O lampach elektronowych-zasilanie lamp\naudio - retro >> nie tylko lampy > zasilanie lamp\nRóżne lampy wymagają różnych napięć żarzenia. Diody prostownicze zasilane są zwykle napięciem 4 lub 5 V, lampy małej mocy 6,3 lub 12,6 V, lampy mocy z reguły zasilane są napięciem 6,3 V, chociaż są zasilane dużo wyższym napięciem, szczególne te, o bardzo dużej mocy.\nLampy stosowane w telewizorach mają różne napięcie żarzenia - od 4,5 V do nawet 30 V - lecz powinny być żarzone prądem o niezmiennej wartości, z reguły jest to 300 mA, ze względu na szeregowe zasilanie żarzenia. W systemie europejskim, lampy telewizyjne są oznaczane pierwsza literą "P", np. PCC, PCL, PL itp.\nWiększość lamp przystosowanych jest do zasilania prądem przemiennym, chociaż można je zasilać prądem stałym. Ma to poważną zaletę - tętnienia sieci nie przenikają przez katodę do obwodu i nie powodują przydźwięku sieciowego. Żarzenie prądem stałym stosuje się w lampach małej mocy, W przypadku lamp mocy, gdzie prądy żarzenia są bardzo duże, żarzenie prądem stałym stosuje się w zasadzie tylko w przypadku lamp (triod) bezpośrednio żarzonych.\nDobrze skonstruowany wzmacniacz, mimo zasilania prądem przemiennym posiada minimalny przydźwięk sieciowy, także ten pochodzący od żarzenia. By go zminimalizować stosuje się symetryzację żarzenia poprzez odpowiednie nawinięcie transformatora zasilającego, lub użycie dwóch rezystorów (R2) symetryzujących.\n(patrz rysunek z lewej).\nNapięcie żarzenia nie musi być idealnie takie, jak podano w katalogu lampy. Producent dopuszcza wahania napięcia zasilania w granicach +/-5%, w katalogach rosyjskich lamp spotyka się nawet dopuszczalne wahania +/-10% - daje to różnicę napięcia zasilania od 5,7 do 7 V. Wychodzenie jednak poza podane przez producenta warunki zasilania nie jest wskazane, ponieważ tak niedożarzona jak i przeżarzona lampa szybko traci swoje właściwości.\nNa schemacie powyżej "tradycyjny" zasilacz wzmacniacza lampowego i dwa sposoby symetryzacji napięcia żarzenia 6,3V - przez podzielenie uzwojenia na dwie dokładnie symetryczne części (2 x 3,15V) i środek uzwojenia dołączony do masy, lub za pomocą dwóch rezystorów o wartości 50-100 omów (oba rezystory o jednakowej wartości). Inna metodą wyciszenia brumu słyszalnego w głośnikach jest zastosowanie zamiast rezystorów potencjometru o rezystancji 100-200 omów i po podłączeniu ślizgacza do masy, takie u jego ustawienie, by przydźwięk był jak najmniejszy. Można też użyć oscyloskopu. Jeżeli mamy solidny potencjometr, możemy go zostawić, unieruchamiając ślizgacz. Lepszym rozwiązaniem będzie jednak pomiar wartości rezystancji i wlutowanie oporników stałych o zmierzonej wartości (o ile to możliwe).\nNapięcie anodowe prostowane jest za pomocą diody lampowej, o dwóch anodach w bańce lampy, co przy zasilaniu symetrycznym daje prostowanie pełnookresowe. Kondensator C1 ma pojemność tylko 50 mikroF (zalecane), ponieważ podczas włączania zbyt duża pojemność powoduje przeciążenie diody prostowniczej i tym samym skraca jej żywotność. Kolejne kondensatory mogą mieć większą pojemność, ponieważ udar prądu zostaje złagodzony impedancją dławika. Dławik o dużej indukcyjności skutecznie tłumi tętnienia sieci, natomiast stanowi mały opór dla prądu stałego (np. mniej niż 50 omów).\nMożna prostować napięcie anodowe za pomocą diod półprzewodnikowych (mostka), i najczęściej tak się robi, wtedy kondensatory elektrolityczne mogą mieć o wiele większą pojemność, bowiem prostownik z półprzewodników jest odporny na udar prądu. Prostowanie takie też ma inne zalety - jest energooszczędne (brak żarzenia diody) i tanie, bowiem koszt mostka prostowniczego to ok. 1 - 2 zł. Zwykle napięcie anodowe nie jest stabilizowane. Jeżeli wymagana jest stabilizacja napięcia, dokonuje się tego za pomocą specjalnych układów lampowych. W przypadku niskich napięć anodowych, napięcie można stabilizować za pomocą układów półprzewodnikowych, o czym poniżej.\nCzasem w zasilaczach spotyka się dodatkowe uzwojenie i prostownik dający ujemne napięcie o wartościach -30-70V do zasilania siatek lamp końcowych tzw. "stałą polaryzacją" ("fixed bias"). Zwróć uwagę, w jaki sposób jest dołączony mostek prostowniczy do masy, by otrzymać ujemne napięcie na wyjściu układu. Także kondensatory elektrolityczne podłączone są "odwrotnie", jest to ważne, ponieważ musimy pamiętać by obudowa kondensatora nie dotykała do chassis wzmacniacza.\nPunkt wspólny masy\nWłaściwe prowadzenie masy decyduje o braku zakłóceń i sprzężeń w budowanym układzie wzmacniacza. Masę można prowadzić na dwa sposoby:\n- ze wspólną szyną,\n- ze wspólnym punktem.\nW praktyce szyna jest to kawałek grubego przewodu czy szeroka ścieżka druku, do którego dołączone są kolejno masy każdego stopnia wzmacniacza, ekrany przewodów wejścia/wyjścia itp. Szyna powinna mieć najniższy potencjał i przewodzić prąd z minimalnymi spadkami napięcia. Stąd zalecenie by był to gruby kawałek przewodu, szeroka ścieżka itd.\nDobrym rozwiązaniem jest tzw. "wspólny punkt masy". Polega to na łączeniu wszystkich mas w jednym punkcie. Poszczególne stopnie wzmacniacza jak i zasilacz mogą mieć własne, "lokalne" punkty, które łączymy w jednym wspólnym punkcie "masy ogólnej" (punkt "B"). Tak punkty lokalne jak i masę ogólną łączymy grubymi, o niskiej rezystancji, przewodami. Musimy jednak pamiętać, iż odcinek A-B, (na rysunku zaznaczony na czerwono) charakteryzuje się największymi tętnieniami, wywołanymi doładowywaniem pierwszego kondensatora, dlatego do niego nie może być nic dołączone. Pamiętajmy o tym także podczas projektowania płytki drukowanej.\nUnikajmy zamykania pętli masy. Także koniecznie trzeba unikać mieszania silnych (prądowo) i słabych sygnałów. Dlatego najpierw zasilany jest stopień mocy, potem kolejno stopnie wzmacniacza, aż do stopnia wejściowego.\nPunkt wspólny masy w praktyce wygląda tak:\n- układ na tzw. "pajączku", czyli przestrzenny, na metalowym "chassis" - poszczególne elementy łączymy w jednym punkcie, dolutowując kolejno każdy element.\n- na płytce drukowanej stosujemy szerokie ścieżki masy, odpowiednio prowadzone - masy lokalne łączone z punktem wspólnym.\nNie zawsze możliwe jest poprowadzenie mas do jednego punktu (np. obwody drukowane). Równie dobre wyniki, a czasami lepsze, daje układ z lokalnymi wspólnymi punktami mas. Zobaczmy na schemat - jest nieco podobny do powyższego, jedynie każdy stopień wzmacniacza ma własny punkt masy (C1, C2, B1) który jest połączony ze wspólnymi punktami w zasilaczu. Punkt B, znajdujący się na wyprowadzeniu pierwszego kondensatora filtra łączymy z punktem wspólnym masy stopnia mocy. Takie rozwiązanie ma tę zaletę, ze duże prądy płyną oddzielnym obwodem. Masy lokalne stopni wstępnych (C1, C2) łączymy w punkcie C, gdzie napięcie jest już dokładnie odfiltrowane.\nMetalową obudowę łączymy z punktem poprzez opornik o wartości ok. 1 k, lub bezpośrednio, w zależności od wyniku praktycznej próby.\nOddzielnego omówienia wymaga uziemianie przewodów ekranowanych. Teoretycznie powinno być tak, że "masę" przewodu ekranowanego uziemia się tylko w jednym punkcie (z jednej strony), bliżej wzmacniacza, natomiast gniazda wejściowe/wyjściowe uziemia oddzielnie. Praktycznie nie stosuje się tego. Tak w rozwiązaniach fabrycznych, jak i z mojej praktyki wynika, że można ekran przewodu dołączyć do gniazda "cinch" z jednej strony i do masy we wzmacniaczu, z drugiej (jak na rysunku). Każdy przewód, który przesyła delikatne sygnały powinien być ekranowany i jak najkrótszy. W każdym wzmacniaczu (i nie tylko) obowiązuje zasada "krótkiej ścieżki". Kable sygnałowe powinny przebiegać daleko od kabli w których przesyłane są silne sygnały, by uniknąć modulacji. Także unikajmy prowadzenia ich w pobliżu transformatorów, dławika itp.\nUnikamy mieszania silnych prądów ze słabymi, tak prowadząc zasilanie (żarzenie i anodowe) by prądy nie mieszały się z prądami wejściowymi. Bardzo wrażliwy na zakłócenia jest obwód siatkowy lamp.\nKażdy stopień wzmacniacza powinien być odseparowany układem odsprzęgającym. Zasilanie wzmacniacza wielostopniowego zaczynamy od "końca" czyli od wzmacniacza mocy. Każdy stopień wcześniejszy powinien być oddzielony (jego zasilanie napięciem anodowym) filtrem RC (na rysunku powyżej Ro,Co). Rezystor ma oporność kilka, kilkanaście kiloomów, natomiast pojemność kondensatora to 10-50 uF. Dodaje się także mały kondensator odsprzęgający o pojemności ok. 100 nF. Właściwe odsprzęganie stopni wzmacniacza pozwala na uniknięcie sprzężeń (i tym samym wzbudzania się wzmacniacza) poprzez źródło zasilania.\nNo i należy pamiętać, iż układ odsprzęgający stanowi także filtr RC z wszelkimi tego konsekwencjami, dlatego wartości RC powinny być odpowiednio dobrane.\nTo okropne buczenie...\nPrzydźwięk sieciowy i zakłócenia "przydźwiękopodobne" mogą brać się z trzech źródeł:\n1. Źle odfiltrowane napięcie zasilające. Im wzmacniacz ma większe wzmocnienie, tym dokładniej powinno być napięcie odfiltrowane, bowiem jest ono wzmacniane wraz z sygnałem użytecznym. Typowa końcówka mocy ma wzmocnienie napięciowe ok. 30x, do tego dochodzi przedwzmacniacz, zwykle jest to 1-5x, czyli wzmocnienie może dochodzić do 150x.\nRada: należy zwiększyć pojemności kondensatorów filtrujących (ale bez przesady), zwiększyć ilość stopni filtrujących RC, zastosować kondensatory o mniejszym ESR (tzw. Low Impedance), które mając mniejszą impedancję lepiej zwierają do masy zakłócenia.\nCzęsto włókna żarzenia zasilane prądem zmiennym, wprowadzają zakłócenia słyszalne w postaci brumu, szczególnie jest to dokuczliwe w czułych przedwzmacniaczach. Radą na to może być żarzenie prądem stałym (zob. poniżej).\nCzy przyczyną buczenia są zbyt małe pojemności łatwo się przekonać, dodając jeszcze jeden stopień filtrujący - jeśli buczenie się zmniejsza to jest właśnie to!\n2. Wpływ pola magnetycznego transformatora zasilającego - wzbudza przydźwięk o częstotliwości 50Hz. Łatwo to wykryć, odsuwając po prostu trafo zasilające od układu i słuchając w głośnikach brumu.\nRada chyba najprostsza - odsunąć trafo od układu. Jeśli nie ma miejsca to kłopot. Dodam - w zasadzie ŻADNE ekrany z blachy niewiele pomogą, bowiem blacha stalowa o grubości 5 mm zmniejsza natężenie pola magnetycznego (50Hz) zaledwie o połowę. Nieco zmniejsza pole odpowiedni kształt puszki ekranującej trafo i specjalny stop (tzw. mu-metal), ale w kraju jest on chyba niedostępny.\nLepszym rozwiązaniem jest stosowanie trafa toroidalnego, które ma mniejsze pole rozproszenia. Producenci dodatkowo zmniejszają to pole stosując odpowiednie nawijanie i stalową opaskę ekranującą, ale ZAWSZE jakieś pole jest.\n3. Złe prowadzenie masy i ekranów. TO JEST najczęstszą przyczyną zakłóceń, które słychać w postaci brumu, który bierzemy za brum sieciowy. Temat rzeka, nie do opisania w kilku zdaniach. Wiedza teoretyczna, a szczególnie doświadczenie praktyczne pomogą w eliminacji tego problemu.