Po co nam Marynarka Wojenna? - Krzysztof Wojczal blog geopolityczny\nGłośna informacja o zatopieniu przez Ukraińców rosyjskiego okrętu flagowego Floty Czarnomorskiej – krążownika „Moskwa” – nie tylko stała się sporym propagandowym sukcesem obrońców, ale i paliwem dla osób sceptycznie odnoszących się do pomysłu modernizacji polskiej Marynarki Wojennej. Zwłaszcza tych, które krytykują program „Miecznik” dotyczący pozyskania dla MW okrętów typu fregata wielozadaniowa.\nZanim przejdziemy do meritum tematu, warto zapoznać się z krótkim, 8-minowym nagraniem Jarosława Wolskiego, który tłumaczy okoliczności ww. zatopienia. https://www.youtube.com/watch?v=_4z44Z97vnY\nWątek „Moskwy” jest tak naprawdę zupełnie marginalny i niemal bez znaczenia dla określenia zadań dla polskiej floty. Niemniej warto, by Ci mniej cierpliwi czytelnicy czy słuchacze – którzy często kończą zapoznawanie się z materiałem na nagłówku lub pierwszym akapicie – mieli jednak szansę zrozumieć, że nie można porównywać jednostkowego zatopienia w ściśle określonych (korzystnych dla Ukraińców) warunkach niemodernizowanego od 1979 roku okrętu z potencjałem nowoczesnych fregat, których radary i systemy mogą śledzić kilkaset (a nie kilka) nadlatujących celów na raz oraz namierzać na nie kilkadziesiąt (a nie kilka) pocisków przeciwrakietowych różnego typu.\nNatomiast dla stałych, ale również nowych czytelników, którzy cenią sobie dłuższe opracowania tradycyjnie przygotowałem „małą” analizę. J\nZadania dla Marynarki Wojennej w czasie pokoju i w trakcie działań defensywnych pod progiem wojny\nMarynarka Wojenna tym różni się np. od Wojsk Lądowych, że spektrum zadań nałożonych na nią w czasie pokoju może znacznie przekraczać ilość zadań, jakie miałaby wypełnić w czasie wojny. Innym słowy, jeszcze w czasie pokoju flota „zarabia na siebie”. Nie tylko dba o bezpieczeństwo wybrzeża i szlaków wodnych, ale i może z łatwością wywierać presję na przeciwnika podczas tzw. „wojny hybrydowej” oraz stanowić ważny element odstraszania. Warto wspomnieć, że gdy Francuzom nie spodobała się polityka prowadzona przez Turcję (vide spory z Grecją, zaangażowanie w Libii), to francuska flota demonstrowała niezadowolenie władz z Paryża operując na wschodniej części Morza Śródziemnego. Ponadto okręty floty to doskonałe narzędzia polityczne, stanowiące często polityczną walutę. Widać to doskonale zwłaszcza na przykładach US Navy czy Royal Navy. Brytyjczycy i Amerykanie nieustannie wysyłają własne okręty nawet w najbardziej odległe zakątki świata, by demonstrować zaangażowanie oraz przekonywać do siebie potencjalnych sojuszników i partnerów. Oczywiście powyższe przykłady dotyczą największych i najsilniejszych flot świata. Czy Polska rzeczywiście ma takie ambicje i możliwości, które wymagają budowy nowoczesnej Marynarki Wojennej?\nOczywiście, że tak, choć potrzeby naszego kraju są na szczęście znacznie mniejsze, jeśli chodzi o siły morskie niż w przypadku USA, Zjednoczonego Królestwa czy choćby Francji.\nMorze Bałtyckie – zlewisko polskich interesów\nŻeby określić zadania dla polskiej Marynarki Wojennej w pierwszej kolejności należy wymienić polskie interesy związane z domeną morską. I niestety trzeba wyjść od całkowitych trywializmów. Polska posiada dostęp do Morza Bałtyckiego, a jej wybrzeże liczy sobie aż 770 km długości (licząc z Zalewem Wiślanym i Z. Szczecińskim). Dzięki temu nasz kraj jest wpięty w światową sieć szlaków morskich, które stanowią najważniejszą, najtańszą i najbardziej przepustową sieć komunikacyjną na globie (drogą morską odbywa się ok. 85% całego transportu na świecie). Do tego niemal darmową. Infrastruktura (morze) co do zasady nie niszczeje (należy jednak dbać o np. sztuczne kanały itp.). Na otwartym morzu – inaczej niż drogach czy torach kolejowych – może mijać się niemal nieskończona ilość jednostek transportowych, w tym przypadku statków płynących w różne strony. Innymi słowy wolumen transportu jest ograniczany tylko przez ilość i ładowność jednostek transportowych oraz ewentualnie przepustowość punktów ograniczających ruch morski tj. kanały. Warto przypomnieć przykład, na który powoływałem się wielokrotnie. Największe pływające kontenerowce zabierają na pokład więcej niż 20 tys. kontenerów, tymczasem pociąg średnio może zabrać ze sobą ok. 50 wagonów w kontenerami. Nie potrzeba wielkiej wyobraźni by zdać sobie sprawę, że trudno byłoby załadować, przewieźć i rozładować skład ciągnący się setkami kilometrów (jeśli miałby konkurować ładownością ze statkami). A przypomnijmy, że na morzach pływają tysiące kontenerowców. Ponadto na lądzie, oprócz w środki transportu trzeba inwestować w rozbudowę infrastruktury (kolejne pasy drogowe, lub linie kolejowe). Innymi słowy, transport morski jest niezastąpiony. Oczywiście fakt, że 85% towarów na świecie jest transportowana morzem nie oznacza, że dla wszystkich transport morski jest jednakowo istotny. Choć warto pamiętać, że np. Czesi zadbali o dostęp do portów morskich, wydzierżawiając część nabrzeża w niemieckim Hamburgu. Jak ważny jest dostęp do morza dla Polski?\nPolska korzysta ze szlaków morskich wykorzystując do tego własne porty. Głównie te położone w Trójmieście (Gdynia/Gdańsk) oraz w Świnoujściu i Szczecinie. Polskie porty służą do przeładunku m.in. węgla i koksu, rud, zboża, ropy i produktów naftowych oraz innego rodzaju produktów. Dostęp do Morza Bałtyckiego oznacza również możliwość połowu ryb, a następnie ich przetwarzania – o czym nie wolno zapominać w kontekście zbliżających się problemów na rynku produktów rolno-spożywczych (vide skutki wojny na Ukrainie).\nW latach 2005-2017 wartość polskiego eksportu drogą morską potroiła się. W 2005 roku z polskich portów wypłynęły towary o wartości 5,5 mld dolarów, natomiast w 2017 roku było to już 15,8 mld dolarów (wartość całego eksportu PL to ok.220 mld $). Wartość importu via Bałtyk również w tym czasie wzrosła z 3,4 mld dol. Do 8,7 mld usd. W 2005 roku łączna pojemność netto statków wchodzących do polskich portów wyniosła blisko 52 mln ton rejestrowych. W 2019 roku było to już 106 mln. Także w roku 2020 (covidowym) bariera 100 mln ton została przekroczona. Rozwój portów przyśpiesza. Port w Gdańsku jest w trakcie rozbudowy i już planuje się kolejne modernizacje nabrzeży. Celem jest osiągnięcie rocznych przeładunków w polskich portach na poziomie 150 mln ton, a Gdańsk może wejść do dziesiątki największych portów kontenerowych w Europie (obecnie przeładowuje ok. 50 mln ton/rok i jest 15 w rankingu).\nOczywiście, że polskie porty nie obsługiwały do tej pory nawet 1/10 wartości polskiego handlu zagranicznego. Jednak to się może wkrótce zmienić, a ponadto znacznie bardziej istotne jest to, co konkretnie Polska importuje i będzie importować drogą morską (nie tylko statkami).\nBudowa niezależności energetycznej\nProblemem Polski jest fakt, że jest uzależniona od dostaw ropy i gazu zza granicy. Dotychczas zarówno gaz jak i ropę naftową importowaliśmy głównie z Rosji poprzez lądowe rurociągi. Jednak od lat Polska zmniejsza ilość importu z kierunku rosyjskiego, a zwiększa import z innych krajów. Jednocześnie w kontekście pełnoskalowej inwazji na Ukrainę, rozważane jest zupełne odcięcie się od rosyjskich dostaw. Tyle tylko, że pozyskiwanie surowców energetycznych z innych źródeł wymaga infrastruktury portowej oraz korzystania z domeny morskiej.\nPolska posiada od niedawna terminal LNG w Świnoujściu, który pozwala na roczny odbiór 5 mld m³ gazu skroplonego z tankowców. Terminal jest w trakcie rozbudowy, która pozwoli zwiększyć przepustowość nawet do 7,5 mld m³/rok. Oprócz tego planuje się w najbliższych latach dzierżawę lub zakup pływającego terminala LNG, który miałby stacjonować w okolicy Gdańska.\nPonadto budowany jest gazociąg Baltic Pipe (przepustowość 10 mld m³ gazu/rok z czego 8,5 mld jest zarezerwowana tylko na potrzeby Polski), który ma zostać ukończony do grudnia 2022 roku. Gazociąg jest kładziony na dnie Bałtyku i biegnie m.in. z Danii przez wody międzynarodowe aż po wybrzeże polskie, gdzie w okolicy m. Niechorze (niemal w połowie drogi między Świnoujściem a Kołobrzegiem) wychodzi na brzeg by wpiąć się w miejscowości Płoty (Zachodniopomorskie) w krajową sieć gazociągową. W 2021 roku Polska musiała importować łącznie ok. 16 mld m³ gazu. Co prowadzi do wniosku, że po ukończeniu obecnie trwających inwestycji będziemy zdolni pokryć nasze zapotrzebowanie, a dzięki dodatkowemu terminalowi LNG – Polska może zadbać o „górkę”.\nNie można również zapomnieć o inwestycjach PGNiG w Norwegii, gdzie Polska wykupiła prawa do poszukiwań i eksploatacji morskich złóż gazu, które następnie będą przesyłane gazociągami przez Morze Norweskie, Północne i Bałtyckie do Polski.\nW zakresie przyjmowania ropy naftowej, Polska dysponuje niestety jednym, gdańskim naftoportem, który może przyjąć rocznie ok. 40 mln ton surowca. Dla porównania w 2021 roku, Polska importowała łącznie ok. 22 mln ton ropy (z czego niecałe 64% z Rosji). Jednocześnie trwa rozbudowa Stanowiska Paliw Płynnych w porcie w Gdyni. Innymi słowy, posiadamy zdolność uniezależnienia się od Federacji Rosyjskiej w tym zakresie, jednak dostawy będą musiały odbywać się drogą morską i to przez Zatokę Gdańską. Nie można ponadto zapomnieć o tym, że Polska prowadzi wydobycie ropy na Bałtyku, gdzie są rozlokowane polskie platformy wiertnicze. Wprawdzie wolumen wydobycia jest relatywnie niski, to jednak eksploatowanie tych złóż jest rentowne i ogranicza w pewnym stopniu potrzeby importu czarnego złota. Oczywiście należy pamiętać o tym, że gdyby z jakiś przyczyn dostawy do polskiego naftoportu zostały wstrzymane, wówczas moglibyśmy pozyskiwać ropę za pośrednictwem np Niemiec. Bowiem ropę można by odebrać w ich naftoporcie, wprowadzić ją do sieci ropociągowej a następnie rewersem przez rurociąg Przyjaźć ściągnąć do Polski. Niemniej, tego rodzaju operacja zakłada zależność od zgody innych państw czy podmiotów. Jednocześnie jest to mało prawdopodobne, bowiem potrzeby Niemców są tak duże, że chcąc uniezależnić się od dostaw z Rosji, Berlin musi skorzystać potencjału polskiego naftoportu w Gdańsku… Innymi słowy, gdyby nie ten naftoport, to pozyskanie ropy z innego kierunku mogłoby być trudne.\nInnymi surowcami, który dostawy będą niebawem wymagały korzystania z infrastruktury portowej oraz dostępu do szlaków morskich są węgiel i koks. Chodzi bowiem o to, by zastąpić surowce rosyjski i ukraiński.\nJak gdyby tego było mało, Polska już teraz jest importerem netto energii elektrycznej. Nasz import wyniósł 10TWh (terawatogodzin) natomiast eksport 9TWh. Co istotne, Polska uzupełnia niedobory energii elektrycznej m.in. poprzez kabel przeciągnięty po dnie Bałtyku ze Szwecji (SwePol link). Kabel jest przeciągnięty pomiędzy miejscowościami Karlsham oraz Wierzbięcin (k. Słupska). Saldo handlowe ze Szwecją za 2020 rok wyniosło 3,8 TWh na korzyść Szwecji, innymi słowy nasz import z tego kraju przekroczył o ww. wartość nasz eksport. Ogólnie za lata 2010-2020 import netto energii ze Szwecji wyniósł aż 25 TWh, co czyni ten kierunek najważniejszym pod kątem pozyskiwania energii elektrycznej z zewnątrz.\nOczywiście Polska posiada również lądowe połączenia gazociągowe, ropociągowe oraz energetyczne. Problem w tym, że infrastruktura ta łączy nas z innymi odbiorcami gazu, ropy i energii elektrycznej. Innymi słowy, jeśli na rynku zabraknie surowców (dla wszystkich), to bez własnych bezpośrednich punktów odbioru (gazo i naftoporty, przyłącza do eksporterów energii tj. Szwecja) możemy nie otrzymać z kierunku zachodniego czy południowego niezbędnych naszej gospodarce gazu, ropy, energii elektrycznej czy nawet węgla. W tym zakresie jesteśmy uzależnieni od dostaw przez Bałtyk.\nCo więcej, należy pamiętać, że planowana elektrownia jądrowa również ma znajdować się blisko polskiego wybrzeża. Podobnie jak nasze magazyny i zakłady przetwórcze ropy naftowej, które – ze zrozumiałych względów – zostały zbudowane blisko naftoportu.