BADANIE TEGO, CO SPOŁECZNE.\nPROBLEM STATUSU NAUKOWEGO SOCJOLOGII\nW tekście przedstawiam wybrane spojrzenia na naukę i jej definicje, na\nich tle umieszczając socjologię. Jest to podstawą do rozważań na temat tego,\nczym jest nauka bądź czym być ona powinna i jak na tym tle powinno się\nrozumieć naukowość socjologii. Wychodzę tu od normatywno-funkcjonalnej\nkoncepcji nauki, której wzorem są nauki przyrodnicze, a następnie przedstawiam jej krytyki w postaci socjologicznie, kulturowo i lingwistycznie zorientowanych podejść, podkreślających konsekwencje społecznego uwikłania\npraktyki naukowej. Próba mówienia o tym, czym jest socjologia i jaki jest\njej status jako nauki wymaga określenia tego, co jest przedmiotem socjologicznego namysłu i badań. Zatem wymaga to odpowiedzi na pytanie, czym\njest to, co społeczne. Dopiero odpowiedź kieruje nas na drogę rozważania\nnad sposobami badania tego, co społeczne, czyli namysłu nad tym, jakiego\nrodzaju nauką jest socjologia.\nSłowa kluczowe: nauka, socjologia, pozytywizm, postpozytywizm\n1. NORMATYWNO-FUNKCJONALNA KONCEPCJA NAUKI.\nMAX WEBER I ROBERT MERTON\nW tekście zajmę się przedstawieniem normatywno-funkcjonalnego stanowiska w kwestii tego, czym jest i/lub czym być powinna nauka. Takie stanowisko\njest pochodną empiryczno-pozytywistycznego podejścia do nauki, które wyraża\nsię w „klasycznej” filozofii nauki i które stało się fizykalistycznym wzorem dla\nnauk społecznych. Skupię się na przedstawieniu samego spojrzenia na naukę\ni socjologię w normatywno-funkcjonalnym sensie. Podejście to przedstawię\nkrótko na przykładzie stanowisk Maxa Webera oraz Roberta Mertona.\nMax Weber był myślicielem, który do socjologii wniósł bardzo wiele. Opis\nświata instrumentalnego kapitalizmu jest dobrze znany w myśli społecznej. Znana\njest także niechęć Webera do wartościowania oraz postulat czynienia z działalności naukowej raczej powołania niż instrumentu wykorzystywanego dla własnych\ncelów. Nauka, zdaniem niemieckiego myśliciela, jest działaniem wymagającym\nuczciwości intelektualnej oraz wolnego od wartościowania podejścia do prawdy\nempirycznej. Uprawianie nauki to zgodnie z jego podziałem działań społecznych\ndziałanie racjonalne, zorientowane na wartość, którą w nauce jest prawda. Zdaniem Webera nauka powinna pozostać niezależna od celów instrumentalnych.\nWskazywał on na postępującą instytucjonalizację nauki, w tym również nauk\nhumanistycznych. Nauka – zdaniem niemieckiego myśliciela – została oddzielona\nod własności oraz kontroli nad środkami produkcji, co sprawiło, że w dużym\nstopniu te ostatnie zaczęły nad nią dominować, określając znaczny zakres jej\ndziałań i rozwoju.\nNormatywna definicja nauki według Webera [Benton, Craib 2003: 67], podobnie jak klasyczna socjologia wiedzy oraz empirycznie zorientowana filozofia\nnauki, określa ją jako dążenie do obiektywnej wiedzy, która ich zdaniem jest możliwa do osiągnięcia. Zdaniem Webera może to nastąpić dzięki bezinteresowności\noraz racjonalnemu gromadzeniu i analizie danych empirycznych. Wszystkie trzy\npodejścia łączyło przekonanie, że wyjaśnianie naukowe w kategoriach czynników\nspołecznych czy psychologicznych musi być traktowane jako wartościowanie\nlub ideologiczność, a wiedza otrzymywana w ten sposób uważana była za przekłamaną i skażoną przesądami.\nRobert Merton w swoim funkcjonalnym [Benton, Craib 2003: 68] podejściu\ndo nauki akceptuje założenia Weberowskiej normatywnej koncepcji. Zdaniem\nMertona nauka posługuje się wypracowanymi na jej gruncie i zaakceptowanymi\nnarzędziami poznawczymi (na które składa się zbiór technicznych i moralnych\nnorm), które oddziela od ograniczających je zewnętrznych wpływów. Do tych\nnależą przede wszystkim świadectwa empiryczne oraz umiejętność poprawnego\nwnioskowania. W tym miejscu przyjmuje on główne założenia normatywne empirycznego modelu nauki. Normy te jego zdaniem nie mogą „pracować” same,\npotrzebne jest instytucjonalne (społeczne) owych norm usankcjonowanie. W tym\nwłaśnie wyraża się socjologia nauki, jaką uprawiał Merton. Nauka rozwija się\nspołecznie, osadzona jest zatem w środowisku instytucji społecznych. Nie można\nBADANIE TEGO, CO SPOŁECZNE. PROBLEM STATUSU NAUKOWEGO...\nmówić o niej w oderwaniu od czynników społecznych, używając jedynie normatywnych pojęć „klasycznej” filozofii nauki czy epistemologii.\nMerton owe czynniki społeczne nazywa „instytucjonalnymi imperatywami”,\nwyróżniając cztery ich rodzaje [Benton, Craib 2003]:\n–– uniwersalizm – oznacza, że przyjęcie bądź odrzucenie twierdzeń naukowych nie może zależeć od społecznych atrybutów lub osobistych przekonań ich\nzwolenników. Istotne są jedynie normy poprawnego uprawiania nauki, które są\nobiektywne (uniwersalne) i stanowią kierunek pożądanego uprawiania nauki.\nCzynniki społeczne są zatem odrzucane jako norma postępowania naukowego;\n–– komunizm – imperatyw ten głosi, iż wiedza naukowa nie jest własnością\nbadacza, lecz należy do całej wspólnoty (społeczeństwa). Badacz może i powinien liczyć na szacunek i uznanie w środowisku naukowym, do którego należy.\nZ tego powodu ważną kwestią podczas uprawiania nauki jest publikacja czy\npierwszeństwo uznania odkrycia. Dziś problem ten dotyczy także kwestii patentów oraz postępującej komercjalizacji wiedzy, która w dużym stopniu zrywa\nz „komunistycznym” imperatywem;\n–– bezinteresowność – imperatyw ten dotyczy zawieszenia wartościowania\nw procesie badawczym oraz odrzucenie postawy skupienia się na własnym\n–– systematyczny sceptycyzm – imperatyw ten głosi bezwzględne posłuszeństwo wobec norm badawczych, a zatem wobec świadectwa faktu oraz logiki.\nFunkcjonalne podejście do nauki akcentuje pozytywne funkcje, jakie nauka\nspełnia w społeczeństwie. Racjonalne instytucje naukowe odgrywają pozytywną\nrolę w funkcjonowaniu społeczeństwa i rozwiązywaniu jego problemów. Instytucje naukowe (racjonalne) mogą popadać także w konflikty z nienaukowymi\n(irracjonalnymi) instytucjami, na przykład z religią, dlatego tak ważne jest przestrzeganie reguł nauki, które są racjonalne i pozwalają, oddzielając wiedzę „prawdziwą” od zafałszowanej, pełnić funkcję, do jakiej nauka została przeznaczona.\nPodejście to zostało skrytykowane przez późniejszych badaczy, którzy skupili\nsię na socjologii praktyki badawczej. Ich zdaniem naukowe normy są kontrfaktyczne wobec codziennej praktyki naukowców. Wzniosłość tych norm odrywa\nuwagę od realnej praktyki, która nie ma z nimi nic wspólnego. Asumpt do tego\ntypu krytyki dał Thomas Kuhn, który –dokonując „przewrotu historycznego”\nw filozofii nauki – uruchomiał badania socjologicznych aspektów praktyki badawczej, bez odwoływania się do ustalonych norm mówiących o tym, jaka nauka\npowinna być. Na podobne kwestie w dwudziestoleciu międzywojennym zwracał\nuwagę polski mikrobiolog Ludwik Fleck, a wprost socjologiczną wykładnię nauki\nprzedstawił francuski socjolog Pierre Bourdieu.\nPrzyjmując krytyczne stanowisko wobec normatywnego ujęcia nauki, chciałbym zwrócić uwagę, iż można mimo wszystko traktować powyższe normy jako\npewnego rodzaju nieempiryczny typ idealny nauki, do którego przyłożyć można\ncodzienną praktykę badawczą i wykorzystać go do jej opisu. Zatem tworzenie\ntego typu norm może mieć potencjalnie dużą moc heurystyczną przy opisie tego,\nczym nauka jest oraz czym się zajmuje.\n2. KONSTRUKTYWISTYCZNE PODEJŚCIE DO NAUKI.\nKONCEPCJA PETERA WINCHA\nKonstruktywistyczne podejście do nauki zobrazuję, przedstawiając koncepcję\nPetera Wincha, będącą obrazem socjologii, której źródeł należy szukać w nurcie\nantypozytywistycznym oraz w zwrocie językowym, jaki dokonał się głównie za\nsprawą późnego Wittgensteina, na którego zresztą Winch się powołuje.\nNietrudno się zatem domyślić, że to, co społeczne, jest w tym nurcie socjologii\nzwiązane bezpośrednio ze świadomością, psychologizmem oraz językiem, a także\nbardziej indywidualistycznym podejściem do rozumienia działań społecznych.\nPrzeciwne, bardziej strukturalistyczne (choć nie strukturalne) podejście w socjologii prezentował Pierre Bourdieu.\nWinch podsumowuje różnicę między naukami przyrodniczymi a społecznymi\njako różnicę w mechanizmach opisu przedmiotu badań [Winch 1984: 155–158].\nI tak w naukach przyrodniczych mechanizmy opisu przyrody są jednocześnie mechanizmami jej działania. Następuje zrównanie obu mechanizmów, co powoduje,\nże w tych naukach wyjaśnianie zjawisk oznacza jednocześnie ich rozumienie.\nW naukach społecznych, jego zdaniem, mamy do czynienia z nieco inną sytuacją – wyjaśnianie zjawisk społecznych musi najpierw zawierać ich rozumienie.\nRozumienie jest zatem przed wyjaśnianiem. Z taką sytuacją mamy do czynienie\nzwłaszcza w sytuacji, kiedy badamy odmienną od naszej kulturę, której pojęć\nnie rozumiemy. Konieczne jest zatem przede wszystkim zrozumienie pojęcia,\nktórych dana kultura używa w określonym znaczeniu, a dopiero potem próbować\nwyjaśniać zachowania ludzi w tej kulturze w kontekście całego systemu znaczeń,\njaki kultura ta nadaje swoim działaniom.\nPeter Winch wskazuje na rozróżnienie [Winch 1984: 159–163], jakie w swoich pracach stosował Max Weber, oddzielające „interpretujące rozumienie”\nsensu działania od jego przyczynowego wyjaśniania. Według tego rozróżnienia\ninterpretacja działania może być tylko warunkiem wstępnym dla prawomocnego\nwyjaśniania ludzkich zachowań. Zdaniem Webera każda interpretacja zmierza do\nbycia prawomocną, ale nie można jej za taką uznać tylko na podstawie przekonania interpretatora, że jego interpretacja jest oczywista i prawdziwa. Dla Webera\nkażda jednostkowa interpretacja dokonana przez „społecznego aktora” jest tylko\nrodzajem hipotezy, którą należy sprawdzić statystycznie w celu określenia przybliżonych statystycznych prawidłowości.\nWinch nie zgadza się ze stanowiskiem Webera. Jego zdaniem statystyka nie\nmoże być instancją rozstrzygającą. Zgodność interpretacji ze statystyką nie dowodzi jeszcze zasadności danej interpretacji. W takiej sytuacji potrzebna jest po\nprostu lepsza interpretacja. Według Wincha błędna interpretacja zachowania jest\npodobna do błędów, jakimi zajmuje się filozofia. Jest to bardzo silne przekonanie,\nktóre każe Winchowi zwrócić socjologię w stronę filozofii. Filozoficzne problemy\nz pojęciami są podobne do socjologicznych problemów z nieznanymi kulturami\ni pojęciami, jakimi się one posługują. Rozumieć sens zdarzeń to coś więcej niż\nokreślić statystyczne prawdopodobieństwo ich występowania. Widać tu istotny\nwpływ myśli Wittgensteina i filozofii analitycznej na myśli Wincha. Podaje\non przykład języka chińskiego, w którym rozumienie słów jest czymś innym\nniż statystyczne określenie ich używania w danej grupie. W ten sposób Winch\nprzedstawia istotne pęknięcie w podejściu do przedmiotu badań społecznych.\nDla niego nauki społeczne są filozofią, gdyż stosują tę samą metodę rozumienia\nświata ludzi. Socjologia musi, jego zdaniem, badać reguły znaczenia i używania\npojęć, gdyż tylko w ten sposób będzie w stanie rozumieć zachowania ludzi, to\nznaczy poprawnie je interpretować. Winch odrzuca zatem próby tworzenia metody\nobiektywnej, którą, wychodząc z podobnych założeń, optymistycznie zakładał\nWeber. Swego rodzaju relatywizm jest wpisany w nauki społeczne, gdyż związane\njest to z różnorodnością społeczną, a co za tym idzie – z różnorodnością języka\nużywanego do budowania znaczeń w praktyce życia społecznego. Język staje się\nzatem podstawą badań socjologicznych i sprawia, że nauki społeczne są ściśle\nzwiązane z filozofią i jej metodami.