SCENARIUSZE LEKCJI Z ZAKRESU RYNKU FINANSOWEGO dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu - PDF\nDownload "SCENARIUSZE LEKCJI Z ZAKRESU RYNKU FINANSOWEGO dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu"\n2 MATERIAŁY EDUKACYJNE DLA ŚRODOWISKA SZKOLNEGO Michał Kierzkowski SCENARIUSZE LEKCJI Z ZAKRESU RYNKU FINANSOWEGO dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu Warszawa 2015\n3 Publikacja została wydana nakładem Komisji Nadzoru Finansowego Komisja Nadzoru Finansowego Pl. Powstańców Warszawy Warszawa Warszawa 2015 Wydanie I ISBN Nakład: 3000 szt. Stan prawny na dzień: r. Przygotowanie do druku i druk: Omikron sp. z o.o. Niniejsza publikacja wydana została w celach edukacyjnych w ramach projektu CEDUR. Informacje w niej zawarte mają wyłącznie charakter ogólny i nie stanowią porady inwestycyjnej. Urząd Komisji Nadzoru Finansowego nie ponosi odpowiedzialności za wszelkie decyzje inwestycyjne, podjęte przez czytelnika na podstawie zawartych w niniejszej publikacji informacji.\n4 SPIS TREŚCI WSTĘP... 5 PODSTAWY WIEDZY O INWESTOWANIU... 6 MODUŁ 1: STAN WIEDZY POLAKÓW NA TEMATY ZWIĄZANE Z FINANSAMI... 7 MODUŁ 2: ZYSKOWNOŚĆ INWESTYCJI KAPITAŁOWYCH, RYZYKO INWESTYCJI... 8 MODUŁ 3: FORMY INWESTOWANIA KAPITAŁU MODUŁ 4: DORADZTWO INWESTYCYJNE MODUŁ 5: PODEJMOWANIE RACJONALNYCH DECYZJI DOTYCZĄCYCH INWESTOWANIA TENDENCJE DO BŁĘDÓW I PRZYCZYNY TYCH BŁĘDÓW Komisja Nadzoru Finansowego 3\n5 4 Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu\n6 WSTĘP We współczesnym świecie niemożliwe jest funkcjonowanie bez konieczności podejmowania działań na rynku fi nansowym. Z uwagi na złożoność tego rynku, niekiedy trudne zagadnienia oraz konieczność przygotowania młodzieży do funkcjonowania na tym rynku, Komisja Nadzoru Finansowego* postanowiła wydać publikację edukacyjną zawierającą gotowe scenariusze lekcji, które otrzymały rekomendację Ośrodka Rozwoju Edukacji i Pani Jolanty Grędzińkiej-Kosiorek nauczyciela-konsultanta Warmińsko-Mazurskiego Ośrodka Doskonalenia Nauczycieli w Olsztynie, Filia w Olecku. Przedstawiony w niniejszej publikacji materiał zawiera wybrane elementarne wiadomości dotyczące podstaw fi nansów. Są one jednak niewystarczające do podejmowania jakichkolwiek bardziej złożonych decyzji fi nansowych. Ich opanowanie daje podstawy konieczne przy opracowywaniu np. prostego biznesplanu. Pozwala także na rozróżnienie i porównanie form inwestowania i związanego z nimi ryzyka. Intencją przyświecającą niniejszym scenariuszom lekcji jest pokazanie skali problemu i ograniczeń, z których większość osób podejmujących decyzje fi nansowe nawet nie zdaje sobie sprawy. * Komisja Nadzoru Finansowego (KNF) państwowy organ nadzoru, sprawujący nadzór nad sektorem bankowym, rynkiem kapitałowym, ubezpieczeniowym i emerytalnym, nad instytucjami płatniczymi i biurami usług płatniczych oraz nad spółdzielczymi kasami oszczędnościowo-kredytowymi i Krajową Spółdzielczą Kasą Oszczędnościowo-Kredytową. Celem nadzoru nad rynkiem fi nansowym jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania tego rynku, jego stabilności, bezpieczeństwa oraz przejrzystości, zaufania do rynku fi nansowego, a także zapewnienie ochrony interesów uczestników tego rynku. Komisja Nadzoru Finansowego 5\n7 PODSTAWY WIEDZY O INWESTOWANIU Poziom: szkoła ponadgimnazjalna Podstawa programowa kształcenia ogólnego podstawy przedsiębiorczości Człowiek przedsiębiorczy Uczeń: 1. podejmuje racjonalne decyzje opierając się na posiadanych informacjach, ocenia skutki własnych decyzji. Instytucje rynkowe Uczeń: 1. rozróżnia formy inwestowania kapitału i dostrzega zróżnicowanie stopnia ryzyka związanego z daną inwestycją w różnych okresach; 2. oblicza przewidywany zysk z przykładowej inwestycji kapitałowej w krótkim i długim okresie; 3. analizuje oferty funduszy inwestycyjnych, fi rm ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych. Cel zajęć: Cel ogólny: uczeń poznaje kilka wybranych obszarów wiedzy dotyczących fi nansów i rozumie najbardziej elementarne kwestie z tych obszarów. Uczeń: a. orientuje się co do stanu wiedzy fi nansowej społeczeństwa, b. rozumie użycie i obliczanie procentu składanego, c. umie obliczać zyskowności inwestycji kapitałowej, d. umie wymienić podstawowe cechy, funkcje i rodzaje rynków, e. rozróżnia formy inwestowania kapitału, f. rozpoznaje wpływ typowych tendencji i emocji na własne decyzje, g. umie analizować i porównać najprostsze produkty banków, funduszy inwestycyjnych, fi rm ubezpieczeniowych i funduszy emerytalnych. Pojęcia kluczowe: inwestycja, ocena opłacalności inwestowania, ryzyko inwestycji, wartość pieniądza w czasie, dyskontowanie, wartość bieżąca netto, wewnętrzna stopa zwrotu, inwestycje fi nansowe, rynki fi nansowe, rynek pieniężny, rynek kapitałowy, rynek instrumentów pochodnych, rynek walutowy, inwestycje rzeczowe, doradztwo inwestycyjne, tendencje wpływające negatywnie na jakość decyzji fi nansowych. Metody: wykład, praca w grupach, prezentacje uczniów, dyskusja. Środki dydaktyczne: optymalnie komputery z zainstalowanym arkuszem kalkulacyjnym (np. LibreOffi ce Calc, Microsoft Excel) lub kalkulatory fi nansowe, możliwe jest jednak przeprowadzenie lekcji bez wyżej wymienionych środków, Podstawy wiedzy o inwestowaniu środki dydaktyczne dla nauczyciela, w treści których znajdują się zadania mające na celu aktywizację zajęć, opcjonalnie środki dydaktyczne podane w przypisach Podstaw wiedzy o inwestowaniu. Czas zajęć: 3 godziny lekcyjne (1 i 2 moduł 1 godzina (jednostka) lekcyjna, 3 moduł 1 godzina lekcyjna, 4 i 5 moduł 1 jednostka lekcyjna). 6 Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu\n8 MODUŁ 1: STAN WIEDZY POLAKÓW NA TEMATY ZWIĄZANE Z FINANSAMI Z pieniędzmi wszystko jest zrozumiałe, bez pieniędzy nic nie da się wytłumaczyć. (przysłowie chińskie) 1 Liczne badania i obserwacje wskazują jednak, że nawet jeśli chodzi o elementarną wiedzę fi nansową statystyczny Polak ma problemy i warto zdawać sobie z tego sprawę, np.: Co drugi respondent badania MillwardBrown przeprowadzonego na zlecenie Biura Informacji Kredytowej i Fundacji Kronenberga przy Citi Handlowy korzysta obecnie z jakiejś formy pożyczki lub kredytu. Równocześnie, większość ankietowanych ocenia swoją wiedzę dotyczącą tematyki fi nansowej jako słabą (39 proc.) lub średnią (43 proc.). Tymczasem, jak się okazuje, faktyczna, obiektywna wiedza Polaków jest jeszcze mniejsza niż im się wydaje 2. Raport opisujący stan wiedzy ekonomicznej Polaków [ ] opracowany przez Instytut Wolności i Raiffeisen Polbank. [ ] Wnioski z raportu nie pozostawiają złudzeń: Polakom brakuje wiedzy z zakresu podstaw ekonomii, nie najlepiej znają zasady funkcjonowania systemu podatkowego i bankowego, nie orientują się w możliwościach oszczędzania i pomnażania swojego kapitału 3. *** Rozpoczęcie lekcji: omówienie wniosków z przytoczonych wyżej raportów. Opcja: wybrani uczniowie zawczasu przygotowują maksymalnie 5-minutowe omówienie tych i ewentualnie innych raportów podsumowujących wiedzę na temat fi nansów w Polsce.*** Celem tego modułu jest zwrócenie uwagi na problem wynikający z niewielkiej wiedzy dotyczącej rynku fi nansowego i wynikających z tego zagrożeń. 1 Aforystykon finansowy, S. Flejterski, MATZ Oficyna Wydawnicza, Szczecin, 1995, str Sondaż BIK Polacy wciąż niewiele wiedzą o rynku kredytowym, Grupa BIK, Warszawa, 10 czerwca 2014, str. 1 (www.knf.gov.pl/images/ informacja_prasowa_bik_tcm pdf). 3 Stan wiedzy ekonomicznej Polaków Raport Instytutu Wolności i Raiffeisen Polbank, Instytut Wolności, Raiffeisen Polbank, [b.m.], lipiec 2014, str. 7 (instytutwolnosci.pl/wp-content/uploads/2014/07/raport-o-stanie-wiedzy-ekonomicznej-polaków.pdf). Komisja Nadzoru Finansowego 7\n9 MODUŁ 2: ZYSKOWNOŚĆ INWESTYCJI KAPITAŁOWYCH, RYZYKO INWESTYCJI Czy jest tu złoto? (pierwsze pytanie Krzysztofa Kolumba po wylądowaniu 12 października 1492 roku na jednej z wysp u wybrzeży kontynentu amerykańskiego) 4 Pojęcie inwestycji wydaje się intuicyjnie oczywiste, niemniej dla uniknięcia nieporozumień należy wyjaśnić, jak rozumieją je fi nansiści. Inwestycja zaangażowanie środków (będących najczęściej, ale nie tylko, środkami pieniężnymi) w przedsięwzięcie (w tym gospodarcze) w celu zwiększenia stanu majątku. Niektórzy autorzy podkreślają w inwestycji znaczenie wyrzeczenia się możliwości bieżącego korzystania z angażowanych środków 5 oraz niepewność przyszłych zysków. Zakłada się także racjonalność postępowania osoby inwestującej, co oznacza, że jej postępowanie na podstawie dostępnych informacji obiektywnie odpowiada sytuacji i że decyzja inwestycyjna została podjęta w sposób poprawny i logiczny. Pojawia się pytanie, w jaki sposób ocenić różne możliwości inwestowania, porównać i wybrać najkorzystniejszą. Inne ważne pytanie, to czy inwestycja w ogóle powinna być podejmowana. Ocena opłacalności inwestowania polega na podjęciu decyzji, która z posiadanych możliwości inwestycyjnych (projektów, przedsięwzięć) powinna zostać zrealizowana i czy w ogóle powinna być realizowana. Jest to kluczowa umiejętność przy konstruowaniu biznesplanu. Przykładowym projektem jest zakup obligacji stałokuponowej, czyli papieru wartościowego, po nabyciu którego uzyskuje się prawo do okresowych wypłat odsetek o równej wartości, a na koniec, po przedstawieniu obligacji do wykupu, otrzymuje się z powrotem zapłaconą uprzednio kwotę (kwota nominalna). Innym przykładem jest zakup mieszkania, wynajęcie go, a następnie, po założonym czasie, np. 20 lat, odsprzedanie. Z formalnego punktu widzenia, w jednym i w drugim przypadku występują strumienie przepływów i analiza opłacalności będzie się koncentrować tylko na nich. Oczywiście, w drugim z przypadków analizowane przyszłe przepływy w bardzo dużym stopniu będą zależały od przyjętych założeń i zawsze może okazać się, że rzeczywiste przepływy odbiegają od założonych na etapie planowania inwestycji. Jest to osobna kwestia związana z ryzykiem inwestycji. ***Po omówieniu pojęcia inwestycji i idei sprowadzania każdego rodzaju inwestycji wyłącznie do przepływów, można skierować do uczniów pytanie otwarte, jak powinna przebiegać najlepsza ocena inwestycji.*** Wydawać by się mogło, że najlepszą oceną jest dodanie do siebie wszystkich wpływów i na koniec odjęcie wypływów od wpływów a to, co zostanie będzie zyskiem. Tak jednak nie jest, co zostaje wyjaśnione dalej. Ryzyko inwestycji możliwość wystąpienia odchylenia wielkości przepływów w negatywnym kierunku (tj. w taki sposób, że zysk zostaje zmniejszony lub występuje strata) względem zakładanego lub przewidywanego przed inwestycją. Niektórzy autorzy i praktycy rozróżniają pojęcia ryzyka i niepewności, gdzie ryzyko daje się przybliżyć (na podstawie danych historycznych lub szacunków) liczbowo, np. rozkładem statystycznym, 4 Aforystykon finansowy, dz. cyt. str Inwestycje: instrumenty finansowe, ryzyko finansowe, inżynieria finansowa, K. Jajuga, T. Jajuga, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1996, str Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu\n10 a niepewność oznacza, że nie ma ani informacji na temat historii zjawiska, ani nie można oszacować ewentualnych odchyleń 6. *** Po omówieniu idei ryzyka inwestycji, można skierować do uczniów pytanie otwarte, kiedy ryzyko takie jest największe.*** Można stwierdzić, że im większy oczekiwany dochód, tym wyższe ryzyko inwestycji. Najczęściej im dłuższy horyzont czasowy inwestycji, tym wyższe ryzyko. Istnieją ogólnie przyjęte metodologie oceny opłacalności inwestowania. Aby jednak móc je zastosować, należy sprowadzić każdą inwestycję do tego, czym jest w istocie: szeregiem przepływów pieniężnych w różnych kierunkach. Znając wysokość, kierunek i datę każdego przepływu, dwie metody, które można zastosować, to: 1) wartość bieżąca netto (Net Present Value NPV) 7, 2) wewnętrzna stopa zwrotu (Internal Rate of Return IRR). Żeby zrozumieć w jaki sposób działają te metody, należy poznać ideę wartości pieniądza w czasie. Wartość pieniądza w czasie sprowadza się do stwierdzenia, że zasadniczo wartość jednostki pieniądza z bieżącej perspektywy staje się z upływem czasu coraz mniejsza. Innymi słowy, oceniając w danej chwili, złotówka, którą otrzyma się dzisiaj jest warta więcej, niż złotówka, którą otrzyma się za rok. Intuicyjnie jest to zrozumiałe, warto jednak dodać wyjaśnienie: złotówkę dzisiaj można zainwestować (np. złożyć na lokacie w banku), w związku z czym, oceniając sytuację po upływie roku, będzie się dysponować złotówką powiększoną o odsetki, czyli będzie to na pewno więcej niż złotówka, którą otrzyma się za rok. Rozumowanie to można odwrócić, porównując obie kwoty w danym momencie 8. Wartość pieniądza w czasie najłatwiej prześledzić na wzorach. Tutaj w uproszczeniu przyjmuje się roczną kapitalizację odsetek, tj. kapitał wpłacony w bieżącym momencie na rok (A 0 ) po roku zwraca kapitał wraz odsetkami, tj. (A 0 + A 0 r). Zakładamy też, że stopa procentowa r jest stała na przestrzeni wszystkich analizowanych lat. W stosunku rocznym odsetki stanowią po prostu procent kwoty kapitału i są po upływie roku dopisywane do tego kapitału: A 1 = A 0 + A 0 r = A 0 (1+r) W ramach symbolu A n litera A oznacza wartość kapitału lub przepływ (od ang. Amount), a n w indeksie dolnym oznacza okres (tu wyrażany w latach), w którym występuje ta wartość lub przepływ. Tak więc A 1 oznacza wartość kapitału po upływie jednego roku, a więc kapitał powiększony o odsetki. Wartość na koniec roku drugiego (A 2 ) będzie stanowiła sumę wartości kapitału otrzymanego po roku (A 1 ) oraz odsetek narosłych od tego kapitału w trakcie drugiego roku: A 2 = A 1 + A 1 r = A 1 (1+r) = A 0 (1+r)(1+r) = A 0 (1+r) 2 Analogicznie wartość po roku trzecim będzie stanowić sumę wartości kapitału na koniec drugiego roku oraz odsetek narosłych od tego kapitału w trakcie trzeciego roku: A 3 = A 2 + A 2 r = A 2 (1+r) = A 0 (1+r)(1+r) 2 = A 0 (1+r) 3 6 O niepewności można mówić np. w odniesieniu do inwestycji w nowo powstałej branży, gdzie nie ma ani doświadczeń historycznych, ani wiarygodnych prognoz. 