Koncepcja VBHC integruje wszystkich uczestników systemu ochrony zdrowia - artykuł\nAutor: Wojciech Kuta • • 22 stycznia 2020 09:23\nRynek Zdrowia: - Od pewnego czasu model Value Based Healthcare - opieki zdrowotnej opartej na wartościach - często stanowi temat poruszany na konferencjach czy debatach o zdrowiu w naszym kraju. Czy na pewno wszyscy ich uczestnicy mówiący o VBHC mają to samo na myśli?\nDr n. ekon. Małgorzata Gałązka-Sobotka, dyrektor Instytutu Zarządzania w Ochronie Zdrowia i dyrektor Center of Value Based Healthcare (CoVBHC) Uczelni Łazarskiego: - Temat Value Based Healthcare od około dwóch lat jest obecny w publicznej debacie nakierowanej na poszukiwanie optymalnego modelu systemu opieki zdrowotnej w Polsce. Nadal jesteśmy na etapie zdobywania wiedzy i porządkowania definicji w celu jednorodnego rozumienia pojęcia VBHC. Ten model zarządzania wciąż jest stosunkowo mało rozpowszechniony w ochronie zdrowia, stąd potrzeba pogłębionej dyskusji i edukacji w tym zakresie. Zanim przejdziemy do jego szerokiego wdrożenia, warto, aby wszyscy interesariusze, od decydentów począwszy, przez klinicystów i samych pacjentów dokładnie wiedzieli, na czym w swojej istocie polega Value Based Healthcare.\nZ drugiej strony rzeczywiście wydaje się, że swoiste przyspieszenie zainteresowania w naszym kraju modelem VBHC stało się bardzo wyraźne, co znajduje swój wyraz w agendach wielu kongresów i konferencji tratujących o ochronie zdrowia - także zaplanowanych na najbliższe miesiące. Świadczy to o tym, że oto pojawiła się koncepcja, która zintegrowała niemal wszystkie środowiska i interesariuszy systemu opieki zdrowotnej wokół jednego zasadniczego celu, wspólnej przestrzeni czy też interesu, którym w modelu VBHC jest pacjent i jego zdrowie.\nZawsze w takich dyskusjach promowałam myślenie poprzez pryzmat kapitału zdrowia - to on właśnie powinien być głównym celem funkcjonowania polskiego systemu opieki zdrowotnej. Po pierwsze chodzi o to, by to zdrowie zachować, aby służyło nam jak najdłużej. Po drugie w sytuacjach, kiedy w naszym życiu pojawia się choroba, system powinien zareagować jak najszybciej, a zarazem możliwie jak najskuteczniej, w celu przywrócenia pacjentom zdrowia oraz zdolności do pełnienia ról społecznych i zawodowych lub poprawy jakości życia w chorobie. To prawdziwe miary efektywności wydatkowania środków finansowych przeznaczanych na ochronę zdrowia.\nModel Value Based Healthcare scalił w jednym miejscu wiele wątków publicznego dyskursu o ochronie zdrowia - z jednej strony najistotniejsze potrzeby pacjentów, z drugiej strony pożądaną orientację świadczeniodawców, zaś z trzeciej strony określoną koncepcję finansowania ochrony zdrowia i efektywnego alokowania środków. Pamiętajmy też, że dla wielu osób system opieki zdrowotnej skoncentrowany na wartościach kojarzy się z dość emocjonalnym podejściem, w którym politycy muszą zrozumieć, że "zdrowie jest najważniejsze" i to ono powinno widnieć na szczycie listy priorytetów państwa.\nTo prawda, jednak dopiero realizacja modelu VBHC materializuje ten priorytet, koncentrując wszystkich uczestników systemu - m.in. personel medyczny, samych pacjentów, regulatorów systemu, płatnika, właścicieli podmiotów leczniczych - na fundamentalnych wartościach, czyli oczekiwanym wyniku leczenia, bezpieczeństwie pacjenta i efektywności całego procesu, a nie na samym fakcie udzielania świadczeń.\n- Przypomnijmy więc, na czym polega koncepcja Value Based Healthcare?\n- W największym skrócie, model opisany w 2006 roku przez prof. Michaela Portera (ekonomistę z Harvard Business School, USA - red.) oraz jego zespół, stanowi iloraz wyniku zdrowotnego - rozumianego jako funkcja jakości opieki i doświadczeń pacjenta oraz nakładów poniesionych na jego osiągnięcie. Oczywiście na jakość opieki składa się bardzo dużo zmiennych, takich jak m.in. skuteczność leczenia, bezpieczeństwo pacjentów, dostępność świadczeń, równość korzystania z niej, efektywność. Wszystkie te parametry należy monitorować, mierzyć i analizować. Na każdy z nich wpływa ilość i struktura zasobów, organizacja i sposób zarządzania procesami.\nLiteratura fachowa bardzo dokładnie demonstruje przykłady procedur zabiegowych, których skuteczność rośnie w zależności od liczby wykonanych zabiegów, m.in. w operacyjnym leczeniu raka jelita grubego udowodniono, że wykonanie w danym ośrodku co najmniej 100 takich procedur rocznie, daje gwarancję mniejszej liczby powikłań czy powtórnych reoperacji. Pozwala to także efektywniej wykorzystać potencjał ludzki i techniczny placówki oraz doskonalić sposób postępowania. Zyskuje pacjent, zespół medyczny i szpital.\nByć może właśnie poprzez popularyzację w ostatnim czasie modelu VBHC zwróciliśmy uwagę, że naprawdę warto koncentrować wykonywanie wysokospecjalistycznych procedur w tzw. centrach kompetencji czy też ośrodkach doskonałości - o czym mówi się chociażby w Narodowej Strategii Onkologicznej. Koncepcja care unit rozwija się nie tylko w obszarze onkologii w odniesieniu do raka piersi, płuca, jelita, ale także np. w neurologii, w kontekście potrzeb pacjentów chorych na stwardnienie rozsiane, chorobę Parkinsona, udary.\nWłaśnie koncentracja procedur, ich koordynacja i kompleksowość, wzmocniona nowoczesnymi systemami informatycznymi, ułatwiającymi wymianę informacji są nośnikami wartości w opiece zdrowotnej - wskazuje prof. Michael Porter. Jego koncepcja w znacznej mierze odnosi się do zarządzania procesowego: jeżeli lepiej zorganizujemy proces diagnostyczno-terapeutyczny i efektywnie będziemy wykorzystywać zasoby w systemie ochrony zdrowia - wówczas nie tylko zapewnimy pacjentom lepszy wynik leczenia, ale również ich lepsze doświadczenia w kontakcie z systemem opieki zdrowotnej, tym samym każda złotówka wydana na zdrowie może przynieść większy zysk.\n- Nie do końca zgadzam się z tezą, że o VBHC w Polsce wyłącznie mówimy - jako o przyszłym modelu opieki zdrowotnej w naszym kraju. Otóż my w procesie wprowadzania elementów Value Based Healthcare już uczestniczymy.\nMamy przykłady systemowych zmian wprowadzanych u nas w minionych latach, które - nawet jeśli bezpośrednio nie przywoływały koncepcji VBHC - tak naprawdę były nakierowane na zwiększenie efektywności opieki zdrowotnej. Można w tym kontekście przywołać chociażby pilotaż programu POZ Plus, prowadzący nas do poprawy efektywności opieki nad pacjentem na podstawowym poziomie, oparty na wzmocnieniu roli profilaktyki i koordynacji leczenia pacjentów z chorobami przewlekłymi.\nJest też, bardzo dobrze już funkcjonujący, program kompleksowej opieki nad pacjentami po zawale serca - KOS-zawał. Realizacja tego programu zbiera znakomite recenzje, dowodząc, że skoordynowana, kompleksowa i długotrwała opieka nad pacjentami (szczególnie nad osobami nadal wymagającymi często kosztochłonnej interwencji medycznej) przynosi znakomite rezultaty.\nW pilotażu sieci onkologicznej także chcemy sprawdzić efekty koordynacji leczenia pomiędzy ośrodkami, wykorzystanie nowoczesnej platformy informacyjnej, kluczowej w procesie diagnozy i leczenia, zmianę modelu komunikacji z pacjentem. To także sprawdzenie koncepcji poszerzenia zasięgu geograficznego opieki poprzez integrację świadczeniodawców, działających na różnych poziomach systemu. Oczekiwanym efektem jest poprawa jakości opieki i wyników leczenie. Z niecierpliwością czekamy na pierwsze wnioski z programu, któremu przypisano wiele mierników.\nMożna zatem powiedzieć, że nasz kraj jest już obecny w nurcie VBHC - o potrzebie wsłuchiwania się w potrzeby i oczekiwania pacjentów oraz "pacjentocentrycznym systemie ochrony zdrowia" mówiliśmy znacznie wcześniej niż o samej koncepcji Value Based Healthcare.\n- Wartością w modelu VBHC jest także efektywność finansowa systemu?\n- Tak, ponieważ do korzystnych efektów zdrowotnych prowadzi również zwiększenie racjonalności w zakresie wykorzystania zasobów, jakimi dysponujemy, a także wspomniana już poprawa efektywności procesów.\nOd lat dyskutujemy o potrzebie wdrażania koordynowanych i kompleksowych modeli opieki. Może zbyt wolno, ale wdrażamy i pilotujemy pierwsze rozwiązania. Czujemy bowiem intuicyjnie, że reforma ochrony zdrowia musi się sprowadzać do poszukiwania rozwiązań - w tym nowych modeli finansowania - które skutkują poprawą rezultatu leczenia, a nie tylko jego dostępności!\nNie tylko my, ale także inne kraje wpadły w pułapkę nieefektywnego modelu fee for service. W pogoni za zyskiem mnożono procedury, tracąc uważność na efektach leczenia i bezpieczeństwie pacjenta. Relacja świadczeniodawcy i płatnika oparta była na poprawności rozliczenia, a nie jakości usługi. W zarządzaniu placówkami prym wiodła umiejętność optymalizacji finansowej, a nie klinicznej. Ci, którzy leczyli lepiej, nic na tym nie zyskiwali, poza uznaniem pacjentów, którzy stawali w długich kolejkach, aby dostać się do takiego ośrodka. Nie rozwijały się narzędzia, np. rejestry, które powinny służyć pomiarowi efektów zdrowotnych na poziomie każdej placówki finansowanej ze środków publicznych. Rozbudowana sprawozdawczość stała się utrapieniem personelu, nie widzącego żadnych korzyści z tytułu raportowania tysięcy danych.\nStąd konieczność stworzenia nowego ładu informacyjnego w ochronie zdrowia, rewizji zbieranych danych, podporządkowując ich strukturę funkcji pomiaru jakości i efektywności. Potrzebne są bowiem tylko te dane, które instytucje nadzorujące system zamieniają na informacje, realnie wykorzystywane dla poprawy opieki. Dla przykładu - jeśli przez lata zbieramy dane z programów lekowych w systemach SMPT i żaden świadczeniodawca nie otrzymał z tego tytułu informacji zwrotnej, jak wygląda proces leczenia na tle innych ośrodków, to musimy sobie zadać pytanie - po co to robimy?\n- Można powiedzieć, że model VBHC łączy wszelkie aspekty i cele medyczne z ekonomiczną, zarządczą sferą fukcjonowania opieki zdrowotnej? Zarządzania systemem i placówkami medycznymi nie można sztucznie oddzielać od samej diagnostyki i leczenia.\n- Bez dobrego zarządzania w ochronie zdrowia nie da się osiągać zadowalających efektów terapii. Model VBHC m.in. w Polsce w pełni zostanie rozwinięty tylko wówczas, gdy wszyscy uczestnicy systemu ochrony zdrowia zgodzą się na zredefiniowanie jego zasadniczego celu. Nie jest nim zagwarantowanie efektywności ekonomicznej, ale zapewnienie obywatelom jak najwyższej skuteczności medycznej poprzez efektywne wykorzystanie zasobów.\nZatem w mianowniku wzorca VBHC prof. Porter umieszcza pieniądze, natomiast do licznika wpisuje wynik procesów: profilaktyki, diagnostyczno-terapeutycznego, opiekuńczego i na nim koncentruje naszą uwagę. Pieniądz musi iść zawsze w parze z wynikami, a menedżerowie ochrony zdrowia powinni poszukiwać sposobów na poprawę tej relacji. Radykalna zmiana sposobu udzielania świadczeń np. ambulatoryzacja opieki może przynieść znacznie większą wartość zdrowotną przy tych samych nakładach. W zrównoważonym systemie ochrony zdrowia pieniądze powinny być narzędziem prowadzącym do zwiększania skuteczności ochrony i odtwarzania zdrowia lub zmniejszania następstw choroby przewlekłej. Jednym ze sposobów osiągnięcia ponadprzeciętnej wartości zdrowotnej są także nowoczesne technologie lekowe, nielekowe, narzędzia e-zdrowia.