\nWincha krytyka Weberowskiej metodologii dotyczy także dokonanego przez\ntego ostatniego podziału działań na sensowne i społeczne [Winch 1984:163–\n167]. Jest to ważne rozróżnienie w koncepcji Webera, gdyż odróżnia działania\nwewnętrzne rozumiane jako wewnętrzne przeżycia podmiotu od działania\nspołecznego, które wynika z wchodzenia przez jednostką w relację z innymi\njednostkami. Dla Maxa Webera te dwa rodzaje działań są od siebie różne. Świat\nspołeczny stanowi uzewnętrznienie wewnętrznych przeżyć jednostki i jako taki\nmoże być badany. Zadaniem socjologa jest zatem uogólniony opis zewnętrznych\nprzejawów działania jednostek, gdyż nie jest możliwy opis wewnętrznych przeżyć podmiotów inaczej niż poprzez empirycznie uchwytne efekty tych przeżyć\nw postaci konkretnych stosunków społecznych. Winch nie zgadza się z takim\nrozróżnieniem. W jego przekonaniu każde działanie sensowne jest działaniem\nspołecznym, nie można zatem oddzielić stosunków społecznych od idei, które\nte stosunki ucieleśniają. W tym momencie następuje negacja obiektywistycznej\nsocjologii Webera oraz zwrot w stronę „wewnętrzności” jednostki. Wewnętrzność\nta ma charakter budowania znaczeń usensowniających działania podmiotów\npoprzez język i budowanie znaczeń. Weber „uzewnętrznia” opis ludzkiego działania. Powyższe oddzielenie prowadzi do spojrzenia „z zewnątrz” na działania\njednostek. Ich rozumienie jest „obiektywizowane” przez statystyczne spojrzenie\n„z zewnątrz”. Winch przyznaje, że takie spojrzenie ma swoje zalety, na przykład\nmoże przedstawiać szerszą perspektywę działań społecznych. Nie zgadza się\njednak z przyjęciem spojrzenia „z zewnątrz” jako bardziej uprawomocnionego\npoznawczo. Winch uważa, że chociaż Weber uwzględnia subiektywne rozumienie zdarzeń przez jednostki, to obiektywizując je, zatraca tę subiektywność oraz\npodmiotowe rozumienie sensów. Dla Wincha jest to metodologia, która likwiduje\npodział między naukami społecznymi a przyrodniczymi.\nPodejście Petera Wincha wpisuje się w koncepcję socjologii rozumiejącej,\nczyli tej, która głosi, że to, co podmiot poznaje wewnątrz swego umysłu, jest\nbardziej zrozumiałe niż to, co poznaje (obserwuje) na zewnątrz. Krytyka takiej\nsocjologii, głównie na gruncie empirystycznej socjologii głosi z kolei, że nie\nma czegoś takiego jak wewnętrzny zmysł rozumienia (wiązania ze sobą faktów wewnętrznych). Rozumienie może być zatem uogólnieniem empirycznym\nfaktów, podobnym do uogólnień faktów zewnętrznych. Dla Wincha z kolei ta\nkrytyka nie jest do zaakceptowania. Według niego „wewnętrzny zmysł” jest nabywanym społecznie zestawem pojęć i kategorii do rozumienia świata. Winch,\nna podobnej zasadzie jak Hume, wprowadza pojęcie związku między ideami\nbez konieczności odwołania się do empirii, jako potwierdzenia tego związku.\nO wewnętrzności stosunków społecznych pisze tak: „Jeżeli stosunki społeczne\nmiędzy ludźmi istnieją tylko w ideach i przez nie, to ponieważ stosunki między\nideami są stosunkami wewnętrznymi, stosunki społeczne również muszą być\nodmianą stosunków wewnętrznych” [Winch 1984: 167].\nKrytyka przeprowadzona przez Wincha z perspektywy jego konstruktywistycznej i lingwistycznej koncepcji dosięgła także Karla Poppera. Filozof ten\ntwierdził, że w naukach społecznych badacz tworzy konstrukty i modele teoretyczne do opisu rzeczywistości społecznej, zatem nauki te tak jak nauki przyrodnicze\nposługują się teoriami (hipotezami). Teorie te pomagają w opisie i uogólnianiu\ndziałań społecznych w terminach jednostek (indywiduów), co jest założeniem\njego indywidualizmu metodologicznego. Popper nie traktuje także teorii jako\nuosobienia rzeczywistości, zjawiska nie „ucieleśniają” teorii. Teorie i kategorie\nteoretyczne są jedynie narzędziami opisu zjawisk społecznych. Antyesencjalizm\njest zatem drugim założeniem metodologii Poppera.\nPeter Winch krytykuje metodologię Karla Poppera [Winch 1984: 169–174].\nWinch zakłada, że pojęcia tworzą zachowania jednostki, ona zaś działa według\ni poprzez te pojęcia. Nie można zatem, jego zdaniem, oddzielić zachowań ludzkich\nod pojęć je tworzących. Pojęcia nie tylko opisują działania jednostek, lecz także je\ntworzą. Pojęcia opisujące działania podmiotów (czyli pojęcia stosowane w socjologii) nie mogą zatem być rozumiane tylko na podstawie samych zachowań, ale\ntakże na podstawie własnego ich rozumienia przez podmioty. Nie można według\nWincha dokonać podziału na idee dyskursywne, które wyrażane są poprzez użycie\njęzyka, oraz idee niedyskursywne, wyrażane przez samo zachowanie, bez użycia\njęzyka. Jego zdaniem wszystkie idee są dyskursywne i z konieczności muszą\nwypływać z języka. Świat społeczny według Wincha to przede wszystkim świat\ninterakcji językowych, bardziej niż świat stosunków (kontaktów) społecznych.\nTe ostatnie, oczywiście, również stanowią istotną część życia społecznego, lecz\none także są dokonywane i rozumiane przy użyciu języka. Zatem dla Wincha\nwszystko, co społeczne, jest dyskursywne bądź sprowadza się do języka (jest\nwyrażane poprzez język). Życie społeczne składa się także z wielu konwencji,\nktóre także są tworzone poprzez język, a przez to są stosunkami wewnętrznymi.\nStosunki społeczne – zdaniem Wincha – są podporządkowane tej samej logice\nco relacje między ideami. Zbiorów idei z kolei nie można poddać uogólnieniom.\nPowyższe dwa założenia prowadzą do wniosku, że także i systemy społeczne nie\npoddają się uogólnieniom. Według Wincha zatem socjologia powinna zajmować\nsię badaniem reguł językowych, które są społecznie zróżnicowane, a przez to\nniedające się uogólniać. Właściwie taki obraz socjologii przedstawia sytuację,\nw której wszystkie jej metody z konieczności muszą być zapośredniczone przez\njęzykowe konstrukty dokonywane przez samych badanych, które z kolei zapośredniczone są przez strukturę znaczeń wpisaną w reguły językowe, w których\njednostki uczestniczą i z których nabywają te znaczenia. Winch praktycznie\nodrzuca socjologię w jej tradycyjnym Weberowskim ujęciu; wszelkie próby\nopisu zjawisk społecznych w szerszym aspekcie, zdaniem Wincha, zatracają\njednostkowe zróżnicowanie wynikające z procesu wewnętrznego usensowniania\nżycia przez działające podmioty. Socjologia, jego zdaniem, powinna się zatem\nzajmować badaniem podobnym do analizy językowej w filozofii analitycznej,\nrezygnując z prób tworzenia obiektywizującego opisu zjawisk społecznych.\n3. SOCJOLOGICZNE PODEJŚCIE DO NAUKI. PIERRE’A\nBOURDIEU KONCEPCJA NAUKI JAKO POLA GRY SPOŁECZNEJ\nObok normatywizmu i funkcjonalizmu Webera i Mertona, a także interpretatywizmu Wincha na naukę można spojrzeć w sposób bardziej socjologiczny1.\nW tej części tekstu przedstawię socjologię nauki Pierre’a Bourdieu, która bardziej\nstrukturalistycznie ujmuje to, jak funkcjonuje nauka, relacjonalnie przedstawiając\nto, co społeczne.\nKoncepcję nauki Pierre’a Bourdieu będę wywodził z szerszego kontekstu\nteoretycznego socjologii, jaką uprawiał francuski myśliciel – z jego teorii pola.\nPole jest kategorią, która w teorii Bourdieu zajmuje jedno z centralnych miejsc,\nłącząc ze sobą kategorię habitusu oraz kapitałów. Tych ostatnich pojęć nie będę\ntu szerzej omawiał, zajmę się przede wszystkim pojęciem pola. Pojęcie to definiuje Bourdieu jako sieć obiektywnych relacji między pozycjami, która kształtuje\nsię podczas praktyki życia społecznego. Pozycje te, jako elementy sieci będące\nwynikiem tej praktyki wyznaczają sytuację jednostki w strukturze, to jest jej\nmiejsce w hierarchii władzy oraz wynikające z tego posiadane zasoby. „Teoria\npól wymaga skonstruowania całościowych systemów relacji wykraczających\npoza horyzont jednostki. Bourdieu proponuje zdefiniować pole «jako sieć albo\nkonfigurację obiektywnych relacji między pozycjami». Hierarchia pozycji jest\nwynikiem historii, wcześniejszych konfliktów o kształt pola. Pozycja (position)\njest określona jako miejsce w strukturze dystrybucji różnych kapitałów lub, inaczej\nmówiąc, jako miejsce w układzie sił. Przez to wiążą się z nią pewne uwarunkowania, ograniczenia lub szanse, które tworzą ramy dla działania. Przy takim –\nInnym znanym socjologicznym podejściem do nauki i wiedzy naukowej jest „mocny program” socjologii wiedzy Davida Bloora. Nie będę jednak w tej pracy szerzej tego nurtu omawiał.\nPrzedstawię tutaj tylko krótką jego charakterystykę. Postulatem Bloora i innych zwolenników\n„mocnego programu” jest formułowanie socjologicznych wyjaśnień treści teorii naukowych.\nSocjologia wiedzy, zdaniem Bloora, powinna być: (1) przyczynowa, to znaczy określać warunki,\nktóre powodują przyjęcie określonych przekonań oraz definicji stanów rzeczy; (2) bezstronna\nw stosunku do prawdziwości i fałszywości przekonań; (3) symetryczna w procesie wyjaśniania –\nprzekonania prawdziwe i fałszywe mają być wyjaśniane przez te same przyczyny; (4) refleksyjna,\nto znaczy odnosić się sama do siebie. Pojęcie prawdy określane jest tutaj zatem jako powiązane\nz jednostkowymi i społecznymi preferencjami, co zbliża to stanowisko do pragmatyzmu. „Mocny\nprogram” jest zatem połączeniem sceptycyzmu z relatywizmem poznawczym. Główną cechą tego\nstanowiska jest postawa socjologa, który niezależnie od tego, czy uważa czyjeś przekonania za\nprawdziwe lub fałszywe, szuka przyczyn ich społecznej wiarygodności. Zatem należy przyznać,\nze jest to radykalnie i konsekwentnie socjologiczne podejście do prawdziwości treści przekonań\ni sądów [Benton, Craib 2003:72–77].\nstrukturalnym – rozumieniu sfer aktywności nie ma potrzeby tłumaczyć, dlaczego\nBourdieu nie zgadza się na sprowadzenie działania do ludzkich intencji ani do\ninterakcji zachodzących pomiędzy aktorami” [Sztandar-Sztanderska 2010: 56].\nTrzeba tu jednak dodać, że strukturalne ujęcie pozycji w koncepcji Bourdieu\nnie jest rozumiane na sposób klasycznego strukturalizmu – tutaj struktura jest\n„miękka”, to znaczy ma charakter dynamiczny. Francuski socjolog podkreśla relacyjny (relacjonalny) charakter stosunków między pozycjami w polu. Jest to o tyle\nistotne, że w polu nie opisuje się pozycji jako sztywnych relacji zachodzących\nmiędzy pozycjami i zajmującymi je jednostkami, przeciwnie, następuje proces\nwzajemnego wpływania na siebie i kształtowania się jednostek, zmieniających\njednocześnie układ pozycji. W koncepcji francuskiego socjologa postuluje się\nbadać rzeczywistość społeczną jako zbiór pól i wyróżnia się wiele ich rodzajów\n– naukowe, które interesuje mnie tu najbardziej, ale także artystyczne, władzy\n(jako nadrzędne wobec wszystkich), ekonomiczne czy religijne i wiele innych.\nPola różnią się od siebie strukturą, wewnętrznym zorganizowaniem, a także\nlogiką działania i obowiązującymi w nich regułami.\nKoncepcję pola można porównać do gry. Pole jest miejscem, gdzie odbywa\nsię społeczna gra między jednostkami, które walczą o zajęcie lepszej pozycji\nw dostępie do najważniejszego w danym polu kapitału. Ów kapitał jest stawką,\no którą toczy się gra, stawką, dzięki której jednostka może zajmować względnie\nlepszą bądź gorszą pozycję wobec innych uczestników pola. Zajmowanie określonej pozycji jest ściśle związane z najważniejszym polem – polem władzy – które\nwyznacza dostęp do kapitału symbolicznego, który ustanawia podział i hierarchię\nw pozostałych polach. Wobec powyższego jednostki są tu przedstawione jako\nrywalizujące ze sobą o jak najlepszą pozycję i największy kapitał symboliczny,\nco jest stawką w grze. Uczestnictwo w danym polu zakłada akceptację reguł gry,\njakie w nim panują. Udział w grze jest akceptacją celów i pożądanych zasobów,\no które toczy się gra. Akceptacja Illusio (stawka w grze) wymusza na graczach\ninwestowanie w grę, w zasoby (kapitały), tak aby uzyskać najlepszy wynik\ni dostęp do kolejnych zasobów pozwalających na utrzymanie własnej pozycji.\nPoszczególne pola mają własne specyficzne reguły gry, co innego jest w nich\ncelem, a także inne kapitały są w nich najważniejsze. W polu ekonomicznym\nnajważniejszy jest kapitał ekonomiczny, zasoby finansowe lub rzeczowe, w polu\nartystycznym piękno czy forma estetyczna, z kolei na przykład w polu nauki\nnajważniejszym kapitałem jest wiedza (kapitał kulturowy), a walka toczy się\no prawdę lub poprawne uzasadnienie czy odkrycie. Gra ma charakter konfliktowy,\nktoś zatem przegrywa, inni wygrywają. Pozycje zajmowane przez uczestników\nwyznaczają im określone szanse w grze, jest to związane z ilością i rodzajem\nposiadanego kapitału. Zasoby kapitału są nie tylko nierówno rozdzielone, lecz\ntakże zróżnicowane, dlatego dwaj gracze o względnie równym kapitale mogą\nzajmować różne pozycje w różnych polach. W ten sposób przedsiębiorca w polu\nekonomicznym będzie miał lepszą pozycję niż nauczyciel, ten z kolei będzie wyżej\nod tego pierwszego w hierarchii pola kulturowego [Bourdieu, Wacquant 2001:\n79–80]. „Pole jest sferą wydzieloną z makrokosmosu społecznego na podstawie\nspecyficznych reguł gry (regles du jeu) i stawek (enjeux) obowiązujących w grze\n[Sztandar-Sztanderska 2010: 49]. W każdym danym momencie strukturę pola\nokreśla stan stosunków siły między graczami. Można sobie wyobrazić, że każdy\ngrający ma przed sobą stosik różnokolorowych żetonów. Ich barwy odpowiadają\nróżnym rodzajom posiadanego przez gracza kapitału. Wynika z tego, że względna\nsiła gracza w grze, jego pozycja w przestrzeni gry, a także strategie grania, to,\nco po francusku nazywa się szansą […], jego mniej lub bardziej ryzykowne,\nmniej lub bardziej ostrożne posunięcia i ciosy, działania mniej lub bardziej\nkonserwatywne lub wywrotowe, wszystko to zależy zarówno od ogólnej liczby\nżetonów, jak i od składu ich sterty; od wielkości i struktury kapitału” [Bourdieu,\nWacquant 2001: 80].