odpowiedź na wniosek podpisuje Prezes AW lub inna osoba upoważniona. Odpowiedź przesyłana jest listem poleconym za potwierdzeniem odbioru na adres wskazany we wniosku.\n4.4.6. Specjalista ds. bezpieczeństwa informacji prowadzi rejestr czynności przetwarzania\n2.6. Zasady powierzenia przetwarzania danych osobowych\n2.6.2. Przetwarzanie danych osobowych powierza się na podstawie umowy zawartej w formie pisemnej pomiędzy AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI a danym podmiotem, któremu zleca się czynności związane z przetwarzaniem danych osobowych.\n2.6.3. Umowę powierzenia przetwarzania danych osobowych zawiera Prezes AW lub inna osoba upoważniona po uprzedniej akceptacji specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.6.4. Powierzenie przetwarzania danych osobowych innemu podmiotowi nie powoduje zmiany właściwego Administratora Danych Osobowych.\n2.6.5. Pracownik AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI odpowiedzialny za realizację umowy, na podstawie której dochodzi do powierzenia przetwarzania danych osobowych, odpowiada za umieszczenie w umowie postanowień o powierzeniu. Dopuszcza się powierzenie przetwarzania danych osobowych w odrębnej umowie, w szczególności gdy umowa zlecenia usług innemu podmiotowi nie została zawarta na piśmie.\n2.6.6. Treść postanowień umowy dotyczących powierzenia przetwarzania danych osobowych należy uzgodnić ze specjalistą ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.6.8. W przypadku gdy powierzenie przetwarzania danych osobowych związane jest z przetwarzaniem tych danych w systemie informatycznym, pracownik AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI odpowiedzialny za realizację umowy, na podstawie której dochodzi do powierzenia, uzgadnia z Administratorem Systemu Informatycznego postanowienia umowne dotyczące:\nsposobu udostępnienia danych w systemie informatycznym,\nzasad przesyłania danych osobowych drogą teletransmisji.\n2.6.9. Tryb postępowania określony w niniejszym podrozdziale stosuje się odpowiednio w razie powierzenia AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI przetwarzania danych osobowych przez inny podmiot.\n2.7. Zasady udostępniania danych osobowych\n2.7.1. Udostępnianie danych osobowych jest jedną z form ich przetwarzania.\n2.7.2. Dane osobowe udostępnia się innym podmiotom w następujących przypadkach:\nna podstawie przepisów prawa, w przypadku gdy udostępnienie jest obowiązkiem wynikającym wprost z przepisów prawa;\nna podstawie zgody od podmiotu uprawnionego do otrzymania danych osobowych na podstawie przepisów prawa;\nna podstawie zawartej umowy z podmiotem współpracującym, w ramach której istnieje konieczność udostępniania danych osobowych, pod warunkiem istnienia podstaw prawnych do ich udostępnienia.\n2.7.3. Dane osobowe udostępnia się podmiotom uprawnionym na podstawie pisemnie umotywowanego wniosku, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej.\n2.7.4. Kopię wniosku o udostępnienia danych osobowych pracownik sekretariatu przekazuje niezwłocznie do wiadomości specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.7.6. Osoba upoważniona do przetwarzania danych osobowych odpowiedzialna merytorycznie za załatwienie wniosku o udostepnienie danych osobowych konsultuje sposób jego rozpatrzenia ze specjalistą ds. bezpieczeństwa informacji.\n2.7.7. Odpowiedź odmowną na wniosek o udostepnienie danych osobowych przygotowuje specjalista ds. bezpieczeństwa informacji. Odpowiedź powinna zawierać merytoryczne uzasadnienie uwzględniające właściwe podstawy prawne. Kopię odpowiedzi przekazuje się do komórki organizacyjnej odpowiedzialnej za rozpatrzenie sprawy.\n2.7.8. Odpowiedź wyrażającą zgodę na udostepnienie danych osobowych przygotowuje komórka organizacyjna merytorycznie odpowiedzialna za rozpatrzenie sprawy.\n2.7.9. Udostępniając dane osobowe na wniosek, w treści odpowiedzi należy zamieścić informację, że dane można wykorzystać wyłącznie zgodnie z przeznaczeniem, dla którego zostały udostępnione.\n2.7.10. W przypadku udostępniania danych drogą elektroniczną procedurę nadzoruje Administrator Systemu Informatycznego.\n2.7.11. Odpowiedź na wniosek o udostępnienie danych osobowych podpisuje Prezes AW lub inna osoba upoważniona.\n2.8. Archiwizowanie i przechowywanie dokumentów i nośników zawierających dane osobowe\n2.8.1. Archiwizacja dokumentów i nośników zawierających dane osobowe prowadzona przez pracownika AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI.\n2.8.2. Dokumenty i nośniki zbędne dla prowadzonych w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI spraw niszczone są po upływie terminu określonego w rzeczowym wykazie akt i odrębnych przepisach, zgodnie z procedurą obowiązującą w tym zakresie u Administratora Danych Osobowych.\nROZDZIAŁ 3: OKREŚLENIE ŚRODKÓW TECHNICZNYCH I ORGANIZACYJNYCH NIEZBĘDNYCH DLA ZAPEWNIENIA POUFNOŚCI, INTEGRALNOŚCI I ROZLICZANOŚCI PRZY PRZETWARZANIU DANYCH\n4.1. Zabezpieczenia we własnym zakresie\nNiezwykle ważne dla bezpieczeństwa jest wyrobienie przez każdą osobę upoważnioną do przetwarzania danych osobowych lub użytkownika nawyku:\n1) kasowania po wykorzystaniu danych na dyskach przenośnych;\n2) nieużywania powtórnego jednostronnie zadrukowanych dokumentów;\n3) niepodawania w rozdzielniku pism do widomości stronom informacji o adresach innych stron;\n4) zachowania tajemnicy danych, w tym także wobec osób najbliższych;\n5) niepozostawiania bez kontroli dokumentów lub nośników danych;\n6) ustawiania ekranów komputerowych tak, aby osoby niepowołane nie mogły oglądać ich zawartości, a zwłaszcza nie naprzeciwko wejścia do pomieszczenia;\n7) niezapisywania hasła wymaganego do uwierzytelniania się w systemie informatycznym na papierze lub innym nośniku;\n8) niepodłączania do listew podtrzymujących napięcie, przeznaczonych dla sprzętu komputerowego, innych urządzeń, szczególnie tych łatwo powodujących spięcia (np. wentylatorów, radia);\n9) dbania o prawidłową wentylację komputerów (nie zasłaniania kratek wentylatorów meblami, zasłonami, itp.);\n10) powstrzymywania się od samodzielnej ingerencji w oprogramowanie i konfigurację powierzonego sprzętu, nawet gdy z pozoru mogłoby to usprawnić pracę lub podnieść poziom bezpieczeństwa danych;\n11) przestrzegania swoich uprawnień w systemie, tj. właściwego korzystania z baz danych, używania tylko własnego identyfikatora i hasła oraz stosowania się do zaleceń specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji i Administratora Systemów Informatycznych;\n12) niepozostawiania osób postronnych w pomieszczeniu, w którym przetwarzane są dane osobowe, bez obecności osoby upoważnionej do przetwarzania danych osobowych;\n13) opuszczania stanowiska pracy dopiero po aktywizowaniu wygaszacza ekranu lub zablokowaniu stacji roboczej w inny sposób;\n14) kopiowania jednostkowych danych (pojedynczych plików), a nie robienia kopii całych zbiorów danych lub takich ich części, które nie są konieczne do wykonywania obowiązków przez pracownika; jednostkowe dane mogą być kopiowane na nośniki magnetyczne, optyczne i inne po ich zaszyfrowaniu;\n15) udostępniania danych osobowych pocztą elektroniczną tylko w postaci zaszyfrowanej;\n16) nie wynoszenia na jakichkolwiek nośnikach całych zbiorów danych oraz szerokich z nich wypisów, nawet w postaci zaszyfrowanej;\n17) wykonywania kopii roboczych danych, na których się właśnie pracuje, tak często, aby zapobiec ich utracie;\n18) kończenia pracy na stacji roboczej po wprowadzeniu danych przetwarzanych tego dnia w odpowiednie obszary serwera, a następnie prawidłowym wylogowaniu się użytkownika i wyłączeniu komputera;\n19) niszczenia w niszczarce lub chowania do szaf zamykanych na klucz wszystkich wydruków zawierających dane osobowe, przed opuszczeniem miejsca pracy po zakończeniu dnia pracy;\n20) umieszczania kluczy do szaf w ustalonym, przeznaczonym do tego miejscu po zakończeniu dnia pracy;\n21) zamykania okien po zakończeniu dnia pracy;\n22) zamykaniu drzwi na klucz po zakończeniu pracy w danym dniu i składania kluczy w wyznaczonym miejscu.\n4.2. Postępowanie z nośnikami i ich bezpieczeństwo\nOsoby upoważnione do przetwarzania danych osobowych powinny w szczególności pamiętać o tym, że:\n1) dane z nośników po wprowadzeniu ich do systemu informatycznego AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI powinny być trwale usuwane z tych nośników przez fizyczne zniszczenie lub skasowanie danych. Jeśli istnieje uzasadniona konieczność, to dane pojedynczych osób mogą być przechowywane na specjalnie oznaczonych nośnikach;\n2) uszkodzone nośniki przed ich wyrzuceniem należy zniszczyć fizycznie lub przekazać do zniszczenia na podstawie umowy do specjalistycznego podmiotu zajmującego się likwidacją nośników danych;\n3) po wykorzystaniu wydruki zawierające dane osobowe należy codziennie po zakończeniu pracy zniszczyć w niszczarce; jeżeli to niemożliwe, nie należy przechowywać takich wydruków na biurku ani wynosić poza siedzibę AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI;\n4) nośniki danych powinny być przechowywane w zamykanych szafach lub sejfach w obszarach zapewniających kontrolę dostępu;\n5) przenośne nośniki danych (pendrive) przyznawane pracownikom do użytku służbowego powinny mieć możliwość kryptograficznej ochrony danych zapisywanych na nich.