\nDecydenci muszą przyjąć sposób myślenia właściwy inwestorom, zestawiać ze sobą wartość wyniku leczenia z wartością nakładów-inwestycji. KPI (ang. Key Performance Indicators) obowiązują także w zdrowiu, chcemy bowiem wydłużyć 5-letnie przeżycia po chorobie nowotworowej, zmniejszyć przedwczesną śmiertelność, niepełnosprawność, redukować liczbę zdarzeń niepożądanych. Największą naszą słabością jest brak nawyku odnoszenia kolejnych reform czy nakładów do mierzalnych celów, jakie chcemy osiągnąć. Nie manifestujemy rezultatów, bo nie wszyscy są z nich dumni. Zamiatamy pod dywan porażki, bo tak jest wygodniej. Nawet najlepsi uginają się pod presją zwolenników braku transparentności, porównywalności. Ale w rezultacie wszyscy jesteśmy sfrustrowani.\nSystem ochrony zdrowia należy do obszarów polityk społecznych wyjętych spod oceny, stałej ewaluacji. Skuteczność zmian w edukacji widzimy na tle wyników egzaminów ósmoklasisty, maturalnych, efektywność uczelni wyższych porównujemy w parametryzacji, liczbie patentów, publikacji i miejscach w rankingach międzynarodowych, losach absolwentów. O każdej szkole i uczelni możemy wiele powiedzieć na tle innych w województwie, czy kraju. W zdrowiu nie mamy szans porównać szpitali, oddziałów, czy przychodni.\nPacjent przyjmuje to, co jest dostępne, pozostaje mu wiara, że opieka będzie skuteczna. Choć zasługuje na rzetelną informację i świadomy wybór. Tylko poprzez porównanie kosztów dobrego i złego standardu i wyniku leczenie będziemy mogli precyzyjnie mówić o nakładach, jakich potrzeba w polskim systemie, aby osiągnąć założone cele zdrowotne.\n- Center of Value Based Healthcare (CoVBHC) Uczelni Łazarskiego zapowiada, między innymi, identyfikowanie - wspólnie ze wszystkimi interesariuszami systemu - kluczowych mierników wartości zdrowotnej. Jakie to mierniki?\n- To jedno z głównych wyzwań, jakie musimy podjąć w najbliższej przyszłości, czyli - zgodnie z założeniami autorów koncepcji VBHC - zintegrować się w celu wspólnej pracy nad transformacją systemu z modelu skoncentrowanego na procedurze, do modelu skoncentrowanego na efekcie leczenia. Ma ona doprowadzić do konsensusu - jakimi miernikami powinniśmy się posługiwać w ocenianiu wyników, o których osiągnięcie wspólnie zabiegamy i na których monitorowanie, analizowanie i porównywanie jesteśmy otwarci i mentalnie gotowi.\nPodczas różnych debat, konferencji czy kongresów zazwyczaj bardzo mocno wybrzmiewa głos i perspektywa świadczeniodawców. Natomiast Michael Porter podkreśla, że system nakierowany na wartość zdrowotną za miarę tejże wartości przyjmuje to, czego najbardziej oczekuje pacjent. Dlatego dyskusja na temat mierników wartości zdrowotnej musi być prowadzona w dialogu pacjentów, klinicystów, świadczeniodawców, płatników, dostawców technologii.\nOd ponad roku moderujemy dyskusję nad kompleksowym i koordynowanym modelem opieki nad pacjentem chorym na otyłość, dla którego czasem jedyną opcją terapeutyczną jest leczenie chirurgiczne. O sukcesie takiej terapii decydować będzie dobre przygotowanie pacjenta do zabiegu, integrujące wielu specjalistów, np. dietetyka, internistę, psychologa, chirurga bariatrycznego. Proces nie kończy się na samej operacji, wymaga wielomiesięcznej opieki po zabiegu, której rezultatem powinien być trwały spadek masy ciała i ustabilizowanie parametrów metabolicznych.\n- Prowadzenie takich rejestrów w wybranych dziedzinach medycyny jest absolutną koniecznością. Potrzebujemy narzędzi do obiektywnego, transparentnego i budzącego zaufanie pomiaru wyników leczenia. Pamiętajmy bowiem, że mierzenie wartości musi się wiązać z tym, że nie będziemy kwestionować tych wyników, tylko wyciągać wnioski i doskonalić swoją działalność, uwzględniając aktualną sytuację na rynku zapewne poprzez niezbędne jej dofinansowanie.\nPrzed nami jeszcze dużo pracy także w obszarze budowania zaufania między interesariuszami systemu, tego kapitału brakuje nam najbardziej. Często np. powołujemy się na dane NFZ, kiedy są dla nas korzystne, chwalimy je, jednak gdy jest inaczej, od razu podajemy w wątpliwość wiarygodność informacji podawanych przez płatnika.\nW modelu VBHC pacjenci mają prawo wiedzieć, jakie wyniki leczenia są osiągane w poszczególnych ośrodkach medycznych. Oczywiście proces udostępniania takich danych wymaga czasu i musi m.in. uwzględniać specyfikę różnych placówek. Nie można przecież wprost porównywać ze sobą np. małych szpitali powiatowych z dużymi jednostkami uniwersyteckimi, gdzie trafiają najtrudniejsze, najbardziej złożone przypadki. Wskaźnik reoperacji, czy śmiertelności musi być powiązany choćby ze stopniem zaawansowania choroby w momencie zgłoszenia pacjenta do placówki, czy informacjami o miejscu wykonania pierwszego zabiegu.\nPamiętajmy również, że koncepcja VBHC zmienia perspektywę świadczeniodawców, motywując ich do tego, aby dokładnie przyglądali się wynikom zdrowotnym u poszczególnych pacjentów oraz kosztom ich osiągania. Ta relacja może okazać się kluczowa w dyskusji o właściwej wycenie procedur, dostępności nowoczesnych terapii, czy dalszego inwestowania w koordynacje i kompleksowość.\n- W jakich krajach koncepcja VBHC wdrażana jest w sposób, który może, czy wręcz powinien być przeniesiony do polskich realiów, aby cały system naszej opieki zdrowotnej był skonstruowany w takim właśnie modelu?\n- Za propagatora tej idei uważa się wspomnianego już wcześniej prof. Michaela Portera. Tym sposobem myślenia o ochronie zdrowia zachwyciło się później wielu badaczy i ekspertów w innych krajach. Koncepcja VBHC od kilku lat dobrze rozwija nie tylko w Stanach Zjednoczonych, ale także m.in. w Kanadzie oraz Europie - w Holandii, Szwecji, Wielkiej Brytanii, Francji.\nTakże Komisja Europejska (KE) wydała dokument, w którym eksperci propagując idę VBHC zaproponowali poszerzenie modelu Portera o wartość́ społeczną, tworząc tym samym tzw. model "poczwórnej wartości" (Quadruple Value). Ważne jest bowiem, aby interwencje podejmowane w opiece zdrowotnej wpływały pozytywnie na spójność społeczną, opartą na uczestnictwie, solidarności, wzajemnym poszanowaniu i uznaniu różnorodności.\nMamy więc od kogo się uczyć i czerpiemy z tych sprawdzonych wzorców. Liczę, że już w najbliższych tygodniach będziemy mogli pokazać efekty prac zespołów, opracowujących wskaźniki wartości zdrowotnej dla schizofrenii, bariatrii czy wybranych chorób hematoonkologicznych.


Wymiar sankcji karnych za zgwałcenie\n« Leczene pierwotnie słabych bólów\nTypologia według I. L Reissa »\nZgodnie z art. 168 kodeksu karnego z 1969 r. za zgwałcenie grozi kara pozbawienia wolności od 1 roku do lat 10 (według kodeksu z 1932 r. od 6 miesięcy do 10 lat). Za zgwałcenie kwalifikowane (ze szczgólnym okrucieństwem lub zbiorowe) grozi kara pozbawienia wolności od 3 do 15 lat. Czyn jest wówczas, w rozumieniu polskiego prawa karnego, zbrodnią (dawny kodeks nie znał typu kwalifikowanego zgwałcenia). Nowy kodeks znacznie więc obostrzył karę za zgwałcenie.\nLiczne kodeksy karne przewidują surowe, nawet drakońskie kary za zgwałcenie, zwłaszcza w najbardziej odrażających jego postaciach. W kodeksach karnych stanu Luizjana, Płn. Karolina, Arkansas (USA) jako jedyną karę przewiduje się w zasadzie karę śmierci. W 15 innych stanach USA kodeksy też przewidują możliwość stosowania tej kary. Tę niezwykłą surowość przepisów karnych niektórzy autorzy wiążą z drastycznymi środkami stosowanymi wobec Murzynów za zgwałcenie białej kobiety (dawniej było praktykowane, jak wiadomo, linczowanie na tym tle). Sankcję kary dożywotniego więzienia przewidują kodeksy: francuski, belgijski, norweski, duński. W kodeksach radzieckich (po nowelizacji z 1962 r.) zgwałcenie kwalifikowane (gwałt zbiorowy, zgwałcenie nieletniej, czyn popełniony przez szczególnie niebezpiecznego recydywistę lub powodujący szczególnie ciężkie następstwa) jest zagrożone karą pozbawienia wolności od lat 8 do 15 lub karą śmierci.


Scheuring-Wielgus zaskoczona celnym pytaniem na temat Kościoła Katolickiego podczas rozmowy w TVP [WIDEO] - Niezłomni.com\nJurek, nie polemizować, zniszczyć – tak radził ks. Kazimierz Sowa, jak postępować z mediami, które przypominają niewygodną przeszłość biznesmena Jerzego Mazgaja. Temat pojawił również się w dyskusji w TVP, gdzie głos zabrała posłanka Joanna Scheuring-Wielgus.\nNa opublikowanych taśmach słyszymy, jak Sowa posługuje się licznymi wulgaryzmami, m.in. o Ryszardzie Petru mówi:\nSą trzy rodzaje prezesów: urzędujący, reprezentujący i zapier…ący. Petru będzie tym trzecim\nPosłanka z partii wspomnianego Petru także zabrała głos w sprawie taśm. Posłanka prowadzi właśnie sądową batalię z księdzem Jackiem Międlarem, którego oskarża o ,,mowę nienawiści”, ale w zachowaniu ks. Sowy nie widzi nic zdrożnego.\nProwadzący dyskusję Adrian Klarenbach chciał dowiedzieć się, czy Episkopat powinien być równie zdecydowany w przypadku ks. Sowy jak w sprawie Międlara. Jednak posłanka nie chciała odpowiedzieć na tak postawione pytanie.\nRedaktor pozwolił sobie więc na kolejne pytanie:\nczy posłanka jest członkinią Kościoła Katolickiego\nScheuring-Wielgus dwukrotnie zaprzeczyła i wróciła do swojego ulubionego tematu czyli mowy nienawiści. Na pytanie, czy słowa ks. Sowy były ,,mową miłości”, posłanka nie była już tak wylewna i po raz kolejny uciekła od odpowiedzi.\n– Należy Pani do Kościoła Katolickiego?\n– To kieruję pytanie do osoby która należy. pic.twitter.com/EPCw58kVYA\nCo ciekawe, to właśnie posłowie Nowoczesnej są największymi zwolennikami przyjmowania uchodźców przez parafie, mimo że sami nie są… członkami tych parafii, jak posłanka Scheuring-Wielgus.\nInternauci komentowali dotychczasowy dorobek telewizyjnych debat posłanki tymi słowami:\nWiesz jak by to się skończyło???? pic.twitter.com/1nmYwGErrS\nTagi: Jacek MiędlarJoanna Scheuring-Wielgusks. Kazimierz SowaSowa i przyjaciele"\nPoprzedni Poprzedni artykuł: Czy Imperium Lechitów pojawia się rzeczywiście na kartach Biblii? Oto wyjaśnienie\nNastępny Następny artykuł: Po m.in. ,,kaczce po smoleńsku” kolejny obrzydliwy żart z ofiar katastrofy. Tym razem na imprezie… spółki skarbu państwa [FOTO]