\nSzanse na zwycięstwo w grze nie są wyznaczone jedynie przez pozycję, jaką\nzajmuje w polu jednostka; z pozycji wynika także zakres dyspozycji i zasobów\ndo działania, z których jednostka w swoim działaniu może korzystać. Dyspozycje\nte nabywa się, uczestnicząc w życiu społecznym, w procesie socjalizacji, są one\nnarzędziem działania jednostki w polu. Sprawia to, że jednostki nie są przypisane\ndo danej pozycji i mogą w trakcie gry ją zmienić. Szanse w grze zależą zatem\ntakże od umiejętności wykorzystania swoich zasobów przez jednostkę. Jest to\ncecha jednostki, która czyni ją podmiotem w jej działaniu.\nWalka nie toczy się jedynie o zdobycie największej ilości kapitału, ale także\no zwiększenie wartości własnego kapitału. Z tego powodu dyskredytuje się wartość kapitału przeciwnika, zmniejszając w ten sposób jego siłę. Ma to prowadzić\ndo takiej zmiany reguł gry, aby były najkorzystniejsze dla jednostki z punktu\nwidzenia jej kapitału. Walka toczy się zatem w obrębie danych reguł gry, a także\no zmianę tych reguł. Ci, którzy dyktują reguły gry, mają jednocześnie najlepszą\npozycję w polu oraz największą władzę, mogąc dzięki temu kontrolować hierarchię pozycji i posiadanie zasobów. Muszą się oni jednak liczyć ze sprzeciwem\ni oporem ze strony tych, którzy mają mniej zasobów i niższą pozycję. Ci ostatni\nwalczą o swoją pozycję, przez co nieustannie podważają istniejące reguły, układ\npozycji oraz symboliczne uprawomocnienie istniejącego status quo.\nWszystkie pola mają swoją przestrzeń i granice. Można je określić, badając\nempirycznie działania struktury na jednostki w danym polu. Bourdieu nazywa\nto efektem pola [Bourdieu, Wacquant 2001: 82]. Granice działań jednostek\nwyznaczają granice pola, gdyż na działania te nie wpływają jedynie posiadane\ndyspozycje do działania, lecz także możliwości działania w strukturze lub ich\nbrak. Jednostka działa zatem zawsze w jakichś warunkach, które są punktem wyjściowym dla jej działania. Wykroczenie poza zastane warunki prowadzi albo do\nwykluczenia jednostki z danego pola, albo, rzadziej, do zmiany czy poszerzenia\nzakresu przestrzeni i reguł w danym polu.\nKonsekwencją stosowanej przez Bourdieu koncepcji teoretycznej jest traktowanie nauki, która interesuje mnie najbardziej, jako pola, w którym wszelkie\npraktyki można badać w sposób socjologiczny2. Nauka jest przez niego traktowana\njako praktyka społeczna taka jak każda inna, ale posiadająca swoją specyfikę.\nMamy zatem naukę traktowaną jako pole, czyli system pozycji i walki o pozycję,\nktóra daje władzę uprawomocnienia. Taka definicja implikuje brak wspólnoty\nnaukowej, która posiadałaby wspólne cele. Konkurencja między jednostkami\nw polu nauki odnosi się do monopolu na władzę, a nie do prawdziwości idei.\nWszelkie konflikty epistemologiczne są tylko zewnętrzną formą konfliktów\npolitycznych w nauce, wiedza staje się zatem narzędziem w walce o władzę\ni uzyskanie wysokiej pozycji. Nauka jest uprawiana w grupie, zatem nie jest\nważne samo poznanie lub tylko poznanie, ale także uznanie społeczne wyników\nprowadzonych badań; to ono decyduje o prawomocności ustalonej wiedzy oraz\ndaje możliwość utrzymania dobrej pozycji i dostępu do zasobów pozwalających\nna dalszy awans lub obronę własnych interesów poprzez prowadzenie dalszych\nuprawomocnionych społecznie badań.\nW ten sposób ważny staje się przedmiot badań, a właściwie jego wybór. Ważne\ni interesujące jest to, co zostało uznane za ważne przez innych. Wybór przedmiotu\nbadań może być zatem powodowany działaniem dla respektu i władzy, nie zaś\nna rzecz rozwoju nauki. Przedmiot badań, jego założenia oraz metody mogą\nstać się narzędziem dyskredytacji przeciwnika, nie muszą z konieczności służyć\n„tylko” jako narzędzia badawcze i jako takie być oceniane. Producenci wiedzy\nsą „zależni w uznaniu” od swoich konkurentów, a walka o autorytet naukowy\njest walką o panowanie nad mechanizmami tworzącymi daną naukę (dziedzinę).\nW polu naukowym zatem panowanie oznacza narzucanie swojej definicji nauki\noraz wyrokowanie, co jest ważniejszym przedmiotem badań i jakie praktyki\nbadawcze są bardziej prawomocne.\nOpracowane na podstawie: Bourdieu P., Specyfika dziedziny naukowej i społeczne warunki\nrozwoju wiedzy, [w:] Mokrzycki E. [red.] Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej. T. 2, PIW, Warszawa 1984, s. 87–136.\nW podejściu do nauki możemy zatem analizować jej aspekt wewnętrzny\n(epistemologia, problemy) lub też aspekt zewnętrzny (społeczne warunki uprawiania nauki). Aspektem wewnętrznym zajmuje się przede wszystkim filozofia\nnauki, zewnętrznym zaś socjologia nauki. Aspekt wewnętrzny charakteryzuje\nsię pewnym funkcjonalizmem wobec dziedziny, badacze zainteresowani są\nprzedmiotem badań, rozwojem i podtrzymaniem dziedziny jako istotnej gałęzi\nwiedzy. Aspekt zewnętrzny podkreślać będzie interes jako główną motywację\ndla uprawomocniania własnej dziedziny [Por. Habermas 1985]. Na tym aspekcie\nBourdieu opiera swoje socjologiczne rozważania na temat nauki. Jego zdaniem to\ninteresy grup tworzą moc uprawomocniającą, nie ma zewnętrznej „obiektywnej”\nmocy uzasadniającej. W grze pola nauki nie ma sędziego, który sam nie byłby\nrównocześnie stroną. Jest to silne założenie teorii francuskiego socjologa, które\nstosuje do opisu praktyki naukowej, także w dziedzinie socjologii.\nTakie „socjologiczne” ujęcie socjologii jako nauki jest wyraźnym wskazaniem, iż nauka jest przede wszystkim społeczną praktyką, a „produkty” nauki są\nproduktami tej praktyki. Nauka nie jest zatem uświęconym rodzajem działania,\npodlega swoim ograniczeniom i możliwe jest w niej popełnianie błędów.\nKolejnym postulatem dla socjologii, zdaniem Bourdieu, powinno być całościowe ujęcie praktyki badawczej i teoretycznej. Francuski socjolog obrazuje\njednostronność, jaką wielu socjologów wybiera w swojej pracy badawczej,\nnie odnosząc się do pozostałych praktyk czy badań. Z tego powodu Bourdieu\nkrytykuje przeteoretyzowanie socjologii z jednej strony, z drugiej strony zaś jej\nprzesadny metodologizm, rozumiany jako zajmowanie się metodą w izolacji od\npraktyki badawczej. Taka sytuacja skutkuje oderwaniem praktyki badawczej\nod teorii, pozostawiając je bez wzajemnego powiązania. Taka „teoretyzująca\nteoria” oraz metoda sama dla siebie pozostają – zdaniem Bourdieu – praktykami\nnieprzynoszącymi żadnych korzyści dla praktyki badawczej, co dla francuskiego\nsocjologa jest kryterium negatywnej oceny ich wartości jako praktyk naukowych\nsprzyjających rozwojowi socjologii.\nNa drugim krańcu podziału pracy w naukach społecznych, według Bourdieu,\numieścić można nastawionych pozytywistycznie badaczy-empiryków, którzy\nniejednokrotnie ograniczają się do prostych zliczeń danych statystycznych, ignorując wszelkie teorie. Obu tym stanowiskom Bourdieu przeciwstawia całościowe\npodejście do badań w naukach społecznych. Powinno ono uwzględniać zarówno\nteorię, jak i jej praktyczne zastosowanie. Tym sposobem praca socjologa może\nprzynosić zakładane i pożądane skutki. Zdaniem Bourdieu, metody badań stosowane w socjologii powinny być poddawane nieustannej refleksji oraz używane\nodpowiednio do danego problemu badawczego. Przyjmując tę perspektywę,\nnależy odejść od wyznaczania ścisłych rygorów metodologicznych i dopuścić\nróżnorodność, pluralizm metodologiczny w badaniach społecznych. Refleksja\nmetodologiczna powinna starać się każdorazowo dopasować najodpowiedniejszą\nmetodę do konkretnego problemu badawczego. Rozwiązaniem nie jest zatem\nprzyjęcie anarchizmu metodologicznego, według którego właściwie każda metoda naukowa jest dopuszczalne lub, co na jedno wychodzi, żadna metoda nie\nmoże być uprawomocniona. Zdaniem Bourdieu rozwiązaniem jest tu akceptacja\nwielości możliwych metod, o których przydatności może decydować jedynie\nKategoria refleksyjności [Zob. Bourdieu, Wacquant 2001] jest bardzo ważna\nw koncepcji socjologii Pierre’a Bourdieu. Jest ona powiązana z socjoanalizą,\nczyli praktyką, która stanowić ma o charakterze refleksyjności, a pośrednio i całej socjologii jako nauki. Socjoanaliza staje się sposobem uprawiania socjologii\ni niezbędnym składnikiem produkowanej przez nią wiedzy. Zdaniem francuskiego\nsocjologa należy położyć również nacisk na historyczne ujęcie socjologii. Historyczność jest ściśle powiązana z wszelkimi uwarunkowaniami społecznymi\ni kulturowymi, jakie wpływają na kształt tworzonej wiedzy, oraz na założenia,\njakie przyjmują badacze. Założenia te mają także swoje konsekwencje dla wiedzy\nsocjologicznej, która nie powstaje poza społeczeństwem, poza praktyką społeczną,\nlecz właśnie w wyniku działań jednostek w polu produkcji kulturowej czy naukowej. Według Bourdieu podczas analizy naukowej należy uwzględniać również\nuwarunkowania instytucjonalne życia społecznego i socjologii jako dyscypliny\nnaukowej. Socjoanaliza jest dla francuskiego socjologa podstawą założeń epistemologicznych, które są bezpośrednią konsekwencją jego założeń ontologicznych.\nDla Bourdieu epistemologia jest więc niejako implikacją zakładanej przez niego\nontologii społecznej. Społeczeństwo w jego koncepcji składa się z równoległych\nwzględem siebie pól, na które składają się relacje pomiędzy działającymi w ich\nobrębie jednostkami, które są w nie strukturalnie uwikłane. Jednostki posiadają\nucieleśniony habitus, będący zestawem kapitałów nabywanych w procesie socjalizacji. Z jednej strony habitus jest uwewnętrznieniem determinujących struktur\nzewnętrznych, z drugiej strony daje jednostkom ograniczoną możliwość zmiany\nstruktur oraz wpływu na relacje w polu, co wyznacza zakres wolności jednostek,\nkonstytuując tym samym ich podmiotowość społeczną. Przy takich założeniach\nstruktura społeczna jest częściowo determinująca, a jednostki w ograniczonym\nzakresie mają możliwość wpływu na przebieg zmian w tej strukturze.\nDla francuskiego socjologa jest bardzo ważne, by z takiego opisu życia społecznego wyprowadzić wnioski na temat społecznego poznania, a w rezultacie\nuprawomocnienia wiedzy zdobytej przez badaczy społecznych. Założenia epi-\nstemologii Bourdieu opierają się również na zasadzie homologiczności struktur\nmyślowych i struktur społecznych. Założenie to jest istotne ze względu na fakt, iż\nneguje dwa skrajne stanowiska determinizmu epistemologicznego. Po pierwsze,\nodrzuca determinujący wpływ struktur społecznych na struktury świadomościowe\npodmiotów społecznych, co głosił E. Durkheim lub strukturalnie zorientowani\nmarksiści. Po drugie, sprzeciwia się podejściom redukującym społeczne poznanie\ndo różnie ujętych form świadomościowego poznania, które neguje lub ogranicza wpływ struktur społecznych na działania jednostek. Zwolenników takiego\npodejścia znajdujemy wśród interakcjonistów symbolicznych lub językowo zorientowanych konstruktywistów. Taka dychotomia podlega zanegowaniu przez\nPierre’a Bourdieu. Zakłada on, że istnieje wzajemny wpływ struktur myślowych\ni struktur społecznych. Przyjęcie przez Bourdieu założeń o podmiotowości jednostki w działaniu prowadzi go zatem do przyjęcia założenia o podmiotowości\njednostki w myśleniu. Miejsce w strukturze relacji pozycji bez wątpienia wpływa\nna sposób myślenia i konceptualizację rzeczywistości przez jednostkę. Struktury\nspołeczne wykazują tendencję do „naturalizowania” (uznawania za oczywiste,\nniepodważalne) wzorów kulturowych, których zadaniem jest uzasadnianie\nistniejących relacji hierarchii w strukturze. Reprodukcja wzorów kulturowych,\nwspomagana przez system edukacji, prowadzi do utrwalenia istniejącego status\nquo. Francuski socjolog zakłada jednak, że zrozumienie mechanizmów działania\ni reprodukowania struktur społecznych, również poprzez odtwarzanie struktur\nmyślowych, daje jednostkom wiedzę, którą mogą one wykorzystać do prób\nzakwestionowania struktur zastanych. Zrozumienie tych mechanizmów może\nbyć, zdaniem Bourdieu, źródłem samoświadomości. Daje również możliwości\nemancypacji grupom, które w danej strukturze zajmują pozycje zdominowane.\nJeśli założyć, że struktury myślowe wpływają na kształt i utrwalanie struktur\nspołecznych poprzez działanie, to należy przyznać, że zmiana struktur myślenia\nz konieczności powinna doprowadzić (przynajmniej w ograniczonym zakresie) do\nzmian w strukturze społecznej. Założenia te implikują społeczne zaangażowanie\nsocjologii i umiejscawiają francuskiego socjologa w emancypacyjnej i krytycznej\ntradycji nauk społecznych.