\n- należy prawidłowo prowadzić ścieżki masy (zobacz powyżej "Punkt wspólny masy"),\n- układy wejścia są bardzo wrażliwe, należy je oddalić od pól zakłócających (np. od transformatora , od ścieżek i przewodów wysokoprądowych),\n- wszelkie kable doprowadzające sygnał należy prowadzić kablami ekranowanymi, prawidłowo podłączonymi do masy, lub w postaci skrętki,\n- należy odsprzęgać kolejne stopnie wzmacniacza. Ważną rolę odgrywają kondensatory odsprzęgające - powinny być możliwie blisko lampy, lepiej sprawują się niskoimpendancyjne (Low ESR) .\nJeżeli zbliżenie ręki do lampy czy płytki z układem zwiększa brum, to NA PEWNO przyczyną jest złe prowadzenie masy czy ekranu. Jeżeli dodanie kolejnego kondensatora do zasilacza nie zmniejsza brumu, to przyczyna - jak wyżej.\nZdarza się, że na zakłócenia składa się wiele przyczyn. Jest to trudne do zdiagnozowania i eliminacji, pozostaje wtedy tylko cierpliwe szukanie błędu i eliminacja drogą doświadczeń i dedukcji. Czasem trzeba przeprojektować wzmacniacz od nowa.\nŻarzymy stałym prądem\n1. W przedwzmacniaczach czy buforach stosuje się lampy małej mocy, które pobierają stosunkowo mały prąd żarzenia. Daje nam to możliwość zbudowania taniego zasilacza prądu stałego, którego zaletą, oprócz zmniejszenia przenikania tętnień sieciowych do układu, będzie jeszcze stabilizacja napięcia (i prądu) żarzenia. Ułatwi nam to uruchomienie układu, ponieważ będziemy pewni, że z tej strony przydźwięk sieciowy nam nie grozi, a stabilizacja napięcia poprawi warunki pracy lampy, uniezależniając zasilanie (i tym samym emisję elektronów) od wahań napięcia sieci.\nZasilanie żarzenia prądem stałym było stosowane oczywiście od dawna - wszystkie przenośne i samochodowe radiowe odbiorniki lampowe były zasilane z baterii lub akumulatora. Nie miały zbyt dużej mocy, ponieważ baterie lub akumulator mają określoną, z reguły niedużą pojemność, co zmusza konstruktorów do stosowania specjalnych "oszczędnościowych" lamp.\nKilka sposobów zasilania żarzenia:\na) Jeżeli napięcie zmienne 6,3V wyprostujemy, otrzymamy napięcie stałe, ok. 1,4 razy wyższe (bez obciążenia, po obciążeniu jego wartość będzie zależała od spadków napięcia na uzwojeniach transformatora i na mostku prostowniczym). By zasilać lampy, musimy je zredukować. Najprostszym sposobem jest użycie rezystora o mocy 2-3W i rezystancji tak dobranej, by otrzymać napięcie 6,3 V z tolerancją +/-5%. Wartość rezystora zależeć będzie od zasilacza a także od rodzaju i ilości lamp. Praktycznie to 0,1 - 1,5 oma, w przypadku "mocnych" lamp może go nie być. Warto kupić kilka rezystorów o różnych wartościach, by precyzyjnie dobrać napięcie żarzenia. W przypadku trudności z zakupem rezystorów o wymaganej (i niskiej) wartości możemy go łatwo zrobić z kawałka drutu oporowego uzyskanego ze starego rezystora drutowego lub spirali grzejnej, np. od suszarki do włosów. Jedynym problemem jest przylutowanie takiego drutu, ponieważ materiał z którego jest zrobiony lutuje się z trudnością. Pojemności kondensatorów C5 i C8 w takim układzie zasilania powinny być bardzo duże (4700 mikroF), spotkałem (na schematach) po 10 000 mikroF a nawet 20 000 mikroF.\nJeżeli potrafimy tak dobrać ilość uzwojeń w transformatorze, by po wyprostowaniu otrzymać żądane napięcie, będzie to lepszym rozwiązaniem (czyni tak np. firma Audio Note).\nb) Użycie stabilizatorów też jest dobrym rozwiązaniem. W tym przypadku jednak, napięcie zmienne musi być wyższe niż 6,3 V i wynosić przynajmniej 7,5 V (dla transformatorów o większej mocy), zwykle 8-9V. Można użyć stabilizatora serii 78XX. Stabilizator 7806 da napięcie 6V lecz należy sprawdzić czy prąd żarzenia będzie mieścił się w tolerancji. Jeżeli nie, należy włączyć diodę Schottky'ego pomiędzy nóżkę GND a masę, podniesie to napięcie do wartości ok.6,2V. Dlatego dioda Schottky'ego (ok. 1 zł), ponieważ spadek napięcia na złączu wynosi ok. 0,2V. Jeżeli zastosujemy stabilizator serii 7805 (5 V) to dwie diody krzemowe włączone szeregowo pomiędzy końcówkę 2 stabilizatora a masę podniosą nam napięcie do ok. 6,2V. Jeżeli da nam to zbyt wysoki prąd żarzenia, zastosujmy diodę krzemową i germanową, co da napięcie na wyjściu stabilizatora do ok. 6,10-6,2 V (patrz rysunek). Użycie stabilizatora regulowanego (np. serii 317) pozwoli nam na dokładne wyregulowanie napięcia (prądu) żarzenia. W każdym przypadku musimy stabilizator izolować od masy za pomocą podkładek, lub przykręcić do oddzielnego radiatora. Stosujmy stabilizatory na odpowiedni prąd ( min 1A a lepiej - 2 A) w zależności od poboru prądu przez lampy i odpowiednio duże radiatory, pamiętajmy też, by były wentylowane. Lampy serii ECC 81...83 mogą być zasilane napięciem 12,6 V, lub po odpowiednim połączeniu (żarniki połączone równolegle) - 6,3 V. Dla otrzymania napięcia żarzenia 12.6 V, stosujemy stabilizator 7812 (12V) i diodę krzemową.\nDokładne napięcie uzyskamy stosując stabilizator LM 317 i dzielnik rezystorowy (ostatni schemat na rys. obok). Żądane napięcie obliczamy: Uwy =1,25+(1+R2/R1). R1 powinien mieć wartość niższą niż 1kom (200-300omów). Zamiast obliczać można w miejsce R2 zamontować potencjometr np. 5k i dokładnie ustawić napięcie wyjściowe, a potem wlutować rezystor o odpowiedniej wartości.\nUwaga. Z moich doświadczeń wynika, iż czasami stabilizator w obwodzie żarzenia powoduje wzbudzanie się wzmacniacza. Jeżeli słyszymy w głośniku buczenie, podczas poszukiwania przyczyny sprawdźmy czy nie jest nią stabilizacja żarzenia.\nc) Gdy nie mamy stabilizatora na odpowiednio duży prąd, możemy zastosować łączenie równoległe dwóch lub więcej stabilizatorów i zasilać każdą lampę oddzielnie. Oczywiście, można stosować inne stabilizatory niż podane na schemacie. Uwaga - nie wolno łączyć WYJŚĆ ze sobą, tylko WEJŚCIA (IN) stabilizatorów, jak na schemacie. Układ sprawdzony, nie sprawia problemów.\nd) Współczesne lampy przystosowane są do zasilania żarzenia prądem przemiennym, dlatego długotrwałe zasilanie prądem stałym może powodować niekorzystne zmiany w układzie żarzenia lamp. Zaleca się więc co kilka miesięcy zmianę biegunów zasilania żarzenia, np. poprzez odwrotne przelutowanie przewodów na podstawkach lamp. Można też zastosować przełącznik. Niektórzy konstruktorzy pomijają ten problem, tym bardziej że wiele lamp dostosowanych jest do zasilania tak napięciem zmiennym jak i stałym (AC i DC) - podane jest to zwykle w katalogu lamp.\n2. Czasami, przy dużym obciążeniu a słabym transformatorze, spadki napięć na jego uzwojeniach i mostku prostowniczym są tak duże że "braknie" nam napięcia stałego do zasilania żarzenia. Jedyna rada to dowinąć nieco zwojów na transformatorze lub próbować zastąpić zwykły mostek prostowniczy, mostkiem zrobionym z diod Schottky'ego, co pozwoli nam "zaoszczędzić" ok. 0,8V. Diody te nie są drogie (za 1 A/40V zapłacisz ok. złotówkę/szt.) i mają 2 zalety: są szybkie, tzn. wprowadzają mniej zakłóceń i cecha dla nas ważniejsza - mają niskie napięcie przewodzenia - ok. 0,2 V, w porównaniu do zwykłych które mają 0,6 V - daje nam to znacznie mniejszą moc strat na mostku, po prostu mniej się grzeją. Dzięki niższemu napięciu przewodzenia "oszczędzają" ok. 0,8V co czasem jest jedynym ratunkiem przy zbyt niskim napięciu wyjściowym transformatora.\nOczywiście można użyć też zwykły mostek lub diody prostownicze, pamiętając by miały odpowiedni prąd przewodzenia (min. 1A).\nZwróćmy także uwagę na to, iż w przypadku poboru dużych prądów żarzenia mostek mocno się grzeje i jeśli jest zainstalowany na płytce drukowanej, to ciepło przenosi się poprzez ścieżki na kondensatory elektrolityczne - dlatego powinny być zamontowane w pewnym oddaleniu od mostka (a także stabilizatora).\nJedna lampa serii ECC pobiera podczas pracy ok. 300 mA (dwie to 0,6A) przy napięciu 6,3 V, natomiast 150 mA przy 12,6 V. Podczas rozgrzewania się żarników prąd jest dwukrotnie wyższy, dlatego musimy pamiętać o odpowiednim chłodzeniu, tak mostka jak i stabilizatora. Użycie innych lamp wymaga większego prądu zasilania. Np. rosyjska 6N1P wymaga zasilania prądem 600 mA (jedna!) a 6N6P aż 750 mA. Lampa 6SN7 (6N8S) pobiera 600 mA. Jeżeli chcemy eksperymentować z różnymi lampami, musimy zbudować zasilacz z odpowiednim zapasem mocy, tym bardziej że w przedwzmacniaczu pracują przynajmniej 2 lampy. Przy dużych prądach żarzenia dają o sobie znać spadki napięć na przewodach zasilających, dlatego trzeba stosować przewody o odpowiednim przekroju, a ścieżki drukowane (o ile stosujesz płytkę) powinny być odpowiednio szerokie, lub "wzmocnione" poprzez dolutowanie gołego przewodu na ścieżce.\n3. Transformator zasilający powinien posiadać odpowiednią moc a uzwojenie żarzenia powinno być nawinięte przewodem o odpowiednim przekroju. Jeżeli chcemy stosować napięcie stabilizowane, musimy użyć transformatora o napięciu wyjściowym 7,5-9V, lub go przewinąć. Stabilizator wymaga by po wyprostowaniu napięcie stałe było o 2-3 V wyższe na wejściu (IN) stabilizatora niż na jego wyjściu (OUT), co wymaga zasilania mostka prostowniczego napięciem zmiennym przynajmniej 7,5-9V.\nNapięcie zmienne po wyprostowaniu zwiększa się ok. 1.4 razy, czyli gdy mamy napięcie zmienne na transformatorze np. 7V, po wyprostowaniu otrzymamy 7 x 1.4 = 9,8V. Wystarczy to do zasilania stabilizatora, pamiętać jednak musimy, że użycie transformatora zbyt małej mocy powoduje duży spadek napięcia na jego uzwojeniach. Spadki napięcia występują także na mostku prostowniczym (1-1,2V), co może spowodować że "braknie" nam napięcia potrzebnego do stabilizacji. Praktycznym napięciem wyjściowym na transformatorze jest 7,5-9V, to niższe przy zastosowaniu transformatora większej mocy (np. 60W) i użyciu przewodów o średnicy przynajmniej 1-1,2 mm, natomiast przy użyciu transformatora o mocy 15-25 W, zmienne napięcie wyjściowe powinno wynosić ok. 9V, ze względu na spadki napięć na uzwojeniach. Pamiętajmy o właściwym obliczeniu mocy transformatora, w zależności od ilości i rodzaju lamp (moc prądu żarzenia + moc zasilania anodowego).\n4. Pierwszy kondensator po mostku prostowniczym (C5 na rysunku powyżej) powinien mieć dużą pojemność, tym większą im większy prąd będzie pobierany. Zwykle stosuję 2200 - 4700 mF. Po stabilizatorze (C8) powinno wystarczyć 500-1000 mF. Tak przed, jak i po stabilizatorze stosuje się małe kondensatorki ceramiczne o pojemności 100 nanoF, by uniknąć wzbudzania się stabilizatora. Powinno się je zamontować w pobliżu nóżek stabilizatora. Ogólnie zaleca się częste stosowanie kondensatorów o pojemności 50-100 nF do odsprzęgania poszczególnych stopni tak wzmacniacza jak i zasilacza. Lepiej jest dać o jeden czy dwa kondensatory za dużo, niż za mało.\nW większości przypadków żarzenie prądem zmiennym daje doskonałe wyniki. Należy tylko dokładnie zsymetryzować układ żarzenia za pomocą rezystorów lub zastosować dzielone uzwojenie żarzenia. Zasilanie prądem zmiennym gorzej się sprawdza w przypadku lamp bezpośrednio żarzonych a także w układach przedwzmacniaczy które mają duże wzmocnienie, lub sygnał z przedwzmacniacza będzie jeszcze wielokrotnie wzmacniany (np. przez czułą końcówkę mocy). Należy wtedy stosować zasilanie żarzenia prądem stałym lamp przedwzmacniacza które mają największe wzmocnienie.