John Maynard Keynes - Szkolnictwo.pl\tuczę się z serwisem www.cousowy.pl\nJohn Maynard Keynes (po prawej) i Harry Dexter White na konferencji w Bretton Woods\nJohn Maynard Keynes, 1. baron Keynes (ur. 5 czerwca 1883 w Cambridge , zmarł 21 kwietnia 1946 w Firle , Wielka Brytania ) – angielski ekonomista , twórca teorii interwencjonizmu państwowego w dziedzinie ekonomii i finansów państwowych. Był synem logika i ekonomisty Johna Neville'a Keynesa.\nNa początku Keynes studiował matematykę i historię. Studia ekonomiczne odbył pod kierunkiem ekonomistów liberalnych Artura Cecila Pigou i Alfreda Marshalla w latach 1905 - 1908 . Jego poglądy na ekonomię wywarły decydujący wpływ na rozwój myśli ekonomicznej w latach 30. – 60. XX wieku .\n1 Okres I wojny światowej\n3 Podwaliny szkoły Keynesowskiej\n4 Założenia szkoły Keynesa\n4.1 Geneza teorii koncepcji Keynesa.\n4.2 Keynes proponował\n4.3 Główne założenia szkoły Keynesa\n5 Przeciwstawne poglądy\nW czasie I wojny światowej był doradcą rządu brytyjskiego. Uczestniczył w konferencji wersalskiej jako doradca Lloyda George'a . Wywołał znaczne poruszenie opuszczając konferencję w proteście przeciw nałożeniu obowiązku wypłacenia reparacji wojennych przez Niemcy . W książce wydanej w kilka miesięcy po podpisaniu Traktatu Wersalskiego ( 1919 , The Economic Consequences of the Peace) dowodzi, że Niemcy nie będą w stanie spłacić olbrzymich roszczeń finansowych. Traktat Wersalski może zaś w przyszłości obudzić w Niemcach poczucie krzywdy i chęć rewanżu. Historia potwierdziła przewidywania Keynesa.\nW czasie II wojny światowej był doradcą ministerstwa skarbu. W roku 1944 uczestniczył w konferencji w Bretton Woods , przewodnicząc delegacji brytyjskiej i dążąc do powołania międzynarodowej jednostki rozliczeniowej bankor opartej na pieniądzu bankowym (bank-) i złocie (-or), której emisja służyłaby finansowaniu odbudowy zniszczeń po II wojnie światowej oraz prowadzeniu zrównoważonej polityki finansowej na świecie. Koncepcja Keynesa była lekceważona. Oponentami byli przede wszystkim Amerykanie (z Ministrem Skarbu Harrym Dexterem White na czele) dążący do uprzywilejowania dolara (USD) emitowanego przez System Rezerwy Federalnej – FED. Teorie Keynesa nie ukształtowały międzynarodowych stosunków finansowych. Przyczyniły się jedynie do nacjonalizacji Banku Anglii (Bank of England) w dniu 1 marca 1946 roku. Od grudnia 1945 roku strona amerykańska przystąpiła do wcielania w życie własnych propozycji. Ratyfikacja ustaleń konferencji w Bretton Woods, która dała podwaliny pod utworzenie Międzynarodowego Funduszu Walutowego i Banku Światowego , dokonała się w 1946 roku – po śmierci Keynesa – i uczyniła z amerykańskiego dolara walutę o zasięgu międzynarodowym. Przyczyniła się do tego obietnica wymienialności dolara na złoto, uchylona później (w 1971 roku) przez prezydenta Nixona .\nPodwaliny szkoły Keynesowskiej\nJego głównym dziełem jest Ogólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza opublikowana w 1936 roku (wydanie polskie 1956 ), kwestionująca zasady liberalnej myśli ekonomicznej. Teorie Keynesa były reakcją na kryzys ekonomiczny lat 30. XX wieku (zapoczątkowany w 1929 roku w USA ) i pomogły ustabilizować sytuację gospodarczą w Europie po II wojnie światowej, (chociaż Keynes zmarł w 1946 roku), aż do czasu wycofania parytetu złota dla amerykańskiego dolara przez prezydenta Richarda Nixona w 1971 roku, które to wydarzenie na skutek podniesienia cen ropy naftowej przez kraje OPEC wywołało kryzys inflacyjny i dało początek neoliberalnej deregulacji – odsunięciu państwa od wpływu na emisję pieniądza i stopy procentowe. Od lat 70. XX wieku do dzisiaj monetaryzm i neoliberalizm wypiera myśl Keynesa i jego zwolenników ( keynesistów ) ze świadomości społecznej.\nZałożenia szkoły Keynesa\nGeneza teorii koncepcji Keynesa.\nTeoria Keynesa powstała jako reakcja na Wielki kryzys ekonomiczny lat 1929 - 1933 . Wystąpił wtedy spadek PNB i wzrost bezrobocia . Spadł poziom inwestycji i notowania giełdowe. Keynes dążył do ustabilizowania gospodarki za pomocą podejścia popytowego . Jako przyczynę złego stanu rzeczy podał stan nierównowagi pomiędzy poziomem oszczędności a poziomem inwestycji. Jak człowiek dostanie podwyżkę, to nie wyda wszystkiego tylko część odłoży, Keynes nazwał to krańcową skłonnością do konsumpcji . W efekcie rosną dochody ale nie wzrasta konsumpcja . Istotą jego poglądów jest zanegowanie zdolności gospodarki do samoregulacji (samoistnego osiągania równowagi rynkowej ). Odrzucono stwierdzenie jakoby podaż sama stwarzała dla siebie popyt. Keynes stwierdził, że prawo Say'a nie działa, choć nigdy naukowo tego nie dowiódł. Wg niego gospodarka pozostawiona sama sobie będzie zawsze popadać w stan nierównowagi.\nSzkoła Keynesowska położyła nacisk na analizę agregatową ujmowanego popytu globalnego . Chodziło o zwiększenie popytu, co miało przyspieszyć tempo wzrostu gospodarczego i zlikwidować bezrobocie. Aby zapewnić stały rozwój gospodarczy, należy, poprzez odpowiednią politykę gospodarczą, pobudzić wzrost globalnych wydatków. Stąd nazwa – ekonomia popytu. Wg nich, sterowanie przez państwo globalnym popytem odbywa się za pomocą środków polityki fiskalnej (ewentualnie polityki pieniężnej ).\nProgresję opodatkowania dochodów osobistych grup zamożniejszych przy jednoczesnym zwiększaniu świadczeń społecznych na rzecz grup biedniejszych.\nBezpośrednie zachęty do inwestowania poprzez obniżenie opodatkowania zysków przeznaczanych na inwestycje.\nZarządzanie wielkością globalnych wydatków rządowych na inwestycje państwowe czy roboty publiczne.\nWg Keynesa deficyt budżetowy nie stanowi problemu w okresie prosperity. W okresie dekoniunktury rządy powinny podejmować działania mające na celu utrzymanie na odpowiednio wysokim poziomie aktywności gospodarczej państwa.\nGłówne założenia szkoły Keynesa\nProdukcja określana jest przez globalny popyt\nZmiana ilości pieniądza wpływa na zatrudnienie\nBezrobocie to efekt niedostatecznego popytu\nPaństwo powinno być aktywne na scenie fiskalnej i monetarnej państwa\nH. Ćwikliński 'Polityka gospodarcza'\nEkonomistami zwalczającymi teorie Keynesa byli Friedrich von Hayek , noblista , przedstawiciel szkoły austriackiej oraz Milton Friedman , noblista , przedstawiciel szkoły chicagowskiej\nKeynes był kolekcjonerem dzieł sztuki i znawcą malarstwa , kupił i finansował teatr i balet . Keynes, co jest faktem mało znanym, był także inwestorem. Pomimo trudności gospodarczych, jakie Wielka Brytania przechodziła w czasie kryzysu lat 30. XX wieku , osiągał bardzo dobre wyniki. Jest uważany za jednego z prekursorów inwestowania skoncentrowanego .\nOgólna teoria zatrudnienia, procentu i pieniądza , 1936\nInne hasła zawierające informacje o "John Maynard Keynes":\nInne lekcje zawierające informacje o "John Maynard Keynes":


Na naszych barkach spoczywa duży ciężar - komentarze po meczu Dunkerque HB - Vive Tauron Kielce - Sport WP SportoweFakty\nNa naszych barkach spoczywa duży ciężar - komentarze po meczu Dunkerque HB - Vive Tauron Kielce\nAneta Szypnicka 18 Października 2014, 21:08\nPo bardzo emocjonującym meczu zawodnicy Vive Tauronu Kielce pokonali Dunkerque HB 28:25. Dzięki temu po czterech kolejkach Ligi Mistrzów mają na swoim koncie komplet punktów.\nJulen Aguinagalde (zawodnik, Vive Tauron Kielce): Jesteśmy bardzo zadowoleni ze zwycięstwa z mistrzem Francji. To był bardzo wyrównany mecz. Spodziewaliśmy się jednak tego, ponieważ w tamtym roku tutaj przegraliśmy.\nBenjamin Afgour (zawodnik, Dunkerque HB ): Podeszliśmy do tego meczu z zamiarem postawienia się Vive i pokonania ich. Nie udało się. Mecz rozstrzygnął się w ostatnich pięciu minutach. Kielczanie umieścili piłkę w siatce, wtedy kiedy było to konieczne. Możemy winić samych siebie.\nTalant Dujszebajew (trener, Vive Tauron Kielce): Gratulacje dla zespołu z Dunkierki, zagrali bardzo dobry mecz. Wiedzieliśmy, że czeka nad bardzo trudne spotkanie, ponieważ w tamtym roku Dunkierka tutaj z nami wygrała. Jestem dumny, że moja drużyna dała z siebie wszystko w tym wymagającym pojedynku. Jestem jednak zły z powodu końcówki meczu, nie rozumiem, co zrobiliśmy. Na naszych barkach spoczywa duży ciężar oraz presja spowodowana byciem faworytem grupy. Z tego powodu bardzo cieszymy się z tego zwycięstwa tutaj.\nPatrick Cazal (trener, Dunkerque HB): Zagraliśmy z jednym z faworytów tych rozgrywek i to nam wiele pokazało. Wreszcie rozegraliśmy dobry mecz. Jestem zadowolony z gry mojego zespołu, któremu udało się osiągnąć taki poziom, jaki reprezentował rok temu. Teraz musimy zrobić wszystko, aby utrzymać go na kolejne mecze Ligi Mistrzów.\nManuel Strlek: Najważniejsza jest koncentracja


Lubella inspiruje i edukuje: Rozsmakuj się w Walentynkach! - Zdrowa Częstochowa\nLubella inspiruje i edukuje: Rozsmakuj się w Walentynkach!\nWyjaśniając dzieciom zasady prawidłowego odżywiania, pomagamy im kształtować dobre nawyki żywieniowe od najmłodszych lat. Jest to idea, którą realizuje program „Lubella inspiruje i edukuje”. Jego celem jest edukacja uczniów polskich szkół podstawowych i gimnazjów na temat roli produktów zbożowych w codziennej diecie oraz uświadamianie im, jak ważną rolę odgrywają one w odżywianiu. W tegorocznej edycji programu wzięło udział ponad 100.000 dzieci. To rekordowa liczba. Autorzy kampanii podkreślają jednak, że nawyki żywieniowe przede wszystkim wynosi się z domu, a do zaszczepiania dzieciom zasad prawidłowego odżywiania należy wykorzystywać każdą okazję. Z okazji Walentynek zespół ekspertów przygotował więc kulinarne inspiracje: pyszne i proste w przygotowaniu. Takie, które można wykonać razem z dzieckiem.\nPlanując walentynkowe menu, warto zwrócić uwagę, aby zawierało jak najwięcej produktów zbożowych, które są najważniejszym źródłem energii dla naszego organizmu. Szczególnie duże znaczenie ma to w przypadku dzieci, ponieważ składniki zawarte w produktach zbożowych poprawiają odporność, działają przeciwwirusowo, wspomagają koncentrację i dają dzieciom siłę do nauki przez cały dzień. Zgodnie z zasadami prawidłowego odżywiania należy sięgać po produkty zbożowe kilka razy dziennie – zwraca uwagę dietetyk Anna Różyk.\n* Walentynkowa kolacja: Lasagne z curry i mlekiem kokosowym\n1. Cebulę i imbir drobno posiekaj. Następnie razem z czosnkiem przesmaż je kilka minut w garnku, z łyżką oleju. Dodaj curry, posiekane łodygi kolendry i pomidory. Bakłażana pokrój w dużą kostkę, przesmaż mocno przez ok. 5-7 min z kilkoma łyżkami oleju i dodaj do sosu pomidorowego. Paprykę i cukinię pokrój w dużą kostkę. Następnie paprykę przesmaż ok. 5 minut na oleju, dodaj do niej cukinię, smaż jeszcze ok. 2 minuty i dodaj do sosu. Gotuj całość ok. 15 minut.\n2. W międzyczasie przesmaż masło z mąką przez kilka minut, dodawaj mleko kokosowe – ciągle mieszając ubijaczką, aż powstanie lekko gęsty sos. Dodaj do smaku sól, pieprz i curry.\n* Walentynkowe słodkości: trufle czekoladowe:\n2. Za pomocą obieraka do jarzyn obrać pomarańcze ze skórki. Skórkę drobno posiekać. Przełożyć do garnka, zalać wrzątkiem (ok.2/3 szklanki) i gotować przez 5 minut. Odcedzić skórkę pomarańczową na sicie. Ponownie umieścić w garnku, zalać 1/2 szklanki wrzątku i dodać 1/2 szklanki cukru. Gotować aż większość wody odparuje a syrop mocno zgęstnieje. Ostudzić.\n3. W misie robota umieścić pokruszone ciasto czekoladowe, skórkę pomarańczową, likier pomarańczowy i serek mascarpone. Dokładnie wymieszać do połączenia składników. Spróbuj masy i w razie potrzeby dodaj więcej cukru, kakao czy likieru. Masa powinna dać się łatwo kształtować w kulki, można odmierzać porcje ręcznie lub za pomocą gałkownicy do lodów.\n* Dla tych, którzy w Walentynki robią sobie wolne: śniadanie OMBRE\nmały gotowany burak (ok. 80 g)\ngarść malin (ok. 60 g)\n6-7 truskawek (ok. 90 g)