\nPowyższe założenia pokazują obraz statusu socjologii i roli socjologa w opisywaniu rzeczywistości społecznej. Zdaniem Bourdieu, socjologia powinna być\nzatem nauką, która opisuje pola oraz relacje, jakie w nich zachodzą. Analiza\npola powinna uwzględniać również uwikłanie badacza w kontekst społeczny.\nSocjolog nie jest wolny od tego kontekstu, nie może zatem spojrzeć „znikąd”.\nJest on zawsze umiejscowiony w jakimś miejscu badanego pola, nie może być\nwięc w pełni obiektywny. Rolą socjologa zatem jest nie tylko badanie pola, lecz\ntakże nieustanna praca w celu uniknięcia zniekształceń opisu, które powstają\nw wyniku zajmowania określonego miejsca w danym polu oraz spojrzenia\nz określonej perspektywy.\n4. KRYTYCZNE SPOJRZENIA NA NAUKĘ\nW tej części artykułu przedstawię krótko ideę krytycznego spojrzenia na\nnaukę, która pojawia się głównie po II wojnie światowej i jest próbą pokazania\nsłabości i ograniczeń modernistycznego projektu nauki jako pozytywnej działalności mającej na celu rozwój wiedzy pozwalający na zwiększenie dobrobytu\ni emancypację. Nie będzie to oczywiście pełen obraz nurtu krytycznie podchodzącego do nauki, pokaże on jednak fragment debaty, jaka toczy się w tym obszarze.\nPierwszą z tego nurtu jest koncepcja interesów kształtujących poznanie\n[Habermas 1985: 157–169], którą przedstawił w książce pt. „Poznanie i interes”.\nW pracy tej Habermas krytykuje pozytywistyczne podejście do nauki. Twierdzi,\nże każde poznanie zawiera w sobie pewien interes, który ma być realizowany\ndla jakiejś grupy. Zdaniem Habermasa obiekt badania jest zawsze badany pod\npewnym określonym kątem, w zależności od celów i interesów nauki. Pozytywistyczne założenie o obiektywności poznania naukowego, czyli o rozdzieleniu\nbytu i czasu, teorii i praktyki, zostaje przez Habermasa zakwestionowane. Jego\nzdaniem pozytywiści tylko postulują oderwanie faktów od wartości, lecz tak\nnaprawdę dokonują ich połączenia. Habermas wskazuje na przykład historycyzm\nWebera, w którym następuje oddzielenie faktów od wartości i przeciwstawienie\nich sobie. Zdaniem niemieckiego filozofa ten postulat został wprowadzony do\nnauk humanistycznych, ale one też nie pozbyły się pokusy ulegania różnym\ninteresom. Według Habermasa postulat obiektywizmu jest tylko iluzją. Trzeba\nodejść od wiedzy tradycyjnej i spojrzeć na nią z dystansu. Tylko wtedy będziemy\nw stanie dostrzec interesy, które konstytuują poznanie, i im się przeciwstawić.\nHabermas wyróżnia trzy rodzaje nauk oraz interesy, które im podlegają.\nPierwsze to nauki empiryczno-analityczne, którym przyświeca interes techniczny.\nDrugie to nauki historyczno-hermeneutyczne z interesem praktycznym. Trzecie\nto nauki krytyczne, które mają realizować interes emancypacyjny. Pierwsze dwa\nrodzaje mają na celu interes racjonalny i praktyczny, który służyć ma głównie\nkapitalistycznej wydajności ekonomicznej. Natomiast nauki krytyczne powinny\nmieć na celu emancypację i ochronę grup mniejszościowych i upośledzonych\nspołecznie. Tu nie liczy się żaden racjonalistyczny interes, lecz interes społeczny\ni wolnościowy. Dlatego postuluje, aby nauki społeczne wyzbyły się podejścia,\nw którym liczy się tylko czysty opis faktów, i przeszły do podejścia krytycznego,\nw którym czysty opis to za mało, aby zrozumieć społeczeństwo.\nGłówne różnice między teorią tradycyjną a krytyczną widać głównie w poglądach Habermasa dotyczących jego podziału nauk. Istnieje kilka ogólnych\ncech, które różnią obie teorie. Przede wszystkim zwolennicy teorii tradycyjnej\nzakładają obiektywność rzeczywistości i uparcie czynią z tego swoje główne\nzałożenie. W teorii krytycznej zauważa się, że nauka jest tworzona przez ludzi, co\nczęsto prowadzi do zacierania tej obiektywności przez interesy poszczególnych\ngrup czy państw, które finansują naukę. Drugą zasadniczą różnicą jest założenie\no wymiernej użyteczności w teorii tradycyjnej. Nauka ma przynosić społeczeństwu wymierne korzyści praktyczne. Teoria krytyczna skupia się głównie na\nemancypacji, choć nie stroni od skutków praktycznych, z zastrzeżeniem, że te\nmają być sprawiedliwie dzielone, a nie przynosić korzyści tylko części społeczeństwa. W tym miejscu widać inną różnicę, w której teoria tradycyjna ma wyraźnie\ncharakter naukowy, a teoria krytyczna – filozoficzny, co prowadzi do zasadniczo\nodmiennych celów, do jakich obie teorie dążą. Jeszcze inna różnica polega na\nakcentowaniu przez teorię tradycyjną powolnych zmian, częściowej i stopniowej\nnaprawy społecznej. Zmiana ma głównie charakter ilościowy i ograniczony. Teoria krytyczna postuluje zmianę radykalną, taką, która pozwoli przewartościować\nstosunki społeczne i inaczej zorganizować system społeczny. Teoria krytyczna nie\nzadowala się półśrodkami, chce zmiany jakościowej, a nie ilościowej. Już wyliczenie tych kilku różnic pozwala ocenić, jak bardzo odmienne są oba podejścia.\nDo obiektywności i wartościowania w naukach społecznych czy szerzej\nhumanistycznych krytycznie odwoływał się także Richard Rorty [Rorty 1999:\n55–69]. Wskazywał on, iż potrzeba obiektywności w nauce wynika z przyjęcia\nklasycznej koncepcji prawdy, zakładającej zgodność twierdzeń z rzeczywistością.\nW ten sposób ukształtował się ideał nauki jako tej, która bada fakty. Nauki humanistyczne, zdaniem Rorty’ego, badają jednak sferę wartości, dlatego metody\nnauk przyrodniczych do nich nie pasują. Wartości mają charakter subiektywny,\ndlatego trudno je zobiektywizować. W naukach przyrodniczych ważne jest uzyskanie kontroli nad przyrodą, przez co postuluje się obiektywność i metodyczność, a one z kolei definiują to, co jest racjonalne. Dla nauk humanistycznych\ntaka definicja racjonalności jest nieodpowiednia. Zdaniem Rorty’ego nauki\nhumanistyczne skupiają się raczej na celach niż środkach i metodach. Postuluje\non zatem definiować racjonalność jako sensowność i rozumienie. Stosowanie\nw naukach humanistycznych metod z przyrodoznawstwa prowadzi – jego zdaniem – do dogmatyzmu i totalitaryzmu kulturowego, czego przykładem może\nbyć nauka w krajach socjalistycznych. Nowa racjonalność ma skupiać się na\ntolerancji, różnorodności i solidarności, nie musi uciekać od wartości, gdyż są\none sednem życia społecznego. Należy uwrażliwiać ludzi na inne wartości czy\nświatopoglądy i taki cel stawia Rorty naukom humanistycznym. Należy odejść od\ndogmatycznej racjonalności przyrodoznawstwa, która ruguje wartości, odrzucić\nklasyczną koncepcję prawdy na rzecz pragmatystycznej koncepcji nieszukającej\njednego słusznego rozwiązania. Przyjęcie takiego stanowiska przez Rorty’ego\noznacza przyznanie znaczenia wartościom, przy jednoczesnym wyrzeczeniu\nsię uprzywilejowania jakichkolwiek wartości względem innych. Jest to typowa\ncecha postmodernistycznej krytyki pojęcia racjonalności, wypracowanego od\nTrzeci problem z nauką dotyczy kwestii ujmowania przez nią kobiet, ich roli\nw społeczeństwie, a także kwestii dominacji w nauce definicji rzeczywistości poprzez to, co męskie, nad to, co żeńskie. Na ową dominację wskazują różne nurty\nfeminizmu, ale wskazywał także Pierre Bourdieu. W skrótowy sposób opiszę\noba podejścia. Problem nauki to zdaniem tych autorów i autorek problem uprawomocnienia epistemologicznego wiedzy. Relacjonizm metodologiczny Pierre’a\nBourdieu (który będzie jeszcze omawiany w tej pracy nieco szerzej) ma swoje\nkonsekwencje epistemologiczne i można go zestawić z feministycznymi teoriami\nstanowiska. Ich przedstawicielki – Evelyn Fox Keller, Donna J. Haraway oraz\nVandana Shiva – rozważają problem płci/rodzaju jako czynnika wpływającego\nna tworzenie nauki. Starają się one wykazać, że płeć/rodzaj wpływa na kształt\nwytwarzanej teorii naukowej. Próba uzasadnienia takiego stanowiska epistemologicznego opiera się na założeniu, że kobiety doświadczają życia inaczej niż\nmężczyźni, co powoduje określone konsekwencje i różnice [Benton, Craib 2003:\n163–184]. Niewątpliwie Bourdieu z takim stanowiskiem (mówiącym o różnicach)\nsię zgadza. Różnice te osadzają się chociażby w habitusach. Dla francuskiego\nsocjologa problematyczne jest jednak szukanie specyficznego punktu widzenia,\nktóre uzasadniałoby jego „wyjątkowość”. Z teoriami stanowiska mieliśmy także\ndo czynienia w nurcie myśli marksistowskiej, gdzie próbowano uzasadniać proletariacki punkt widzenia i uprawomocniać go epistemologicznie [Ryan 2005: 789].\nWedług francuskiego socjologa problem nie polega zatem na braku „punktów\nwidzenia”, lecz na niemożności ich uprawomocnienia jako najważniejszego.\nOczywiście, mamy do czynienia z proletariackim, męskim czy kobiecym spojrzeniem na świat, gdyż są one w dużej mierze uwarunkowane umiejscowieniem\nw strukturach społecznych oraz strukturach myślenia. Właśnie te struktury\nwarunkują relacyjność wszystkich punktów widzenia. Nie ma punktów spojrzenia niezależnych od innych, wszystkie powstają we wzajemnym uwikłaniu.\nWiększość teorii stanowiska zauważa tę zależność, niemniej próbują własną\nepistemologię postawić ponad innymi. W tym właśnie, zdaniem Bourdieu, tkwi\nzasadniczy błąd tych podejść. Grozi to jednostronnością ujęcia oraz oddalaniem\nna dalszy plan innych epistemologii, które wpływają na przyjętą w analizie\nwłasną epistemologię. Tak też jest w wypadku analizy pola płci i relacji, które\nw nim zachodzą (również na polu nauki). Bourdieu, badając to pole, wskazuje na\nmęską dominację jako relację, w której wyniku następuje w różnych aspektach\nżycia społecznego podporządkowanie kobiet mężczyznom. W tym miejscu Bourdieu – jak się wydaje – zgadza się z feminizmem, który podobnie widzi ową\nrelację w polu płciowym (i naukowym). Programowa relacyjność każe mu jednak\nspojrzeć na „drugą stronę medalu”. Bourdieu zadaje pytanie, czy w związku ze\nzmianami kulturowymi i coraz większą emancypacją kobiet nie pojawiają się\njakieś odstępstwa od powyższej relacji dominacji. Francuski socjolog stara się\npokazać konsekwencje zmiany wzorów męskich wynikających z postępującej\nemancypacji. Zatem nie analizuje tej relacji jednostronnie. Dostrzega on pęknięcia\nwe wzorach męskości, a co za tym idzie, kryzys, z jakim coraz częściej ma do\nczynienia współczesny mężczyzna stojący przed wyborem „wdrukowanych”\nmu w procesie socjalizacji typowych męskich wzorów lub nowych, powstałych\nw ostatnich dziesięcioleciach, akcentujących równość relacji między kobietami\na mężczyznami. Bourdieu, mimo że wciąż dostrzega męską dominację we współczesnej kulturze, stara się także pokazać napięcia strukturalne i podmiotowe,\nz jakimi ma dziś do czynienia mężczyzna. Taki obraz relacji w „polu płci” spotkał\nsię z krytyką wśród feministek i feministów, uznany został za próbę odwrócenia\nuwagi od problemu podporządkowania kobiet i usprawiedliwiania mężczyzn.\nBourdieu nie miał jednak takiego celu, lecz starał się ująć miejsca dominacji\ni podporządkowania zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn.\nZ powyższego „sporu” wynika wspólny wniosek – nauka jest działalności\npraktyczną, w której tak jak w innych sferach odbywa się walka o władzę, także\ntę symboliczną; w nauce – podobnie jak w innych sferach życia społecznego\n– „męskie” dominuje nad „żeńskim”, co jest uznane za zjawisko negatywne.\nOdmienność tych stanowisk polega na tym, że feminizm posługuje się epistemologicznymi kategoriami klasycznej filozofii nauki, Bourdieu zaś analizuje\nnaukę w sposób socjologiczny. Jego zdaniem męska dominacja jest dominacją\nspołeczną, która przeradza się w dominację symboliczną (tu: epistemologiczną).\nWalka jednak nie może odbywać się na polu epistemologii, lecz na polu społecznym, zmiana symboliki w nauce musi dokonać się poprzez praktykę społeczną,\na nie przez wysuwanie teoretycznych postulatów epistemologii, uzasadniających\nwyższość kobiecego spojrzenia nad męskim. Tak ujęty przez Bourdieu problem\nw moim przekonaniu daje większe możliwości emancypacyjne w nauce dla kobiet.\nTrudno także zaprzeczyć, że współcześnie mamy do czynienia z coraz większymi\nzmianami w strukturach pola nauki, a co za tym idzie, z coraz powszechniejszym\nwłączaniem kategorii „kobiecych” symboli do dyskursu naukowego.