\nDobrej jakości prąd anodowy jest niezbędny do zasilania lamp. Tętnienia sieci nie dają się tak we znaki w przypadku żarzenia, jak w przypadku niedokładnego odfiltrowania napięcia anodowego. Oprócz odpowiedniego prowadzenia masy, co ma znaczny wpływ na sprzężenia i poziom zakłóceń, umiejętne skonstruowanie zasilacza może stanowić o sukcesie w naszej pracy.\nNajstarszym, najczęściej stosowanym sposobem otrzymania napięcia anodowego jest jego prostowanie za pomocą lampowej diody prostowniczej i filtrowanie za pomocą kondensatorów elektrolitycznych i dławika o dużej indukcyjności, rzędu 10-20 Henrów (rys. u góry strony). Ma to zalety (i wady) i stosuje się we wzmacniaczach mocy, gdzie występują wysokie napięcia i dość duże (jak na lampy) prądy anodowe. W przypadku przedwzmacniaczy i buforów małej mocy, przy zasilaniu stosunkowo niskim napięciem możemy stosować prostowanie a nawet stabilizację napięcia anodowego za pomocą układów półprzewodnikowych.\n1. Prostownik półprzewodnikowy (mostek) powinien być dostosowany do wysokiego napięcia. Dzisiaj nie jest to problemem, mostek prostowniczy 1A/400V kosztuje mniej niż 1 zł. Nie stosujmy mostków (diod) o zbyt małym prądzie przewodzenia, bowiem w filtrach stosuje się duże pojemności kondensatorów, co w momencie włączania zasilacza powoduje przepływ dużego prądu przez prostownik! Można też zastosować w mostku diody tzw. "szybkie" na odpowiednie napięcie, co powinno zmniejszać zakłócenia i dawać "gładszy" prąd, lecz z mojej praktyki wynika, że nie zawsze jest to dobre rozwiązanie.\n2. Kondensatory wysokonapięciowe dużej pojemności są droższe, mają większe wymiary i mniejsze pojemności, niż "zwykłe". Powinny mieć pewien zapas napięcia, tak by nie uległy przebiciu podczas jakichś zakłóceń spowodowanych naszymi eksperymentami. Dla uzyskania odpowiedniego napięcia pracy, można połączyć dwa jednakowe kondensatory szeregowo, lecz musimy pamiętać, że pojemność wtedy będzie o połowę mniejsza. Powinno się je zblokować rezystorami w dużej wartości (400-800 komów) dla wyrównania napięć i rozładowania po zakończeniu pracy (przykład na rys. poniżej z LM317). Nowe kondensatory elektrolityczne, lub długo nieużywane, powinny być uformowane. Polega to na kilkudniowym podłączeniu do zasilacza i stopniowym podnoszeniu napięcia, aż do zbliżonego do nominalnego. Spowoduje to powstanie (regeneracja) dobrej warstwy izolującej tlenku aluminium, likwidację mikroprzebić i zmniejszenie prądu upływu. By przekonać się w jakim stanie są nasze elektrolity możemy włączyć w szereg z zasilaniem miliamperomierz i dokonać pomiaru prądu upływu. Stwierdzimy, iż początkowo dość duży, po kilku dniach formowania zmniejszy się znacznie. Podobnie jak w zasilaczu żarzenia stosujemy kondensatory odsprzęgające 50-150 nanoF, o odpowiednim napięciu pracy.\n3. By zmniejszyć tętnienia wyprostowanego prądu stosujemy filtrowanie.\na) dobre efekty daje użycie dławika bardzo dużej indukcyjności i kondensatorów elektrolitycznych, wg rysunku. Opis dławika podaję na stronie "Transformatory". Zakup odpowiedniego dławika jest trudny, bowiem najczęściej spotykane w sklepach mają "mizerną" indukcyjność rzędu mikro, czasem miliHenrów. Dobry dławik przypomina transformator sieciowy pokaźnych rozmiarów. Można go nawinąć samemu, lub użyć od starego telewizora lampowego.\nb) częstszym sposobem filtrowania jest użycie filtru RC, składającego się z szeregu kondensatorów i rezystorów odpowiednio połączonych (zob. rysunek). Zasada jest taka: większe wartości rezystorów i kondensatorów dają lepszą filtrację, lecz rezystory powinny mieć taką wartość, by nie powodowały zbyt dużych spadków napięcia anodowego, a tym samym nie ograniczały potrzebnej mocy zasilacza. Gdy zasilacz wymaga większych prądów, muszą mieć mniejszą wartość i większą moc (grzeją się). Dla polepszenia filtracji używa się "drabinki" rezystorowo-kondensatorowej, chociaż zwiększanie jej w nieskończoność nie daje dobrych efektów. Zwykle stosuję filtr składający się z 3 rezystorów i 4 kondensatorów elektrolitycznych. Jakość kondensatora odgrywa dość dużą rolę. Te o dużym prądzie upływu powodują zwiększenie tętnienia, dlatego pamiętajmy o właściwym ich uformowaniu. Rezystory R1-R3 mogą mieć większą wartość niż na schemacie, daje to czasem lepsze efekty. Jednak zbyt duża wartość da duży spadek napięcia i ograniczy wydajność prądową zasilacza. Trzeba wybrać "złoty środek"\nc) aby zmniejszyć tętnienia sieci i jednocześnie stabilizować napięcie zasilania możemy użyć stabilizatora (dowolnego) serii 78xx lub LM 317. W przypadku stabilizatora serii 78 napięcie wyjściowe będzie sumą napięcia tego stabilizatora i użytej diody Zenera. Np. stabilizator 7808 (czyli na napięcie 8V) i dioda Zenera 82 V da nam napięcie wyjścia 88-92 V (diody Zenera mają pewien rozrzut parametrów). Możemy łączyć szeregowo wiele diod Zenera tak, aby uzyskać żądane napięcie - będzie ono sumą napięć poszczególnych diod Zenera .\nDiody Zenera o napięciu 39 V bocznikują stabilizatory tak, by podczas gdy lampy nie są jeszcze rozgrzane i nie pobierają prądu, różnica napięć pomiędzy napięciem na wejściu i na wyjściu stabilizatora nie przekroczyła 40V, co zwykle powoduje jego przebicie.\nJeżeli zamierzamy użyć stabilizatora LM317 musimy obliczyć dzielnik rezystorowy tak, aby napięcie na rezystorze było niższe od stabilizowanego o około 1.2 V. Rezystory R3, a szczególnie R4 powinny mieć większą moc. Osobiście polecam użycie stabilizatorów serii 78, jako mniej kłopotliwe i bardziej niezawodne, chociaż dokładność stabilizacji będzie mniejsza. Podczas prób z LM 317 zniszczeniu uległo kilka tych stabilizatorów. Natomiast stabilizatory serii 78 jak dotąd pracują bezawaryjnie. Stabilizatory powinny być większej mocy, chociaż prąd płynący przez nie podczas pracy jest niewielki, to podczas włączania, kiedy kondensatory elektrolityczne nie są naładowane, udar prądu jest znaczny. Pamiętać trzeba o użyciu kondensatorów odsprzęgających, umieszczonych w pobliżu nóżek stabilizatora.\nNajwiększą zaletą użycia stabilizatora jest znaczne ograniczenie przydźwięku sieciowego, lepsze niż przy użyciu nawet rozbudowanego filtru RC. Ponadto prąd anodowy znacznie mniej "pływa" wraz ze zmianami napięcia czy obciążenia.\nBezawaryjnie udawało mi się stabilizować za pomocą stabilizatorów scalonych napięcia do ok. 100 V. Być może wyższe napięcia dają się stabilizować za pomocą stabilizatorów, lecz w moim przypadku ze wzrostem napięcia wzrastała ilość "spalonych" układów, więc do stabilizacji wyższych napięć użyłem wysokonapięciowego tranzystora MOSFET.\nMożna stosować stabilizatory LM317 AHV, które mają napięcie pracy wyższe - do 57 V ("zwykły" LM 317 może stabilizować napięcia do 37 V).\nSą też dostępne stabilizatory na napięcie do 125V - TL783. Ceny wyższe - zaczynają się od około 6 zł.\nd) Najprostszy filtr zbudowany na wysokonapięciowym tranzystorze MOSFET przedstawia schemat obok.\nJak widzimy składa się z jednego tranzystora mocy typu BUZ, IRF czy tp. o napięciu pracy dostosowanym do napięcia wyprostowanego (wyższym o 30-50%), diody Zenera D2 (15V), która zabezpiecza bramkę tranzystora przed przebiciem, kilku rezystorów i kondensatów. Ten układ NIE stabilizuje napięcia, lecz znacznie zmniejsza tętnienia napięcia na wyjściu zasilacza.\nObszerniej temat omówiłem przy konstrukcji uniwersalnego zasilacza przedwzmacniaczy lampowych.\ne) Lampy "od zawsze" były stosowane jako stabilizator, więc poniższy układ nie jest jakąś nowością.\nW stosunkowo prosty sposób, za pomocą triody i pentody mocy lub triody-pentody w jednej obudowie można zbudować stabilizator do zasilania wzmacniaczy nie wymagających dużych prądów anodowych (np. przedwzmacniaczy).\nPentoda jest "zaworem" włączonym szeregowo w obwód prądu zasilania. Wyprostowane i wstępnie odfiltrowane napięcie podawane jest na anodę, natomiast napięcie stabilizowane "opuszcza" lampę katodą. Sterowanie tym zaworem odbywa się za pomocą triody (dwóch triod) o dużym wzmocnieniu. Napięcie wzorcowe uzyskuje się z diody Zenera włączonej w obwód katody triody sterującej. Do porównania napięcia z wzorcowym używa się dzielnika złożonego z rezystorów R4, R5 i R6 do których w punkcie P dołączona jest siatka. Jeżeli użyjesz potencjometru (R5), będziesz mógł w pewnych granicach regulować napięcie. Najwyższe napięcie na wyjściu uzyskamy, gdy w punkcie P, napięcie będzie niższe o ok. 2 wolty od napięcia na diodzie Zenera. Spadek napięcia (strata) na pentodzie będzie zależał od pentody, zwykle wynosi 50-70V i tyle napięcie stabilizowane jest niższe od wejściowego. Dokładność stabilizacji zależy od wzmocnienia układu sterującego, dlatego często stosuje się dwie triody w układzie kaskadowym który to układ daje bardzo duże wzmocnienie. Tym samym więc dokładność stabilizacji jest o wiele większa. Ale jeżeli głownie zależy nam na tłumieniu tętnień sieciowych, powyższe rozwiązanie w zupełności wystarczy.\nProblemem jest duża różnica napięć pomiędzy katodą a żarnikiem pentody. Zauważ, że z katody "wychodzi" napięcie stabilizowane, natomiast żarnik ma jedną "nóżkę" uziemioną. Do takich zastosowań konstruuje się specjalne lampy o wysokim napięciu przebicia żarnik-katoda, lub łączy jedną nóżkę żarnika z katodą, a żarnik zasila napięciem zmiennym (jak na rys.).\nNapięcia do 250 V i prąd do kilkunastu miliamper możemy stabilizować za pomocą popularnej "telewizyjnej" lampy, triody-pentody, PCL 86 (ECL86). Lampa ta zawiera triodę, o parametrach takich samych jak ECC83 i pentodę o mocy 9 W, dającą prąd anodowy do 36 mA. Trioda ma duży współczynnik wzmocnienia - 100, więc nadaje się doskonale do sterowania pentodą, która z kolei, jak na na tak małą lampkę daje spory prąd, wystarczający do wysterowania małego przedwzmacniacza czy bufora. Lampa serii ECL ma żarzenie 6.3V/0,7 A, natomiast PCL musi być żarzona prądem 0,3A przy napięciu ok. 13-14V. Ponieważ lampy w odbiorniku telewizyjnym zasilane są szeregowo, lampy serii "P" charakteryzują się tym, że ważniejszy jest prąd żarzenia (0,3A), natomiast różną moc lamp otrzymuje się zasilając żarzenie różnym napięciem (7 - 30 V). Nie wiem jakie jest napięcie przebicia katoda-żarnik, niestety, nie znalazłem w katalogu lamp.\nDo stabilizacji większych prądów produkowane są specjalne lampy dające duży prąd anodowy. O dziwo, częściej spotyka się je we wzmacniaczach lampowych, jako doskonałe lampy mocy. Są to rosyjskie: 6N13S, 6S33S, 6S40S, 6S19P, czy inne, jak 6080.