PRZEPŁYW TOWARÓW PRZEZ POLSKO ROSYJSKĄ GRANICĘ. POLSKO ROSYJSKI HANDEL ZAGRANICZNY W MOMENCIE INTEGROWANIA SIĘ POLSKI Z UE - PDF\nPRZEPŁYW TOWARÓW PRZEZ POLSKO ROSYJSKĄ GRANICĘ. POLSKO ROSYJSKI HANDEL ZAGRANICZNY W MOMENCIE INTEGROWANIA SIĘ POLSKI Z UE\nDownload "PRZEPŁYW TOWARÓW PRZEZ POLSKO ROSYJSKĄ GRANICĘ. POLSKO ROSYJSKI HANDEL ZAGRANICZNY W MOMENCIE INTEGROWANIA SIĘ POLSKI Z UE"\n1 PRZEPŁYW TOWARÓW PRZEZ POLSKO ROSYJSKĄ GRANICĘ. POLSKO ROSYJSKI HANDEL ZAGRANICZNY W MOMENCIE INTEGROWANIA SIĘ POLSKI Z UE. WYBRANE ASPEKTY EKONOMICZNE 1. Wprowadzenie Problemy związane z funkcjonowaniem granic państwowych nie tracą, lecz zyskują na znaczeniu w dobie transformacji, integracji i globalizacji. Jednakże mają one wciąż wymiar polityczny, ekonomiczny i społeczny i tym samym powinny być rozpatrywane w różnych aspektach, w tym zwłaszcza w układzie prawno ekonomicznym. Muszą też być rozpatrywane z punktu widzenia teorii stosunków międzynarodowych i stąd wynikającej polityki zagranicznej. 1 Należy także je rozpatrywać z punktu widzenia międzynarodowych stosunków gospodarczych i z tym związanej zagranicznej polityki ekonomicznej. Przemiany geopolityczne dokonujące się w Polsce i jej sąsiedztwie na przełomie XX i XXI wieku utworzyły nową rzeczywistość polityczną i gospodarczą wzdłuż polskich granic. Powstały nowe suwerenne państwa. Gospodarki tych państw realizują w różnym tempie i w różny sposób przemiany ustrojowe i gospodarcze, tj. transformacje. Z jednej strony mamy do czynienia z transformacją radykalną (Polska, Czechy, Słowacja, Niemcy Wschodnie). Z drugiej zaś dostrzegamy co najwyżej przypadki transformacji mniej radykalnych gradualnej na Białorusi i mieszanej, polegającej na stopniowym przechodzeniu od 1 W związku z tym dość bogata jest literatura podnosząca te kwestie. Ze zrozumiałych względów najczęściej jednak odnosi się do poszczególnych tylko aspektów tej interdyscyplinarności. Trudno jest więc wskazać opracowania naukowe zwarte (monografi e), które w sposób kompleksowy to prezentowałyby. Można natomiast znaleźć takie, które podnoszą przynajmniej kilka elementów (aspektów) tej interdyscyplinarności. Między innymi, szczegółowo zagadnienia dotyczące prawno ekonomicznych aspektów kształtowania się w tym okresie swobody przepływu towarów i ludzi prezentują Aleksander Maksimczuk i Leszek Sidorowicz w czterech monografi ach: 1. Ochrona granic i obsługa ruchu granicznego, Warszawa 2007; 2. Graniczny ruch osobowy i towarowy w Unii Europejskiej, Warszawa 2007; 3. Graniczna obsługa ruchu osobowego i towarowego w Unii Europejskie (wybrane aspekty), Warszawa 2008; 4. Polska granica wschodnia w warunkach transformacji (wybrane aspekty), Białystok W nieco innym i trochę węższym ujęciu znajduje to także odzwierciedlenie, (w:) Adamowicz M., Siedlecka A., (red.), Ruch graniczny w kontekście poszerzania Unii Europejskiej, Biała Podlaska 2008, oraz w monografi i wydanej w języku rosyjskim: A. Maksimczuk, Pogranicznyj wywoz towarow w Ewrosojuzie, Mińsk 2009; a także w niektórych innych, które w tym opracowaniu w miarę potrzeb będą dalej wykorzystywane. 158\n2 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... gradualnej do radykalnej, jak to ma miejsce w Rosji i na Ukrainie. Taki stan rzeczy, panujący w sąsiedztwie Polski, musi być przyczyną powstawania wielu nowych problemów na odcinku współpracy gospodarczej i politycznej z tymi krajami Przedmiotem rozważań prezentowanych w tym opracowaniu jest więc pewien fragment tego ww. szerszego zagadnienia, a konkretnie dotyczący współpracy Polski i Rosji w zakresie przepływu towarów przez polsko rosyjską granicę w momencie integrowania się Polski z UE. Inaczej mówiąc, chodzi tu o najważniejsze aspekty ekonomiczne funkcjonowania polsko rosyjskiego handlu zagranicznego w tym, jakby nie było, dla obu stron przełomowym momencie. Można też twierdzić, że w rzeczywistości sprawa sprowadza się także do ekonomicznych aspektów (warunków) realizacji jednej z czterech podstawowych swobód gospodarczych współczesnego świata, tj. swobody przepływu towarów w kontaktach handlowych Polski i Rosji w momencie poszerzania się UE ( starej piętnastki ) o nowych 10 państw na wschód. Tym samym odnosiło się to także do kwestii przenikalności granic ( nowej jakości polsko rosyjskich granic ) w zakresie ruchu towarowego w związku z myślą przewodnią: Przyjazna granica niezbędnym elementem wzmacniania stosunków społeczeństw Polski i Federacji Rosyjskiej, wynikającą przecież już z samego tytułu monografi i, której częścią składową jest także to opracowanie. 2. Polski handel zagraniczny w warunkach akcesji ze Wspólnotą Europejską wstępna weryfikacja tzw. tła szerszego tutaj podnoszonego głównego problemu Już na samym początku podkreślenia wymaga fakt, że sam tylko 2004 rok, objęty horyzontem niniejszej wstępnej oceny w związku z jak wyżej sformułowanym tytułem tego opracowania, to zaledwie tylko kilkumiesięczny okres po zintegrowaniu się Polski z UE. Tym samym nie może on być jeszcze podstawą oceny wpływu tego wydarzenia na polskie obroty handlowe. Mimo to wydaje się zasadne dokonanie już pewnego, z pewnością jeszcze dość ostrożnego i z konieczności uproszczonego, porównania wyników handlowych osiągniętych w ostatnich miesiącach po akcesji z okresem pierwszych 4 miesięcy 2004 r. W ocenie z konieczności więc brano pod uwagę nie tyle dynamikę wzrostu obrotów w porównywanych okresach z uwagi na zniekształcający wpływ bazy odniesienia, lecz przede wszystkim bezwzględny poziom obrotów w poszczególnych miesiącach. 159\n3 Tabela 1. Obroty handlu zagranicznego Polski w 2004 roku w podziale na dwa podokresy: przed i po akcesji (w mln dol.) Grupa krajów I IV.2004 r. V XII.2004 r. eksport import saldo eksport import saldo Polska UE 25, w tym: Niemcy WNP, w tym: Rosja Kraje rozwijające się Źródło: Ocena sytuacji w handlu zagranicznym Polski w 2004 roku, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2005, s. 15. Porównanie obrotów średniomiesięcznych w okresie przed i po akcesji w ich wymiarze bezwzględnym wskazuje na ich wzrost w okresie poakcesyjnym. Jest to widoczne w ujęciu ogólnym, jak też w zestawieniu z rynkami Wspólnoty Europejskiej w jej powiększonym już kształcie. Średni miesięczny poziom eksportu po akcesji (6,4 mld dol.) był o 11% wyższy niż przed akcesją, zaś po stronie importu o 5% wyższy (7,5 mld dol. średnio w miesiącu). 2 W okresie styczeń kwiecień 2004 r. import z krajów spoza UE rósł wolniej niż przywóz z dotychczasowych państw członkowskich Unii i krajów przystępujących. W tym czasie na wzrost importu z tej grupy krajów największy wpływ miało przede wszystkim zwiększenie dostaw wyrobów klasyfikowanych jako maszyny i urządzenia (a więc drugiej, oprócz produktów mineralnych, grupy pod względem wartości przywozu z krajów trzecich). Ich import zwiększył się wówczas prawie o 50% w porównaniu z pierwszymi czterema miesiącami 2003 r. Znacznie wyższą niż w 2003 r. dynamiką charakteryzował się również import produktów chemicznych, wyrobów metalurgicznych oraz artykułów rolnych. Największe znaczenie dla wzrostu importu w tym okresie miało wyraźne zwiększenie dostaw z Chin. Dynamika importu z krajów trzecich, podobnie jak importu z krajów Unii Europejskiej, 2 W opracowaniu tym w zasadzie nie analizowano regulacji prawnych i instrumentów polityki handlowej Polski i Federacji Rosyjskiej, co wcale nie musi oznaczać pomniejszania ich roli. Są one dokładnie naświetlone w literaturze wymienianej w poprzednim odsyłaczu (tj. w przypisie nr 1.), do której w miarę potrzeb, we właściwych do tego miejscach, odwoływano się. Znajdują one przecież także swoje odzwierciedlenie w innych opracowaniach tej monografi i. Zmiany w polsko rosyjskiej wymianie handlowej analizowano na podstawie ofi cjalnej statystyki handlu zagranicznego, czasami posiłkując się informacjami Wydziału Ekonomiczno Handlowego Ambasady RP w Moskwie, a także Ministerstwa Gospodarki. Tu konkretnie na podstawie: Ocena sytuacji w handlu zagranicznym Polski w 2004 roku, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2005, s.10 i dalsze. 160\n4 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... okazała się jednakże w okresie maj grudzień 2004 r. niższa niż w czterech pierwszych miesiącach 2004 r. Wykres 1. Struktura geograficzna polskiego eksportu w 2004 r. 14,2% UE-25 9,2% 0,7% 5,1% 2,6% 68,2% EFTA Poz. kraje rozwinięte CEFTA WNP (bez krajów azjatyckich) Krajerozwijające się Źródło: Ocena sytuacji w handlu zagranicznym Polski w 2004 roku, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2005, s. 10. Jednak w przypadku grupy tzw. krajów trzecich spowolnienie przywozu (importu) okazało się najmniejsze. Wynikało to jednak głównie ze wzrostu cen surowców energetycznych, przede wszystkim ropy naftowej (najwyższy przyrost importu odnotowano w tym okresie w grupie obejmującej paliwa mineralne). Natomiast w pozostałych najważniejszych (pod względem ich udziału w całości) grupach towarów, oprócz środków transportu oraz materiałów i wyrobów włókienniczych, dynamika importu w okresie maj grudzień 2004 r. była znacznie niższa niż w okresie styczeń kwiecień 2004 r. Największy spadek dynamiki przywozu dotyczył wyrobów klasyfikowanych jako maszyny i urządzenia, produkty chemiczne i tworzywa sztuczne, wyroby metalurgiczne oraz artykuły rolne. Po przystąpieniu do Unii Europejskiej główną rolę we wzroście wartości importu odegrały fizyczne rozmiary dostaw z Rosji. W dużej jednak mierze związane to było ze wzrostem cen surowców energetycznych na światowych rynkach. Wartość importu paliw mineralnych z Rosji zwiększyła się w tym okresie o 1/3, podczas gdy na początku roku uległa ona nawet obniżeniu. Natomiast wartość importu pozostałych towarów z Rosji wzrosła w okresie maj grudzień 2004 r. zaledwie o 18%. Dla porównania można byłoby podać, że w pierwszych czterech miesiącach wzrost ten był o ponad 80%. Przyczynił się do tego w dużym stopniu wzrost zakupów w tym kraju aluminium i wyrobów z aluminium (wzrost 2,5-krotny) i nawozów (wzrost blisko 3-krotny). W okresie maj grudzień 2004 r. spadła również dynamika przywozu z większości pozostałych krajów trzecich. Wśród głównych dostaw- 161\n5 ców odwrotną tendencję zanotowano w przywozie z Korei oraz w nieco mniejszym stopniu z USA. W przypadku eksportu w porównaniu z 2003 r. w pierwszych czterech miesiącach 2004 r. nastąpiło przyspieszenie tempa jego wzrostu również do krajów trzecich (o ponad 45%). Największy wpływ na wzrost sprzedaży do tych państw miały środki transportu, maszyny i urządzenia oraz wyroby metalurgiczne. Należy przy tym podkreślić, że są to grupy towarowe, które dominowały także w eksporcie do krajów trzecich (łącznie obejmowały one prawie 50% sprzedaży do tej grupy krajów). Szczególnie wysoka była dynamika sprzedaży środków transportu (ponad 87%) i wyrobów metalurgicznych (ponad 80%). W obu przypadkach wzrost eksportu był przeszło 2-krotnie wyższy niż średnio w pozostałych grupach towarowych. Natomiast sprzedaż towarów klasyfikowanych w pozostałych grupach rosła w okresie styczeń kwiecień 2004 r. wyraźnie wolniej niż średnio ogółem. Przy tym, najniższe tempo wzrostu wystąpiło w grupach materiałów i wyrobów włókienniczych oraz artykułów rolnych. W grupie produktów rolnych dynamika eksportu była jednak bardzo zróżnicowana. O ile w przypadku produktów pochodzenia zwierzęcego i przetworów spożywczych nastąpił wzrost eksportu, o tyle w przypadku produktów pochodzenia roślinnego odnotowano znaczący (blisko 20%) spadek sprzedaży. Największe znaczenie dla wzrostu polskiego eksportu do krajów spoza UE na początku 2004 roku miało zdecydowane zwiększenie sprzedaży do Norwegii. Natomiast w okresie maj grudzień 2004 r. nastąpił już spadek wartości eksportu do tego kraju. Prawdopodobnie początkowo wynikało to ze znacznego eksportu statków do tego kraju. Powyższą tezę trudno jest jednak zweryfikować w odniesieniu do późniejszego okresu ze względu na brak danych. Niemniej jednak w ciągu pierwszych czterech miesięcy sprzedaż do tego kraju zwiększyła się przeszło 2,5-krotnie. Wyjątkowo szybki wzrost eksportu w tym okresie nastąpił również do Turcji. Jak już zaznaczono, kraje trzecie były jedyną spośród wyodrębnionych tu grup krajów, w której dynamika eksportu w okresie maj grudzień 2004 r. okazała się wyższa niż w okresie poprzedzającym członkostwo Polski w UE. Za krótki jest to jednak okres włączony do wstępnych badań, żeby można było zbyt daleko idące uogólnienia stosować na podstawie tych wyników. 