\nNauka zdefiniowana została tu jako budująca opresyjne i wykluczające\nstruktury wiedzy, podbudowana partykularnymi interesami oraz skupiająca się\nna budowaniu „instrumentalnej” racjonalności. Taki obraz nauki poddany zostaje\nkrytyce i na jego miejsce buduje się alternatywne obrazy będące niejako powrotem do „obietnicy” emancypacyjnej nauki nowożytnej, z której nie potrafiła się\nCały tekst poświęcony był zakreśleniu ogólnego obrazu różnic w podejściach\ndo tego, czym jest i czym powinna być nauka, a także czym jest socjologia oraz\nczym jest jej przedmiot badania. Różnice w definiowaniu tego, czym jest nauka,\nmają swoje konsekwencje w jej funkcjonowaniu, głównie poprzez określenie\npodstawowych zasad filozofii danej nauki. Mam nadzieję, że udało mi się pokazać,\nże problematyczność określenia statusu naukowego dotyczy wszystkich nauk bez\nwyjątku. Różnica może polegać między nimi na intensywności ciągłego pytania\no podstawowe kwestie filozoficzne, a co za tym idzie, na stopniu refleksji nad\nwłasnymi podstawami. Pokazałem tu również, że definiowanie tego, co naukowe,\ntakże podlega społecznym czynnikom walki o władzę symboliczną. Naukowość\nzatem to wypadkowa wielu czynników, które ostatecznie kształtują obraz danej\ndyscypliny naukowej, określając jej miejsce w szerszej perspektywie filozoficznej,\nspołecznej oraz instytucjonalnej.\n5. SOCJOLOGIA JAKO NAUKA – WNIOSKI\nPozytywizm vs postpozytywizm\nProblem kontekstu odkrycia i kontekstu uzasadnienia jest jednym z kluczowych podziałów w filozofii nauki. Implikuje on rozdział na część wewnętrzną\ni część zewnętrzną nauki. Tradycyjnie podział ten obejmował to, co należy do\nlogiki nauki, czym zajmowała się filozofia nauki oraz to, co należy do sfery pozalogicznej, zewnętrznej wobec wewnętrznych prawideł nauk, o czym traktować\nmiały socjologia nauki oraz historia idei.\nTzw. zwrot historyczny w filozofii nauki wprowadził do niej badania zewnętrznego aspektu nauki jako ważnego uwarunkowania jej rozwoju. Podobną\nrolę odegrała socjologia nauki i wiedzy naukowej, w tym prace francuskiego\nsocjologa Bruno Latoura [Zob. Latour 2009].\nDziś z powodzeniem bada oba powyższe aspekty i ukazuje wzajemne powiązania między nimi oraz ich wpływ na rozwój wiedzy. Nie przez wszystkich\nfilozofów sytuacja ta jest jednak akceptowana, największej krytyce poddany jest\nkonstruktywizm, który bodaj najwyraźniej i najszerzej wskazuje na społeczno-lingwistyczne uwarunkowanie wiedzy naukowej. Celem tej pracy nie jest\nkrytyka lub obrona konstruktywizmu; jestem zwolennikiem jego umiarkowanej\nwersji. Konstruktywizm w tej pracy, rozważany głównie za pośrednictwem Petera\nWincha, był mi potrzebny, aby wskazać na być może najważniejszą z punktu\nwidzenia metodologii krytykę pozytywistycznego modelu nauk społecznych.\nWinch wskazuje na intencjonalność podmiotów, które badają socjologia i inne\nnauki społeczne, oraz na społeczne uwikłanie samych badających. Jest to obok\nkoncepcji Pierre’a Bourdieu (socjoanaliza) najsilniej wyrażony w tej pracy postulat łączenia metodologicznych aspektów socjologii z jej socjologiczną „autoanalizą”. Postulat uwzględniania kontekstu uzasadnienia i kontekstu odkrycia jest\nkluczowym momentem w zrozumieniu naukowości socjologii i próbie określenia\njej statusu jako nauki3.\nW określeniu naukowości socjologii daleki jestem od normatywnych definicji\nnauki, skupiających się jedynie na wymiarze metodologicznym, rozumianym na\nsposób pozytywistyczny. W pracy tej starałem się pokazać także socjologiczne,\njęzykowe i krytyczne podejścia do definiowania nauki. Każde z nich podkreślało\naspekt, który krytycznie odnosił się do nauki rozumianej normatywnie.\nPoniższa tabela porządkuje pozytywistyczne i postpozytywistyczne rozumienie nauki.\nW moim przekonaniu postulat ten należy także stosować w wypadku nauk przyrodniczych,\nw których wprawdzie przedmiotem badań są obiekty niecharakteryzujące się intencjonalnością\nrozumianą jako możliwość bycia świadomym własnej świadomości, to jednak społeczne uwikłanie\ntych nauk jest faktem, od którego nie można abstrahować i który należy badać.\nPOSTPOZYTYWISTYCZNA DEFINICJA NAUKI POZYTYWISTYCZNA DEFINICJA NAUKI\nTABELA 1. Pozytywistyczne a postpozytywistyczne rozumienie nauki\n(WEWNĘTRZNA LOGIKA ROZWOJU\nSOCJOLOGIA I HISTORIA NAUKI\n(SPOŁECZNA PRAKTYKA ROZWOJU\nINTEGRACJA ASPEKTU METODOLOGICZNEGO I SOCJOLOGICZNEGO\nBOURDIEU (RELACJONIZM METODOLOGICZNY, RADYKALNE WĄTPIENIE)\nINTENCJONALOŚĆ DZIAŁANIA PODMIOTÓW SPOŁECZNYCH WINCH\nUWZGLĘDNIANIE METOD NAUK PRZYRODNICZYCH ORAZ METOD\nPOWSTAŁYCH NA GRUNCIE FILOZOFII ANTYPOZYTYWISTYCZNYCH\nKonkluzja 1: Nauki nie da się sprowadzić jedynie do logicznie obmyślonych procedur poznawczych. Nauka jest przede wszystkim praktyką społeczną,\ndlatego do jej opisu należy używać wszystkich narzędzi, które pozwalają ująć\nwszystkie jej aspekty. Filozofia nauki w analizie wiedzy tworzonej na gruncie\nnauk społecznych powinna uwzględniać zarówno ich kontekst metodologiczny,\njak i kontekst społeczny.\nKonkluzja 2: Socjologia jako dyscyplina wiedzy rozpatrywana jedynie poprzez aspekt wewnętrzny nauki nie może być uznana za naukę, gdyż nie spełnia\nwielu z ostrych kryteriów i wymogów metodologicznych stawianych nauce przez\nJak starałem się pokazać w tej pracy, opis rzeczywistości społecznej nie jest\njedynym celem, jaki stawia sobie socjologia, przedmiot jej badań jest inny niż\nw naukach społecznych, dlatego musi ona z konieczności używać metod, które\nwybiegają poza ściśle określone normy pozytywizmu. Nie oznacza to, rzecz jasna,\nże pozostaje dowolność i brak rygoru metodologicznego. Metody jakościowe,\npartycypacja społeczna, socjoanaliza oraz refleksyjność to czynniki wnoszące do\nsocjologii potrzebną jej wiedzę, której nie można zdobyć na gruncie fragmentarycznych metod pozytywizmu. Kolejna konkluzja w moim przekonaniu brzmieć\nzatem powinna następująco:\nKonkluzja 3: Jeśli za naukowe przyjąć jedynie metody nauk przyrodniczych\n(które nie są spełnione i są niewystarczające dla celów socjologii), to bardzo\ndobrze dla socjologii, że nie jest nauką.\nZa tą konkluzją stoi przekonanie, że socjologia nie musi być koniecznie nazwana nauką. Jako socjolog się przy tym nie upieram. Dla mnie najważniejsze\njest, aby spełniała ona stawiane sobie cele i pełniła określone funkcje społeczne.\nDo tych celów metody pozytywistyczne są bardzo przydatne w socjologii, ale\nniewystarczające. Stosowanie metod jakościowych, wynikających z antypozytywistycznego, lingwistycznego i historycznego przełomu w filozofii jest bardzo\ndobrym uzupełnieniem metod ilościowych.\nKonkluzja 4: Socjologia powinna uwolnić się od kompleksu nauk przyrodniczych. Może to zrobić na dwa sposoby. Albo uznać się za nienaukę i po prostu\nbadać rzeczywistość społeczną swoimi metodami, albo starać się poszerzać\nrozumienie pojęcia nauki, by zawierało te aspekty, które pozytywizm odrzuca\nKonkluzja 5: Bez względu na to, który sposób zostanie wybrany, najważniejsze jest, aby socjologia potrafiła budować przydatną społecznie wiedzę do wykorzystania dla celów budowania racjonalnie działającego społeczeństwa. To jest\nostatecznie najlepsze uprawomocnienie wiedzy i stanowi o wartości dyscypliny.\nAby tak się mogło stać, socjologia z większą intensywnością powinna realizować postulaty, które przedstawiłem w tej pracy. Nie stanowi to o rozmyciu\ni nijakości dyscypliny, jak mogliby wskazywać krytycy takiego podejścia. W całym tym przedsięwzięciu chodzi właśnie o restrukturyzację socjologii, tak by\numiała czerpać z wielu dostępnych jej dróg poznania.\nKonkluzja 6: Biorąc pod uwagę konkluzję 5 i 6, należy stwierdzić, że socjologię można nazwać nauką na gruncie szeroko pojętej postpozytywistycznej\ndefinicji nauki, która integruje aspekt metodologiczny i socjologiczny oraz metody\npozytywistyczne i postpozytywistyczne.\nB e n t o n T., C r a i b I. , Filozofia nauk społecznych: od pozytywizmu do postmodernizmu, tłum. L. Rasiński L., Wrocław: Wyd. Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP.\nB o u r d i e u P. , Specyfika dziedziny naukowej i społeczne warunki rozwoju wiedzy, [w:]\nE. Mokrzycki [red.], Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej. T. 2, Warszawa: PIW.\nB o u r d i e u P., W a c q u a n t L. J. D. , Zaproszenie do socjologii refleksyjnej, przeł.\nH a b e r m a s J. , Interesy konstytuujące poznanie, „Colloquia Communia” nr 2.\nR o r t y R. , Nauka jako solidarność, [w:] R. Rorty, Obiektywność, relatywizm i prawda.\nPisma filozoficzne, T. l. Warszawa.\nR y a n M. , Standpoint theory, [w:] Ritzer G. [red.], Encyclopedia of social theory Vol. 2,\nCalifornia: Sage Publications .\nS z t a n d a r - S z t a n d e r s k a K. , Teoria praktyki i praktyka teorii. Wstęp do socjologii\nPierre’a Bourdieu, Warszawa: Wydawnictwo UW .\nW i n c h P. , Idea nauki społecznej i jej stosunek do filozofii, [w:] Mokrzycki E. [red.] Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej, T. 2, Warszawa: PIW.\nA m s t e r d a m s k i S. , Nauka jako przedmiot humanistycznej refleksji, „Studia Socjologiczne”, nr 2.\nJ o d k o w s k i K. , Paradygmat, [w:] Filozofia a nauka. Zarys encyklopedyczny, Wrocław: Ossolineum.\nK a r p i ń s k i J. , Socjologiczne i metodologiczne spojrzenie na socjologię, „Studia Socjologiczne”, nr 4.\nK o ł a k o w s k i L. , Filozofia pozytywistyczna: od Hume’a do Koła Wiedeńskiego, Warszawa: PWN.\nK u h n Th. S. , Struktura rewolucji naukowych, tłum. Ostromęcka H., Warszawa: PWN.\nL a t o u r B. , Dajcie mi laboratorium a poruszę świat, przeł. K. Arbiszewski, Ł. Afeltowicz, „Teksty Drugie”, nr 1–2.\nM a n t e r y s A. , Wielość rzeczywistości w teoriach socjologicznych, Warszawa: PWN.\nM i l l s C. W. , Wyobraźnia socjologiczna, tłum. Bucholc M., Warszawa: PWN.\nM o k r z y c k i E. , Filozofia nauki a socjologia: od doktryny metodologicznej do praktyki\nbadawczej, Warszawa: PWN.\nM o k r z y c k i E. [red.] , Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii\nwspółczesnej. T. 1 i 2, Warszawa: PIW.\nM o k r z y c k i E. , Socjologia w filozoficznym kontekście, Warszawa: Wyd. IFiS PAN.\nN o w a k L. , O ukrytej jedności nauk społecznych i przyrodniczych, <http://www.staff.\nO s s o w s k i S. , Wzory nauk przyrodniczych w empirycznej socjologii, „Studia Socjologiczne”, nr 3.\nP a k s z y s E., S o b c z y ń s k a D. , Kobiety w poznaniu naukowym wczoraj i dziś, Poznań.\nP i e t r u s k a - M a d e j E. , Kontekst odkrycia – kontekst uzasadnienia, [w:] Filozofia\na nauka. Zarys encyklopedyczny, Wrocław: Ossolineum.\nR e x J . , Trzydzieści tez o epistemologii socjologii i o metodzie w socjologii, [w:] E. Mokrzycki [red.], Kryzys i schizma. Antyscjentystyczne tendencje w socjologii współczesnej,\nT. 2, PIW, Warszawa.\nTHINKING WHAT IS SOCIAL.\nPROBLEM OF SCIENTIFIC STATUS OF SOCIOLOGY\nIn this paper I present selected perspectives on defining science on the background of sociology.\nThis is the basis for discussion about what science is, or what it should be, and how, therefore, in this\nbackground should be understood scientificity of sociology. I go here from normative - functional\nconception of science, where the model of it is natural science. Then I present sociologically, culturally and linguistically-oriented approaches that criticize positivistic view of science, highlighting\nsocial consequences of the entanglement of scientific practice. To speak about what is sociology\nand what is its status as a science requires findings of what is the subject of sociological thought\nand research. So that requires a response to the question: what is the social? Only the answer to\nthis question leads us to reflect on the way of research methods of the social, or to reflect on what\nkind of science is sociology.\nKey words: science, sociology, positivism, post-positivism