7 Językiem finansów jest obecnie angielski, stąd podane angielskie terminy, które bardzo często nawet w polskiej literaturze posiadają skróty angielskie. Najczęściej polskie terminy są odpowiednikami terminów angielskich, przy czym nie zawsze udaje się znaleźć zręczne dopasowanie. Zdecydowana większość liczących się publikacji dotyczących ekonomii i finansów powstaje w języku angielskim, a publikacje w dziedzinie finansów w języku angielskim nierzadko są napisane prostym i przystępnym językiem. W związku z tym, jeżeli jest to możliwe, warto poszukiwać literatury anglojęzycznej. 8 To rozumowanie dotyczy warunków normalnych, gdzie stopy procentowe przyjmują wartości dodatnie. Komisja Nadzoru Finansowego 9\n11 Jak można zauważyć, przy kapitalizacji rocznej, po n latach kapitał będzie wynosił A n = A 0 (1+r) n ***Po prześledzeniu odpowiednich wzorów uczniowie powinni wykonać odpowiednie przykłady w pracy samodzielnej, w parach lub przy tablicy. Optymalnym narzędziem wspomagającym byłby arkusz kalkulacyjny lub kalkulator fi nansowy, jednak poza przykładem na IRR reszta obliczeń może zostać wykonana przy użyciu zwykłego kalkulatora lub w telefonie komórkowym. Można zademonstrować oba przykłady i zadać pytanie o to, która inwestycja, zgodnie z intuicją, powinna dać wyższy zwrot. Można także zwrócić uwagę, że rosnące oprocentowanie lokat jest stosunkowo często oferowane przez instytucje fi nansowe.*** Przykład 1: Kapitał w kwocie zł jest lokowany na lokacie na okres 3 lat. Nominalna stopa procentowa wynosi 5%. Kapitalizacja odsetek jest przeprowadzana w okresach rocznych. Jaka będzie łączna wartość inwestycji po 3 latach? Odpowiedź: ,25 zł. Wynika to z prostych obliczeń: ,25 = * (1+5%) 3. Korzystając z arkusza kalkulacyjnego warto prześledzić jak zwiększy się ta kwota, jeśli: a) podniesiemy stopę procentową, np. dwukrotnie, b) wydłużymy czas inwestycji, np. dwukrotnie (odpowiednio: i ,96). Przykład 2: Kapitał w kwocie zł jest lokowany na lokacie na okres 3 lat. Nominalna stopa procentowa wynosi w roku pierwszym 4%, w roku drugim 5%, a w roku trzecim 6% 9. Kapitalizacja odsetek jest przeprowadzana w okresach rocznych. Jaka będzie łączna wartość inwestycji po 3 latach? Odpowiedź: ,20 zł. Wzór jest analogiczny do tego w Przykładzie 1, tylko oprocentowanie jest inne dla każdego roku: ,20 = * (1+4%) * (1+5%) * (1+6%). Warto przy okazji zwrócić uwagę, że arytmetycznie średnie oprocentowanie jest takie samo dla obu przykładów, jednak otrzymane kwoty różnią się. Widać stąd, że uśrednianie w ten sposób oprocentowania nie jest prawidłową metodą porównywania inwestycji. Dyskontowanie proces odwrotny do kapitalizacji, pozwalający na przedstawienie wartości aktywa w przyszłości (przepływu) według wartości dzisiejszej przy pomocy stóp procentowych obowiązujących w przedmiotowym horyzoncie czasowym. Wartość obecna pieniądza (wartość zaktualizowana) to wartość, jaką ma obecnie przyszła kwota pieniężna. Ustalenia tej wartości dokonuje się przy pomocy dyskontowania jest to kluczowe pojęcie oraz kluczowa umiejętność do opanowania. Dyskontowanie 10 umożliwia porównywanie różnych kwot, które otrzyma się w różnych datach w przyszłości, czyli także strumieni pieniężnych z inwestycji, o czym była mowa wcześniej. Działanie dyskonta przedstawione jest na wzorach podanych na kolejnej stronie. 9 Rosnące w kolejnych okresach oprocentowanie jest często spotykane w praktyce w oferowanych przez instytucje finansowe produktach. Taki harmonogram oprocentowania powoduje, że wraz z upływem czasu motywacja deponenta do zerwania depozytu się zmniejsza. 10 W języku angielskim mówi się o metodologii Discounted Cash Flows DCF (zdyskontowane przepływy pieniężne). 10 Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu\n12 Zakładając dla prostoty rozważań kapitalizację roczną, należy sięgnąć ponownie po otrzymany wcześniej wzór: A n = A 0 (1+r) n Po przeniesieniu wyrażenia w nawiasie na drugą stronę otrzymuje się wzór na zdyskontowaną wartość bieżącą kwoty A n : A 0 = A n / (1+r) n Czynnik występujący we wzorze, tj. d n (r) = 1 / (1+r) n nazywa się współczynnikiem dyskontującym i często dla wygody liczy się go osobno, zwłaszcza jeżeli wykonuje się więcej rachunków dyskontowania. Warto od razu zwrócić uwagę na ważną cechę, która jest widoczna na podstawie tego wzoru: im wyższa jest stopa procentowa, tym większy będzie mianownik ułamka. A więc im wyższa przyszła stopa procentowa, tym mniej jest dziś warta kwota, którą otrzyma się w przyszłości. Przykład 3: Za 5 lat otrzymamy kwotę zł. Zakładamy, że stopa procentowa, która będzie występowała na rynku jest stała i wynosi 15%. Ile jest warta ta kwota dzisiaj? Ile wynosi współczynnik dyskontowy? Odpowiedź: ,42 zł. Jak widać wysoka stopa procentowa oraz dość długi okres powoduje, że w tym przypadku kwota, którą otrzymamy za 5 lat jest obecnie warta nawet mniej niż połowę swojej wartości nominalnej. Współczynnik dyskontowy wynosi ok. 0,497. Obliczenia: ,42 = / (1 + 15%) 5 Wartość bieżąca netto (Net Present Value NPV) Wartość bieżąca netto (NPV) bazuje na metodologii zdyskontowanych przepływów pieniężnych (DCF). NPV = A 0 + A 1 / (1+r) + A 2 / (1+r) 2 + A 3 / (1+r) A n / (1+r) n Mając tę wiedzę, można ocenić dowolny projekt inwestycyjny o znanych lub oszacowanych przyszłych przepływach. Procedura jest następująca: 1. Należy znaleźć wartość bieżącą przepływu netto dla każdej daty, tj. dla każdej daty po dodaniu do siebie wszystkich wpływów i odjęciu wypływów, dyskontując przy pomocy właściwej dla danego projektu stopy procentowej. 2. Należy zsumować zdyskontowane wartości dla wszystkich dat; suma ta będzie stanowić NPV. 3. Jeśli NPV jest dodatnie, inwestycja może zostać zaakceptowana, a jeśli ujemne powinna zostać odrzucona. Jeżeli dwie inwestycje wzajemnie się wykluczają, należy wybrać tę z wyższym NPV. W przypadku projektu inwestycyjnego właściwa mu stopa procentowa będzie stanowić sumę stopy wolnej od ryzyka (czyli najczęściej stopy oprocentowania obligacji rządowych) oraz wyrażonej w punktach procentowych premii za ryzyko inwestycji. Jak widać, analiza NPV bierze więc także pod uwagę ryzyko niepowodzenia projektu. Przykład 4: Podejmujemy decyzję o inwestycji w przedsięwzięcie, które wymaga wkładu jednorazowego na początku w wysokości zł, i powinno wygenerować następujące przepływy: po 1 roku 2000 zł, po 2 roku 3000 zł, po 3 roku 4000 zł oraz po 4 roku 5000 zł. Czy inwestycja powinna być realizowana? Zakładana stopa procentowa wynosi 10% w całym czasie trwania inwestycji. Komisja Nadzoru Finansowego 11\n13 Odpowiedź: Tak, rzeczywista wartość bieżąca NPV wynosi 717,85 zł, bo 717,85 = / (1+10%) / (1+10%) / (1+10%) / (1+10%) 4 Jak widać też, jest to znacznie mniej niż zł zł = 4000 zł, czyli bez wzięcia pod uwagę wartości pieniądza w czasie. Wewnętrzna stopa zwrotu (Internal Rate of Return IRR) Wewnętrzna stopa zwrotu (IRR) jest stopą, przy której wartość bieżąca NPV wynosi zero: NPV = A 0 + A 1 / (1+IRR) + A 2 / (1+IRR) 2 + A 3 / (1+IRR) A n / (1+IRR) n = 0 Jak widać konstrukcja IRR wykorzystuje dokładnie te same mechanizmy, o których była mowa do tej pory. Niestety, nie można w prosty sposób wyciągnąć z powyższego wzoru IRR. Można ją obliczyć metodami numerycznymi, przy wykorzystaniu kalkulatora fi nansowego, arkusza kalkulacyjnego albo odpowiedniego oprogramowania. Dodatkowe problemy obliczeniowe pojawiają się, jeśli model przepływów różni się od tego podanego w Przykładzie 4, tj. np. występuje więcej niż jeden przepływ ujemny w trakcie projektu. Dla projektu inwestycyjnego IRR stanowi oczekiwaną stopę zwrotu. Jeśli stopa ta przewyższa koszt kapitału (stopę procentową, którą należy zapłacić za środki, które zostaną użyte do sfi nansowania projektu) można rozpocząć taką inwestycję. Należy zwrócić uwagę, że IRR jest metodologicznie taką samą konstrukcją jak RRSO* występującą w ustawie z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim. Jest to jeden z powodów, dla których uczniowie powinni rozumieć to pojęcie. Przykład 5: Należy obliczyć IRR dla Przykładu 4. Jeżeli istnieje taka możliwość, należy posłużyć się komputerem z arkuszem kalkulacyjnym albo kalkulatorem fi nansowym, ewentualnie odpowiednim oprogramowaniem lub stroną w Internecie, która dokonuje tego rodzaju obliczeń. W innym przypadku można dokonać 2 3 przybliżeń, co też da dobre wyczucie działania tej metody. Odpowiedź: IRR = ok. 12,82572% Z matematycznego punktu widzenia NPV i IRR będą prowadziły do tych samych decyzji w odniesieniu do niezależnych projektów inwestycyjnych. NPV jest często uważana za lepszą metodę 11. Jednakże IRR także dostarcza ważnej informacji i jest bardzo popularna wśród praktyków. IRR posiada także taką wadę, że implicite zakłada, że otrzymane przepływy są reinwestowane po tej samej stopie, co najczęściej nie jest prawdą. W związku z tym opracowano ulepszoną miarę, zmodyfi kowaną wewnętrzną stopę zwrotu (Modifi ed Internal Rate of Return MIRR). 11 Financial Management. Theory and Practice, E.F. Brigham, L.C. Gapenski, The Dryden Press, USA, 1997, str * RRSO całkowity koszt kredytu, który ponieść musi kredytobiorca. RRSO wyrażane jest procentowo w stosunku rocznym. 12 Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu\n14 MODUŁ 3: FORMY INWESTOWANIA KAPITAŁU W dzisiejszych czasach ludzie znają cenę wszystkiego i nie znają wartości niczego. Oscar Wilde 12 Inwestycje generalnie można podzielić na dwie kategorie: inwestycje fi nansowe, inwestycje rzeczowe. Inwestycje finansowe są dokonywane na rynkach fi nansowych. Rynki finansowe rynki, na których handluje się instrumentami fi nansowymi. Rynki fi nansowe nie są jednorodne i dzielą się na segmenty, takie jak m.in. rynki kapitałowe (rynki akcji), rynki walutowe, rynki instrumentów dłużnych, rynki depozytów i kredytów międzybankowych, rynki instrumentów pochodnych 13. Najważniejsze rodzaje rynków finansowych to: rynek pieniężny, rynek kapitałowy, rynek instrumentów pochodnych i rynek walutowy 14. Rynek pieniężny na rynku pieniężnym instytucje dokonują zarządzania płynnością, czyli lokują na nim swoje nadwyżki fi nansowe i pożyczają w przypadku przejściowych braków. Największą rolę na rynku tym odgrywają banki komercyjne, od których inne instytucje i fi rmy mogą pożyczać i którym mogą powierzać nadmiar gotówki. Uczestnikami, oprócz fi rm, mogą być także fundusze inwestycyjne, fundusze emerytalne i fi rmy ubezpieczeniowe. Istotą rynku pieniężnego jest krótkotrwałość transakcji. Przyjmuje się, że transakcje rynku pieniężnego są krótsze niż 1 rok, a najczęściej posiadają one terminy od 1 dnia do 3 miesięcy. Możliwa w ramach tego rynku jest także emisja krótkoterminowych papierów dłużnych, takich jak bony skarbowe (emitowane przez rząd), bony pieniężne (emitowane przez banki centralne, w Polsce Narodowy Bank Polski), bony komercyjne (emitowane przez fi rmy prowadzące działalność gospodarczą) czy certyfi katy depozytowe (emitowane przez banki). Rynek kapitałowy na rynku kapitałowym instytucje i fi rmy pozyskują kapitał na długi termin, co pozwala im na realizację projektów inwestycyjnych, a inwestorzy mogą im ten kapitał na długi termin pożyczyć. Wehikułami fi nansowymi, które to umożliwiają są papiery wartościowe akcje oraz obligacje. Są one emitowane najczęściej przez fi rmy prowadzące działalność gospodarczą, a kupowane przez fundusze inwestycyjne, banki komercyjne, fundusze emerytalne i fi rmy ubezpieczeniowe. Są również emitowane przez banki komercyjne (banki w Polsce działają w formie spółek akcyjnych). Istotą rynku kapitałowego jest długi termin, na który biorca pozyskuje kapitał, tj. powyżej 1 roku, ale najczęściej są to okresy wieloletnie. Akcje dają nabywcy udział w emitującej je spółce, co pozwala na udział w zyskach spółki i prawo do głosowania na walnym zgromadzeniu akcjonariuszy; powyżej pewnego procentowego progu posiadania udziałów inwestor zyskuje realny wpływ na kształtowanie działalności takiej spółki. W przypadku niewypłacalności spółki posiadacze akcji otrzymują pieniądze z likwidacji spółki w ostatniej kolejności. Obok bardzo dużej zmienności cen, co powoduje że akcje są bardzo ryzykownym aktywem, charakteryzują się one większym potencjałem wzrostu wartości dla inwestora niż obligacje. 