162\n6 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... Wykres 2. Struktura geograficzna polskiego eksportu w 2004 r. 79,10% 2,50% 3,50% 1,50% 7,50% 5,80% UE-25 EFTA Poz.kraje rozwinięte CEFTA WNP (bez państw azjatyckich) Kraje rozwijające się Źródło: opracowanie własne na podstawie; Ocena sytuacji w handlu zagranicznym Polski w 2004 roku, op. cit., s. 10. Największą rolę w przyspieszeniu tempa wzrostu eksportu do krajów trzecich w okresie maj grudzień 2004 r. miały maszyny i urządzenia. Była to bowiem najważniejsza obok środków transportu pozycja w eksporcie do krajów trzecich. Jednocześnie należy także podkreślić, że były to te wyroby, których tempo wzrostu eksportu do UE (łącznie dotychczasowych i nowych krajów członkowskich) obniżyło się w okresie maj grudzień 2004 r. Szybciej niż w ciągu pierwszych czterech miesięcy 2004 r. rósł także eksport wyrobów metalurgicznych (o 86,5%) oraz produktów chemicznych (79%) i tworzyw sztucznych (57%). Jednak najwyższym wzrostem sprzedaży do krajów trzecich w tym okresie charakteryzowały się produkty mineralne (143%), przede wszystkim węgiel. Chociaż środki transportu utrzymały znaczącą rolę we wzroście eksportu także w okresie maj grudzień 2004 r., to jednak tempo wzrostu ich eksportu obniżyło się o przeszło połowę w porównaniu z pierwszymi czterema miesiącami 2004 r. Znacznie mniejszą rolę we wzroście eksportu w okresie maj grudzień 2004 r., w porównaniu z krajami UE, odegrały artykuły rolne (wzrost wywozu o niecałe 19%). Wynikało to z bezwzględnego spadku sprzedaży produktów pochodzenia zwierzęcego najważniejszej poprzednio grupy w eksporcie rolnym do krajów trzecich. Zasadniczym powodem takiej sytuacji było przede wszystkim wprowadzenie przez stronę rosyjską czasowego zakazu przywozu mięsa z krajów Unii, w tym także z Polski. Dalsze przyspieszenie tempa wzrostu polskiego eksportu ogółem od maja do grudnia 2004 r. nastąpiło przede wszystkim w wyniku ponad 2 krotnego wzrostu eksportu do Rosji, która wówczas była już najważniejszym partnerem handlowym Polski spośród krajów trzecich. 3 3 Porównaj: A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Graniczny ruch towarowy i osobowy w Unii, op cit., s. 105, tab\n7 Tym samym wartość polskiego eksportu do Rosji po raz pierwszy przekroczyła poziom z roku 1997, a więc sprzed kryzysu rosyjskiego. Z kolei udział Rosji w polskim eksporcie do krajów trzecich wzrósł o 5,5 pkt proc. (do blisko 20%). Warto dodać, że w styczniu 2005 r., w porównaniu ze styczniem 2004 r., wywóz do tego kraju wzrósł więcej niż dwukrotnie (o 125%). Przyczyniło się do tego głównie zwiększenie eksportu w grupie obejmującej maszyny i urządzenia. Wzrost znaczenia w eksporcie do Rosji towarów o wyższym stopniu przetworzenia wskazuje na to, że głównym czynnikiem ekspansji na rynek rosyjski były już przedsiębiorstwa z udziałem kapitału zagranicznego. Warto zwrócić również uwagę na szybki wzrost eksportu do Turcji i Chin. Trudno jest jednak tutaj znaleźć bezpośredni związek z faktem przystąpienia Polski do UE. W 2004 r. odnotowano pogłębianie się deficytu obrotów handlowych z krajami trzecimi. Przyczyną tego było przede wszystkim zwiększenie się ujemnego salda w handlu produktami mineralnymi (w tej grupie deficyt w całym 2004 r. przekroczył 7 mld dol.). W okresie maj grudzień 2004 r. nierównowaga między importem a eksportem powiększyła się również w handlu środkami transportu, materiałami i wyrobami włókienniczymi oraz maszynami i urządzeniami. Należy przy tym podkreślić, że ta ostatnia grupa, obok paliw mineralnych, generuje największą część deficytu w polskim obrocie towarowym z krajami trzecimi. Jednocześnie zmniejszyło się ujemne saldo w handlu produktami chemicznymi i powiększyło się dodatnie saldo w handlu wyrobami metalurgicznymi. Głęboki deficyt w handlu z krajami trzecimi wynikał wówczas przede wszystkim z dużej nierównowagi między wartością importu a eksportu, jaka charakteryzuje obroty z Rosją i Chinami. Ujemne saldo w wymianie z Rosją zmniejszyło się jednak w 2004 r. o 140 mln dol. (z czego o 130 mln dol. w okresie maj grudzień 2004 r.). W przypadku Chin deficyt pogłębił się. Ujemne saldo zwiększyło się także w wymianie z pozostałymi najważniejszymi azjatyckimi partnerami handlowymi Polski (Japonią, Koreą Południową i Tajwanem). Natomiast najwyższe dodatnie saldo w handlu z krajami trzecimi Polska osiągała w wymianie z innymi krajami Europy Środkowej i Wschodniej (Ukrainą, Rumunią i Chorwacją). W większości przypadków skala nadwyżki eksportu nad importem była większa jednak w okresie maj grudzień 2004 r. W 2005 roku, kiedy Unię Europejską stanowiło już 25 państw, ze zrozumiałych względów znacznie zwiększyły się jej obroty handlowe w wyrażeniu bezwzględnym. Ale jednocześnie eksport krajów UE 25 wzrósł o 10%, tj. o 100,1 mld euro, a import o 14%, tj. o 142,7 mld euro. Wzrost eksportu nastąpił we wszystkich ważniejszych grupach towarowych. Podstawową grupą towarową w handlu zagranicznym państw UE 25 stanowią wyroby przemysłowe. Ich udział stanowił 85,9% całego eksportu UE. W ujęciu wartościowym wzrost eksportu w tej grupie towarowej wyniósł 73,3 mld euro. W handlu wyrobami przemysłowi UE 25 odnotowała tak- 164\n8 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... że największe dodatnie saldo handlowe w kwocie 148,2 mld euro. Tradycyjnie już największy deficyt występuje w handlu surowcami. W 2005 roku, w związku z dużymi wzrostami cen surowców na światowych rynkach, w tym głównie ropy naftowej, zwiększył się on o kwotę 73,6 mld euro w tej grupie towarowej. Tabela 2. Obroty handlowe Polski w latach wg ugrupowań i krajów (w mln euro) 2004 r r. Dynamika eksport import saldo eksport import saldo eksport. importu Polska w tym: ,6 113,0 UE 25 w tym: ,8 108,6 Niemcy ,3 114,3 Francja ,5 101,0 Włochy ,5 100,9 Wlk. Brytania ,4 104,7 WNP w tym: ,4 132,9 Rosja ,4 139,6 USA ,2 112,3 Chiny ,3 133,5 Japonia ,6 112,3 Źródło: Koniunktura gospodarcza w państwach Unii Europejskiej w 2005 roku, Ministerstwo Gospodarki, Warszawa 2006, s. 30. Do najważniejszych partnerów handlowych Unii Europejskiej należały wówczas Stany Zjednoczone. Eksport do tego kraju stanowił 23,4% całego eksportu UE 25, a dodatnie saldo handlowe zamknęło się kwotą 88,1 mld euro i było ono wyższe od osiągniętego w analogicznym okresie roku ubiegłego o 11,8 mld euro. Z każdym kolejnym rokiem rosły też obroty handlowe z Chinami, przy czym zdecydowanie szybciej wzrasta import niż eksport. Unia Europejska odnotowała wtedy z Chinami największy deficyt handlowy. W 2005 roku wyniósł on 106,2 mld euro. Z każdym kolejnym rokiem on zwiększał się. Dla porównania 2003 roku wynosił euro 64,2 mld euro, a w 2004 roku zamknął się kwotą 79,3 mld euro. 4 4 Ibidem, s\n9 Trzecim, odgrywającym coraz większą rolę, partnerem handlowym UE 25 (a więc także już z Polską) jest Rosja. 5 Z każdym kolejnym rokiem wzrastały jej obroty handlowe z tym krajem. Szczególnie szybko wzrastał jednak import, co powoduje, iż systematycznie powiększa się deficyt handlowy państw UE 25 w handlu z tym krajem. W 1999 roku deficyt handlowy UE 15 (tzw. starej piętnastki ) w handlu z Rosją wynosił 17,6 mld, a w 2005 roku (powiększonej o nowe 10 krajów) już 50,3 mld euro. Przechodząc już do podsumowania tej części rozważań należy wyraźnie podkreślić, że w przypadku Polski, głównym partnerem handlowym przed i po akcesji były kraje UE. Inaczej kształtują się obroty handlowe Polski z partnerem na wschodzie, tj. z Rosją. Szybko rośnie eksport, ale jednocześnie import rośnie jeszcze szybciej. W 2005 roku eksport do Rosji wzrósł o 37,4% i zamknął się kwotą 3,2 mld euro, a import o 39,9% i wyniósł 7,2 mld euro. Ujemne saldo obrotów wzrosło tym samym do kwoty 4,1 mld euro z 2,9 mld euro w 2004 roku. Szczególnego podkreślenia wymaga fakt, że z żadnym innym krajem nie występuje tak duży deficyt w obrotach handlowych. Ten wzrost ujemnego salda wynikał głównie ze wzrostu wartości importu produktów mineralnych (sekcja V) o kwotę o 1,9 mld euro 6. Niestety ta niekorzystna tendencja nie rokuje najmniejszych szans na odwrócenie w najbliższej przyszłości. 3. Polsko rosyjskie obroty towarowe w latach Do momentu zintegrowania się Polski z UE, a zwłaszcza jeszcze w początkowych fazach transformacji, jak to dość szczegółowo przedstawiono już wcześniej, tj. w paragrafie 2., reorientacja polskiego handlu ze Wschodu na Zachód dokonywała się w relatywnie szybkim tempie. Polegało to głównie na skokowym wzroście udziału krajów rozwiniętych, w tym zwłaszcza UE. Dokonywało się to oczywiście kosztem krajów Europy Środkowej i Wschodniej. W tym okresie występowało również szybkie tempo spadku obrotów wymiany towarowej z Rosją. Niemniej jednak lata charakteryzowały się jeszcze dynamicznym wzrostem polskiego eksportu na rynek rosyjski. W 1997 r. osiągnął on poziom 2155 mln dol.. Rok 1998, do miesiąca sierpnia włącznie, był jeszcze kontynuacją tego trendu. Jednakże, w wyniku załamania finansowego w Rosji w sierpniu 5 W latach Komisja Europejska zaproponowała nową politykę zagraniczną UE europejską politykę sąsiedztwa (ENP Europan Neighbourhood Policy), w związku z czym na szczycie w Sankt Petersburgu w maju 2003 roku zdecydowano, że stosunki UE Rosja przyjmą postać tzw. strategicznego partnerstwa, por. A. Maksimczuk, A. Ejsmont, Unormowania Schengen a Europejska Polityka Sąsiedztwa (na przykładzie polskiej granicy wschodniej), (w:) M. Adamowicz, A. Siedlecka, (red.), Ruch graniczny w kontekście poszerzenia Unii Europejskiej... op. cit., s. 123 i dalsze. 6 Koniunktura gospodarcza w państwach Unii, op. cit., s Do bardziej szczegółowej analizy tych zagadnień wykorzystano także (jak podawano w przypisie nr 2) niektóre informacje opracowane przez Wydział Ekonomiczno Handlowy Ambasady RP w Moskwie. 