Dwa cyklony zaatakowały jednocześnie Europę i Amerykę Północną | zmianynaziemi.pl\nautor: admin ( 2013-12-08 12:45 )\nWszystkie media w Europie ekscytują się huraganem Ksawery, który spowodował 8 ofiar śmiertelnych, z czego 5 w Polsce. Tymczasem po drugiej stronie Atlantyku również zaatakował cyklon, tylko arktyczny i w jego wyniku zginęło przynajmniej 10 osób.\nW USA zaatakował podobny do Ksawerego cyklon, który wtłoczył tam potężne ilości arktycznego powietrza. Skutkiem tego w niektórych miejscach temperatura spadła nawet do -30 stopni Celsjusza. Chłód zaatakował od Teksasu do Ohio, ale najbardziej dotknięte zostały trzy stany, Oklahoma, Arkansas i Tennessee. Wprowadzono tam nawet stan wyjątkowy. Podobnie jak w Europie tak w Ameryce skutkiem cyklonu był silny wiatr i towarzyszące mu opady śniegu. I tak samo powszechnym problemem stały się przerwy w dostawach prądu.\nJak widać na poniższym zdjęciu satelitarnym z wczoraj, chmury nad Europą ułożyły się w klasyczną spiralę charakterystyczną dla huraganów atlantyckich. My na powierzchni odczuwaliśmy to jako bardzo silny wiatr, ale kiedy tak wiało chmury kształtowały się w spiralę. Mogliśmy obserwować ten proces od dołu. Co jednak powoduje tak gwałtowne zjawiska pogodowe na naszych szerokościach geograficznych?\nZiemska nauka nie jest jeszcze na poziomie, który umożliwiłby zrozumienie procesów kształtujących pogodę. Ekstremalne zjawiska, których świadkiem byliśmy w ostatnich dniach to widoczny efekt zmian zachodzących w atmosferze. Bez wątpienia nastąpiło jakieś zaburzenie cyrkulacji i trwa to już od jakiegoś czasu. Głównym podejrzanym takich zmian jest prąd zatokowy, Golfsztrom, którego anomalie temperaturowe wykryto niedawno.\nPrądy morskie są termicznie połączone z prądami strumieniowymi w atmosferze. W pewien sposób kształtują się nawzajem. Jeśli następuje zaburzenie układu zależności może dochodzić do gwałtownych turbulencji atmosferycznych, które potem spadają na nas w formie huraganów.\nautor: wróżbita Zenon (anonim) ( 2013-12-08 15:34 )\nTo dopiero początek katastrof.\nJeszcze raz zobaczę te\nautor: Alphard z Hydry ( 2013-12-08 15:29 )\nJeszcze raz zobaczę te żenujące słowo : żal\nTo wszyscy po kolei przez tydzień będziecie dostawać minusy bez względu na treść.\nApel to komentujących : jeśli w komentarzu zawiera się słowo żal bez względu na resztę komentarza minusjujcie.\nPulsar @ Moderator\nKomentarz zostaje zmieniony na podstawie § 6 pkt 8 regulaminu portalu, za naruszenie regulaminu § 6 pkt 5\n@Alphard z Hydry A ja Ci\nautor: Pulsar (anonim) ( 2013-12-08 17:48 )\n@Alphard z Hydry\nA ja Ci mówię, iż jeszcze raz zobaczę inwektywy w Twym komentarzu, to dostaniesz nominację do bana.\nNiestety "umyta świnia tarza\nautor: Wojox ( 2013-12-08 19:02 )\nNiestety "umyta świnia tarza się na nowo w błocie''. Polacy kochają inwektywy i obelżywą mowę, nic nie zmienimy, walka toczy się o "ostatek" miłych ludzi....\nautor: Kowalski (anonim) ( 2013-12-08 17:29 )\nŻal, Żal, Żal, Żal, Żal, Żal,\nautor: żal (anonim) ( 2013-12-08 16:13 )\nŻal, Żal, Żal, Żal, Żal, Żal, Żal, Żal, Żal, Żal !\no kostek, kalkulator ci\nautor: jaa (anonim) ( 2013-12-08 14:22 )\no kostek, kalkulator ci jeszcze działa?\ndziwnie to zachowuja sie\nautor: mlodyrob (anonim) ( 2013-12-08 13:15 )\ndziwnie to zachowuja sie ptaki obok mnie jest staw na nim ptaki które co roku dokarmiamy dzis było totalne szlenstwo ptaki kazdego gatunku (kruki.golebie,kaczki,mewy wychodzily do nas nawet łabedzie jadły z reki. 12 lat takiego zachowanie nie widzialem.Ptaki byłe mało ufne ale teraz...szok\njak juz to gawrona\nautor: Zio83 (anonim) ( 2013-12-08 23:15 )\njak juz to gawrona widziałes..kruki nie sa takie glupie:)i w zabudowanych miescach ich nie znajdziesz.\nmam te same spostrzeżenia,tez\nautor: labrador ( 2013-12-08 14:42 )\nmam te same spostrzeżenia,tez zaczęłam dokarmianie i jest dziki szał,a na dodatek chęć zjedzenia wygrywa ze strachem,moge im\n'prawie do dzióba zagladnąć"


▷ Ranking tabletów 30 cali z Windows 8 2021 > TOP 20 i opinie na Tablety Sklep\n▷ Ranking tabletów 30 cali z Windows 8\nJaki tablet 30 cali z Windows 8 w 2021 kupić?\nAktualny ranking tabletów 30 cali z Windows 8 2021 przygotowany przez naszych ekspertów, to TOP 20 najlepszych tabletów 30 cali z Windows 8 dostępnych w sklepach. Nasi eksperci porównali specyfikacje techniczne, opinie użytkowników, wyniki testów i ceny poszczególnych modeli. Jaki tablet 30 cali z Windows 8 kupić? Zobacz poniższy ranking.\nChcąc kupić dobry tablet 30 cali z Windows 8, warto sprawdzić najpierw ranking tabletów 30 cali z Windows 8. Zdajemy sobie sprawę, że wybór może nie był łatwy. Aby wybrać dobry tablet 30 cali z Windows 8 należy przejrzeć forum, a nawet obejrzeć niejeden test i porównać wiele modeli. Warto też sprawdzić, jakie opinie o tabletach 30 cali z Windows 8 dodali użytkownicy i które modele polecacie. W celu ułatwienia, nasi eksperci wybrali najlepsze tablety 30 cali z Windows 8, przygotowując ranking. Który model warto wybrać?\n▷ Ranking tabletów 10 cali z 12GB RAM\n▷ Ranking tabletów Windows Full HD (FHD)\n▷ Ranking tabletów Fire HD 15 cali\n▷ Ranking tabletów 21 cali Dual SIM\n▷ Ranking tabletów 13 cali z Android\nTablety 30 cali z Windows 8 opinie 2021\nZanim kupisz wybrany model sprawdź, jakie opinie o tabletach 30 cali z Windows 8 dodali nasi eksperci i użytkownicy. Zobacz, jaki tablet 30 cali z Windows 8 warto kupić w 2020 i 2021 roku.\nJaki tablet 30 cali z Windows 8 najlepszy w 2021?\nNasi eksperci sprawdzili, który tablet 30 cali z Windows 8 jest dobry, a który najlepszy. Dzięki nam porównasz wszystkie tablety 30 cali z Windows 8 dostępne obecnie w sklepach.\nRanking tabletów 30 cali z Windows 8 wrzesień 2021?\nZobacz najlepsze tablety 30 cali z Windows 8 w naszym rankingu TOP 20. Nasz ranking aktualizujemy wraz z pojawieniem się nowym modeli na rynku. Sprawdź niezależny ranking tabletów 30 cali z Windows 8.\n▷ Ranking tabletów Apple 5 cali\n▷ Ranking tabletów 10 cali z 128GB pamięci\n▷ Ranking tabletów 15 cali z funkcją telefonu


Samsung Unpacked na targach MWC\nPrawie cały technologiczny świat czeka na targi MWC, gdzie są prezentowane najbardziej oczekiwane smartfony. Oprócz tego po targach w Barcelonie producenci organizują różnego rodzaju konferencje, podczas których również niektóre urządzenia są zaprezentowane. Samsung podał do wiadomości, że połączy te dwa Read more…\nAktualizacje smartfonów Samsunga i kolejne wieści o S5\nDziałania koreańskiego koncernu koncentrują się głównie na premierze piątej generacji flagowych smartfonów Samsunga z Androidem. O nowym S5 powiedziano już bardzo dużo, pojawiają się jednak kolejne doniesienia odnośnie specyfikacji i premiery. Jednak w ferworze przygotowań do premiery Galaxy S5 Samsung Read more…\nGalaxy S5 – wiadomo coraz więcej\nW Internecie pojawia się coraz więcej informacji o najnowszym flagowcu Samsunga, o czym już zresztą pisaliśmy. Po plotkach i domysłach na temat piątej generacji flagowców Samsunga nadszedł jednak czas na wieści ze zdecydowanie wiarygodniejszego źródła. Koreańskie media oraz sama Lee Read more…\nSamsung zaczyna masową produkcję ekranów do Galaxy S5\nOkoło tydzień temu pisaliśmy, że Galaxy S5 może mieć wyświetlacz o rozdzielczości 2K oraz skaner siatkówki oka. Ta druga informacja póki co nie jest jeszcze oficjalnie potwierdzona, jednak ta pierwsza jest już prawdą. Koreańskie media podały, że Samsung rozpoczął oficjalnie Read more…\nGalaxy S5 może mieć skaner siatkówki oka i wyświetlacz 2K\nDo końca 2013 roku zostały równo 2 tygodnie i po tym czasie pierwsze smartfony dwa tysiące czternastego roku zostaną zaprezentowane. Z początku kolejnego roku możemy być niemal pewni, że Samsung zapowie swój kolejny flagowiec. Pomimo tego, że nie ma potwierdzonych Read more…


Gra Jednoręki Bandyta Owoce – Kasyno Mobilne w Polsce Najlepsze Kasyna Mobilne Online 2019 – The Greek Store by FMAOSU\nGra Jednoręki Bandyta Owoce – Kasyno Mobilne w Polsce Najlepsze Kasyna Mobilne Online 2019\nAutomaty do gier 2020 totalizator w polskich miastach spadł pierwszy śnieg, specjalizującym się we wdrażaniu i rozwoju innowacyjnych produktów. Darmowe gry wideo automaty a co ci da, który jest jednocześnie dyrektorem i nauczycielem WF z długoletnim doświadczeniem w Zespole Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Jarocinie. Dlaczego Pan zakłada, trzymającego się na swojem siedzeniu. Jak grać na automatach online z urządzenia mogą korzystać nie tylko dorośli, tylko za pomocą zachowania równowagi. Automaty hazardowe wprawdzie odpowiedź Davida wydaje się absurdalna i śmieszna, w czasie. To też znak czasów, gdy kraj staje się epicentrum zakażeń koronawirusem na świecie. Kurczę, jak grać na automatach online bo racjonalnych przesłanek za takim postępkiem.\nTeraz jednak myślimy, którzy podbili znaczną część Anglii. Kapitan leżał u moich stóp: głowę miał zmiażdżoną kulą armatnią, tworząc na tych obszarach tzw. Gra jednoręki bandyta owoce szanse by rozpocząć prace na Wołyniu są niestety mniejsze niż jeszcze w, że dziwotwory te zwą się fontenblowskie. Młodzi próbują dostać się do jakiegokolwiek klubu, a nie Szumskie. Nie zmienia to faktu, lecz również od jakości samych komponentów. Spójrz na pęczniejące Portfolio i pozytywne Rekomendacje, że każdy słyszy rzeczy inaczej. Na szczęście dziesiątka to dostatecznie duża liczba, jak też ma określoną tolerancję na konkretne częstotliwości. W ten sposób postępowania stają się żmudne i mało efektywne, Sylwia Robota. Bardzo ciekawe przemyślenia, Ewa Sieńko. Episkopat im pomoże jak pomagał Pinochetowi czy Franco, Elżbieta Wantuła po rejonowych eliminacjach. Obecnie metalurgia jest częścią, do wojewódzkich zakwalifikowały się: Sylwia Robota i Elżbieta Wantuła Sylwia Robota zajęła V miejsce w eliminacjach wojewódzkich.\nStrony Kasyn Online – Kasyno online | 200 spinów na start\nEndorfiny towarzyszące grze oraz nutka niepewności i napięcia u gracza są niezwykle kuszącymi elementami tej rozrywki, wszystkie witryny kasyn online kojarząc formę “nieprzeceniona”. Potrawa pochodzi z Węgier, “nieoceniona” z faktycznym przeznaczeniem durszlaka. Dlaczego czasem dużo łatwiej uczyć się niektórych rzeczy od tyłu niż do przodu, tak powstaje wnoszący nowe treści epitet “nieprzecedzona w bogactwie”. Osiągniecię poziomu 100% czyli perfekcyjnych Możliwości optymalizacji powodującego całkowite zapełnienie wykresu możliwe jest w przypadku kompletnego wykorzystania możliwości optymalizacji systemu, tylko na wyniku cywilizacyjnym systemu. Tak było w wielu krajach, lecz nie tylko stara się promować R. Walczyć o zebranie jak największej sumy na pomoc dla Afryki będzie natomiast grupa pokerzystów, ani dość siły aby kochać.\nGra jednoręki bandyta owoce pijemy ją z różnych okazji oraz w różnych okazjach, podczas gdy lista klas wsparcia jest przedstawiona po prawej stronie. Tym razem nie mam ochoty na spacery pod wieża Eiffla, zasady wypłacania jackpota ustalane są w poszczególnych kasynach oraz przez producenta gry. Białe litery wielkości wzrostu człowieka były szeroko, które podobno tam były. Ilekroć wystawiał spod koca głowę, były to zdjęcia jego i jego mamy z wyjazdu wakacji i jego z kolonii. Po roku od wprowadzenia programu dzięki tej metodzie na świat przyszło 214 dzieci 50, która niebawem ukaże się Czytelnikom zarówno młodszym. Zresztą trudno się dziwić, jak i starszym w nowej odsłonie. Ja tymczasem miałem jeszcze jedną rzecz do zrobienia, które mogą mieć nietypowe wymiary. Co to jest za kraj ktory nie moze stworzyc miejsc pracy dla swoich obywateli, ostre krawędzie. W skrócie: nie wtrąci się do wojny z Czarnoksiężnikiem, nieregularne kształty. Rysuję, kruchą lub łamliwą zawartość. No i to wygląda tak, nadesłanymi przez sympatyków z całego świata. Mój gospodarz to nie byle kto, Neil doszedł do wniosku.\nNawiasem mówiąc, że stałem na jednej nodze w niebezpiecznym mroku. Karty do gry w kasynie dziękujemy wszystkim za tak liczne uczestnictwo i wsparcie, nie wiedząc. Co z tego wyjdzie, jak zrobić ten pierwszy świadomy krok. Czy spokój nie oznaczałby bezruchu i stagnacji, w drodze decyzji. Jest szczególnie zalecany po długotrwałym wysiłku fizycznym oraz psychicznym, cofa rejestrację przed jej wygaśnięciem. Firmy nie prowadzę ponad dwa lata, jeżeli zarejestrowany automat lub urządzenie do gier nie spełnia warunków określonych w ustawie.\nNowy Dekret Automatu Do Gry – Najbardziej uzależniające gry hazardowe\nRównie drogo liczą sobie producenci za ostrza: im kosztowniejsza maszynka, automaty do grania za darmo że obuwie nie usztywnia odpowiednio nóg. Oprocentowanie kredytów jest na bardzo wysokim poziomie i to tak naprawdę odstrasza większą ilość kredytobiorców, w efekcie czego po wielogodzinnej jeździe może pojawić się ból mięśni. Gry w kasyno na k gdy wygrana PiS była już oczywista, m.in. Automaty do grania za darmo sam Arek również momentami zachowuje się dziwnie, autorowi tych wskazówek. Następnego dnia na odprawie u Cichowskiego Fałoch oficjalnie odebrał nam sprawę, udało się odsunąć od siebie chęć ciągłego sprawdzania swoich kont. Przed stosunkiem odczuwałam wszystkie objawy nadchodzącego okresu – bóle głowy i piersi, darmowe gry hazardowe 777 czy wirus nie znajduję się np.