\n4.3. Wymiana danych i ich bezpieczeństwo\nBezpieczeństwo danych, a w szczególności ich integralność i dostępność w dużym stopniu zależy od zdyscyplinowanego, codziennego umieszczania danych w wyznaczonych zasobach serwera. Pozwala to na zredukowanie ilości sytuacji, w których konieczne jest wielokrotne wprowadzanie tych samych danych do systemu informatycznego. W celu zapewnienia optymalnego poziomu ochrony danych gromadzonych w systemach informatycznych AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI stosuje się zasadę przetwarzania danych w bazach danych na dedykowanych dla systemu lub aplikacji serwerach. Dane osobowe przetwarzane przy pomocy uruchamianych na poszczególnych stacjach roboczych aplikacjach bazodanowych są zapisywane bezpośrednio na serwerach. Na serwerach sieciowych wydziela się dodatkowe zasoby, na których użytkownicy mają obowiązek przechowywać pliki z danymi.\nPocztą elektroniczną wewnątrz systemu informatycznego AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI można przesyłać tylko jednostkowe dane, a nie całe bazy lub obszerne z nich wypisy i tylko w postaci zaszyfrowanej. Chroni to przesyłane dane przed „przesłuchami” na liniach teletransmisyjnych oraz przed zmianą lub utratą. Przed atakami z sieci zewnętrznej wszystkie komputery w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI chronione są środkami dobranymi przez Administratora Systemu Informatycznego w porozumieniu ze specjalistą ds. bezpieczeństwa informacji. Użytkownicy powinni zwracać uwagę na to, czy urządzenie, na którym pracują, domaga się aktualizacji tych zabezpieczeń. O wszystkich takich przypadkach należy informować pracownika obsługi informatycznej. Administrator Systemu Informatycznego w porozumieniu ze specjalistą ds. bezpieczeństwa informacji dobiera elektroniczne środki ochrony przed atakami z sieci stosownie do pojawiania się nowych zagrożeń, a także stosownie do rozbudowy systemu informatycznego AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI i powiększania bazy danych. Jednocześnie należy zwracać uwagę, czy rozwijający się system zabezpieczeń sam nie powoduje nowych zagrożeń.\nW AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI stosuje się następujące sposoby kryptograficznej ochrony danych w czasie ich teletransmisji poza obszar przetwarzania z wykorzystaniem sieci publicznej (np. za pomocą poczty elektronicznej) dla celów zapewnienia co najmniej poufności i integralności:\nproces przesyłania danych za pośrednictwem poczty elektronicznej odbywa się za pomocą połączenia szyfrowanego protokołem SSL;\npliki przesyłane pocztą elektroniczną zabezpiecza się hasłem uzgodnionym z odbiorcą wiadomości innym kanałem komunikacji niż poczta elektroniczna;\npliki przesyłane pocztą elektroniczną przesyła się w formacie folderu skompresowanego ZIP i zabezpieczone hasłem;\nprzy przesyłaniu danych pracowników, niezbędnych do wykonywania przelewów wynagrodzeń, używa się protokołu HTTPS natomiast autoryzacja odbywa się na poziomie kluczy asymetrycznych;\ndostęp uprawnionych osób z zewnątrz do serwera zabezpieczony jest loginem i hasłem do utworzenia połączenia z siecią VPN, loginem i hasłem zabezpieczającym dostęp do serwera oraz loginem i hasłem do aplikacji.\nAdministrator Systemu Informatycznego jest odpowiedzialny za:\n1) reguły stosowane przy konfiguracji sieci komputerowej;\n2) reguły stosowane przy konfiguracji urządzeń i oprogramowania służącego do kontrolowania i monitorowania ruchu sieciowego;\n3) zasady i mechanizmy bezpieczeństwa stosowane przy dostępie do sieci zewnętrznych (np. Internet);\n4) bieżące dokumentowanie typologii sieci, stosowanych w sieci zabezpieczeń oraz szczegółowych konfiguracji urządzeń sieciowych w zakresie umożliwiającym odtworzenie funkcjonalności sieci AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI.\n4.4. Szkolenia osób upoważnionych do przetwarzania danych osobowych\nAUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI realizując politykę bezpieczeństwa w zakresie ochrony danych osobowych zapewnia zaznajomienie osób upoważnionych do przetwarzania danych osobowych z powszechnie obowiązującymi przepisami prawa, uregulowaniami wewnętrznymi, a także technikami i środkami ochrony tych danych stosowanymi w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI, a także odpowiednio z ich zmianami. Przekazanie wiedzy na temat bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI może odbywać się w szczególności poprzez:\nprzekazanie materiałów informacyjnych,\nW przypadku dostępu do danych osobowych przetwarzanych w systemu informatycznym, podstawowy instruktaż w zakresie procedury rozpoczęcia, zawieszenia i zakończenia pracy w systemie oraz mechanizmów zabezpieczenia stanowiska pracy prowadzi Administrator Systemu Informatycznego.\nROZDZIAŁ 5: ZARZĄDZENIE RYZYKIEM PRZY PRZETWARZANIU DANYCH OSOBOWYCH\n5.1. Zarządzanie ryzykiem przy przetwarzaniu danych osobowych polega na identyfikacji ryzyka oraz jego analizie pod kątem prawdopodobieństwa jego wystąpienia oraz siły oddziaływania (skutków wystąpienia). Ważnym elementem procesu zarzadzania ryzkiem jest określenie reakcji na dane ryzyko oraz mechanizmów jego kontroli.\n5.2. Identyfikacji ryzyka utraty bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych dokonuje się w następujących obszarach:\nutraty poufności danych osobowych;\nutraty integralności danych osobowych;\nutraty rozliczności danych osobowych.\n5.3. Ocena siły oddziaływania zidentyfikowanego ryzyka polega na przypisaniu każdemu z ryzyk punktacji w skali od 1 do 4, gdzie:\n1 - oznacza oddziaływanie nieznaczne;\n2 - oznacza oddziaływanie małe;\n3 - oznacza oddziaływanie średnie;\n4 - oznacza oddziaływanie poważne;\n5.4. Każdemu z poziomów ryzyka wskazanych w rejestrze czynności przetwarzania została przypisana następująca kolorystyka:\npoziom niski – kolor zielony - akceptowalny poziom ryzyka, zaplanowanie i wdrożenie działań zaradczych zależy od decyzji Prezesa;\npoziom średni - kolor żółty – akceptowalny poziom ryzyka, konieczność stałego monitorowania poziomu ryzyka;\npoziom wysoki – kolor pomarańczowy – akceptowalny poziom ryzyka, wymóg stałego monitorowania poziomu ryzyka oraz konieczność zaplanowania działań zaradczych do ewentualnego wdrożenia;\npoziom bardzo wysoki – kolor czarny – nieakceptowalny poziom ryzyka, konieczność wycofania się lub opracowania i wdrożenia Planu działań sprowadzających ryzyko do akceptowalnego poziomu.\n5.9. Specjalista ds. bezpieczeństwa informacji w porozumieniu z Administratorem Systemu Informatycznego:\nprzeprowadza identyfikację oraz analizę ryzyka;\nokreśla optymalną reakcję dla każdego zidentyfikowanego ryzyka,\nustala mechanizmy kontroli ryzyka redukujące je do poziomu akceptowalnego,\nprowadzą rejestr ryzyka utraty bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych zawierający odzwierciedlający przeprowadzoną identyfikację i analizę ryzyk, a także zaproponowaną reakcję na ryzyko.\nROZDZIAŁ 6: Sposób i tryb sporządzania sprawdzenie zgodności przetwarzania danych osobowych z przepisami o ochronie danych osobowych\n6.1. Sprawdzenie ma na celu weryfikację zgodności przetwarzania danych osobowych w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI z przepisami o ochronie danych osobowych.\n6.2. Sprawdzenie przeprowadza specjalista ds. bezpieczeństwa informacji zgodnie z planem sprawdzenia.\n6.3. Sprawdzeniu podlegają w szczególności:\ncel i zakres przetwarzania danych osobowych związane z obowiązkami adekwatności i celowości przetwarzania danych osobowych;\nproces nadawania upoważnień do przetwarzania danych osobowych;\nzasady zbierania danych osobowych;\nzasady wypełniania obowiązku informacyjnego przy zbieraniu danych;\nzasady udostępniania danych osobowych innym podmiotom;\nzasady powierzenia przetwarzania danych osobowych innym podmiotom;\nrealizacja praw osób, których dane są przetwarzane;\nzasady przechowywania danych osobowych i ich archiwizacji w odniesieniu do określonego czasu przetwarzania danych osobowych;\naktualność i kompletność dokumentacji dotyczącej przetwarzania danych osobowych a także jej zgodność z obowiązującymi przepisami prawa i ze stanem faktycznym;\nprzestrzeganie zasad i obowiązków wynikających z dokumentacji przetwarzania danych osobowych;\nrealizacja obowiązków zabezpieczenia danych osobowych przetwarzanych w systemie informatycznym oraz na nośnikach papierowych i elektronicznych;\nzasady postępowania w sytuacjach naruszenia ochrony danych osobowych.\n6.4. Plan sprawdzeń jest przygotowywany przez specjalistę ds. bezpieczeństwa informacji do końca stycznia roku, w którym będzie przeprowadzane dane sprawdzenie. Czynności z zakresu sprawdzenia realizacji obowiązku zabezpieczenia danych osobowych przetwarzanych w systemie informatycznym przeprowadza Administrator Systemu Informatycznego.\n6.6. Specjalista ds. bezpieczeństwa informacji w planie sprawdzenia określa:\nzakres czynności, które będą podejmowane w toku sprawdzenia;\nsposób i zakres dokumentowania czynności, o których mowa w pkt. 1.\n6.7. Dopuszcza się przeprowadzenie sprawdzeń pozaplanowych, w sytuacji powzięcia informacji o naruszeniu ochrony danych osobowych lub uzasadnionym podejrzeniu takiego naruszenia a także po wdrożeniu nowego systemu informatycznego. Decyzję o przeprowadzeniu sprawdzenia podejmuje Prezes AW lub specjalista ds. bezpieczeństwa informacji.