12 The Complete Guide to Option Pricing Formulas, E.G. Haug, McGraw-Hill, USA, 2007, str Portal Narodowego Banku Polskiego: data dostępu: Rynki finansowe, A. Sławiński, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, 2006, str Należy pamiętać, że podział taki jest umowny, i mogą istnieć dalsze, głębsze kategoryzacje. Komisja Nadzoru Finansowego 13\n15 Obligacje stanowią faktycznie dług przedsiębiorstwa i związane są z zapłatą konkretnych odsetek, podobnie jak lokata terminowa w banku. Nadal istnieje jednak ryzyko niewypłacalności fi rmy-emitenta i w takim przypadku inwestor może dochodzić swoich praw w sądzie, w tym ze sprzedaży majątku upadłej fi rmy. Najczęściej jednak w przypadku upadłości inwestor nie otrzymuje z powrotem zainwestowanego kapitału. Akcje i obligacje podlegają obrotowi na giełdach papierów wartościowych, które stanowią mechanizm transferu środków od inwestorów do przedsiębiorców. Rynek instrumentów pochodnych na rynku instrumentów pochodnych przedsiębiorstwa i instytucje mogą zabezpieczać się przed ryzykiem zmian cen papierów wartościowych, walut i towarów. Ryzyko takie powstaje najczęściej w toku ich normalnej działalności, np. przy zawarciu umowy na eksport towaru i otrzymaniu odroczonej płatności, która zostanie przekazana w innej walucie w dalszym, ale znanym terminie. Najważniejszymi instrumentami pochodnymi są kontrakty terminowe, transakcje zamiany (swap) i opcje. Terminy na jakie zawierane są instrumenty pochodne są dowolne, jednak najczęściej jest to okres od 3 miesięcy wzwyż, aż po wieloletnie transakcje. Rynek walutowy na rynku walutowym przedsiębiorstwa i instytucje dokonują wymiany walut. Głównymi kontrahentami w tym typie transakcji są specjalizujące się w nich banki komercyjne i inwestycyjne, które zawierają transakcje zarówno na własny rachunek, jak i na zlecenie swoich klientów; znaczny udział mają transakcje spekulacyjne. W związku z dużą liczbą uczestników i dużym rozmiarem dla głównych par walutowych rynek ten jest bardzo płynny. Rynek ten określany jest także terminem forex, co stanowi skrót nazwy w języku angielskim: foreign exchange. Terminy transakcji na tym rynku są zazwyczaj bardzo krótkie. Należy zwrócić koniecznie uwagę na to, że rynek walutowy przyciąga wielu inwestorów indywidualnych. Zdecydowana większość z nich ponosi jednak straty porównaj opublikowany przez Komisję Nadzoru Finansowego Komunikat w sprawie wyników osiąganych przez inwestorów na rynku forex z 18 kwietnia 2012 r. 15 ***Omówienie podanych powyżej charakterystyk rynków. Opcja: wybrani uczniowie przygotowują przed lekcją charakterystykę rynków. Przygotowując ją powinni oprócz przedstawionego tu materiału sięgnąć po dostępne w Internecie publikacje Narodowego Banku Polskiego: Rozwój systemu fi nansowego w Polsce w 2012 r. (i analogiczne raporty dla innych lat), rozdział Rynki fi nansowe.*** Inwestycje rzeczowe są inwestycjami w dobra rzeczowe. Inwestycje w dobra rzeczowe 16 są taką formą inwestycji, której istotą jest lokowanie środków fi nansowych w rzadkie lub unikalne dobra rzeczowe o znacznej wartości, np. w nieruchomości, dzieła sztuki, antyki, metale szlachetne. Inwestujący oczekuje wzrostu wartości rzeczy wraz z upływem czasu, który realizuje poprzez odsprzedaż rzeczy, przy czym oczekiwanie takie jest obarczone zawsze ryzykiem inwestycyjnym, podobnie jak w przypadku aktywów fi nansowych. Dobra rzeczowe mogą być też dobrami rzeczowymi produkcyjnymi, tj. nabywanymi w celu powiększenia zasobów przedsiębiorstwa (podmiotu gospodarczego), co zwiększa zdolność lub efektywność produkcyjną jednostki gospodarczej. Aktywa rzeczowe można podzielić na trzy grupy 17 : 1. nieruchomości (grunty, budynki mieszkalne, lokale użytkowe oraz budowle przemysłowe); Rachunek opłacalności inwestowania, E. Nowak, E. Pielichaty, M. Poszwa, Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne, Warszawa, 1999, str Tamże, str Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu\n16 2. dzieła sztuki (malarstwo, rzeźba, grafi ka), okazy kolekcjonerskie (zabytkowe samochody, kamienie szlachetne, monety, znaczki pocztowe, meble, zegary i zegarki, książki i starodruki, porcelana, ceramika), biżuteria i inne (autografy, przedmioty codziennego użytku należące wcześniej do znanych osób); 3. metale szlachetne (złoto, srebro, platyna). Inwestycja w nieruchomości może generować także okresowe dochody z czynszów. W przypadku przedmiotów kolekcjonerskich rosnący wiek powoduje często zwiększenie atrakcyjności przedmiotu. Dodatkowo, w przypadku niektórych z tych dóbr, inwestor może liczyć na korzyści z używania przedmiotów będących inwestycją (przykładowo, zabytkowe samochody mogą być wynajmowane na śluby i wypożyczane do reklam i fi lmów). Jednym z najważniejszych powodów inwestowania w aktywa rzeczowe jest dywersyfi kacja (rozproszenie) ryzyka w przypadku kiedy na rynku fi nansowym aktywa tanieją, możliwa jest sytuacja, że aktywa rzeczowe nie będą się poddawały takiej samej tendencji. Innym powodem jest ochrona inwestowanego kapitału przed infl acją. Kolejne korzyści mogą być związane z używaniem rzeczy przez osobę inwestującą. Przy ocenie inwestycji w dobra rzeczowe (w tym produkcyjne) należy koniecznie uwzględnić aspekt podatkowy. Przepisy podatkowe mogą być korzystniejsze w porównaniu z inwestycjami w aktywa fi nansowe. Ogólną zasadą przy inwestowaniu w dobra rzeczowe jest to, że inwestor powinien inwestować tylko wtedy, gdy specjalizuje się w danej dziedzinie i posiada gruntowną wiedzę ekspercką w zakresie przedmiotów, w które ma zamiar inwestować. Dotyczy to w zasadzie każdej inwestycji. Należy pamiętać także, że rynki tych dóbr są najczęściej mało płynne, tj. należy liczyć się z koniecznością poświęcenia dłuższego czasu, gdy chce się odsprzedać daną rzecz po adekwatnej cenie; obrót często dokonuje się tylko na specjalistycznych rynkach. *** Propozycja ćwiczenia I: Uczniowie w parach lub grupach przygotowują listę zalet oraz listę wad inwestowania w dobra rzeczowe (np. jako korzyść zachowywanie wartości także w czasach niepokoju na rynkach fi nansowych i/lub infl acji, jako wada niska płynność). *** Propozycja ćwiczenia II: W ramach zadania domowego uczniowie na podstawie kwerendy w Internecie i/lub bibliotece przygotowują krótki referat nt. inwestowania w określony typ dobra rzeczowego (w tym listę wad i zalet), np. w dzieła sztuki (optymalnie typ jak najprostszy; ze względu na bardzo dużą złożoność należy pominąć nieruchomości).*** Komisja Nadzoru Finansowego 15\n17 MODUŁ 4: DORADZTWO INWESTYCYJNE Ci, którzy mówią nie wiedzą, A ci, którzy wiedzą nie mówią. (o tajnikach rynku akcji) 18 W Polsce doradztwo inwestycyjne jest działalnością licencjonowaną, nadzorowaną przez Komisję Nadzoru Finansowego i zastrzeżoną dla określonych kategorii podmiotów, w tym fi rm inwestycyjnych. Wynika to z ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami fi nansowymi. Zasadniczo usługa doradztwa inwestycyjnego jest świadczona na podstawie zawartej z klientem umowy z inicjatywy klienta i ma charakter z reguły odpłatny 19. Doradztwo inwestycyjne polega na udzielaniu rekomendacji inwestycyjnych, zarówno w formie ustnej, jak i pisemnej, przy czym dotyczy to także wskazania sugerowanego sposobu zachowania w sposób pośredni, dorozumiany. Przedmiotem doradztwa inwestycyjnego są oznaczone indywidualnie instrumenty finansowe, tj. np. akcje konkretnej spółki, jednostki uczestnictwa określonego funduszu inwestycyjnego, a nie instrumenty fi nansowe w rozumieniu rodzajowym (np. akcje, CFD 20 czy jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych). W ramach doradztwa inwestycyjnego muszą zostać uwzględnione: wiedza, doświadczenie, sytuacja fi nansowa i cele inwestycyjne klienta (także jeśli jest to klient potencjalny). Doradztwa inwestycyjnego nie stanowi przekazywanie sugestii zachowań inwestycyjnych do nieoznaczonego kręgu odbiorców, np. poprzez środki masowego przekazu. Obecnie wielu ludzi czerpie wiedzę dotyczącą fi nansów z Internetu, telewizji, radia i prasy. Należy zachować bardzo dalekoidącą ostrożność wobec informacji i jakichkolwiek sugestii prezentowanych w ten sposób, pamiętając, że rzetelne i starannie przygotowane rekomendacje można uzyskać właśnie w ramach usługi doradztwa inwestycyjnego. Nie wolno mylić doradztwa inwestycyjnego z popularną usługą planowania fi nansowego ani doradztwa fi nansowego, która jest oferowana w ramach usług wielu instytucji fi nansowych i niezależnych, samodzielnych doradców. *** Omówienie podanego powyżej rodzaju działalności. Omówienie tematu powinno zostać dokonane przez nauczyciela, a nie oddane do przygotowania uczniom np. w postaci referatu. W razie wątpliwości należy sięgnąć do dostępnego w Internecie pod adresem pisma Komisji Nadzoru Finansowego DRK/023/27/5/V/14/2012/PT z dnia 27 marca 2012 r. *** 18 Aforystykon finansowy, S. Flejterski, MATZ Oficyna Wydawnicza, Szczecin, 1995, str Pismo Komisji Nadzoru Finansowego DRK/023/27/5/V/14/2012/PT z dnia 27 marca 2012 r., zob. firmy_%20inwestycyjne_uslug_doradztwa_inwestycyjnego_tcm pdf 20 CFD ang. Contract for Difference (kontrakt na różnice kursowe) jest umową między dwoma kontrahentami, z których każdy zobowiązuje się do zapłacenia różnicy między ceną otwarcia a ceną zamknięcia kontraktu, w przypadku ujemnej dla niego wyceny (tzn. przy zmianie ceny w stosunku do ceny otwarcia jeden kontrahent zyskuje, a drugi traci; ten dla którego ostateczna cena kontraktu jest niekorzystna, płaci różnicę drugiej stronie). 16 Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu\n18 MODUŁ 5: PODEJMOWANIE RACJONALNYCH DECYZJI DOTYCZĄCYCH INWESTOWANIA TENDENCJE DO BŁĘDÓW I PRZYCZYNY TYCH BŁĘDÓW Wszystko, co może być policzone, niekoniecznie się liczy; Wszystko, co się liczy, niekoniecznie może być policzone. Albert Einstein 21 Dokonując decyzji fi nansowych ludzie, często w ramach kontaktu z instytucjami fi nansowymi, świadomie lub nieświadomie podlegają wpływom czynników psychologicznych behawioralnych. Analizą tych zjawisk zajmuje się gałąź nauki znana jako fi nanse behawioralne. Wspomniane czynniki mogą objawiać się ze szczególną siłą właśnie przy podejmowaniu decyzji fi nansowych, ponieważ: Instrumenty finansowe są obiektywnie złożone lub są tak postrzegane przez większość klientów. Podejmowanie decyzji fi nansowych jest trudne, mało komfortowe i zabiera czas. Klienci często nie mają motywacji, aby poświęcić czas i energię w celu zebrania informacji ważnych dla podjęcia decyzji. Z uwagi na obiektywną złożoność niektórych produktów fi nansowych, często w ogóle nie są w stanie ich prawidłowo ocenić. Ograniczenia związane z praktycznymi możliwościami klientów w zakresie np. dokonywania złożonych obliczeń lub interpretowania tekstów prawnych w tym umów dodatkowo sprawiają, że wiele pojęć i defi nicji jest trudno zrozumiałych. Decyzje finansowe często wymagają oszacowania ryzyka i prawdopodobieństwa. Intuicja ludzka generalnie bardzo źle radzi sobie ze statystyką i ludzie mają tendencję do dokonywania błędów, przy czym błędy te wykazują pewne prawidłowości. Kwestie oceny ryzyka i prawdopodobieństwa w produktach ubezpieczeniowych lub inwestycyjnych mogą być subtelne i mało przejrzyste nawet dla ekspertów. Decyzje finansowe mogą wymagać kompromisów między teraźniejszymi i przyszłymi korzyściami. Decyzje dotyczące oszczędzania i pożyczania są związane z problemem samokontroli i mogą prowadzić do zwlekania (prokrastynacji), np. konsumenci mogą się nadmiernie zadłużać i nie spłacać rat pożyczek/ kredytów w terminie, który pierwotnie sobie założyli. Decyzje finansowe często są dokonywane pod wpływem emocji. Większy wpływ na decyzje mogą mieć emocje takie jak stres, niepokój, obawa przed stratami i żal, bardziej niż chłodna kalkulacja kosztów i korzyści, np. strach może powodować zakup drogiego ubezpieczenia telefonu komórkowego, gdzie ryzyko zdarzenia ubezpieczeniowego jest bardzo mało prawdopodobne. Pozyskanie wiedzy na temat produktów finansowych może być trudne. Niektóre decyzje fi nansowe, takie jak wzięcie kredytu hipotecznego czy planowanie emerytury, podejmowane są bardzo rzadko, a ich konsekwencje ujawniają się jedynie po upływie długiego czasu. Inne decyzje mogą zależeć od czynników makroekonomicznych, o których konsumenci mogą nie mieć możliwości