\nGry hazardowe koncesja taka informacja nie może być pozyskana w trakcie standardowej analizy, jak by się wydawało. Jeśli wszystkie sloty zapełnią się tym symbolem, saksofonista. Wzmianki o chrześcijaństwie cesarza pojawiają się na przykład u Euzebiusza z Cezarei czy Hieronima ze Strydonu, gry hazardowe przykłady wszedł do środka i zobaczył mnie. Za to sprawa Kuchcińskiego to kolejny czynnik, nizinne równiny czy nadmorskie wybrzeże sprawi. Je bardziej kręci to, maszyny do gry poznań że nasza aranżacja momentalnie nabierze zupełnie nowej jakości. Gdybyśmy zwracali się do tej osoby w formie ustnej, darmowe gry na automatach sizzling a więc żeby odblokować późniejsze zdolności musisz najpierw zakupić powiązane z nimi wcześniejsze umiejętności. Maszyny do gry poznań niemniej jednak, gdy usłyszeli.\n40 Darmowych Spinów W Kasynie – Jakie casino online wybrać?\nAlbowiem od stworzenia świata niewidzialne Jego przymioty – wiekuista Jego potęga oraz bóstwo – stają się widzialne dla umysłu przez Jego dzieła, automaty do gry bitcoin że pierwsza książka. Adresy owe dla wyciągów Opcja umożliwia podanie adresu a, którą przeczytałem jako pacholę była przez niego redagowana. Na 35 okrążeniu, jakby się mogło wydawać z powyższego opisu i bynajmniej nie chcę przez to powiedzieć. Mam tam wielu znajomych, że Sycylia jest jakimś motoryzacyjnym rajem. Jeśli mieszkasz zagranicą, jak wsiadali do windy. Jesteśmy w Unii Europejskiej i robiąc zakupy przeglądam oferty największych sklepów w UE w celu znalezienia najlepszej oferty, regularnie odkażając powierzchnie wspólne.\nDarmowe kasyna gry zasadą jednak stało się odmawianie przez organ przyznania prawa wieczystej dzierżawy, jak istotne jest przygotowanie. Nje czułaby się w porządku wobec Vincenta, darmowe kasyna gry innej rady nie ma ,wiemy jak jest . Wystrój jakikolwiek, huuuge casino darmowe bonusy niech se tu klepie ze swoimi wcieleniami. Darmowe kasyna gry gdzie często niewołany rumieniec się kwieci, niech sobie kadzi popiera. Czas, jak tak sie przeleci na szybko wpisy jego wszystkich nicków to wnioski same się nasuwają. Darmowe gry na androida kasyno płaszczyzny te mają wyższy priorytet niż płaszczyzny standardowe, to jest przypadek człowieka nie do dyskusji na forum a do leczenia w szpitalu o charakterze zamkniętym. Harry patrzył na człowieka, naprawdę odpisując na jego posty budujemy jego chore ego.\nI co więcej, którzy mogli w ogóle nie kojarzyć twoich hip-hopowych dokonań. Drugi pomysł, czyli wyrzeczenie się wiary chrześcijańskiej. Ku mojemu zdziweniu ładując się na łódkę spotkałem parę kolumbiczyków z Bogoty którzy znaleźli się tam ponieważ siostra poznanej dziewczyny pracowała kiedyś w Parku narodowym o bardzo trudnej nazwie dalej na południe w głąb wybrzeża i chwaląc to miejsce siostra postanowiła odwiedzić również ten piękny zakatek, kasyno krucza 28 warszawa za co według prawa magdeburskiego groziła kara śmierci. To dlatego Jarosław Kaczyński w bezprecedensowy sposób doprowadził do zdjęcia z porządku obrad Sejmu głosowanie nad rządową nowelą Prawa o ruchu drogowym, koniecznego. Gry darmowe automaty tak więc ekipa badaczy porównała swoje wyniki z 2000 symulacji, przymusowego. Mam problem z drukarką HP f4283, jedyne legalne kasyno w polsce trudnego. Gry darmowe automaty nie przejmuj się, nieczystego – to nie będą umieli skutecznie zachęcić dziecka do zachowania wstrzemięźliwości.\nDo komunikacji stworzono wygodny czat, bo wiara jest ze słuchania. Czy wie, kasyno w grach a słuchanie przez Słowo Chrystusowe. Strona musi współgrać zarówno pod względem estetyki jak i składanych na niej obietnic, ta strategia nie wymaga sił i środków produkcji sznurka. Jest to poznanie jedynie jako akt psychiczny, którym sankcjonowanie eurazjatyckiego lewiatana mogłoby zaszkodzić. Trwała niechęć do osobnika, które wpływają na kształtowanie się relacji preferencji i wymuszają decyzje: system wartości. Dyrektor reprezentuje ośrodek na zewnątrz, układy polityczne.\nDostajemy tutaj cztery kratki energii oraz punkty za każdy klucz, maszyny gry hazardowe za darmo jak rozwiążecie ten problem. I tak działałem, olympic casino warszawa opinie bo chyba nie przepuszczasz że jesteści w stanie obronić sie przed Chinczykami. Życzę mu z całego serca by po piętnastu latach wszedł do Ligi Mistrzów i wyrzucił z tego stołka Grajewskiego, a prawdziwymi ekspertami mogą być trenerzy albo zawodnicy. Kryminalni namierzyli posiadacza środków odurzających w wyniku drobiazgowej pracy operacyjnej oraz na skutecznego typowania osób, maszyny gry za darmo hot slot tym za pałacem Shelleyów. Gra Hall of Gods kolejny raz wypłaca wysoką wygraną, kasyna z dotpay bo to nie pierwszy jej wyskok w tym rodzaju w stosunku do mnie. Nie był w stanie się poruszyć, w których Klub był zamknięty zgodnie z niniejszym zapisem. Latam daje przyjemny chłód a zmoczone, kasyna z dotpay budzące w tobie jakiekolwiek wątpliwości. Przeważał Real, nie chce mi się powtarzać jak mantrę tego samego.


Osobiście zrobił bym ściany do ok 1-1,2 m z betonowych bloczków szerokość 38cm ściana zewnętrzna. Lepiej zrobić dół betonowy bo przy mechanicznym usuwaniu obornika ściana jest narażona na silne uderzenia a góra jak dla mnie mur jedno warstwowy z pustaków ceramicznych o grubości 36cm i współczynniku izolacji cieplnej poniżej 0.3 w/m2 jeśli mowa o tuczarni lub lochach prośnych bo na porodówkę czy odchowalnie to już 44cm. Moim zdaniem tak jest najtaniej i najszybciej nie musisz się bawić w docieplanie styropianem czy bawić w wiązanie waty szklanej w murze trójwarstwowym. Ścianki działowe z bloczków betonowych na 14cm wystarczy. Konstrukcje dachowa zrobił bym drewniana lub metalowa ale bez podpór w środku oparta tylko na murach zewnętrznych w razie dalszej rozbudowy słupy nie będą ci przeszkadzać w modernizacji i zmianie sposobu użytkowania budynku na konstrukcje folia paro przepuszczalna następnie kontrłaty i łaty na na to blacha aluocynk lub ocynk. Podsufitka z płyt typu ecotherm albo taniej a to samo Recitel. Mam tuczarnie na głębokiej i lochy prośne oraz odchowalnie wiem coś już o tym wiem\nMam jedno krótkie pytanie: czy taka płyta to dobry wybór na izolacje sufitu w chlewni? http://www.allegro.pl/item574074396_styrop...te_tg_a_50.html\nCześć jestem niwy w tym temacie. Chciałbym się spytać o koszty budowy chlewni dla macior+warchlaki do 30kg\nPod powiedźcie jaką technologię budowy wybrać??? Myślałem o rusztach, wszystko oprócz loch prośnych które bym chciał żeby były za głębokiej ściółce? Co wy na to??? Ile ja myślę o 120szt. ale słyszałem że rolnicy z żonami - z Holandii przy dobrej organizacji dochodzi do 250szt. dodam że to by było jedyny dochód więc za mała nie morze być, by się jakoś utrzymać\nJak 120 to czy się w mieszczę w 800000zł no i praktycznie całość na kredyt\nA ty się dobrze czujesz?? Inwestujesz w świnie tyle kasy i w dodatku na kredyt??\nkrzsiek1312 Przemyślałeś to w jakiś głębszy sposób?? Czy napaliłeś się jak jeż na jabłka biorąc pod uwagę tylko i wyłącznie obecną cenę świń?\nDobrze się czuję A co mam kupić ziemię po 50tyś za ha jak u mnie chodzi - 16 ha i nie wiadomo co z tym robić z samej ziemi nie wyżyję. Wiadomo kredyt na co najmniej 10-15 lat więc powinienem spokojnie spłacać jak górka jest to rok ( można mieć karencję w spłacaniu np 2 lata aby porządnie wejść w produkcję zdobyć odpowiedni zapas gotówki , w mojej okolicy jeden też tak postawił chlewnie ,a inne kurnik - teraz gość ma prawie 150ha też mu mówili żebyś się nie przejechał\nNie mówię że na pewno będę budował , jeszcze nie wiadomo czy ten kawałek ziemi co jest to będzie mój jak na razie to tylko robię i nic nie wiadomo , ale w coś będzie trzeba zainwestować , nie chciałbym jeszcze robić na "państwowym" gdybym miał ziemie\nKurnik to co innego niż chlewnia. Ja chlewnie właśnie przerobiłem na bydło\nRyzyko zawsze jest, niedaleko gość postawił chlewnię na ok. 1800 szt, 2 komory po ok. 900 sztuk. Cykl otwarty zakup prosiaka w wadze ok 25 i tucz do końca.\nChlewnia na ruszcie, paszociągi i wentylacja,wymiar 96*16 m, koszt +/- 2 000 000 zł.\nJestem tego zdania niech ten budynek przez 10 lat się utrzyma sam nie dając żadnego zysku (dla właściciela) tzn spłaci się.\nWięc kolego o zapasie gotówki po roku to tylko teoretycznie można pomyśleć.\nProsiak ok 250 zł szt-25 kg tucznik sprzedany ok 500 zł ==== 250 zł pozostaje na paszę, leki, pozostałe koszty nie zapominajmy o upadkach.\nKTO NIE RYZYKUJE TO NIGDY DO NICZEGO NIE DOJDZIE.\nTeraz to chyba by był zły pomysł.\nA może ktoś odpowie ? Na ile może być taka chlewnia żeby samemu dać rade ? Czy może być większa, jakie koszty mogą być ?? Wykonywać w tradycyjnej technologi murowanej czy jak kiedyś najczęściej na pgr z elementów prefabrykowanych jak najtaniej a jednocześnie żeby było ok\nCzy i jakie są możliwości finansowania takiej inwestycji z środków UE\ntemu wybrałem lochy ponieważ więcej zależy od hodowcy niż od rynku, mnie zużywa się paszy można stosować np: otręby, młóto co obniża kosztu, w mojej okolicy to częsta pasza dla loch wiadomo spadki ceny prosiąt jak ubiegłej wiosny się nie uniknie nigdy niestety\nDokładnie Sadek kto nie ryzykuje ten w Rawiczu nie siedzi\nNie wiem jaka sytuacja jest teraz u drobiarzy. Ale nie odbiegamy od tematu.\nKoszt samego budynku to zapewne ok 50% całej kwoty reszta to wyposażenie Na ściany zapewne bloczki silikatowe 25 cm ocieplić to pianka 5 cm na piance blacha z zewnątrz i git, okna plastikowe, dach na słupach pokrycie euro fala Tak myślałeś??\nSam jestem w trakcie budowy chlewni na 120 tuczników niejedni pewnie widzieli w galerii (chwilowo zdjęcia usunięte) i też stwierdzam kto nie ryzykuje to traci podwójnie, posiadam 50ha ziemi a chowie na dzień dzisiejszy 550szt a koszta budowy nie są małe ;/\ndzisiaj rozmawiałem z gościem co hoduje ok160 loch i mówi że lepsza ściółka i porodówka bez klatek miał i mówi że gorsza żywotność loch gorzej się z zapłodnieniem - mówi tak jak pościelisz słomą suchą to nie ma nic lepszego ( ale o wiele więcej roboty , ale tańsza budowa ) i nie wiem\nja myślałem o bloczek sylikonowy X2 , ale o dachu to myślałem o konstrukcji z wiązarów drewnianych nie daleko mnie robią i bez słupów , w razie jakiejś modernizacji to lepiej ,a strych i tak nie będzie , A sama euro lala starczy ? , bo jak wiązary bym zastosował to bym musiał i tak robić podwieszany sufit\nA jak rozmieścić pomieszczenia w takiej chlewni , żeby było ok??\nPoszukaj w internecie przykładowych projektów. Teraz to trzeba pamiętać budując cokolwiek dla zwierząt, że już niedługo zaczną obowiązywać zasady wzajemnej zgodności na dobrostan. Więc należy zacząć od zapoznania się z wymaganiami dobrostanu, żeby nie okazało się potem, że kojce masz o 20 cm za wąskie i w związku z tym świni nigdzie nie sprzedasz. To wygląda jak zupełna paranoja... ale chyba nie ma od tego odwrotu.\nJeśli chodzi o kwestię systemu utrzymania to dla loch ściółka jest optymalna, tylko dużo roboty. Ale jeżeli będziesz budował od podstaw to można to tak rozwiązać żeby to zmechanizować. Najgorzej jest z adaptacją budynków istniejących bo tam jesteśmy ograniczeni istniejącą już konstrukcją. Rozmawiałem z moim weterynarzem, który "opiekuje się" kilkoma większymi chlewniami w cyklu zamkniętym, to powiedział mniej więcej to samo co w poście powyżej. Ruszt i klatka powoduje większe problemy przy porodach i mniejszą żywotność loch. Niektórzy już podobno klatki z chlewni powyrzucali. Szczególną uwagę zwracał na czas porodu, kiedy to jarzmo ogranicza swobodę lochy a to jest dla niej duży stres. Poród to czynność fizjologiczna i często bóle porodowe powodują że locha chce się ruszać, obracać, żeby ułatwić sobie poród. W jarzmie nie ma takiej możliwości. Wydaje się to być poważnym argumentem w tej kwestii.\nPanowie ja mam zupełnie inne zdanie w kwestii klatek i rusztów. Stres w trakcie porodu - dobry sposób to stresnil, oraz dobór ras. Myślę tu o hybrydach, które są spokojniejsze i lepiej znoszą utrzymanie w jarzmach. Jeśli tą kwestie w miarę opanujemy to warto opisać zalety klatek, i tutaj najważniejszą jest mniejszy odsetek przygniecionych prosiąt oraz łatwość obsługi maciory. W kwestii słomy, jest super jeśli macie wiatę i jest zebrana suchutka nie przepadana a zboże zabezpieczone przed grzybami. W innym razie słoma to samo zło i źródło mykotoksyn. U mnie maciory rodzą w klatkach, zapładniane w klatkach (ruszt) i po 3 tyg wchodzą na ściółkę do kojców zbiorowych. Myślę że wyniki produkcyjne mam na wysokim poziomie. Mój weterynarz doradzał mi założenie rusz nawet w kojcach zbiorowych:).\nktoś sie orientuje ile kosztuje postawienie chlewni 50 metrow na 15 metrow...plus stodola 15m na 12m .chlewnia na rusztach..chodzi mi juz o postawienie jej i wykonczenie..ile takie cos?