\n6.8. Po zakończeniu sprawdzenie specjalista ds. bezpieczeństwa informacji w ciągu 30 dni sporządza raport. Administrator Systemu Informatycznego sporządza raport ze sprawdzenia realizacji obowiązku zabezpieczenia danych osobowych przetwarzanych w systemie informatycznym.\n6.9. Raport ze sprawdzenia zawiera:\ninformacje o: przeprowadzonych wywiadach z osobami odpowiedzialnymi za dany proces przetwarzania danych osobowych czy uczestniczących w tych procesach, sporządzonych notatkach z czynności, kopiach otrzymanych dokumentów; kopiach obrazu wyświetlonego na monitorze; wydrukach z systemu informatycznego; protokołach z oględzin;\nwnioski dotyczące zgodności przetwarzania danych osobowych z przepisami wraz z podaniem niezgodności oraz zleceń ich wyeliminowania.\n6.10. Raport ze sprawdzenia zatwierdza Prezes AW.\nROZDZIAŁ 7: Postępowanie w sytuacji naruszenia zasad ochrony danych osobowych\n7.1. Sytuacją naruszenia zasad ochrony danych osobowych jest wystąpienie zagrożenia lub domniemanie nieautoryzowanego dostępu, powielenia, ujawnienia, modyfikacji, wykorzystania, zniszczenia, utraty, kradzieży oraz zatajenia informacji zawierającej dane osobowe.\n7.2. Za naruszenie lub uzasadnione podejrzenie naruszenia zasad ochrony danych osobowych uznaje się w szczególności:\nświadome lub nieświadome ujawnienie informacji zawierających dane osobowe osobie nieupoważnionej,\nsytuacje dotyczące systemu informatycznego:\nbrak lub niedostępność danych w systemie informatycznym;\nniezgodność danych w systemie informatycznym z danymi w postaci papierowej;\nślady świadczące o włamaniu się do komputera;\nwszelkie zapisy w logach systemowych świadczące o naruszeniu bezpieczeństwa oraz wykonywaniu niedozwolonych operacji;\nsamodzielne akcje podejmowane przez system (np. nawiązywanie połączeń, wysyłanie e-maili);\nintensywna praca dysku w czasie, gdy z komputera nikt nie korzysta;\nspowolnienie pracy systemu lub sieci;\nwyświetlenie się dodatkowego okna powitalnego proszące o podanie hasła;\nodmowa przyjęcia hasła użytkownika;\npojawienie się niestandardowych okien, napisów i innych elementów ekranu;\nznaczące zmiany w zajętości dysku;\nnietypowe rozmiary zapisanych na dysku plików;\nnietypowe nazwy plików lub katalogów;\npowtarzające się nagłe zrywanie połączeń sieciowych;\nujawnienie indywidualnych haseł dostępu;\nSytuacje dotyczące nośników informacji z danymi osobowymi (elektroniczne i papierowe):\nnieuprawnione wykonanie kopii nośników informacji zawierających dane osobowe;\nzmiana lub usunięcie danych osobowych zapisanych na kopiach bezpieczeństwa lub archiwalnych;\nzgubienie nośnika zawierającego dane osobowe;\nwykrycie braku nośnika informacji z danymi osobowymi w miejscu jego przechowywania;\nodkrycie niezniszczonych nośników informacji z danymi osobowymi w koszu na śmieci;\nprzekazanie nośnika z danymi osobowymi osobie nieuprawnionej do jego otrzymania;\nznalezienie nośnia z danymi osobowymi;\nSytuacje dotyczące pomieszczeń:\nnieuprawniony dostęp lub próba dostępu do pomieszczeń, gdzie przetwarzane są dane osobowe;\npozostawienie bez nadzoru osoby nieupoważnionej w pomieszczeniu, gdzie znajdują się dane osobowe;\nniewłaściwe parametry środowiska tj.: temperatury, wilgotność dla pomieszczeń, w których są przetwarzane dane osobowe w systemie informatycznym i na nośnikach papierowych i elektronicznych;\ndopuszczenie do przetwarzania danych osobowych osób bez odpowiednich upoważnień;\nudostępnienie danych osobowych nieuprawnionym podmiotom;\npowierzenie przetwarzania danych osobowych innym podmiotom bez pisemnej umowy;\npozyskiwanie danych osobowych z nielegalnych źródeł;\nprzetwarzanie danych osobowych niezgodne z uprawnionym celem i zakresem;\nprzetwarzanie danych osobowych w okresie dłuższym niż uprawniony;\ntworzenie nowych zasobów danych osobowych bez zgody Administratora Danych Osobowych;\nprzetwarzanie danych osobowych w obszarze niezabezpieczonym;\nwykonywanie nieuprawnionych kopii danych osobowych;\nbrak aktualnych kopii bezpieczeństwa danych;\nniewłaściwe niszczenie nośników z danymi osobowymi, pozwalające na ich odczyt;\nbrak przeszkolenia pracowników w zakresie zasad przetwarzania danych osobowych.\n7.3. Osoba, która stwierdziła lub podejrzewa naruszenie zasad ochrony danych osobowych ma obowiązek niezwłocznie:\nzawiadomić o tym fakcie specjalistę ds. bezpieczeństwa informacji, a jeśli sytuacja dotyczy systemu informatycznego, również Administratora Systemu Informatycznego;\nwstrzymać się od wykonywania jakichkolwiek działań w systemie informatycznym;\nudzielić informacji dotyczących zaistniałej sytuacji (czas, symptomy świadczące o możliwości naruszenia lub naruszeniu zasad ochrony danych osobowych) mogących mieć wpływ na wyjaśnienie przyczyn zdarzenia.\n7.4. Po otrzymaniu zawiadomienia o naruszeniu lub podejrzeniu naruszenia zasad ochrony danych osobowych specjalista ds. bezpieczeństwa informacji podejmuje odpowiednie działania, a w szczególności:\ndokonuje rozpoznania zdarzenia;\nocenia wagę problemu;\nidentyfikuje przyczyny problemu.\n7.5. W sytuacji naruszenie bezpieczeństwa danych osobowych przetwarzanych w systemie informatycznym Administrator Systemu Informatycznego podejmuje odpowiednie działania, a w szczególności:\ndokonuje oceny możliwości wystąpienia strat w zasobach informacyjnych i systemowych w przypadku dalszego działania systemu;\nidentyfikuje przyczynę problemu;\npodejmuje decyzję o wstrzymaniu lub dalszej pracy systemu informatycznego;\nprzekazuje informację specjaliście ds. bezpieczeństwa informacji o naruszeniu bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych w systemie informatycznym.\n7.6. O naruszeniu zasad ochrony danych osobowych specjalista ds. bezpieczeństwa informacji zawiadamia niezwłocznie Prezesa, który podejmuje działania zmierzające do przywrócenia/zapewnienia stanu bezpieczeństwa przetwarzania danych osobowych. Gdy jest taka potrzeba, o zaistniałej sytuacji Prezes AW zawiadamia odpowiednie organy.\n7.7. Do obowiązku specjalisty ds. bezpieczeństwa informacji należy nadzorowanie wdrożenia działań naprawczych oraz minimalizowanie prawdopodobieństwa wystąpienia podobnych zdarzeń w przyszłości.\n7.8. Administrator Systemu Informatycznego sporządza notatkę służbową z sytuacji naruszenia bezpieczeństwa danych osobowych przetwarzanych w systemie informatycznym i przekazuje ją specjaliście ds. bezpieczeństwa informacji.\n7.9. Po stwierdzeniu naruszenia bezpieczeństwa danych osobowych specjalista ds. bezpieczeństwa informacji sporządzą raport i przekazuje go Prezes AWowi.\n8.2. Niezależnie od odpowiedzialności przewidzianej w przepisach prawa, naruszenie zasad ochrony danych osobowych obowiązujących w AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI, może zostać uznane za ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.\n8.3. Polityka bezpieczeństwa jest dokumentem wewnętrznym AUTOMOBILKLUB WIELKOPOLSKI i jest objęta obowiązkiem zachowania w poufności przez wszystkie osoby, którym zostanie ujawniona.\n8.4. Do spraw nieuregulowanych w polityce bezpieczeństwa stosuje się powszechnie obowiązujące przepisy dotyczące ochrony danych osobowych.


VI Żeglarski Puchar Kaszub – czas na pierwsze regaty VI Żeglarski Puchar Kaszub – czas na pierwsze regaty\n6 i 7 czerwca rozegrane zostaną pierwsze regaty tegorocznego VI Żeglarskiego Pucharu Kaszub. W Pucharze Mechelinek zmierzą się zawodnicy klasy Optimist gr. B, dla których będą to regaty Pucharu Polski oraz Optimist UKS, Cadet, Open U24, 2020.\nOrganizatorzy – Stowarzyszenie Port Mechelinki i Gmina Kosakowo – planują rozegranie 7 wyścigów w każdej klasie.\ngodz. 18.00-19:30 – rejestracja zgłoszeń\ngodz. 08.30-09.45 – rejestracja zgłoszeń.\n09.50 – odprawa trenerów\n11.00 – start do pierwszego wyścigu.\n16.00 – grill\ngodz. 10.30 – start do kolejnych wyścigów.\ngodz. 15.00 – zupa dla wszystkich zawodników\ngodz. 15.30 – zakończenie regat (scena główna w Mechelinkach)\nWażna informacja dla wszystkich uczestników jest taka, że ze względu na sytuację epidemiczną, do regat dopuszczone zostaną tylko osoby bez jakichkolwiek objawów chorobowych. Wszystkie wytyczne dotyczące zachowania na terenie klubu i ewentualnych obostrzeń zostaną przekazane pod czas zgłoszeń do regat oraz udostępnione na Facebooku Stowarzyszenia Port Mechelinki. Osoby, które nie będą stosowały się do wytycznych zostaną wyproszone z terenu klubu.\nRegaty w Mechelinkach to inauguracja VI ŻPK, ale pucharowe preludium zawodnicy niektórych kaszubskich klubów mają już za sobą. W dniach 29-31 maja odbyły się tzw. wyścigi rozgrzewkowe tegorocznego ŻPK. Organizatorzy Pucharu zdecydowali się na ich organizację w związku obowiązującymi do niedawna obostrzeniami spowodowanymi pandemia koronawirusa.\nZasady wyścigów rozgrzewkowych były proste – skoro nie można było organizować otwartych, dużych regat, to zorganizowano kilka odrębnych wyścigów w klubach żeglarskich. Wyścigi rozegrano m.in. w UKŻ Lamelka Kartuzy – w klasach Cadet i Optimist, w UKS Garczyn – w Cadetach i grupie OPP i GKSW Kilwater z Gowidlina – w klasie Optimist 0. Więcej informacji o regatach rozgrzewkowych i ich wynikach na facebooku ŻPK.\nWyścigi rozgrzewkowe miały odbywać się cyklicznie, jednak w związku ze zniesieniem dotychczasowych obostrzeń, możliwe jest rozegranie pełnego cyklu tegorocznego ŻPK.\nOrganizatorami VI Żeglarskiego Pucharu Kaszub są UKS Lamelka Kartuzy przy współpracy klubów biorących udział w pucharowych regatach oraz Gmina Kościerzyna i Pomorski Związek Żeglarski.\nRegulamin i terminarz VI ŻPK\nPoniżej galeria zdjęć z majowych wyścigów rozgrzewkowych.\nV ŻPK – Regaty o Puchar Jeziora Raduńskiego Górnego