\nPotencjał jaki daje Polsce dostęp do morza oraz zgromadzona (lub budowana) na wybrzeżu infrastruktura został zobrazowany przez wydarzenia ostatnich dni. Polskę odwiedził wicekanclerz Niemiec Robert Habeck, który rozpoczął negocjacje dotyczące porozumienia z Polską w sprawie dostaw ropy naftowej do Niemiec przez naftoport w Gdańsku. Niemcy ograniczyli w ostatnim czasie import rosyjskiej ropy, a ich uzależnienie od tegoż surowca spadło z 35% (przed pełnoskalową inwazją na Ukrainę) do 12% (stan obecny). Za to ostatnie 12% odpowiedzialna jest rafineria Schwedt w Brandenburgii (niedaleko granicy z Polską), która przetwarza ropę płynącą przez Polskę ropociągiem „Przyjaźń” (Drużba). Rafineria kontrolowana jest przez rosyjski Rosnieft, jednak to może się szybko zmienić.\nŻeby wykorzystać moc przerobową rafinerii należy dostarczyć do niej odpowiednią ilość alternatywnego surowca. Przeszkodą jest fakt, że brakuje innego ropociągu o odpowiedniej przepustowości, który mógłby zrekompensować dostawy prowadzone przez „Przyjaźń”. I tu właśnie Polska może wejść do gry. Bowiem nasz naftoport w Gdańsku jest połączony z ww. rurociągiem o odpowiedniej przepustowości. Innymi słowy, dzięki naftoportowi nie tylko moglibyśmy zaspokoić 100% własnych potrzeb na ropę (ok. 22 mln ton), ale i jeszcze obsłużyć Niemcy w zakresie 12% ich własnego zapotrzebowania na czarne złoto.\nMało tego, również premier Czech zamierza odwiedzić Warszawę w celu wznowienia inwestycji dotyczącej budowy gazociągu Stork II. Dzięki temu połączeniu, Czesi mogliby pozyskiwać gaz poprzez terminal LNG w Świnoujściu.\nNależy ponadto pamiętać, że niedawno została ukończona budowa interkonektora gazowego Polska-Litwa, a od 1 maja 2022 roku zostanie otwarte połączenie gazociągowe (GIPL) pomiędzy Litwą a Polską. Dzięki temu uzyskamy dostęp do gazu z terminala LNG w Kłajpedzie, ale również będziemy mieć możliwość re-eksportu gazu w kierunku Bałtów, a nawet Finlandii. Bowiem opisane wyżej połączenie jest częścią większej inwestycji, która ma spiąć Litwę, Łotwę, Estonię oraz Finlandię z europejską siecią gazociągową – bez pośrednictwa Rosji (dzięki Balticconnector czyli odcinkowi biegnącemu po dnie Zatoki Fińskiej). Oczywiście to Polska ma być zwornikiem tegoż połączenia.\nProwadzona jest również inwestycja w Korytarz Północ-Południe , która połączy naszą sieć ze Słowacją, Ukrainą, Węgrami, Austrią, Słowenią oraz Chorwacją. W tym ostatnim państwie zainstalowano pływający terminal LNG na wyspie Krk (Terminal Hrvatska).\nPowyższe inwestycje pokazują, jak istotny może być polski dostęp do Morza Bałtyckiego nie tylko dla samej Polski, ale i dla całego regionu.\nRelacje z bałtyckimi sąsiadami\nPolskie interesy nad morzem to nie tylko płaszczyzna ekonomiczno-gospodarcza. Granice polski liczą sobie ok. 3,5 tys. km, z czego granica morska to 440 km. Należy podkreślić, że Polska pośrednio sąsiaduje niejako poprzez Bałtyk z innymi państwami położonymi na wybrzeżach tego akwenu. Szwecją, ale również z Danią, Finlandią, Łotwą i Estonią – z którymi nie posiadamy granic lądowych. Innymi słowy Morze Bałtyckiej jest jednym wielkim zlewiskiem interesów dla takich państw jak: Polska, Szwecja, Dania, Finlandia, Litwa, Łotwa, Estonia, Niemcy i Federacja Rosyjska.\nCo za tym idzie, siła polskiego państwa na Bałtyku idzie w parze z relacjami, a także pozycją negocjacyjną z poszczególnymi graczami posiadającymi dostęp do przedmiotowego akwenu. Nadto, należy pamiętać, że Siły Zbrojne RP winny mieć zdolność skutecznej obrony nie tylko granic lądowych kraju, ale i właśnie tych morskich. W tym kontekście niemal cała północna (morska) flanka wymaga innej formy zabezpieczenia niż pozostała część granicy.\nJednocześnie nie należy zapominać, że pozycja Polski na Bałtyku może wkrótce korelować z pozycją państwa w całym regionie Europy Środkowej – z uwagi na opisany wyżej potencjał przesyłowy jeśli chodzi o surowce energetyczne. Polska może rozdawać na tej płaszczyźnie karty w regionie, pomimo faktu, że sama nie posiada gazu i ropy w ilościach pozwalających na eksport!\nMając wyszczególnione ekonomiczne interesy Polski nad Bałtykiem można więc pokusić się o sprecyzowanie wyzwań, jakim musi stawić państwo polskie w czasie pokoju. Należą do nich z pewnością:\nZabezpieczenie transportu morskiego (w tym dostaw surowców energetycznych),\nNitka gazociąg Baltic-Pipe\nKoncepcja rozwoju sieci morskich z uwzględnieniem farm wiatrowych na Bałtyku, które byłyby wpięte do sieci energetycznej w hubach (HUB A, B, B1 i C). Planuje się stworzenie dodatkowego połączenia ze Szwecją oraz kabel umożliwiający eksport energii na zachód.\nZabezpieczenie przybrzeżnej infrastruktury energetycznej (Terminal LNG w Świnoujściu, podłączenie Baltic Pipe do sieci gazociągowej, Naftoport w Gdańsku, rafineria w Gdańsku, magazyny gazu i ropy, infrastruktura przesyłowa, przyszła elektrownia jądrowa oraz pływający terminal LNG),\nZabezpieczenie infrastruktury portowej (zwłaszcza w Gdyni, Gdańsku, Szczecinie i Świnoujściu).\nWspółpraca z Norwegami (oraz innymi zainteresowanymi) w zabezpieczeniu norweskich złóż gazu oraz infrastruktury wydobywczo-przesyłowej znajdujących się na Morzu Norweskim oraz na Morzu Północnym.\nZnając te wyzwania, należy zadać sobie pytanie, jakich narzędzi potrzebujemy, by tym wyzwaniom sprostać? Odpowiadając na to pytanie należy stwierdzić, że bez odpowiedniego potencjału Marynarki Wojennej nie da się sprostać żadnemu z ww. wyzwań. Co zostanie uzasadnione w dalszej – bardziej militarnej – części opracowania.\nJakiego potencjału potrzebujemy?\nBy zmierzyć się z ww. zadaniami, Polsce niezbędne są narzędzia, które nadają się do zagwarantowania bezpieczeństwa na wskazanych płaszczyznach niezależnie od sytuacji oraz panujących warunków (tak politycznych, jak i np. atmosferycznych). Innymi słowy istnieją różne środki zabezpieczeń tych samych obiektów, jednak każdy z nich posiada własną specyfikację oraz ograniczenia. Parafrazując, śrubę można wkręcić nawet widelcem, ale znacznie lepiej będzie się do tego nadawał odpowiedni śrubokręt. Jego użycie oszczędzi niepotrzebnych strat (minimalne ryzyko skaleczenia się), czasu oraz energii. Jednocześnie nie każda śruba da się wkręcić widelcem, więc optymalnym byłoby nabycie wkrętarki z różnymi końcówkami.\nPo tak obrazowym przykładzie warto rozpatrzyć każdy punkt z osobna.\nKontrola transportu morskiego nie może odbywać się z terenu lądu. Mało tego, nawet jednostka lotnicza posiada bardzo ograniczone możliwości w tym zakresie. Jeśli chcemy skontrolować jakiś statek, musimy podpłynąć tam okrętem oraz wysadzić z niego ludzi, którzy wejdą na pokład kontrolowanej jednostki.\nJeśli mamy do czynienia z okrętem (jednostka wojenna), to w celu skontrolowania lub „przegonienia” obcej jednostki przydałoby się mieć… Silniejszy okręt. Trudno sobie bowiem wyobrazić, by kuter lub łódź patrolowa mogły odstraszyć z rodzimych wód terytorialnych wrogą fregatę czy okręt podwodny. Nie chodzi tu tylko o ew. różnicę wielkości okrętów ale przede wszystkim potencjałów. Jeśli nasza jednostka posiada np. pociski przeciwokrętowe, ale dysponuje jednocześnie słabą obroną, to załoga potencjalnie wrogiego okrętu, który posiada zarówno własne środki rażenia okrętów jak i rozbudowaną obronę przeciwrakietową może nie być skłonna do wykonywania poleceń.\nW tym zakresie posiadanie odpowiednich okrętów jest niezastąpione, bowiem mają one wysoką autonomiczność i mogą (w przeciwieństwie np. do samolotów, śmigłowców lub mniejszych jednostek) np. godzinami eskortować podejrzaną jednostkę aż do momentu, gdy przestanie ona stanowić zagrożenie dla np. infrastruktury własnej lub odbywającego się w pobliżu transportu morskiego.\nWyobraźmy sobie sytuację, w której podejrzany statek ulega „awarii” tuż nad miejscem, gdzie położony jest Baltic Pipe, albo przepływa obok tankowca zmierzającego do jednego z polskich portów. Nie sposób byłoby strzelać do takiej jednostki nie wiedząc dokładnie, co się dzieje i czy zagrożenie jest realne. Tymczasem brak reakcji mógłby doprowadzić do uszkodzenia gazociągu lub „przypadkowego” staranowania tankowca. W takiej sytuacji wysłanie okrętu na miejsce jest niezbędne.\nNadto, wyobraźmy sobie opisany wyżej scenariusz, który ma miejsce w trakcie napięcia politycznego, gdzie możliwe są działania dywersyjne pod progiem wojny. I zamiast statku cywilnego (a przynajmniej udającego cywilny) podstawiony zostanie zespół wrogich okrętów, które nie łamiąc prawa międzynarodowego stwarzałyby po naszej stronie ogromną niepewność. Czy tankowiec jest bezpieczny? Co się stanie, jeśli przeciwnik zatrzyma go np. w celach „inspekcji”? Będziemy od razu strzelać z brzegu? Tego rodzaju reakcja stawiałyby nas w roli agresorów, co mogłoby mieć poważne konsekwencje polityczne.\nZabezpieczenie infrastruktury morskiej (jak gazociągi, linie energetyczne, platformy wiertnicze) w trudnym momencie politycznym jest w praktyce niemożliwe bez postawienia osłony w postaci okrętów. Ewentualne rozmieszczenie systemów przeciwlotniczych i przeciwokrętowych na wybrzeżu nie rozwiązuje problemu. Pociski można wystrzelić dopiero po ewidentnym akcie wojny, inaczej to my będziemy stroną agresywną i tą, która rozpoczęła wojnę (a więc ponosi również ryzyko polityczne). Innymi słowy, przeciwnik może spokojnie do celu podpłynąć lub podlecieć (np. myśliwcem). Demonstrując swoją przewagę i możliwość „odcięcia” kraju od dostaw energii czy surowców energetycznych w dowolnej, wybranej przez siebie chwili. Tymczasem obrońca musi czuwać 24h/dobę by nie przegapić ataku… Taka taktyka już sama w sobie podnosi ryzyko wystąpienia błędu ludzkiego z uwagi na np. przemęczenie i nieustanną gotowość.\nOczywiście można wysłać myśliwce lub mniejsze okręty patrolowe na „przechwycenie” przeciwnika, gorzej jednak jak ten będzie dysponował znacznie większym potencjałem. Grupa okrętów dysponująca obroną przeciwlotniczą i przeciwrakietową wspierana przez wrogie lotnictwo, mogłaby z powodzeniem podpływać i szachować polską stronę – odstraszając lub ignorując słabszy potencjał wysłany naprzeciw. Nadto istotna jest autonomia systemów. 24-godzinny patrol lotniczy ukierunkowany na Bałtyk pochłaniałby ogromne zasoby polskiego lotnictwa, które być może musiałoby w tym samym czasie kontrolować ruch powietrzny i przestrzeń powietrzną na wschodzie kraju. Tymczasem mniejsze okręty nie posiadają odpowiedniej autonomii by np. przez kilka dni utrzymywać się na morzu w pobliżu wrogiego zgrupowania okrętów. Zwłaszcza w trudnych warunkach pogodowych.\nOczywiście w momencie ewentualnego ataku wrogiej floty, można by było odpowiedzieć pociskami wystrzelonymi z lądu (o ile potrafilibyśmy namierzyć wrogie jednostki). Jednak należy zadać pytanie, czy np. Rosjanie nie byliby gotowi poświęcić jakiejś przestarzałej i rdzewiejącej jednostki (jako cel-wabik) po to, by jednym uderzeniem powietrzno-morskim pozbawić Polskę możliwości odbierania gazu (terminale LNG, gazociągi), ropy (naftoport oraz magazyny) oraz energii elektrycznej?\nSamo umożliwienie przeciwnikowi nieskrępowanego poruszania się po Bałtyku, stwarza po polskiej stronie ryzyko. A niewątpliwie strata jednego czy drugiego okrętu – zwłaszcza w oczach decydentów z Kremla – jest warta odcięcia potencjalnego wroga od strategicznych dostaw surowców, bez których państwo będzie miało problem funkcjonować.\nPodobnie wygląda kwestia bezpieczeństwa infrastruktury przybrzeżnej. Porty LNG, naftoport, rafinerie, magazyny itp. są narażone na atak rakietowy. Tak z lądu, jak również powietrza oraz morza. Przy czym należy pamiętać, że atak rakietowy wystrzelony z odległości kilkuset kilometrów z jednego tylko kierunku (np. z Obwodu Kaliningradzkiego) jest łatwiejszy do powstrzymania niż taki, który został przeprowadzony z odległości np. 50 km od celu przez okręty lub wrogie myśliwce atakujące z dodatkowego północnego kierunku. Czas na reakcję byłby znacznie krótszy. Obrona celu znacznie trudniejsza. Zwłaszcza, że jeśli przeciwnik mógłby przeprowadzić atak tak od strony lądu (wschód) jak i morza (północ) jednocześnie. Wówczas należałoby zadbać o odpowiednią osłonę radarową bronionych obiektów – co wiąże się z większymi kosztami (radary dookólne do Patriotów jeszcze nie zostały wyprodukowane a i tak nie będzie ich wiele). Problem radarów i tzw. martwej strefy radarowej zostanie poruszony dalej, jednak już teraz należy zasygnalizować, że dobry radar rozmieszczony na poruszającym się okręcie może dostrzec zagrożenie znacznie szybciej. Tymczasem rozstawiony na lądzie radar posiada znacznie większą martwą strefę (węższy kąt obserwacji), a jednocześnie stanowiska lepszych i większych radarów są nieruchome. Jeśli chcielibyśmy radar przemieścić, wówczas należy go złożyć (a więc będzie w trakcie transportu nieaktywny – w przeciwieństwie do radarów okrętowych, które mogą działać non-stop, niezależnie od tego, czy okręt się porusza czy też stoi w miejscu).