166\n10 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę roku, eksport ten uległ drastycznemu spadkowi. Osiągnął w roku następnym poziom zaledwie 710 mln dol., tj. ok. 31% jego wartości sprzed dwóch lat. Od roku 2000 stopniowo następowała już odbudowa pozycji polskich eksporterów na rynku rosyjskim. W roku 2003 eksport polskich towarów na rynek rosyjski wynosił już 1512,3 mln dol. W rzeczywistości oznaczało to, że nieznacznie przekroczył on poziom 70% wartości z roku Wydawało się wówczas, że osiągnięcie poziomu polskiego eksportu do Rosji z roku 1997 będzie możliwe dopiero co najwyżej na koniec 2005 r. Jednakże już w roku 2004, mimo wielu obaw związanych z faktem wejścia Polski do UE, obroty wzajemne, w tym w szczególności polski eksport, rozwijały się wyjątkowo dynamicznie. Na koniec 2004 roku eksport, odnotowując niespotykaną dotychczas dynamikę, wzrósł o 88,8%. Tym samym osiągnął rekordowy poziom 2854,6 mln dol. Był więc znacznie większy niż w najlepszym dotychczas 1997 roku. Import, wzrastając o 23,0%, osiągnął również rekordowy poziom 6415,2 mln dol. Oznacza to, że obroty osiągnęły nie notowany dotychczas poziom prawie 9,3 mld dol 9. Podobnie kształtowała się skala wymiany handlowej w 2005 r. Polska była tym samym już ósmym co do wielkości odbiorcą rosyjskich towarów z udziałem w rosyjskim eksporcie w wysokości 3,72%. Jednakże zarówno miejsce, jak też udział nie uległy większym zmianom w trzyletnim ( ) przedziale czasowym obejmującym po jednym pełnym roku kalendarzowym przed 1 maja 2004 i po zintegrowaniu się Polski z UE. Według rosyjskiej statystyki celnej wartość rosyjskiego eksportu do Polski w roku 2005 przekroczyła 8,6 mld dol, wzrastając o 53,7% w stosunku do roku 2004 (w 2004 r. wartość ta wyniosła 5,6 mld dol., w 2003 r. 4,4 mld dol). Jednakże blisko 90% rosyjskich dostaw handlowych do Polski stanowiły produkty mineralne, w tym ropa naftowa oraz gaz ziemny 86,0% 10. W towarowej strukturze rosyjskiego importu z Polski największy udział miały maszyny, urządzenia i środki transportu 43,5% (w 2004 r. 41%), artykuły rolno spożywcze 17,7% (18,1%), wyroby przemysłu chemicznego 16,5% (15,9%), metale i wyroby metalowe 7,7% (7,8%). Z tego 82,6% wartości importu przypadało na państwa trzecie (w 2004 r. 79,6%). Już wówczas był mocno dostrzegalny spadek udziału importu krajów WNP z 20,4% w 2004 r. do 17,4% w roku Polska, z blisko z 3% udziałem, była wówczas jeszcze w rankingu dwunastym (12) partnerem handlowym Rosji. 8 Federacja Rosyjska. Przewodnik dla przedsiębiorców, wydanie drugie rozszerzone, BPI i TONZ ds. Rozwoju Przemysłowego, Warszawa 2004 (z suplementem kwiecień 2005), s. 306 oraz Wywóz i wwóz towarów przez granicę Rosji przez osoby fi zyczne, Rynek Wschodni Partnerzy Warszawa 2004, nr 8. 9 J. Rudkowski, Obroty towarowe Polski z Rosją w 2004 r., Przegląd Gospodarczo Rynkowy, Biuletyn ekonomiczny 2005, nr 1; WE H Ambasady RP w Moskwie, Moskwa 2005, s Por. A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Polska granica wschodnia w warunkach transformacji op. cit., s\n11 Tabela 2. Polsko rosyjskie obroty handlowe w latach (w mln dol.) 2002 r r. dynamika 03) r. dynamika 04) r. dynamika 05)04 Eksport do Rosji 1 331, ,3 113, ,7 188, ,5 139,3 Import z Rosji 4 407, ,7 118, ,6 123, ,5 140,6 Obroty 5 739, ,0 117, ,3 137, ,0 140,2 Saldo 3 075, ,4 x 3 547,9 x 5 025,0 x Źródło: opracowanie własne na podstawie danych GUS. W analizie polskiego eksportu na rynek rosyjski należy odnotować, że w 2005 roku generalnie utrzymała się wysoka konkurencyjność polskiego eksportu (określana dynamiką i udziałem polskich towarów w dostawach do Rosji), przy dalszym zachowaniu zróżnicowania konkurencyjności poszczególnych pozycji towarowych. Według rosyjskiej statystyki celnej, w 2005 roku polski eksport do Rosji w branży artykułów rolno spożywczych wyniósł 588,8 mln dol. Oznaczało to wzrost o 12,8% w porównaniu z 2004 rokiem. Artykuły rolno spożywcze stanowiły 21,5% polskiego eksportu na ten rynek. Pogorszyła się jednak konkurencyjność tej branży na rynku. Stało się to między innymi z uwagi na szybsze tempo wzrostu rosyjskiego importu ogółem, które w 2005 roku wynosiło 27%. 11 W eksporcie artykułów rolno spożywczych mieliśmy do czynienia z dwiema różnowektorowymi tendencjami. Z jednej strony dynamicznie rozwijał się dotychczas eksport towarów pochodzenia roślinnego (w 2005 roku wzrost o 24,4% wobec wzrostu globalnego importu Rosji o 19,7%) oraz gotowych wyrobów spożywczych z tych surowców. Pozytywne tendencje dotyczyły warzyw i owoców świeżych (szczególnie jabłek ok. 11% udział w imporcie rosyjskim, ale też warzyw kapustnych ponad 2,4-krotny wzrost polskiego eksportu oraz zwiększenie udziału polskich dostaw w globalnym imporcie Rosji z 28,6% w 2004 roku do 37% w 2005 roku i innych), a także ich przetworów (mrożonych i niemrożonych). Wzrastała też rola dostaw z Polski takich towarów, jak kwiaty, sadzonki, krzewy (wzrost eksportu np. w pozycji pozostałe rośliny żywe o 18% oraz udziału w rosyjskim imporcie z 19% do 22%). W kwestii innych gotowych artykułów spożywczych i napojów należałoby odnotować fakt, że w 2005 r. powróciły na rosyjski rynek wody mineralne z Polski (2,8- krotny wzrost eksportu oraz ich udziału w rosyjskim imporcie z 13,7% do ponad 25%). Zwiększyły się również dostawy przetworów zbożowych (wzrost eksportu o 57% oraz udziału w rosyjskim imporcie z 51% do 59%), przypraw (stały ok. 15% 11 Ibidem, s\n12 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... udział polskich dostaw w rosyjskim imporcie w pozycji sosy i przetwory), wyrobów piekarniczych (wzrost eksportu o 46% oraz udziału w rosyjskim imporcie z 14,5% do ponad 16%), cukierniczych (wzrost eksportu o 23,3%, stabilny ok. 13% udział w rosyjskim imporcie). Na ogół korzystnie kształtowała się również sytuacja w polskim eksporcie do Rosji m.in. takich towarów, jak cukier, przetworzony tytoń oraz koncentraty kawy i herbaty. Niestety, od 14 listopada 2005 r. Rosja wprowadziła czasowe ograniczenia na przywóz z Polski towarów pochodzenia roślinnego podlegających kontroli fitosanitarnej. Ograniczeniami objęto więc szeroki krąg towarów: cebulki, kwiaty, części roślin, warzywa świeże, ochłodzone i suszone, owoce świeże i suszone, przyprawy, kawę, zboża, mąkę, słód, nasiona, materiały roślinne dla wypychania i wyściełania, korę drzewną, pasze kombinowane, grunt, torf, kultury mikroorganizmów, skóry surowe, drewno opałowe i inne nieobrobione wyroby z drewna, opakowania z drewna, palety drewniane, papier i karton, opakowania z papieru i tektury, włókna bawełniane i odpady, surowiec lniany i inne. Tym samym dynamika wzrostu eksportu towarów podlegających kontroli fitosanitarnej uległa wyraźnemu zahamowaniu pod koniec 2005 roku. Tracą swoje pozycje na rynku rosyjskim także polskie towary pochodzenia zwierzęcego oraz gotowe artykuły spożywcze pochodzenia zwierzęcego. Dotyczyło to praktycznie wszystkich towarów: mięsa wieprzowego, serów i twarogów, jogurtów i kefirów oraz innych produktów mleczarskich, mięsa drobiowego, kiełbas, konserw rybnych, co podyktowane jest m.in. problemami związanymi z wprowadzeniem przez Rosję w 2004 roku wymogu posiadania tzw. jednolitych świadectw weterynaryjnych i w konsekwencji ograniczeniem dostępu do rynku rosyjskiego dla wielu dotychczasowych i nowych polskich eksporterów. Sytuacja ta polskim producentom stała się szczególnie dotkliwa, gdyż w sposób nieunikniony prowadziła do utraty określonych segmentów rynku rosyjskiego 12. Podobne negatywne tendencje dotyczyły także niektórych innych produktów: mlecznych, mięsa drobiowego, konserw rybnych, ale jednocześnie mamy do czynienia ze wzrostem łącznego importu rosyjskiego w większości wymienionych pozycji towarowych. Dodatkowym problemem stało się wprowadzenie przez stronę rosyjską od 10 listopada 2005 roku ograniczenia wwozu z Polski do Rosji niektórych towarów mięsnych. Zakaz obejmował: wołowinę i półprodukty wołowe, wie- 12 Wśród przykładów, gdzie odnotowujemy zasadnicze spadki dostaw, można wymienić m.in.: mięso wieprzowe (w 2004 roku dostawy z Polski plasowały się na czwartym miejscu z 5% udziałem w rosyjskim imporcie po bezwzględnym liderze Brazylii oraz Niemczech i Chinach, natomiast w 2005 roku nasz udział w imporcie FR spadł o ponad 3 punkty procentowe oraz poza Brazylią i Niemcami wyprzedzili nas także eksporterzy z USA, Danii i Holandii. Tendencje te zachodzą w warunkach wysokiej jakości i niskich cen polskiej oferty), sery i twarogi (w 2004 r. ponad 4% udział dostaw z Polski w rosyjskim imporcie plasował nas na piątym miejscu po Ukrainie, Niemczech, Finlandii i Litwie, natomiast w 2005 r. nasz udział obniżył się o ponad 2 punkty procentowe i poza wyżej wymienionymi wyprzedzili nas również eksporterzy z Holandii, Francji, a nawet Argentyny). 169\n13 przowinę i półprodukty wieprzowe, mięso drobiu i farsz z mięsa drobiowego, a także surowe półprodukty mięsne 13. Wystąpienie tych niekorzystnych zjawisk zaistniało w momencie, gdy prognozowany był wzrost chłonności i zapotrzebowania rynku rosyjskiego na artykuły rolno spożywcze. W związku z tym polscy przedsiębiorcy zaczęli tworzyć konkurencyjną ofertę eksportową, która powinna mieć wszelkie szanse realizacji w Rosji, w tym poprzez odbudowanie istniejących i tworzenie nowych trwałych powiązań handlowych. Coraz śmielej niektóre z firm zabrały się również za podejmowanie inwestycji w Rosji (m.in. w sferze produkcji napojów, przypraw, wyrobów cukierniczych). Docelowo miało to zwiększyć możliwości stabilnej polskiej obecności gospodarczej na rynku rosyjskim w branży rolno spożywczej. Warunkiem praktycznej realizacji wymienionych możliwości wzrostu polskiego eksportu jest przede wszystkim likwidacja istniejących barier i ograniczeń w dostępie do rynku rosyjskiego, w tym uzgodnienie warunków, które w bliższej lub dalszej przyszłości powinny doprowadzić do przywrócenia w pełnym zakresie możliwości dostaw polskich wyrobów pochodzenia roślinnego i zwierzęcego na rynek rosyjski. Ponadto nieodzowne stawało się już wówczas wypracowanie efektywnych procedur kontroli maksymalnej ilości polskich zakładów w celu uzyskania rosyjskich certyfikatów warunkujących realizację eksportu do Rosji. Relatywnie korzystnie kształtowała się sytuacja w polskim eksporcie do Rosji produktów przemysłu chemicznego, którego wartość w 2005 roku wynosiła 484,2 mln dol. O ile jednak w 2004 roku dynamika polskich dostaw (+49%) wyprzedzała tempo wzrostu łącznego rosyjskiego importu (+24%), to w 2005 roku mieliśmy do czynienia z odwrotną tendencją polski eksport zwiększył się 20%, podczas gdy globalny import Rosji wzrósł o 37%. Ważną pozycją towarową w tej branży są preparaty farmaceutyczne. Stopniowo zaczęły one odzyskiwać poprzednio utraconą pozycję na rynku rosyjskim. Polski eksport tych produktów w 2005 r. zwiększył się o ponad 66%, przy wzroście ich łącznego rosyjskiego importu o 52%. Może to być potraktowane jako kolejna pozytywna tendencja obserwowana również w 2004 roku wzrost już wtedy polskiego eksportu o 50%, wobec wzrostu rosyjskiego importu ogółem o 26%. W zakresie dostaw farmaceutyków w 2005 r. odnotowano najwyższy wartościowy przyrost polskiego eksportu: +62 mln dol w stosunku do 2004 roku. Polski eksport leków posiadał w analizowanym okresie stabilny ok. 4% udział w rosyjskim imporcie. Byliśmy wówczas 8 dostawcą farmaceutyków do Rosji, ustępując bezwzględnym liderom dostawcom z Niemiec i Francji, a także eksporterom z Indii, Węgier, Włoch, Szwajcarii, Słowenii A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Polska granica wschodnia, op. cit., s Ibidem, s\n14 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... W tym okresie zasadniczo wzrosła także pozycja polskich kosmetyków. W 2004 roku ich eksport wynosił 187 mln dol. (wzrost o 49%, wobec wzrostu rosyjskiego importu ogółem o 32%). W 2005 roku nastąpił nieznaczny spadek eksportu kosmetyków o 3,7% (180,1 mln dol.), podczas gdy łączny import Rosji zwiększył się o 17,5%. Pomimo to wciąż szereg towarów z tej grupy dostarczanych z Polski zachowało liczącą się pozycję na rynku rosyjskim. Dotyczyło to m.in. preparatów do upiększania, makijażu i pielęgnacji skóry, których udział przekracza 19% w łącznym rosyjskim imporcie (głównie kosmetyki białej kremów), preparatów do włosów (ok. 16% udział w rosyjskim imporcie), wód toaletowych (ponad 15% udział w rosyjskim imporcie), jednak ich udział w 2005 roku uległ generalnie obniżeniu. Należy mieć jednak nadal na uwadze to, że rosyjski rynek