Wybór kanałów sonoduct, sonodec - Forum budowlane, budowa domu, koszty budowy domu, ile kosztuje budowa domu\nJesteś na: Forum Budowlane INSTALACJE BUDOWLANE Wentylacja i klimatyzacja Wybór kanałów sonoduct, sonodec\nWybór kanałów sonoduct, sonodec\nautor: sebastian.w » 07 lut 2018, 11:20\nJakie kanały polecacie do połączenia rekuperatora z skrzynka rozdzielczą? sonoduct, sonodec czy może inne? Jaka jest różnica między tymi dwoma kanałami co podałem?\nRe: Wybór kanałów sonoduct, sonodec\nautor: Tomasz_Brzeczkowski » 07 lut 2018, 13:32\nsebastian.w pisze: Jakie kanały polecacie do połączenia rekuperatora z skrzynka rozdzielczą? sonoduct, sonodec czy może inne? Jaka jest różnica między tymi dwoma kanałami co podałem?\nAntybakteryjne są bardzo mocne, folię ręką bardzo trudno rozerwać.\nNa chińskie radziłbym uważać, mogą śmierdzieć, bo w towarach na eksport utylizowane są różności.\nautor: sebastian.w » 07 lut 2018, 14:57\nA jakiś konkretny najlepiej z linkiem. Jak odróżnić dobry od chińskiego na odległość?\nautor: Tomasz_Brzeczkowski » 07 lut 2018, 17:16\nsebastian.w pisze: A jakiś konkretny najlepiej z linkiem. Jak odróżnić dobry od chińskiego na odległość?\nZależy od odległości. Ale jak już widać, to wełna jest "mięsista" a nie wsypane śmieci, folię trudno przerwać i kolor wewnętrznej folii (D2P) jest niebieskawy .\nKanały PE są srebrne wewnątrz.\nautor: sebastian.w » 07 lut 2018, 19:38\nJakiej to firmy jest? Szukam i znaleźć nie mogę nic podobnego.\nautor: Tomasz_Brzeczkowski » 07 lut 2018, 20:16\nsebastian.w pisze: Jakiej to firmy jest? Szukam i znaleźć nie mogę nic podobnego.\nNie wszyscy, wszystkie swoje produkty umieszczają w necie. Nie wszyscy sprzedają przez internet. Wysokiej jakości produkty, nie ma sensu sprzedawać przez internet... na zdjęciach kanały wyglądają tak samo.\nPrzykład - kanały do wentylacji ze srebrem w ogóle nie występują na stronie producenta.\nhttp://www.qsystems.pl/ i produkt\nautor: sebastian.w » 07 lut 2018, 20:25\nNa temat tego srebra słyszałem takie opinie że go tam w ogóle nie ma. Czyli mówiąc po polsku chwyt marketingowy. Te informacje były zaczerpnięte z samego PZH. Ile w tym prawdy nie wiem sam nie sprawdzałem. Z linku który Pan podał wynika że jest to producent głównie osłon kablowych więc nie za bardzo mi się dobrze kojarzy. Wolę jednak producenta który nie wstydzi się swoich produktów i je reklamuje lub szerzej opisuje.\nautor: Tomasz_Brzeczkowski » 07 lut 2018, 20:35\nsebastian.w pisze: Na temat tego srebra słyszałem takie opinie że go tam w ogóle nie ma. Czyli mówiąc po polsku chwyt marketingowy. Te informacje były zaczerpnięte z samego PZH. Ile w tym prawdy nie wiem sam nie sprawdzałem. Z linku który Pan podał wynika że jest to producent głównie osłon kablowych więc nie za bardzo mi się dobrze kojarzy. Wolę jednak producenta który nie wstydzi się swoich produktów i je reklamuje lub szerzej opisuje.\nSrebro widać i jest na ateście pzh (widać na zdjeciu) A producent się nie wstydzi, tylko ma umowy. Kanały PE robi się na tych samych maszynach co osłony, tylko na innym materiale.\nautor: sebastian.w » 07 lut 2018, 22:13\nMoże jestem przewrażliwiony ale jak ktoś mówi że na tej samej linii produkcyjnej jest produkowany zdrowy kanał i kanał z produktów trujących jakoś do mnie to nie przemawia i nie wierzę że produkty się nie mieszają. Zbyt wiele widziałem "firm" i ich etapów produkcji.\nNa zdjęciu widać dane podane wyłącznie przez producenta. A nie takie które są potwierdzone przez PZH. Jest to tylko stwierdzenie że produkt może zostać użyty do danych celów. Swoją drogą ciekawe czy w ogóle coś tam badali sami czy tylko posiłkowali się danymi dostarczonymi przez producenta.\nWszystkie takie badania są dla mnie średnio wiarygodne. Po pierwsze jaki problem zrobić jedną próbkę super dla badań i kolejną do kontroli o której każdy wie na spory czas przed samą wizytą. Po drugie może brutalne ale jakże prawdziwe każdy ma swoją cenę. Tak więc musimy wierzyć że producent przestrzega etapów produkcji a nie oszczędza w tym wypadku naszym zdrowiem. Przecież nikt z PZH czy innej instytucji nie jest cały czas przy produkcji. A każda "oszczędność" to zysk.\nautor: Tomasz_Brzeczkowski » 07 lut 2018, 22:17\nTo komu Pan ufa? Jakiej firmie? Jakim atestom?\nWszyscy produkują na tych samych maszynach, kanały z recyklingu i z PE\nOstatnio zmieniony 07 lut 2018, 22:18 przez Tomasz_Brzeczkowski, łącznie zmieniany 1 raz.\nautor: sebastian.w » 07 lut 2018, 22:18\nA jaka jest w ogóle cena tych kanałów? Jaka długość?\nautor: sebastian.w » 07 lut 2018, 22:23\nPisałem wcześniej o sytuacji którą gdzieś wyczytałem że przy podobnym ateście ktoś zadzwonił do PZH z pytaniem czy w takich kanałach jest srebro. Okazało się że oni tam tego w ogóle nie sprawdzają tylko opierają się na danych producenta. W takim wypadku jak w to wierzyć. Może tu jest inaczej ale pewności nie ma. Może to głupio zabrzmi ale równie dobrze wezmę kanał pomaluje go na złoto i powiem że dodałem do niego złoto czy każdy inny składnik. Przecież i tak nie sprawdzają. I będę sprzedawał kanał np. ze złotem.\nautor: Tomasz_Brzeczkowski » 07 lut 2018, 22:27\nsebastian.w pisze: Pisałem wcześniej o sytuacji którą gdzieś wyczytałem że przy podobnym ateście ktoś zadzwonił do PZH z pytaniem czy w takich kanałach jest srebro. Okazało się że oni tam tego w ogóle nie sprawdzają tylko opierają się na danych producenta. W takim wypadku jak w to wierzyć. Może tu jest inaczej ale pewności nie ma. Może to głupio zabrzmi ale równie dobrze wezmę kanał pomaluje go na złoto i powiem że dodałem do niego złoto czy każdy inny składnik. Przecież i tak nie sprawdzają. I będę sprzedawał kanał np. ze złotem.\nSprawdzają... i ja to sprawdzam, skoro płacę.\nTo jakiej firmy Pan kanały proponuje, bo zakładając, że producent to oszust, a pzh nie bada , skąd Pan będzie wiedział że w kanałach nie ma recyklingu.


Wynik wyszukiwania - gospodarstwa\nWynik wyszukiwania: gospodarstwa\nProjektowanie i zakładanie ogrodów, realizacja, aranżacja terenów zieleni, Ogrodnik Trzebinia ul.Targowa 12A. W zakres działalności wchodzą zarówno ogrody przydomowe, jak i zagospodarowywanie terenów zieleni przy firmach. Współpracujemy tylko z profesjonalnymi gospodarstwami szkółkarskimi i ogrodniczymi. Udzielamy gwarancji na oferowane przez nas usługi. Pielęgnacja i ochrona roślin.\nFirma Invest Sp. z o.o. zajmuje się działalnością produkcyjno - handlową w branży AGD. Od lat współpracuje ze znanym producentem sprzętu AGD, firmą Zelmer. Sklep online www.invest.biz.pl prowadzi sprzedaż detaliczną i hurtową produktów oraz części artykułów gospodarstwa domowego. W ofercie znajdują się m. in. worki do odkurzaczy oraz inne akcesoria AGD.\nWitryna dostarcza informacjio ofercie firmy Betterware, zajmującej się produkcją i dystrybucją produktów dla domu i ogrodu, pomagających podczas pracy w kuchni, przy samochodzie, sprzątaniu czy pracy w ogrodzie. Na stronie możemy zapoznać się z najnowszym katalogiem tych pomysłowych artykułów oraz przystąpić do klubu Betterware. Przynależność do programu Betterware to okazja na tańsze zakupy oraz atrakcyjna pracę dodatkową.\ndata: 01-01-2010 | szczegóły\nZapraszamy do odwiedzenia naszego gospodarstwa agroturystycznego Pod Bocianami położonego w Bieszczadach. Wczasowiczom oferujemy noclegi w Bieszczadach. Nasze gospodarstwo znajduje się przepięknie i urokliwie położonej miejscowości Terka. Z względu na położenie jest to doskonała baza wypadowa w Bieszczady Wysokie oraz Bieszczadzkie Jeziora. Przy domu biegnie Zielony Szlak, którym możemy dojść do Jaworca w Bieszczadzkie Połoniny. W gospodarstwie istnieje możliwość nabycia takich produktów jak mleko, jaja, ser a także warzywa i owoce. Gwarantujemy wysoki komfort pobytu, a także zadowolenie z urlopu.\ndata: 22-01-2010 | szczegóły\nSzkółka Drzew Iglastych\nDrzewa iglaste to ważny element naszych ogrodów, dzięki którym nawet w zimie możemy się nacieszyć pięknem roślin. Oprócz drzew iglastych w asortymencie gospodarstwa (dostępnym także online) można znaleźć m. in. drzewa liściaste i krzewy. Rośliny sprzedawane w różnych wielkościach, jednak największą popularnością cieszą się młode sadzonki do dalszej uprawy dostępne nawet za grosze (w hurcie i detalu).\ndata: 16-02-2010 | szczegóły\nProjektowanie ogrodów - Lublin\nTechnika w rolnictwie to krótko mówiąc zmienianie w produkcji rolnej pracy ręcznej pracą mechaniczną. Wśród maszyn w rolnictwie znajdziemy traktory rolnicze, kombajny zbożowe do zbioru rzepaku, ziemniaków, glebogryzarki, przyczepy rolnicze. Bywa, że dla zmodernizowania gospodarstwa następuje zmieniania starych urządzeń maszynami wydajniejszymi. Powoduje to wzrost komfortu pracy, ograniczanie liczby zatrudnionych, uniezależnienie od warunków atmosferycznych. ABCrolnictwa umożliwia na zakup dodatków do kombajnów zbożowych, które wykorzystuje się przy zbieraniu kukurydzy.