\nDlatego niezwykle istotnym jest, by nie dopuścić przeciwnika do zajęcia pozycji wyjściowych do ataku. Bowiem od tego momentu nasza obrona siedziałaby jak na bombie. Nie wiadomo jak długo.\nDysponując odpowiednio silną flotą można zwyczajnie odstraszyć wrogie ugrupowanie lub zniechęcić go w ogóle do pływania po Bałtyku. Jednocześnie postawienie okrętów z silną obroną przeciwrakietową i przeciwlotniczą pomiędzy własnym wybrzeżem a jednostkami przeciwnika, skutecznie blokowałoby możliwość wyprowadzenia zaskakującego ataku na infrastrukturę. Zamiast tego, wrogie okręty miałyby w perspektywie stoczenie ryzykownej bitwy morskiej na niekorzystnych warunkach. Bowiem gdyby własne okręty były na tyle duże, że posiadałyby odpowiednie radary i systemy wymiany danych, wówczas mogłyby być wspierane przez rozmieszczone na brzegu pociski przeciwokrętowe z Morskiej Jednostki Rakietowej. I to okręty na morzu wskazywałaby cele dla wystrzelonych z lądu pocisków. Co pozwalałoby prowadzić MJR ogień poza linią horyzontu (ok. 50 km) i wykorzystać pełny zasięg rakiet (ok. 200 km). Innymi słowy, okręt rozmieszczony w odległości ok. 40-50 km od własnego brzegu stwarzałby dodatkowy bufor bezpieczeństwa o takiej szerokości. Jednocześnie mógłby korzystać ze wsparcia lądowych pocisków przeciwokrętowych oraz przeciwlotniczych/rakietowych (jak Patriot) wydłużając ich zasięg rażenia wynikający z ograniczeń własnych radarów lądowych. Nadto wielowarstwowy i silny płaszcz przeciwlotniczy okrętu mógłby odstraszyć wrogie lotnictwo, a jednocześnie umożliwić własnym samolotom wspieranie sił morskich. Innymi słowy okręty o odpowiednim potencjale (świetne radary dalekiego zasięgu, systemy walki radioelektronicznej, silne systemy defensywne i ofensywne) mogą stanowić jeden z kluczowych elementów całego systemu obrony wybrzeża (obejmującego lądowe systemy rakietowe oraz lotnictwo), który powinien multiplikować potencjał pozostałych składników systemu.\nInteresy poza Bałtykiem.\nO ile w przypadku zabezpieczania obiektów na lub nad Bałtykiem, lotnictwo czy systemy lądowe rzeczywiście mogą okazać się pomocne, o tyle w przypadku ekspedycji morskich okręty własne są zwyczajnie nie do zastąpienia. Tymczasem należy pamiętać jak ważne są nie tylko wspólne operacje wojskowe, ale i ćwiczenia z sojusznikami. Niektórzy mają wielkie obawy o to, że US Navy lub okręty innych państw NATO nie wpłyną na Bałtyk z uwagi na strach przed rzekomą płytkością tegoż akwenu. Otóż można by tę obawę w bardzo prosty sposób rozwiać. Wystarczyłoby pokazać sojusznikom jak mają pływać po Bałtyku przy pomocy operowania własnymi okrętami, prezentując nabyte doświadczenie. Ponadto wysyłanie własnych okrętów do operacji poza Bałtykiem (narzędzie polityczne/zgrywanie się flot) ma tę zaletę, że pomaga ćwiczyć procedury i budować relacje oraz zaufanie pomiędzy załogami. Pozwala także zgrywać systemy wymiany danych. W ten sposób w razie zagrożenia na Bałtyku, załogi polskich okrętów mogłyby „wprowadzać” sojuszników na akwen oraz pomagać im w operacjach na nim (o ile nie zostałoby to wcześniej przećwiczone, a przecież NATO ćwiczy operacje morskie na Bałtyku).\nJednocześnie posiadanie i używanie własnych okrętów jako narzędzia politycznego ułatwia później uzyskanie wsparcia sojuszniczych flot w miejscach, w których nasza Marynarka Wojenna wolałaby nie operować (niski priorytet). Np. na Morzu Norweskim.\nNajważniejszą jednak polityczną kwestią, jeśli chodzi o posiadanie silnej Marynarki Wojennej, jest fakt, że niemożliwym jest zbudowanie bałtyckiej strefy bezpieczeństwa np. ze Szwecją bez silnej floty własnej. Ponieważ jeśli nie będziemy mieli nic do zaoferowania Szwedom, a oni będą musieli nas „kryć” na Bałtyku – to tego rodzaju układ jest nie do zaakceptowania dla władz ze Sztokholmu. Za ogromne nieporozumienie i niekonsekwencję należy uznać jednoczesne podnoszenie potrzeby zbliżenia relacji na linii Sztokholm-Warszawa przy jednoczesnym postulacie rezygnacji z silnej Marynarki Wojennej, która dysponuje jednostkami zdolnymi operować z sojusznikami w różnych miejscach Morza Bałtyckiego. Do czego wymagana jest autonomiczność jednostek (możliwość długich rejsów bez zawijania do portu, a także potencjał do operowania na morzu w trudnych warunkach pogodowych).\nReasumując. Polska potrzebuje potencjału do kontrolowania lub odstraszania wszelkich jednostek morskich oraz lotniczych, tak by te unikały wpływania/wlatywania w rejon Morza Bałtyckiego, z którego mogłyby w jakikolwiek sposób zagrażać interesom państwa polskiego.\nNarzędzie powinno cechować się przede wszystkim wysoką autonomią. Co oznacza, że musimy mieć możliwość długiego operowania w wybranym miejscu zagrożenia nawet przy niekorzystnych warunkach atmosferycznych. Bowiem chcemy zbudować system bezpieczeństwa na każdą okazję, a nie tylko na dobrą pogodę.\nNarzędzie to powinno być również odporne na zagrożenia, a więc posiadać systemy obronne dzięki którym mogłoby przetrwać wrogi atak oraz skutecznie razić przeciwnika. Jednostki, które mogłyby być łatwo zniszczone nie spełniają tegoż kryterium. Przeciwnik nie czułby przed nimi respektu, a więc nie istniałby potencjał odstraszania. Wręcz przeciwnie, to nasze (pozbawione dostatecznej obrony) jednostki musiałyby unikać styczności z potencjalnym wrogiem.\nNarzędzie powinno być zdolne do realizowania następujących zadań:\nPatrol i dozorowanie szlaków morskich, obserwacja co gdzie i kiedy pływa (radar), możliwość kontrolowania jednostek pływających.\nKontrola przestrzeni powietrznej nad Bałtykiem, obserwacja co, gdzie i kiedy lata (radar) – odstraszanie ew. wrogich statków powietrznych od wlatywania w polską przestrzeń powietrzną, uwzględniając loty na niskich pułapach.\nKontrola i odstraszanie w sferze podwodnej (sonar, śmigłowiec do ZOP).\nDemonstrowanie obecności na Bałtyku oraz gotowości do obrony szlaków handlowych, infrastruktury przesyłowej (Baltic Pipe, SwePol Link) a także strategicznych obiektów przybrzeżnych (terminale LNG, ropy, rafinerie, porty).\nOperacje i ćwiczenia z sojusznikami oraz partnerami.\nZabezpieczenie wybrzeża, polskich wód terytorialnych oraz morskich stref ekonomicznych, a także odstraszanie nieoczekiwanych, skrytych podejść w ich pobliże przez wrogie:\nokręty podwodne, a także:\nWalka radioelektroniczna (WRE), zagłuszanie wrogich sygnałów radiowych i satelitarnych, przeszkadzanie operowania wrogim samolotom i okrętom w pobliżu polskich morskich stref ekonomicznych, polskich wód terytorialnych oraz polskiego wybrzeża, co ma niezwykle wysoki potencjał odstraszania!\nZabezpieczenie dostaw morskich newralgicznych surowców (tj. ropa, gaz, węgiel czy energia elektryczna).\nZ powyższego wynika więc, że by chronić własnych interesów nad Bałtykiem, a także by dbać o bezpieczeństwo morskiej granicy oraz rozmieszczonej nad wybrzeżem infrastruktury Polska potrzebuje następujących instrumentów:\nsystemu świadomości sytuacyjnej, a więc przede wszystkim:\nradarów, które potrafią wykryć i namierzyć cel, a także w razie potrzeby nakierować na niego uzbrojenie (tak na cele morskie jak i powietrzne),\nsonarów, które potrafią wykryć i namierzyć cele podwodne, a w razie potrzeby nakierować na nie uzbrojenie (torpedy),\ndodatkowym wsparciem mogą okazać się drony zwiadowcze, które wprawdzie nie dysponują radarami i nie posiadają ww. zdolności, ale jednak są tanim środkiem, który może zostać łatwo i szybko wysłany w konkretne miejsce (przy dobrej pogodzie), choćby tylko po to by sprawdzić, czy potrzebne będzie wysłanie okrętu,\nsystemu odstraszania, a więc efektorów zdolnych zniszczyć cele:\nnawodne, mniejsze (przy pomocy np. działka, co jest tanim środkiem) oraz większe (przy pomocy pocisków przeciwokrętowych),\npowietrzne, tak pociski rakietowe, bezzałogowe statki powietrzne, jak i samoloty załogowe,\npodwodne, w tym okręty podwodne, bezzałogowce ale i również miny morskie,\nsystemu walki radio-elektronicznej, zdolnego neutralizować poszczególne cele bez fizycznego ich atakowania, a także zdolnego do obrony własnej przestrzeni komunikacyjnej przed wrogą ingerencją.\nJuż z powyższego można wyciągnąć wniosek, że instrumenty wymienione wyżej będą również służyły w czasie działań ofensywnych w trakcie wojny hybrydowej, a także będą niezbędne w trakcie działań wojennych. Tym samym warto zauważyć, że systemy do walki powietrzno-morskiej pełnią również funkcje kontrolne i odstraszania w trakcie pokoju, a więc „zarabiają na siebie” przez niemal cały okres użytkowania (w przeciwieństwie np. do czołgu czy haubicoarmaty).\nZadania dla MW w czasie wojny lub wojny „hybrydowej” (zad. ofensywne)\nW przypadku nakreślania zadań wojennych dla państwa polskiego dotyczących domeny morskiej należy pamiętać, że w obrębie tych zadań znajdą się wszystkie te, które wymieniliśmy w kontekście czasu pokoju i działań stricte defensywnych. Tak więc potencjał Sił Zbrojnych RP musi zabezpieczać potrzeby obronne, a oprócz tego winien pozwalać na prowadzenie działań o charakterze ofensywnym. Zwłaszcza, że w myśl zasady: „najlepszą obroną jest atak” przeciwnik na którym wywierana jest presja, posiada mniejsze pole manewru, jeśli chodzi o zadanie ciosu w bronionej przez nas przestrzeni.\nGdyby SZ RP pozyskały odpowiednie ofensywne zdolności, które uniemożliwiłyby przeciwnikowi wyjście z własnych portów na otwarte wody Bałtyku wówczas wszelkie rozważania o metodach obrony polskiego wybrzeża mogłyby zejść na drugi plan. Dzięki temu np. transport newralgicznych surowców energetycznych mógłby odbywać się z grubsza bez przeszkód, a jednocześnie północna granica kraju byłaby bezpieczna. Co za tym idzie, zamiast przeznaczać liczne siły lądowe do obrony wybrzeża (na wypadek ew. desantu) można by je wykorzystać na froncie. Gdzie wzięłyby udział w bitwie lądowej, która w naszych warunkach geograficznych decydowała najczęściej o wyniku wojny. Innymi słowy, zabezpieczenie wybrzeża innymi, dedykowanymi do tego zadania narzędziami (tj. np. okręty) mogłoby realnie wzmocnić Wojsko Polskie walczące na lądzie. Bowiem zamiast delegować np. całą brygadę zmechanizowaną do obrony wybrzeża (przed desantem), można by jej użyć do tego, do czego została stworzona. Dozór wybrzeża – tak na wszelki wypadek – można by wówczas powierzyć siłom WOT.\nZadania dla polskiej floty na czas „W”\nPonadto, gdyby rodzima Marynarka Wojenna posiadała potencjał pozwalający prowadzić operacje ofensywne, wówczas korzyści dla Wojsk Lądowych mogłyby być jeszcze większe. Wyobraźmy bowiem sobie, że polska flota ma zdolność:\ndo osiągnięcia przewagi na Bałtyku, swobodnego na nim operowania oraz odstraszania wrogich jednostek, a także do:\ndemonstrowania (jeszcze przed wojną) możliwości zamknięcia wyjść z wrogich portów (np. z Bałtyjska w Obwodzie Kaliningradzkim) poprzez ustawienie morskiej obrony A2AD w pobliżu takich portów, dzięki czemu własne jednostki minowe mogłyby następnie postawić zaporę minową (bez osłony nie da się tego zrobić),\nwysyłania bezzałogowych statków powietrznych z pokładów okrętów, które mogłyby prowadzić misje rozpoznawcze oraz bojowe (namierzanie celów), wspierając siły lądowe (zwłaszcza uderzenia artyleryjsko-rakietowe),\nuderzenia rakietowego na cele lądowe (np. w OK) od strony Morza Bałtyckiego, tak z morza jak i powietrzna, co mogłoby zwiększyć potencjał artyleryjsko-rakietowego ataku saturacyjnego prowadzonego również z lądu,\nwspółpracy z lotnictwem, które osłaniane przez wielowarstwową obronę powietrzną okrętów miałoby przewagę nad lotnictwem przeciwnika, a tym samym Polska (dzięki współdziałaniu z F-35) uzyskałaby potencjał do dominacji powietrznej nad Morzem Bałtyckim, co dawałoby również swobodę operacyjną i taktyczną w zakresie planowania uderzeń powietrznych na wrogie terytorium z dodatkowego kierunku,\nprzerzutu drogą morską sił specjalnych lub dronów morskich w wybrane miejsce, w tym na tyły przeciwnika.