\ne) Jeżeli nie mamy transformatora o odpowiednio wysokim napięciu wyjściowym do zasilania anodowego lamp, lub nie jesteśmy w stanie go przewinąć proponuję dwa wyjścia:\n- zastosować drugi transformator sieciowy niewielkiej mocy, lecz zasilany w "odwrotnym kierunku", jak na rysunku z lewej. Wartość napięcia wyjściowego transformatora głównego (Tr I) i wejściowego transformatora pomocniczego (Tr II) powinna być zbliżona (przykładowo, na rysunku 12 V). Na wyjściu tego transformatora uzyskamy wtedy napięcie ok. 220 V lub 2x 110 V, jeżeli ma uzwojenie dzielone. Oczywiście prostowanie i filtrowanie napięć według schematów omówionych powyżej.\n"Jeśli mam otrzymać 220 V na wyjściu to po co transformator?" - zapytasz. "Wystarczy przecież wyprostować napięcie sieciowe". Owszem, takie rozwiązania stosuje się, np. w starszych odbiornikach radiowych czy telewizorach. Ale ma jedną wadę: na chassis (masie) może wystąpić niebezpieczne, zmienne napięcie sieciowe, które, przy niekorzystnym zbiegu okoliczności może Cię nawet śmiertelnie porazić! Natomiast nawet wysokie napięcia, lecz odseparowane transformatorem nie są tak niebezpieczne dla życia. No i ponadto, nieco mniej zakłóceń dostaje się z sieci do układu.\n- niskie napięcie wyjściowe z transformatora zasilającego można podwyższyć za pomocą prostego powielacza napięcia. Układ składający się z 3 diod (D1-D3) i 3 kondensatorów elektrolitycznych (C1-C3) podwyższy nam napięcie 4-5 razy, przy okazji je prostując. Do tego wystarczy prosty filtr RC i mamy gotowy zasilacz wysokiego napięcia. Diody D1-D4, np. prostownicze 1A/200-400V. Kondensatory C1-C3 50-470 mikroF. Im większa pojemność, tym większy prąd możliwy do uzyskania, chociaż wystarczającą wydajność prądową zapewni już 100 mikroF. Jednak większa pojemność kondensatorów, oprócz większej wydajności prądowej, zapewnia także lepsze filtrowanie, dlatego stosuje się kondensatory 470 a nawet 1000 mikroF.\nJakie napięcie pracy kondensatorów? C1 i C2 powinny mieć ok. 2 razy większe napięcie pracy od napięcia na wyjściu transformatora, natomiast C4 - 4 razy. Dioda D4 pełni ważną rolę - separuje powielacz od filtrru RC zbudowanego na R1 i C4-C5. Podłączenie filtru bezpośrednio do wyjścia powielacza powoduje, że płynie przez niego duży prąd zwarcia (nawet kilkadziesiąt mA).\nOczywiście napięcie wyjściowe transformatora może być inne, powielone napięcie wyjściowe będzie wtedy, jak już wspomniałem, ok. 4-5x wyższe (na biegu jałowym, bez obciążenia). Niestety, w powielaczach napięcie wyjściowe silnie zależy od obciążenia, przy zbyt dużym spada nawet do (prawie) zera. Trzeba pamiętać o dobraniu odpowiednich napięć pracy kondensatorów tak w powielaczu jak i w filtrze RC.\nJeżeli powielacz zbytnio podnosi napięcie, możesz zbudować prosty podwajacz napięcia.\nSą powielacze, składające się z większej ilości diod i kondensatorów, powielające napięcie nawet do kilku tysięcy voltów (np. w telewizorze).\nJeżeli, mimo dołożenia kolejnego kondensatora elektrolitycznego przydźwięk sieciowy nie zmniejsza się, winne jest tutaj nie słabe filtrowanie napięcia, lecz niewłaściwe prowadzenie masy! Musisz zmienić konstrukcję zasilacza, wzmacniacza, lub poprawić prowadzenie masy (wspólny punkt, bardzo grube przewody masy, nie można mieszać dużych prądów, z małymi prądami np. wejścia, odpowiednie ekranowanie przewodów wejściowych i wyjściowych, itp.). Nie zdajemy sobie sprawy, że pętlę masy często tworzą interkonekty prawego i lewego kanału, gdy podłączymy je do wzmacniacza czy odtwarzacza CD. Wtedy masa jest "zwierana" w gniazdach wejścia lub wyjścia tworząc pętlę. W pętli masy, w różnych jej punktach, występują niewielkie (rzędu miliwolt) różnice potencjałów, co powoduje powstawanie zakłóceń o charakterze przydźwięku sieciowego.\nW prawidłowym planowaniu płytki drukowanej lub łączeniu przestrzennym (tzw. montaż "na pajączku") dużą rolę odgrywa praktyka i doświadczenie.\nNie musimy starać się uzyskać idealnie "okrągłych" napięć anodowych. Lampy są odporne na znaczny rozrzut parametrów zasilania. Ważniejszy jest prąd anodowy (punkt pracy lampy), a ten ustalamy przecież za pomocą rezystora katodowego i anodowego (jeśli jest).\nRada praktyczna - na początku, podczas prób, zamiast stabilizatora (w zasilaczu napięcia anodowego) wlutuj tymczasowo rezystor, np. 500 - 1000 omów, natomiast, gdy już przystąpisz do ostatecznych testów (np. odsłuchowych, czy nie "brumi") możesz wlutować stabilizator. Chodzi o to, że budując i uruchamiając układ często dochodzi do przypadkowych zwarć i wyładowań wysokiego napięcia - zniszczyłem w ten sposób niejeden stabilizator.\nPonadto stabilizatory ulegają przebiciu wtedy, gdy różnica napięć na wejściu (IN) a na wyjściu (OUT) przekracza 40 V. Zapobiega temu bocznikowanie stabilizatora diodą Zenera o wartości 39V, ale tylko do pewnego momentu. Gdy różnica napięcia jest zbyt duża, dioda mocno się grzeje i może ulec "przepaleniu". Dlatego nie włączajmy zasilacza bez obciążenia go lampami, lampy bowiem pobierając prąd, powodują spadki napięć na rezystorach redukcyjnych filtra, tak ze różnica napięć między wejściem a wyjściem stabilizatora nie przekracza dopuszczalnej.\nKondensatory wysokonapięciowe podczas prób i przeróbek powinny być rozładowywane. Moja rada - wlutuj do + zasilania rezystor ok. 1 - 2 k, a do masy kawałek przewodu (lub zastosuj przycisk, przełącznik jest gorszym rozwiązaniem, bo często zapomina się go rozłączyć, co powoduje zwarcie zasilacza przy ponownym uruchomieniu), tak że będziesz mógł je łatwo zewrzeć i rozładować kondensatory. Uchroni Cię to przed nieprzyjemnym wstrząsem. Ponadto przypadkowe zwarcia kondensatorów dużej pojemności powodują błysk, huk, czasem uszkodzenie kondensatora.\nPrąd elektryczny przepływając przez ciało człowieka może być przyczyną porażenia.\nWartość prądu, która jeszcze nie wywołuje migotania komór serca wynosi ok. 30 mA przy prądzie przemiennym i ok. 70 mA przy prądzie stałym. Odpowiada to napięciu dotykowemu (dopuszczalnemu długotrwale) o wartości 50 V przy prądzie przemiennym i 120 V przy prądzie stałym.\nW warunkach szczególnych zagrożeń (nietypowa wrażliwość danej osoby, mokre ciało, dotknięcie niektórymi, wrażliwymi częściami ciała) napięcia te są niższe i wynoszą 25 V, lub nawet 12 V dla prądu przemiennego i 60 V lub 30 V dla prądu stałego.\nO transformatorach zasilających i dławikach przeczytasz na stronie "Transformator sieciowy"


Co wpływa na kłopoty w łóżku? | parenting.pl\nco wpływa na kłopoty w łóżku?\nNuda w łóżku dotyczy wielu par, nie tylko tych z długim stażem małżeńskim. Spada stopniowo wzajemna fascynacja i nie podnieca już tak bardzo widok (...) odzwierciedlenie w sypialni.\n## Sposoby na łóżkową rutynę\nJak walczyć z monotonią w łóżku? Brak satysfakcji seksualnej i zadowolenia z intymnych zbliżeń\nRano dziecko nie dawało oznak życia Tragedia pod Żarami (woj. lubuskie). Rodzice położyli się spać do łóżka wraz ze swoim miesięcznym dzieckiem (...) , co w tym przypadku prawdopodobnie doprowadziło do tragedii. Czy jest to zawsze dobry pomysł? O czym należy pamiętać podczas snu w jednym łóżku?\nOd kiedy spanie w łóżku? Na to pytanie bardzo trudno odpowiedzieć, ponieważ każde dziecko jest inne i w odmienny sposób reaguje na zmiany. Niektóre (...) maluchy od początku śpią z rodzicami i jest im najtrudniej przestawić się na samodzielne zasypianie w swoim własnym łóżku. Jeśli brzdąc jest nauczony\nsię problem: jakie łóżko kupić dziecku - klasyczne, drewniane, piętrowe, a może bajkowe w kształcie samochodu dla chłopca, a dla dziewczynki w formie misia (...) lub pałacu dla małej królewny? Jakie łóżko dla dziecka wybrać, by zapewnić mu (//parenting.pl/portal/jak-nauczyc-dziecko-spac-w-lozeczku)? Sklepy\nmogą być dobre Spokojne i mądre rozwiązywanie konfliktów, w których jest miejsce na wsparcie, pozytywne emocje i kompromis, korzystnie wpływa na rozwój (...) odporności i układu krążenia. Trudno jest im odnaleźć się w społeczeństwie, mają kłopoty z nawiązywaniem relacji, również tych damsko - męskich.Jednak\nschudnąć Berberys wycisza, korzystnie wpływa na nastrój oraz koncentrację, dlatego powinny po niego sięgać osoby, które żyją w stresie, są pobudzone\nRóżne sposoby przekonywania dziecka do szczotkowania zębów Dziecko nie zawsze chce myć zęby, jednak nie możemy pozwolić na zaniedbywanie higieny jamy ustnej. Jest wiele sposobów na to, aby zachęcić swojego malucha do szczotkowania zębów.\n, jak Komendant Rok. "Kłopoty komendanta Roka" przybliżają dzieciom w prosty i wyczerpujący sposób zasady, jakimi kieruje się całoroczny cykl 4 pór roku.\nJestem (...) wielką zwolenniczką audiobooków, zwłaszcza gdy obok dobrej zabawy udaje się przemycić wiele wartościowych treści. "Kłopoty Komendanta Roka" spełniły\nTwoja pociecha niedługo będzie obchodziła pierwsze urodziny? A może niedawno zdmuchnęliście pierwszą świeczkę na torcie? Twoje dziecko z coraz większą ciekawością patrzy na świat i powoli staje się odrębną osobą. W waszym wspólnym życiu zamiast chaosu panować zaczyna coraz większa pewność i rad ...\nŁóżeczka turystyczne dla dzieci są to składane akcesoria, które można bezpiecznie przewozić w samochodzie. Pokój dla ucznia\npowinni przede wszystkim zwrócić uwagę na materiały, z których powstało dane łóżko. Bardzo dobrym i trwałym materiałem jest drewno. Meble wykonane (...) z litego drewna posłużą domownikom wiele lat, należy jednak dokładnie zapoznać się ze sposobem wykończenia takiego łóżka, sprawdzając, czy nie ma żadnych\nZabawny i przyjemny dla dzieci sposób przybliżenia pór roku poprzez opowieści o Komendancie Roku. Można nauczyć się jakie są charakterystyczne cechy kolejnych miesięcy, jakie święta tam przypadają.\nMikołajek ma kłopoty - Rene Gościnny\nDziecko na świecie. I co dalej? Zwykle są tysiące pytań. Rola ojca po porodzie, zachowanie na placu zabaw, bezpieczeństwo, rozwój dziecka, jego talenty i ograniczenia. Potem przedszkole, szkoła, i wreszcie trudny moment, kiedy dziecko przestaje być dzieckiem. O tym wszystkim Dorota Zawadzka pis ...\n## Zdrowy dom bez zarazków\nCzy wiesz, że domowe sprzęty również mogą być siedliskiem bakterii, które powodują przeziębienia u dzieci\nopiekunów dla młodszego rodzeństwa i czują się za nie odpowiedzialne. A jak bycie pierworodnym wpływa na zdrowia? Japońscy badacze przeanalizowali dane (...) odżywczych do płodu, co pozytywnie wpływa na poziom cukru oraz ciśnienie u młodszych potomków. Część specjalistów twierdzi, że pierworodni wychowują\nCzy kolejność urodzenia wpływa na to, jacy jesteśmy? Jesteś najmłodszy czy najstarszy z rodzeństwa? Dotąd wielu psychologów uważało, że kolejność (...) nie wpływa na osobowość - Odpowiedzi na pytanie, czy pozycja wśród rodzeństwa ma wpływ na osobowość człowieka, naukowcy z całego świata poszukują\nGdy decyzja o rozwodzie jest już podjęta i małżonkowie uznali, że czas ich związku dobiegł końca, najwięcej uwagi poświęcają formalnym aspektom sytuacji sądowej. Podział majątku, alimenty oraz inne kwestie prawnicze często przysłaniają emocjonalną stronę sytuacji rozpadu rodziny.\nWpływ r ...