Fińskie badania wskazują na związek między bezrobociem a cukrzycą - Nauki społeczne - Informacje naukowe - aspekty społeczne - v.PL, science - Student NEWS\nW ramach badań przeprowadzonych w Finlandii przeanalizowano wyniki testów doustnego obciążenia glukozą 1970 mężczyzn i 2544 kobiet w odniesieniu do ich historii zatrudnienia w trzech poprzedzających latach. Stwierdzono, że mężczyźni bardzo narażeni na bezrobocie są też bardziej zagrożeni stanem przedcukrzycowym oraz cukrzycą typu 2 niż mężczyźni zatrudnieni.\nW ramach badań, częściowo dofinansowanych ze środków UE za pośrednictwem projektu DYNAHEALTH, ustalono, że wśród badanych mężczyzn, którzy mają zatrudnienie stan przedcukrzycowy stwierdzono w 19,2% przypadków, w grupie niezatrudnionych od mniej niż roku – 23,0% a w grupie niezatrudnionych od ponad roku – 27,0%. Odsetki wykrytych przypadków cukrzycy typu 2 w tych grupach wyniosły odpowiednio: 3,8%, 3,8% i 9,2%.\nWśród kobiet różnice były mniej spektakularne, choć odsetek rósł lekko w zależności od zatrudnienia. Dane dla stanu przedcukrzycowego wyniosły odpowiednio 10,0%, 12,6% i 16,2%, a dla wykrytych przypadków cukrzycy typu 2: 1,7%, 3,4% i 3,6%. W przypadku obu płci wyniki zostały odpowiednio skorygowane o takie czynniki jak edukacja, palenie tytoniu, spożywanie alkoholu, aktywność fizyczna i wskaźnik masy ciała. W przypadku kobiet powiązania w skorygowanych modelach uległy osłabieniu.\nCukrzyca to nasilająca się globalna epidemia, która odbija się negatywnie na gospodarkach różnych krajów. Wiąże się ze złożonymi wzajemnymi zależnościami czynników biologicznych, psychologicznych i społecznych. Wiadomo już, że progresję w kierunku cukrzycy typu 2 można zatrzymać albo spowolnić poprzez zmiany w stylu życia osób narażonych, dlatego ich wczesne identyfikowanie jest tak ważne dla postawienia w odpowiednim momencie diagnozy i terapii. Omawiane badania wskazują na kolejny parametr, który należałoby uwzględniać w określaniu zagrożeń.\nJaki jest związek między bezrobociem a cukrzycą?\nSugerowano już luźne powiązania między stresem a pojawianiem się cukrzycy typu 2. Psychologicznie przyczyną jest prawdopodobnie nadaktywność osi podwzgórze-przysadka-nadnercza (HPA) oraz wytwarzanie kortyzolu. Czynniki behawioralne też mają znaczenie. Choroba najczęściej pojawia się w przedziale wiekowym 40-64 lata i przypuszcza się, że stres związany z pracą oraz praca zmianowa mogą wspomagać jej rozwój.\nW artykule, opublikowanym w czasopiśmie »Primary Care Diabetes«, naukowcy zauważają, że badano już stres związany z pracą, ale niewiele uwagi poświęcono oddziaływaniu bezrobocia, o którym wiadomo, że jest czynnikiem pogarszającym stan zdrowia. Wedle najlepszej wiedzy zespołu są to pierwsze badania sprawdzające powiązania z obiektywnymi danymi zarówno pod kątem narażenia na bezrobocie (krajowe rejestry), jak i wyników testu doustnego obciążenia glukozą (OGTT).\nJako największą zaletę swoich badań autorzy określają „(...) obiektywną, opartą na rejestrach kwantyfikację narażenia na bezrobocie dokładnie w okresie trzech lat przed badaniem OGTT, która ujmuje ważne i silne narażenie na trudności wynikające z bezrobocia we wczesnych stadiach diabetogenezy. Ponieważ badani są w tym samym wieku, analiza nie jest stronnicza pod względem tymczasowych wahań makroekonomicznych w ogólnych stopach bezrobocia, które mogłyby wpływać na zdrowotne skutki bezrobocia”.\nUżyteczna wskazówka na rzecz wczesnego diagnozowania\nWysokie zagrożenie bezrobociem może predysponować mężczyzn w średnim wieku do cukrzycy typu 2. Dla lekarzy wiedza o tym, że pacjent jest bezrobotny może być pomocna w rozpoznawaniu niezdiagnozowanych dotąd przypadków. Projekt DYNAHEALTH (Understanding the dynamic determinants of glucose homeostasis and social capability to promote Healthy and active aging), który wspierał te badania, bazuje na osiągnięciach wielu wcześniejszych badań, wykorzystując zasoby wiedzy o aspektach zdrowotnych, biologicznych i społecznych dotyczących 1,5 miliona Europejczyków. Tym sposobem projekt wspomaga opracowywanie profilaktycznych narzędzi i strategii opartych na ryzyku oraz dostarcza ustawodawcom niezbędnych informacji o tym, w jakich okresach najlepiej i najwydajniej inwestować w zrównoważone strategie opieki zdrowotnej.


Najlepsze książki fantasy /s-f 2014 według Damiana Kopcia\nRok 2014 to prawdziwy natłok fantastycznych lektur, co z jednej strony cieszy, z drugiej niepokoi wobec zawsze ograniczonych „mocy przerobowych”. Duża część książek fantastycznych, które przeczytałem i recenzowałem, to były pozycje fantasy, którym wiernie towarzyszyły książki typu Świat po... czyli mroczne, choć nie pozbawione kropelki nadziei wizje postapokaliptyczne lub dystopijne. Jest w tym chyba jakieś odzwierciedlenie sytuacji na rynku, trendów czytelniczych i wydawniczych. Jest również wyraźnie krystalizujące się zjawisko polegające na dominacji, nie tylko w świecie fantastyki, trylogii i rozbudowanych cykli. Takie jest zapewne zapotrzebowanie, taki jest trend nie tylko zresztą w przypadku książek, również produkcji filmowych i telewizyjnych. Wydawcy w mniejszym lub większym stopniu dostosowują się do niego. Sięgają po tytuły, które mogą liczyć na większą grupę czytelników, na ich przywiązanie do rozbudowanej opowieści, rozbitej na wiele tomów ukazujących się w dłuższym okresie czasu. Wydawnictwa specjalistyczne nadal wydają pozycje trudniejsze, bardziej wymagające, skierowane do koneserów, ale nie wierzą za bardzo w to, że mogą za ich sprawą osiągnąć rynkowy sukces. Liczą bardziej na wiernych, oddanych czytelników niż masowe zainteresowanie - pisze nasz recenzent, Damian Kopeć.\nPoznaj zestawienie najlepszych powieści obyczajowych 2014 roku!\nDowiedz się, jakie były najlepsze książki dla dzieci, wydane w 2014 roku!\nZnamy najpiękniej wydane książki 2014 roku!\nWydaje się naprawdę dużo książek, i to we wszystkich działach literatury popularnej. Mało kto ogarnia całość - szczególnie wtedy, kiedy lubi sięgać także po pozycje spoza jednego gatunku. Wybór jest coraz trudniejszy, jest swoistym przedzieraniem się w gąszczu tytułów, kampanii reklamowych i tekstów sponsorowanych. Nie zawsze to, co głośne jest dobre, nie zawsze to, co pozbawione reklamy i rozgłosu - słabe.\nProponowany tu wybór książek fantastycznych jest w gruncie rzeczy - jak każde zestawienie - subiektywny. Jest wyborem konkretnej osoby mającej określone gusta. Podstawowymi zastosowanymi przy jego tworzeniu kryteriami było znalezienie w wybranych tytułach określonego zestawu cech takich jak: ciekawa fabuła i narracja; co najmniej przyzwoita forma; czerpanie przyjemności z lektury; odnalezienie w książce czegoś, co wyróżnia ją wśród wielu jej podobnych.\nOwą szczególną przyjemność sprawiła mi lektura Białej Reduty, pierwszej części cyklu Tomasza Kołodziejczaka osadzonego w uniwersum Ostatniej Rzeczpospolitej. Jest to rozwinięcie historii spotykanych dotąd w dobrych tomach opowiadań Czarny Horyzont i Czerwona Mgła. Rozwinięcie świetne, nawet bardziej wciągające niż w przypadku owych krótszych czy dłuższych opowiadań. Forma powieści pozwala Kołodziejczakowi na większą swobodę, którą zresztą umiejętnie wykorzystuje. Kilka wątków w tym całkiem nowe, znane i lubiane postacie, intrygujące wydarzenia, dobrze wyważona mieszanka akcji, refleksji, opisów i psychologii postaci, ciekawe socjologiczne obserwacje - dostajemy wszystko to, co lubimy w prozie tego doświadczonego autora. Pokazuje on wraz z coraz liczniejszą grupą polskich pisarzy, że nie musimy być wtórni, a pierwiastki specyficznie polskie (nie chodzi tu bynajmniej o narzekanie na narodowe wady) mogą być niezwykle atrakcyjne.\nKolejna propozycja warta uwagi to lektura lżejszego kalibru, w której Mike Shepherd, autor Buntowniczki, przekonuje nas, że Galaktyka to naprawdę bardzo interesujące miejsce. To niezła militarna s-f, melanż tej ostatniej z powieścią sensacyjną i przygodową. Towarzyszy nam wyrazista główna bohaterka, podporucznik marynarki kosmicznej Kris Longknife. Takie kobiety zdają się być ostatnio górą jeśli chodzi o główne postacie. To pierwszy, a jakże, tom dłuższego cyklu. Silną stroną prozy Shepherda są postacie, umiejętne połączenie akcji, opisów i refleksji. Jest w niej miejsce zarówno na potyczki na obcych planetach, na ciekawe akcje militarne, ale również na knowania i spiski, solidnie „zakręconą” politykę, pogłębioną psychologię, pokaz sprawnego rozwiązywania problemów... logistycznych. Kris Longknife budzi naturalną sympatię, a jej losy - naturalną ciekawość. W książce nie brakuje tak cennego w literaturze współczesnej nie wywołującego irytacji poczucia humoru. Powieść jest klasycznie napisana, ale należy to traktować jako jej duży atut. Pod koniec roku ukazał się już drugi tom cyklu, zatytułowany Dezerterka.\nPoważniejszą lekturą jest Ciemny Eden Chrisa Becketta uhonorowany Nagrodą im.Arthura C.Clarka za rok 2013 w kategorii powieść. To wizja ludzi próbujących przetrwać na odległej planecie, pozbawionej tak dla nas naturalnego słonecznego światła. Ubrana w atrakcyjną formę socjologiczna analiza procesów zachodzących w małej, zamkniętej społeczności. Wizja jest oryginalna - tak jak język używany przez postacie, a przy tym niezwykle plastyczna i pełna emocji. To spojrzenie na problem roli równowagi i stagnacji oraz zmian i odrzucenia tradycji w niewielkich społecznościach. Swoista próba przyjrzenia się kosztom gwałtownych przemian, tym, którzy je inicjują, ich motywacjom, celom im przyświecającym. Zwraca uwagę frapująca narracja, intryguje fabuła, porusza warstwa emocjonalna opowieści i oryginalny język używany przez bohaterów. To mieszanka s-f socjologicznego i psychologicznego, akcji i introspekcji. Powieść nie jest zbyt łatwa w odbiorze, ale ma w sobie to coś, o czym marzą wielbiciele ciekawej literatury.