Nowe skórzane plecaki na jesień - Purol Design etui na laptopa - oryginalne torby filcowe blog\n» Nowe skórzane plecaki na jesień\nNowe skórzane plecaki na jesień 0\nDodano: 22-09-2015 w kategorii: Nowe produkty, plecaki autor: Marcin Purol\nNie tylko szkoła, nie tylko na zajęcia a po prostu na co dzień - plecak worek. Wygodny, ze skóry naturalnej, wykończony czarną podszewką. Gruby czarny sznurek ściąga i zamyka całość. Praktyczna wielkość, nie za duży, nie za mały 32 x 39 cm. Prezentujemy cztery kolory: klasyczny czarny, ciemnoniebieski / granatowy, jasny brąz i szary. Idealna paleta barw do jesiennych stylizacji.\nW środku krótka smycz do kluczy oraz mała kieszeń na najważniejsze drobiazgi.


Luki bezpieczeństwa w Microsoft Exchange Server | PM Digital Warszawa\nFirma Microsoft wydała poprawki dla wersji Exchange 2010, 2013, 2016 i 2019 po tym jak 2 marca poinformowała, że istnieją luki w oprogramowaniu poczty i kalendarza Exchange Server dedykowanym amerykańskim klientom korporacyjnym i rządowym. Luki sięgają aż 10 lat wstecz, a hakerzy wykorzystują je co najmniej od stycznia. Nasze systemy są już zaktualizowane, a jak jest Was?\nO tym jak poważny jest to atak może świadczyć fakt, iż Microsoft wydał łatkę do edycji 2010, pomimo iż, wsparcie dla niej oficjalnie zakończył w październiku ubiegłego roku. Stacja CNBC, powołując się na raport KrebsOnSecurity podaje, że w systemie znaleziono cztery luki, które doprowadziły do zhakowania serwerów ponad 30 tysięcy amerykańskich organizacji ! Błąd Microsoft umożliwiał nie tylko przejęcie poczty, ale również zainstalowanie złośliwego programu na serwerach. Za atakiem, który rozpoczął się już 6 stycznia ma stać chińska grupa hakerów Hafnium.\nOficjalnie dziury zostały już załatane przez producenta, ale eksperci twierdzą, że naprawianie szkód u ofiar cyberataku może być ogromnym wyzwaniem. Tym bardziej, że jak podaje firma Netcraft, która przeanalizowała sytuację w ostatnich dniach, w sieci działa jeszcze niemal 100 tysięcy serwerów, na których działa niezałatane oprogramowanie Outlook Web Access.


Europejski Kongres Gospodarczy pod zielonym dachem MCK\nTu jesteś: Strona Główna » Europejski Kongres Gospodarczy pod zielonym dachem MCK\nEuropejski Kongres Gospodarczy pod zielonym dachem MCK\nNowe centrum konferencyjno-wystawiennicze przeszło swój chrzest w połowie marca br., goszcząc przez cztery dni najlepsze drużyny świata w e-sporcie, kibiców oraz wystawców sprzętu komputerowego. Wszystko w ramach Intel Extreme Masters oraz IEM Expo Katowice. W drugiej połowie kwietnia przyjdzie czas, aby w nowych wnętrzach gościć najważniejsze postacie europejskiej sceny politycznej, naukowej i biznesowej. Przez trzy dni goście Katowic będą dyskutować na ponad 100 sesjach tematycznych.\nOprócz nowej lokalizacji kongres zapowiada się wyjątkowo również ze względów organizacyjnych. Po raz pierwszy w historii wydarzenia, inauguracja, wszystkie panele dyskusyjne, wydarzenia towarzyszące, bankiety i spotkania odbędą się w jednym budynku – nowo otwartym MCK. Jak dodaje organizator, łatwy dojazd, miejsca parkingowe i bliskość hoteli to dodatkowe atuty nowej lokalizacji Europejskiego Kongresu Gospodarczego.\nObiekt wybudowano pomiędzy Spodkiem a ul. Olimpijską. W pobliżu znajdują się również nowe gmachy Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia oraz Muzeum Śląskiego. – Katowice otrzymały ultranowoczesne obiekty nadające stolicy województwa śląskiego metropolitarnego charakteru. Jako organizatorzy największej imprezy biznesowej Europy Centralnej od pierwszej edycji wydarzenia czekaliśmy na takie miejsce. Europejski Kongres Gospodarczy w Międzynarodowym Centrum Kongresowym oznacza zupełnie nową jakość – mówi Wojciech Kuśpik, prezes Grupy PTWP, organizator EEC.\nPowierzchnia użytkowa Międzynarodowego Centrum Kongresowego wynosi niemal 35 tys. m². Gmach jest także bezpośrednio połączony ze Spodkiem. Powierzchnia głównej i największej sali MCK ma 8 tys. m². Może ją wypełnić 8 tys. osób na miejscach siedzących lub 10 tys. na miejscach stojących. W tym roku spełni rolę centralnego forum VII Europejskiego Kongresu Gospodarczego. Salę można podzielić na trzy mniejsze, równe części. W jednej z nich odbędzie się sesja inauguracyjna kongresu.\nDo dyspozycji uczestników EEC zostanie również oddana amfiteatralna sala konferencyjna dla 600 osób, sala zwana bankietową o powierzchni 1200 m² i 18 sal konferencyjnych, w których odbywać się będą debaty panelowe.\nJednak zdecydowanym wyróżnikiem obiektu jest przejście przez dach przybierające formę przesmyku porośniętego trawą, gdzie znajduje się taras widokowy oraz miejsce na kawiarniane stoliki.\n– Międzynarodowe Centrum Kongresowe ma wszystkie atuty, by stać się ważnym punktem na mapie tego typu obiektów w Polsce i Europie. Stawiamy na markowe wydarzenia kongresowe i wystawiennicze, a Europejski Kongres Gospodarczy idealnie wpisuje się w naszą strategię. To jedna z tych imprez, które promują Katowice nie tylko jako prężny ośrodek gospodarczy, ale również jako miasto turystyki biznesowej – mówi Marcin Krupa, prezydent Katowic.\nTematami wiodącymi tegorocznej edycji EEC będą: program inwestycyjny Unii Europejskiej, rola państwa w gospodarce, innowacyjna Europa, energia, przemysł, klimat, wyzwania globalnej gospodarki oraz odpowiedzialny biznes i młodzi na europejskim rynku pracy.\nVII edycja EEC odbędzie się między 20 a 22 kwietnia. W trzydniowej konferencji weźmie udział 6 tys. gości z kraju i z zagranicy. Aby zgłosić chęć udziału w wydarzeniu, należy do 15 kwietnia zostawić swoje dane na stronie www.ptwp.pl/eec/pl/. Udział w kongresie jest bezpłatny, jednak organizator zastrzega sobie możliwość odmowy przyjęcia zgłoszenia. (zit)\nSprawdź TAGI: Katowice , MCK , Europejski Kongres Gospodarczy\n77 Tour De Pologne w Chorzowie\n» Pierwsza edycja "TOUR DE MOTO"\n» COMTV.pl - Produkcja Tv i Filmowa\nZnamy wyniki VII edycji Budżetu Obywatelskiego w Katowicach\nZazielenienie ulicy Warszawskiej w Katowicach – drzewa zamiast samochodów\nUroczyście rozpoczęto prace budowlane nad nowoczesnym obiektem sportowym w Katowicach.\nBudżet obywatelski w Katowicach: weź sprawy w swoje ręce i zagłosuj!\nRower pomaga ponownie w Katowicach\nSzłapcugiem i elektrykiem na Teatralną


Buty Meindl Bhutan Lady MFS 2925 DobrySezon.pl\n» Buty Meindl Bhutan Lady MFS 2925 Brown\nKod produktu: 002-2925\nJesteś amatorem wędrówek po bieszczadzkich lasach lub alpejskich szlakach? Wypuszczasz się na długie spacery po górach? Lubisz zapuszczać się na dalekie, leśne szlaki? Szukasz butów o wysokim komforcie noszenia, połączonego z bezpieczeństwem i wodoodpornością? Jeśli tak, Meindl Bhutan Lady MFS to buty turystyczne, bez których nie możesz się obejść! Obuwie marki Meindl idealnie nadaje się do długodystansowych wędrówek i spacerów, zarówno po górach jak i lesie. Meindl Bhutan Lady MFS zostały wykonane z wysokiej jakości skóry nubukowej, która jest wytrzymała i komfortowa. Gumowy otok na całym obwodzie buta zapewnia ochronę zarówno butom jaki Twoim stopom przed uszkodzeniami przy uderzeniu czy potknięciu się. Dzięki systemowi sznurowania DiGAfix® masz pewność że Twoje stopy są solidnie i stabilnie osadzone w bucie. Wykorzystując podszewkę GORE-TEX®, firma Meindl zagwarantowała butom Bhutan Lady MFS całkowitą wodoodporność i bardzo dobrą wentylację. System piankowy Memory Foam System dopasowuje się do kształtu Twojej stopy i zapamiętuje go. Gwarantuje to idealne dopasowanie buta do stopy i kostki. Kolejnym atutem butów Meindl Bhutan Lady MFS jest podeszwa firmy Vibram®, skonstruowana tak aby uzyskiwała doskonałą przyczepność w każdych warunkach, cechując się przy tym wysoką wytrzymałością.\nAktywność i teren: wymagające trekkingi w niskich górach, lekkie trekkingi górskie, nierówne szlaki, strome szlaki górskie


Tragiczny wypadek na trasie Pokrzywnica - Nowe Niestępowo. Policja szuka świadków (zdjęcie) | iPułtusk - Pułtusk\niPułtusk » Wiadomości » Tragiczny wypadek na trasie Pokrzywnica - Nowe Niestępowo. Policja szuka świadków (zdjęcie)\nTragiczny wypadek na trasie Pokrzywnica - Nowe Niestępowo. Policja szuka świadków (zdjęcie)\n10 października 2018, 16:07, KPP Pułtusk, red. MK\nPolicjanci wyjaśniają okoliczności nieszczęśliwego zdarzenia, do jakiego doszło na drodze powiatowej w gminie Pokrzywnica. Niestety młody mężczyzna poniósł śmierć na miejscu. Funkcjonariusze po raz kolejny apelują o szczególną ostrożność na drogach.\nDo zdarzenia doszło wczoraj ok 5.45. Ze wstępnych ustaleń śledczych wynika, że 34-letni kierowca Forda Mondeo jadąc w stronę Pułtuska, z nieustalonych przyczyn, na łuku drogi, wypadł z jezdni, następnie uderzył w drzewo. Na skutek poniesionych obrażeń, pomimo reanimacji, mężczyzna zmarł.\nJednocześnie policjanci poszukują naocznych świadków. Wszyscy, którzy bezpośrednio widzieli okoliczności zdarzenia proszeni są o zgłoszenie się do KPP w Pułtusku, bądź o kontakt pod nr telefonów: 23 692 72 00 lub 23 692 72 02.