się dowiedzieć. Ze względu na niechęć ludzi (pewnego rodzaju tabu ) do rozmawiania o rezultatach ich działań w zakresie fi nansów, istnieje też ograniczona możliwość pozyskania ważnych informacji od innych znajomych, rodziny The Complete Guide to Option Pricing Formulas, E.G. Haug, McGraw-Hill, USA, 2007, str Applying behavioural economics at the Financial Conduct Authority, K. Erta, S. Hunt, Z. Iscenko, W. Brambley, Financial Conduct Authority, [b.m.], kwiecień 2013, str. 16. Komisja Nadzoru Finansowego 17\n19 Wybrane tendencje wpływające negatywnie na jakość decyzji finansowych Tendencje te w zależności od przyjętej klasyfikacji można podzielić na pewne grupy. Często jednak wiążą lub przenikają się one między sobą i stąd podziały takie są czysto umowne. Przedstawione przykładowe tendencje, powodujące pogorszenie jakości decyzji dotyczą wyborów podejmowanych przez ludzi inwestorów lub klientów. Zakłada się, że decyzje podejmowane przez profesjonalnych uczestników rynku, jak np. wyspecjalizowane przedsiębiorstwa finansowe będą pozbawione takich wad, a nawet że będą one wykorzystywały słabsze decyzje wspomnianych osób. 1. Koncentracja na teraźniejszości Idea inwestycji zakłada poświęcenie pewnych bieżących korzyści na rzecz osiągnięcia celów długoterminowych. Ludzie posiadający problemy z samokontrolą, nie podejmują korzystnych dla siebie inwestycji, a jeżeli podejmą się już tego rodzaju działania, nie dotrzymują postanowień. Zadowolenie płynące z korzyści chwili bieżącej powoduje, że podejmują oni nieracjonalne decyzje, odbywające się kosztem problemów w dalszej przyszłości. Typowymi przykładami są: niskokaloryczna dieta i regularne ćwiczenia jako środki redukcji nadwagi, rzucenie palenia w celu zachowania zdrowia, systematyczna nauka w celu zdania egzaminu. W odległej przyszłości konsekwencje dają znać o sobie i stają się źródłem żalu, stąd z perspektywy czasu można zauważyć, że w przypadku tej samej osoby preferencje zmieniają się wraz z przechodzeniem przez kolejne fazy. Często wiąże się to także z kwestią nadmiernej pewności, co do przyszłej samokontroli i nierealistycznego podejścia do możliwości realizacji własnych planów. Przykłady dotyczące fi nansów: bieżąca konsumpcja i nieoszczędzanie na przyszłą emeryturę, bieżąca konsumpcja i związane z nią zadłużanie się, w tym przy wykorzystaniu zazwyczaj bardzo drogich kredytów konsumpcyjnych, pożyczek-chwilówek i kart kredytowych, prowadzące długofalowo do dalszego zubożenia, akceptacja produktu fi nansowego (np. karty kredytowej), który przez pewien, objęty promocją czas jest zwolniony z opłat, a następnie opłaty te stają się bardzo wysokie, przy czym akceptacja dokonuje się przy założeniu o późniejszej rezygnacji, a następnie ciągłe odkładanie planowanej rezygnacji na później, ze względu na przewidywany wysiłek związany z rezygnacją (prokrastynacja). 2. Nadmierna pewność siebie Nadmierna pewność siebie przejawia się w tym jak ludzie postrzegają zbyt optymistycznie własne przekonania, oceny, informacje, rozumowanie czy intuicję. Dotyczy to w szczególny sposób inwestorów na rynku kapitałowym, z których wszyscy lub przynajmniej część przecenia własne umiejętności 23. Przecenianie własnych zdolności dotyczy studentów oceniających swoje szanse w trakcie egzaminu, kierowców oceniających umiejętności prowadzenia przez siebie samochodu, czy ludzi rozważających ewentualne założenie fi rmy i prowadzenie biznesu 24. W przypadku sukcesu ludzie przejawiają także tendencję do przypisywania zasługi swoim umiejętnościom, natomiast w przypadku porażki przypisują jej przyczyny zewnętrznym okolicznościom czy niekorzystnemu obrotowi zdarzeń. W przypadku inwestycji giełdowych, sukces inwestora często paradoksalnie pogarsza jego sytuację, ponieważ utwierdza go w przekonaniu o wysokich umiejętnościach, a inwestor nie bierze pod uwagę, że sukces mógł być dziełem przypadku. Przykłady dotyczące fi nansów: nadmierna pewność inwestora co do własnych umiejętności, podjęcie nieproporcjonalnie dużego ryzyka i poniesienie wysokich strat, nadmierna pewność inwestora co do własnej strategii, w konsekwencji zawieranie dużej liczby transakcji i poniesienie znacznych kosztów transakcyjnych, 23 Overconfidence, Arbitrage and Equilibrium Asset Pricing, K.D. Daniel, D. Hirshleifer, A. Subrahmanyam, The Journal of Finance, t. 56, nr 3, czerwiec 2001, str. 922 i n. 24 Overconfidence, Omens and Emotions: Results from a Field Experiment, M.D. Paola, F. Gioia, V. Scoppa, Working Paper nr 3, Universita della Calabria, luty 2013, s. 1 i n. 18 Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu\n20 nadmierna pewność klientów detalicznych, że nie będą musieli korzystać z overdraftu 25 i w konsekwencji zignorowanie jego oprocentowania i opłat z nim związanych przy wyborze konta bankowego. 3. Wyciąganie wniosków na podstawie zbyt małej liczby informacji Badania wykazują, że ludzie nadmiernie ufają nielicznym informacjom, które akurat są dostępne i dotyczą danego problemu, przez co sprawiają wrażenie reprezentatywności 26. Pomijają przy tym kwestię wystarczającej liczby informacji, w tym wystarczającej liczności próby, zadowalając się tylko kilkoma danymi i wierząc, że obserwacje te są reprezentatywne i pokazują właściwie rzeczywiste trendy i wzorce zachowań, np. pewnych wskaźników. W rezultacie ludzie także uważają, że rozumieją jakie ryzyko wiąże się z danym zjawiskiem, podczas gdy opierając swoją wiedzę tylko na kilku obserwacjach często nie wiedzą jaki jest możliwy rozrzut (rozkład) obserwacji, a więc nie mają świadomości tego jak duże jest ryzyko. Przykłady dotyczące fi nansów: wyciąganie wniosków co do oczekiwanej rentowności i ryzyka akcji na podstawie ograniczonej liczby historycznych zwrotów, uznanie przez analityka zachowania kilkunastu klientów za odpowiadające prawidłowości w bazie klientów, ocena funduszu inwestycyjnego jako dobrego na podstawie paru kwartałów, w których wypracował on znaczny zysk, chociaż w rzeczywistości wyniki mogły być dziełem przypadku. 4. Uproszczone sposoby formułowania sądów (heurystyki) Wobec złożonej rzeczywistości i problemów wymagających bardzo wielu aspektów ludzie upraszczają złożone decyzje, przyjmując wybrane przez siebie proste reguły decyzyjne (heurystyki). Powszechną heurystyką w sytuacji konieczności dokonania szacunku pewnej wielkości jest zakotwiczenie z poprawką. Polega ona na tym, że ludzie w pierwszej kolejności wybierają pewną liczbę, a następnie w toku dalszej analizy korygują ją w górę lub w dół. Poważne błędy dotyczą zarówno wyboru początkowej wartości zakotwiczenia, jak i późniejszej korekty, która zazwyczaj okazuje się niewystarczająca. Inną popularną heurystyką jest reguła podobieństwa, gdzie w celu rozwiązania problemu decydent stara się przypomnieć sobie sytuację możliwie najbardziej podobną. Inna heurystyka to unikanie wieloznaczności, tj. wybór najprostszej opcji o najmniejszej liczbie nieznanych konsekwencji. Heurystyki nie zastępują jednak racjonalnej analizy i nie można oczekiwać, że będą dawały poprawne rezultaty, niemniej przez to, że posiadają pozory analizy są akceptowane, co jest niebezpieczne. Przykłady dotyczące fi nansów: oceniając informacje na stronach internetowych, na których prezentowane są zbiorcze informacje na temat produktów inwestycyjnych, klienci dokonują nieoptymalnych decyzji, np. wybierają produkt najprostszy ze wszystkich lub podobny do takiego, który mieli w przeszłości, klient mając wybrać spośród kilku funduszy inwestycyjnych, alokuje środki po równo do każdego z nich (heurystyka 1/n), co naturalnie nie odzwierciedla jego stosunku do ryzyka, analityk ocenia cenę akcji spółki XYZ, która według niego na koniec roku ma wynosić 75 zł. Po pojawieniu się negatywnych informacji (zamknięcie rynku eksportowego) dokonuje niewielkiej korekty w dół od pamiętanej przez siebie wartości. 25 Overdraft usługa bankowa związana z rachunkiem (kontem) bankowym polegająca na możliwości pobrania pieniędzy z rachunku w kwocie wyższej od kwoty posiadanej na tym rachunku; ujemna kwota stanowiąca rezultat takiej wypłaty. 26 Judgment under Uncertainty: Heuristics and Biases, A. Tversky, D. Kahneman, Science, New Series t. 185, nr 4157, wrzesień 1974, str Komisja Nadzoru Finansowego 19\n21 5. Zależność od punktu odniesienia i unikanie strat 27 Przy ocenie wariantów lub przyszłych szans ludzie biorą pod uwagę także inne kwestie i wybór taki podlega dwóm zjawiskom: A) zależności od punktu odniesienia ludzie oceniają wartość produktu poprzez odchylenia (zyski i straty) od pewnego punktu odniesienia (a nie tak jak powinni biorąc pod uwagę cały własny majątek, w ramach którego już istnieją różne projekty i ryzyka fi nansowe). Podczas gdy najpopularniejszym punktem odniesienia jest stan obecny, może on być również wyznaczony przez oczekiwania, inne produkty dostępne na rynku, rezultaty niedawnych poszukiwań produktu, itp. Preferencja dla danego produktu może się zmienić wraz ze zmianą punktu odniesienia. B) unikania strat (awersja do strat) ludzie często przedkładają znacznie bardziej uniknięcie strat nad osiągnięcie zysków ze względu na trudne emocje (strach przed stratami). Stopień awersji do strat jest różny dla konkretnych osób i zależny od sytuacji. Przykłady dotyczące fi nansów: cena, za jaką nabyto dom służy jako punkt odniesienia i wpływa na cenę, jaką przy próbie sprzedaży ustali sprzedający nawet jeśli ustalona cena będzie wyższa od obecnej wartości rynkowej i zmniejszy szanse na sprzedanie domu, unikanie strat może powodować, że inwestorzy niechętnie sprzedają akcje, które straciły na wartości. Dyskomfort, jaki byłby związany z realizacją straty w przypadku ich sprzedaży, powoduje że trzymają te akcje i akceptują jeszcze większe ryzyko związane z inwestowaniem w takie akcje. 6. Kontekst Ludzie mogą reagować odmiennie w sytuacjach wyboru, który de facto sprowadza się do identycznych alternatyw (w sensie obiektywnych rezultatów), jeśli w każdym przypadku wybór ten zostanie opakowany inaczej, tj. przedstawiony pod względem psychologicznym w odmienny sposób. Dodatkowy kontekst, np. w postaci emocji czy uwypuklenia bardziej pewnych faktów, powoduje zazwyczaj postrzeganie sytuacji w ukierunkowany sposób i wywołuje określone zachowania (np. unikanie strat, zależność od punktu odniesienia, żal, heurystyki). Przykłady dotyczące fi nansów: oceniając reklamę konta bankowego i reklamowane dodatki, konsument reaguje na odpowiedni kontekst (np. 100 zł w prezencie! ) i interpretuje produkt, jako dający takie właśnie korzyści, nie zastanawiając się, czy dotyczyłyby także jego w jego konkretnym przypadku, określenie prowizji do produktu lub wynagrodzenia dla doradców raczej w procentach niż w konkretnych kwotach powoduje, że klient nie doszacowuje ich kosztu, gdyż opłaty procentowe są postrzegane jako tańsze, wybranie słabszej inwestycji pod wpływem manipulacyjnego kontekstu. *** Jako ćwiczenie dla uczniów można powtórzyć słynny eksperyment Kahnemana i Tversky ego 28. Aby nie sugerować rozwiązania, ćwiczenie powinno zostać wykonane przed właściwym rozpoczęciem omawiania Kontekstu. Poniżej tekst ćwiczenia w tłumaczeniu na język polski z zamianą realiów na polskie, w celu utrzymania sugestywności. Klasa zostaje podzielona na dwie grupy (im więcej osób tym lepiej); jedna grupa dostaje kartkę z tekstem: Wyobraź sobie, że Polska przygotowuje się na wybuch epidemii spowodowanej przez wirusa z Azji, która najprawdopodobniej uśmierci 600 osób. Zaproponowano dwa alternatywne programy zwalczania choroby. Zakłada się, że dokładne naukowe oszacowania konsekwencji programów są następujące: Jeżeli zostanie wybrany program A, 200 osób zostanie uratowanych. 27 Applying behavioural economics at the Financial Conduct Authority, K. Erta, S. Hunt, Z. Iscenko, W. Brambley, Financial Conduct Authority, [b.m.], kwiecień 2013, str The Framing of Decisions and the Psychology of Choice, A. Tversky, D. Kahneman, Science, New Series, t. 211, nr 4481, styczeń 1981, str Scenariusze lekcji z zakresu rynku fi nansowego dla szkół ponadgimnazjalnych. Podstawy wiedzy o inwestowaniu


celebryci | Kreatywna.pl\nStrona główna/Tag: celebryci\nArchwium dla tagu: celebryci\n19 listopada 2018\tLudzie 0\nZadłużenie to problem stary jak świat. Mogłoby się wydawać, że dotyczy tylko osób, którym nie wystarcza pieniędzy od pierwszego do pierwszego, ale nic bardziej mylnego. Zarówno w Polsce, jak i za oceanem nie brakuje przykładów celebrytów, z milionowymi gażami, którzy popadli w kłopoty finansowe, często kończące się dla nich upadłością. …\n22 czerwca 2016\tLudzie 0\nMiędzynarodowa kariera to marzenie wielu polskich celebrytów. Rozpoznawalność za granicą łączy się z większym prestiżem i pieniędzmi. To również możliwość pracy z najznamienitszymi nazwiskami świata showbiznesu i zdobywanie umiejętności, które w Polsce nie zawsze są w zasięgu ręki. O tym, że nasze gwiazdy są wystarczająco utalentowane, by zdobywać popularność w …