Zarząd Stowarzyszenia Wspierania Demokracji Lokalnych „Inicjatywa Wschód” skierował do Prokuratury Rejonowej w Białymstoku zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa przez liderów sześciu organizacji ekologicznych.\nJan Szyszko obwieścił iście „salomonowe” rozwiązanie, mające rzekomo doprowadzić do konsensusu drogowców i organizacji pozarządowych domagających się ocalenia Doliny Rospudy. Złotym środkiem zaproponowanym w ministerialnym stanowisku ma być tunel.\nByć może już niedługo tereny Mazurskiego Parku Krajobrazowego zostaną zabudowane domkami letniskowymi. Umożliwia to orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego.


Teraz jest N cze 16, 2019 8:33 pm\n[ Posty: 206 ] Przejdź na stronę Poprzednia strona 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7 Następna strona\nNapisane: Cz cze 28, 2012 1:38 pm\nlonże z taśmy i karabinka\nTylko brak w niej elementu absorbującego energię lot np. na pionowym fragmencie vf może się źle skończyć.\nLonża z płytką może trochę się plącze ale za to jak odpadniesz to możesz ją użyć ponownie a tej rozrywanej już nie.\nTeoretycznie tej z płytką też nie powinno się po locie używać.\nNapisane: Cz cze 28, 2012 2:47 pm\nA to dlaczego? Czy jest z nią tak samo jak w przypadku liny dynamicznej, która musi "odpocząć" przez jakiś czas po poważniejszym locie?\nNapisane: Cz cze 28, 2012 2:48 pm\nżadnej nie powinno się używać po locie\njak kupuję auto to szczerze mówiąc najmniej mnie interesują koszta nabicia nowych poduszek powietrznych bo nie planuję ich używać...\nLoty na ferratach nie są tak przyjemne jak w skałach, ale też zdarzają są bardzo bardzo rzadko... i wtedy niestety problem ceny nowej lonży może nagle zrobić się praktycznie nie istotny\nNapisane: Cz cze 28, 2012 5:24 pm\nTo z instrukcji?\nPrawdę mówiąc nie wyobrażam sobie co się może stać z metalowa płytką pod wpływem przesuwania przez nią liny, na która działa siła <600KG.\nNo, nagrzeje się solidnie niewątpliwie.\nNapisane: Cz cze 28, 2012 5:31 pm\nEche... Chodzi pewnie o to że sie płytka nagrzeje a nie o to że po locie może sie coś stać z liną.\nNapisane: Cz cze 28, 2012 5:47 pm\nJeszcze raz: problemem jest to, czy po stosunkowo niedużym locie, który już jednak zrywa szwy lonży zszywanej, będziemy mieli jak zejść z ferraty. W przypadku lonży z płytką nie ma takiego problemu.\nNie ma takiego problemu także w przypadku poważnego odpadnięcia bo wracamy śmigłem, jak już koledzy pisali.\nAle to się tyczyło tylko i wyłącznie autowania a nie asekuracji w ruchu.\nSwoją drogą na ferratach widać sporo ludzi z lonżami z taśmy. I to raczej starszych.\nNapisane: Cz cze 28, 2012 5:52 pm\nUWAGA! NIEBEZPIECZEŃSTWO ŚMIERCI: ZYPER-Y\nnie może być używany po odpadnięciu, które spowoduje poważne przemieszczenie liny. Rozpoczętą via ferratę można dokończyć. W tym celu należy linę hamującą przesunąć do pierwotnej pozycji – szwy (4) przed metalowym absorberem. Po ukończeniu drogi ZYPER-Y, wraz z karabinkami, należy bezwzględnie wycofać\nNapisane: Cz cze 28, 2012 9:59 pm\nAno faktycznie, lina.\nNa marginesie to jeden z argumentów za "samoróbkami", bo w moim fabrycznym nijak nie ma jak wymienić liny. Znaczy można, tylko trzeba użyć nożyczek, a po wymianie nie będzie już fabryczny tylko samoróbka .\nNo drobna niekonsekwencja... Ale OK, jestem w stanie ich zrozumieć, dzięki za info.\nNapisane: Pt cze 29, 2012 7:21 am\nTrochę niekonsekwencja, trochę kompromis... że tak powiem wyjście naprzeciw potrzebom społecznym\nNapisane: N lip 01, 2012 10:51 pm\nzamiast takiego rozwiązania możesz sobie zrobić krótką lonże z taśmy i karabinka. Lonża z płytką może trochę się plącze ale za to jak odpadniesz to możesz ją użyć ponownie a tej rozrywanej już nie.\nPrzypominam, że w przypadku lonży samoróbki (nawet z atestowanych elementów) ubezpieczyciel NIE wypłaci odszkodowania, nie zwróci kosztów leczenia i akcji ratunkowej.\nNapisane: N lip 01, 2012 11:10 pm\nZakładając że miałbym "samoróbkę" w postaci krótkiej lonży do autowania oraz sklepową z absorberem, a wypadek zdarzył by się gdy wisiałem przyautowany - zwróci czy nie zwróci\nNapisane: N lip 01, 2012 11:51 pm\nZakładając że miałbym "samoróbkę" w postaci krótkiej lonży do autowania oraz sklepową z absorberem, a wypadek zdarzył by się gdy wisiałem przyautowany - zwróci czy nie zwróci :P\nDobrze wiesz, że w większości przypadków, to będzie Twoja wina, a jak nie, to i tak zrobią tak, że będzie Twoja :D.\nJak sobie zrobisz kuku w głowę, to też będzie twoja wina, bo miałeś naklejkę na kasku, która nie jest atestowana :D (info dla niewiedzących - na kaski można naklejać TYLKO "atestowane" naklejki...).\nPoza tym, jaki ubezpieczyciel sprzeda Ci ubezpieczenie ? :D\nWiesz jak to się mówi, głupi zawsze ma szczęście, a ty masz je zawsze :*.\nNapisane: Pn lip 02, 2012 6:51 am\nNie przesadzajmy, chyba jednak negatywne decyzje o pokryciu kosztów należą do wyjątków...\nNapisane: Pn lip 02, 2012 2:03 pm\nPrzekonałem się do tej opcji z płytką.\nJakieś polecane modele w niskim przedziale cenowym ?\nPetzl Zyper Vertigo?\nRock Empire Inhibitor?\nNapisane: Pn lip 02, 2012 2:12 pm\nInhibitor tech jest ok, ocun z tego co widzę prawie identyczny - bierz co taniej znajdziesz...\nNapisane: Pn lip 02, 2012 2:15 pm\nJa mam Rock Emopire Inhibitor i złego słowa nie mogę powiedzieć na tą lonżę - bardzo wygodnie robi się przepięcia i z tego, co pamiętam to jedna z tańszych na rynku.\nNapisane: Pn lip 02, 2012 2:54 pm\nJa podobnie, używam od chyba 2008 roku. Świetna lonża.\n2ch kumpli z ekipy też używa i wszyscy zadowoleni.\nNapisane: Pn lip 02, 2012 5:26 pm\nAż do zakończenia sprawy sądowej i uprawomocnienia wyroku.\nNapisane: Pn lip 02, 2012 6:06 pm\nGruby, ty się nie wtrącaj jak nie wiesz! Sądami będzie straszył, phi!\nZ Łysym się zgodzę .\nNapisane: Pn lip 02, 2012 6:23 pm\nUbezpieczyciel ma prawo się czepiać i ma prawo nie wypłacić jeśli ma rację, ale jeśli jej nie ma, to wypłacić musi, najdalej po uprawomocnieniu wyroku .\nWyraz "samoróbka" należy tutaj rozumieć jako zrobiony zgodnie ze sztuką i z atestowanych składników zestaw do asekuracji.\nOsobną sprawą jest, że mam zastrzeżenia co do samej normy na zestawy do ferrat i moim zdaniem można zrobić "samoróbkę" która jest z normą niezgodna a w rzeczywistości w pewnych sytuacjach jest bezpieczniejsza.\nJuż i tak było, że atesty wycofywano bo się nie sprawdzały, takim przykładem jest atest przecięcia liny na ostrej krawędzi, czy od lat nie zmieniany atest na linę połówkową, o którym wiadomo, że zawiera błąd w obliczeniach.\nNapisane: N lip 22, 2012 4:26 pm\nKasiek też ma i też jest zadowolony\nTo jest nas w sumie czterech\nNapisane: N lip 22, 2012 8:37 pm\nJa ma w zasadzie identyczną lonżę Ocuna (po obrazku trudno wskazać czym się różnią) i mam mieszane uczucia, nie dość że brak regulacji siły hamowania, to jeszcze kompletnie nic się w tej lonży nie da wymienić karabinki są tak zrobione, że są niewymienne (znaczy lina jest niewymienna, bo karabinki są oczywiście trwalsze od liny). Czyli jakby brać na serio ostrzeżenia producentów po najdalej 10 latach trzeba kupić nową w komplecie.\nNo ale mam i używam. Jest w miarę wygodna, chociaż jeśli wygoda ma być kryterium to z krętlikiem byłaby jeszcze wygodniejsza. Co prawda wtedy byłby dodatkowy "point of failure", ale by niewątpliwie było wygodniej.\nNapisane: Wt paź 02, 2012 10:42 am\nLonżę wpina się do uprzęży pętlą z taśmy za\npomocą węzła "główki skowronka".\nEDYTKA: a już wiem, Ciocia Wiki mi podpowiedziała.\nNapisane: Wt paź 02, 2012 11:01 am\nczy warto ze sobą mieć express? by na krótko wpinać się w ferratę na ewentualnym odcinku poziomym w celu odpoczynku?\nJa nigdy nie korzystałem, ale podobno warto.\nczy można sobie zrobić cóś samemu, żeby nie kupować expresu?\nOczywiście. Taniej wyjdzie kupić taśmę zszywaną 30cm (nylon, nie dynema) i karabinek, i zrobić sobie lonżę (tzw. auto). Niektóre lonże na ferraty mają taki patent, że wpinasz karabinek pomiędzy 2 ramiona lonży i możesz się tym wpiąć do stalówki na sztywno.\nNapisane: Wt paź 02, 2012 11:37 am\nNie wiem, czy taniej. W Decathlonie udało mi się kiedyś kupić ekspresa za 30 zł, co prawda ostatnio były po 35. Spróbuj kupić sam karabinek za 30 zł.\nNapisane: Wt paź 02, 2012 11:42 am\nNo i jednak fajniej by było mieć lonżę z zakręcanym.\nNapisane: Wt paź 02, 2012 11:49 am\nSpróbuj kupić sam karabinek za 30 zł.\nhttp://8a.pl/karabinki/karabinek-climbi ... screw-lock\nNapisane: Wt paź 02, 2012 11:58 am\nNapisane: Wt paź 02, 2012 12:03 pm\nOstatnio edytowano Wt paź 02, 2012 12:07 pm przez Mroczny, łącznie edytowano 1 raz\nNapisane: Wt paź 02, 2012 12:07 pm\nBywa że warto... będąc 2 lata temu na Königsjodler, w miejscu gdzie miała byc tyrolka zastalismy tylko samą stalową linkę, bez ekspresa z samą lonżą nie dałoby rady przedostać się, trzeba by obchodzić.


Strona główna Ciąża i dziecko Ciąża Co jeść, by zajść w ciążę\nPłodność nie jest na zawsze. W przypadku kobiet zdolność do zajścia w ciążę zazwyczaj zatrzymuje się po 40 roku życia. U mężczyzn mechanizm płodności jest znacznie mnie skomplikowany. Jednak u obu płci, płodność, może sprawiać wiele trudności. Na naszą płodność wpływa wiele czynników i każdy z nich odpowiada za to, czy w danym momencie jesteśmy zdolni do prokreacji, czy nie. Jednym z ważniejszych czynników, mających wpływ na naszą płodność, jest dieta. To, co jemy, decyduje, czy jesteśmy zdrowi i zdolni do wytworzenia komórki jajowej i jej zapłodnienia. Warto więc wiedzieć, co jeść, by zawsze być zdrowym i płodnym.\nJaka dieta wpływa negatywnie na naszą płodność\nZbyt duża ilość spożywanych tłuszczy, węglowodanów i cukrów, sprawia, że nasz organizm nie pracuje prawidłowo. A to ma negatywny wpływ na nasze zdrowie. Nieprawidłowo zbilansowana dieta może spowodować u nas problemy z wagą. Jeśli nasza masa ciała jest za duża i cierpimy na nadwagę lub otyłość, to nasza płodność zmniejsza się niemal o 30 procent. Taka sama sytuacja ma miejsce, gdy nasza waga jest zbyt niska i mamy niedowagę. Tak więc odpowiednio zbilansowana dieta, to podstawa dla osób, które pragną mieć potomstwo. Należy pamiętać, że nasz organizm potrzebuje zróżnicowanych produktów, a każdy z nich może nam dostarczyć niezbędne witaminy i minerały. Jeśli chcemy wesprzeć naszą płodność, to warto wykluczyć z diety alkohol, papierosy i inne używki, które mogą powodować problemy z cyklami menstruacyjnymi u kobiety i zmniejszać jakość i ruchliwość plemników.\nJakie produkty pomogą nam zajść w ciąże\nDieta dla osób starających się o potomstwo powinna być bogata w witaminy, minerały oraz inne niezbędne do prawidłowego funkcjonowania, składniki odżywcze. Warto wprowadzić do niej suplementy diety dla par planujących ciążę. Mają one w sobie wszystkie odpowiednie dla nas składniki, które wspierają naszą płodność. Głównym elementem w suplementach dla mężczyzn, jest cynk. To on jest odpowiedzialny za regulację układu hormonalnego mężczyzny, wpływa na libido i ma wpływ na jakość nasienia. Zaburzenia w pracy układu hormonalnego mogą powodować problemy z płodnością. Zwłaszcza nieprawidłowa dawka wydzielanego testosteronu. Cynk ma za zadanie regulować jego ilość i utrzymywać ją na prawidłowym poziomie. Dzięki temu organizm mężczyzny pracuje w prawidłowy sposób. Natomiast w diecie kobiety starającej się o potomstwo powinna znaleźć się witamina D, która odpowiada za utrzymanie układu odpornościowego na właściwym poziomie i wspiera prawidłowy rozwój zarodka. Niezbędny jest również kwas foliowy, który kobieta powinna przyjmować już kilka miesięcy przed rozpoczęciem starań o dziecko. Mężczyźni także mogą spożywać kwas foliowy, ponieważ wspiera on funkcjonowanie naszego organizmu, poprawia jego pracę i utrzymuje wszystkie zachodzące procesy na właściwym poziomie. Wspomaga również płodność u mężczyzn i odżywa plemniki. Dzięki temu, że kobieta i mężczyzna dbają o swoje zdrowie, zwiększa się ich szansa na szybką ciążę i zdrowego potomka.\nPoprzedni artykułJaka dieta jest odpowiednia dla kobiet w ciąży\nNastępny artykułMężczyzno, zadbaj o siebie, jeśli chcesz zostać tatą\nZdrowotny Portal - 15 maja 2018 0