Ocena wrażliwości terenów miejskich na możliwe zagrożenia wynikające ze zmian klimatu - PDF\nOcena wrażliwości terenów miejskich na możliwe zagrożenia wynikające ze zmian klimatu\nDownload "Ocena wrażliwości terenów miejskich na możliwe zagrożenia wynikające ze zmian klimatu"\n1 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych ul. Kossutha 6, Katowice instytut badawczy KRS NIP tel.: , faks: , Ocena wrażliwości terenów miejskich na możliwe zagrożenia wynikające ze zmian klimatu Zespół autorski: dr inż. arch. Justyna Gorgoń kierownik zadania dr Anna Starzewska-Sikorska dr hab. Tomasz Staszewski dr Joachim Bronder dr inż. Bartosz Nowak dr Janusz Krupanek mgr Monika Działoszyńska-Wawrzkiewicz dr Beata Michaliszyn-Gabryś mgr inż. Ewa Strzelecka-Jastrząb mgr inż. Marian Cenowski Katowice, październik 2014 Dofinansowano ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej\n2 1. Zleceniodawca: Skarb Państwa Ministerstwo Środowiska, Warszawa, ul. Wawelska 52/54 2. Wykonawca: Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 3. Data zlecenia/umowy: 15/09/ Zakład: DNP 5. Zespół: DNP3 6. Zespół autorski: Lp Nazwisko i imię oraz stopień i tytuł naukowy dr inż. arch. Justyna Gorgoń kierownik zadania dr Anna Starzewska-Sikorska dr hab. Tomasz Staszewski dr Joachim Bronder dr inż. Bartosz Nowak dr Janusz Krupanek mgr Monika Działoszyńska-Wawrzkiewicz dr Beata Michaliszyn-Gabryś mgr inż. Ewa Strzelecka-Jastrząb mgr inż. Marian Cenowski Kierownik Tematu Kierownik Zespołu Zatwierdzam: Dyrektor IETU... Rozdzielnik: 1. Elektroniczne repozytorium prac (DFP) 2. Archiwum 1 egz. wersja papierowa (DFP) 3. Ministerstwo Środowiska (3 egz. wersja elektroniczna i 3 egz. Wersja papierowa) Charakter pracy: (zaznaczyć X ) Naukowo badawczy X Inny Sposób udostępnienia pracy: ( zaznaczyć X ) Za zgodą Zleceniodawcy Za zgodą Dyrektora X Ogólnodostępna\n3 Spis treści WSTĘP ANALIZA GŁÓWNYCH ZAGROŻEŃ DLA MIAST W UE WYNIKAJĄCYCH ZE ZMIAN KLIMATU NA PODSTAWIE DOSTĘPNYCH OPRACOWAŃ KOMISJI EUROPEJSKIEJ I EUROPEJSKIEJ AGENCJI ŚRODOWISKA (EEA) ZAGROŻENIA KLIMATYCZNE ZWIĄZANE Z GOSPODARKĄ WODNĄ W MIASTACH Główne uwarunkowania Powodzie w miastach Susze i niedobory wody w miastach ZAGROŻENIA MIEJSKIE ZWIĄZANE Z EKSTREMALNYMI TEMPERATURAMI Główne uwarunkowanie Miejska wyspa ciepła MWC Implikacje dla jakości powietrza INNE ZJAWISKA W MIASTACH ZWIĄZANE Z WRAŻLIWOŚCIĄ MIAST NA ZMIANY KLIMATU Uszczelnianie terenu Różnorodność biologiczna IDENTYFIKACJA I ANALIZA SPECYFICZNYCH ZAGROŻEŃ MIEJSKICH WYSTĘPUJĄCYCH W POLSCE ORAZ CHARAKTERYSTYKA I UWARUNKOWANIA ICH WYSTĘPOWANIA ZAGROŻENIA MIEJSKIE W POLSCE ZWIĄZANE Z WYSTĘPOWANIEM OPADÓW Główne uwarunkowania Powodzie Susze ZAGROŻENIA MIAST W POLSCE ZWIĄZANE Z EKSTREMAMI TEMPERATUROWYMI Główne uwarunkowania Zagrożenie Miejską Wyspą Ciepła w warunkach polskich Smog (kwaśny i fotochemiczny) INNE ZAGADNIENIA ZWIĄZANE Z PODATNOŚCIĄ NA ZMIANY KLIMATU Zaburzenia cyrkulacji powietrza w mieście Różnorodność biologiczna Uszczelnianie terenu - zagrożenia wynikające z suburbanizacji UWARUNKOWANIA KSZTAŁTOWANIA MIEJSKIEJ POLITYKI ADAPTACYJNEJ Spis tabel TABELA 1. ODDZIAŁYWANIE ZMIAN KLIMATU NA JAKOŚĆ WODY SŁODKIEJ I NA STREFY PRZYBRZEŻNE... 8 TABELA 2. POWIĄZANIA POMIĘDZY ZANIECZYSZCZENIAMI POWIETRZA A ZJAWISKAMI ZWIĄZANYMI ZE ZMIANAMI KLIMATU TABELA 3. REJONY NAJCZĘSTSZEGO WYSTĘPOWANIA NAGŁYCH POWODZI LOKALNYCH TYPU FLASH FLOOD (LATA ) TABELA 4. REJONY KATEGORII II NAJCZĘSTSZEGO WYSTĘPOWANIA NAGŁYCH POWODZI LOKALNYCH TYPU FLASH FLOOD (LATA ) TABELA 5. MIASTA NARAŻONE NAJBARDZIEJ NA RYZYKO WYSTĄPIENIA POWODZI. OPRACOWANIE WŁASNE IETU TABELA 6. OBSZARY NATURA 2000 W MIASTACH POWYŻEJ 100 TYS. MIESZKAŃCÓW TABELA 7. OBSZARY ZIELENI W MIASTACH POWYŻEJ 100 TYS. MIESZKAŃCÓW TABELA 8. POWIERZCHNIA ZASKLEPIONA W ANALIZOWANYCH MIASTACH Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 1\n4 Spis rysunków RYS. 1. SCHEMAT PRIORYTETÓW STRATEGII ADAPTACJI DO ZMIAN KLIMATU UE [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU]... 8 RYS. 2. POTENCJALNE SKUTKI SPOWODOWANE PRZEZ POWODZIE W MIASTACH [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE RAPORTU EEA] RYS. 3. POTENCJALNE, POZA BEZPOŚREDNIMI ZDROWOTNYMI, SKUTKI WYSTĘPOWANIA ZJAWISKA MWC [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE EEA REPORT NO 2/2012] RYS. 4. ROZMIESZCZENIE MIAST POWYŻEJ 100 TYS. MIESZKAŃCÓW GŁÓWNYCH DORZECZACH RZEK POLSKI. OPRACOWANIE IETU NA PODSTAWIE EUROPEAN RIVER CATCHMENTS, EUROPEAN ENVIRONMENT AGENCY RYS. 5. ZASIĘGI WYSTĘPOWANIA POWODZI W POLSCE [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE 24 RYS. 6. REJONY NAJCZĘSTSZEGO WYSTĘPOWANIA NAGŁYCH POWODZI LOKALNYCH TYPU FLASH FLOOD W LATACH [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE KLĘSKI ŻYWIOŁOWE A BEZPIECZEŃSTWO WEWNĘTRZNE KRAJU POD REDAKCJĄ HALINY LORENC, IMGW] RYS. 7. ODSETEK TERENÓW MIEJSKICH ZAGROŻONYCH POWODZIĄ [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE WSTĘPNA OCENA RYZYKA POWODZIOWEGO (WORP). MAPA OBSZARÓW NARAŻONYCH NA NIEBEZPIECZEŃSTWO POWODZI, 2013, ISOK ] RYS. 8. SCHEMAT POWSTAWANIA NIŻÓWEK [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE STAHL K. 2001] RYS. 9. WYSTĘPOWANIE NIŻÓWEK W POLSCE [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE OBSZAROWY ROZKŁAD WYSTĘPOWANIA NIŻÓWEK W POLSCE W LATACH KĘPIŃSKA-KASPRZAK M.] RYS. 10. CHARAKTERYSTYKA NATĘŻENIA MIEJSKIEJ WYSPY CIEPŁA W POZNANIU [ C] W OKRESIE OPRACOWANIE WŁASNE IETU RYS. 11. CZĘSTOŚĆ PRZEKROCZEŃ DOPUSZCZALNEGO STĘŻENIA 24-GODZINNEGO PM10 W NAJWIĘKSZYCH MIASTACH POLSKI W 2013 ROKU [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE DANYCH PMŚ] RYS. 12. ŚREDNIOROCZNE STĘŻENIA NO 2 W LATACH OPRACOWANIE WŁASNE IETU RYS. 13. USZCZELNIENIE TERENU W POLSCE [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE DEGREE OF SOIL SEALING, EEA, 2013] RYS. 14. USZCZELNIENIE TERENU W WOJEWÓDZTWIE ŚLĄSKIM [ŹRÓDŁO: OPRACOWANIE WŁASNE IETU NA PODSTAWIE DEGREE OF SOIL SEALING, EEA, 2013] Źródła Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach\n5 Słownik skrótów SPA Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020, z perspektywą do roku 2030 MOF - miejski obszar funkcjonalny UP - Umowa Partnerstwa WPR - Wspólna Polityka Rolna WPRyb - Wspólna Polityka Rybołówstwa KPO - Krajowe Programy Operacyjne RPO - Regionalne Programy Operacyjne KPZK - Koncepcja Przestrzennego Zagospodarowania Kraju KPM - Krajowa Polityka Miejska KSRR - Krajowa Strategia Rozwoju Regionalnego : Regiony, Miasta, Obszary wiejskie EEA - Europejska Agencja Środowiska (European Environment Agency) MWC - Miejska Wyspa Ciepła UE - Unia Europejska SARP - Stowarzyszenie Architektów Polskich TUP - Towarzystwo Architektów Polskich PAN - azotan nadtlenku acetylu LZO - lotne związki organiczne H 2 O 2 - nadtlenek wodoru NO X - tlenki azotu NO 2 - dwutlenek azotu SO 2 - dwutlenek siarki NH 3 - amoniak CO - tlenek węgla CH 4 - metan CO 2 - dwutlenek węgla O 3 - ozon N 2 O - tlenek diazotu SF 6 - sześciofluorek siarki H 2 S - siarkowodór WWA-wielopierścieniowe węglowodory aromatyczne Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 3\n6 Ocena wrażliwości terenów miejskich na zagrożenia wynikające ze zmian klimatu WSTĘP Obszary zurbanizowane, a w szczególności miasta, stanowią specyficzną jednostkę terytorialną charakteryzującą się dużą koncentracją ludności oraz zabudowy o wysokiej intensywności. Obszary miejskie łączą w swej przestrzennej strukturze środowisko przyrodnicze z tkanką miejską, na którą się składa zabudowa i towarzysząca jej infrastruktura techniczna. Trzecim ważnym komponentem miasta jest populacja miejska - ludzie, którzy w nim żyją i pracują. Miasta od zawsze pełniły rolę lokomotyw rozwoju, a obecnie są miejscem życia dla ponad 50% populacji świata. Wskaźnik urbanizacji określający procent ludności zamieszkującej obszary zurbanizowane w stosunku do ogółu ludności danego obszaru wynosi 75% dla UE, a dla Polski 61%. Polska na tle innych państw ma bardzo korzystnie rozwiniętą miejską sieć osadniczą zbudowaną głównie z miast małej i średniej wielkości, rozlokowanych równomiernie w przestrzeni kraju. Ośrodków miejskich, których liczba mieszkańców przekroczyła 100 tys. jest w Polsce 39. Należą do nich wszystkie miasta wojewódzkie oraz większe ośrodki subregionalne. Większe polskie miasta - te powyżej 100 tys. mieszkańców mają wspólne cechy i specyfikę oraz wykazują podobną innym miastom europejskim wrażliwość na zmiany klimatu. Praca niniejsza składa się z dwóch części, jej celem jest analiza i ocena wrażliwości obszarów miejskich na możliwe zagrożenia związane ze zmianami klimatu oraz propozycja wytycznych do przygotowania strategii adaptacji do zmian klimatu dla polskich miast powyżej 100 tys. mieszkańców. Część pierwsza pracy ma charakter analityczno-diagnostyczny i stanowi ocenę wrażliwości terenów miejskich na zagrożenia wynikające ze zmian klimatu. Przedstawiono je w kontekście dokumentów unijnych i opracowań omawiających ten zakres problemowy w skali całego obszaru Unii Europejskiej. Część druga to wytyczne do przygotowania strategii i planów adaptacji do zmian klimatu adresowane do większych miast polskich. Format wytycznych uwzględnia grupy problemów omówione w części diagnostycznej. Zagadnienia wrażliwości obszarów miejskich na zmiany klimatu znajdują się w licznych dokumentach strategicznych Unii Europejskiej, zostały zapisane również w dokumencie pn.: Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku (SPA 2020), przygotowanym przez Ministerstwo Środowiska i przyjętym przez Radę Ministrów w 2013 roku. Dokument SPA 2020 wskazuje cele i kierunki działań adaptacyjnych, które należy podjąć w najbardziej wrażliwych sektorach i obszarach w okresie do roku Miasta i obszary zurbanizowane zostały wskazane w tym dokumencie jako obszary wrażliwe, co więcej same miasta w swojej strukturze przestrzenno-funkcjonalnej zawierają również inne sektory i obszary wrażliwe wymienione w tym dokumencie 2. 