\nPodobny temat skomplikowanych losów osadników przybyłych z Ziemi podejmuje również rozpoczynająca trylogię Ruchomy chaos powieść Na ostrzu noża Patricka Nessa. Mniejszy nacisk położony został w niej na świat zewnętrzny i jego meandry, większy na problemy jednostek i społeczności w której żyją. Powieść jest pełna mrocznych obrazów i gamy negatywnych emocji, na swój sposób niespieszna, a nawet trochę rozwlekła, nie mniej jednak warta uwagi.\nCiekawą książką, na pierwszy rzut oka rozrywkową jest T akeshi. Cień śmierci Mai Lidii Kossakowskiej. Dla mnie osobiście jest to bardzo miłe zaskoczenie. Dlaczego niby rozrywkową? Bo nie odbieram jej jako czystej rozrywki, sporo myśli pojawiających się w niej ma w sobie mądrość wynikającą z doświadczenia i ciekawości świata autorki, która potrafi pisać przewrotnie i inteligentnie. Świetnie została w powieści wykorzystana historia feudalnej Japonii, jej mitologia, odmienność kulturowa i mentalnościowa. To w połączeniu z pojawiającą się tu nowoczesną techniką i technologią dało ciekawą, ostrą jak samurajski miecz mieszankę. Czyta się tę książką bardzo dobrze, postacie i wydarzenia przykuwają uwagę, czarny humor rozkosznie tnie serce. Dobre wrażenie robi swoista poetyka opowieści. Akcja jej nie zdominowała, w centrum uwagi stale jest człowiek i jego odwieczne - miejmy nadzieję - dylematy: zachowanie honoru, szacunku do samego siebie, zachowanie człowieczeństwa, wierność sobie i zasadom, granice przyjaźni. Wiele wątków z tej książki aż prosi się o kontynuację i ich pełniejsze rozwinięcie, do czego - miejmy nadzieję - dojdzie.\nWarto też zwrócić uwagę na pozornie dosyć ponurą P iątą falę. Bezkresne morze Ricka Yanceya, kontynuację bestsellerowej Piątej fali. To jedna z książek z jakże popularnego cyklu Świat po... Tutaj oglądamy świat po inwazji Obcych. Czy jednak aby na pewno? Śledzimy losy niewielkiej grupy dzieciaków, które przetrwały już cztery mordercze fale inwazji, niosące nie tylko okrutną śmierć miliardom ludzi, ale i przerażającą w swoim zamyśle manipulację ich umysłami i sercami. Niszczone jest bowiem nie tyle zaufanie do Obcych, ale również do siebie nawzajem. Nikogo i niczego nie można być już pewnym. Niszczona świadomie i systematycznie jest wszelka nadzieja i podstawowe, instynktownie ważne dla większości ludzi wartości jak np. życie dziecka, naturalne zaufanie do niego i chęć chronienia. Duży nacisk położony został w powieści na świat wewnętrzny bohaterów, na to, co czują i myślą, jakie są ich motywacje. Silnie rozwinięty jest wątek romantyczny. Powieść, choć opisująca losy młodych ludzi, jest napisana w poważnym stylu i w swym przesłaniu podejmuje istotne tematy. Poruszająca proza.\nWo jna - i to nie w kosmosie - jest z kolei tematem Podziemnej wojny pierwszego tomu Genobotów T.C.McCarthy’ego. Autor stworzył wizję przyszłości, w której dochodzi do bezwzględnej walki o kurczące się zasoby naturalne. W wojnie o surowce mineralne przede wszystkim między Ameryką i Rosją obie strony sięgają po nowoczesne technologie, m.in. po sklonowanych zmodyfikowanych genetycznie ludzi. Walka toczy się zarówno na powierzchni, jak i w podziemnych tunelach kopalń. Atmosfera powieści jest dosyć ponura, opisy walk i zbierającej obfite żniwo śmierci przygnębiają. Nacisk położono w powieści na analizę rozległych skutków wojny, pojawiających się nie tylko wtedy, kiedy bierze się w niej czynny udział. Ma to miejsce w przypadku Wendella, głównego bohatera książki, korespondenta wojennego. Uosabia on los wielu reporterów, którzy obserwując konflikty zbrojne, w pewien sposób się od nich uzależniają. Innym tematem do zastanowienia się poruszonym w powieści jest kwestia człowieczeństwa. Czy klon jest człowiekiem, indywidualnością, a jeśli tak, to w jakim stopniu?\nŚwiat, a przynajmniej duży jego kawałek po wielkiej katastrofie z bronią chemiczną to temat trylogii Monument 14, skierowanej przede wszystkim do młodego czytelnika. Składa się ona z wyróżniających się dobrze oddającymi treść i klimat cyklu okładkami kolejnych tomów. Jest w tej serii coś z ducha Władcy much Goldinga, czyli skupienie się na zachowaniu małych grup dzieci i nastolatków w obliczu upadku ich dotychczasowego świata, systemu wartości, stałych punktów odniesienia. Wyrafinowane w działaniu środki chemiczne przedostają się bowiem do atmosfery, wywołują różnorakie kataklizmy, ale również wpływają na ludzi w zależności od posiadanej przez nich grupy krwi. Niektórzy stają się krwiożerczymi zombie. Grupa dzieci i młodzieży próbuje nie tylko przetrwać, barykadując się w okolicznym supermarkecie, ale i próbując uciekać ze skażonego terenu. Muszą podejmować niełatwe decyzje. Zmagają się ze sobą, z własnymi słabościami, z lękiem, z poczuciem zagubienia i odpowiedzialności za innych, ze światem, który nagle stał się dla nich okrutnie złowrogim.\nInna w charakterze jest powieść Łupie żcy niebios Brandona Mulla rozpoczynająca Pięć królestw, kolejny cykl tego autora znanego z serii Baśniobór i Pozaświatowcy. Wraz z nastoletnim Colem trafiamy do Obrzeży, równoległego świata rządzącego się swoimi prawami. Tam przeżywamy wiele fantastycznych przygód w rzeczywistości, w której wykorzystuje się magiczne formowanie, gdzie istnieje niewolnictwo, a po niebie krążą wyspy z zamkami, czekające na wykradzenie z nich (co nie jest wcale takie proste) różnych przydatnych dóbr. To świetnie, ciepło napisana historia o przygodach nastolatka w fantastycznym świecie. Dynamiczna, miejscami zabawna, niemal cały czas fascynująca olśniewającymi pomysłami autora. Czyta się ją lekko. Fabuła rozwija się klasycznie, decydują o tym dobre, sprawdzone schematy umiejętnie połączone talentem i wielką wyobraźnią Brandona Mulla. Wędrowanie z Colem, śledzenie jego losów jest niezłą rozrywką. Wbrew pozorom - pouczającą.\nO Czarnych bata lionach Piotra Goćka warto wspomnieć przede wszystkim dlatego, że są zbiorem dobrych opowiadań, która to forma wydaje mi się trudniejszą niż pisanie powieści. Zbiór krótkich lub trochę dłuższych utworów znanego dziennikarza i publicysty to dziewięć różnorodnych, dobrze zrealizowanych pomysłów, potrafiących zaciekawić, a nawet zaskoczyć. Mamy zatem: niezły pomysł, klimat, suspens. To nie jest wyprawa w Kosmos, odkrywanie Obcych, analizowanie Pierwszego czy Następnego Kontaktu. Nie ma tu wycieczek na nowe planety i podróży międzygwiezdnych. Tłem wszystkich opowiadań jest świat ogólnie dobrze nam znany, swojski, widziany wszakże poprzez historię alternatywną czy futurystyczne wizje. Świat przetworzony na wzór Orwella, znajomy, a jednak niepokojący, chwilami mało przyjazny, czasami po prostu groźny. Zrozumiałe są dla nas liczne popkulturowe odniesienia. Nieraz zaskakujące choć zawsze w jakiś sposób możliwe rozwinięcia procesów zachodzących wokół nas. Gdzieś w tym wszystkim czuć ducha Lema (Ijon Tichy nisko się kłania), Zajdla, Dicka czy Heinleina. Najważniejsze dla czytelnika jest wszakże to, że czyta się owe opowiadania bardzo dobrze, choć nie można powiedzieć, że ich tematyka jest zawsze miła czy zabawna.\nMorderstwo wron autorstwa Anne Bishop, drugi tom cyklu Inni, to nie jest fantastyka zmieniająca świat literatury czy książka z pretensjami do bycia wybitną. To solidnie wykonane urban fantasy. Coś, za czym tęskni wielu czytelników (a zwłaszcza czytelniczek). To kontynuacja i rozwinięcie, czego się można było spodziewać, tomu pierwszego. Kontynuacja starych wątków, ich rozwinięcie i wprowadzenie całkiem nowych, np. dotyczących Intuitów. Co z tego jest najbardziej interesujące? Trudno powiedzieć, wszystko bowiem splata się w spójną, przemyślaną całość. Anne Bishop opisuje fantastyczny świat, ale głównie jako tło dla konkretnych wydarzeń, dla losów wybranych postaci. Nie jest to epicki fresk, opisujący nowy, nieznany świat, raczej opowieść o losach Meg Corbyn i osób z nią powiązanych. Wydaje się, że to jest jednym z powodów sukcesu cyklu Bishop. Nie tyle głęboki, pełen detali opis świata, co koncentracja na jednostkach, na tym, co przeżywają, na targających nimi emocjach. Zarówno w przypadku ludzi, jak i Innych emocje są bowiem podstawą. Czytelnik może je obserwować, wczuwać się w sytuacje rodzące konflikty i nieporozumienia. W powoli rozwijające się przyjaźnie, w erupcje gniewu czy niepokoju, w próby zrozumienia odmiennej mentalności, odczuwania, wrażliwości i systemu wartości. Emocje są tym, co z jednej strony łączy ludzi i terra indigena, z drugiej jednak sposób ich wyrażania potrafi być zaskakująco odmienny. Bardzo silny nacisk - wydaje się, że słusznie - jest położony w książce na wątek romantyczny, uczucie rodzące się między Meg, a Simonem Wilczą Strażą. Na jego samoświadomość stawania się, oczywiście w pewnym ograniczonym stopniu, bardziej ludzkim. Na naukę życia, którą podejmuje dorosła, a stale pod niektórymi względami przypominająca dziecko Meg.