\nProste: Zofia, Jan, Anna, czy wymyślne, jak Dagmar, Stella lub Bastian - od tego, jakie imiona nadajecie swoim dzieciom, bardzo wiele zależy. Ale też bardzo wiele mówi o was, jako rodzicach. Warto sprawdzić, na czym polega ta zależność.\nDobór imienia dla potomka, wiele mówi o ambicja ...\nNikotyna uszkadza plemniki i komórki jajowe, utrudniajac zajście w ciążę. Paląca matka i ojciec przekazują taki uszkodzony genom swoim dzieciom. Po zapłodnieniu substancja dociera do zarodka i później do płodu już w ciągu kilku minut. Embriolog, prof. dr hab. Hieronim Bartel mówi o negatywnych konsekwencjach palenia wpływających na ciążę i dziecko.\n-mózg i wpływają bezpośrednio na układ nerwowy, zaburzając jego pracę.** Związki te wywołują odurzenie, niewrażliwość na bodźce zewnętrzne.\n## Autyzm (...) , którzy stwierdzili, że jelita odpowiedzialne są za dobre samopoczucie, wpływają na zachowanie i emocje, badacze z Caltechu zdecydowali, że przeprowadzą\nZmiany w wyglądzie biustu Każda kobieta w ciągu swojego życia obserwuje drobne zmiany zachodzące w obrębie biustu. Niekiedy bywa on bolesny i tkliwy, z kolei w innych dniach staje się mało wrażliwy na dotyk. Tkanka, z której zbudowane są piersi, może również robić się twarda w niektórych dniach cyklu. Zastanawiasz się, jakie czynniki mają wpływ na twój...\nPicie alkoholu przez ciężarną może spowodować poważne zaburzenia rozwojowe płodu. Nawet niewielkie dawki mogą przyczynić się do wystąpienia nadpobudliwości u dziecka. Najniebezpieczniejszy jest jednak Alkoholowy Zespół Płodowy (FAS - od ang. nazwy Fetal Alcohol Syndrome). Tymczasem cały czas pokutuje w naszym społeczeństwie przekonanie, że lampka wina...\nSpecjaliści wskazują, że czytanie dziecku od pierwszych dni życia pozytywnie wpływa na jego rozwój. Książka powinna być obecna w życiu\nnawet nauczyciele. **Nieodpowiednie nawyki żywieniowe negatywnie wpływają na nasze dzieci**. Zagrożone jest nie tylko ich zdrowie, ale i (https\nwpływ na młodych ludzi i sprawia, że są optymistami i zdecydowanie dążą do większych rzeczy. Dobre kontakty z ojcem wpływają także na wyniki (...) , które na nich bardzo wpływa.\nNowe badanie jest częścią jednego większego koncentrującego się na rodzinach o niskich dochodach, pochodzących\nuczulenie na pyłki traw, chwastów i drzew, susza może oznaczać mniej pyłków i mniej objawów. Jeżeli masz alergię na pleśń, suche powietrze i upały wpływają (...) suszy to czynniki, które wpływają na alergie i występowanie objawów. W przypadku Polski, pogoda zmienia się wraz z porami roku. W związku\nWszechstronne korzyści karmienia piersią\nOkazuje się, że karmienie piersią pozytywnie wpływa nie tylko na zdrowie i rozwój malucha\nCiąża wpływa na to, jak odbierasz smak jedzenia i napojów. Zmiany w organizmie sprawiają, że masz ochotę na dziwne połączenia produktów\nsprzyjającym wielu chorobom może być niedobór (https://parenting.pl/portal/cala-prawda-o-witaminie-d) występujący jesienią i zimą. Witamina D wpływa (...) wpływają na nasze zdrowie niż **data urodzenia**. Nie musimy się więc martwić, jeśli (https://parenting.pl/portal/wyznaczanie-daty-porodu) wyznaczono\nWedług danych WHO 20 milionów dzieci rocznie na całym świecie rodzi się zbyt wcześnie lub z niską wagą urodzeniową. Wcześniactwo może spowodować trudności w nauce lub zwiększyć ryzyko wystąpienia szeregu chorób. Część noworodków może nawet nie przeżyć. Pomóc może kangurowanie - model kontaktu d ...\n**Problem nadwagi u dzieci** powraca jak bumerang. Według badań coraz więcej ludzi w młodym wieku waży zbyt wiele. To bardzo ważny temat, bowiem **nadwaga w wieku dziecięcym** może mieć znaczy wpływ na **rozwój nadwagi** w przyszłości. Jak wykazały najnowsze badania dzieci, których rodzice ...\nBydlęca siara korzystnie wpływa na zdrowie! Colostrum bovinum, inaczej zwana siarą bydlęcą, to wczesne mleko produkowane w pierwszych siedmiu dniach po ocieleniu. Wykazuje silne właściwości zdrowotne i znacznie różni się składem od późniejszego mleka krowiego, bo wraz z upływem czasu colostrum traci swoje właściwości.\nWitamina B6 czyli pirydoksyna wpływa na pracę układu odpornościowego ponieważ bierze udział w tworzeniu\nCesarskie cięcia wpływają na ludzką ewolucję\nNaukowcy potwierdzają, że coraz częstsze wykonywanie (https://parenting.pl/portal/cesarskie-ciecie) ma wpływ na ewolucję człowieka.\n## Liczba cesarskich cięć wzrasta\nWedług badań coraz więcej matek ma zbyt wąskie macice, aby urodzić dziecko naturalnie.\nNaukowcy szacują, że liczba przypadków, ...\nsię po konsultacji z lekarzem prowadzącym ciążę. Nie pozostaje nic innego jak czekać na kolejne badania w tej kwestii, oceniające jak dokładnie witamina E wpływa na rozwój i ryzyko związane z jej niedoborem. Testy i recenzje\n„Lena. Kłopoty ze zwierzakami", „Lena. Wieczór z opiekunką" od Wydawnictwa Debit - recenzja\nopisanymi przez autorów: Fanny Joly oraz Roser Capdevila w książeczkach: „Lena. Kłopoty ze zwierzakami" oraz „Lena. Wieczór z opiekunką". Po raz kolejny (...) .\n## „Lena. Kłopoty ze zwierzakami"\nKsiążeczka opowiada o myszce Fryszce, czerwonej rybce, Kociaczku Słodziaczku i panu myszorze. Jak to się stało\nBadacze badania, o nazwie "Efekty rodzicielstwa zależą od punktu widzenia. Różnice w postrzeganiu wpływają na zachowania\nW dzisiejszych czasach (https://parenting.pl/portal/swiadome-rodzicielstwo) w wielu przypadkach sprowadza się do **posadzenia dziecka przed telewizorem**.\nNajnowsze badania pokazują, że dzieci są dużo bardziej zainteresowane czynnościami, gdy razem z nimi biorą w nich udział także rodzice. I n ...\nJak pleśń obecna w domu wpływa na nasze zdrowie?\n## Zarodniki pleśni: jak wpływają na organizm? Pleśń obecna w naszych domach wytwarza\npo raz pierwszy, że **dzieci w bliskiej przyjaźni** wykazują wspólne **wzorce myśli związanych ze strachem**, a które wpływają na wzajemne (https://parenting.pl\nExamination Survey). Z dokumentów wynika, że **zamiana napojów gazowanych na wodę pozytywnie wpływa na organizm i jest przy tym dość szybko widoczna\nDzieci, które przychodzą na świat przez planowane cesarskie cięcie, są bardziej narażone na choroby - podają brytyjscy naukowcy. Nie dotyczy to jednak noworodków, które rodzą się przez tak zwaną cesarkę ratunkową.\nNaukowcy ze Szkocji wzięli pod lupę dane dotyczące dzieci urodzonych j ...\nDlaczego pora roku, w której się urodziliśmy wpływa na nasze zdrowie? Coraz więcej par skrupulatnie planuje czas, w którym na świat ma przyjść (...) się bowiem, że może ona determinować charakter dziecka, a nawet skłonność do chorób, takich jak stwardnienie rozsiane czy cukrzyca. Według naukowców wpływa\nNastrój w ciąży może wpływać na zaburzenia odżywiania u dzieci\nNajnowsze badania sugerują, że (https://parenting.pl/portal/nastroj-w-ciazy) może mieć znaczący wpływ na późniejsze nawyki żywieniowe u dzieci. Chodzi przede wszystkim o te panie, które często doświadczają (https://parenting.pl/portal/lek-w-ciazy), rozdrażnienia, (https://parenting.pl/portal/st ...\nwpływa na płód?\nNienasycony kwas tłuszczowy DHA, należący do grupy kwasów omega-3, to główny budulec centralnego układu nerwowego i siatkówki oka


niedziela 02-03-08, czytany: 15196 razy, autor: Lola Gudinaf\nNie zobaczymy go już w Tańcu z gwiazdami. Michał Lesień / © KAPiF Michał Lesień jako pierwszy pożegnał się dziś z programem Taniec z gwiazdami. Na jego niekorzyść z pewnością działała kolejność tańca (występował pierwszy) oraz mało znana partnerka, Kasia Krupa. Najwięcej głosów zdobyli Robert Janowski i Ania Bosak.\nCelebrytki mówią: YES (FOTO)\tNie są w stanie odmówić biżuterii.\tczytano: 31323 razy\nGwiazdy na jubileuszu M jak Miłość (FOTO)\tKto świętował 1000 odcinek?\tczytano: 48068 razy\nMichał Lesień zatańczy\tKolejna gwiazda na parkiecie. czytano: 5647 razy


Islamiści: Tunezja dla Boga, kobiet i mężczyzn - Rewolucje w krajach arabskich - rp.pl\nAktualizacja: 28.10.2011, 20:15\nIslamiści: Tunezja dla Boga, kobiet i mężczyzn\nWybory w Tunezji wygrała islamska partia Nahda, ale nie uzyskała większości. Nową konstytucję będzie pisać wspólnie z sekularystami\nNahda wywalczyła 90 miejsc i w 227-osobowej konstytuancie będzie zdecydowanie największym ugrupowaniem. Drugi w kolejności reformatorski Kongres na rzecz Republiki będzie miał 30 przedstawicieli, a lewicowy Ettakatol – 21. Obu partiom szef Nahdy zaproponował już rozmowy na temat koalicyjnego rządu. Jego premierem ma zostać 62-letni Hamadi Dżebali, sekretarz generalny zwycięskiej partii i jeden z jej założycieli. – To dobry wybór – ocenia w rozmowie z „Rz" były szef MSZ w rządzie tymczasowym Ahmed Abderrauf Unajes. Poniżej dalsza część artykułu\n– Dżebali nie jest wprawdzie znany na naszej scenie politycznej, ale z jego deklaracji wynika, że zależy mu na stworzeniu państwa o nowoczesnym ustroju politycznym.\nTunezja była do tej pory jednym z najbardziej liberalnych państw arabskich. Mimo dyktatorskich rządów obalonego w styczniu prezydenta Ben Alego cieszyła się licznymi swobodami obywatelskimi i miała świecki ustrój. – Nie obawiałbym się o to, że Tunezyjczycy jutro obudzą się w innym państwie – mówi „Rz" Michael Bell, kanadyjski dyplomata, który spędził kilkanaście lat w Afryce Północnej.\n– Tunezja ma wykształconych ludzi, jest zurbanizowana, nie targają nią walki plemienne. Ma długoletnią tradycję świeckości, silne związki z Zachodem i zarabia na turystyce. Tu po prostu nie ma miejsca na islamskie porządki.\nNahda, która była zakazana za czasów dyktatury Ben Alego, przedstawia się jako ugrupowanie umiarkowanego islamu, podobne do rządzącej w Turcji Partii Sprawiedliwości i Rozwoju. Jej lider Raszid Ganuszi zapewniał po wyborach, że Tunezja pozostanie krajem swobód obywatelskich, w którym „prawa Boga, Proroka, kobiet, mężczyzn, wierzących i niewierzących będą respektowane". Uspokajał sekularystów, mówiąc, że Nahda nie zamierza zakazywać ani sprzedaży alkoholu, ani noszenia bikini na plaży, ani wprowadzać islamskiej bankowości. Innego zdania jest Mohammed Hedi Hamda, rzecznik Partii Demokratycznego Postępu, która wprowadziła do konstytuanty 17 przedstawicieli.\n– W koalicji nie będziemy, bo nie chcemy mieć nic wspólnego z islamistami. Nie wierzę, że pod ich rządami Tunezja pozostanie tym samym krajem. W Nahdzie jest zbyt wielu radykałów – mówi nam Hamda.\nOgłoszeniu wyników towarzyszyły gwałtowne protesty w Sidi Buzid, tym samym mieście, w którym w grudniu zeszłego roku wybuchła rewolta zakończona obaleniem Ben Alego. Na ulice wyszły setki ludzi oburzonych decyzją Państwowej Komisji Wyborczej, która odebrała mandaty zdobyte przez partię Lista Ludowa w sześciu okręgach wyborczych. Według komisji członkowie tego ugrupowania wbrew prawu korzystali z finansowego wsparcia z zagranicy.\nTa decyzja tak rozwścieczyła mieszkańców, że zatarasowali ulice miasta płonącymi oponami i wybili okna w siedzibie Nahdy. Do uspokojenia demonstrantów wojsko musiało użyć gazu łzawiącego. Władze miasta wprowadziły godzinę policyjną.