1 Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku Ministerstwo Środowiska, Warszawa, październik Z jedenastu wrażliwych sektorów i obszarów wymienionych w dokumencie SPA 2020, z obszarami miejskimi łączy się siedem z nich. Są to gospodarka wodna, gospodarka przestrzenna, różnorodność biologiczna i obszary prawnie chronione, energetyka,transport, budownictwo i zdrowie 4 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach\n7 W szczegółowym celu czwartym dokumentu SPA 2020 (Zapewnienie zrównoważonego rozwoju regionalnego i lokalnego z uwzględnieniem zmian klimatu) podkreślono wrażliwość miast na zmiany klimatu i ich znaczenie w procesie adaptacji. Konieczność przygotowania tych obszarów do możliwych zmian i zagrożeń stanowi wyzwanie zarówno dla samorządów lokalnych jak i dla ich mieszkańców. Niniejsze opracowanie dotyczące przygotowania wytycznych miejskiej strategii adaptacyjnej wpisuje się w kierunek działań 4.2 dokumentu SPA 2020, definiujący miejską politykę przestrzenną uwzględniającą zmiany klimatu. W świetle ww. dokumentu oraz opracowań eksperckich i analiz Europejskiej Agencji Środowiska (EEA) wątkiem przewodnim adaptacji miast do zmian klimatu jest zapewnienie im prawidłowego i sprawnego funkcjonowania we wszystkich komponentach i systemach oraz ochronę ich potencjału przyrodniczego przed możliwymi zagrożeniami. Wychodząc z tego założenia ocenę wrażliwości terenów miejskich osadzono na analizie specyficznych zagrożeń, związanych z klimatem obszarów zurbanizowanych. Dla miast szczególne zagrożenie stanowią zjawiska i procesy wynikające ze zmian warunków termicznych w obszarach zurbanizowanych, występowanie zjawisk ekstremalnych, w szczególności opadów (deszczy nawalnych) powodujących lokalne podtopienia i zaburzenia funkcjonowania infrastruktury oraz występowania suszy i wynikające z niej deficyty wody. Do specyficznych zagrożeń miejskich należą również zaburzenia cyrkulacji powietrza wzmacniane przez jego zanieczyszczenie. Wymienione wyżej zagrożenia związane są ściśle z klimatem miejskim, tym samym wyznaczają trzy główne obszary problemowe, osie przewodnie opracowania, w których działania adaptacyjne będą miały dla miast znaczenie kluczowe. Analizując charakterystyczne cechy 39 miast polskich, w tym lokalizację większości z nich nad rzekami oraz mając na uwadze charakterystyczne cechy tkanki miejskiej, a w szczególności strukturę materiałową i wysoki stopień uszczelnienia (co zwiększa jej wrażliwość na deszcze nawalne), uznano obszar problemowy związany z opadami, tj. deszczami nawalnymi oraz suszami za priorytetowy w kontekście miejskich działań adaptacyjnych. Dodatkowym argumentem przemawiającym za takim wyborem są przypadki coraz częściej występujących w Europie nagłych powodzi miejskich (powodzie w Europie Środkowej w roku 2013 oraz na Bałkanach i w Europie Zachodniej w roku , powódź w Polsce w roku 2010 i susza hydrologiczna w 2012). Zagadnienia występowania ekstremów temperaturowych oraz zaburzenia cyrkulacji powietrza w mieście stanowią dwa pozostałe obszary problemowe, które również ilustrują katastrofalne zdarzenia, jakimi były fale upałów w Europie południowej w lipcu 2014 oraz sztormy i huragany u wybrzeży atlantyckich Europy, które miały miejsce w okresie zimowym 2013/2014. Mając na uwadze znaczenie ww. zagrożeń w kontekście prawidłowego funkcjonowania miast, przyjęto następujący porządek i rozwinięcia osi przewodnich opracowania: Opady- deszcze nawalne i susze Powodzie i podtopienia Niedobory wody Gwałtowne burze 3 W miesiącach letnich i jesiennych roku 2014 powodzią zostały dotknięte miasta leżące na półwyspie Bałkańskim - Timisoara, Sarajewo, Zenica, i kilka mniejszych miasta Bośni i Hercegowiny. Powodzie miały miejsce również na południu Francji w okolicach miasta Nimes oraz we Włoszech w Rzymie i Genui Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 5\n8 Występowanie ekstremów temperaturowych MWC Inwersje termiczne Smog (kwaśny i fotochemiczny) Zaburzenia cyrkulacji powietrza w mieście Brak lub ograniczone przewietrzanie Kaniony miejskie Zjawiska te mogą występować w miastach samodzielnie, lecz często obserwuje się ich silne powiązania, a co za tym idzie, wzmocnienie zagrożeń i wynikających z nich negatywnych skutków. Dlatego też w opracowaniu szereg zagrożeń analizowano łącznie, uwzględniając również strukturę miasta tzn. rozkład przestrzenny jego komponentów, specyfikę materiałową tkanki miejskiej, odporność infrastruktury miejskiej, jak również funkcjonowanie i odporność ekosystemów miejskich. Dodatkowo zjawiska te są wzmacniane przez skutki procesów urbanizacyjnych np. uszczelnienia gruntów, występowanie barier i konfliktów przestrzennych, ograniczanie dostępności funkcjonalnej terenów zwiększając wrażliwość miasta na zagrożenia związane ze zmianami klimatu. Z tego względu zagadnienia dotyczące planowania i zagospodarowania przestrzennego będą miały wymiar horyzontalny, pojawiając się we wszystkich ww. obszarach problemowych. Horyzontalny i interdyscyplinarny charakter gospodarki przestrzennej zadecydował o uznaniu roli planowania przestrzennego jako kluczowego mechanizmu wspierającego adaptację miast do zmian klimatu. 1 ANALIZA GŁÓWNYCH ZAGROŻEŃ DLA MIAST W UE WYNIKAJĄCYCH ZE ZMIAN KLIMATU NA PODSTAWIE DOSTĘPNYCH OPRACOWAŃ KOMISJI EUROPEJSKIEJ I EUROPEJSKIEJ AGENCJI ŚRODOWISKA (EEA) Problematyka zagrożeń środowiskowych związanych ze zmianami klimatu, które mają szczególny wymiar w obszarach zurbanizowanych, stanowi jeden z ważniejszych wątków polityki unijnej adresowanej do miast europejskich. Ponad 75% ludności Europy żyje w miastach, które są głównymi ośrodkami działalności gospodarczej i kulturalnej, centrami innowacji oraz miejscem zatrudnienia większości Europejczyków. Tak wysoki poziom urbanizacji w Europie oznacza, że zmiany klimatu będą miały poważny wpływ zarówno na dynamikę rozwoju miast i tym samym na kondycję ekonomiczną poszczególnych państw członkowskich UE, jak również na jakość życia ich mieszkańców. Występowanie specyficznych dla miast zagrożeń takich jak deszcze nawalne czy miejska wyspa ciepła jest związane zarówno z globalnymi zmianami klimatu jak i ze specyficzną strukturą tkanki miejskiej, która wzmacnia negatywne zjawiska klimatyczne. Tereny miejskie z racji swojego charakteru w silniejszym stopniu odczuwają skutki zmian klimatu niż inne obszary. Zastąpienie naturalnej roślinności obszarami o sztucznej powierzchni i obiektami budowlanymi stwarza unikalny mikroklimat zmieniający temperaturę, wilgotność, kierunek wiatru i poziom opadów. Miasta różniące się między sobą pod względem aranżacji zabudowy i sposobu zarządzania w różny sposób reagują na zjawiska związane ze zmianami klimatu, nawet te, położone w tym samym regionie geograficznym. Nadmierne ilości wody nie mogą być odprowadzone do ziemi, gdy większość powierzchni miasta jest zasklepiona, co powoduje zwiększanie zjawisk powodziowych. 6 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach\n9 Nadmierne ilości zasklepionych powierzchni utrzymują ciepło i powodują podwyższenie temperatury w porównaniu z obszarami otaczającymi miasto. Miasta będą musiały sprostać licznym wyzwaniom w kontekście tych zmian. Odpowiedź Unii Europejskiej na zagrożenia wynikające z zmian klimatu zawierają dokumenty unijne jak i przygotowywane dla Komisji Europejskiej opracowania eksperckie, w szczególności raporty Europejskiej Agencji Środowiska, które zarówno definiują potencjalne zagrożenia jak i wskazują kierunki mitygacji oraz adaptacji do tych zmian 4. Zagrożenia dla miast związane ze zmianami klimatu są przedmiotem raportów i opracowań dokumentujących te zjawiska i dających podstawę do podejmowania działań adaptacyjnych. W szczególności omawiane są deszcze nawalne i długotrwałe susze oraz występowanie ekstremów temperaturowych wraz ze wszystkimi ich skutkami. W roku 2013 przyjęty został dokument: Strategia adaptacji do zmian klimatu Unii Europejskiej 5, który wskazuje najważniejsze wyzwania i proponuje przyjęcie, przez kraje członkowskie, polityk i działań ukierunkowanych na dostosowywanie się do zmian klimatu, wzmocnienie odporności Europy na zmiany klimatu oraz ustala ramy i mechanizmy dla zapewnienia gotowości do reagowania na niekorzystne zjawiska pogodowe. W strategii zwrócono uwagę m.in. na konieczność podjęcia działań adaptacyjnych, przede wszystkim w miastach, jako obszarach o szczególnej wrażliwości na zmiany klimatu. Dokumentami uzupełniającymi do Strategii są rekomendacje/wskazówki i sugestie, które mają wspomóc kraje członkowskie i innych interesariuszy w opracowywaniu strategii w oparciu o fundusze UE, lub włączać aspekty adaptacji w prace związane z realizacją projektów. Ponadto opracowano Ocenę oddziaływania zmian klimatycznych mechanizmów adaptacyjnych w kluczowych sektorach i obszarach (przybrzeżne i morskie, zdrowie, infrastrukturę, rozwój rolnictwa itp.) a także Zieloną Księgę ubezpieczeń od naturalnych katastrof 6. Schemat Priorytetów Strategii Adaptacji do Zmian Klimatu przedstawia rysunek poniżej. 4 EEA Report No 2/2012: Urban adaptation to climate change in Europe Challenges and opportunities for cities together with supportive national and European policies, 5 Communication from the Commission to the European Parliament, The Council, the European Economic and Social Committee and the Committee of the regions: An EU Strategy on Adaptation to Climate Change», COM (2013) 216 final 6 Dokumenty UE dotyczące strategii Adaptacji do zmian klimatu są dostępne pod adresem: [Data wejścia ] Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 7\n10 Priorytet 1 Promowanie działań w krajach UE Priorytet 2 Podejmowanie decyzji w oparciu o informację Priorytet 3 Kluczowe sektory wrażliwe na zmiany klimatu Działanie 1: Zachęcanie krajów członkowskich do opracowywania kompleksowych strategii i planów działań Działanie 2 - Finansowanie działań w ramach mechanizmu LIFE Działanie 3 - Propagowanie działań adaptacyjnych w miastach w ramach inicjatywy Porozumienie Burmistrzów Działanie 4 - Identyfikacja luk w wiedzy na temat adaptacji do zmian klimatu Działanie 5 - Rozwój platformy internetowej Climate ADAPT Działanie 6 Tworzenie wspólnej polityki rolnej, rybołówstwa i polityki spójności w zakresie przystosowania do zmian klimatu Działanie 7 Tworzenie zielonej infrastruktury Działanie 8 Propagowanie usług/produktów oferowanych w ramach systemu ubezpieczeń i finansowego Rys. 1. Schemat Priorytetów Strategii Adaptacji do Zmian Klimatu UE [Źródło: opracowanie własne IETU] 1.1 ZAGROŻENIA KLIMATYCZNE ZWIĄZANE Z GOSPODARKĄ WODNĄ W MIASTACH GŁÓWNE UWARUNKOWANIA Zmiany klimatu mają duży wpływ na zasoby wody. Woda stanowi krytyczny sektor a zmiany klimatu będą wpływać na cykle hydrologiczne jak i ekosystemy wodne a także na funkcjonowanie i działanie istniejącej infrastruktury wodnej (elektroenergetyka, żegluga śródlądowa, systemy irygacji, system zaopatrzenia w wodę do spożycia, oczyszczalnie ścieków). Oddziaływanie zmian klimatu na strefy przybrzeżne i jakość wody słodkiej przedstawia poniższa tabela. Tabela 1. Oddziaływanie zmian klimatu na jakość wody słodkiej i na strefy przybrzeżne Elementy systemu środowiskowego Przewidywane zmiany Jakość i ilość wody słodkiej Przepływ rzeczny Zmiana klimatu skutkuje poważnymi zmianami w sezonowych przepływach. W przeważającej części Europy obserwuje się zjawisko wzrostu przepływów w rzekach w okresach zimowych oraz obniżanie się przepływów w okresach letnich. Zjawisko to obserwowane jest od lat 60-tych ubiegłego wieku. Zjawisko to będzie się pogłębiać. Powodzie Globalne ocieplenie jest odpowiedzialne za intensyfikację obiegu wody i w konsekwencji wzrost skali i częstotliwości występowania zdarzeń powodziowych w przeważającej części Europy. Wzrasta ryzyko występowania gwałtownych, błyskawicznych powodzi będących efektem nawalnych opadów deszczu. Przewiduje się, że w regionach, dla których prognozuje się zmniejszenie pokrywy śnieżnej w okresach zimowych, zmniejszy się ilość występowania powodzi przedwiosennych. 