Rehabilitacja w połogu - nie zwlekaj!\nU 80%kobiet poród znacząco osłabi mięśnie dna miednicy. By wrócić do formy trzeba działać szybko, jak sportowcy, którzy rehabilitację rozpoczynają tuż po przebytej kontuzji.\nWykorzystaj okres późnego połogu by rozpocząć odpowiedni trening!\nW Polsce niewiele kobiet w okresie połogu pozostaje pod opieką fizjoterapeuty. Przychodnie przyszpitalne nie oferują pacjentkom takiej możliwości. Tymczasem z każdym straconym (pod kątem rehabilitacji) dniem, kobiety narażone są na większe nieprzyjemności. Bywa, że młode mamy wycofują się z życia towarzyskiego, trasy spacerów z wózkiem zaczynają im wyznaczać kawiarnie, w których można skorzystać z toalety. Gdy minie 6-8 tygodni połogu boją się wrócić do aktywności seksualnej paraliżowane myślą o bólu lub braku satysfakcji.\nSzkoda, tym bardziej, że nasi europejscy sąsiedzi już dawno odkryli, że warto wspierać kobiety w procesie powrotu do zdrowia. Opłaca się to obu stronom.\nFrancuzki mogą liczyć na darmowy poród tylko, jeśli zgodzą się na późniejszą, również bezpłatną rehabilitację. W niemieckich szpitalach także prowadzone są programy fizjoterapii dla świeżo upieczonych mam.\nW Wielkiej Bretanii rehabilitacja uroginekologiczna to codzienność. A dlaczego? Bo leczenie skutków jest dla państwa dużo bardziej kosztowne niż rutynowa pomoc rehabilitacyjna w okresie połogu.\nIle kosztuje życie ze skutkami porodu, wiedzą tylko kobiety, które takiej pomocy nie otrzymały. Póki w naszym kraju kobiety nie zostaną otoczone właściwą opieką poporodową, kwestię rehabilitacji trzeba wziąć we własne ręce - znaleźć rehabilitanta, zakupić odpowiedni sprzęt, czy po prostu rozpocząć trening w domowym zaciszu.\nBiegiem do specjalisty\nIm szybciej zareagujesz, tym dla Ciebie lepiej. Nie oznacza to jednak, że musisz zacząć ćwiczyć na sali porodowej.\nPołóg możemy podzielić na 3 główne okresy:\nbezpośredni - pierwsze 24 godziny po porodzie;\npóźny połóg - trwający do 6 - 8 tygodnia po porodzie.\nĆwiczenia możesz rozpocząć dopiero, gdy całkowicie ustąpią dolegliwości bólowe i odruch napinania mięśni. Wtedy skorzystaj z pomocy rehabilitanta uroginekologicznego, który specjalizuje się dokładnie w Twoich problemach.\nUważaj na fałszywe porady\nWielokrotnie słyszeliśmy od pacjentek, które z problemem nietrzymania moczu udawały się do lekarzy ginekologów, że zalecali im regularne zaciskanie mięśni ("nawet na przystanku tramwajowym") lub wstrzymywanie strumienia moczu. Prawdą jest jednak, że to działania szkodliwe i niweczące wysiłki osoby starającej się o powrót do zdrowia - nie tylko po porodzie. Samo diagnozowanie Twojej sytuacji w gabinecie fizjoterapeuty uroginekologicznego odbędzie się w trakcie jednej wizyty, w trakcie której dowiesz się o zakresie przebytych urazów, a także otrzymasz wskazówki dotyczące treningu. Profesjonalny rehabilitant uroginekologiczny posiada odpowiednie doświadczenie i wiedzę, by precyzyjnie określić jakich ćwiczeń potrzebujesz by wrócić do formy. Przeprowadzi odpowiednie badania, wykona z Tobą kilka testów, oceni postawę ciała w ruchu i spoczynku.\nA po cesarce?\nBłędne jest myślenie, że problemy związane z osłabieniem MDM dotyczą wyłącznie kobiet, które rodziły siłami natury. Sporą grupę pacjentek kwalifikujących się do rehabilitacji stanowią kobiety, które urodziły poprzez cesarskie cięcie (artykuł o mobilizowaniu blizny po cesarce).\nMiednica stanowi centrum naszego ciała - tu w postaci napięć "zapamiętywane" są silne emocje, w tym także stres porodowy czy ból związany z gojeniem się ran. Takie doświadczenia często zmieniają postawę ciała. By nie czuć bólu czy napięcia siadamy w inny sposób. Po pewnym czasie ten "inny sposób" staje się dla nas normalnym i tu zaczynają się problemy - od bólu w dolnej części pleców zaczynając, przez nietrzymanie moczu i gazów, po późne konsekwencje takie jak obniżanie narządów rodnych.\nPamiętaj to ważne: Zacznij ćwiczyć najszybciej jak tylko dasz radę - pomożemy Ci - w naszym sklepie mamy wybrane sprzęty do rehabilitacji krocza, rekomendowane przez naszych specjalistów z zakresu uroginekologii. Wejdź na pelvicashop.pl


Mieszkanie 2 pokoje Wiechlice\nMieszkanie do wynajęcia Wiechlice\nWiechlice, mieszkanie 2 pokoje, 47, 5 m2, 600 zł, wynajmę. Wynajmę dla pracowników mieszkanie w bloku na 2 pietrze w Wiechlicach. W skład mieszkania wchodzą: -pokój 14 m2, -pokój 10 m2, -kuchnia 7 m2, -przedpokój, -łazienka. Mieszkanie w stanie ogólnym dobrym. Kuchnia z wyposażeniem, oprócz lodówki. W małym pokoju duża szafa, pozostałych mebli brak. Koszty: -odstępne 600 zł -czynsz 300 zł -media wg zużycia Kaucja 1500 zł Zapraszam do kontaktu. Agent odpowiedzialny za ofertę: Beata Krupa nr licencji 23651 b. krupa@wgn. pl tel. 533306813 WGN Nieruchomości oddział Głogów, ul. Garncarska 22 WGN...\nEKSPERCI W RACULCE


Kasować brwser-message.pw Natychmiast | Usuwania programów szpiegujących PC\n← Kasować Search.searchmwfc.com z Internet Explorer\nkroki w celu Usunąć keegleedaphi.com z Chrome →\nKasować brwser-message.pw Natychmiast\nKasować brwser-message.pw Z powodzeniem\nPrzyjrzeć różnych zakażeń związanych z brwser-message.pw\nAdware Adware.Clickspring.B, Kontiki, Margoc, Mostofate.cd, CoolWebSearch.iefeats, BHO.WSW, Adware.Lop, PerfectNav, Zesoft, Chiem.c\nBrowser Hijacker Winflashmedia.com, Genieo.com, Avplus-online.org, Alloversafety.com, Mybrowserbar.com, Click.Giftload, Kingkongsearch.com, Search.fbdownloader.com, Thesecureservice.com, Find-asap.com\nRansomware Cyber Command of Florida Ransomware, Your Internet Service Provider is Blocked Virus, Anubis Ransomware, Guardia Civil Ransomware, SNSLocker Ransomware, [email protected] Ransomware, .locky File Extension Ransomware, .kukaracha File Extension Ransomware, BitCryptor Ransomware\nTrojan VBInject.gen!EC, Spy.Bancos.U, Troj/SWFExp-BF, Trojan:DOS/Rovnix.F, I-Worm.Bagle.i, Virus.Obfuscator.ABO, Wuprad.A, Trojan-PSW.Win32.Agent.unu, MSN BigBot, Trojan.Vburses.AN\nSpyware Trojan.Apmod, CasClient, IcqSniffer, WinTools, SpyiBlock, ProtejaseuDrive, InternetAlert\nNie można Usunąć brwser-message.pw? Wypróbuj ten przewodnik Deinstalacja\nWażne informacje o brwser-message.pw\nbrwser-message.pw to szkodliwa infekcja systemu. To szkodliwe zagrożenie dla systemu może łatwo zakłócać działanie systemu bez Twojej zgody. To przebiegłe złośliwe oprogramowanie może atakować różne PC. Ten niebezpieczny wirus systemowy najczęściej poprzez dystrybucję bezpłatnych programów opracowanych przez osoby trzecie, spamu, złośliwych kliknięć na różnych reklamach, zacienionych stronach internetowych i innych zakazywnych sztuczek. Po zainstalowaniu w systemie, tworzy się na nim wiele problemów. Może zablokować menedżerom zadań systemu Windows i inne czynności systemowe, aby system był wolny i stabilny. Dodaje także przeglądarki i zastępuje ich ustawienia, aby przeprowadzić przekierowania na inne złe witryny. Może to zmienić istniejącą wyszukiwarkę lub stronę główną. Może to wyłączyć zaporę antywirusową lub zaporę systemu Windows, aby uniknąć wykrycia skanerów AV. brwser-message.pw ukrywaj się w systemowych programach typu rootkit i wykonuj złośliwe działania w celu zniszczenia zainfekowanego komputera.\nbrwser-message.pw: Techniki i metody dystrybucji\nTo brwser-message.pw złośliwe oprogramowanie obejmuje również podobną dystrybucję, co większość z nich robi. Często rozprzestrzeniać się wśród użytkowników systemu za pośrednictwem wiadomości e-mail o spamie, które zawierają dołączone pliki, które zawierają złośliwy kropel infekcji wirusowej. Gdy użytkownicy chcą go otworzyć, aby pobrać go w systemie, automatycznie uruchamia ładunek wirusa i rozpocznie wykonywanie poważnych czynów. Niektóre inne metody przenoszenia infekcji przy użyciu fałszywych linków do aktualizacji oprogramowania systemowego, pobierania darmowego oprogramowania z witryn osób trzecich, mylących wiadomości lub linków przekierowania, dysk przez pliki do pobrania, peer to peer plików udostępniania przez Internet i tak dalej.\nZłe działania przeprowadzone przez brwser-message.pw po udanej inwazji na użytkowników PC\nbrwser-message.pw może trwale uszkodzić system, wprowadzając niektóre istotne zmiany w ustawieniach systemu.\nPowinni więc starać się Zdjąć brwser-message.pw używając zaufanego oprogramowania antywirusowego w systemie, którego dotyczy problem, aby go wyczyścić na stałe.\nKliknij tutaj, aby zeskanować brwser-message.pw zainfekowany PC\nW ciągu zaledwie kilku krokach Usunąć brwser-message.pw skorzystaj z metody ręcznej z PC\nProces 1. Kompletny przewodnik uruchom PC w trybie awaryjnym z siecią Usunąć brwser-message.pw\nProces 2. Kompletny przewodnik Usunąć brwser-message.pw Z Panelu sterowania systemu Windows\nProces 3. W ciągu zaledwie kilku krokach Usunąć brwser-message.pw zresetuj przeglądarkę\nProces 4. Usunąć brwser-message.pw z wpisów systemu\nProces 5. Usunąć Złośliwe zadania związane z brwser-message.pw Z menedżera zadań systemu Windows\nProces 6. Kompletny przewodnik W ciągu zaledwie kilku krokach Usunąć brwser-message.pw z przeglądarki\nSzukaj z PC i Zdjąć brwser-message.pw.\nbrwser-message.pw Zdjąć z PC.\nWybierz brwser-message.pw powiązane niepożądane rozszerzenia lub dodatki, a następnie kliknij ikonę kosza.\nPonadto kliknij przycisk Usuń i Zdjąć brwser-message.pw związany z tym dodatek / rozszerzenie.\nZnajdź wszystkie podejrzane załączniki powiązane z brwser-message.pw i kliknij przycisk “Wyłącz”.\nThis entry was posted in Uncategorized and tagged Kroki aby usunąć brwser-message.pw, Usuń brwser-message.pw z Mozilli, Usuń brwser-message.pw z programu Internet Explorer, Usuń brwser-message.pw z Windows 7. Bookmark the permalink.


Przystanek Szczecin | Miejsca/Wywiady/Recenzje | Kuchnia | Hot Magazine\n05.10.2017 0 komentarzy\nPrzystanek:Szczecin to nowe miejsce na szczecińskiej mapie gastronomicznej, które powstało na początku wakacji. Lokal udowadnia, że kameralna, osiedlowa gastronomia także może odnieść sukces. Zapraszamy do wywiadu z Panem Tomaszem Bylińskim, właścicielem Przystanek:Szczecin.\nhot°: Na początek podstawy: kiedy się otworzyliście, jak oceniacie Wasze początki?\nPrzystanek:Szczecin otworzyliśmy na początku lipca, a nieco wcześniej recepcję Aparthotelu, którą również tutaj prowadzimy. Już wtedy wzbudzaliśmy niemałe zainteresowanie wśród mieszkańców okolicy wyczekujących naszego otwarcia. To dało nam wiele motywacji do szybszego działania … i Przystanek Szczecin powstał na dobre, a nasze starania zostały docenione! Początki wspominamy naprawdę bardzo dobrze, a warto zaznaczyć, że wiele już się od tego czasu zmieniło. Chyba na lepsze!;)\nhot°: Czy można powiedzieć, że Przystanek: Szczecin to kameralne miejsce dla sąsiadów?:)\nZdecydowanie tak. Od samego początku zostaliśmy bardzo ciepło przywitani przez naszych Sąsiadów. Wielu z nich to już nasi stali klienci. Jesteśmy zlokalizowani w nowym i ciągle rozwijającym się kompleksie mieszkalnym, dlatego codziennie przybywa nowych. Zaglądają do nas z ciekawości na małą kawę i wracają po więcej. Śmiało mogę powiedzieć, że mamy ze sobą dobre relacje i żyjemy w sąsiedzkiej zgodzie. Nie mniej jednak, wszyscy goście są u nas mile widziani, nie tylko mieszkańcy okolicy.\nhot°: Czym wyróżnia się Wasze miejsce? Co było kluczem w doborze lokalizacji?\nWystrój... tak, to z pewnością jest to, co nas wyróżnia. Znajdziecie tutaj wiele elementów nawiązujących do naszego miasta, regionu, a także samego przystanku. Nie brakuje tablic tramwajowych, rozkładów jazdy, czy mapy świata, na której nasi goście mogą wpiąć pinezkę z Państwa, z którego do nas przyjechali. Całość dopełnia barwne i niebanalnie zaprojektowane wnętrze. Kluczem do lokalizacji był nasz Aparthotel, nie mniej jednak taka kawiarnia również na osiedlu jest potrzebna.\nhot°: Przejdźmy do oferty – co w niej znajdziemy?\nTo może zacznijmy od początku. Codziennie z samego rana serwujemy pyszne śniadania w formie bufetu. Serwujemy pozycje zarówno na ciepło, jak i na zimno, a różnorodność produktów sprawia, że każdy z pewnością znajdzie tu coś dla siebie. W naszej stałej ofercie nie brakuje oczywiście kawy. Parzymy starannie dobraną mieszankę czterech odmian, w których można wyczuć nutę gorzkiej czekolady, orzecha włoskiego i karmelu. Oprócz wyśmienitej kawy codziennie przygotowujemy smaczne i zdrowe przekąski, zawsze ze świeżych produktów.\nCzekają na Was kanapki, sałatki, jogurty z owocami, a także różne kompozycje świeżo wyciskanych soków z owoców i warzyw. Warto skusić się również na domowe ciasta czy oryginalne herbaty. Znajdzie się i coś dla wielbicieli mocniejszych trunków, od niedawna dostępne mamy piwa rzemieślnicze oraz wina domu. Dla wszystkich żyjących w szybkim tempie, zaznaczę że nasze produkty można zamówić również na wynos.