BEZ GLUTENU, Deratyzacjaszkodników, bagażówki szczecin, chwilówka online, farby Kraśnik, jak założyć bloga, mieszkanie świdnica, okna pcv lublin, pomiary, rosyjski węgiel\nFiranki do salonu uszyte z adamaszku i aksamitu sprawią, że stanie się on bardziej współczesny i wykwintny. Z kolei zwiewne i delikatne firanki są bardziej urzekające. Jednakże bawełniane, jedwabne lub lniane firany są bardziej wystawne. Bardzo ważny jest też wybór wspaniałego koloru naszych firanek. Dekoracje okien mogą zgrywać się ze ścianami, meblami i podłogą.Powinno się wtedy użyć analogicznych barw. Można także wprowadzić do pastelowego salonu bardziej dynamiczny akcent kolorystyczny. Adekwatny kolor firanki tonuje naturalne światło.\nZapraszamy do serwisu badaos.pl . BadaOS to serwis, którego priorytetowym misją będzie dostarczanie Wam, czytelnikom aktualnych informacji dot. nowej platformy Samsung i innych tego typu podobnym. Zdecydowaliśmy się przedstawić różne nowinki jak również analizowania, większej grupie ludzi...\nWłaściwie każdy ma szansę żeby jego strona byławidoczna dla ewentualnych klientów. Niestetywiele stron korporacyjnych jest jak billboardy postawione w gęstym lesie gdzie żadna osoba ich nie zobaczy. O ile pragną Wy dotrzeć do internautów poszukujących usług i produktów z Państwa...\nZapraszamy na portal roletyakcesoria.pl . Naszą działalność rozpoczęliśmy w 1997 roku. Od podstaw zajmujemy się stolarką , a oprócz tego systemami zaciemnień wnętrz. Ten długi okres pozwolił nam dokładne poznanie potrzeb i nadziei rynku. Lata doświadczeń zdecydowały o tym, że jako...


Wybór ERP | Centrum informacji o ERP\nKtóry pakiet ERP wybrać?\n7 Lipiec 2008 (http://erp.info.pl/wybor_erp/)\nDobrze wybrany system informatyczny będziemy prawdopodobnie użytkować przez blisko dziesięć lub nawet kilkanaście kolejnych lat. Umożliwi nam koncentrację na istocie naszego biznesu stając się podstawowym narzędziem codziennej pracy.\nŹle wybrany system będzie stwarzał problemy i koncentrował na sobie uwagę pracowników. Będzie budził negatywne emocje, ograniczał możliwości rozwoju i powodował dodatkowe koszty.\nStojąc przed decyzją o wyborze pakietu ERP, to nie traktujmy tego jako „zadanie dodatkowe”, które trzeba wykonać, ale jako decyzję strategiczną. Weźmy więc głęboki oddech i spróbujmy dojrzeć to, czego nie ma w stertach ulotek, nawale informacji z Internetu i o czym nie powie nam handlowiec próbujący zawrzeć z nami kontrakt na setki tysięcy złotych.\nNiniejszy artykuł wskazuje, na co zwrócić uwagę przy wybieraniu systemu informatycznego, a w szczególności – pakietu klasy ERP.\nChoćby producent wykazywał się licznymi referencjami i nagrodami otrzymanymi w przeszłości za swoje oprogramowanie, to nigdy w pełni nie zaspokoi naszych potrzeb, jeśli nie będzie spełniał podstawowych wymogów dot. architektury. Wcześniej czy później przestarzała technologia będzie powodować problemy z wydajnością i ergonomią. Twórca programu mając małe możliwości programistyczne wkrótce zaprzestanie rozwoju tego produktu i nawet nie będzie chciał go aktualizować o zmiany prawne.\nWybierając pakiet zbudowany w starych narzędziach postępujemy tak, jakbyśmy kupowali nowy samochód w modelu, który po wielu latach od jego wymyślenia właśnie wychodzi z produkcji. Jest on może nieco tańszy, ale nie jest ani ładny ani dość funkcjonalny, ani bezpieczny. Niedługo nam posłuży, zaś producent już po paru latach nie będzie dostarczał do niego części zamiennych.\nAby nasz nowy pakiet ERP służył długie lata, konieczne jest by:\n1. Był zbudowany w architekturze trójwarstwowej. Wykorzystanie serwera aplikacji jako pośredniej warstwy między bazą danych i stacją kliencką jest niezbędne dla wydajnego przetwarzania danych. Przy ogromnej ilości obliczeń, jakie obecnie realizują pakiety ERP przetwarzanie danych nie może odbywać się na komputerach obsługujących bazę czy – co gorsza – stacje klienckie. Serwery aplikacji umożliwiają łatwe skalowanie programu poprzez możliwość równoległej pracy wielu serwerów oraz odciążają serwer bazy danych, którego podstawowe zadanie to obsługa zapytań i innych poleceń SQL.\n2. Wykorzystywał nowoczesne środowisko programistyczne. (Współcześnie istnieją dwa: .NET i J2EE.) Tylko te platformy dają gwarancję, że w przyszłości będą posiadały one odpowiednie wsparcie ze strony ich producentów. Starsze środowiska w większości nie są już wspierane i dostosowywane do nowych systemów operacyjnych (np. Windows Vista) oraz możliwości sprzętowych (np. procesorów 64-bitowych). W nowoczesnych środowiskach istnieją wiele większe możliwości programistyczne i prostsze jest samodzielnie dokonywanie kastomizacji przez klienta. Łatwo znaleźć specjalistów, którzy mogą nam w tym pomóc. Programy wykonane w starszych środowiskach nie są certyfikowane na Windows Vista (choć na Viście mogą także pracować).\n3. Opierał się na dobrej profesjonalnej bazie danych, np. Oracle, DB2 lub Microsoft SQL Server. Dostęp do tych baz danych możliwy poprzez ODBC, rozmaite programy raportujące (np. Crystal Reports) oraz programy do administracji baz. Posiadają wbudowane mechanizmy optymalizacji pracy znacznie zwiększające ich wydajność. Na rynku pracy można znaleźć administratorów, którzy znają się na zarządzaniu taką bazą i mogą wykonywać czynności typu strojenie baz danych. Część producentów ERP umożliwia zastosowanie nie jednej konkretnej bazy lecz dowolnej. Zwykle ma to wpływ na cenę i pracochłonność prac dodatkowych przy wdrożeniu.\n4. Zapewnia wysoką wydajność przy współpracy z dużymi bazami danych . Na małych bazach demo każdy system informatyczny działa szybko. Aby można było powiedzieć, że system jest wydajny musi być sprawdzony w dużych przedsiębiorstwach. Dlatego m.in. powinien w pełni wykorzystywać możliwości nowoczesnych 64-bitowych systemów operacyjnych (a nie tylko potrafić pracować na nich jako maszyna 32-bitowa). Musi być także dobrze napisany, przez doświadczonych fachowców, którzy poza funkcjonalnością zwracają uwagę na kwestie szybkości działania, i być testowany pod tym kontem przez zespoły do kontroli jakości. Doświadczenie producenta ma tu więc niebagatelne znaczenie.\n5. Dobrze integruje się z innymi nowoczesnymi programami dla biznesu np. MS Office 2007. Potrafi tworzyć wydruki w ich formacie oraz łatwo eksportować dowolne dane do arkuszy kalkulacyjnych. Najlepsze programy przy wykorzystaniu technologii inteligentnych dokumentów (ang. smart documents) umożliwiają np. tworzenie ofert wyłącznie z poziomu programów Word czy Excel z wykorzystaniem danych zawartych w systemie ERP bez konieczności przełączania do niego a jedynie poprzez wykorzystanie dodatkowego panelu wbudowanego w program biurowy.\nSystemy ERP składają się z setek formularzy, okien i wydruków. Nawet jeśli poszczególni użytkownicy korzystają jedynie z kilkunastu z nich, to i tak jest to spory zakres wiedzy, który muszą opanować. Od jakości interfejsu użytkownika zależy, jak szybko nauczą się programu i na ile sprawnie będą się w nim poruszać. Dlatego interfejs powinien być:\n1. Jednolity w obrębie całego pakietu. Należy zdać sobie sprawę z tego, że przy jego programowaniu pracowało przez wiele lat kilkadziesiąt lub nawet kilkaset osób. Były one zapewne pogrupowane w niezależnie pracujące zespoły realizujące różne funkcjonalności pakietu. Zdarza się, że w efekcie takiej pracy poszczególne formularze tak wyglądają, jakby pochodziły z innych bajek. Dla użytkownika oznacza to, że każdorazowo przy zmianie formularza musi zmieniać także filozofię swojej pracy.\n2. Zgodny ze ogólnie przyjętymi standardami, zwykle oznacza to zgodność ze standardami opracowanymi przez Microsoft. Niemal każdy potencjalny użytkownik systemu ERP pracował wcześniej z popularnymi programami typu Windows czy Word. Program powinien respektować przyjęte w tych programach standardy interfejsu. Dzięki temu użytkownicy nowego programu, jakim jest ERP, szybko go opanują, gdyż podstawowe zasady będą takie same. Szczegóły opisują kolejne punkty.\n3. Program powinien dzielić się na nast. obszary: menu i pasek narzędzi (albo lepiej wstążki), nawigator, obszar roboczy i pasek statusu. W menu i pasku narzędzi powinny być funkcje dot. bieżącej obsługi, w nawigatorze – funkcjonalność biznesowa, w pasku statusu – informacje i statusy, obszar roboczy służy do wyświetlania formularzy i raportów.\n4. Układ pozycji w menu i pasku narzędzi (lub wstążkach) powinien być jak najbardziej typowy. Każdy użytkownik popularnych programów jest przyzwyczajony do menu Plik, Edycja, Widok, Ulubione, Narzędzia, Akcje, Okno i Pomoc. W większości nie trzeba nikomu wyjaśniać gdzie w menu znajdują się poszczególne opcje typu ‘Zapisz jako’ lub ‘Wklej’. Ta sama zasada dotyczy układu przycisków w pasku narzędziowym.\n5. Kolorystyka, kształty ikon, wygląd poszczególnych kontrolek (pól, przycisków itp.) powinny być zgodne z Windows. Dzięki temu wystarczy niemal jeden rzut oka na formularz wyświetlony na ekranie aby ogólnie zrozumieć o co w nim chodzi.\n6. Program powinien w pełni wykorzystać rozdzielczość, z jakiej korzysta użytkownik dynamicznie rozszerzając wybrane kontrolki (pola, przyciski, tabele z danymi) w taki sposób, aby dopasowały się do aktualnych ustawień użytkownika. Starsze pakiety zbudowane są dla mniejszych rozdzielczości, czego nie widać na prezentacjach handlowych, gdyż – zwykle ze względu na ograniczenia techniczne projektorów – wykonuje się je na rozdzielczości 800×600 lub 1024×768.\nErgonomia wprowadzania danych\nChoć poprawny interfejs graficzny użytkownika bardzo usprawnia wizualizację informacji i ergonomię pracy z programem przy pomocy myszy, to należy także zwrócić uwagę na odpowiednią ergonomię wprowadzania danych klawiaturą. W programach ERP w wielu miejscach użytkownicy muszą szybko wprowadzać dużą ilość podobnych dokumentów (np. faktur, dokumentów magazynowych) i po prostu nawet nie mają czasu, by sięgać po mysz. Dlatego uwzględniając ich potrzeby program powinien:\n1. Obsługiwać wszystkie podstawowe przypadki użycia programu niemal wyłącznie przy pomocy trzech podstawowych klawiszy: Enter (klawisz akceptacji), Tab (klawisz przejścia) i Anuluj (klawisz wycofania). Do tego dochodzą oczywiście jeszcze klawisze liter i cyfr do wprowadzania danych, ale podstawowa nawigacja w obrębie pojedynczego formularza powinna być możliwa właśnie tymi trzema podstawowymi klawiszami. Przypadki, gdy użytkownik musi zastosować jakiś inny klawisz albo dwu lub trzyklawiszowy skrót, powinny dotyczyć tylko sytuacji innych, niż podstawowa ścieżka obsługi; ale nawet wówczas powinny być preferowane pojedyncze klawisze (np. strzałki, spacja, F1, F2,…) przed złożonymi skrótami.\n2. Program powinien umożliwić wprowadzanie dokumentów przy pomocy jak najmniejszej ilości naciśnięć klawiszy, choćby nawet miałby to być tylko jeden dodatkowy ENTER na potwierdzenie dodatkowego komunikatu. Dla pracowników wprowadzających duże ilości dokumentów każde dodatkowe niepotrzebne naciśnięcie klawisza oznacza w ciągu dnia kilkaset dodatkowych uderzeń w klawiaturę dziennie. Aby w pełni spełnić to wymaganie program także powinien w nawigacji przyciskiem TAB po formularzu pomijać pola nieedycyjne oraz mało istotne (użytkownik w razie potrzeby będzie mógł do nich przejść np. strzałkami).\n3. W zintegrowanym systemie musi obowiązywać zasada jednokrotnego wprowadzania informacji. Program musi więc być wyposażony w liczne mechanizmy generowania danych, np.: faktury z zamówienia, WZ z faktury, dokumentów magazynowych z dokumentów produkcyjnych, zleceń z zamówień, przewodników z planów, planów produkcji z planów sprzedaży itd. Powinien przy tym zapamiętywać pełną historię powiązań i informacji o tym co z czego powstało.