8 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach\n11 Elementy systemu środowiskowego Przepływy niżówkowe Temperatura wody w rzekach i jeziorach Pokrywa lodowa jezior i rzek Ekosystemy słodkowodne i jakość wód Przewidywane zmiany W ostatniej dekadzie Europa została doświadczona kilkoma okresami suszy, takimi jak katastrofalna susza powiązana z letnią falą upałów w 2003 r. obejmująca zachodnią i południową Europę (Francja, Szwajcaria, Wielka Brytania, Portugalia) czy susza na Półwyspie Pirenejskim w 2005 r. Ostrość i częstotliwość występowania susz będzie wzrastała w szczególności na południu Europy. Najbardziej podatnymi na zjawiska suszy regionami są południowa i południowo-wschodnia Europa, ale zarówno czasy trwania okresów niżówkowych jak i zwiększenie częstotliwości ich występowania są prognozowane również dla pozostałej części kontynentu, w szczególności w okresach letnich. Temperatura głównych rzek Europy w ostatnim wieku podniosła się o 1-3 stopni Celsjusza. Przewiduje się dalszy wzrost temperatury wód powierzchniowych wynikający ze wzrostu temperatury powietrza. Wyższa temperatura może powodować wyraźne zmiany w składzie gatunkowym i w funkcjonowaniu ekosystemów wodnych. Istnienie zjawiska zamarzania jezior i odwilży związanej z pękaniem pokrywy lodowej jest niezwykle istotne z ekologicznego punktu widzenia. Zauważono, że na obszarze półkuli północnej skraca się czas występowania lodu na jeziorach i rzekach. W ostatnich latach było to ok. 12 dni na 100 lat. Przewiduje się, że zjawisko to będzie się pogłębiać i jest ściśle związane ze zmianami klimatu. Zmiana klimatu wpływa nie tylko na wzrost temperatury wód systemów słodkowodnych, ale także na zmiany reżimu hydrologicznego rzek. Wzrost temperatury wód wpłynie na wydarzenia cyklu życia a także będzie stymulować wcześniejszy początek różnych zjawisk przyrodniczych, np. wiosenny zakwit planktonu, pierwszy dzień lotu owadów wodnych, czy okres tarła ryb. Będzie miał on również wpływ na występowanie czy migracje organizmów wodnych. Ułatwi inwazję gatunków obcych, które dotychczas występowały w cieplejszych regionach. Zmiany dotyczą także jakości wody. Cieplejszy i bardziej wilgotny klimat może doprowadzać do wzrostu stężenia substancji odżywczych i rozpuszczonego węgla organicznego w jeziorach i rzekach. Jednocześnie wskazuje się, że większy wpływ na te zmiany może mieć styl zarządzania w zlewni niż zmiany klimatu. Strefy przybrzeżne Podnoszenie się poziomu morza Gwałtowne przypływy sztormowe Przewiduje się, że prognozowany wzrost poziomu morza i nasilenie zjawisk nagłych przypływów sztormowych i wynikające z tych zjawisk procesy erozji brzegowej wywrą znaczny wpływ na nisko położone strefy przybrzeżne Europy. Źródło: EEA Report No12/2012, Climate change, impacts and vulnerability In Europe2012, An indicator-based report. ISSN , EEA, Copenhagen Szczegółową charakterystykę wpływu zmian klimatu na zasoby wody przedstawia raport Europejskiej Agencji Środowiska 7. W raporcie tym wskazano także na konsekwencje społeczno-ekonomiczne i zdrowotne obserwowanych zmian. Ponieważ najbardziej widocznymi i odczuwalnymi zagrożeniami w obszarze wody będącymi skutkiem zmian klimatu są powodzie i susze, w dalszej części ekspertyzy przedstawiono zagrożenia związane z tymi zjawiskami. 7 EEA Report No12/2012, Climate change, impacts and vulnerability In Europe2012, An indicator-based report. ISSN , EEA, Copenhagen]. Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 9\n12 1.1.2 POWODZIE W MIASTACH Zjawisko powodzi jest wypadkową występowania kombinacji czynników hydrologicznometeorologicznych w poszczególnych okresach roku i sposobu zagospodarowania zlewni i dolin rzek. Większość dużych miast europejskich położonych jest nad rzekami, w związku z czym istnieje duże ryzyko wystąpienia na tych obszarach powodzi. Jednym z czynników intensyfikacji występowania zjawisk powodziowych jest pogłębiająca się antropopresja. Niekorzystne dla środowiska zagospodarowanie terenów w postaci uszczelniania powierzchni, wylesiania, ograniczania lub likwidowania terenów retencyjnych, zabudowy w strefie zalewowej przyczynia się do zaburzenia naturalnego obiegu wód w przyrodzie i naturalnych kierunków spływu wód opadowych i roztopowych. W krajach europejskich rozróżnia się powodzie: Powodzie rzeczne - spowodowane obfitymi opadami deszczu, topniejącym śniegiem w górnych odcinkach rzek lub nałożeniem się na siebie tych zjawisk, a w konsekwencji zalaniem terenów wzdłuż rzek i strumieni. Powodzie gwałtowne - spowodowane krótkotrwałymi, silnymi deszczami nawalnymi w terenach górzystych o dużych spadkach, gdzie czas od opadu do wystąpienia powodzi jest bardzo krótki. Ten rodzaj powodzi zasługuje na szczególną uwagę, gdyż jest ona trudna do prognozowania i zwykle jest zbyt mało czasu, by ostrzec przed nią kogokolwiek i podjąć działania. Powodzie w strefie przybrzeżnej związane bezpośrednio z występowaniem sztormów i w konsekwencji czasowym ponadnormatywnym wzrostem poziomu morza. Sytuację tę mogą pogarszać powodzie rzeczne w warunkach, gdy rzeka ma utrudniony dostęp do morza z powodu podnoszenia się jego poziomu. Powodzie związane z niewydolnością miejskich systemów drenażowych powstają w okresach ekstremalnych opadów. Nadmiar wody przemieszcza się w dół dróg i innych linii najmniejszego oporu i zalewa nisko leżące obszary. Zjawisko tego typu pogarsza występowanie nasyconej wodą lub nieprzepuszczalnej gleby. Tereny zabudowane infrastrukturą, drogami i zajęte przez powierzchnię uszczelnioną uniemożliwiają opadom infiltrację w głąb ziemi. Powodzie związane z podnoszeniem się wód gruntowych spowodowanych długotrwałymi okresami występowania opadów atmosferycznych. W konsekwencji na terenach nisko położonych w specyficznych warunkach hydro-geologicznych poziom wód gruntowych może przekroczyć poziom gruntu powodując lokalne podtopienia. Powodzie wraz ze sztormami powodują największe straty ekonomiczne pośród naturalnych zagrożeń występujących w Europie. Straty te obejmują zniszczenia infrastruktury, mienia publicznego i prywatnego, erozję lub osuwanie się ziemi oraz straty pośrednie na terenie objętym powodzią lub w sąsiedztwie, takie jak przerwy w produkcji energii lub skażenie wody. Dodatkowy problem mogą stanowić niekorzystne zjawiska społeczne i ekonomiczne, w tym niższa produktywność, zakłócenia w świadczeniu usług, utrata miejsc pracy i przychodów ludności. Powodzie mogą powodować śmierć ludzi i zwierząt oraz katastrofy ekologiczne związane z ekspozycją na skażone wody powierzchniowe. 10 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach\n13 Zdarzenia związane z powodzią mogą powodować u ludzi liczne choroby, w tym między innymi zespół stresu pourazowego, infekcje układu oddechowego, skóry i oczu oraz choroby wywołane przez patogeny. Potencjalne skutki spowodowane przez powodzie w obszarach miejskich przedstawia Rys. 2. Zagrożenie powodziami w poszczególnych częściach Europy rośnie. Blisko 1/5 europejskich miast liczących ponad 100 tysięcy mieszkańców zaliczana jest do kategorii miast wrażliwych na wystąpienie powodzi. Udział miast wrażliwych na wystąpienie powodzi jest wysoki w Holandii, Chorwacji, Słowenii, Grecji i Finlandii. Rys. 2. Potencjalne skutki spowodowane przez powodzie w miastach [Źródło: opracowanie własne IETU na podstawie raportu EEA 8 ] Rośnie zagrożenie występowania powodzi spowodowanych niewydolnością miejskich systemów kanalizacyjnych w szczególności na terenach Europy Zachodniej i Północnej. W związku z podnoszeniem się poziomu morza oraz występowaniem gwałtownych sztormów wzrasta natomiast ryzyko występowania powodzi w strefie przybrzeżnej w szczególności dla miast wzdłuż północno-zachodnich wybrzeży Europy, północnych Włoch i Rumunii SUSZE I NIEDOBORY WODY W MIASTACH Dostępność do wody o odpowiedniej jakości jest warunkiem zapewnienia zdrowia człowieka i rozwoju gospodarczego. Problem niedostatecznej ilości wody w miastach występuje nie tylko na suchych obszarach Europy lecz również w innych regionach. 8 EEA report No 2/12. Urban adaptation to climate change in Europe. Challenges and opportunities for cities together with supportive national and European policies] Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 11\n14 Niedobór wody i susze to dwie odrębne kwestie. Niedobór wody odnosi się do długoterminowego braku równowagi pomiędzy zapotrzebowaniem na wodę a dostępnymi zasobami naturalnymi, co zazwyczaj zdarza się na terenach o małej dostępności do wody lub słabych opadach deszczu. Niemniej jednak taki problem pojawia się również na terenach, gdzie występuje duże zużycie wody ze względu na dużą gęstość zaludnienia, intensywną działalność rolniczą lub działalność przemysłową. Brak równowagi między popytem na wodę a jej podażą może również wiązać się z problemem zapewnienia wody o odpowiedniej jakości, co prowadzi do zwiększenia niedoboru wody zdatnej do spożycia. Pojęcie suszy rozumiane jest jako zauważalny brak wody powodujący szkody w środowisku i gospodarce, a także wyraźną uciążliwość lub wręcz zagrożenie dla ludzi. Rozróżnia się trzy fazy suszy: suszę meteorologiczną, związaną z niskim poziomem opadów lub ich brakiem i wysoką temperaturą, suszę glebową i w następnej kolejności suszę hydrologiczną objawiającą się zmniejszeniem przepływów w rzekach. Podstawową przyczyną występowania suszy jest zwykle deficyt opadów. Wysokie temperatury powietrza i współczynnik ewapotranspiracji mogą nasilać dotkliwość i czas trwania susz. Miasta europejskie są wrażliwe na niedobory wody i susze ze względu na zmianę stylów życia mieszkańców i rosnącą konsumpcję, ograniczoną dostępność do wody i wprowadzenie standardów jakości wody do spożycia, co ma związek z wprowadzeniem zakazu korzystania z zanieczyszczonej wody zarówno w miastach jak i w ich okolicy. Susze są zatem głównie uwarunkowane czynnikami klimatycznymi oraz wynikają z właściwości gleby, podczas gdy powstawanie niedoborów wody związane jest z czynnikiem ludzkim i zależy od równowagi między dostępnością do wody i popytem. W XX wieku obserwuje się wyraźny trend rosnący w występowaniu warunków z niskim poziomem opadów. Epizody suszy stały się częstsze i bardziej dotkliwe, w szczególności na Bałkanach i Półwyspie Iberyjskim. W ciągu ostatnich trzydziestu lat ogólny obszar dotknięty suszą i niedoborami wody podwoił się z 6 do 13%. Okresy trwania poszczególnych zdarzeń, jak i zasięg występowania różnią się istotnie. Susze w krajach położonych nad Morzem Śródziemnym mogą trwać rok lub kilka lat zaś w krajach Europy Centralnej i Północnej - kilka miesięcy. Susze mogą występować na dużych obszarach państwa lub koncentrować się na regionie, w którym występują ze zwiększoną częstotliwością. Potencjalne skutki niedoboru wody w zlewniach rzek mają wymiar gospodarczy, społeczny i środowiskowy. Niedobór wody może powodować poważne straty i utrudnienia praktycznie we wszystkich sektorach gospodarki, a w konsekwencji powodować poważne straty w przychodach. Wskazuje się także na niekorzystne oddziaływanie na wody gruntowe (uszczuplenie warstw wodonośnych), wody powierzchniowe (zmniejszenie minimalnego przepływu wody, wzrost temperatury wody, wyższe stężenie zanieczyszczeń spowodowane mniejszym rozcieńczeniem) i tereny podmokłe a także na gleby (erozja, pustynnienie). Może także wystąpić zagrożenie dla zdrowia ludzi w postaci infekcji związanych z niedoborem wody i pogarszającej się jakości związanej między innymi z podwyższeniem jej temperatury. Niskie wartości przepływów w rzekach mogą spowodować koncentrację patogenów, których usunięcie w oczyszczalni ścieków może stanowić trudność. 