perfumeryjno kosmetyczny należał już wówczas do szybko rozwijających się segmentów rynku konsumpcyjnego i to powinno mieć wpływ na zmiany tempa i struktury tych obrotów. Wzrastało także zainteresowanie importem z Polski wyrobów z branży tworzyw sztucznych. W 2004 roku polski eksport tych towarów wynosił 159,3 mln dol. (wzrost o 39% wobec wzrostu łącznego importu rosyjskiego o 33%). Natomiast w 2005 roku polskie dostawy tych wyrobów wyniosły 238,3 mln dol. (wzrost o 50% wobec wzrostu łącznego importu Rosji również o 50%). Szczególnie dynamicznie wzrastały także dostawy z Polski takich towarów, jak: artykuły do transportu i pakowania towarów z tworzyw sztucznych (w 2005 roku 52,6 mln dol., wzrost dostaw o 62% oraz wzrost udziału w rosyjskim imporcie z 16% 2004 roku do 17,1% w 2005 roku), pozostałe płyty, arkusze, folie, taśmy z tworzyw sztucznych (w 2005 roku 34,4 mln dol., wzrost dostaw o 49%, ok. 9% udział w rosyjskim imporcie), włókna z tworzyw sztucznych (25,1 mln dol., 3,3-krotny wzrost dostaw, 12,5% udział w rosyjskim imporcie), opony pneumatyczne (11,9 mln dol., wzrost dostaw o 44%, ok. 2,5% udział w rosyjskim imporcie) i niektórych innych wyrobów 15. Chłonność rosyjskiego rynku kreowana była w tym okresie głównie przez rynkowe czynniki popytowe. W związku z tym tempo wzrostu importu według ówczesnych szacunków mogło wynosić nawet ok % w skali rocznej. A to tym samym mogło tworzyć dogodne warunki dla wzrostu polskiego eksportu. W analizowanym okresie (integrowanie się Polski z UE) nieco zmniejszał się udział polskich dostaw drewna i wyrobów z drewna. W 2004 roku polski eksport wynosił 53 mln dol. (wzrost o 18% wobec wzrostu rosyjskiego importu ogółem o 29%). Natomiast w 2005 roku osiągnął on już poziom 60,2 mln dol. (wzrost o 13,6% wobec wzrostu rosyjskiego importu ogółem o 20,1%). W konsekwencji udział polskich dostaw w łącznym imporcie rosyjskim obniżył się z 16,8% w 2004 roku do 15,9% w 2005 roku. Podstawowym produktem w polskim eksporcie z tej grupy towarów były płyty wiórowe. W 2005 roku wartość ich dostaw wynosiła 32,6 15 Ibidem, s\n15 mln dol. (wzrost eksportu o 24%, ponad 32% udział w rosyjskim imporcie). Eksport wyrobów z drewna już wówczas zaczął napotykać wzrastającą konkurencję produkcji w Rosji (uruchamiano m.in. w rejonie Wielkiego Nowgorodu duży zakład produkcyjny firmy Pfleiderer Grajewo). Należy tu mocno podkreślić, że polityka Rosji, w tym realizowana przez jej administracje regionalne, zaczęła nastawiać się coraz bardziej na uruchamianie maksymalnie głębokiego przetwórstwa drewna bezpośrednio na swoim terytorium. Polityka taka została ukierunkowana na przeciwdziałanie wywozowi drewna surowego z tego kraju. Jednocześnie jednak stwarzało to często także skuteczną konkurencję dla importu wyrobów z drewna. Czynniki te ograniczały możliwości wzrostu polskiego eksportu do Rosji nie tylko zresztą w tej branży. Stosunkowo mocną pozycję na rynku rosyjskim posiadały polskie dostawy w branży: ścier drzewny lub z innego włóknistego materiału celulozowego; papier lub tektura z odzysku oraz wyroby z nich wytwarzane (sekcja X). Eksport, realizowany przede wszystkim w pozycji towarowej: papier i tektura, wyroby z masy papierniczej, papieru lub tektury, osiągnął w 2004 roku poziom 237 mln dol. (wzrost o 19% wobec wzrostu importu ogółem o 26%). Natomiast w 2005 roku ich eksport wyniósł już 272,9 mln dol. (wzrost o 15,1% wobec wzrostu ich łącznego importu FR o 19,2%). Do grup towarowych już wówczas stopniowo odbudowujących swoją pozycję na rynku rosyjskim należy zaliczyć także: materiały i wyroby włókiennicze. Osiągnęły one 2,6% udział w rosyjskim imporcie tych wyrobów. Dynamicznym wzrostem charakteryzował się również polski eksport 16 : obuwia (poza obuwiem skórzanym, którego dostawy zmniejszyły się w 2005 roku o ok. 10%). Według statystyki rosyjskiej, import obuwia z Polski zwiększył się o 78% w 2004 r. i o 51% w 2005 r. (wartość dostaw z RP 14,1 mln dol.), wyrobów z kamieni, gipsu, cementu 160,6 mln dol. w 2005 roku (import z Polski stanowił ok. 11% całego przywozu do Rosji), a także innych materiałów budowlanych, metali nieszlachetnych i wyrobów z metali nieszlachetnych. W 2004 r. nastąpił wzrost tych dostaw z udziałem w rosyjskim imporcie w wysokości 2,5%, maszyn, urządzeń, środków transportu, przyrządów. W 2005 roku wartość polskiego eksportu w danej grupie wyniosła ponad 537 mln dol., co stanowiło już 19,5% całości polskiego eksportu do Rosji. Poza wyżej 16 Ibidem, s\n16 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... wymienionymi grupami produktów i towarów znaczące pozycje stanowiły również takie towary, jak: kombajny zbożowe (wzrost dostaw o 29% przy wzroście rosyjskiego importu ogółem o 33%, stabilny ok. 3% udział w rosyjskim imporcie), silniki spalinowe (wzrost dostaw o 56% przy wzroście rosyjskiego importu o 62%, wzrost udziału w rosyjskim imporcie z 5,9% do 7,2%), a także maszyny i urządzenia mechaniczne przeznaczone do wykonywania funkcji specjalnych, części i akcesoria samochodowe, maszyny budowlano drogowe, przewody izolowane, pralki automatyczne, przyczepy rolnicze, transformatory elektryczne, urządzenia elektryczne do przełączania i zabezpieczania obwodów elektrycznych, akumulatory elektryczne. Zwiększały się również dostawy mebli z Polski (tendencja wieloletnia). Należy przy tym szczególnie podkreślić, że dokonywało się to pomimo na ogół niekorzystnej dla polskich eksporterów konstrukcji importowej taryfy celnej Rosji (stosowane kombinowane stawki celne stanowią barierę dla dostaw tradycyjnych mebli drewnianych z Polski). W 2005 roku wartość polskiego eksportu mebli wynosiła 62,5 mln dol. Dostawy z Polski w 2005 roku wzrosły o 28,6%, przy 23% wzroście rosyjskiego importu ogółem. Dotyczyło to w szczególności mebli drewnianych do mieszkań (stabilny ponad 9% udział w łącznym rosyjskim imporcie). Należy jednak nadmienić, że już wówczas rosnąca chłonność rynku rosyjskiego na meble zaczyna być zaspokajana w coraz większym stopniu poprzez produkcję krajową, jak również import z takich krajów, jak Białoruś czy Ukraina. Odnotować należy przy tym coraz to wyraźniejsze możliwości wzrostu polskiego eksportu w zakresie komponentów i akcesoriów do produkcji mebli. Oprócz przedstawionej powyżej analizy odnoszącej się głównie do wybranych najważniejszych towarów, w ogólnym rachunku oceny polskich perspektyw eksportowych na rynek rosyjski uwzględnić należy także usługi budowlane. Ta część rynku rosyjskiego charakteryzowała się także w badanych latach dużym potencjałem rozwojowym, sięgającym 20 60% dynamiką wzrostu i dotyczącym wszystkich segmentów tego rynku (budownictwa mieszkaniowego, hotelowo biurowego, handlowo rekreacyjnego oraz konserwatorsko rekonstrukcyjnego). Sytuacja taka stwarzała tym samym dodatkowe możliwości dla polskich firm budowlanych, oferujących odpowiedni potencjał wykonawczy 17. Według danych rosyjskiej statystyki celnej, w 2005 roku największy wartościowo (w porównaniu z 2004 rokiem) przyrost eksportu do Rosji dotyczył: preparatów farmaceutycznych (+62,0 mln dol.), urządzeń do filtrowania lub oczyszczania cieczy lub gazów; wirówek, także suszarek wirnikowych (+32,0 mln dol.), papieru, tektury, waty celulozowej i wstęg z włókien celulozowych, powlekanych, impregnowanych (+20,4 mln dol.), artykułów do transportu i pakowania towarów z two- 17 W latach , tj. w tutaj nas interesującym momencie integrowania się Polski z UE, zaangażowanie polskich fi rm na rosyjskim rynku usług budowlanych oceniane było na ok. 150 mln dol. 173\n17 rzyw sztucznych; korków, pokrywek, kapsli i pozostałych zamknięć z tworzyw sztucznych (+20,2 mln dol.), kitu szklarskiego, kitu ogrodniczego, kitów żywicznych, mas uszczelniających i pozostałych mastyksów; wypełniaczy malarskich, nieogniotrwałych preparatów powierzchniowych do fasad, ścian wewnętrznych, podłóg, sufitów itp. (+19,0 mln dol.), artykułów higienicznych podpasek, pieluszek, chusteczek itp. (+18,6 mln dol.), włókien pojedynczych powyżej 1mm, prętów, pałeczek i kształtowników profilowanych z tworzywa sztucznego (+17,6 mln dol.), elektrycznych podgrzewaczy do wody, grzałek nurnikowych, elektrycznych urządzeń do ogrzewania gleby i pomieszczeń, elektrotermicznych przyrządów fryzjerskich, suszarek do rąk, elektrycznych żelazek do prasowania, urządzeń elektrotermicznych w rodzaju stosowanych do użytku domowego, elektrycznych oporowych elementów grzejnych (+ 14,0 mln dol.), pozostałych płyt, arkuszy, folii, taśm i pasów z tworzyw sztucznych (+11,3 mln dol.), brzytew, maszynek do golenia i żyletek (+10,9 mln dol.), jabłek, gruszek (+10,3 mln dol.), pozostałych warzyw przetworzonych lub zakonserwowanych inaczej niż za pomocą octu lub kwasu octowego mrożonych (+10,2 mln dol.). Największy wartościowo spadek polskiego eksportu do Rosji w 2005 roku objął: maszyny i urządzenia odlewnicze dla hutnictwa ( 42,0 mln dol.), mięso wieprzowe ( 15,7 mln dol.), statki rybackie ( 11,4 mln dol.), drukowane książki, broszury, ulotki i podobne materiały drukowane ( 9,8 mln dol.), pozostałe maszyny do przemieszczania, równania, niwelowania, zgarniania, kopania, ubijania, minerałów lub rud, urządzenia do wbijania lub wyciągania pali; pługi odśnieżające lemieszowe i wirnikowe ( 8,1 mln dol.), dżemy, galaretki owocowe, marmolady, przeciery i pasty owocowe ( 8,0 mln dol.), artykuły mleczne ( 7,5 mln dol.), morele, wiśnie, brzoskwinie, śliwki świeże ( 6,7 mln dol.), elektrody węglowe, węgle do lamp, węgiel do baterii i inne wyroby z grafitu lub innego rodzaju węgla, w rodzaju stosowanych w elektrotechnice ( 6,4 mln dol.), preparaty stosowane przed goleniem, do golenia lub po goleniu, dezodoranty osobiste, preparaty do kąpieli, depilatory i pozostałe preparaty perfumeryjne, kosmetyczne i toaletowe ( 5,7 mln dol.), organiczne środki powierzchniowo czynne, preparaty powierzchniowo czynne, preparaty do prania oraz preparaty czyszczące ( 5,5 mln dol.), kartony, pudła, torby i pozostałe pojemniki opakowaniowe z papieru i tektury, segregatory, pudełka na listy itp. wyroby biurowe ( 5,2 mln dol.). Wśród polskich towarów dostarczanych do Rosji w 2005 roku (o wartości powyżej 5 mln dol.) największy udział w rosyjskim imporcie posiadały: pozostałe warzywa przetworzone lub zakonserwowane inaczej niż za pomocą octu lub kwasu octowego mrożone (71,5%), warzywa mrożone (67,8%), trzoda chlewna żywa (67,3%), owoce mrożone (64,2%), szkło lane i walcowane (60,0%), przetwory spożywcze otrzymywane przez spęcznienie lub prażenie zbóż lub produktów zbożowych (np. płatki kukurydziane), zboża (inne niż kukurydziane) w postaci ziar- 174\n18 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... na lub płatków (58,9%), artykuły higieniczne podpaski, pieluszki, chusteczki itp. (39,3%), kapusta i warzywa kapustne (37,0%), wyroby z gipsu lub z mieszanek na bazie gipsu (32,6%), płyty wiórowe (32,5%), wyroby z asfaltu lub podobnego materiału (29,7%), dżemy, galaretki owocowe, marmolady, przeciery i pasty owocowe (29,7%), wody, w tym wody mineralne (25,1%) 18. Z konieczności już reasumując te rozważania, należy stwierdzić, że jednak pomimo pewnych trudności w eksporcie do Rosji znacznej ilości produktów pochodzenia rolniczego, współpraca handlowa między Polską a Rosją w analizowanym okresie rozwijała się na ogół dość dynamicznie. W 2005 roku (podobnie jak w poprzednich latach) w wielu branżach i sektorach kontynuowany był wzrost konkurencyjności polskich towarów. Dotyczyło to m.in. niektórych artykułów rolno spożywczych, leków, chemii gospodarczej, mebli, niektórych wyrobów elektromaszynowych i towarów rynkowych. Co jest też niezwykle ważne (spostrzeżenie także odnotowane przez Wydział Ekonomiczno Handlowy Ambasady RP w Moskwie), że już wówczas dawało się zauważać znaczne zainteresowanie lokalnego biznesu współpracą z Polską. 