\nPrzy tego rodzaju potencjalne Marynarki Wojennej ewentualny wróg zamiast planować uderzenie powietrzno-morskie na polskie obiekty infrastruktury morskiej i przybrzeżnej (a także lądowej położonej blisko wybrzeża) lub choćby desant morski, musiałby skupić się na obronie swoich zasobów morskich, a także własnej infrastruktury. To z kolei wymuszałoby na przeciwniku inwestowanie w systemy defensywne, kosztem potencjału ofensywnego.\nWyobraźmy sobie sytuację, w której Federacja Rosyjska zamierzałaby przeprowadzić operację ofensywną z terytorium Obwodu Kaliningradzkiego. Świadomość, że w przypadku wyprowadzenia rosyjskich sił z OK na terytorium Litwy i Polski mogłoby spotkać się z kontrakcją w postaci uderzenia na podstawę operacyjną sił atakujących z pewnością komplikowałaby sytuację rosyjskim planistom. Bowiem lotniska, magazyny paliw i amunicji oraz inne newralgiczne ośrodki mogłyby być atakowane z każdego niemal kierunku. To oznacza, że rosyjska sieć radarów oraz efektorów przeciw-rakietowych w łatwy sposób mogłaby zostać ominięta lub przeciążona (a nawet zniszczona). Innymi słowy, zamiast np. angażować siły lądowe do ew. zagrażania Obwodowi Kaliningradzkiemu np. z terytorium Litwy, znacznie łatwiej i taniej byłoby zagrozić uderzeniem rakietowo-artyleryjsko-bombowym z trzech kierunków (Litwa, Polska, Bałtyk). Wysłanie pocisku, który zniszczy np. magazyny byłoby żadnym kosztem i stratą w porównaniu do ewentualnych ciężkich walk jakie musiałaby podjąć np. atakująca na Obwód Kaliningradzki brygada zmechanizowana czy choćby batalion. Tymczasem efekt (zagrożenie OK i osadzenie Rosjan na pozycjach defensywnych jeszcze przed wojną) mógłby być tożsamy.\nZwłaszcza, że siły znajdujące się w Obwodzie Kaliningradzkim znalazłyby się w sytuacji oblężonej twierdzy już pierwszego dnia wojny. Co zmuszałoby Rosjan do oszczędzania oraz pilnowania zapasów amunicji, paliwa, części zamiennych i wszelkiego innego rodzaju środków niezbędnych do utrzymania sił własnych w gotowości bojowej. Dopiero uzyskanie „korytarza” z Białorusi do Kaliningradu, którym można by wysyłać zaopatrzenie dałoby stronie rosyjskiej pełną swobodę działania z terytorium OK.\nOczywiście można podnieść argument, że do ew. niszczenia zaplecza logistycznego w Obwodzie Kaliningradzkim można użyć sił lądowych i powietrznych atakujących z terytorium Polski. Jednak jeszcze raz należy podkreślić, jak wielkie znaczenie dla ataku rakietowo-bombowego ma możliwość uderzenia z dodatkowego kierunku. Bowiem systemy przeciwrakietowe posiadają ograniczone pasmo widzenia. Upraszczając rozstawia się je tak, by obserwowały jeden najbardziej zagrożony kierunek. Oczywiście można rozstawić kilka radarów, ale to podnosi koszty obrony, której będzie brakowało gdzie indziej. Posiadając możliwość ataku od strony Bałtyku, nie tylko zmuszamy przeciwnika do rozdysponowania dodatkowymi cennymi systemami uzbrojenia, ale i dzięki temu sami oszczędzamy własne zasoby. Mając bowiem bezpieczne wybrzeże możemy zaangażować mniej środków do obrony własnej, a przeznaczyć np. dodatkowe baterie systemu NAREW do ochrony wojsk lądowych na froncie. To są argumenty, które są widocznie dopiero po zrozumieniu, że Marynarka Wojenna jest elementem Sił Zbrojnych RP jako całego systemu obronności, a odpowiedni potencjał floty multiplikuje ogólny potencjał obronny tak na morzu, ale w powietrzu oraz na lądzie.\nDlatego mając na uwadze powyższe, wymienione wcześniej w punktach zdolności ofensywne Marynarki Wojennej są tymi, które Siły Zbrojne RP winny posiadać.\nPotencjał Marynarki Wojennej w czasie wojny\nW dyskusji w przestrzeni publicznej panuje bardzo mało rozsądny mit, wg którego nie opłaca się inwestować w nowoczesne okręty ponieważ zostaną one zniszczone w pierwszych godzinach (a nawet sekundach) wojny. Być może jeszcze w portach. Równie dobrze można by stwierdzić, że nie opłaca się inwestować w siły lądowe, bowiem żołnierze i sprzęt zostaną wyeliminowani w pierwszej godzinie wojny stacjonując w koszarach. Jest to oczywiście kompletna bzdura.\nPrzykład ukraiński pokazuje, że zagrożenie wybuchem wojny – przy współczesnych środkach rozpoznania – jest widoczne długo przed agresją. Zresztą nawet w 1939 roku – gdy Port Wojenny Gdynia znajdował się praktycznie na granicy II RP – Polacy zdążyli wycofać do Wielkiej Brytanii jeszcze przed wybuchem wojny trzy niszczyciele, które były szykowane na wojnę ze słabym na morzu ZSRR, ale nie było sensu ich tracić przeciw potężnej Kriegsmarine. Natomiast wszystkie pięć polskich okrętów podwodnych wyszło z portu również jeszcze przed inwazją i realizowały zadania minowania i działań przeciw wrogiej flocie. Następnie w obliczu złych wieści z lądowego frontu, wszystkie okręty otrzymały rozkaz wycofania się (Szwecja, Wielka Brytania). III Rzesza mimo próby uzyskania efektu zaskoczenia w dniu 1 września 39’, przytłaczającej przewagi na morzu i w powietrzu nie zatopiła żadnego polskiego niszczyciela ani okrętu podwodnego. Mało tego, również inne jednostki floty (jak kontrtorpedowiec ORP Wicher i stawiacz min ORP Gryf) były przygotowane do obrony i prowadziły zażartą walkę aż przez pierwsze trzy dni wojny – w bardzo niekorzystnych dla siebie warunkach.\nWspółcześnie, zaskoczenie floty przeciwnika byłoby jeszcze mniej prawdopodobne. Jednocześnie należy pamiętać, że Flota Bałtycka nie należy do bogatych w nowoczesny sprzęt czy wieloletnie doświadczenie z działań wojennych – jak to ma miejsce w przypadku US Navy czy choćby Royal Navy. To jest przeciwnik, o którego neutralizacje lub pokonanie możemy się pokusić. Natomiast przy wsparciu nawet tylko kilku okrętów NATO, Rosjanie zwyczajnie nie mieliby żadnych szans. Jest to dodatkowy argument do tego, by dość tanim kosztem przy użyciu nawet ograniczonej liczby nowoczesnych okrętów sprawić, by droga w utrzymaniu i liczniejsza Flota Bałtycka nie mogła wypełniać swoich zadań w trakcie ew. wojny. Innymi słowy, by cały jej potencjał pozostał niewykorzystany i zalegał w porcie, narażając się na łatwe zniszczenie.\nNie da się osiągnąć takiego efektu bez użycia własnych okrętów (które posiadają wyrzutnie rakiet przeciwokrętowych oraz uzbrojenie przeciw okrętom podwodnym). Wroga flota wyjdzie z portu jeszcze przed wojną, a ryzyko utraty jednego czy dwóch przestarzałych okrętów byłaby ceną, którą Rosjanie mogliby zapłacić w zamian za odcięcie całego państwa polskiego od dostępu do surowców energetycznych. Natomiast gdyby dowódcy Floty Bałtyckiej mieli świadomość, że na pełnym morzu spotkają się z polskim zespołem nowoczesnych okrętów wspieranych przez lotnictwo i Morską Jednostkę Rakietową, wówczas nie tylko zniszczenie celów (tj. gazoport) byłoby trudne, ale i koszty realizacji takiego zadania mogłyby być druzgoczące. Bowiem należałoby kalkulować bitwę powietrzno-morską oraz ewentualny pościg. Przy tego rodzaju perspektywie, rosyjska flota może nie być skora do opuszczania Zatoki Gdańskiej, a może i nawet portu w Bałtyjsku.\nWarto w tym miejscu określić potencjał Marynarki Wojennej, który pozwalałby nie tylko skutecznie bronić polskiego wybrzeża, ale i szachować Federację Rosyjską (odstraszanie na czas pokoju i przeciwdziałanie w czasie wojny). W konsekwencji, flota powinna dysponować:\nsensorami (radary/sonary) o jak największym zasięgu i mocy zdolnymi wykrywać i namierzać od kilkudziesięciu do kilkuset celów powietrznych i morskich naraz, a także nakierowywać na te cele własne pociski, a przede wszystkim również pociski wystrzelone z innych nośników (tj. samoloty/lądowe wyrzutnie),\nsystemem komunikacji i wymiany danych, wpiętym w centralny system obsługujący również lotnictwo, artylerię czy lądową obronę przeciwlotniczą,\nwielowarstwową obroną przeciwlotniczą i przeciwrakietową, zdolną do obrony strefowej (a nie tylko siebie) przed napadem powietrznym (lotniczo-rakietowym) – gwarantującą odporność na ataki na samą flotę, a także zabezpieczenie strefowe całego kierunku bałtyckiego,\narsenałem systemów zwalczania okrętów nawodnych różnej wielkości oraz typu, zwłaszcza wyrzutniami pocisków przeciwokrętowych,\nsystemami wykrywania i zwalczania okrętów podwodnych,\npotencjałem minowania, w celu założenia blokady morskiej na wrogim porcie,\nbezzałogowymi statkami powietrznymi oraz bezzałogowymi dronami podwodnymi,\nzdolnością do morskiego transportu sił specjalnych.\nWszystko to miałoby dawać potencjał do stworzenia współdziałającego systemu odpornościowego państwa w zakresie prowadzenia bitwy powietrzno-morskiej, a nawet powietrzno-morsko-lądowej. Co w konsekwencji dawałoby możliwość uzyskania przewagi powietrzno-morskiej na Bałtyku oraz wykorzystania tegoż akwenu jako własnego, flankującego przeciwnika kierunku. Dodatkowo, zabezpieczenie polskiej granicy morskiej ściągałoby z wojsk lądowych obowiązek utrzymywania na wybrzeżu sił, z których znacznie więcej pożytku byłoby na wschodnim froncie lądowym.\nBy móc wypełniać powierzone Marynarce Wojennej zadania (defensywne, ofensywne, w czasie pokoju oraz wojny) oraz zapewnić jej odpowiedni do ich wykonania potencjał, należy zadbać o dostarczenie SZ RP odpowiednich narzędzi. Wskazane wyżej potencjały można uzyskać przy pomocy różnego rodzaju systemów uzbrojenia i nośników. Innymi słowy, można opracować różne konfiguracje wyposażenia, które pozwolą wypełniać dane zadanie lepiej lub gorzej przy wykorzystaniu mniejszych lub większych nakładów finansowych. By jednak stworzyć możliwie optymalny i skrojony na polskie potrzeby model Marynarki Wojennej, zwyczajnie trzeba wiedzieć, które narzędzie posiada jakie właściwości i co przy jego pomocy można osiągnąć. Innymi słowy, nie da się bez szczegółowej wiedzy techniczno-wojskowej dobrać dla MW odpowiednich narzędzi. Parafrazując, osoba która nie zna się na mechanice samochodowej, nie ma szans określić odpowiednich parametrów pojazdu odpowiednich dla np. udziału w rajdzie. Osoba taka nie dobierze wobec tego odpowiednich części, nie złoży pojazdu ani nie zadba o właściwe ustawienia. Mało tego, nawet wykwalifikowany do tego specjalista nie może polegać tylko na wiedzy własnej. Musi również współpracować w tym zakresie z praktykiem – czyli kierowcą. Oprócz tego, wybory konstruktora/mechanika są ograniczone w kontekście możliwości finansowych, które są narzucone przez sponsora teamu lub jego przedstawiciela (np. dyrektora finansowego). Innymi słowy, zbudowanie samochodu rajdowego to efekt pracy wielu ludzi, którzy specjalizują się czasem na zupełnie innych dziedzinach.\nDlatego tak istotnym jest, by o kształcie SZ RP decydowali ludzie, którzy posiadają w tym zakresie kompetencje. Z kolei jeśli chodzi o SZ RP i Marynarkę Wojenną, ludzie ci zadecydowali, że w celu osiągnięcia optymalnego balansu w relacji koszt/efekt w odniesieniu do powierzonych Marynarce Wojennej zadań w ramach całego systemu bezpieczeństwa SZ RP (a nie tylko sam koszt/efekt) niezbędnym będzie m.in. nabycie co najmniej trzech fregat wielozadaniowych, a także trzech okrętów podwodnych.\nDlaczego wybór padł na taki a nie inny model MW? Postaram się to wyjaśnić poniżej.\nW poprzednich częściach opracowania opisane zostały przykłady zadań, które nie mogłyby zostać skutecznie wykonane z lądu lub powietrza. Wobec czego do realizacji tych zadań niezbędnym jest posiadanie okrętów. W tym miejscu należy zadać sobie pytanie, jakie powinny być to jednostki? Duże, wielozadaniowe, ale bardziej kosztowne i mniej liczne? Czy mniejsze, jednostkowo tańsze, jednak operujące w większej ilości?\nTu można się na chwilę zatrzymać, by zadać kolejne pytania. Czy na morzu bardziej istotna jest przewaga liczebna od tej jakościowej oraz czy inwestycja w wiele mniejszych jednostek próbujących osiągnąć podobny potencjał co jedna większa jest rzeczywiście tańsza? W obu przypadkach odpowiedź brzmi – NIE.