12 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach\n15 Problemy związane ze zjawiskami ekstremalnymi w Europie będą rosły w przypadku braku zrównoważonego podejścia do zarządzania zasobami wodnymi. Przewiduje się, że w dużej części Europy roczne straty ekonomiczne spowodowane powodziami znacznie się zwiększą. Przyszłe zmiany społeczno-gospodarcze, takie jak zmiany w użytkowaniu gruntów i demografii, będą odgrywać kluczową rolę w określaniu podatności Europy na powodzie, susze i niedobory wody, a zmiany klimatu będą stanowiły jedynie czynnik dodatkowy. 1.2 ZAGROŻENIA MIEJSKIE ZWIĄZANE Z EKSTREMALNYMI TEMPERATURAMI GŁÓWNE UWARUNKOWANIE Zagrożenia dla miast związane z występowaniem ekstremów temperaturowych wynikają ze struktury zabudowy miasta ale również z kumulacji zanieczyszczeń powietrza charakterystycznych dla takich dziedzin działalności człowieka jak transport, mieszkalnictwo, usługi czy infrastruktura komunalna. Należy spodziewać się, że obserwowana w ostatnich latach w licznych miastach Europy niekorzystna sytuacja w tym względzie pogłębi się, szczególnie w krajach, w których opalanie domów i mieszkań oparte jest na paliwach stałych, takich jak węgiel i biomasa. Może to prowadzić również do intensyfikacji występowania zjawisk smogowych w miastach w okresach zimowych (tzw. smog kwaśny, londyński), bowiem pył zawieszony jest głównym sprawcą tego typu zjawisk MIEJSKA WYSPA CIEPŁA MWC Zjawisko występowania Miejskich Wysp Ciepła (MWC) jest zjawiskiem wynikającym ze specyfiki terenów zurbanizowanych. Zjawisko to zostało wzmocnione przez globalne zmiany klimatu. Liczne badania naukowe 9 prowadzone w wielu miastach świata wykazały, że na terenach miejskich notuje się temperatury znacznie wyższe w porównaniu z terenami pozamiejskimi. Różnica temperatur na obszarach miejskich i pozamiejskich średnio waha się od 0,5 C do 0,8 C w lecie, a w zimie nawet od 1,1 C do 1,6 C. W miastach mamy do czynienia z dużymi skupiskami obszarów o zwartej zabudowie, które charakteryzują się małą pojemnością cieplną, i co za tym idzie, dużą zdolnością do kumulowania ciepła. Kolejnym istotnym czynnikiem wnoszącym wkład do tworzenia się MWC jest duże zagęszczenie ludności na terenach o zwartej zabudowie. Wiąże się to z wydzielaniem ciepła antropogenicznego i powoduje wzrost intensywności MWC. Zmiany klimatu w skali globalnej powodują ciągłą intensyfikację zjawiska MWC, głównie poprzez częstsze występowanie fal upałów, które z kolei intensyfikowane jest coraz częstszym występowaniem stanów bezwietrznych oraz zaburzeniami w przewietrzaniu kanionów ulicznych. Całość tych zjawisk powoduje m.in. liczne zachorowania mieszkańców miasta związane z zaburzeniami układu oddechowego, krążeniowego, chorobami serca, ale także alergiami związanymi ze zwiększoną koncentracją zanieczyszczeń powietrza oraz nieefektywnym przewietrzaniem miasta. Inne potencjalne skutki występowania zjawiska MWC, oprócz bezpośrednich skutków zdrowotnych związanych ze stresem cieplnym, przedstawiono na rysunku poniżej. 9 EEA Report No 2/2012: Urban adaptation to climate change in Europe Challenges and opportunities for cities together with supportive national and European policies, Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 13\n16 Rys. 3. Potencjalne, poza bezpośrednimi zdrowotnymi, skutki występowania zjawiska MWC [Źródło: opracowanie własne IETU na podstawie EEA Report No 2/2012] IMPLIKACJE DLA JAKOŚCI POWIETRZA Zanieczyszczenie powietrza w miastach w synergii ze skutkami zmian klimatu takimi jak: wysokie temperatury, cisze, słabe przewietrzanie przy zjawisku niskiej emisji oraz inwersji temperaturowej a także przy częstym występowaniu tzw. kanionów miejskich (wysokiej zabudowy po obu stronach ulicy) jest istotnym czynnikiem wzmacniającym zagrożenia miasta wynikające ze zmian klimatu. Poniższa tabela przedstawia wpływ poszczególnych zanieczyszczeń powietrza na efekty związane ze zmianami klimatu. Tabela 2. Powiązania pomiędzy zanieczyszczeniami powietrza a zjawiskami związanymi ze zmianami klimatu SO 2 NO X NH 3 LZO CO PM + sadza CH 4 CO 2 + inne gazy cieplarniane Ekosystemy Zakwaszenie ٧ ٧ ٧ Eutrofizacja ٧ ٧ Ozon troposferyczny ٧ ٧ ٧ ٧ Oddziaływanie zdrowotne Bezpośrednie ٧ ٧ ٧ ٧ ٧ Pośrednie (aerozole i ozon) ٧ ٧ ٧ ٧ ٧ ٧ Zaburzenia w bilansie promieniowania Bezpośrednie ٧ ٧ ٧ Przez aerozole ٧ ٧ ٧ ٧ ٧ Przez OH ٧ ٧ ٧ ٧ Źródło: EEA Technical Report No 5/2004, Air pollution and climate change policies in Europe: exploring linkages and the added value of an integrated approach 14 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach\n17 Jakość powietrza w miastach europejskich w kontekście zmian klimatu jest przedmiotem wielu badań i analiz 10. Rozpatrywana jest jakość powietrza zarówno w skali miasta jak i w skali pojedynczych ulic, na podstawie wyników uzyskanych z badań przeprowadzonych dla konkretnych miast europejskich, w odniesieniu zarówno do sytuacji bieżącej, jak również rozważane są scenariusze uwzględniające różnorakie, długofalowe (np. do roku 2030), działania wariantowe. Zestawy scenariuszy zakładają wdrażanie kolejnych coraz dalej idących działań na rzecz poprawy jakości powietrza, np.: dalsze wdrażanie polityki wynikającej z dyrektywy CAFE (jako scenariusz bazowy), osiągnięcie długoterminowego celu UE polegającego na ograniczeniu globalnej temperatury do poziomu około 2 C powyżej temperatury sprzed epoki przemysłowej (jako scenariusz klimatyczny) oraz podjęcie maksymalnych możliwych działań w dziedzinie ochrony klimatu i ograniczenia emisji zanieczyszczeń powietrza (jako scenariusz maksymalnej, możliwej do osiągnięcia, redukcji). Analizy przeprowadzane są w odniesieniu do typowych dla miast zanieczyszczeń powierza, takich jak: NO 2, NOx, PM10, PM2.5 i ozon. Jednym z głównych czynników wpływających na zmiany klimatyczne w warunkach miejskich, jest tzw. zaburzenie bilansu radiacyjnego (radiative forcing wymuszenie radiacyjne). Przez wymuszenie radiacyjne rozumiemy każdy czynnik, który zaburza przepływ energii w atmosferze. Zaburzenie to może być spowodowane zarówno czynnikami naturalnymi jak i antropogenicznymi np. zmianami w składzie atmosfery. Pozytywne wymuszanie radiacyjne dąży do ogrzania powierzchni ziemi i dolnych warstw atmosfery, podczas gdy negatywne wymuszanie radiacyjne dąży do nadmiernego wychładzania powierzchni ziemi. Wzrost stężenia gazów cieplarnianych zmniejsza efektywność, z jaką powierzchnia ziemi promieniuje w przestrzeń, a więc obserwujemy efekt zatrzymywania energii przy powierzchni ziemi. Zanieczyszczenia powietrza, które bezpośrednio powodują wymuszenie radiacyjne to: CO 2, O 3, CH 4, N 2 O, NO 2, SF 6 oraz aerozole. Te ostatnie odgrywają istotną rolę w procesie wymuszania radiacyjnego poprzez wywoływanie wpływu na bilans promieniowania Ziemi. Główną rolę odgrywają tu procesy rozpraszania i absorpcji promieniowania słonecznego. Istnieje zależność pomiędzy stężeniami zanieczyszczeń pyłowych i ozonu. Aerozole mogą wpływać na wzrost stężeń gazów cieplarnianych, ponieważ ich obecność zmniejsza ilość promieniowania UV, które dociera do niższych warstw troposfery 11. Zjawisko występowania inwersji temperaturowych ma kluczowe znaczenie dla warunków rozprzestrzeniania się zanieczyszczeń powietrza emitowanych z terenu miasta. Stany inwersyjne, którym towarzyszą bardzo niskie prędkości wiatru (rzędu 1-2 m/s) uniemożliwiają transport zanieczyszczeń z terenu miasta, tworząc nad nim swoistą barierę, "czapę", która utrzymuje zanieczyszczenia nad miastem. Im dłużej stan taki się utrzymuje, tym bardziej rosną stężenia zanieczyszczeń powietrza, ze względu na ich kumulację nad terenem miasta. 10 EEA Technical Report No 4/2006, Air quality and ancillary benefits of climate change policies, EEA, EEA Technical Report No 1/2006, Air pollution at street level in European cities, 11 EEA Technical Report No 5/2004, Air pollution and climate change policies in Europe: exploring linkages and the added value of an integrated approach, Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 15\n18 Fale upałów powodują pogarszanie się jakości powietrza także poprzez intensyfikację procesu powstawania ozonu w troposferze 12. Z kolei fakt, iż okres upałów przypada na porę suchą, sprawia, że w powietrzu odnotowuje się wyższe stężenia cząstek stałych. Temperatura powietrza nie jest jednak jedynym czynnikiem powodującym tworzenie się ozonu w warstwie przyziemnej atmosfery. Obecnie wzrost stężeń ozonu związany jest ze wzrostem emisji jego prekursorów (tj. zanieczyszczeń, które w atmosferze wchodzą w reakcje chemiczne prowadzące do jego powstania), nie tylko ze względu na wzrost emisji w skali lokalnej, lecz także z powodu transportu zanieczyszczeń powietrza. Głównym parametrem wymienianym przez ekspertów europejskich, wpływającym na obserwowane poziomy O 3 w troposferze na obszarach miejskich jest obecność aerozoli 13. Przy braku zdecydowanych nowych działań, w znacznej części miast europejskich obserwowany będzie dalszy wzrost stężeń ozonu. Podwyższone stężenia ozonu w troposferze mają znaczący wpływ na zmiany klimatu. Ozon w warstwie przyziemnej jest głównym składnikiem smogu fotochemicznego. 