4. Zakończenie Przechodząc do podsumowania powyższych rozważań można sformułować przynajmniej kilka następujących uogólnień, stwierdzeń, a może nawet wniosków wynikających z tutaj czynionych analiz: 1. Realizowana transformacja systemu gospodarczego i z niej dalej wynikające dążenie do zintegrowania się Polski z UE musiały wywoływać różne następstwa. Jednym z nich była systematycznie dokonująca się zmiana kierunku i struktury handlu zagranicznego. Zmiany struktury geograficznej polskiego handlu zagranicznego w latach z kierunku wschodniego na zachodni należy ogólnie pozytywnie ocenić. 2. Wiele argumentów można przytoczyć na potwierdzanie tezy, że: właśnie w znacznym stopniu za pośrednictwem handlu zagranicznego dokonywała się integracja rynkowa Polski z krajami UE. I rzeczywiście to pokazują wyniki i wskaźniki z analizy obrotów polskiego handlu zagranicznego w tym okresie. Ale również można i trzeba byłoby postawić w związku z tym także inną tezę, że: za pośrednictwem handlu zagranicznego także dokonywała dezintegracja i coraz bardziej uwidaczniające się oddalanie się Polski od rynkowych więzi z wieloma krajami Europy Wschodniej w tym głównie z Rosją. 18 A. Maksimczuk, L. Sidorowicz, Polska granica wschodnia, op. cit., s\n19 3. Rosnące znaczenie unijnych rynków daje z pewnością Polsce wiele z tego tytułu wynikających korzyści. Niemniej jednak znaczna utrata sąsiedzkich rynków wschodnich i potencjalne trudności ich zdobycia muszą być postrzegane jako niewykorzystana szansa rozwoju polskiego handlu zagranicznego jako coś w rodzaju alternatywnej straty na innym odcinku współpracy, poprzednio nawet bardzo intensywnej i ważnej. 4. Istnieją różnego rodzaju utrudnienia rozwoju współpracy Polski z krajami Europy Wschodniej. Niestety, jednak dość często czynniki polityczne tę szansę zaprzepaszczają. Polskie firmy jednak nawet w takich warunkach stają się coraz bardziej skuteczne w zdobywaniu tych rynków. 5. Nie sposób byłoby przytoczyć argumenty, które mogłyby potwierdzać wcześniej wysuwane nawet dość często przypuszczenie, że integracja Polski z UE była siłą sprawczą obniżenia się dynamiki polsko rosyjskich obrotów towarowych. Bowiem, jak pokazała tutaj przeprowadzona analiza, mimo pewnych trudności w eksporcie do Rosji niektórych polskich produktów (zwłaszcza pochodzenia rolniczego), współpraca handlowa między Polską i Rosją rozwijała się dynamicznie w momencie integrowania się Polski z UE i nie ma większych powodów, aby potem i obecnie mogło być inaczej. 6. W Rosji już w momencie poszerzania się UE na wschód występowało i wciąż dalej występuje rosnące zainteresowanie lokalnego biznesu współpracą z Polską. Spośród wielu czynników tworzących takie zainteresowanie ważną rolę odgrywa tu także fakt, że w strukturze podmiotowej polskiego eksportu do Rosji znaczący jest udział zlokalizowanej w Polsce produkcji koncernów światowych. Ważnym partnerem dla rosyjskich firm prowadzących działalność w sferze handlu zagranicznego są też polskie małe i średnie przedsiębiorstwa powiązane ścisłymi więzami z tymi koncernami światowymi. 176\n20 Przepływ towarów przez polsko rosyjską granicę... ПЕРЕМЕЩЕНИЕ ТОВАРОВ ЧЕРЕЗ ПОЛЬСКО РОССИЙСКУЮ ГРАНИЦУ. ПОЛЬСКО РОССИЙСКАЯ ВНЕШНЯЯ ТОРГОВЛЯ В ПЕРИОД ИНТЕГРАЦИИ ПОЛЬШИ С ЕС. ИЗБРАННЫЕ ЭКОНОМИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ С трансформацией, интеграцией и глобализацией неизбежно меняются функции государственных границ. Интеграция Польши с ЕС автоматически изменила степень проницаемости восточной польской границы. Как это повлияло на польско-российский торговый обмен? Это центральный вопрос в настоящей статье. Результаты исследований показали, что после некоторого замедления темпа торгового оборота в период интеграции Польши с ЕС, в дальнейшем этот оборот интенсифицировался и в настоящее время приближается к прежнему уровню. Отсюда вполне обоснованным является также поиск и анализ важнейших аспектов, создающих основы формирования дружественного режима границ. А последний в свою очередь являются одним из многих элементов добрососедских отношений Польши и Российской Федерации. 177


Większość społeczeństwa lubi, od czasu do czasu, dostarczyć sobie powodów do wzrostu adrenaliny. Jedni wybierają szybką jazdę samochodem, inni są fanami parków rozrywki, mniej liczni decydują się na uprawianie sportów ekstremalnych, a niektórym wystarczy po prostu obejrzenie czasem horroru. Tak, czy inaczej, w obliczu braku zagrożenia, sami często szukamy dla siebie dodatkowych atrakcji, by poczuć dreszczyk emocji. Jedną z wielu metod na podniesienie sobie ciśnienia jest hazard. Czy jednak adrenalina jest jedynym powodem, dla którego ludzie uprawiają hazard?\nAdrenalina, rozrywka, pieniądze – czym jest dla nas hazard?\nNiemieckie badania naukowe, prowadzone w latach 1991-1995 dowodzą, że owszem, 74% osób, uprawiających hazard po prostu poszukuje bodźca, pobudzającego wzrost poziomu adrenaliny. Podobny procent respondentów chce „przechytrzyć maszynę”. Około 50% ankietowanych, na pytanie „czemu grają?”, odpowiadało, że hazard odciąga ich myśli od problemów, jest odskocznią od codzienności lub po prostu ulubioną formą spędzania wolnych chwil i relaksu. Pojawiły się również takie odpowiedzi jak to, że gra jest metodą na zabicie czasu (66%), lub sposobem na odzyskanie przegranych pieniędzy (81%).\nNaturalnie, nie tylko przegrani uprawiają hazard dla zysku. W zasadzie dla każdego gracza ten element jest, jeśli nie najważniejszy, to przynajmniej znaczący. Zadowolenie z wygranej oraz po prostu możliwość zarobku są z pewnością jednymi z silniejszych magnesów, przyciągających ludzi do gier hazardowych. Zgodnie ze wspomnianymi badaniami, najwięcej osób jednak, bo aż 87%, po prostu uznają gry hazardowe za świetną zabawę. Czy więc naprawdę jedynym mechanizmem przyciągającym człowieka do ruletki lub bukmachera jest chęć rozrywki i adrenalinowego haju?\nPsychologia może przedstawić co najmniej kilka powodów, dla których ludzie są tak podatni na czar gier hazardowych, oraz czemu powracają do kasyna czy bukmachera po wielokroć. Zaczynając od najprostszych mechanizmów, takich jak zmienna i przypadkowa wysokość nagrody, łatwo sobie wyobrazić, jak gracz może wpaść w błędne koło hazardowego myślenia – choć ostatnie 5 kręceń na maszynie było chybionych, kolejne może nie tylko być wygraną, ale i rekompensatą za wszystkie wcześniejsze przegrane. Kolejnym przykładem oddziaływania gier losowych na umysł człowieka jest zjawisko „bliskiego chybienia”. Największą chęć do dalszej gry wzbudza oczywiście wygrana, przynajmniej początkowo, szczególnie, jeśli przynosi znaczący przypływ gotówki. Okazuje się jednak, że bardzo podobny efekt wywołuje sytuacja, w której niemal wygrywamy. Choć tracimy, ponieważ zabrakło nam tak niewiele do wygranej, jesteśmy przekonani, że zbliżamy się do niej, więc gramy dalej.\nW gry hazardowe gramy między innymi dlatego, że mamy nadzieję na wygraną\nJednym z najciekawszych mechanizmów, o których wspomina psychologia, jest zwątpienie w przypadkowość wygranej. Na podstawie badań, przeprowadzonych w Stanach Zjednoczonych na grupie dzieci z klas 3, 5 i 7 szkoły podstawowej stwierdzono, że przekonanie o wpływie gracza na wygraną rośnie wraz z wiekiem. Powyższą tendencję zobrazować można na przykładzie wybierania losowych liczb, przy obstawianiu wyników loterii. Im gracz jest starszy, tym częściej, zamiast przypadkowych numerów, zaznacza istotne dla siebie cyfry, z którymi czuje się związany, takie jak chociażby data urodzin, czy rocznica ślubu. To zaś może tłumaczyć zakodowane w psychice przekonanie o sprzyjającym szczęściu, czy dobrej passie, jakby takowe miały bardziej związek z osobą gracza, niż czysto matematycznym rachunkiem prawdopodobieństwa.\nTo wszystko wiąże się z kolejnym powodem, dla którego tak lubimy gry hazardowe, a są nim pieniądze. Obstawiając zakłady wzajemne u bukmachera, grając na maszynach czy w pokera, oczami duszy widzimy siebie w roli zwycięzców, co nieodłącznie związane jest ze znacznym przypływem gotówki. Pociąga nas więc nie tylko adrenalina, nie tylko chęć zwycięstwa, ale też po prostu pragnienie wzbogacenia się, które przecież w wypadku gier hazardowych nie wydaje się cale takie trudne.\nPrócz wspomnianych zachowań, często występującym bodźcem do uprawiania hazardu jest po prostu towarzystwo. Świetnym przykładem sytuacji, gdzie to właśnie wspólna rozrywka w grupie znajomych jest głównym powodem uczestnictwa w grach hazardowych, są zakłady sportowe. Badania kwestionariuszowe z 2017 roku, przeprowadzone przez serwis Statista.com na próbie amerykańskich graczy dowodzi, że obok poszukiwania źródeł adrenaliny (43% odpowiedzi) i chęci sprawienia, by mecz był bardziej interesujący (45%), to właśnie rywalizacja ze znajomymi, która czasem staje się wręcz rytuałem spotkań w barze, przed telewizorem, jest głównym powodem obstawiania wyników (46%).\nŹródeł zachowań hazardowych doszukiwać się można w rozmaitych ludzkich potrzebach, z których większość jest całkowicie naturalna i nieszkodliwa. W końcu obstawienie kilkudziesięciu złotych na ulubioną drużynę niewiele różni się od zakupienia gry komputerowej. Koszt podobny, adrenalina również, kwestia tego, co kto lubi.\nHołyst B., Kryminologia, Warszawa 1999\nHaw J., Random-ratio schedules of reinforcement: The role of early wins and unreinforced trials, Journal of Gambling Issues, Sydney 2008\nDixon M., Ghezzi P., Lyons C., Wilson G., Gambling: Behavior Theory, Research, and Application, Reno 2006\nHerman J., Gupta R., Derevensky J. L., Children’s Cognitive Perceptions of 6/49 Lottery Tickets, Journal of Gambling Studies, 12.1998


Woodstock 2016 Pociagi - artykuły | Gazeta Wrocławska\nWOODSTOCK 2016 POCIAGI\nJak dojechać z Wrocławia na Woodstock? (ROZKŁADY)\nWiemy już, kiedy z Wrocławia odjeżdżają pociągi na Przystanek Woodstock. Sprawdźcie razem z nami rozkłady pociągów MusicREGIO.\nwoodstock 2016 pociągi\njak dojechać z wrocławia na woodstock\njak dojechać z wrocławia na wooda\nPociągi na Przystanek Woodstock [ROZKŁAD JAZDY] 10\nScyzoryk, Rysiek, Wehikuł Czasu, czy Stalowy Pęcherz - to nie pseudonimy, a nazwy pociągów, którymi dojedziemy na Przystanek Woodstock. Oto rozkład jazdy pociągów specjalnych na Przystanek Woodstock.\npociągi na woodstock 2017\npociągi na woodstock 2017 z wrocławia\nmusicregio z wrocławia\nWoodstock Fashion. Tak ubierają się hipisi! [ZDJĘCIA]\nDzisiaj zamiast Street Fashion prezentujemy Woodstock Fashion, a wszystko z okazji rozpoczynającego się w Kostrzynie nad Odrą w czwartek, 14 lipca, 22. Przystanku Woodstock. Zobaczcie, jak się ubierać, by prezentować styl hippie.\nmoda na woodstock\nhipisi na woodstocku\njak dojechac z wroclawia na wooda\njak dojechac z wroclawia na woodstock\npociagi na woodstock z wroclawia\npociagi wroclaw kostrzyn