\nPrzede wszystkim należy pamiętać, że jeśli mamy do dyspozycji mniejszy kadłub o mniejszej wyporności, wówczas jesteśmy ograniczeni, jeśli chodzi o wielkość montowanych na nim systemów. I tak, na małych okrętach o wyporności do ok. 1-2 tys. ton nie montuje się wielkich masztów radarowych oraz potężnej mocy urządzeń do walki radioelektronicznej (które notabene wymagają odpowiedniego zasilania, a więc odpowiednio dużych jednostek mocy). Innymi słowy, trzy, cztery czy pięć małych okrętów nie ma szans uzyskać podobnego potencjału w tym zakresie co jeden większy.\nPonadto, dysponując małą platformą nie można zamieścić na niej wielu systemów na raz. W efekcie okręty o małej wyporności są dedykowane do określonych zadań. Z reguły są to zadania polegające na patrolu, zwalczaniu okrętów podwodnych albo okrętów nawodnych. Małe jednostki słabo nadają się natomiast do zadań wykrywania i zwalczania lotnictwa i pocisków rakietowych, ponieważ do tego niezbędny jest spory i kosztowny radar, a także miejsce na liczne wyrzutnie często kosztownych pocisków przeciwlotniczych i przeciwrakietowych.\nW efekcie, mniejsze okręty są zwyczajnie bardziej podatne na uderzenie rakietowe wyprowadzone bądź to morza bądź z powietrza, a już zupełnie nie posiadają potencjału obrony obszarowej (czyli nie tylko ochrona własna ale i jednostek obok czy całego obszaru). Tym samym ich obrona przeciwlotnicza nie stanowi istotnego wzmocnienia potencjału całego zespołu okrętów, a już zupełnie nie nadaje się np. do obszarowej ochrony przed uderzeniem na pobliską infrastrukturę. Jednocześnie małe okręty są łatwiejsze, a czasem po prostu łatwe do zatopienia. Zwłaszcza dla wrogiego lotnictwa, które może podejść bardzo blisko celu (bez obawy zestrzelenia systemami o krótkim zasięgu), namierzyć go, a następnie odpalić pociski przeciw-okrętowe. Stąd małe okręty powinny unikać operowania w środowisku, w którym wróg posiada panowanie w powietrzu. Co istotne, małe okręty nie posiadają potencjału by wesprzeć własne lotnictwo do uzyskania takiej dominacji.\nPrzy ograniczonych systemach obrony przeciwrakietowej i powietrznej, mniejsze okręty można w zasadzie porównać do „jednorazówek”. Niemal każdy ostrzał grozi zatopieniem. Koncepcja użycia małych i tanich okrętów rakietowych (tj. ORP Piorun, ORP Grom i ORP Orkan) polegała na tym, by tanim kosztem podpłynąć do wrogiej floty większych okrętów oraz wystrzelić sporą ilość pocisków przeciw-okrętowych. Celem było zatopienie cenniejszych i większych jednostek, a kosztem z jakim się liczono, to utrata małych okrętów pozbawionych obrony.\nProblem polega na tym, że tego rodzaju taktyka powstała w czasach, gdy systemy obrony okrętu były jeszcze mocno niedoskonałe (jak na krążowniku „Moskwa”). Radary potrafiły śledzić zaledwie kilka zbliżających się celów na raz, a wyrzutnie pocisków przeciw-rakietowych mogły namierzać i razić zaledwie jeden cel na raz. Innymi słowy, okręt który dysponował nawet kilkoma systemami obrony, mógł zostać porażony w ataku kilku-kilkunastu pocisków. Czasy się jednak zmieniły. Dziś nowoczesne radary potrafią wykryć i śledzić jednocześnie nawet 1000 celów na raz, a systemy przeciw-rakietowe namierzać i razić do 60-80 celów na raz. O ile dawniej limitem była technologia namierzania i nakierowywania na cel, o tyle teraz limit wyznaczany jest przez ilość pocisków jakie zabiera ze sobą okręt. I tu matematyka jest prosta. Im większy okręt, tym większa ładowność. Im większa ładowność, tym więcej pocisków i systemów obronnych. Wszystko dzięki rewolucji w wielu dziedzinach technologii. Parafrazując, marynarka wojenna z technologii analogowej wkroczyła w cyfrową.\nPolski Miecznik będzie miał 32 wyrzutnie pocisków obrony przeciwlotniczej i przeciwrakietowej. W każdej z nich można zmieścić po 4 pociski CAMM lub CAMM-ER. To oznacza, że nawet jeśli nie załadujemy wszystkich wyrzutni tymi pociskami, to i tak fregata będzie posiadała 80-100 pocisków przeznaczonych do rażenia celów powietrznych (samolotów lub rakiet). Oprócz tego Mieczniki będą posiadały trzy armaty automatyczne zdolne razić cele powietrzne (w tym rakiety) z najbliższej odległości, które w obronie będą stanowiły niejako ostatnią deskę ratunku. Jednocześnie sama platforma będzie na tyle spora (zapas jeśli chodzi o wyporność), że ma posiadać potencjał modernizacyjny. Innymi słowy, możliwe będzie doposażenie jednostki np. w laserowe lub mikrofalowe systemy obronne, które w chwili obecnej są testowane jeśli chodzi o przeciwdziałanie pociskom rakietowym oraz dronom.\nTymczasem małe okręty rakietowe dysponujące wyrzutniami przeciw-okrętowymi posiadają zazwyczaj od 4-8 wyrzutni (więcej albo się nie zmieści, albo nie opłaca się zamieszczać tak drogiego uzbrojenia w tak dużej ilości na tak małym i słabym, łatwym do zatopienia okręcie). Innymi słowy nawet 10 małych okrętów rakietowych może okazać się niewystarczającym potencjałem by przełamać obronę jednej nowoczesnej fregaty. A te nigdy nie pływają same, tylko w zespołach. Jednak jeśli się uprzemy i wyślemy 45 takich małych okrętów (warto pamiętać o horrendalnych kosztach budowy tak licznego, jednorazowego zespołu!) w celu zatopienia 3 fregat, to trzeba mieć na uwadze, że ta liczna flota może zostać cała zatopiona jeszcze przed walką. Na przykład przez wrogie lotnictwo lub przez wrogie, większe okręty, które szybciej namierzą cele (lepsze radary operujące z wyższych masztów, vide horyzont radarowy)…\nTak więc w celu wsparcia ataku takiego ogromnego zespołu, należałoby zabezpieczyć mu obronę przeciwlotniczą, przeciwrakietową, a także przeciw okrętom podwodnym. Takiego rodzaju eksperymentu mógłby nie przetrwać niejeden spory budżet marynarki wojennej. Dlatego US Navy, Royal Navy czy choćby Japońskie Morskie Siły Samoobrony stawiają na uniwersalność i jakość, a nie na ilość. Zwłaszcza, że w ich przypadku niezwykle istotna jest również autonomia okrętów.\nJednak również w przypadku Polski, warto mieć okręty, które będą w stanie wyjść w morze podczas złych warunków pogodowych oraz pozostać tam np. kilka dni. To wymaga nie tylko większego i bardziej wytrzymałego kadłuba. Autonomia zależy również od odpowiednich warunków zakwaterowania dla załogi, ale również pojemności magazynów. Tak na np. wyżywienie jak i amunicję oraz paliwo. Większy okręt ma potencjał do dłuższego udziału w walce i nawet po wykonaniu kilku ataków może zachować zdolność bojową pozwalającą na dalsze operowanie. Tymczasem jednostki mniejsze, po wykonaniu jednego ataku muszą natychmiast wracać w bezpieczne miejsce (najczęściej do portu) by przeładować uzbrojenie i odzyskać zdolność bojową. Warto nadmienić, że w tym czasie (odwrotu) są zazwyczaj zupełnie bezbronne i podatne na zatopienie.\nPotencjał i uniwersalność\nurządzenia radarowe, radary 3D z zasięgiem np. ok. 400 km, a także sonary [Miecznik],\nurządzenia do walki radio-elektronicznej (zagłuszanie wrogich okrętów i statków powietrznych, w tym dronów – WRE) [Miecznik],\nsystem zarządzania walką [Miecznik],\npionowe wyrzutnie uniwersalnych pocisków przeciwlotniczych i przeciwrakietowych średniego (MRAD) i krótkiego zasięgu (SHORAD) w ilości 32 sztuk, [ Miecznik będzie wyposażony w pociski CAMM-ER o zasięgu do 45 km (SHORAD)],\nwyrzutnie pocisków przeciwlotniczych bardzo krótkiego zasięgu (VSHORAD) w ilości 2-4, o zasięgu do 12-20 km [Miecznik zamiast droższych pocisków RAM ma mieć bardziej tańsze i bardziej wszechstronne CAMM o zasięgu do 25km],\ndziało pokładowe 76 mm lub 127 mm, zdolne razić cele powietrzne, morskie i lądowe [Miecznik będzie miał jedną armatę kal. 76 mm],\nmało kalibrowe armaty przeciwrakietowe (CIWS) [Miecznik będzie posiadał dwie armaty kaliber 35 mm z amunicją programowalną, które zastąpią CIWS a jednocześnie będą wielofunkcyjne]\nopcjonalnie broń laserowa oraz mikrofalowa (przeciw-dronowa),\nśmigłowiec do zwalczania okrętów podwodnych (ZOP) – lądowisko + hangar [Miecznik],\ndwie lub cztery poczwórne wyrzutnie pocisków przeciw-okrętowych (x8 lub x16) [Miecznik],\nwyrzutnie torped przeciw-okrętowych [Miecznik – dwie podwójne wyrzutnie ZOP (x4)]\ndodatkowe kajuty do przewożenia oddziałów sił specjalnych [Miecznik],\npokład dla dronów podwodnych [b.d.]\nPasywne systemy obrony, różnego rodzaju wabiki, dipole i inne systemy mylenia torped oraz pocisków przeciwokrętowych.\nŻeby mieć pewność choćby trafienia (nie pisząc o zatopieniu) takiego okrętu jak Miecznik, to ewentualne uderzenie saturacyjne przeciwnika musiałoby:\nprzeciążyć system aktywnej obrony przeciwrakietowej, a więc liczyć sobie ponad ok. 100 pocisków na jeden okręt, tak by nie wystarczyło mu własnych pocisków obronnych oraz tak, by przedrzeć się jeszcze przez obronę w postaci artylerii lufowej,\nbyć odporne na zagłuszenia generowane przez system walki radiowo-elektronicznnej, a więc wrogie namierzanie radarowe oraz następnie naprowadzanie pocisków musiałoby być technologicznie zdolne do przełamania WRE okrętu, by w ogóle go dostrzec, namierzyć i naprowadzić na niego pocisk,\nbyć dostatecznie precyzyjne i zaawansowane technologicznie, by odróżnić cel właściwy od stawianych różnego rodzaju wabików czy wystrzeliwanych dipoli oraz trafić w to co trzeba.\nWarto podkreślić, że Federacja Rosyjska miałaby problem z realizacją wszystkich trzech wyżej opisanych wyzwań. Bowiem wystrzelenie setek pocisków na raz wymaga wielu platform (wyrzutni, samolotów, okrętów) skoncentrowanych w jednym miejscu. Ponadto by dokonać ataku saturacyjnego (pociski mają trafić w cel w jednym czasie), potrzeba centralnego systemu pola walki, który pozwoli różnym platformom odpalić uzbrojenie w odpowiednim momencie (Rosjanie tego nie posiadają).\nNadto, Federacja Rosyjska musiałaby mieć zdolność radarowego wykrycia i namierzania celu w czasie rzeczywistym oraz nakierowywania na ten cel pocisków (przekazywanie danych z radaru do wyrzutni-pocisku). Potencjał rosyjski w tym zakresie jest mocno wątpliwy. Rosjanie nie posiadają sieci satelitów radarowych (które i tak się średnio nadają do bezpośredniego naprowadzania pocisków), ich flota samolotów rozpoznania radarowego to latające muzeum w trakcie modernizacji elektroniki, a radary wyrzutni lądowych lub morskich posiadają ograniczenia w postaci horyzontu radarowego (ograniczającego widoczność do circa 50 km) oraz martwych stref. Jednocześnie rosyjska technologia radarowa jest bardzo podatna na nowoczesne środki zagłuszania, co dotyczy tak samo samolotów, jak również okrętów czy radarów lądowych. W efekcie mity o tym, że Rosjanie byliby gotowi zatopić tak wyposażony okręt w 15 sekund lub nawet minut należy zakwalifikować do kompletnych bredni. Rosjanie chcieliby byśmy myśleli, że posiadają taki potencjał, ale ich technologia i zdolności są wysoce niewystarczające na każdym możliwym poziomie. Od wykrywania, przez namierzanie po naprowadzanie pocisków na cel, a także w zakresie możliwości wyprowadzenia tak dużego ataku saturacyjnego. Tak w zakresie jego zorganizowania (brak systemów zarządzania i przekazywania danych) jak i skumulowania platform gotowych do odpalenia wystarczającej ilości pocisków do przełamania obrony całego zespołu okrętów (np. 3 fregaty).\nPotencjał samych fregat, kwestie techniczne związane z obronnością tego rodzaju okrętów oraz tematy dotyczące możliwości Rosjan opisałem w innym tekście pt.: „POLSKA ARMIA 2030 – CZ.II Analiza”.\nNajlepiej skrojone do zadań\nReasumując, jeśli Polska ma zamiar skutecznie bronić swoich interesów na Bałtyku, posiadać potencjał do obrony wybrzeża, a także zdominowania wroga na tym akwenie, niezbędnym będzie posiadanie odpowiednio silnej Marynarki Wojennej. Marynarki Wojennej, która będzie dysponowała okrętami o potencjale działania w pobliżu, ale i dalej od polskiego wybrzeża. Takimi, które pozwolą wyprzeć wrogie okręty oraz statki powietrzne z Morza Bałtyckiego oraz pomóc uzyskać dominację powietrzną własnemu lotnictwu.