1.3 INNE ZJAWISKA W MIASTACH ZWIĄZANE Z WRAŻLIWOŚCIĄ MIAST NA ZMIANY KLIMATU USZCZELNIANIE TERENU Uszczelnienie gruntów jest jednym z procesów urbanizacyjnych istotnych z punktu widzenia zagrożeń miejskich wynikających ze zmian klimatu. Spadek parowania terenowego (ewapotranspiracji) na obszarach miejskich wskutek utraty roślinności w wyniku zasklepiania gleby i zwiększona absorpcja energii słonecznej z powodu ciemnych wyasfaltowanych lub betonowych powierzchni, dachów i bloków kamiennych to istotne czynniki, które wraz z ciepłem wytworzonym przez klimatyzację i procesy chłodzenia i ruch uliczny przyczyniają się do efektu miejskiej wyspy ciepła. Efekt ten nasila się podczas fal upałów, które pojawiają się coraz częściej jako jeden ze skutków zmian klimatu. Duże powierzchnie w miastach pokryte nieprzepuszczalną warstwą materiału przyczyniają się do wzrostu zagrożenia przy nawalnych deszczach z uwagi na nagły gwałtowny spływ dużej ilości wody, niemożliwy do przyjęcia przez system kanalizacji. W 2006 r. całkowitą powierzchnię o zasklepionej glebie szacowano na około km 2 lub 2,3% terytorium UE, ze średnim wskaźnikiem na poziomie 200 m 2 na jednego mieszkańca. Obserwuje się w tym zakresie tendencje rosnące w Europie. Zapotrzebowanie na nową infrastrukturę mieszkalną, przemysłową i transportową stanowi główną siłę napędową procesu zasklepiania gleby, przeważnie w odpowiedzi na rosnącą liczbę ludności oraz oczekiwania wyższej jakości i poziomu życia. Wśród mieszkańców i władz panuje przekonanie, że nadal jest mnóstwo dostępnych gruntów a zatem nie dostrzega się problemu w dodatkowym zasklepianiu gleby. Ponadto działa także czynnik ekonomiczny. Gminy wspierają tworzenie nowych obszarów mieszkalnych, handlowych lub przemysłowych, oferując tani grunt pod taką zabudowę. 12 EEA Report No 1/2010, The European environment state and outlook 2010: Thematic assessment Urban Environment, EEA 2010, EEA Technical Report No 6/2011, Air pollution by ozone across Europe during summer 2010, EEA Technical report No 9/2013, Air quality in Europe 2013 report, 13 EEA Technical Report No 5/2004, Air pollution and climate change policies in Europe: exploring linkages and the added value of an integrated approach, 16 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach\n19 Użytki rolne otaczające miasta są zazwyczaj żyzne, jednak ceny ich są zaniżone i grunty te pozostają pod słabszą ochroną prawną niż lasy lub tereny naturalne RÓŻNORODNOŚĆ BIOLOGICZNA Zmiany klimatyczne oddziałują na różnorodność biologiczną i usługi ekosystemowe. Zarówno struktura siedlisk jak i ich funkcje ekologiczne będą się zmieniać. Zmiany warunków lokalnych i zasobów naturalnych będą wpływać na zdolność do przetrwania poszczególnych gatunków flory i fauny. Niektóre gatunki z uwagi na zaistniałe zmiany nie będą w stanie przetrwać w dotychczasowych ekosystemach, w związku z tym będą one poszukiwać nowych warunków bytowania. W warunkach niesprzyjających mogą stopniowo zanikać i ostatecznie wyginąć. Innym przejawem zmian klimatu mogą być zmiany w fazach rozwoju gatunków roślin i zwierząt. Może także dochodzić do inwazji nowych gatunków na terenach, na których dotąd nie występowały. Zmiany klimatu i ich wpływ na różnorodność biologiczną są przedmiotem licznych badań i analiz. Dokumenty i raporty, przygotowywane dla potrzeb Komisji Europejskiej powołują się na dowody naukowe, które potwierdzają wpływ zmian klimatu na bioróżnorodność. Omówione w nich zostały wyniki prowadzonych na terenie Europy obserwacji i badań gatunków roślin i zwierząt w wybranych ekosystemach, wskazano regiony wrażliwe na zmiany klimatu, wstępnie wyliczono straty ekonomiczne spowodowane ograniczeniem lub utratą funkcji ekosystemowych 15. W dokumentach tych nie przedstawiono wyników badań w zakresie wpływu zmian klimatu na różnorodność biologiczną w miastach. Wynika to z faktu, że prace, studia i projekty, których wyniki zebrane w postaci wspomnianych dokumentów miały na celu określenie wpływu zmian klimatu na poszczególne gatunki oraz ocenę ich narażenia i wrażliwości. Są one wykorzystywane dla celów formułowania zaleceń dla polityki i określania sposobów ochrony spójności sieci Natura 2000 i promowania adaptacji różnorodności biologicznej Unii Europejskiej do zmian klimatu, w tym na terenach miejskich Komisja Europejska: Wytyczne dotyczące najlepszych praktyk w zakresie ograniczania, łagodzenia i kompensowania procesu zasklepiania gleby) European Environment Agency (2010) 10 messages for Climate change and biodiversity. ISBN European Environment Agency (2010) 10 messages for Climate change and biodiversity. ISBN EEA, Axiom, IUCN, IEEP, UNEP WCMC (2011) Impacts of climate change and selected renewable energy infrastructures on EU biodiversity and the Natura 2000 network. Summary Report, Final Report to the European Commission under Contract ENV.B.2/SER/2007/0076 Natura 2000 Preparatory Actions Lot 5: Climate Change and Biodiversity in relation to the Natura 2000 Network. EEA (2008) Impacts of Europe s changing climate: indicator based assessment EEA (2005) Vulnerability and adaptation to climate change in Europe, Aktualnie realizowana polityka Unii Europejskiej w zakresie ochrony różnorodności biologicznej wyrażona jest za pomocą następujących dokumentów: - Strategia ochrony różnorodności biologicznej na okres do 2020 r. - komunikat COM/2006/0216 final: Communication from the Commission - Halting the loss of biodiversity by and beyond - Sustaining ecosystem services for human well-being, którego integralna częścia jest Plan działań Komisji Plan Działań na rzecz Bioróżnorodności, który stanowi załącznik do powyższego komunikatu. Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach 17\n20 Streszczenie rozdziału W rozdziale przedstawiono zagrożenia związane z klimatem obszarów zurbanizowanych występujące w krajach europejskich. Materiał ten został opracowany na podstawie raportów EEA, które prezentują dane historyczne i prognozy dotyczące zmian klimatu w Europie. Obszary miejskie w Europie są zamieszkiwane przez 75% ludności, co wskazuje na wysoki poziom urbanizacji i znaczną w związku z tym skalę problemów wynikających z wpływu zmian klimatu na te obszary. Skutki zmian klimatu są szczególnie dotkliwe w zderzeniu ze specyficzną strukturą tkanki miejskiej, stąd też są one przedmiotem badań i raportów (w szczególności raportów Europejskiej Agencji Środowiska) dotyczących obszarów miejskich w Europie. Odpowiedź Unii Europejskiej na zagrożenia związane ze zmianami klimatu zawierają dokumenty polityki unijnej, które zarówno definiują potencjalne zagrożenia jak i wskazują kierunki mitygacji i adaptacji do tych zmian. Wśród zagrożeń związanych ze zmianami klimatu, szczególnie odczuwanych na terenach miejskich, wymienia się zagrożenia związane z gospodarką wodną, spowodowane deszczami nawalnymi a także długotrwałymi suszami oraz zagrożenia związane z ekstremalnymi temperaturami, które nasilają się w zabudowie miejskiej i w warunkach podwyższonego zanieczyszczenia powietrza. Diagnoza stanu zagrożenia miast europejskich oddziaływaniem i skutkami zmian klimatu wskazuje na pilną potrzebę wielokierunkowych działań zmierzających do obniżenia tych zagrożeń. Przedstawione w tej części opracowania niekorzystne i zaburzające funkcjonowanie miasta zjawiska są ze sobą powiązane a rosnące tendencje ich występowania potęgują zagrożenie ich negatywnymi skutkami. Przyjęty w roku 2013 dokument: Strategia adaptacji do zmian klimatu Unii Europejskiej (Strategia UE), wskazał najważniejsze wyzwania i zaproponował przyjęcie przez kraje członkowskie, polityk i działań ukierunkowanych na dostosowywanie się do zmian klimatu. W 2013 roku Ministerstwo Środowiska w Polsce opracowało a następnie Rząd przyjął dokument pn.: Strategiczny plan adaptacji dla sektorów i obszarów wrażliwych na zmiany klimatu do roku 2020 z perspektywą do roku 2030 (SPA 2020), który wskazuje cele i kierunki działań adaptacyjnych, jakie należy podjąć w najbardziej wrażliwych sektorach i obszarach w Polsce w okresie do roku Wśród wrażliwych obszarów wyróżnione zostały w dokumencie miasta i obszary zurbanizowane. 2 IDENTYFIKACJA I ANALIZA SPECYFICZNYCH ZAGROŻEŃ MIEJSKICH WYSTĘPUJĄCYCH W POLSCE ORAZ CHARAKTERYSTYKA I UWARUNKOWANIA ICH WYSTĘPOWANIA Polska, tak jak wszystkie kraje europejskie objęta jest skutkami zmian klimatu charakterystycznymi dla naszej strefy. Tym samym wynikające z nich środowiskowe zagrożenia miejskie są również obecne w naszym kraju. Polska ma korzystną sieć osadniczą charakteryzującą się stosunkowo równomiernym rozkładem ośrodków miejskich, których jest 897. Wśród miast polskich dominują miasta o małej i średniej wielkości, a dużych ośrodków miejskich liczących powyżej 100 tys. mieszkańców jest 39. Miasta w Polsce są ze względu na swoją charakterystykę demograficzną i ekonomiczną obszarami bardzo ważnymi dla rozwoju kraju, jak również wrażliwymi na wszelkie zmiany globalne, zarówno gospodarcze, społeczne jak i klimatyczne. Skupiając ponad połowę ludności Polski, miasta generują również znaczną część dochodu narodowego. W nich ma miejsce koncentracja wszystkich ważnych dla rozwoju funkcji-gospodarczych, politycznych, administracyjnych, kulturalnych i społecznych. W miastach wojewódzkich, które wszystkie należą do grupy miast powyżej 100 tys. mieszkańców jest generowana ponad połowa polskiego PKB. 18 Instytut Ekologii Terenów Uprzemysłowionych w Katowicach


Święto amerykańskiej motoryzacji z Finałem AKCJI LICYTACJI w tle\nKolejna edycja American Cars Manii już za nami - Wspaniałe samochody, smaczne jedzenie i nastrojowa muzyka, a to wszystko w klimacie prawdziwego, amerykańskiego festynu. Jednak reprezentantom Milickiego Stowarzyszenia Przyjaciół Dzieci i Osób Niepełnosprawnych przyświecał również inny cel – Finał Akcji Licytacji #PokójWytchnień połączony ze zbiórką do puszek, z której dochód zostanie przeznaczony na program Pokój Wytchnień.\nNasi przedstawiciele wybrali się do Oleśnicy w niedzielę, aby uczestniczyć w koncercie jednej z największych gwiazd muzyki rozrywkowej w Polsce, a zarazem naszej ambasadorki, bez której Pokój Wytchnień prawdopodobnie by nie powstał – Eweliny Lisowskiej. W trakcie naszego pobytu Alicja Szatkowska Prezes Stowarzyszenia wraz z Przemysławem Walniczkiem koordynatorem akcji zostali zaproszeni przez organizatorów na scenę aby wspomnieć o ponad miesięcznej akcji tj. jej celu, działaniach prowadzonych na rzecz Pokoju Wytchnień oraz naszej organizacji. Mieliśmy też okazję zorganizować zbiórkę publiczną na rzecz naszych podopiecznych, która cieszyła się wielkim powodzeniem.\nImpreza po raz pierwszy organizowana w Oleśnicy w naszej ocenie nabrała jeszcze większego rozmachu. Wzięliśmy udział w koncercie milickiego zespołu Labirytm, oglądaliśmy muscle-cary i inne dzieła techniki, skosztowaliśmy amerykańskiego jedzenia, oraz oczywiście przeprowadziliśmy Finał Akcji Licytacji #PokójWytchnień. O dochodach z nich poinformujemy niebawem.\nTymczasem dziękujemy panu Mariuszowi Wypychowskiemu,\norganizatorowi American Cars Manii,\nktóry zaprosił nas na swoją imprezę,\na także umożliwił przeprowadzenie zbiórki w jej trakcie.\nDziękujemy również kobiecie o pięknym głosie,\nniebanalnej urodzie oraz wielkim sercu.\nMowa tu o naszej Ambasadorce Ewelinie Lisowskiej,\nktóra od samego początku zaangażowała się w AKCJĘ.\nJesteśmy wdzięczni również wszystkim Państwu,\nza kolejne przejawy filantropii i okazanie dobrego serca, licząc na kolejne spotkania w przyszłości.