\n4. Skróty klawiaturowe (klawisze funkcyjne i Ctrl+klawisz) oraz klawisze dostępu (Alt+litera) powinny być zgodne ze standardami Microsoft, aby nie trzeba było uczyć się nowych. Dotyczy to zarówno podstawowych popularnych skrótów typu F1 (Pomoc) czy Ctrl+S (Zapisz), jak również wielu innych, do których przywykli doświadczeni użytkownicy, np. CTRL+D (Dodanie do ulubionych). Klawisze dostępu, to podkreślone litery w menu, na przyciskach i czasem także na innych kontrolkach umożliwiające szybkie przejście do nich poprzez ALT+litera. Zwłaszcza klawisze dostępu do menu powinny być takie jak w standardowych menu programów pod Windows.\n5. Warto także zwrócić uwagę na ergonomię wprowadzania pól z datą przy pomocy klawiatury. Powinna być możliwość wpisania daty bez konieczności wprowadzania separatorów i czterech cyfr w roku. Innymi słowy wartość wprowadzoną w postaci 271107 program powinien samoczynnie przekonwertować na 27-11-2007 (i nie pomylić z 07-11-2027). Ponadto data powinna być wyświetlana zgodnie z formatem zadeklarowanym w ustawieniach systemu Windows.\n6. W trakcie wprowadzania dokumentów (np. faktur) program powinien zapewnić możliwość dodania nowych wartości do słowników lub obiektów powiązanych (np. kontrahentów) bez konieczności zamykania bieżącego dokumentu i utraty wprowadzonych w nim już informacji. Nowo dodane pozycje powinny się automatycznie podpowiadać tak, by nie było konieczne ich ponowne wyszukiwanie.\nWybrany program musi być na tyle elastyczny, aby można było łatwo dopasować go do naszych indywidualnych potrzeb. Nowoczesne pakiety można prosto dostosować do własnych potrzeb bez dodatkowych interwencji programistycznych.\n1. Każdy ekran powinien umożliwiać indywidualną kastomizację, łatwą zmianę wymiarów i położenia pól, przycisków, tabel i ich kolumn, tworzenie wielu własnych widoków, autodopasowanie (automatyczne dostosowanie szerokości kolumny do największej długości danych). Powinno być można dodwać własne pola i kolumny (tekstowe, numeryczne, z datą, pola wyboru, przyciski opcji), a istniejące – usuwać, ukrywać lub zmieniać im właściwości (np. z opcjonalnych na obowiązkowe lub z edycyjnych na nieedycyjne).\n2. Powinna być możliwość dodawania nowych własnych ekranów, zakładek, pozycji menu, nawigatora itp. Każde przedsiębiorstwo może mieć swoją specyfikę skutkującą koniecznością stworzenia własnych nowych modułów zawierających indywidualną funkcjonalność typową dla niego. Jeśli obszar ten zahacza o ERP lepiej go stworzyć wewnątrz systemu, niż poza nim.\n3. Producent powinien dostarczyć program razem z narzędziami do tworzenia wydruków (w przypadku otwartych baz może to być np. CrystalReports) oraz na życzenie przeszkolić wybranych pracowników firmy z funkcjonalności tych narzędzi, a także struktury bazy danych. Program powinien także umożliwić kontekstowe podpinanie tych raportów wewnątrz systemu ERP z możliwością przekazania do nich pewnych parametrów dot. identyfikatora bieżącego obiektu i ustawień filtra. Umożliwi to np. szybkie wykonie danego wydruku dla dokumentu, który użytkownik widzi aktualnie na ekranie lub wykonanie zestawienia dla wybranego zestawu kontrahentów.\nBardzo przydatne są narzędzia do tworzenia wydruków bazujące na szablonach zbudowanych przy pomocy popularnych programów typu Word czy Excel. Użytkownicy bez większego doświadczenia mogą samodzielnie zmieniać treść i układ wydruku. Niestety tylko niektórzy dostawcy ERP oferują takie możliwości.\n4. Program powinien umożliwiać administratorowi przedsiębiorstwa tworzenie własnych pakietów i bibliotek odpowiedzialnych za przetwarzanie danych. Zwykle wyniki takich obliczeń będą zapisywane w nowych polach specjalnie dodanych do systemu, jednakże czasem może zachodzić także konieczność modyfikacji wartości w polach standardowych.\n5. Powinna być możliwość dowolnego komponowania zdarzeń i ciągów akcji w układy przepływu pracy (Workflow) z wykorzystaniem zarówno elementów dostępnych w programie, jak i zewnętrznych (np. Web Services). Umożliwi to znaczne usprawnienie procesów przedsiębiorstwa. Może być to realizowane także przy pomocy wbudowanego lub zewnętrznego systemu typu BPM (Business Process Management).\n6. Poszczególne skróty klawiaturowe (nawet jeśli domyślnie byłyby zgodne ze standardami Windows) powinny być możliwe do przedefiniowania i indywidualnego dostosowania. Użytkownik powinien mieć możliwość podpięcia własnych często wykorzystywanych funkcji pod wybrany skrót.\n7. Warto także zwrócić uwagę na to, w jaki sposób nowe wersje programu reagują na dotychczasowe zmiany dokonane w programie samodzielnie przez klienta. Przykładowo: klient dodał na formularzu nowe pole, jednak w nowej wersji układ formularza uległ zmianie i w miejscu, w którym dotychczas znajdowało się to pole teraz jest co innego. Czy system automatyczne dokonuje korekt lub przynajmniej ostrzega administratora o takich sytuacjach, aby on sam dokonał stosownych poprawek?\nPakiet ERP w dużej firmie po kilku latach pracy zawiera informacje o setkach lub tysiącach kontrahentów, dziesiątkach tysięcy indeksów, milionach różnego rodzaju dokumentów i dziesiątkach milionów pozycji dokumentów. Mimo tego znalezienie właściwej informacji powinno odbywać się szybko i sprawnie. W tym celu system powinien być wyposażony w nast. możliwości:\n1. Filtrowanie bezpośrednio na formularzu przy pomocy prostych warunków nakładanych na dowolne pole. W przypadku danych tekstowych będzie polegało to na wprowadzeniu wzorca wartości (np. ‘J*Kowal*’ lub ‘J%Kowal%’ lub po prostu ‘J Kowal’), a w przypadku ilościowych lub dat – konkretnej wartości z dodatkową możliwością użycia operatorów >, >=, <, <=, <>. Pola z listą wartości powinny umożliwiać skorzystanie z tej listy także w trakcie filtrowania.\n2. Filtrowanie pól tekstowych w sposób, który nie uwzględnia wielkości liter. W małych systemach jest to niemal standard, jednak w dużych może powodować problemy z wydajnością, tzn. czas oczekiwania na wynik takiego filtra jest bardzo długi. Można to zauważyć tylko przy dużej ilości danych i występuje jedynie w przypadku niektórych baz. Producenci systemów ERP w różny sposób próbują radzić sobie radzą z tym problemem. Mogą na przykład zastosować dodatkowe funkcje na bazie danych zwiększające wydajność filtrowania nieuwzględniającego wielkości liter. Jest rozwiązanie najlepsze, ale jednak pracochłonne i prawdopodobnie będzie ograniczone do wybranych miejsc w systemie. Inny sposób, to pozostawienie użytkownikowi decyzji o sposobie filtrowania z zaleceniem, by stosował metodę wrażliwą na wielkość liter, a jeśli nie, to czas oczekiwania na wynik może się wydłużyć. Trzecie rozwiązanie, to narzucenie użytkownikowi możliwości wprowadzania danych jedynie przy pomocy wielkich liter. Zwykle jest to do zaakceptowania w przypadku pól typu: symbol lub kod, jednak nie sprawdza się w nazwach i opisach m.in. dlatego, że wielkie litery zajmują dużo więcej miejsca na ekranie i wydrukach.\n3. Filtrowanie pól tekstowych w sposób, który nie uwzględnia polskich znaków (ą, ę, ć itd.). Chodzi o to, żeby przy nałożonym warunku filtra typu „Gwóźdź” program znalazł także rekordy zawierające np. „Gwózdz” i na odwrót: przy wprowadzonym warunku „Gwozdz”, by pokazały się także wpisy zawierające polskie znaki.\n4. Filtrowanie pól z uwzględnieniem wartości historycznych. Np. przy wyszukiwaniu pracownika po nazwisku panieńskim powinien on zostać wyświetlony nawet wtedy, gdy jego nazwisko w systemie zostało już zmienione bez konieczności dodatkowych czynności (np. korzystania z osobnych pól lub formularzy z danymi historycznymi).\n5. Program powinien być także zabezpieczony przed problemami związanymi z filtrowaniem pól tekstowych zawierających spację na końcu. Spacji tej użytkownik nie widzi, więc nie jest świadomy, że system może nie odnaleźć danego wpisu, gdy w warunku filtra nie będzie na końcu także spacji lub tzw. znaku globalnego, czyli % lub *. Niektóre systemy po prostu obcinają końcową spację już na etapie wprowadzania wartości w pole tekstowe, nie chroni to jednak przed przypadkami, gdy dane trafiły do systemu inną drogą, np. poprzez interfejs z innego systemu.\n6. Filtrowanie przy pomocy zaawansowanych mechanizmów umożliwiających odnalezienie określonych obiektów na podstawie powiązań z innymi obiektami, np. towarów, które były fakturowane w poprzednim miesiącu. Mechanizmy te powinny być na tyle przejrzyste, aby mógł z nich skorzystać przeciętny użytkownik.\n7. Standardowych filtrów programistycznie wbudowanych w system dot. typowych potrzeb, np. filtrowanie wszystkich pracowników zatrudnionych w określonej jednostce organizacyjnej.\n8. Filtrowanie przy pomocy definiowania zapytania SQL. Z możliwości tej będzie korzystał Administrator i zaawansowani użytkownicy do budowania szczególnie trudnych filtrów niemożliwych do uzyskania innymi metodami.\n9. Zbudowane filtry lub zestawy filtrów powinny być możliwe do zapisania i udostępniania innym użytkownikom.\n10. Program powinien wyświetlić np. w pasku statusu informacje o ilości obiektów znajdujących się w aktualnym filtrze. Dzięki temu użytkownik będzie wiedział, czy powinien dalej zawęzić kryteria filtrowania, czy też może ręcznie przejrzeć zwrócone przez system obiekty, aby odnaleźć ten, który go w danym momencie interesuje.\n11. Dobre systemy prócz możliwości związanych z filtrowaniem danych posiadają także wbudowane mechanizmy ich wyszukiwania. Wyszukiwanie tym różni się od filtrowania, że przechodzi do obiektu zgodnego z wprowadzonym warunkiem, a jednocześnie nie zmniejsza ilości obiektów, na których użytkownik aktualnie pracuje.\n12. Jeśli producent wyposażył swój pakiet w mechanizm archiwizacji danych, to trzeba także sprawdzić, czy możliwe jest łatwe filtrowanie i wyszukiwanie informacji w archiwum. Jednak w nowoczesnych bazach danych ich archiwizacja zwykle nie jest potrzebna. Umożliwiają one bieżący dostęp do wszystkich dokumentów znajdujących się w bazie przy bardzo niewielkim spadku wydajności z roku na rok spowodowanym wzrostem ilości danych, który można łatwo skompensować poprzez polepszenie parametrów serwera bazy danych. Nie zawsze jest to jednak oczywiste, dlatego przy analizie referencji warto zwrócić uwagę na starych klientów od lat wykorzystujących system.\nNawet jeśli na początek zamierzamy wykorzystywać jedynie fragment pakietu, to jednak przy wyborze ERP należy ocenić jego całość. W przyszłości na pewno będziemy potrzebowali dodatkowej funkcjonalności, zaś już dzisiaj decydując się na tylko wybrane moduły powodujemy, że w przyszłości najprawdopodobniej będziemy musieli dokupić kolejne u tego samego producenta. Zwróćmy więc uwagę na nast. aspekty:\n1. Funkcjonalność dostępną w dotychczas wykorzystywanych w firmie programach, arkuszach itp. Jest rzeczą oczywistą, że nie chcemy, aby nowy pakiet nie był krokiem wstecz. Ale niestety należy zauważyć, że nowe programy rozwijane od 2-3 lat, choć wyglądają dużo ładniej, mają lepszą architekturę itd., to jednak w wielu obszarach są uboższe pod względem funkcjonalności w porównaniu ze swoimi starszymi poprzednikami mozolnie budowanymi od kilkunastu lat. Jest to właśnie jeden z głównych powodów, dla których starsze pakiety ERP nadal cieszą się dość dużą popularnością. Jednak z drugiej strony oferta nowoczesnych pakietów staje się coraz bardziej rozbudowana i warto poświęcić nieco czasu na znalezienie odpowiedniego programu, który byłby zarówno bogaty funkcjonalnie, jak i nowoczesny.\n2. Oczekiwaną przez pracowników dodatkową funkcjonalność, która powinna być obsługiwana przez nowy system. Często te oczekiwania koncentrują się na istotnych niedomaganiach dotychczas wykorzystywanych systemów.\n3. Funkcjonalność dotychczas nieuświadamianą przez pracowników, jednak mogącą cennie podnieść efektywność przedsiębiorstwa. Dowiedzieć o niej można się na szkoleniach z ERP, na podstawie szczegółowej analizy systemów prezentowanych na życzenie w siedzibie firmy przez dostawców, poprzez wizyty referencyjne w pokrewnych branżach lub zaprzyjaźnionych przedsiębiorstwach tej samej branży. W rozpoznaniu dodatkowych przydatnych funkcjonalności mogą także pomóc niezależne firmy konsultingowe zajmujące się doradztwem przy wyborze ERP.