Polityka prywatności • Polskie Best\n1) Administratorem Serwisu internetowego Polskie Best udostępnionego pod adresem www.polskie.best (zwanego daje „Serwisem”) jest 7.marketing sp. z o.o. (ul. Marszałkowska 58, 00-545 Warszawa), NIP: 5252775542, REGON: 382151450, KRS: 0000764465, zarejestrowana przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego, posiadająca kapitał zakładowy w wysokości 5500,00 zł, zwana dalej „Administratorem”.\n6) Dane podane w formularzach mogą być wykorzystywane w innych serwisach Administratora służących realizacji usług, ofert promocyjnych, obsługi klienta, tworzenia wizytówek (eksperckich lub promocyjnych), katalogów itp.\n7) Dane podane w formularzach, za wyjątkiem adresu IP użytkownika, mogą zostać przekazywane za dodatkową zgodą użytkownika partnerom serwisu z zaznaczeniem takiej informacji i podaniem nazwy partnera w danym formularzu lub na dedykowanej partnerowi stronie.\n1) Naszym priorytetem jest zapewnienie użytkownikom serwisu Polskie Best ochrony prywatności na poziomie odpowiadającym standardom określonym w obowiązujących przepisach prawnych lub wyższym, a w szczególności w ustawie z dnia 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, zwanej dalej „Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną”, ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. o ochronie danych osobowych, zwanej dalej „Ustawą o ochronie danych osobowych”, a także Prawie telekomunikacyjnym i Rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE.\n3) Wnioski użytkowników dotyczące realizacji prawa do zapomnienia powinny być złożone pisemnie lub osobiście.\n4) Wszelkie odpowiedzi na zgłoszenia będą udzielone najdalej w ciągu miesiąca od jego otrzymania. W razie konieczności prolongaty ww. terminu Administrator poinformuje wnioskodawcę o tym fakcie oraz o jej przyczynach.\n5) Odpowiedzi będą udzielane na adres email, z którego przesłano wniosek, a w przypadku wniosków skierowanych pisemnie, listem poleconym na adres wskazany przez wnioskodawcę.\ni obowiązujące w innych serwisach do których linki znajdują się w serwisie Polskie Best.\n2) Niniejsza Polityka prywatności dotyczy wyłącznie serwisu Polskie Best.


Zamówienia publiczne - Mazowieckie Centrum Stomatologii Spółka z o.o.\nMazowieckie Centrum Stomatologii Sp. z o.o. realizuje zakupy zgodnie z ustawą Prawo zamówień publicznych.\nSprawy zamówień publicznych i zakupów prowadzi Zespół Zamówień Publicznych, którego koordynatorem jest Pani Katarzyna Rączkowska\nTel. 22 55 69 430\nFax: 22 55 69 431\nProsimy o zapoznanie się z treścią “Polityki prywatności”, dostępną na stronie www.mcs-przychodnia.pl


Dom na sprzedaż - Katowice - Podlesie - VTS-DS-3954 - 148.30m² - VERITAS Nieruchomości Leszek Czura\nKatowice, Podlesie, Armii Krajowej\n5 pokoi 148,30 m2 5 387,73 zł/m2\nOferuję do sprzedaży piękny dom zlokalizowany w Katowice - Podlesie, niedaleko Bażantowa.\nZabudowa bliźniacza, dylatacja. Dwie kondygnacje bez podpiwniczenia, ściany murowane phorotherm. Stropy żelbetowe. Dach konstrukcji drewnianej, kryty dachówką ceramiczną. Tynk mineralny. Użytkowe poddasze oddany do użytku w 2009r.\n- Sień 4,5m2\n- Hall 9,1m2\n- Toaleta 3,7m2\n- Kuchnia 9,8m2\n- Salon 31,6m2\n- Schowek 1m2\n- Pracownia 8,2m2\n- Garaż 18.8m2\n- Hall 7,2m2\n- Łazienka 9,2m2\n- Sypialnia 15,4m2\n- Sypialnia 12m2\n- Sypialnia 13,4m2\n- Garderoba 3,7m2\nRAZEM PODDASZE 61,6m2\nDom posiada monitoring połączony z alarmem. System nawadniania ogrodu (zbiornik deszczówki 3000l). Klimatyzacja, video domofon.\nOgród zagospodarowany, altana, wolnostojący grill, oczko wodne\nDziałka 423m2 ma kształt prostokątny uzbrojona:\nDom jest położony w cichej zielonej dzielnicy Katowic. Dom zlokalizowany przy drodze asfaltowej w niedalekim sąsiedztwie od innych zabudowań. W pobliżu duża ilość sklepów, blisko przystanku autobusowego\nSymbol oferty VTS-DS-3954\nPowierzchnia 148,30 m²\nDom na sprzedaż - Katowice, Podlesie, Niezapominajek\n4 pokoje 186,50 m²\n5 227,88 zł/m2\n4 pokoje 138,17 m²\n5 319,53 zł/m2\n4 pokoje 138,54 m²\n5 088,78 zł/m2\n4 966,07 zł/m2


DX 415E - Glen Dimplex Polska\nDX 415 E – ścienny grzejnik elektryczny z regulacją elektroniczną\nDX 415 E to ścienny grzejnik konwektorowy sterowany elektronicznie. Model wyróżnia się nowoczesnym wzornictwem i solidną obudową wykonaną z wysokiej jakości stali. Wyposażony w zaawansowany system sterowania z zegarem tygodniowym i funkcją „Eco-Start” decydującą o czasie załączenia grzejnika w celu osiągnięcia wymaganej temperatury w przedziale czasowym. Obsługę ułatwia intuicyjny panel sterowania z wyświetlaczem LCD.\nGrzejnik elektryczny DX 415 E wyposażony jest w zaawansowany system sterowania z zegarem tygodniowym, elektronicznym termostatem i wygodnym panelem obsługowym, a także funkcjami automatycznego dostosowania do wymagań użytkownika.\nGrzejnik DX 415 E cechują nowoczesne rozwiązania techniczne oraz atrakcyjne wzornictwo dopasowane do każdego pomieszczenia. Jest on doskonałym wyborem w nowoczesnym budownictwie mieszkaniowym oraz obiektach komercyjnych.\nElektryczny grzejnik konwektorowy Dimplex DX 415 E to wydajne urządzenie zaprojektowane z myślą o racjonalnym wykorzystaniu energii. Model oferuje moc grzewczą 1,5 kW zapewniając wydajne ogrzewanie w szerokim zakresie zastosowań.


Nacjonalizm, a patriotyzm - ad vocem! | Blog-n-roll\nNiedziela, Październik 24, 2021 Last Update: 8:43 AM\nNacjonalizm, a patriotyzm - ad vocem!\n27 November, 2014 - 09:16 | Written by Lech 'Losek' Mucha | 26\nPod moim tekstem zamieszczonym na kilku blogach, zatytułowanym: Różnica pomiędzy nacjonalizmem, a patriotyzmem, znalazły się dwa komentarze, które są klinicznym przykładem tego, jak współczesna lewacka ideologia poczyniła szkody w umysłach ludzi. Nie mogę pozostawić tych komentarzy bez odpowiedzi, bo są z jednej strony naiwne, a z drugiej skrajnie niebezpieczne i nieodpowiedzialne. A zatem zaczynamy. Jeden z komentatorów pisze tak:\nPrzede wszystkim jestesmy ludzmi, dalej mozemy klasyfikowac sie na Szwajcarow, Francuzow, Polakow, dalej na lekarzy, inzynierow, dalej na katolikow, ateistow itd, itd przy tej klasyfikacji pamietajac ze wszyscy jestesmy ludzmi, nizsze podzialy przestaja miec znaczenie.\nO Święta Naiwności! A skąd ten wniosek, że niższe podziały przestają mieć znaczenie? Kto tak powiedział?\nOtóż wcale tak nie jest. Wcale nie jesteśmy równi. Podziały mają zasadnicze znaczenie. Jest tak dlatego, że człowiek, to nie tylko pula genów, zbiór narządów, tkanek i komórek. Człowiek to też kultura, która go ukształtowała, zasady i normy, którymi się kieruje, bagaż doświadczeń, które niesie. I to wszystko czyni różnymi jednych ludzi od drugich! I dlatego nie można postawić znaku równości, między wszystkimi ludźmi.\nNie zgadzam się z tym, że ja jestem takim samym człowiekiem jak terrorysta arabski, który przypieprzył samolotem rejsowym pełnym niewinnych ludzi w wypełnioną równie niewinnymi ludźmi wieżę WTC!!!!\nPodziały ze względu na normy, zasady, wychowanie, kulturę i wykształcenie - mają znaczenie. Nie dajmy się nabrać na takie teksty, bo to jest samobójstwo!\nDalej komentator pisze tak:\nzacznijmy przykladowo od zalozmy: "wierzysz w Boga?"? z miejsca tworzy sie podzial niemozliwy do pozniejszego zalagodzenia bo nawet gdy dojdziesz do tego ze Ty I Twoj adwersarz zgodzicie sie z tym ze jestescie ludzmi to poczatkowy podzial klasyfikacyjny zrobil juz swoje, tolerancja zostala na wstepie usunieta, permanentnie.\nTu jest błąd logiczny. Komentator nawiązuje do tolerancji. Nawiasem mówiąc, tolerancja - jako powszechnie obowiązująca zasada - jest absolutnie nie do przyjęcia. Ale to jeszcze nic. Chwilę wcześniej, komentator napisał, że niższe podziały nie mają znaczenia, a przecież tolerancja dla drugiego człowieka, oznacza z definicji to, że się różnimy! No, to pytam się - drodzy komentatorzy: różnimy się, czy nie? Jeżeli się różnimy, to znaczy, że podziały mają znaczenia. A jeśli się nie różnimy - to nie może być mowy o tolerancji, bo wobec braku różnic, żadna tolerancja nie jest potrzebna! Nie ma zastosowania!\nChwilę dalej komentator przechodzi sam siebie:\nWracajac do Twojego pytania, nie ma nic wazniejszego niz dobro czy przyszlosc naszych dzieci ale pod warunkiem ze my rodzice obeznani z historia ludzkosci I tragediami jakie ludzkosc sobie zgotowala, wychowamy nasze dzieci tak ze nasze dziecko bedzie widzialo drugie dziecko nie syna lewaka, tak ze nasze dziecko nie bedzie mialo uprzedzen w stosunku do innego dziecka ze wzgledu na rodzicow wierzenia, pochodzenie, kolor skory, itp, itp jesli to nam sie uda, wyeliminujemy nienawisc u naszych dzieci, a gdy wyeliminujemy nienawisc zapewnimy naszym dzieciom spokojne I dostatnie zycie bez tego co nasi rodzice musieli przejsc bo jakis cymbal z wasikiem doszedl do bzdurnego wniosku.\nJeżeli wychowamy nasze dzieci tak jak tego chce mój komentator, to każdy szaleniec, z wąsikiem, czy bez, muzułmanin, albo ateista, przyjdzie i zrobi z naszymi dziećmi co będzie chciał, bo pozbawimy nasze dzieci podstawowych umiejętności odróżniania tych ludzi, którzy są dla nich bezpieczni, od ludzi groźnych. Pozbawimy je pożytecznej, ba, niezbędnej w życiu codziennym ostrożności wobec obcych, którzy najczęściej nie hołdują takim naiwnym zasadom, jaki proponuje mój szanowny komentator! Uczynimy nasze dzieci zupełnie bezbronnymi wobec otaczającego nas - realnego, a nie utopijnego - świata!\nNa samym końcu komentator dokonuje zabiegu, który sam tak ostro piętnuje wszędzie tam, gdzie widnieją tezy, z którymi on sam się nie zgadza. A mianowicie uogólnia i powiela nieprawdziwe stereotypy:\nNienawisc nie ma prawa rzadzic, nacjonalizm jest nienawiscia.\nOtóż nacjonalizm nie jest nienawiścią, podobnie jak religia nie prowadzi do wojen, i nie każdy kibic jest chuliganem, a nie każdy kto nie lubi lewaków - faszystą! To jest zupełnie wyssane z palca, nieuprawnione zdanie.\nInny z komentatorów, na innym blogu pisze tak:\nGłówne zarzuty przeciwko nacjonalistom, to zarzut szowinizmu (nacjonalizm zwyrodniały) oraz odmawianie praw mniejszościom narodowym i etnicznym (obcy won - Polska dla Polaków).\nTo jest dokładnie tak, jakby napisać, że gra w piłkę jest do bani, bo w koszykówce za dużo faulują. Nie można postawić znaku równości pomiędzy nacjonalizmem, a szowinizmem, podobnie jak nie można zrównać piłki nożnej i koszykówki, choć i tu i tu używa się piłki oraz i tu i tu chodzi o to by wygrać!\nPo wymianie kilku opinii, komentator pisze:\nJestem za tradycją RP wielu narodów, które pomimo swoich nacjonalizmów i odrębności potrafiły życ w zgodzie.\nTo zdanie, ta opinia, pozornie słusznie użyta w dyskusji o współczesnej Polsce i Europie, mówiąca o wielokulturowości i równości różnych kultur, jest jednak zupełnie myląca!