kto chce, szuka sposobu, czyli podróze po babsku: 9-11.10.2020 Pielgrzymka bieszczadzka\nPomysł spodobał się licznym wielbicielom Bieszczadów, bo ostatecznie pojechało nas 18 osób kilkoma samochodami. Do Ośrodka Szkolno - Wypoczynkowego Caritas Diecezji Sandomierskiej (fajne miejsce!) dojechaliśmy wszyscy w piątkowy wieczór dość późno więc spotkanie integracyjne było króciutkie.\nRano śniadanie mieliśmy w cenie - bardzo wypasiony szwedzki stół - dzięki czemu zebranie się na wycieczkę było znacznie łatwiejsze i do zamówionych busów wszyscy stawili się punktualnie. Zostaliśmy zawiezieni do Mucznego, ponieważ plan na dziś to Bukowe Berdo, Tarnica, a o powrocie zadecydujemy na przełęczy pod Tarnicą w zależności od preferencji i formy uczestników. Ci w dobrym stanie i z niezaspokojonym apetytem na widoki wrócą przez Szeroki Wierch do Ustrzyk, a reszta zejdzie do Wołosatego.\nO samej wędrówce nie będę pisać, bo po prostu szliśmy, podziwialiśmy, zachwycaliśmy się i upajaliśmy widokami! Było pięknie, choć to raczej jeszcze nie był kulminacyjny moment corocznego "pożaru" Bieszczadów. Niemniej jednak było już bardzo jesiennie, kolorowo i przepięknie!\nZacznę od zilustrowania tej "pielgrzymki", bo była całkiem malownicza :)\nTeraz trochę dowodów na to, że tam byłam ;)\nCiekawostka! Na Jeleniowatym (907 m n.p.m.) - szczycie w bezpośrednim sąsiedztwie Mucznego budują wieżę widokową. Nigdy tam nie byłam więc będzie szczególny powód, żeby się wybrać. Myślę, że Bukowe Berdo pięknie się będzie prezentować stamtąd.\nNo, a teraz już tylko uroda Bieszczadów w jesiennej sukni :)\nOstatecznie na przełęczy pod Tarnicą okazało się, że nikt nie chce schodzić w doliny i pozbawiać się tych rozległych pięknych widoków i wszyscy zgodnie poszliśmy Szerokim Wierchem do Ustrzyk. A tam, podczas delektowania się dobrze schłodzoną chmielową nagrodą ;) minęła nas oldskulowa grupa konna.\nDrugi dzień wstał pochmurny i bardzo zamglony. Widoków zero. Nie było konkretnych planów grupowych poza wodospadem Szepit więc postanowiłam pójść na od dawna będący w moich planach Dwernik-Kamień. Ponoć jest z niego wspaniały widok na połoniny. Świetny dzień na sprawdzenie tego! :lol: :lol:\nWidoki ze szczytu :lol: :lol:\nPo szczytowej sesji zdjęciowej coś nas z Agnieszką podkusiło, żeby wrócić inną drogą. Na maps.me widziałam wyraźne ścieżki pozwalające zrobić zgrabną pętelkę. Oznajmiłyśmy więc, że się odłączamy i mamy nadzieję, że na obiad zdążymy :)\nNo to dostali czego chcieli! :twisted:\nNiestety, podczas chaszczowania nie przyszło mi do głowy robienie zdjęć więc musicie sobie sami wyobrazić z opisu naszą drogę :D\nW mojej ekipie była przewodniczka beskidzka Agnieszka i gdy zobaczyła cerkiew na wzgórzu i nazwę Smolnik skojarzyła, że to (jedna z trzech w Polsce) cerkiew bojkowska i nawet wymieniła charakterystyczne cechy tego typu budowli (wszystko zapomniałam! :cry: ). Oczy jej się zaświeciły z żądzy zobaczenia jej z bliska więc bez namysłu włączyłam kierunkowskaz. ;)\nI tak skończyła się tegoroczna wędrówka bieszczadzka.\nTym sposobem kolejny, 29 już rok z rzędu odwiedziłam góry, w których "wszystko się zaczęło", cała moja miłość do gór.\nZdjęcia z drugiego dnia\nZielonapirania 7 listopada 2020 14:59\nDoskonale znane mi trasy i miejsca:) Dwernik zdobywałyśmy z koleżanką, był koniec października i 90% liści z drzew już spadło. Szłyśmy szlakiem po pas w liściach:) śmiechu było co niemiara:) jakby która upadła, to druga by jej nie znalazła:)\nA wędrować w tłumie jednak nie lubię. Bywając w sezonie w Bieszczadach wybierałam mniej znane szlaki, np. Balnica lub Ruske, a te popularne poza sezonem.\nJola Rydkodym 10 listopada 2020 12:31\nNie byłam rok w Bieszczadach i bardzo mi się chciało tej przestrzeni, tych rozległych widoków, tego "oddechu". Te mniej popularne szlaki nie mają tego tyle. Tu było króciutkie podejście i niedługie zejście.\nReszta to połoninowa bajka! Nawet mimo tłumów wybrałabym ją jeszcze raz.\nAle jak mogę pojechać w Bieszczady częściej lub na dłużej to oczywiście wtedy połoniny nie w weekend odwiedzam :)\nNa Dwernik wrócę jeszcze przy lepszej pogodzie - może w październiku, żeby się zagubić w liściach, jak Wy? ;)\nZdzich z Tych 7 listopada 2020 16:02\nZnam te trasy, moim zdaniem Bukowe Berdo to chyba najładniejsza połonina ! Szedłem tam podczas rykowiska jeleni i widziałem dwa byki jak porykiwały do siebie z pewnej odległości (piękny widok! ) a w cerkwii w Smolniku miałem przyjemność brać udział w mszy w sobotni wieczór- tylko przy świecach !, bo nie ma tam prądu. Dzięki za przypomnienie ! Jak zawsze fajnie się czyta Twoje relacje. :) Do rychłego zobaczenia na szlaku !\nJola Rydkodym 10 listopada 2020 12:34\nAleś, Zdzisiu "przywalił!". Jelenie na rykowisku... msza przy świecach w takiej cerkwi!\nNo to są przeżycia! Chyba muszę pójść Twoim śladem. Coś wspaniałego.\nDzięki za miłe słowa i do zobaczenia :)\nMaria z Pogórza Przemyskiego 9 listopada 2020 10:31\nWidoki ze szlaku przecudne, ale na samym szlaku te tłumy, dawno nie widziałam tak licznych, ponoć w zeszłym roku w pierwszy weekend października też tak było; zazwyczaj podchodzimy na kamień z Nasicznego, i też raz skusiło nas dzikie zejście na stokówkę z drugiej strony góry; myślałam, że nogi połamię na usuwających się kamieniach, no i do tego niedźwiedzie kupy:-) ale atrakcja była:-)\nJola Rydkodym 10 listopada 2020 12:39\nMoże szliśmy Waszym śladem po tych bezdrożach ;)\nMyślę, że fama o tych "płonących" Bieszczadach dotarła już wszędzie i przyciąga te tłumy. Dodatkowo covidowe ograniczenia pchają ludzi "w naturę". No i mamy "pielgrzymkę" ;)\nPozdrawiam serdecznie, Mario :)\nBeskidnick 9 listopada 2020 18:15\nI dlatego ja jednak wolę Biesy "w tygodniu" i poza sezonem. Tak oczywiście masz rację, sami jesteśmy częścią tłumu więc nie utyskuje na to że tam tyle ludzi - po prostu, staram się wybierać takie pory by innych nie było. Choć to wcale nie jest proste.\nJola Rydkodym 10 listopada 2020 12:42\nGdybym tylko mogła, robiłabym jak Ty!\nAle dopóki pracuję wszędzie dotyczą mnie tylko "najwyższe" sezony.\nLiczę na to, że już niedługo i za nieco ponad pół roku odzyskam wolność :)\nHanys Pudelek w podróżach 13 listopada 2020 00:41\nO rany, jakie tłumy! To ja jednak mam szczęście, że aż tak tłoczno nigdy tam nie miałem!\nRóża 25 listopada 2020 13:53\nJa planuję wypad na Mazury :) Dzisiaj trafiłam na kanał elbląski rejs i chyba się tam wybiorę z rodziną w maju lub czerwcu. Myślę, że to będzie niemała atrakcja dla dzieciaków.\nKasia Dudziak 28 kwietnia 2021 10:23\nO rety ale tłumy. Jak tu odpoczywać w górach. Bieszczady i Tatry piękne, ale za tłumami nie przepadam. Wręcz nienawidzę. Bardzo lubię spokój ciszę. Zdjęcia przepiękne.