\nOkręty klasy fregata są najmniejszymi jednostkami, które pozwalają postawić wielowarstwową obronę powietrzną, a rozmieszczone w odległości ok. 40-50 km od własnego brzegu pozwalają stworzyć głębię. Tak by przeciwnik nie mógł skrycie podejść na taką odległość pod polskie wybrzeże by zagrozić atakiem na infrastrukturę krytyczną z bliskiej odległości. Fregaty mają potencjał multiplikowania potencjału własnych lądowych wyrzutni pocisków przeciw-okrętowych (dzięki przedłużeniu widzenia radarowego, co pozwala MJR atakować poza horyzontem radarowym). Jednocześnie mogą wypierać przeciwnika na tyle daleko, by lotnictwo własne oraz samoloty rozpoznania (AWACS, gdybyśmy takie nabyli) operowały bliżej Morza Bałtyckiego lub w powietrzu nad nim. Co z kolei potęguje odstraszanie jednostek nawodnych przeciwnika.\nNiezwykle istotnym jest również odstraszanie wrogich okrętów podwodnych, które mogłyby podejść skrycie pod polskie wybrzeże i dokonać bądź to minowania ważnych szlaków, bądź ataków na okręty lub też dokonać uderzenia rakietowego na cele na brzegu lub nawet głęboko na lądzie.\nJednocześnie rozmieszczony na pełnym morzu zespół fregat przejmuje rolę głównego celu dla wrogiej floty i lotnictwa. Te zamiast uderzać w nieruchomą, łatwą do trafienia a także bardzo kosztowną i ważną dla funkcjonowania całego państwa infrastrukturę, muszą skupić się na próbie wyeliminowania polskich okrętów, które nie tylko nie są bezbronne, ale i stanowią zagrożenie. Należy się bowiem zastanowić, czy lepiej jest ryzykować okrętem wartym 3 mld złotych, który stanowi bardzo trudny, ruchomy cel dla Rosjan, czy też chcemy ryzykować znacznie bardziej wartościowymi obiektami (jak np. gazo/nafto porty), których zniszczenie będzie miało znacznie poważniejsze konsekwencje dla państwa, społeczeństwa oraz także obronności kraju.\nWielkim i szkodliwym mitem jest, jakoby fregaty stanowiły łatwy cel, który można zniszczyć tanim kosztem (pocisk lub nawet dron). Jest wręcz odwrotnie, fregaty są często najtrudniejszymi do trafienia i zatopienia okrętami w wielu flotach – ponieważ posiadają liczne systemy obrony własnej oraz często strefowej. Tak więc służą też do eskorty i ochrony większych jednostek.\nW warunkach Morza Bałtyckiego, Mieczniki mogą stanowić również doskonałe narzędzie ofensywne, które będzie wywierać presję na Obwód Kaliningradzki od strony morza. Dzięki wysokiej autonomii oraz dobremu uzbrojeniu, fregaty mogą stanowić jeden z elementów blokady morskiej rosyjskich portów (wspierane przez lotnictwo, okręty podwodne a także Morską Jednostkę Rakietową z lądu). Jest to zupełnie możliwe, ponieważ tak samo jak polskie radary rozstawione na brzegu, tak samo rosyjskie są ograniczone horyzontem radarowym. Tym samym Rosjanom trudno byłoby kontrolować to, co się dzieje w odległości ok. 50 km od linii brzegowej. Chyba, że wysłali okręty na pełne morze lub samolot. To jednak wiązałoby się z ryzykiem utraty jednostek w walce z przeciwnikiem znacznie lepiej uzbrojonym oraz posiadającym technologiczną przewagę.\nGraf. ukazuje (kolor czerwony) zasięg radaru lądowego w Kaliningradzie w zakresie wykrywania jednostek pływających (poziom morza). Jak widać, nie jest to imponujący „bąbel”.\nJednocześnie okrętów o większej autonomii nie da się zastąpić tańszymi środkami. W czasie złej pogody ani drony, ani mniejsze okręty ani czasem nawet samoloty nie mogą podejmować misji (samolot może np. osiągnąć odpowiednio wysoki pułap, ale wówczas jest widziany przez wrogi radar i stanowi łatwy cel). Zawieszenie aerostatów z radarami także nie załatwia sprawy, bowiem stanowią one również łatwodostrzegalny i bezbronny cel. Przeważnie pierwsze uderzenie napastnika zaczyna się od oślepiania i ogłuszania obrońcy. Innymi słowy, pierwsze pociski rakietowe i bomby spadają często na stacje radarowe, nasłuchowe etc. Tak więc w 1 minucie wojny polskie wybrzeże zostałoby bez oczu.\nNadto bezzałogowe statki powietrzne są z jednej strony użyteczne (by przyjrzeć się ewentualnemu celowi z bliska – w czasie pokoju), ale z drugiej nie posiadają radarów (to są ciężkie urządzenia). Tak więc dron widzi tylko to, co jest w zasięgu jego sensorów optycznych a jednocześnie nie posiada zdolności naprowadzania pocisków. Przekazuje tylko sam obraz.\nSamoloty rozpoznania radarowego – AWACS-y (nawet te bezzałogowe, gdyby takie w przyszłości miały się pojawić), żeby lepiej widzieć, muszą latać wysoko. Bowiem polega sens wynoszenia radarów w górę, by zniwelować czynnik kulistości ziemi i widzieć dalej, poniżej horyzontu radarowego stacji naziemnych. Im wyżej samolot z radarem się wznosi tym dalej widzi, ale z drugiej strony sam jest widoczny z większej odległości. Tak więc by nie obawiać się zestrzelenia takiej maszyny, należy maksymalnie daleko wypchnąć wrogie systemy przeciwlotnicze (tak myśliwce, jak i okręty – jeśli chodzi o Bałtyk). W tym kontekście należy mieć więc okręt z dobrą OPL wysunięty maksymalnie daleko od brzegu. Chyba, że chcemy inwestować w 150 myśliwców, które musiałyby non-stop patrolować na zmianę polskie niebo nad wybrzeżem lub Bałtykiem. Ta ostatnia opcja jest jedną z najdroższych – tak w stworzeniu jak i utrzymaniu (paliwo, serwis, uzbrojenie).\nPo co okręty podwodne?\nZakup okrętów podwodnych (Program Orka) również posiada solidne podstawy, jeśli chodzi o pozyskanie odpowiednich zdolności dla Marynarki Wojennej a więc i Polski. Państwa postrzeganego jako cały system odpornościowy. Najważniejszą zdolnością jaką posiadają okręty podwodne, a jakiej nie mogą pełnić innego rodzaju jednostki, to możliwość skrytego podejścia pod przeciwnika lub w pobliże jego strefy obronnej. Okręt podwodny może w taki sposób przeprowadzić rozpoznanie (sonarem lub nawet optycznie – poprzez peryskop), zaatakować wrogą jednostkę nawodną, zaminować dany wycinek akwenu morskiego (np. wyjście z wrogiego portu), przeprowadzić tajną operację podrzucając nurków, siły specjalne lub drona podwodnego w określony rejon lub też wystrzelić pociski rakietowe na cele lądowe. W ostatnim czasie pojawiła się technologia, dzięki której tego rodzaju pociski rakietowe można wystrzelić z wyrzutni torped. Co w efekcie sprawia, że budowa okrętu podwodnego o takiej zdolności nie odbiega w zasadzie kosztowo od budowy konwencjonalnego okrętu myśliwskiego. Innymi słowy, być może w Programie Orka Polska nie będzie już musiała stawać przed dylematem: tańszy ale bez zdolności uderzenia na ląd, czy droższy z taką możliwością. Będzie można wybrać taniej i z większym potencjałem.\nOkręty podwodne to jednostki, które posiadają spory potencjał odstraszania wrogiej floty. Ta nie może bezkarnie – bez osłony jednostek przeznaczonych do walki z OP – operować na pełnym morzu. Tak więc jeśli nasza flota posiada okręty podwodne, to przeciwnik musi ponieść koszty wystawienia lub utrzymywania zdolności do zwalczania tych okrętów. Jednocześnie okręty podwodne – dzięki możliwości skrytego podejścia oraz swobodzie operacyjnej – mogą stanowić źródło generowania niepewności po stronie przeciwnika. Ten nigdy bowiem nie może być pewny tego, gdzie akurat znajdują się nasze jednostki. W celu ich wykrycia, należy przeprowadzić szeroko zakrojone działania poszukiwawcze z wykorzystaniem licznych jednostek (powietrznych i morskich). Oczywiście na dużych akwenach tj. oceany, jest to jak szukanie igły w stogu siana. Na Bałtyku szanse na wykrycie OP są większe, jednakże uwarunkowania Morza Bałtyckiego jeśli chodzi o nieregularność dna pozwalają uciec przed wzrokiem nieprzyjaciela, przynajmniej jeśli chodzi o pewne rejony.\nLegendy głoszą, że wyżłobienia i bruzdy na dnie Morza Bałtyckiego powstały wskutek szurania kilem po dnie przez potężne amerykańskie okręty 😉\nJak pokazuje mapa geologiczna poniżej, Morze Bałtyckie posiada swoje głębie, które doskonale nadają się do operowania okrętami podwodnymi. Z perspektywy Polski, należy współdziałać z Duńczykami i Szwedami w zakresie kontrolowania Głębi Bornholmskiej (zadania defensywne), natomiast można wykorzystać Głębię Gdańską by podejść i spróbować zaminować podejścia do portu w Bałtyjsku lub też kontrolować szlaki morskie do portu w Kaliningradzie.\nW dyskusji o programach zbrojeniowych dotyczących rozwoju Marynarki Wojennej często pojawia się argument o tym, że flota nie powinna być priorytetem dla Sił Zbrojnych RP. I wiecie co? Rzeczywiście nie jest. Skoro nie jest i nie powinna, wobec tego teoretycznie MON nie powinien przeznaczać na Marynarkę Wojenną dużej części budżetu. I wiecie co? Nie przeznacza. Marynarka Wojenna przez 30 lat pozostawała w zasadzie niemal bez finansowania. Starczało na utrzymywanie starych kryp, a większość „nowych” okrętów trafiających do służby III RP były starymi, używanymi i oddawanymi za darmo lub półdarmo okrętami. Przykładem jest pięć starych okrętów podwodnych typu Kobben przekazanych przez Norwegię dla Marynarki Wojennej w latach 2002-2004 (jeden z nich z przeznaczeniem na częsci). Wszystkie zabytkowe jednostki zostały już wycofane ze służby (2021). Nasze dwie jedyne fregaty Oliver Hazzard Perry (skr. OHP) otrzymaliśmy od Amerykanów w 2000 i 2002 roku. Z dwóch posiadanych Korwet, jedna wywodzi się jeszcze z PRL-u (ORP Kaszub), a jedna jest de facto okrętem patrolowym (Ślązak). ORP Ślązak to przykład jednej z nielicznych inwestycji w MW przez III RP. Wszystkie trzy okręty rakietowe typu Orkan były wodowane w latach 1992-1995, a ich budowę kontraktowano lub planowano jeszcze w PRL-u. Ostatni pozostały przy „życiu” okręt podwodny typu Kilo (ORP Orzeł) służy w MW od 1986 roku. Nasze trałowce (17 szt.) oraz okręty transportowe (5 szt.) to również dzieci PRL-u wodowane w większości w trakcie transformacji ustrojowej między 1988-1991 rokiem. Okręty rozpoznania radioelektronicznego (2szt) to zabytki z 1975-1976r. Podobnie jak okręty hydrograficzne oraz szkolne.\nTak więc III Rzeczpospolita Polska wydała na świat de facto jedynie w 4 okręty: jeden patrolowiec Ślązak (oddany do służby po długich przygodach w stoczni w 2019 roku) oraz trzy niszczyciele min typu Kormoran (zbudowane w latach 2017-2020). Przez niemal 30 lat na kupno nowych okrętów Polska przeznaczyła ok. 2,5 mld złotych (1,1 mld na Ślązaka i ok. 1,4 mld na trzy Kormorany). Porównując to do ostatniego „normalnego” roku budżetowego, w samym tylko jednym 2019 roku budżet MON wyniósł blisko 45 mld złotych. Na samą modernizację SZ RP przeznaczono z tegoż budżetu 12,5 mld zł. To są dane z jednego roku. Gdyby zakontraktować wszystkie ww. okręty właśnie w roku 2019, to koszt inwestycji stanowiłby 20% środków przeznaczonych na modernizację całych Sił Zbrojnych RP oraz 5% całego budżetu MON. Jeśli rozłożymy to jednak na 28-30 lat…\nDość napisać, że przez te wszystkie lata Marynarka Wojenna otrzymywała rocznie po kilkaset milionów złotych na utrzymanie. W przykładowym 2019 roku, na utrzymanie Marynarki Wojennej przeznaczyliśmy całe 670 milionów złotych. To jest mniej niż 1,5% całego budżetu MON. Sytuacja wyglądała podobnie, a nawet jeszcze gorzej w latach poprzednich.\nDlatego jeśli ktoś twierdzi, że marynarka wojenna to najbardziej kosztowny rodzaj sił zbrojnych, to po prostu nie ma pojęcia o czym mówi. Tak, jest tak w przypadku hegemona morskiego jakim są Stany Zjednoczone. Jednak Polska nie potrzebuje lotniskowców, krążowników, atomowych okrętów podwodnych, niszczycieli, lotnictwa morskiego czy Piechoty Morskiej (jak US Marines).\nPaństwo Polskie potrzebuje ochrony 440 km granicy morskiej, wybrzeża, a także potencjału do zamknięcia we własnych portach Floty Bałtyckiej. Wystarczy nam kilka fregat, konwencjonalnych okrętów podwodnych i mniejszych jednostek minowania, a także wsparcie lotnicze Sił Powietrznych oraz rakietowych Morskiej Jednostki Rakietowej.