\n4. Rozwój oprogramowania jest niemal tak samo ważny, jak bieżąca funkcjonalność. Dlatego warto przeanalizować również to, co producent będzie robił w przyszłości, tzn. jakie ma plany i strategie dot. rozwoju własnego produktu oraz czy jest to dość duża firma, której nie grozi wrogie przejęcie przez konkurencję. Analizując plany rozwojowe koniecznie sprawdźmy jak producent w przeszłości dystrybuował nowe funkcje programu. Czy dystrybuując nowe wersje pakietu udostępnia bezpłatnie starym klientom nowe funkcje? Czy też bezpłatnie udostępniane są jedynie poprawki i zmiany prawne?\n5. Zgodność z polskimi przepisami. Zwykle łatwiej jest ją uzyskać krajowym producentom, którzy potrafią szybkiej reagować na zmieniające się uwarunkowania prawne. Jednakże niezależnie od tego, czy wybieramy wśród krajowych czy zagranicznych dostawców powinniśmy dokładnie przyjrzeć się pakietowi w tym zakresie. Należy przy tym pamiętać, że przepisy zobowiązują nas do prowadzenia działalności w sposób zgodny z prawem, a nie producenta programu. Zwróćmy uwagę na: zgodność z Ustawą o Rachunkowości, przepisami Kodeksu Pracy i ZUS, obsługę międzynarodowych standardów rachunkowości i respektowanie przepisów dot. ochrony danych osobowych.\n6. Moduły produkcyjne (jeśli jesteśmy firmą produkcyjną). Jest to bez wątpienia najbardziej specyficzny obszar o dużym zróżnicowaniu funkcjonalności oferowanej przez poszczególnych dostawców. Obszary typu finanse, czy płace są w większej lub mniejszej części regulowane przepisami prawnymi. Dlatego prawie każdy system da się w zakresie finansów i płac jakoś dopasować do dowolnej firmy. Dużo trudniej osiągnąć ten stan w sferze zarządzania produkcją, prawdopodobnie większość ofert nie pasuje do naszych potrzeb lub wymaga bardzo daleko idących modyfikacji. Dlatego przy wyborze programu należy szczególną wagę przyłożyć do sfery produkcyjnej, nawet jeśli na razie nie zamierzamy jej wdrażać w ramach aktualnie realizowanego projektu, dobierając właściwy system do naszej strategii produkcji (produkcja na magazyn, na zamówienie, montaż na zamówienie, a także produkcja jednostkowa konstruowana lub konfigurowana na zamówienie).\n7. Funkcjonalność z zakresów logistyki sprzedaży i zakupu, finansów, majątku trwałego, zarządzania zasobami ludzkimi i płac, CRM oraz controllingu. Są to podstawowe obszary, które w dobrym pakiecie ERP powinny być obsługiwane. Ewentualne braki w tym zakresie na pewno trzeba będzie uzupełniać dodatkowymi programami.\n8. Zagadnienia dotyczące planowania operacyjnego zgodnie ze standardem APICS. System powinien umożliwiać planowanie nadrzędne (SOP i MPS) oraz wykonywać rozwinięcie MRP z uwzględnieniem różnych możliwych metod partiowania, a także bilansować zasoby (RP, RCCP, CRP). Powinien wyliczać wielkości PAB i ATP w sposób odpowiedni dla poszczególnych stref czasowych. Dla sieci dystrybucyjnych musi obsługiwać także DRP. Do potrzeb montażu na zamówienie (ATO) i produkcji na zamówienie (MTO) powinien umożliwiać stworzenie harmonogramu montażu końcowego FAS. W ramach sterowania produkcją (PAC) powinno być możliwe zarówno harmonogramowani e ‘w przód’ jak i ‘wstecz’.\n9. Uzupełniające moduły, w takim zakresie, w jakim są one naszej firmie konieczne: sprzedaż detaliczna i mobilna, Kanban, kontrola jakości, zagadnienia BHP, obsługa delegacji, świadczenia socjalne, kasa zapomogowo-pożyczkową i inne.\n10. Możliwość ewidencji zarządczej w oparciu o obiekty ewidencyjne oraz kalkulacje kosztów metodą ABC. System powinien umożliwiać definiowanie dowolnej ilości obiektów ewidencyjnych bazujących na danych już istniejących w systemie lub specjalnie wprowadzanych do celów zarządczych. Konieczne jest także dodatkowe powiązanie z dekretacją pozwalające na automatyczne tworzenie konta księgowego dla dokumentu na podstawie jego opisu obiektowego.\n11. Sposób, w jaki program współpracuje z zewnętrznymi programami typu: programy bankowości elektronicznej, MES, CMMS, APS, SCADA, HMI, CAD, BPM, WMS itp. a także z programem Płatnik czy platformami dla biznesu typu SharePoint. Warto także zwrócić szczególną uwagę na możliwość współpracy z przenośnymi terminalami w zakresie wybranych funkcji logistycznych i produkcyjnych a także innych, np. inwentaryzacji majątku trwałego.\n12. Specyficzne wymagania różnych branż, np. obsługa etykiet ODETTE w branży motoryzacyjnej lub uwzględnianie stężenia substancji czynnej w surowcach przy przeliczeniach zapotrzebowania materiałowego w branży chemicznej.\n13. Obsługę struktur holdingowych i rozproszonych struktur organizacyjnych. System powinien umożliwiać definiowanie tych struktur oraz powiązanie dowolnego dokumentu znajdującego się w systemie z firmą i opcjonalnie z jednostką organizacyjną. Poprzez mechanizm uprawnień administrator powinien móc ograniczać użytkownikom dostęp do tych danych, które dotyczą obsługiwanych przez nich firm i jednostek organizacyjnych.\n14. Wielojęzyczność. Nowoczesne systemy umożliwiają zmianę języka w trakcie pracy (lub w oknie logowania) bez konieczności przeinstalowywania programu. Wraz ze zmianą języka cały interfejs powinien się odpowiednio dostosowywać; dotyczy to zarówno menu, nawigatora, etykiet, komunikatów, wydruków i pomocy. W zakresie wielojęzyczności należy wyodrębnić dwa obszary: po pierwsze – możliwości narzędziowe, po drugie – faktyczne tłumaczenie. Może się zdarzyć, że choć system ma odpowiednie możliwości narzędziowe, to nie zostałw pełni przetłumaczony lub lista języków jestbardzo ograniczona do np. 2-3 języków.\n15. Wielowalutowość. Obejmuje to zarówno wystawianie faktur w różnych walutach, jak i inne aspekty, np. rozliczanie różnic kursowych czy przeliczanie danych do zestawień.\n16. Obsługa wielu jednostek miar. Każdy indeks powinien mieć możliwość indywidualnego zdefiniowania wielu jednostek miar z indywidualnymi przelicznikami i zaokrągleniami definiowanymi dla każdej jednostki osobno. Wystawianie dokumentów w dowolnej jednostce czy przeliczanie ilości do zestawień nie powinno być dla systemu problemem. W symbolu jednostki powinny być rozróżniane małe i wielkie litery.\nChoć o problemach z bezpieczeństwem mówi się wiele w kontekście systemów operacyjnych (np. Windows), przeglądarek internetowych i programów pocztowych, to potencjalne zagrożenia wynikające z nieszczelnego systemu ERP mogą być równie poważne. Dlatego nowoczesny system informatyczny powinien:\n1. Umożliwiać zarejestrowanie dla każdego użytkownika osobnego identyfikatora i zapewniać dostęp do danych wyłącznie po wprowadzeniu identyfikatora i poprawnego hasła (chyba że zastosowano inną metodę identyfikacji – np. czytniki linii papilarnych).\n2. Być zabezpieczony przed utratą danych spowodowaną awarią zasilania lub zakłóceniami w sieci zasilającej. Standardowo systemy oparte na dobrych bazach danych skutkują w razie przerwania zasilania jedynie utratą bieżącej niezapisanej transakcji nie powodując zniszczenia lub utraty integralności danych.\n3. Spełniać inne wymogi wynikające z przepisów o ochronie danych osobowych, a w szczególności wymogi Rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie dokumentacji przetwarzania danych osobowych oraz warunków technicznych i organizacyjnych, jakim powinny odpowiadać urządzenia i systemy informatyczne służące do przetwarzania danych osobowych.\n4. Administrator powinien mieć możliwość ograniczania użytkownikom dostępu do danych. Ograniczenie to powinno dotyczyć zarówno dostępu do bazy z poziomu programu ERP, jak i innych programów (np. kwerend opartych na ODBC).\n5. Użytkownicy korzystający z definiowalnych uprawnień funkcjonalnych (profili) powinni widzieć tylko taki zakres, jaki odpowiada pełnionej przez nich roli w przedsiębiorstwie (handlowiec, konstruktor, magazynier, księgowy, planista produkcji itp.).\n6. System powinien umożliwiać kontrolowanie pracy użytkowników informując administratora o aktualnych sesjach, przedstawiając historie logowania oraz umożliwiając śledzenie zmian bazodanowych.\n7. Powinna być możliwość osobnego nadawania uprawnień do zatwierdzania, księgowania i innych funkcji biznesowych, takich jak np. autoryzacje.\n« Integracja CMMS z ERP\nStrategia operacyjna »\njeden komantarz do “Który pakiet ERP wybrać?”\n12 Kwiecień 2010 o godz. 20:28\nZnakomity artykuł, który w przystępny sposób pokazuje jak uniknąć zagrożeń związanych z wprowadzaniem ERP.\n(9 głosy(ów), średnia: 4,11 z 5)


BEZROBOCIE Walka o pracownika będzie się zaostrzać\nNajwiększym wyzwaniem dla pracodawców w 2020 roku będzie pozyskanie pracowników z zagranicy. Z tym problemem zmaga się coraz więcej europejskich gospodarek. Wśród nich największy niedobór pracowników, zwłaszcza tych wykwalifikowanych, odnotowują Niemcy. Na koniec zeszłego roku w całym kraju brakowało niemal 1,5 mln rąk do pracy.\nWedług danych Eurostatu, w połowie zeszłego roku Niemcy odnotowały ponad 1,4 mln wakatów. Perspektywa niestety nie jest optymistyczna. W ciągu kolejnych 10 lat na emeryturę przejdzie 1,3 mln pracowników sektora publicznego, co w połączeniu z problemami demograficznymi zapowiada raczej pogłębienie kryzysu na rynku pracy niż jego zażegnanie.\nPracownicy z Ukrainy nie rozwiążą problemu\nSzans na zmniejszenie liczby wakatów niemiecki rząd upatruje w otwarciu rynku pracy dla pracowników spoza Unii Europejskiej. Ustawa o migracji wykwalifikowanej siły roboczej znosi obowiązek wykazania, że na dane stanowisko pracodawca nie jest wstanie znaleźć niemieckiego pracownika. Pracodawcy często skarżyli się na ten przepis, który znacznie utrudniał im proces rekrutacji. Nowe przepisy, które weszły w życie 1 stycznia, znoszą tę zasadę, co w pewniej mierze prawdopodobnie skróci czas potrzebny na znalezienie odpowiedniego pracownika. Nie jestem jednak przekonana, że ta zmiana sprawi, że pracownicy z państw spoza UE zaczną masowo przyjeżdżać do Niemiec i rozwiążą tym samym problemy na rynku pracy, co było założeniem ustawodawcy. Brak elastycznych form zatrudnienia w niemieckim prawie pracy również nie sprzyja walce z deficytem pracowników. Nie ma takich form zatrudnienia jak umowa zlecenie, umowa o dzieło czy praca sezonowa. Rząd wprowadzając zmiany liczył szczególnie na przyciągniecie pracowników z Europy Wschodniej, zwłaszcza z Ukrainy. Już zapowiedzi zmian wzbudziły wśród polskich pracodawców obawę o masowe wyjazdy, zwłaszcza, że i w Polsce coraz trudniej o pracowników. Niemiecki rynek pracy potrzebuje przede wszystkim pracowników wykwalifikowanych, posiadających co najmniej dwuletnie kwalifikacje zawodowe potwierdzone certyfikatem. Wszystkie certyfikaty i kwalifikacje muszą zostać zaakceptowane przez niemieckie urzędy. Dodatkowo wymagana jest również potwierdzona certyfikatem znajomość języka. Realia pokazują, że Ukraińcy, których w Polsce jest ponad 1,2 mln dobrze czują się w naszym kraju. Chociaż spora część z nich, według niektórych badań nawet 70% deklaruje chęć wyjazdu do Niemiec, sądzę, że są to tylko deklaracje, wynikające być może z niepełnej wiedzy o wymaganiach niemieckiego rządu. Tylko ok. 2,6% z nich spełnia postawione warunki. Zdecydowana ich większość pracuje niezgodnie ze swoim wykształceniem i często poniżej kompetencji. Większość wykonuje prace fizyczne – pracuje na budowach i w gastronomii.\nWprowadzone zmiany są więc szansą dla ludzi młodych, wykształconych i znających języki. O takie właśnie osoby w perspektywie najbliższych lat będą walczyli pracodawcy nie tylko z Europy Zachodniej czy Polski. Ukraińska gospodarka, w którą coraz chętniej inwestują zachodnie koncerny również może zachęcać do pozostania w kraju.\nKomentarz przygotowany przez Karolinę Serwańską, prezes Zarządu w Agencji Pośrednictwa Pracy Polski HR\nPoprzedni artykułCiężkie czasy wspólnej waluty\nNastępny artykułMłodzi Polacy nie mogą żyć bez komórki. Eksperci: Zaczyna się robić poważny problem\nCzytaj również: Złoty powstrzymuje straty. Polska gospodarka zwalnia, zatrudnienie też