\nProszę zwrócić uwagę, że komentator powołuje się tutaj, na państwo, na Rzeczpospolitą Polską, pokazując ją jako twór wielokulturowy, wielonarodowy, w którym różne nacje żyły ze sobą w zgodzie. Ale zastanówmy się nieco dokładniej, jak to właściwie było. Na początek odpowiedzmy na pytanie: o jakim okresie dziejów Polski mówimy? Sądzę, że możliwości są dwie: Polska\nprzedrozbiorowa, lub okres międzywojenny. Nie jestem historykiem, proszę mnie poprawić, jeśli się mylę, ale o ile wiem, to w Polsce przedrozbiorowej, ŻADNA z nacji, poza Polakami i to też nie wszystkimi, nie miała wpływu na władzę. W tamtych czasach w Polsce rządziła szlachta. Nie było parytetów, likwidacji progów wyborczych dla mniejszości narodowych, mniejszości narodowe - o ile mi wiadomo - nie miały żadnego wpływu na władzę, ba, większość Polaków takiego wpływu nie miała! Czyli było tak, że - istotnie - każdy kto chciał, mógł się w Polsce osiedlić, czy był Niemcem, Szkotem, czy Francuzem, czy katolikiem, muzułmaninem, czy protestantem, albo Żydem. Ale musiał żyć tak, jak Polacy - i to nie wszyscy - chcieli, bo nie mógł wpływać na władzę! Władza dawała wszystkim te same prawa - poza prawem do głosowania! Drugi okres w dziejach Polski, o który może chodzić, to dwudziestolecie międzywojenne, w którym przez zamachem majowym panowała właściwie zupełna anarchia, rządy zmieniały się częściej niż kierunek wiatru, a po zamachu - panowała dyktatura. Czyli znów żadna mniejszość nie mogła - jak to ma miejsce dziś - żądać dla siebie nienormalnie wielkich praw kosztem praw Polaków.\nJeśli ma być teraz w Polsce tak samo, jak w Polsce przedrozbiorowej, to ja jestem za.\nKażdy, komu pasuje nasz model życia, nasz sposób bycia, nasze normy i zasady, nasz język i obyczaje, każdy taki gość powinien być w Polsce mile widziany. Każde życzenie takiego gościa może zostać spełnione, o ile nie stoi w jawnej i nie dającej się usunąć sprzeczności z naszymi normami i zasadami!\n28 November, 2014 - 08:10\n"z naszymi normami i zasadami!"\nA jakie te normy i zasady są?\n28 November, 2014 - 09:52\nUważaj, bo otwierasz puszkę Pandory\nLosek nie napisał rzeczy podstawowej. Patriotyzm jest z natury rzeczy uczuciem wyższym o charakterze elitarnym. Kochamy Ojczyznę, ale niekoniecznie wszystkich jej mieszkańców. Byłoby zresztą absurdem "kochać naród polski", bo to znaczyłoby, że kochamy również przestępców, narkomanów, mężów bijących żony, żony bijące mężów i tak dalej...\nPolski patriotyzm to jest wyzwanie moralne, ale też postawa estetyczna - kochamy krajobraz, zapach, klimat (tak, tak, także w listopadzie!), kochamy państwo i jego tradycję historyczną, kochamy zgodę między etnosami, ale niekoniecznie kochamy każdy etnos na równi, kochamy lud prosty, ale niekoniecznie dajemy mu prawo do rządzenia i tak dalej... Taka była mniej więcej patriotyczna postawa szlachty polskiej - tej części, która w to wierzyła.\nPotem chłop wziął sprawy w swoje ręce, urządził rabację, opowiedział sie za carem w powstaniu styczniowym i nastała epoka nacjonalizmu, bo inaczej nie dałoby się państwa polskiego w ogóle odtworzyć ze zgliszczy. Na szczęście niedobitki szlachty polskiej nadały ludowi pewien "odblask szlachectwa", dzięki czemu lud oparł się propagandzie bolszewickiej i II RP - ta pomajowa - miała znamię szlacheckie. Zajadły opór podczas II wojny światowej i rola polskich chłopów w tym oporze zmusiły Stalina do gestu wobec chłopów w postaci reformy rolnej. Mimo prób kolektywizacji chłop ostatecznie zachował prawo do ziemi, a synowie chłopscy wygenerowali "Solidarność" - kolejne znamię szlachty.\nTeraz żyjemy w jakiejś epoce po powstaniowej, dlatego nacjonalizm znowu święci tryumfy. Właśnie wtedy, gdy wobec zmiany nastrojów na Ukrainie patriotyzm bardziej by się przydał...\n28 November, 2014 - 10:08\nTo o czym piszesz to są uczucia. Uczuciom jak to uczuciom do norm i zasad daleko :)\n28 November, 2014 - 10:23\nja tylko w sprawie listopada, odsądzanego od czci i wiary.....\nOn ma swój specyficzny, nostalgiczny i, przyznam, nieco masochistyczny urok\nŻycie w miastach często zabiera nam umiejętność dostrzeżenia takiego nieoczywistego piękna, a wystarczy pójść na listopadowe pola, do lasu. Przyroda jeszcze nie skuta mrozem, ale już zastyga w oczekiwaniu.\nA jeśli pada, siedzimy w domu, zawsze możemy powtórzyć:\n"O szyby deszcz dzwoni, deszcz dzwoni jesienny..."\n28 November, 2014 - 10:15\nI Rzeczpospolita to była Rzeczpospolita Obojga Narodów. Czyli u podstaw państwa stała równorzędność Polaków i Litwinów. Oczywiście prawa miała jedynie szlachta, czasami mówiono "naród szlachecki", a szlachta litewska polonizowała się, ale jednak rozróżniano dwa narody, równorzędne. Wiele urzędów było podwójnych, np. był Hetman Koronny i Hetman Litewski.\n@Lech 'Losek' Mucha\n28 November, 2014 - 10:25\nNie mam problemów z odróżnieniem patriotyzmu od nacjonalizmu. Trzymam się wykładni św. Jana Pawła II, którą nie tak dawno przypomniano w związku z Świętem Niepodległości:\n28 November, 2014 - 10:27\ndobrze, że przypomniałaś te słowa, dziękuję!\n28 November, 2014 - 10:36\nDefinicje Ojca Swiętego nacjonalizmu i patriotyzmu porządkują nasze myślenie i naszą ocenę zachowań społecznych i politycznych. Trzymam się ich, by nie zagubić się nie tylko w multi - kulti, ale i pojmowaniu Ojczyzny.\n28 November, 2014 - 10:38\nDefinicje nie są chyba potrzebne. Każdy ma (albo nie) to coś w sobie .\n28 November, 2014 - 10:48\nNie zgadzam się; to "coś" w sobie jest wynikiem wychowania, wzrastania w konkretnej kulturze, tradycji rodzinnej, religii itd. Jest też pochodną rozumienia wielu pojęć, w tym co to jest naród, państwo, ojczyzna, racja stanu,niepodlegóść...\n28 November, 2014 - 10:56\nA to z kolei ja się nie zgadzam. Najlepszym przykładem zabory no i to co teraz się dzieje. Mimo takiej a nie innej propagandy, niszczenia kultury, tradycji itd (wtedy i teraz) jednak to "coś" istnieje i istnieć będzie.\nMozna to definiować mistycyzmem, genem polskości czy czym innym. Ale jednak to "coś' jest.\n28 November, 2014 - 11:08\nMówimy o dwóch sprawach; ja o pojęciach, Ty o uczuciach i reakcjach wynikających z nich. Tymczasem, to, co czujemy, gdy narzuca się nam obce wzorce i wyśmiewa nasze, nie bierze się znikąd, ale właśnie z wychowania i pojmowania czym dla nas jest rodzima kultura i Ojczyzna.\nMożesz sprawdzić pytając przyjaciół znajomych o to jak rozumieją, np. pojęcie "naród".\nTu dopiero się zacznie... ;-)\n28 November, 2014 - 11:24\nBo, dla mnie, to o czym mówimy, to jest uczucie a nie pojęcie :).\nPodobnie jest z miłością. Jedni mówią, że to tylko feromony (czy jakoś tak). Dla mnie nawet jeżeli to prawda, to jej nie przyjmuję do wiadomości .\n28 November, 2014 - 11:29\nA jak Ci powiem, że to, o czym piszesz, nie jest miłością, tylko namiętnością?\n28 November, 2014 - 11:31\nJak zwał tak zwał. Cóż to ma za znaczenie?\n28 November, 2014 - 11:45\nA takie, że namiętność jest uczciem, a miłość jest wyborem wynikającym nie tylko z uczucia.\n28 November, 2014 - 11:26\nDopowiem, bo w jednym muszę się jednak z Tobą zgodzić; nie muszę znać definicji, by kochać Ojczyznę i nie muszę wiedzieć, co to jest nacjonalizm, by potępić zbrodnię dlatego, że ktoś jest innej narodowości.\nKlasyczny przykład, który każdy zna ze szkoły to z "Syzyfowych prac". Nauczyciela przed wyrzuceniem z pracy ratują kobiety, które skarżą się, że nie uczy dzieci po polsku.\n28 November, 2014 - 11:54\n"Każdy, komu pasuje nasz model życia, nasz sposób bycia, nasze normy i zasady, nasz język i obyczaje, każdy taki gość powinien być w Polsce mile widziany. Każde życzenie takiego gościa może zostać spełnione, o ile nie stoi w jawnej i nie dającej się usunąć sprzeczności z naszymi normami i zasadami!" Te dwa zdania na zakończenie Twojej notki uważam za najważniejsze w całym tekście i w pwłni się z nimi zgadzam.\nI co? Na czym stanęło?\n28 November, 2014 - 16:43\nBo mam wrażenie, że nie ma wspólnego wniosku. Kwestia została postawiona, rozgrzebana i pozostawiona z sugestią, że coś jest na rzeczy z tym patriotyzmem, że jest on bliski nacjonalizmowi, a przez nacjonalizm podskórnie rozumie się szowinizm.\nTymczasem tylko w języku polskim (ale już nie np. w językach anglosaskich, gdzie jest on „neutralny”) nacjonalizm posiada wyraźne zabarwienie pejoratywne, ponieważ w praktyce oznacza zjawisko zwią zane z nietolerancją , uciskiem, pogromami, konfliktami zbrojnymi i wojnami.\nKrótko mówiąc - cały ten problem, to nieporozumienie językowe, jak "tolerancja", nie przymierzając.\nMożna się zastanawiać skąd i kiedy urodziło się tak dziwaczne pojmowanie tego słowa, być może w tym samym czasie kiedy "internacjonalizm" został obdarzony konotacją dodatnią :)\nKłopot z nacjonalizmem nie jest jedyny, ~izmów jest więcej, np. pseudkretynizm, neo-kabotynizm, solipsoderyzm, neo-humbugizm, mistyficyzm, fiktobydlęcyzm, i czy błaźnizm, papugizm, małpizm, filutyzm, gitaryzm, piurglabizm\nFilutyzm POwinien wejść do powszechnego obiegu, zwłaszcza w dyskusjach o przewodnie roli partii. Ale małpizmowi też wiele zarzucić się nie da.\n28 November, 2014 - 16:58\nMoim zdaniem patriotyzm to dla każdego z nas coś innego, dlatego trudno dyskutować o patriotyzmie w czasach, gdy świat tak szybko się zmienia. Również patriotyzm w kraju "należącym do UE", gdzie mainstreamowe media są wrogie postawom patriotycznym, jest niepełny, a wręcz musi walczyć z propagandą... Tolerancja, to już zupełnie inna para kaloszy, słowo wytrych, które wymusza politycznie-poprawny knebel.\nTak na marginesie to polecam artykuł z wpolityce, pt.\n„Trzeba budować koalicję, która stawi opór temu szaleństwu”. Wielowieyska i Olejnik w akcji uwiarygadniania wyborów", artykuł pokazujący jak bardzo media wpływają na odbiór rzeczywistości zwykłego obywatela III-erpe. Jak bardzo propaganda kształtuje "rzeczywistość".\nI tu właśnie pojawia się mój problem.\nZ jednej strony w sumie dobrze byłoby wiedzieć, co te osoby znowu wymyśliły.\nZ drugiej - pytanie: czy one są w stanie mnie czymkolwiek zainteresować, skoro "Wyborczej" nie słucham, a TVN nie czytam (czy jakoś tak).\nZ trzeciej natomiast, jedynym źródłem wiedzy o wyczynach tych pań miałby być portal "wPolityce.pl", którego "lisie zamiary"1) jakiś czas temu mnie wzruszyły do tego stopnia, że go bojkotuję bardziej niż Empik?\nSorry, Winnetou, nie kliknę w ten link.\n1) "Lisie zamiary" to eufemizm wobec stwierdzonego faktu wulgarnej, antypolskiej postawy jednego z redaktorów, przy zachowaniu obojętności przez całą resztę towarzystwa.\n28 November, 2014 - 22:55\nRozumiem... Ja sam nie mogę czytać komentarzy na portalu wpolityce, jest tam szambo równorzędne onetowi. Uszy bolą od czytania.\nRaz dziennie przeglądam wpolityce, czasem znajdzie się ciekawy artykuł, czasem nie, jestem uzależniony od czytania.\n28 November, 2014 - 23:13\nAle już bez "przymrużenia oka": mimo wszystko czym innym jest tolerowanie "szambiarstwa" na forum, choćby nawet w celach komercyjnych, a czym innym pielęgnowanie antypolskiego bluzgu przy jednoczesnym usuwaniu głosów domagających się powstrzymania bluzgającego trolla.\nTo była rzecz niewybaczalna, przekreślająca w moich oczach ekipę Karnowskich z całym ich zaangażowaniem po prawej stronie.\n28 November, 2014 - 17:19\nsłowo "patriotyzm" właśnie maceruje się teraz na wszelkie sposoby, żeby przypisać mu wątpliwości. Taka dyskusa jak ta niby broni sensu tego pojęcia, a jednak zestawia je z opacznie pojmowanym "nacjonalizmem". A po co wzbudzać jakiekolwiek wątpliwości, jeśli proste hasło, choćby w Wikipedii, wyjaśnia wszystko.\nI patriotyzm i nacjonalizm są zrozumiałe i oczywiste dla każdego zdrowego narodu i nie trzeba się nikomu z niczego tłumaczyć!\n28 November, 2014 - 20:59\nBardzo, bardzo dziękuję za wszystkie komentarze. Niestety nie jestem w stanie na nie odpowiedzieć, tak jak na to zasługują, ze względu na obowiązki zawodowe, które mnie przytłaczają :-(. Na pewno jednak wykorzystam je w kolejnych notatkach. Już mam wiele przemyśleń.\nDrodzy Przyjaciele, jesteście niebywale inspirujący!\n28 November, 2014 - 22:44\nSłowo nacjonalizm zyska w oczach Twoich polemistów, kiedy trzeba będzie po odzyskaniu Polski zrobić to i owo. Na przykład z prasą, z energetyką, ze strategicznymi gałęziami przemysłu.\nNo bo jakiego użyć określenia? "Spatriotyzować banki"?