\nPonieważ MJR już posiadamy, samoloty F-35 zostały zamówione, a niszczyciele min pływają, pozostała nam inwestycja w wielozadaniowe okręty (jak fregaty) oraz okręty podwodne. Przyjrzyjmy się kosztom. Program Miecznik (3 fregaty) został wyceniony na 10 mld złotych. Dodajmy do tego z 20% (inflacja, nieoczekiwane koszty), a zamkniemy się w 12 mld zł. Program Miecznik ma być realizowany do 2034 roku. Pierwszy okręt powinien zostać zwodowany już 2025 roku. Tak więc w uproszczeniu można założyć, że do tego czasu program będzie nas kosztować ok. 1 mld rocznie. Jeśli założylibyśmy, że od 2019 roku poziom środków MON przeznaczonych na modernizację by się nie zwiększył (a planowany jest duży wzrost), to budowa fregaty kosztowałaby nas 8% tych środków i nieco ponad 2% całego budżetu MON. Jednak rzeczywiste wprowadzenie pierwszego miecznika do służby zaplanowano dopiero na rok 2028, tak więc koszty zostaną rozłożone jeszcze bardziej. Wszystkie trzy okręty mają zasilić MW do 2034 roku. To 12 lat przy łącznym wydatku 12 mld. zł…\nJeśli ktoś nadal twierdzi, że nie należy przeznaczać tak śladowej ilości środków na potencjał jaki daje zespół trzech okrętów mogący bronić całej północnej granicy Polski to z powinien porównać te koszty np. z kosztami nabycia jednej baterii Narew, które szacuje się na 1,5-2 mld zł za 6 wyrzutni (+ radary, wozy dowodzenia etc). Nowoczesna fregata posiada większy potencjał przeciwlotniczy niż taka jedna bateria, wyższą mobilność, lepsze radary, a do tego stanowi platformę dla szeregu innego systemów (pociski przeciw-okrętowe, armaty, sonary, sys. WRE, lądowisko dla śmigłowca ZOP etc.). Licząc dalej, dwa dywizjony Morskiej Jednostki Rakietowej (łącznie 12 wyrzutni) kosztowały kolejne 1,6 mld zł. W efekcie koszty utworzenia samej baterii Narew + dywizjonu MJR są już porównywalne z kosztami jednej fregaty Miecznik. Przy osobnym zakupie wszystkich umieszczonych na fregacie systemów, taka inwestycja byłaby o wiele droższa. Czy to oznacza, że zamiast MJR należało kupić fregaty? Oczywiście, że nie. Oba systemy posiadają swoje siły i słabości. Wyrzutnie lądowe mają ograniczony potencjał uderzeniowy, jednak mogą pozostawać ukryte do momentu wystrzelenia pocisków (po czym od razu po oddaniu salwy muszą zmienić pozycję i przeładować wyrzutnie). Tak więc stanowią doskonałe, dodatkowe wsparcie obrony wybrzeża, jednak nie mogą służyć do zadań, które trzeba wykonać na morzu. Jednocześnie wymagają obrony przeciwlotniczej, zwłaszcza, że ich radary „świecą” się dokładnie tak samo jak radary systemów przeciwlotniczych. Innymi słowy, jeśli radary MJR pracują, wówczas przeciwnik może łatwo namierzyć ich lokalizację oraz zniszczyć w czasie misji SEAD (Suppression of Enemy Air Defence) pociskami przeciw-radarowymi lub ostrzałem bombowo-rakietowym. Co jest tym łatwiejsze, że wyrzutnie rakiet przeciwokrętowych mogą działać tylko, gdy stoją w miejscu. Przez co ich „złapanie” jest ułatwione. Tymczasem okręt jest zazwyczaj ruchomym celem, którego trafienie wymaga doskonałej techniki wykrywania, namierzania w czasie rzeczywistym celu oraz jednoczesnego naprowadzania pocisku. Tymczasem w tych technologiach np. Rosjanie posiadają wiele ograniczeń i słabości.\nOdrębnym programem jest ten dotyczący zakupu nowych okrętów podwodnych w ilości trzech sztuk. Również ta inwestycja ma być zrealizowana dopiero do 2034 roku. Czyli również za 12 lat. Zakładając naprawdę dużą górkę, oba programy (Miecznik + Orka) będą nas kosztować średnio 2 mld zł rocznie przez 12 lat. To 4% budżetu MON tylko z 2019 roku (kiedy to przeznaczyliśmy na armię 2% PKB), a należy pamiętać, że od 2023 roku Polska może przeznaczać na siły zbrojne nawet 3% PKB. Wydatki na Marynarkę Wojenną – uwzględniając wyżej opisane inwestycje – będą kroplą w budżetowym morzu MON.\nStrach pomyśleć jakim potencjałem dysponowałaby Marynarka Wojenna, gdybyśmy przeznaczali na nią choć 10% budżetu MON przez ostatnie oraz przyszłe lata. Tymczasem proporcja 1/10 środków na ten cel nie wydaje się wcale wygórowana, a już z pewnością nikt nie mógłby przy takim poziomie finansowania zarzucić fetyszyzacji marynarki wojennej.\nMarynarka Wojenna – podsumowanie\nRozwój Marynarki Wojennej należy traktować nie tylko jako inwestycję w obronę granicy morskiej, wybrzeża, szlaków morskich oraz infrastruktury. Co należy ciągle podkreślać, nowe i groźne morskie systemy bojowe zwyczajnie zwiększają potencjał Sił Zbrojnych jako taki. Tak w zakresie odstraszania i walki pod progiem wojny, ale i w zakresie wykonywania misji ofensywnych. Gdyby pojawiły się po temu dobre warunki i odpowiednia okazja (a nigdy nic nie wiadomo), dobrze byłoby mieć czym zablokować kaliningradzki port, zaminować wyjście Zatoki Fińskiej, lub zdobyć przewagę na Bałtyku. Tak w powietrzu jak i w wodzie.


CO NOWEGO W HGTV? - Aktualności - Biuro Reklamy TVN Media\nDomy dla najtrudniejszych klientów w mieście? Rywalizacja o najlepszy projekt nieruchomości? A może pary poszukujące pierwszego wspólnego domu? Majowe nowości HGTV to nie lada gratka dla fanów wnętrz i architektury, sprawdźcie sami!\n„Dom dla wybrednych”, od 5 maja, godz. 23:00\nLauren Risley to niezwykła agentka nieruchomości. Przez ostatnie lata wyrobiła sobie markę w rejonie St.Louis, poszukując domów dla najtrudniejszych klientów w mieście. Wszyscy znamy ten typ... para, która szuka nieruchomości od miesięcy i nie może nic znaleźć. Wiecznie niezdecydowani,\nz wygórowanymi oczekiwaniami i nierealistycznymi terminami. I tu pojawia się Lauren, która jako agent nieruchomości pomaga klientom przełamywać bariery na drodze do znalezienia idealnego domu marzeń. Jednak Lauren jest nie tylko agentką, ale również inwestorem i jako ekspert w tym temacie dopasowuje zakupione domy do potrzeb swoich klientów.\n„Wygrać na remoncie”, od 15 maja, godz. 22:00\nProwadzący Ken i Anita Corsini znani widzom z programu „Zarobić na remoncie - Atlanta” dają szansę na wygranie 100 000 $ i rozpoczęcie własnej franczyzy! Corsini zapraszają do Atlanty trzy utalentowane zespoły i dają im nieruchomości do zaprojektowania. Drużyny mają tylko sześć tygodni i budżet w wysokości 30 000 $. Liczy się nie tylko najlepszy projekt, ale i wartość końcowa nieruchomości. Tym którym uda się połączyć te dwie rzeczy odbiorą nagrodę w sam raz na rozpoczęcie własnej kariery!\n„Nieruchomości dla miłości”, od 15 maja, godz. 23:00\nW każdym odcinku dwie pary będące w związkach na odległość decydują się by zmniejszyć dystans, który ich dzieli i zamieszkać razem. Emocje sięgają zenitu, a napięcie rośnie, ponieważ każda osoba wspierana przez rodzinę i przyjaciół opowiada się za swoim rodzinnym miastem. Stawka jest wysoka, w imię miłości trzeba dokonać ostatecznego poświęcenia i porzucić swoje dotychczasowe życie. Pary przejdą ostateczny test polegający na znalezieniu pierwszego wspólnego domu i zdecydowaniu, kto przeprowadzi się z miłości.


Sklepy IdoSell Shop zdominowały ranking Opineo 2018 - ecommerce dopasowany do Ciebie\n20 maja 2019RaportE-biznesSprzedaż\nRanking Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018 powstał w oparciu o uproszczony model ankietowania konsumentów. Klienci wystawiając ocenę wybranemu sklepowi oceniali szybkość realizacji zamówienia, poziom obsługi klienta, jakość zapakowania przesyłki oraz deklarowali, czy poleciliby ten sklep internetowy swoim znajomym. Za każdy z tych atrybutów sklep otrzymywał do 5 punktów a średnia z ich sumy decydowała o zakwalifikowaniu sklepu do rankingu. Twórcy podkreślają, że ze względu na prostotę i obraną przez nich metodologię, ranking doskonale odzwierciedla faktyczne nastroje konsumentów względem danego sklepu lub marki, dzięki czemu daje miarodajny obraz pozycji poszczególnych sklepów w branży e-commerce.\nJesteśmy dumni z naszych klientów i gratulujemy wszystkim tym, którzy zostali wyróżnieni w tegorocznym rankingu. Wysoka pozycja sklepów IdoSell nie jest dla nas zaskoczeniem, miło nam jednak słyszeć, że nasi klienci są doceniani również przez konsumentów.\nDostarczanie klientom jakościowej obsługi jest kluczowym elementem sukcesu w branży e-commerce, dlatego w dążeniu do realizacji tego celu staramy się wspierać sprzedawców wielotorowo - nie tylko poprzez stały rozwój naszej platformy, ale również poprzez narzędzia, które mają wspierać sprzedaż naszych klientów.\nProgram wyróżnień SuperFair.Shop\nRanking Opineo.pl został skonstruowany w oparciu o zbliżone założenia, które IdoSell Shop od 1,5 roku promuje wśród sprzedawców w ramach programu SuperFair.Shop. Aby otrzymać wyróżnienie, sprzedawcy muszą realizować wszystkie 11 założeń, które naszym zdaniem świadczą o tym, że sklep idealnie realizuje proces sprzedaży. Wszystkie warunki osiągnięcia wyróżnienia SuperFair.Shop dotyczą bezpośredniej realacji sprzedawca - klient i mają przełożenie na finalne zadowolenie klientów z zakupów w e-sklepie.\nWarunki, które sklep musi spełniać aby otrzymać wyróżnienie stanowią jednocześnie jasną wskazówkę dla sklepów, nad jakimi elementami powinny pracować, aby dostarczać możliwie najlepszą obsługę. W celach programu SuperFair.Shop znalazły się warunki takie jak np:\nZapewnienie klientom bezpiecznego połączenia po protokole HTTPS (SSL) w całym sklepie\nPełną listę można znaleźć pod adresem: SuperFair.Shop™\nAktualizacje template sklepów i stały rozwój platformy\nKomunikacja z klientem odbywa się już na poziomie wczesnego kontaktu ze sklepem. Pierwszego wrażenie nie da się zrobić dwa razy, dlatego zarówno wizualna część sklepu jak i nienaganny UX, składają się na jeden z najważniejszych elementów sukcesu e-sklepu.\nNa bazie wieloletnich doświadczeń, IdoSell stale usprawnia i modyfikuje projekty template oraz projektuje doskonalsze procesy UX, które nasi klienci mogą implementować w swoich sklepach i wykorzystywać do zwiększenia sprzedaży. Poprzez ciągły rozwój tych elementów, zapewniamy naszym klientom usługę, która jest stale dopasowana do standardów i zapewnia przewagę nad konkurencją.\nWięcej o tym, jak grafika sklepu sprzedaje dowiesz się z prezentacji Pawła Fornalskiego, która została zaprezentowana na Targach eHandlu - link.\nAplikacje pomocnicze, które ułatwiają i automatyzują pracę sklepu.\nSama strona sklepu to jedynie interfejs łączący klienta i sprzedawcę. Sklep to dziesiątki procesów które wymagają obsłużenia - od obsługi stanów magazynowych i dostaw, przez szybkie płatności, usługi kurierskie i dostawy aż po marketing i jego automatyzację. IdoSell Shop stale opracowuje nowe rozwiązania wspomagające sprzedaż i usprawniające funkcjonowanie sklepu. Nasze aplikacje pomocnicze zapewniają nienaganną płynność obsługi wszystkich procesów, które składają się na sprzedaż internetową.\nAplikacje pomocnicze dostępne są dla każdego klienta, niezależnie od planu abonamentowego czy wolumenu sprzedaży. Właśnie ta dostępność i skalowalność sprawia, że każdy sprzedawca już od pierwszego dnia funkcjonowania sklepu, może konkurować z największymi sklepami, ponieważ nie musi martwić się o zorganizowanie pełnego zaplecza obsługi sklepu - wszystko co potrzebne, dostępne jest w jednym panelu.\nWMS, IAI Scanner i fulfillment - wybieraj przyszłościowo odpowiednie rozwiązania do logistyki i magazynu, tak żebyś zawsze był krok przed konkurencją w zakresie automatyzacji i obsługi odpowiedniego wolumenu zamówień.\nIdoSell Shop to nie tylko kompletny i komplementarny ekosystem sklepu internetowego - to również gwarancja bezpieczeństwa i dostępności sklepu w każdych warunkach. Niezależnie od tego z jakim pikiem sprzedażowym przyjdzie zmierzyć się naszym klientom, nasza infrastruktura przygotowana jest w taki sposób, żeby obsłużyć dowolną sprzedaż, w dowolnym momencie.\nWielokrotnie na naszym blogu informowaliśmy o tym, że święta zakupowe takie jak Black Friday czy Cyber Monday, w których trakcie ruch w sklepie potrafi podskoczyć o kilkaset procent, nie robią na sklepach IdoSell najmniejszego wrażenia. Gwarancja wysokiej dostępności sklepu internetowego to standard IdoSell Shop - dzięki temu nasi klienci sprzedają więcej i bez najmniejszych problemów.