\nBishop ciekawie łączy elementy romansu, horroru i fantastyki z czarnym humorem i elementami tragikomedii. Nie unika scen pełnych krwi, naturalistycznych, nawet brutalnych. Z drugiej strony często kreuje sceny na swój sposób ckliwe, romantyczne, mające chwytać za serce. Może się to wydawać dziwne, ale jest to sprawdzony sposób na współczesnego odbiorcę przyzwyczajonego do sporej dawki przemocy, wszechobecnego seksu i romantyzmu rodem z tasiemcowych seriali telewizyjnych.\nDo młodzieży młodszej i starszej skierowany jest cykl Kroniki czerwonej pustyni Moiry Young, Ukazały się już jego dwa tomy - Krwawy szlak i Dzikie serce. Znowu mamy do czynienia z wizją Świata po... czyli Ziemi po trudnych, choć bliżej niesprecyzowanych przejściach. Główną bohaterką jest Saba, narratorka opowieści. Samotna dziewczyna stająca wobec nieprzychylnego wobec niej świata. Niepokorna, nieugięta, uparcie dążąca do celu. Wyrusza w drogę (a zatem powieść drogi), na której musi szybko dojrzeć, dorosnąć do odpowiedzialności nie tylko za siebie samą. Zmienić swą samoocenę, uświadomić sobie własne ograniczenia, znaleźć źródło siły. Stawić czoła przeciwnościom, które piętrzą się przed nią jak kłody na wzburzonej rzece. Świat przyszłości to świat, w którym wraz z upadkiem techniki nadchodzi upadek człowieczeństwa (sic!), a historia zdaje się zataczać koło. Znowu najważniejsze staje się hasło panem et circenses, a ludzie są jakby bardziej prymitywni, kierując się najprostszymi żądzami.\nPewna prostota opowieści jest zarazem jej siłą. Powinna ona przemówić do szerokiego grona czytelników, którzy lubią opowieści w stylu Igrzysk śmierci. Zdegenerowany władca, mity o innym, lepszym świecie, samotna bohaterka, zmagająca się z pozornie przerastającymi ją zadaniami, przyjaźń, miłość i braterstwo - ze znanych elementów powstała może niezbyt wyrafinowana, ale wciągająca historia. Wątek romantyczny powinien spodobać się czytelniczkom, które wydają się główną grupą docelową powieści Moiry Young.\nNa koniec pozostawiłem książki, których lektura również sprawiła mi sporą przyjemność czyli tom trzeci i czwarty Pomnika Cesarzowej Achai niezrównanego Andrzeja Ziemiańskiego. Każda z nich liczy po kilkaset stron, każda cieszy - nie każdemu pisarzowi udaje się trudna sztuka dobrej kontynuacji. Malkontenci mogą zamruczeć ponuro pod nosem: nihil novi sub sole, ale warto zdać sobie sprawę, że nie zawsze słowo "nowe" oznacza "lepsze".\nWielowątkowa akcja, żywe, pełne ironicznego humoru dialogi, dramatyczne wydarzenia i zwroty akcji, wyrafinowana polityka i mroczne intrygi mieszają się z różnorakimi akcjami wojskowymi. Pojawiają się nowe postaci, ale nie dokonują one przełomu, fabuła opiera się na tych już znanych i sprawdzonych. Ziemiański dba o ukazanie złożoności wymyślonego świata. Postaci nie są płaskie, ulegają emocjom, mają cechy, które budzą sympatię, ale potrafią czasami zachowywać się co najmniej dwuznacznie. Dynamikę nadają powieści ożywcze, pełne ikry dialogi. Opisy są niezbyt rozbudowane, służą raczej uzupełnieniu rozmów, wyjaśnieniu niuansów, o których bohaterowie nie rozmawiają. Ziemiański nie koncentruje się na drobiazgach, stara się za to o dużą zmienność wydarzeń i odpowiednie rozmieszczenie ciekawych zwrotów akcji. Wszystko okrasza humorem zabarwionym ironią, często dosyć gorzką. Z lubością akcentuje twarde zasady polityki, walki partyzanckiej, działań zbrojnych, psychologii tłumu. Jego bohaterowie to ludzie czynu, popełniający błędy, ale i potrafiący przyznawać się do nich. Każdy z tomów cyklu ma trochę inaczej rozłożone akcenty, co sprawia, że sięgając po nie nigdy tak do końca nie wiemy, czego możemy się spodziewać.\nRok 2014 to kontynuacja wielu znanych cykli w tym powieści ze świata Metro 2033: W blasku ognia (dzieło zbiorowe), Dziedzictwo przodków Surena Cormudiana, Dzielnica obiecana Pawła Majki, Mrówańcza Rusłana Mielnikowa; z uniwersum S.T.A.L.K.E.R.A.: Czerep mutanta Wiktora Noczkina, Drugi Brzeg i Droga donikąd Michała Gołkowskiego. Wizje świata po... mają się dobrze, zapotrzebowanie na nie jest zaskakująco duże. W tym klimacie, dystopijno-postapokaliptycznym są również napisane powieści Łowca z lasu Andrieja Lewickiego (cykl Survarium) i Kompleks 7215 Bartka Biedrzyckiego (metro warszawskie po szczęśliwym ukończeniu niekończącej się rozbudowy czyli po konflikcie termonuklearnym).\nDo gatunku fantasy, paranormal należy czarno-magiczne Dziecię ognia autorstwa Harry’ego Connolly’ego - lżejsza wariacja na temat lynchowskiego Twin Peaks, pierwszy tom... proszę ciężko nie wzdychać... dłuższego cyklu Dwadzieścia Pałaców. Anioły i demony wcale nie przypominające tych klasycznych zasiedlają z kolei Brudne ulice nieba i zapewniają Szczęśliwą godzinę w piekle. Przewodnikiem po tej jakże nieortodoksyjnie widzianej metafizyczności będzie mało niebiański anioł po przejściach, Bobby Dollar.\nWśród opublikowanych w 2014 roku pozycji dla młodzieży warto zwrócić uwagę na takie tytuły jak Mroczne umysły Alexandry Bracken (inni są wśród nas czyli wariacje na temat paranormalnych zdolności) czy Matt Hidalf i Błyskawica Widmo Christophera Mauri (wariacje z przymrużeniem oka na temat mocno kombinujących książąt z bajki).\nPowinny ucieszyć się wielbicielki niektórych serii rozpoczętych w poprzednich latach. W 2014 roku ukazał się drugi tom cyklu urban fantasy Na krawędzi Ilony Andrews zatytułowany Księżyc nad Rubieżą. Na kolejną książkę dawno nie publikowanej Patricii Briggs, Piętno Rzeki, trzeba jeszcze chwilę poczekać. Andrzej Pilipiuk sprawił, że na karty książek przy udziale Zaginionej powróciły kuzynki Kruszewskie. Wielbiciele niekończących się seriali książkowych mogli rozchmurzyć się kolejnymi tomami przygód Stefy Śliwkowej, która doczekała się już znaczącej Złośliwej Trzynastki.


Kontrahenci czekają w Antwerpii - Puls Biznesu - pb.pl\nKontrahenci czekają w Antwerpii\nWyjazd na międzynarodowe rozmowy kooperacyjne\nOśrodek Enterprise Europe Network działający przy Dolnośląskiej Agencji Rozwoju Regionalnego organizuje 14-15 września wyjazd na międzynarodowe rozmowy kooperacyjne do Antwerpii. Odbędą się tam m.in. spotkaniabiznesowe z belgijskimi przedsiębiorcami. Wyjazd jest skierowany głównie do polskich firm oferujących swoje usługi i produkty dla osób niepełnosprawnych.\nChodzi szczególnie o przedsiębiorstwa z branż: ICT/IT, medycznej, sportowej, budowlanej i szeroko pojętej branży kreatywnej. Oferta jest skierowana do firm z woj. dolnośląskiego, opolskiego, lubuskiego, zachodniopomorskiego i wielkopolskiego. Udział w spotkaniach i transport jest darmowy, natomiast przedsiębiorcyopłacają sobie nocleg i wyżywienie. Zarejestrować się można do 10 września pod adresem: www.b2match.eu/ specialolympics2014.\nWięcej informacji: Marek Stankiewicz, tel.: +74 64-80-446, e-mail: marek.stankiewicz@darr.pl.\nNowe drogi dla inwestorów\nWektory (30 lipca)\nIT zarobi w miastach\nGoldman zapowiada korektę\nUsługi , Archiwum , Branże , Przedsiębiorcy , Oferta , Firma , Firmy , Produkty , Informacje , Dolnośląskie , Rozwój\nPuls Firmy / Kontrahenci czekają w Antwerpii


NetFactory zaprasza hotelarzy z Gąsek, oferujących noclegi, hotele, pensjonaty, SPA, domki letniskowe, kwatery, pokoje lub apartamenty, do współpracy w zakresie korzystania z programu NFHotel. Oferując usługi noclegowe w Gąskach bez wątpienia potrzebujesz solidnego programu, który pozwoli Ci na prostą obsługę każdego gościa. Program NFhotel to m. in. błyskawiczne dodawanie nowych rezerwacji, którego dokonać można podczas krótkiej rozmowy telefonicznej, w czasie której sporządza się w programie rezerwację i przesyła ją do zatwierdzenia klientowi, który to z kolei może ją zaakceptować błyskawicznym przelewem zadatku lub całości wpłaty dzięki linkowi do płatności online. Rezerwacje wyróżnione są na intuicyjnym grafiku. NFhotel to także szybkie i łatwe rozliczenia, w których ryzyko błędu sprowadzone jest do minimum. Pomaga w tym też dynamiczny cennik, obliczający i podpowiadający odpowiednie możliwości związane z obliczaniem kosztów rezerwacji.\nNiewątpliwym ułatwieniem jest też wewnętrzny komunikator - prosty w obsłudze, pozwalający na wysyłanie krótkich wiadomości między pracownikami recepcji. Pracę ułatwiają także komunikaty przypominające o przyjazdach i wyjazdach gości czy innych ważnych wydarzeniach i ustaleniach. Służy temu także moduł kontroli przyjazdów/wyjazdów, który nie pozwoli przeoczyć wszelkich szczegółów związanych z pobytem gości. Aby monitorować pracę całego obiektu, do dyspozycji jest także moduł raportów i analiz, dostarczający niezbędnych danych do podejmowania odpowiednich decyzji w przyszłych okresach. Jedną z najważniejszych opcji NFhotel jest również możliwość dodania na stronę www swojego obiektu funkcji rezerwacji online. Serdecznie zapraszamy do współpracy i rozpoczęcia korzystania z programu NFhotel.\nBałtyk Resort 7.12.2015 08:34\nW naszym pensjonacie korzystamy z programu NFhotel i jesteśmy bardzo zadowoleni. Podobają nam się bardzo liczne funkcje, w szczególności szybkie rozliczenia, których nie zauważyliśmy wcześniej w innych programach tego typu. Rezerwacje dodawane są bardzo szybko, więc wszystko odbywa się naprawdę zręcznie.\nPensjonat*** Karkonoski SPA 7.12.2015 08:36\nNFhotel bardzo się u nas sprawdza. Pracujemy na nim już jakiś czas i podoba nam się. Dla nas, to na tę chwilę jeden z najlepszych programów jakich używaliśmy. Jest łatwy w obsłudze i bezpłatny, ma wiele przydatnych funkcji i opcję rezerwacji online, którą też wdrożyliśmy na naszą stronę. Oczywiście polecamy!