Vozilla - rusza wypożyczalnia elektrycznych aut we Wrocławiu - motogazeta mojeauto.pl\nmojeauto.pl > motogazeta > Aktualności > Vozilla - rusza wypożyczalnia elektrycznych aut we Wrocławiu\nWe Wrocławiu można od kilku lat wypożyczyć rowery miejskie, a od teraz oferta komunikacyjna miasta poszerza się o miejską wypożyczalnię samochodów elektrycznych. Do dyspozycji mieszkańców i turystów trafi 200 samochodów – 190 egzemplarzy to osobowe Nissany Leaf, a 10 sztuk to dostawczy model NV200.\nUsługa będzie rozliczana w systemie „free floating”, za każdą minutę korzystania z samochodu. Dla użytkownika oznacza to, że wszystkie koszty są wliczone do stawki minutowej. Operator usługi przeprowadza w październiku ostatnie testy systemu, a miasto zajęło się przygotowywaniem dedykowanych miejsc parkingowych dla Vozilli.\nDoświadczenia innych europejskich miast w zakresie car-sharingu są bardzo pozytywne – poprawiła się jakość powietrza i zmniejszyły się korki. Jeden samochód udostępniany w takich ramach może zastąpić od 9 do 13 prywatnych pojazdów. Dzięki temu uwalnia się miejska przestrzeń.\nFirma Enigma, operator usługi, przekaże więcej zasad funkcjonowania Miejskiej Wypożyczalni Samochodów Vozilla w ciągu następnych dni. Pełna prezentacja samochodów i systemu odbędzie się w połowie października. Od tego momentu będzie można zapisywać się do wypożyczalni i brać udział w testach. W ostatnie dwa weekendy października odbędą się dni otwarte w kilku wybranych punktach Wrocławia, m.in. na pl. Solnym, pl. Wolności i w okolicach pl. Grunwaldzkiego.\nVozilla działa na mocy umowy o partnerstwie publiczno-prywatnym podpisanej w lutym br. pomiędzy samorządem a firmą Enigma. Współpraca zakłada uruchomienie wypożyczalnie w ciągu 12-15 miesięcy i obowiązuje przez 5 lat.\nTematy w artykule: Wroclaw carsharing


Sędziowskie opinie - Page 9 - Sedziowie - Dogomania\nBy Basenji, February 3, 2005 in Sedziowie\n[quote]Ale przestrzenne chodu to określenie jak najbardziej normalne i używane[/quote]Nawet we wzorcu jest napisane bodajże wyżła węgierskiego lub innego z VII gr.\n[quote name='Agasia']A my ostatnio trafilismy na bardzo "slodka" sedzine bo w opisie mamy "slodki wyraz pyska i oczu" oraz "kochany charakter" :)[/quote]\nteż bym chciała taki "słodki" opis. Fajna sędzina.:eviltong: :loveu:\nze słodkim opisem spotkałam sie 1 raz.\nPies był srednio pieknym okazem wystawowym ale wlascicielka jezdzi z psami hurtowo i chyba chodzi o zrobienie hodowlanki.\nPies sie nie chcial ewidentnie pokazac. no nie szlo go ocenic.\nAle sedzia mial duzo zamozaparcia i bardzo chcial ocenic kazdego psa - szukal w psie choc kawalka wzorcowego :)\nponiewaz nie szlo w wiekszosci anatomiczych czesci ocenic (pies sie kulil) ani nawet dynamiki nie za bardzo mozna bylo ( pies nie chcial isc za bardzo) to sedzia dal "slodkie" epitety - bo fakt faktem piesek byl slodki i sie slodko lasil ;) iwskakiwal na kolanka sedziego\not slodki opis pozostal bo napewno nic innego oprocz slodyczy tego psa nie dalo sie opisac ;)\nHahaha, dobre z tą "słodkością"!\nto wpuszczam link do zdjęć z krosna, co powiecie na to :\n[quote name='narisowa']to wpuszczam link do zdjęć z krosna, co powiecie na to :\n... gdyby ktoś tak schylił się do mojej Nafi, to ona od razu by się zdenerwowała - rhodesiany nie lubią być 'macane'! Powiedz, a co to za sędzia...?\nMy mamy od tego samego sędziego w przeciągu kilku miesięcy totalnie dwa kontrastowe opisy:\nWystawa Legionowo: bardzo dobra sucza głowa\nWystawa Płock: mocna głowa o mało suczym wyrazie\nNo coż, widać sędzia był niezdecydowany albo w międzyczasie sie standardy zmeniły :)\n[quote name='Tiggy']... gdyby ktoś tak schylił się do mojej Nafi, to ona od razu by się zdenerwowała - rhodesiany nie lubią być 'macane'! Powiedz, a co to za sędzia...?[/quote]\nA ja się nie zgodzę. Według mnie KAŻDY pies wystawiany powinien w miarę spokojnie znieść dotyk sędziego. I dla mnie nie jest wytłumaczeniem to, że jest to rasa, która nie lubi być obmacywana przez obcych. Belgi też nie lubią i co z tego? Nic. Sędziowie specjaliści też macają (inna sprawa, że wielu z nich wiele rzeczy wyczyta z ruchu, ale z powodu sporego futra nieraz następuje dość dokładne macanie). Psu nie musi sie to podobać, ale MUSI się przy tym zachowywać w miarę spokojnie i bez agresji. Koniec. Kropka.\nInna sprawa, że jestem za tym, że dobry sędzia nie powinien pochylac sie i macać na chama na 'dzień dobry'. Chwila dla psa na obeznanie z sytuacją jest jak najbardziej wskazana.\n[quote name='Godelaine']Psu nie musi sie to podobać, ale MUSI się przy tym zachowywać w miarę spokojnie i bez agresji. Koniec. Kropka.\nZgadzam się, a do tego sędziego kiedyś się wybierzemy z czystej ciekawości ;) ..wolimy taką dokładną (macaną) oceną niż patrzenie sędziego z odległości 3m, w czasie gdy tak naprawdę psa ogląda asystent :roll: .\n[quote name='Tiggy'] Powiedz, a co to za sędzia...?[/quote]\npan adam stasiak\nInna sprawa, że jestem za tym, że dobry sędzia nie powinien pochylac sie i macać na chama na 'dzień dobry'. Chwila dla psa na obeznanie z sytuacją jest jak najbardziej wskazana.[/quote]\no, to rozumiem! Ale nie spotkalam sie z sedzia, ktory 'maca' po wczesniejszym zapoznaniem sie z psem - tym bardziej nieufnym rhodesianem. Zwykle 'napadają' na psa z gory... i efekt dosc przewidywalny jest.\nByliśmy na tej wystawie i sedziowal nas ten wlasnie sedzia ;) Pan Adam Stasiak przywital sie z pieskiem, pogłaskał go, później sprawdzal bardzo dokladnie jego budowe i wyjasnil mi swoja ocene. Zadnego nachalnego obmacywania psa itp ;) Sedzia milo mnie zaskoczyl swoim zachowaniem. Pies wystawowy powinien bez problemu dac sie dotykac na ringu.\nNo to gratuluję pewnego siebie psa!\n[quote name='Tiggy']i efekt dosc przewidywalny jest.[/quote]\nMacanie - macaniem, ale widzicie, jaka piękna pogoda była w Krosnie...?:lol:\n[quote name='Czarne Gwiazdy']No to gratuluję pewnego siebie psa![/quote]\nNie widzisz różnicy między pewnością siebie u psa a nieufnością? Bo ja zdecydowaną. Co innego przywitać się z psem, zapoznać, a co innego podejść i 'z marszu' go obmacywać... ;)\n... a nawet gdyby mój pies nie był pewny siebie, to nie rozumiem po co tu 'gratulować'.\nTiggy, ale chyba żaden pies nie lubi jak się mu zagląda w zęby, "maca" jądra... Psa wystawowego przyzwyczajamy do tego od malego, ternujemy z obcymi osobami, etc.\nPrzecież sędzia nie skacze na zwierzę z okrzykiem "juuuuuu-huuuuuu", a do tego że go nie glaszcze, nie przemawia, tylko od razu przystępuje do oględzin musimy psa przygotować.\nA zresztą... jeśli czlowiek (obcy) nie sprawia psu bólu*, pies nie powinien NIGDY zaatakować.\n[SIZE=1]*lub nie atakuje wlaściciela rzecz jasna[/SIZE]\nJa zapamietałam fragment jednego z opisów: "kolory jak z obrazka".:p\nA tak w ogóle to istnieja chyba 2 szkoły podawania opisów: 1- wyłuskiwanie wad czy niedociągnięć, 2- opisywanie samych pozytywów.\nChyba każdy woli czytać o tym co w jego psie jest OK...\nJa lubię kiedy sędzia abstra****ąc od opisu powie - ja bym popracował nad tym , czy tamtym i dokładnie uzasadnia opis.\nps. pozdrawiam dzieci Demi Strzelecki Ród /Demi i Nabra , nasze sąsiadki\nto wspaniałe dziewczyny, Aluś je baaardzo lubi...:loveu:/\n[quote]A tak w ogóle to istnieja chyba 2 szkoły podawania opisów: 1- wyłuskiwanie wad czy niedociągnięć, 2- opisywanie samych pozytywów.[/quote]Opis powinien zawierać zarówno wady i zalety.\nTaaak to odpowiednie słowo: "powinien" ;)\nto wspaniałe dziewczyny, Aluś je baaardzo lubi...:loveu:/[/quote]\nHehe, jaki ten świat mały:) Dziękujemy za pozdrowienia:) I wzajemnie oczywiscie. A jak spotkasz Demisię i Abrusię to wygłąskaj je ode mnie no i swojego Alusia także...\nOK-głaski i pozdrowionka macie jak w banku!:loveu:\nŻyczymy powodzenia przyszłej mamusi! /btw-śliczna stronka ;) /\n[quote name='d_orka']OK-głaski i pozdrowionka macie jak w banku!:loveu:\nŻyczymy powodzenia przyszłej mamusi! /btw-śliczna stronka ;) /[/quote]\nsporo kwiatków to wynik fatalnego tłumaczenia w przypadku sędziów zagranicznych i analfabetyzmu asystentów..dzięki nim moja suka ma w opisach m.in: "niegotowaną klatkę", "dobry [COLOR=red]tłów[/COLOR]" i jest "[COLOR=red]sfobodna [/COLOR]w [COLOR=red]róchu[/COLOR]"...:lol:


Polskie legendy: Księżniczka Meluzyna\nAutor: Dominika Strzelecka maja 30, 2017\nWiele lat temu cieszyński książę Bolko postanowił się ożenić. Po długich poszukiwaniach jego wybór padł na zagraniczną księżniczkę. Meluzyna, bo takie imię nosiła dziewczyna, była prawdziwą pięknością. Jednak zanim zgodziła się wyjść za Bolka, postawiła jeden warunek. W każdą sobotę miała zamykać się na noc w pokoju kąpielowym i nikt nie miał prawa jej niepokoić. Dla zakochanego księcia nie był to żaden kłopot. Po hucznym ślubie żyli sobie spokojnie i szczęśliwie.\nAle do czasu. Matkę księcia bardzo bowiem niepokoił fakt, że dziewczyna zamyka się co tydzień i nie pozwala nikomu się zbliżać. Przekonała Bolka, że na pewno odprawia tam jakieś czary. Zaniepokojony książę długo się opierał, ale w końcu uległ namowom matki.\nGdy w kolejną sobotę Meluzyna spędzała noc w samotności, Bolko uchylił cicho drzwi i zajrzał do środka. Ujrzał swą żonę, siedzącą w kąpieli. Ale jego ukochana zamiast nóg miała wystający z bali rybi ogon!\nBolko krzyknął z przerażenia, a Meluzyna, zraniona i zrozpaczona zdradą męża, rozwinęła błoniaste skrzydła i wzbiła się w powietrze. Spojrzała jeszcze na księcia i ze łzami w oczach pofrunęła w kierunku okna. Zniknęła w ciemności i nigdy już nie wróciła do cieszyńskiego księcia.\nEtykiety: Bolko Cieszyn książę księżniczka legenda meluzyna\nFrajda 31 maja 2017 22:13\nBardzo sie cieszę, ze tu trafiłam. Moje dziecko domaga się codziennie bajki do opowiedzenia. Wystarczy tylko przeczytać i zapamiętać na następny wieczór (trening pamięci też sie dzieje przy okazji:)\nMariusz Strzelecki 1 czerwca 2017 07:52\nAutor: Mariusz Strzelecki grudnia 12, 2010


PGE FKS Stal Mielec wchodzi na rynek transferowy [VIDEO] | W Cieniu Jupiterów Mielec\n23 maja 2022 (poniedziałek) - 3:59\n29 czerwca 2021 (wtorek) 3 lipca 2021 (sobota)\nTransfer #1. Marcin Budziński został nowym zawodnikiem PGE FKS Stali Mielec. Z naszym klubem związał się rocznym kontraktem.\nMarcin Budziński (ur. 6 lipca 1990 r.) będzie z pewnością jednym z bardziej doświadczonych zawodników w mieleckiej szatni. Do tej pory wystąpił w 216 meczach ekstraklasy. Zdecydowaną większość z nich zagrał w barwach Cracovii (147 spotkań i 23 gole), ale w swoim CV ma również kilka lat występów w Arce Gdynia. To właśnie w Gdyni zaliczył swój debiut na najwyższym poziomie rozgrywkowym w Polsce. W obu tych klubach grał również na poziomie pierwszej ligi.\nNa swoim koncie ma również krótki epizod w Radomiaku Radom oraz bardzo ciekawy pobyt w ekstraklasie Australii.\nW sezonie 2017/18 w barwach Melbourne City FC zagrał w 17 meczach, w których zdobył 5 bramek i zaliczył jedną asystę.\nŁącznie w swojej karierze zagrał w 295 meczach ligowych (na szczeblu ekstraklasy i pierwszej ligi) i pucharowych. Zdobył w nich 35 bramek i zaliczył 32 asysty.\nW Mielcu podpisał roczny kontrakt z opcją przedłużenia. – Bardzo cieszę się, że trafiłem do Stali, że wróciłem do PKO BP Ekstraklasy – mówi Marcin Budziński.\nZa Marcinem już pierwszy mecz w barwach PGE FKS Stali. W sobotę zagrał w przegranym (2:3) sparingu z Wisłą Kraków. – W klubie bardzo mi się podoba. Szatnia bardzo dobrze mnie przyjęła, szybko złapaliśmy wspólny język, też kilku chłopaków już wcześniej znałem. Tym bardziej myślę, że z każdym dniem będziemy się zgrywać coraz lepiej – dodał.\nPozyskanie Marcina Budzińskiego jest naszym pierwszym transferem do klubu w tym okienku transferowym.\nPiłkarze Stali Mielec z wizytą w komorze normobarycznej [FOTO]