\nPodsumowanie sklepów IdoSell Shop w rankingu Opineo 2018\nKategoria Artykuły medyczne:\nAptekapomocna24.pl - Strona 18 / Pozycja 09\nZooart.com.pl - Strona 21 / Pozycja 01\n“Dominacja w tegorocznej edycji rankingu to nie przypadek. Już dwa lata temu Zooart.com.pl przebojem wszedł do zestawienia, debiutując w nim na drugiej pozycji. Tym razem poszedł krok dalej, nie dając konkurentom szans. Niskie ceny i darmowe porady lekarzy weterynarii to oferta, obok której właściciele zwierząt nie przejdą obojętnie.” - Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018\nKrakvet.pl - Strona 21 / Pozycja 03\n“O popularności sklepu świadczą liczby. Pół miliona klientów, przeszło 10 tysięcy produktów w ofercie i dekada doświadczenia w e-commerce. Jednak najważniejsze jest zadowolenie klientów, a o ten aspekt dbają w Krakvet.pl doskonale…” - Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018\nSwiatkarm.pl - Strona 21 / Pozycja 09\nCongee.pl - Strona 24 / Pozycja 02\n“Miejsce stworzone z myślą o udanej zabawie i wyśmienitej rozrywce. Tak piszą o sobie twórcy sklepu Congee.pl i nie rzucają słów na wiatr. Przebrania, kostiumy i wszelkie akcesoria do zorganizowania udanej imprezy to szybko rosnący segment rynku dziecięcego. Na tyle szybko, że pomysł i doskonałe podejście do kupujących pozwoliły zająć wysokie, drugie miejsce w rankingu.” - Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018\nKucmar.pl - Strona 24 / Pozycja 03 (SuperFair.Shop)\n“Niebanalne dekoracje imprezowe, dzięki którym komunie, chrzciny, baby shower czy imprezy tematyczne będą niezapomnianym przeżyciem nie tylko dla dzieci. Sklep kucmar.pl zapewne nie powiedział ostatniego słowa - średnia ocen klientów sugeruje, że w kolejnych edycjach może sięgnąć wyżej.” - Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018\n3xk.pl - Strona 24 / Pozycja 04\nManito.pl - Strona 24 / Pozycja 05\nSklepdorotka.pl - Strona 24 / Pozycja 09 (SuperFair.Shop)\nKategoria Dom i wnętrze:\nEuroogrod.com.pl - Strona 27 / Pozycja 10\nGryplanszowe.pl - Strona 30 / Pozycja 05\nToysplanet.pl - Strona 30 / Pozycja 09\nGunfire.com - Strona 36 / Pozycja 01\n“Grupa zapaleńców AirSoftu z Wrocławia od kilku lat wyznacza trendy na rynku internetowej sprzedaży militariów w Polsce. Nie inaczej jest i w tegorocznej odsłonie rankingu Opineo.pl. Sklep Gunfire.com/pl odzyskał pozycję lidera dzięki doskonałej obsłudze klientów, którzy chętnie oceniali swoje zakupy. Tym samym, do kolejnej edycji zajmie pozycje obronne.” - Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018\nLaplander.pl - Strona 36 / Pozycja 03 (SuperFair.Shop)\n“Debiutant w rankingu od razu zameldował się na podium. To może oznaczać, że techniki survivalowe ekipa Laplander.pl opanowane ma do perfekcji. Bo przetrwać na tym trudnym i wymagającym rynku nie jest łatwo, a tu mamy do czynienia z prawdziwymi profesjonalistami. Średnia ocen, jakie sklep uzyskał w ubiegłym roku od klientów, jest imponująca.” - Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018\nSpecshop.pl - Strona 36 / Pozycja 06\nSortmund.pl - Strona 36 / Pozycja 08\nHobbyhouse.pl - Strona 36 / Pozycja 09\nMotokorzysci.pl - Strona 39 / Pozycja 07 (SuperFair.Shop)\nAutodetale.pl - Strona 39 / Pozycja 09\nOmbre.pl - Strona 42 / Pozycja 03\n“Sklep odzieżowy bez produktów dla pań? Okazuje się, że można. I to z dużym sukcesem. Modni panowie też potrzebują swojego miejsca w sieci. Oferujący wyłącznie męskie kolekcje Ombre.pl pokazał, że potrafi doskonale poradzić sobie w e-commerce. Prawie 20 tysięcy opinii to dowód, że ten segment ma przed sobą duży potencjał.” - Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018\nGoodlookin.pl - Strona 42 / Pozycja 05\nNetmoda.pl - Strona 42 / Pozycja 06 (SuperFair.Shop)\nBuff.pl - Strona 45 / Pozycja 09\nYessport.pl - Strona 45 / Pozycja 10\n4kom.pl - Strona 48 / Pozycja 04\nBestphone.pl - Strona 48 / Pozycja 05\nMobile-city.pl - Strona 48 / Pozycja 10\nEzebra.pl - Strona 51 / Pozycja 03\n“Duży wybór produktów i wyjątkowa oferta zniżek i rabatów to solidne argumenty na wymagającym i bardzo konkurencyjnym rynku sprzedaży kosmetyków. Nie tylko w internecie. Sklep ezebra.pl potrafił skroić ofertę pod gusta klientek tak trafnie, że dołączył do liderów w swojej branży. Dowodzą tego opinie kupujących.” - Opineo - Najlepsze sklepy internetowe 2018\nMintishop.pl - Strona 51 / Pozycja 08\nPachnidelko.pl - Strona 51 / Pozycja 09\nCrazytime.pl - Strona 54 / Pozycja 04\nKrukam.pl - Strona 57 / Pozycja 04\nPerfumy.pl - Strona 59 / Pozycja 01\nKonsumenci wybrali IdoSell Shop jako najlepszą platformę e-commerce\nPrawie co czwarty sklep znajdujący się w rankingu Opineo za rok 2018 korzysta z IdoSell Shop, a pokazuje on tylko 10 pierwszych - elitarnych - pozycji z każdej kategorii. Ranking ten powstał w oparciu o uproszczony model ankietowania konsumentów. Co oznacza, że to konsumenci wytypowali IdoSell Shop jako najlepszy SaaS e-commerce.\nNa zadowolenie klientów wpływa wiele czynników, które muszą stale brać pod uwagę sprzedawcy sklepów internetowych. Osiągnięte wyniki są przede wszystkim ich zasługą.\nIdoSell Shop zapewnia stabilną, bezpieczną i stale się rozwijającą platformę e-commerce, która posiada wiele predefiniowanych funkcji i integracji, które są często bezpłatne. Sprzedawcom korzystającym z IdoSell Shop umożliwia to skupienie się na obsłudze klienta, dbanie o jakość produktów i świadczonych usług. Co, jak widać z niezależnego rankingu Opineo.pl, przekłada się na zadowolenie konsumentów.\nSprzedawcom, którzy zaufali nam, życzymy samych sukcesów!\nRanking sklepów internetowych 2018 Opineo.pl\nW październiku świętujemy 20 urodziny IdoSell. To właśnie 20 lat temu powstała pierwsza wersja sklepu internetowego napisana przez Pawła Fornalskiego. Obecnie z usługi IdoSell korzysta ponad 6000 skle...


Grosfillex Panele ścienne Accent, 9 szt., 15,4x120 cm, andaluz yelllow sklep online | vidaXL.pl\nGrosfillex Panele ścienne Accent, 9 szt., 15,4x120 cm, andaluz yelllow\nTen 9-częściowy zestaw paneli ściennych Accent marki Grosfillex w kolorze andaluz yelllow oferuje różne opcje zastosowania, aby dodać nowoczesny akcent na Twoje ściany i odmienić Twój pokój!\nTen kompletny zestaw paneli ściennych stanowi szybki i prosty sposób na zmianę wystroju Twojej przestrzeni mieszkalnej. Można go położyć na większości powierzchni i wykorzystać do stworzenia zagłówka, panelu ochronnego nad kuchnią lub dekoracji przedpokoju, sypialni, salonu i innych wnętrz. Montaż paneli jest łatwy za sprawą dołączonego, pełnego zestawu montażowego. Do mocowania służy dwustronna taśma, która działa szybko i skutecznie. Powierzchnia podłoża musi być płaska, sucha i czysta. Cyfrowy nadruk na panelach jest piękny i trwały.\nDostawa zawiera 90 kawałków dwustronnej taśmy, 6 profili oraz 9 paneli na ściany wewnętrzne o wymiarach 15,4x120x0,6 cm (każda), które pokryją łącznie powierzchnię 1,66 m².\nKolor: andaluz yellow\nWymiary pojedynczego panelu: 15,4 x 120 x 0,6 cm (szer. x wys. x gr.)\nPanele z cyfrowym nadrukiem\nRealistyczne wzory i tekstury\n9 x panel (łącznie panele pokrywają 1,66 m² ściany)\n90 x kawałek taśmy dwustronnej\n6 x profil\n228,53 zł /m²


Colorado Avalanche - St.Louis Blues na żywo, transmisja online, live stream, gdzie obejrzeć\nColorado Avalanche - St.Louis Blues – live stream online i transmisja na żywo\nHokej to jedna z najpopularniejszych dyscyplin sportowych na świecie. Każdego dnia kibice z całego świata oglądają wydarzenia i mecze na żywo związane właśnie z tym sportem takie jak Colorado Avalanche - St.Louis Blues. Jedną z najbardziej popularnych kategorii rozgrywek i lig w tym sporcie jest NHL, w której rozgrywane są między innymi takie mecze jak nadchodzące wydarzenie Colorado Avalanche - St.Louis Blues, które można oglądać na żywo i online przez Internet na kanałach live stream Fortuna TV.\nTylko u nas dostępna jest lista wszystkich najlepszych transmisji dzięki którym można za darmo lub za drobną opłatą, oglądać mecze online na żywo. Początek transmisji online z nadchodzącego wydarzenia rozpocznie się 16.01.2021 03:05.\nGdzie oglądać Colorado Avalanche - St.Louis Blues na żywo w tv i Internecie\nWiele osób zastanawia się gdzie oglądać Colorado Avalanche - St.Louis Blues? Takie transmisje na żywo jak ta z wydarzenia Colorado Avalanche - St.Louis Blues w ramach popularnych rozgrywek do których zdecydowanie należy NHL mozna oglądać na żywo w tv i online. Colorado Avalanche - St.Louis Blues to jedno z najbardziej Istotnych dzisiejszych wydarzeń dla każdego kibica popularnej dyscypliny sportowe, do której trzeba zaliczyć Hokej.\nWarto też pamiętać o tym, że wszystkie wydarzenia z kategorii NHL a także z dyscypliny sportowej Hokej można oglądać na żywo w telewizji na kanałach tv , a także w internecie na kanałach online. Sprawdź więc nie tylko mecz Colorado Avalanche - St.Louis Blues, ale także inne wydarzenia należące i rozgrywane w ramach rozgrywek NHL. Najbliższy mecz odbędzie się w dniu 16.01.2021 03:05.\nW dniu 16.01.2021 03:05 odbył się mecz między Colorado Avalanche i St.Louis Blues. Aby zobaczyć skrót z tego wydarzenia kliknij miniturkę poniżej.


Biżuteria damska | Portal internetowy on-line!\nW jaki sposób wybrać fantastyczną biżuterię damską?\nMówiąc o prywatnej biżuterii nie mamy na myśli wszystkich tych bibelotów oraz przedmiotów, jakie składujemy w swoich szkatułkach i gablotkach w toalecie oraz sypialni. Mowa tu między innymi o tej, jaką robimy własnoręcznie. O tym, iż biżuteria i jej wytwarzanie w mieszkaniach jest, coraz to bardziej popularne wolno przekonać się podczas przeglądania portali aukcyjnych oraz innych tego rodzaju stron internetowych. Bo kobiety czy młode dziewczęta, jakie robią piękne kolczyki, wytwarzają je nie wyłącznie dla siebie, niemniej jednak również dla innych. W większości wypadków zdobią one autorskie uszy, dłonie i dekolty. Jednakże wybitnie modne stało się sprzedawanie rękodzieła w Internecie – znacznie więcej na Biżuteria damska. Do tej pory było ono dostępne najczęściej w małych sklepach, gdzie sprzedawano je po dość wysokich cenach. Oczywiście nie mówimy tutaj o własnoręcznie robionej biżuterii ze złota czy srebra. W domach korzysta się zwykle z odpowiedników tych surowców. Jednakże sam fakt, iż zostały one wykonane czyimiś zwinnymi oraz utalentowanymi dłońmi, a nie współczesną maszyną powoduje, iż nie muszą one zawierać w sobie stuprocentowego złota czy srebra.\nW jaki sposób wybrać fantastyczną biżuterię damską? Mówiąc o prywatnej biżuterii nie mamy na myśli wszystkich tych bibelotów oraz przedmiotów, jakie składujemy w swoich szkatułkach i gablotkach w toalecie oraz sypialni. Mowa tu między innymi o tej, jaką robimy własnoręcznie. O tym, iż biżuteria i jej wytwarzanie w mieszkaniach jest, coraz to bardziej popularne wolno […]


Fotograf ślubny Wrocław - Katalog stron biznesowych - firmy i usługi w Polsce\nDodano: 08 03 2012 Wyświetleń: 786\nSkontaktuj się z właścicielem tego wpisu Strona WWW: nietuzinkowa.com Link nie działa/spam ?\nJednak w tym ważnym dniu był obecny i wykonywał dobre fotografie. Opisując sobie wszystkie ważne wydarzenia na wesele z poprawinami powinniśmy brać pod rozwagę wiele czynników, na które mamy wpływ, oczekiwania nasze, stan budżetu, i trzeba wziąć pod uwagę że najlepszy plan może mieć wcześniej nie zidentyfikowane punkty. Udana jest bardzo popularna jak i te miasto jest bardzo wdzięcznym scenariuszem do sesji zdjęciowej. Dobre fotografie ślubne to pamiątka na całe życie, sztuką jest zrobić zdjęcie w odpowiednim momencie.\nNazwa firmy: Nietuzinkowa fotografia ślubna\nUlica i nr budynku: Plac Dominikański 1\nzdjęcia ślubne Wrocław, fotograf ślubny Wrocław, fotografia ślubna Wrocław, fotograf na ślub Wrocław\nPRO-WIDEO, Wideofilmowanie, Nowy Sącz, małopolskie, Limanowa, Gorlice, Stary Sącz »\nFirma Pro-Wideo to przedsiębiorstwo produkcji nagrań wideo, które zostało stworzone z wielkim zapałem. Wideofilmowanie dla nas zawsze było nie tylko pracą, ale również pasją tworzenia. Od lat przyjmuj...\nFirma All In White Photography działa głównie na terenie województwa kujawsko-pomorskiego (Toruń, Bydgoszcz, Włocławek, itd.). Fotografujemy to co nas zainspiruje, często codzienne rzeczy z niecodzien...\nOtostudio - fotograf na wesele »\nMieszkańcy województwa lubuskiego, którzy szukają kamerzysty na wesele powinni zainteresować się ofertą Oto Studio. Jego specjalnością jest fotografia ślubna oraz wideofilmowanie. Usługi oferowane są ...\nSzczegóły 27 03 2015\nZdjęcia z powietrza Poznań »\nAgencja fotograficzna Yannkes ART wykonuje zdjęcia z powietrza w Poznaniu i okolicach.\nZdjęcia lotnicze realizowane są przy pomocy profesjonalnego drona, na pokładzie którego zamontowany jest ap...