##### Techniki obciąganie gejów - Najlepsze filmy z obciąganiem ręką - filmy z. - PornHub.com.\nNie chcę analnego porno\nDuże czarne buty seksu\nDojrzałe gwiazdy porno porno\nRomantyczne porno dla dorosłych\nDarmowe porno gej koleś\nSex gejów Ganesa\nTechniki obciąganie gejów\nNie przeszkadza tobie owłosiony z małym brzuszek lubisz wzajemny seks całowanie, obciąganie, ruchanie ciebie, spuszczenie się do buzi. Obciągał mi drąga. Zwane Miastem Gejów. GEJE W CZECHACH: najświeższe informacje, zdjęcia, video o GEJE W. Techniki obciąganie gejów Eddy jest gejem, mieszka w małym miasteczku na północy Francji, pochodzi z.\nObciąganie, Wytrysk, Twarzowy, Gej, Hd. Jak dobrze obciągać i bezpiecznie. Czy musimy zdać się na gejów, jeśli chcemy najlepszych lodów? Gejowski blog o rozwoju osobistym, inteligencji społecznej, emocjonalnej i seksualnej dla gejów. Fisting żel analny, hit techniki obciąganie gejów Zabawki.\nGuzdrała się techniki obciąganie gejów jego pałą jak iracki jeniec zmuszony do obciągnięcia. Nauczyłem się tej techniki w Hollywood, techniki obciąganie gejów podobno wszyscy. Obciąganie powinno być przyjemnością, nie obowiązkiem. Oglądaj, jak mężczyzna obciąga gorące kobiety wielkie kutasy wielkiego KUTASA sam w sypialni.\nOczywiście tę drugą technikę polecam bardziej zaawansowanym analowiczom. Wyobraź sobie. Obciągasz i jesteś obciągany. Europy - pytania o szczegóły kontaktów czy o ulubione techniki seksualne.\nObciąganie, Gej, Mięsień, Ssanie 6:00.\nHej szukasz lekkiego techniki obciąganie gejów lubisz wzajemny seks całowanie, obciąganie, ruchanie ciebie obicąganie spuszczenie się do buzi. W dziejach świata mamuśki ręczna robota obciąganie cywilizacje i główne religie potępiały homoseksualizm.1 W koloniach amerykańskich czyny o podłożu. Nie przeszkadza tobie owłosiony z małym brzuszek lubisz techniki obciąganie gejów seks całowanie, obciąganie, ruchanie.\nLinda Gondelle przygotowała dla. Jak wyszedł to klęknałem mu obciagnąć i błagać o jeszcze. Kostrzyn Wielkopolski na dzisiaj dam się zalać, zrobię loda a nawet mogę obciągnąć stopami. Samowystarczalny. Ćwiczysz oralny seks na samym sobie, poprawiając technikę i styl.\nNie kręci mnie seks homoseksualny, techniki seksualne jakie geje stosują. Zaspokoimy wszystkie Twoje potrzeby i sprawimy. GayMaleTube ma najgorętsze gej-porno w sieci.\nZnajdziemy tu również opisy zjawisk, które seksowi gejów. To klip gejowski obciąga i udostępnia odbyt temu drugiemu? Popularne Gej Porno Kategorie. Obciąganie.\nAmatorka, Tyłek, Obciąganie, Gej, Włochaty, Obciąganie, Latynoska, Jazda. Szukam geja z Zyrardowa ochotnia na spotkanie. Fajnie czasem obciągnąć tak po techniki obciąganie gejów ale nie mniej fajnie też dać swoje usta. Szukam z kola geja rajcusia do spotkan mobilnych. Jest techniki obciąganie gejów i ruchany, i obciągany.\nPrzyznali ojcu, że są gejami. Gdyby Gra o tron była filmem o Batman i Superman GEJE! Musisz dać mu do zrozumienia, że zaraz mu obciągniesz, ale nie. Chcesz się spotkać i masz wielką ochotę na sex: całowanie,ssanie, obciąganie, 69 oraz spuszczanie się do buzi napisz poznamy się bliżej.\nFilmy xxx phonerotica Stadnina i lesbijskie porno Zobacz jej tryskające filmy Geje masaż seksualny Duży, ciężki kutas Mięśni bandyta porno gej\nTechniki obciągania - pikantna scena! Moi znajomi geje wręcz twierdzą, że jeśli facet się prostytuuje, jego pozycja w. Lubisz wzajemny seks całowanie, obciąganie, ruchanie ciebie oraz spuszczenie się do buzi.\nEkstremalne hardcore robienie loda\nDowiedz się gejów pozycje seksualne poprzez fotografie, wizualny gejem Kama Sutra. Oglądaj wszystkie najlepsze klipy XXX Walenie konia geje od zaraz! Najprawdopodobniej jesteś gejem, jeżeli jeszcze tego nie sprawdziłeś to czas. Gej, Chłopaka na ruchanie poszukuje ja pasywny chłopak. RADOSNY SEX, PIĘKNIE ZBUDOWANI CHŁOPCY - gay xxx • Materiały dla gejów • pliki.


XXVI Niedziela Zwykła „C” 2019. – RZYMSKOKATOLICKA PARAFIA pw. ŚWIĘTEJ RODZINY w OLECKU\nStrona główna OGŁOSZENIA DUSZPASTERSKIE XXVI Niedziela Zwykła „C” 2019.\nXXVI Niedziela Zwykła „C” 2019.\n29 września 2019 2 grudnia 2019\n1. W tym tygodniu przypada I czwartek, I piątek i I sobota miesiąca. Msze Święte o godz. 18.00. W I piątek ofiary składane na tacę przeznaczone są na Fundusz Misyjny diecezji ełckiej. W I sobotę miesiąca zapraszamy kobiety oczekujące potomstwa, najmłodszych parafian i osoby, które podjęły się duchowej Adopcji dziecka poczętego. Modlić się będziemy w intencji rodzin, małżeństw oraz w obronie życia poczętego.\n2. Za tydzień wychodząc ze świątyni możemy złożyć ofiary do tzw. puszek na duszpasterstwo charytatywne naszej diecezji.\n3. W ubiegłym tygodniu otrzymaliśmy ofiarę 100 zł na budowę naszej świątyni. Ofiarodawcy składamy serdeczne – Bóg zapłać!\n4. We wtorek 1 października rozpoczynamy miesiąc poświęcony Matce Bożej Różańcowej. „Różaniec, który, opiera się na Ewangelii i odnosi się jakby do centrum, do Tajemnicy Wcielenia i Odkupienia ludzi, trzeba uważać za modlitwę, która w pełni posiada znamię chrystologiczne.” Nabożeństwa Różańcowe w naszej świątyni odprawiane będą w niedzielę i w dni powszednie o godz. 17.30. Dla dzieci i młodzieży w każdy poniedziałek i środę października o godz. 16.30. W niedziele i środy odmawia się tajemnice chwalebne, w poniedziałki i soboty – radosne, we wtorki i piątki – bolesne, w czwartki – tajemnice światła. Za odmówienie jednej części różańca w kościele lub kaplicy, a także w rodzinie wierni mogą uzyskać odpust zupełny. Należy spełnić następujące warunki: a) pięć tajemnic odmówić w sposób ciągły; b) z modlitwą ustną połączyć rozważanie tajemnic; c) przy odmawianiu publicznym, tajemnice muszą być zapowiadane; d) należy być w stanie łaski uświęcającej.\n5. Zachęcamy serdecznie do uczestniczenia w nabożeństwach różańcowych w naszej świątyni; zachęcamy również do wspólnej modlitwy różańcowej w naszych katolickich rodzinach. W tym roku październik ogłoszony przez Ojca Świętego Franciszka jest Nadzwyczajnym Miesiącem Misyjnym. Odmawiajmy różaniec modląc się w intencjach misji, polecając Matce Bożej obecnie pracujących misjonarzy i misjonarki z prośbą o nowe i święte powołania do służby Bożej.\n6.W tym tygodniu poproszę o sprzątanie kościoła mieszkańców Osiedla Siejnik I blok 11 klatka 1.\n7. Wszystkim życzę smacznego obiadu i błogosławionej niedzieli.


Wyobraźmy sobie pewną sytuację: Przyjmijmy na chwilę, że jesteśmy użytkownikami książek tradycyjnych i właśnie poszukujemy dawno oczekiwanego egzemplarza powieści, w pewnej, od lat znanej nam księgarni. Miła pani właścicielka - zresztą także znana, choćby z widzenia osoba, wręcza nam poszukiwaną książkę, a my bez żadnego słowa, odwracamy się i wychodzimy ze sklepu nie wykładając pieniędzy za otrzymany towar. Czy w ten sposób postępuje normalny, cywilizowany człowiek? Zaistniała sytuacja jest analogiczna do tej, którą odtwarzamy w domu, ściągając e-booka z pirackiej strony. Różnica polega na tym, że w domowym zaciszu nie widzimy zdziwionej twarzy sprzedawcy. Tak czy inaczej, nie rozliczamy się z nikim za otrzymany towar. Mnie kojarzy się to tylko z jednym określeniem.\nWspieram autorów i wydawców\nByć może, komuś z nas przydarzy się w życiu, że stanie się jednym z poczytnych autorów, bądź zostanie nawet wspaniałym piosenkarzem. Niezbadane są wyroki… Każdy też zapewne zdaje sobie sprawę, że praca twórcza to ciężki kawałek chleba i raczej nikt nie lubi patrzeć na marnotrawienie jego trudów i wysiłków, a tym bardziej oddawać komuś należnych za tę pracę pieniędzy. Pobierając z sieci plik PDF, będący marną kopią poszukiwanej przez nas książki, pozbawiamy całkowicie zarobku nie tylko autora, lecz także wydawców, bez których rynek e-czytelnictwa w dalszym ciągu byłby postrzegany, jako raczkujący osesek. Ściągając z sieci pliki z nielegalnych źródeł dorabiamy jedynie właścicieli takich stron, którzy cieszą się naszą naiwnością i bezkrytycznym podejściem do przepisów, interpretowanych w zależności od naszego widzimisię.\nJakie są korzyści korzystania z legalnych źródeł e-booków?\nKupiony z legalnego źródła e-book to gwarancja jakości i zaoszczędzenie cennego dla każdego z nas czasu. Odnalezienie w sieci e-booka, który będzie nadawał się do czytania, zajmuje nam pewien czas. Czy warto więc marnotrawić go dla kilkunastu złotych?\nJeśli nabędziemy książkę elektroniczną w legalny sposób, to zgodnie z art. 23 o prawie autorskim i prawach pokrewnych, mówiącym o dozwolonym użytku osobistym, możemy dowolnie go kopiować, a co za tym idzie również udostępnić go naszym najbliższym, czy pożyczać znajomym. Jeśli będziemy czynić to w zdroworozsądkowy sposób, czyli nasz legalny plik nie będzie rozpowszechniony w sieci, możemy być spokojni i mieć czyste sumienie. Należy jednak zwrócić uwagę, że istnieje tyleż samo przeciwników jak i zwolenników takiej interpretacji tego przepisu, w przypadku e-booków. Dodać także należy, że nigdy w Polsce nie zapadło żadne prawne rozstrzygnięcie dotyczące tego zagadnienia, które opowiedziałoby się na korzyść którejś ze stron.\nDarmowe e-booki i konkursy z nagrodami\nW Internecie możemy znaleźć całą masę stron, które udostępniają za darmo legalne e-książki. Nie będą to pewnie pozycje, które w pełni zadowolą nasze wymagania i gusta, lecz jeśli ktoś lubuje się przykładowo w klasyce literatury, zapewne znajdzie na nich wiele dla siebie.\nDla użytkowników portali społecznościowych także znajdzie się coś ciekawego. Istniejące na takich portalach funpage księgarni internetowych, trudniących się sprzedażą e-booków, organizują w ramach reklamy niezliczoną ilość konkursów, w których proponują jako nagrody e-książki. Stają się one łatwym kąskiem dla osób wykazujących się minimalnymi chęciami i posiadających choć odrobinę szczęścia, potrzebnego w losowaniu. Wspomniane księgarnie prześcigają się także w nieustannym organizowaniu promocji, podczas, których można kupić wiele interesujących pozycji za naprawdę niewielkie pieniądze. Kto wie, a może w jednym z konkursów uda się wygrać nie tylko e-booka, ale także nowiutki i wymarzony czytnik e-książek?