Nikolas Cruz, sprawca masakry w szkole na Florydzie, usłyszał zarzuty. Do sieci wyciekło zdjęcie, na którym chwalił się bronią | wMeritum.pl\nNikolas Cruz, sprawca masakry w szkole na Florydzie, usłyszał zarzuty. Do sieci wyciekło zdjęcie, na którym chwalił się bronią\nNikolas Cruz, sprawca masakry w szkole w Parkland na Florydzie, usłyszał zarzut 17 zarzutów morderstwa z premedytacją. Dodatkowo, do sieci wyciekło zdjęcie, na którym 19-latek chwalił się bronią.\nCzytaj także: Tragedia w USA. Były uczeń wszedł do szkoły i zabił 17 osób. Jest dramatyczne nagranie [WIDEO]\nChwilę później Cruz został ujęty przez antyterrorystów. Miał przy sobie lekki karabin AR-15 oraz cały zapas amunicji. Mężczyzna nie stawiał oporu przy zatrzymaniu.\nDziś media obiegła informacja, iż 19-latek stanął przed sądem i usłyszał 17 zarzutów morderstwa z premedytacją. Poinformowano również, że Cruz jest sierotą. Jego matka zmarła w zeszłym roku.\nNEW: Broward County Sheriff’s Office apparently notified in Feb. 2016 of Instagram post from Jan. 2016, under the name of Nikolas Cruz, that he was going to shoot his school, law enforcement source tells CBS News; Cruz was holding weapon in photo https://t.co/pQ5qckpmIX pic.twitter.com/23ReWuLckD\n— CBS News (@CBSNews) 15 lutego 2018\nWcześniej w amerykańskich mediach pojawiły się wypowiedzi znajomych Cruza, którzy przypominali, iż 19-latek nadmiernie fascynował się bronią. Miał być również nerwowy i łatwo wpadać w gniew. Jeden z jego kolegów twierdzi, że ze szkoły usunięto go, ponieważ niemal każdego dnia uruchamiał w niej alarm przeciwpożarowy. Co innego mówi z kolei były nauczyciel mordercy, który jako powód do wydalenia go z placówki podaje groźby kierowane pod adresem kolegów.\nFascynację bronią Cruza potwierdza zdjęcie, które wyciekło do sieci. Widzimy na nim sprawcę masakry w Parkland, który przed kamerką internetową chwali się pistoletem. Mężczyzna, który zamieścił je w serwisie Twitter napisał, że właściciele portali społecznościowych są zajęci pisaniem algorytmów mających powstrzymać „rosyjskie boty”, a całkowicie ignorują „krajowych terrorystów”.\nTagi 17 osóbbrońbroń palnaflorydamasakraNikolas CruzParklandstrzelaninazabił 17 osób


STRONGMENOX ! Zbuduj Sylwetkę Kulturysty ! - Darmowe ogłoszenia skipe - PLATFORMA OGŁOSZEŃ SKIPE\nSTRONGMENOX ! Zbuduj Syl...\nKomputery i podzespoły\t(26)\nSTRONGMENOX ! Zbuduj Sylwetkę Kulturysty !\ndodano: 2021.02.20 ważne do: 2021.03.31 wyświetleń: 17\nIntensywniejsze treningi i sylwetka niczym u kulturysty są na wyciągnięcie ręki!\nSTRONGMENOX to środek dla mężczyzn, którzy nie czują się dobrze we własnym ciele. Z tym preparatem poprawisz jakość swoich treningów, staniesz się wytrzymały i osiągniesz efektywne wyniki. To szybki sposób na zgrabną i umięśnioną sylwetkę. Kilkudniowe zakwasy dzięki STRONGMENOX stają się przeszłością! Produkt to mieszanka naturalnych składników aktywnych, które prowadzą do szybszej regeneracji! Dzięki kuracji poczujesz 100 % mocy, a to znaczy, że będziesz prawdziwym dzikiem!\nJEŚLI ZALEŻY CI NA IMPONUJĄCEJ MASIE MIĘŚNIOWEJ WYBIERZ STRONGMENOX!\n100% mocy = mniej zmęczenia!\nOd teraz Twoje treningi wejdą na zupełnie inny poziom. Będziesz mieć więcej siły, a to przełoży się na lepsze wyniki!\nTo najlepszy sposób, aby pozbyć się nadmiaru tkanki tłuszczowej i na jej miejscu zbudować masę mięśniową! Formuła jest wolna od środków dopingujących. Strongmenox jest dostępny dla każdego bez wyjątków! Przyjmowanie preparatu nie wiąże się z żadnymi efektami ubocznymi!\n+ 67% więcej energii w czasie treningu\n+ 40% przyrostu czystej masy mięśniowej\nCo zyskasz stosując Strongmenox?\nSzybkie działanie - pierwsze efekty nawet po 7 dniach\nMożliwość zbudowania imponującej sylwetki\nZwiększona wytrzymałość podczas treningów\nWiększy poziom testosteronu w organizmie\n100 % mocy\nOdpowiednie stężenie składników aktywnych :\nEfekty widoczne już po pierwszych tygodniach!\nDawkowanie dni treningowe: 1 kapsułka 30 min przed treningiem, popita szklanką wody.\nDawkowanie dni nietreningowe: 1 kapsułka dziennie, popita szklanką wody. Kapsułkę najlepiej przyjmować w godzinach wieczornych (składniki najlepiej wchłaniają się w trakcie snu)\nTwoje dane osobowe chronione są zgodnie z Ustawą o ochronie danych osobowych z 29.08.1997 r (Dz. U. Nr 133, poz. 883) oraz Ustawą o świadczeniu usług drogą elektroniczną (Dz. U. Nr 133, poz. 1204). Wszelkie dane są wykorzystywane tylko i wyłącznie do celów realizacji zamówienia.


Ćwiczenia gramatyczne z użyciem czasu Present Continuous | tekst nr 22813\nScenariusz zajęć z języka angielskiego dla klasy V szkoły podstawowej.\n1.Temat: Ćwiczenia gramatyczne z użyciem czasu Present Continuous.\n2.Podstawa programowa: podstawowe struktury gramatyczne umożliwiające formułowanie wypowiedzi w odniesieniu do teraźniejszości; zasady wymowy i ortografii.\na)uczeń potrafi konstruować zdania twierdzące i przeczące w czasie Present Continuous.\n4.Cele sformułowane w języku ucznia:\na)będziesz potrafiła wyjaśnić użycie czasu Present Continuous\nb)będziesz umiała zastosować w zdaniach twierdzących i przeczących czas Present Continuous\nc)będziesz potrafiła dokonać oceny koleżeńskiej.\na)wdrażanie ucznia do podejmowania samodzielności i odpowiedzialności\nb)budowanie motywacji do nauki języka angielskiego.\n6.Pomoce dydaktyczne: podręcznik i zeszyt ćwiczeń: „Steps in English 2”, tablica interaktywna, drewniane patyczki, materiały przygotowane dla uczniów – ćwiczenia gramatyczne.\n2.Przedstawienie uczniom tematu, celów lekcji w ich języku.\n1.Nauczyciel utrwala z uczniami zastosowanie czasu teraźniejszego ciągłego oraz poznane konstrukcje gramatyczne dla formy twierdzącej i przeczącej czasu Present Continuous:\na)nauczyciel prezentuje uczniom wyrazy na kartkach (is, reading, teacher, the), które po odpowiednim ułożeniu tworzą zdanie twierdzące w czasie Present Continuous. Nauczyciel losuje poszczególne osoby do prezentacji rozsypanki wyrazowej. Zadaniem innego, wybranego ucznia jest odpowiednie ustawienie osób trzymających kartki tak, by powstało poprawne zdanie twierdzące (The teacher is reading.). Chóralne odczytanie zdania przez uczniów.\nb)Nauczyciel prezentuje uczniom kolejną kartę z wyrazem „isn’t”, prosi wybraną osobę, by podeszła do reszty uczniów i zamieniła się miejscem z jedną osobą w taki sposób, aby utworzyć zdanie przeczące (The teacher isn’t reading.).\nc)Podobnie nauczyciel postępuje z rozsypanką wyrazową dla liczby mnogiej (The teachers are singing./ The teachers aren’t singing.)\n1.Praca uczniów z podręcznikiem:\na)wykonanie ćwiczenia 3 na stronie 40 – wybrany uczeń odczytuje polecenie. Następnie uczniowie uzupełniają zgodnie z prawdą luki w zdaniach –formą twierdzącą lub przeczącą czasu Present Continuous (praca w parach). Przed rozpoczęciem zadania, uczniowie są poinformowani przez nauczyciela o ilości czasu przeznaczonego na to ćwiczenie, czas jest widoczny na tablicy multimedialnej – klepsydra. Po wykonaniu zadania, nauczyciel sprawdza jego poprawność.\nb)Praca uczniów z tablicą interaktywną:\n- nauczyciel rozdaje uczniom kartki z kilkoma czasownikami i niedokończonymi zdaniami. Uczniowie dwukrotnie słuchają nagrania prezentowanego na tablicy i uzupełniają zdania odpowiednia formą czasowników w czasie Present Continuous. Po wykonaniu zadania, uczniowie odczytują odpowiedzi.\nc)Praca uczniów z zeszytem ćwiczeń:\n- wykonanie ćwiczenia 1 na stronie 32 – wybrany uczeń odczytuje polecenie. Zadaniem uczniów jest zmienić zdania twierdzące w zdania przeczące w odpowiednim czasie (praca indywidualna). Czas na wykonanie pracy uczniów wyznacza klepsydra na tablicy multimedialnej. Po wykonaniu zadania, nauczyciel sprawdza jego poprawność.\nIV. Ewaluacja i podsumowanie.\n1.Ocena koleżeńska - nauczyciel prezentuje uczniom zasady pisania oceny koleżeńskiej oraz schemat oceniania. Uzupełnienie ćwiczenia przez uczniów. Po ukończeniu ćwiczenia uczniowie wymieniają się pracami dokonując oceny koleżanki. Podsumowanie pracy uczniów – wnioski.\n2.Zadanie pracy domowej – zadanie 2, 3, 4, 5, strona 32 w zeszycie ćwiczeń.\n3.Podsumowanie lekcji – nauczyciel prezentuje uczniom walizkę i kosz na tablicy. Obok walizki widnieje napis „Co zabieram ze sobą?” (tu uczeń wpisuje to, co wyniósł z zajęć, co do niego szczególnie przemówiło, co mu się spodobało). Obok kosza widnieje napis „Co mi się nie przyda?”. Powyższe rysunki uczniowie wypełniają krótkimi zdaniami lub kluczowymi słowami zapisanymi na karteczkach.\n4.Podsumowanie pracy uczniów – wystawienie oceny za pracę na lekcji.


Wycieczka do Szypskiej Fatry w dniu 13.06.2015r. | SITK RP oddział w KRAKOWIE\nPo około 2,5 godzinnej jeździe, autobus bezpiecznie dojechał do niewielkiej miejscowości Stankovany, położonej blisko drogi do Rużemberok, skąd żwawym krokiem wszyscy ruszyli w stronę początku szlaku górskiego prowadzącego przez cały masyw Ṧipu. Po drodze, zdecydowano o zejściu ze szlaku, aby móc zobaczyć niezwykłe zjawisko w postaci jeziorek trawertynowych, stanowiących namiastkę niezwykłych Pamukkale w Turcji.\nPo powrocie na szlak, rozpoczęła się wędrówka po dość stromym podejściu do pierwszego punktu postojowego, jakim był Podsip. Podczas odpoczynku przewodnik Marta przedstawiła znaczenie nazwy szczytu Ṧip, która po słowacku oznacza cierń/kolec, ponieważ nawiązuje do specyficznej budowy tego szczytu – spiczastej, a zarazem ostrej sylwetki tej góry, budzącej podziw oglądających ją z daleka turystów. Opowiedziała również o unikalnej roślinności występującej w tej części Wielkiej Fatry, jak również żyjących tam zwierząt.\nKolejnym punktem wycieczki był Zadný Šíp, który jest oddalony od głównego wierzchołka o ok. 900 m. Charakterystyczną cechą tego szczytu jest wysoki, drewniany krzyż. Po krótkim odpoczynku, i dużej dawce wiedzy przyrodniczej, wyruszono w ostatni etap wyprawy na szczyt Ṧip. Z uwagi, że Ṧip to najwyższy szczyt masywu Wielkiej Fatry, jak również piękną słoneczną pogodę towarzyszącą od początku dnia, można było podziwiać niesamowitą panoramę gór oraz leżących u ich podnóży okolicznych miasteczek.\nNastępnym punktem na trasie wycieczki było przejście przez szeroką przełęcz Žaškovské Sedlo, po czym udano się w kierunku Škutovej Doliny, którą spływa Škutovy Potok, aż do miejsca przyjazdu – miejscowości Stankovany, gdzie w cieniu parasoli mogliśmy schronić się od słonka i uzupełnić brakujące płyny J\nKATEGORIE: Aktualności, Wyjazdy Naukowo - Techniczne. TAGI: słowacja. OPUBLIKOWAŁ: Anna Bujak. Bezpośredni odnośnik do treści.


Gorąca czekolada daktylowo-karobowa\nPrzepyszna gorąca czekolada daktylowo-karobowa\nBardzo lubię gorącą czekoladę albo kakao. Przypominają mi dzieciństwo i poranki, gdy mama budziła mnie rano do szkoły przynosząc kubek gorącego, brązowego napoju. Ależ to było miłe. Naprawdę pomagało mi wygramolić się z łóżka. Teraz gorąca czekolada to mój umilacz jesienno – zimowy. Pozwala przetrwać ten trudny dla mnie czas. Rozgrzewa, syci i każdy łyk sprawia, że robi się bardzo, bardzo przyjemnie.\nZapraszam zatem na karobo-daktyladę, albo daktyko-karoboladę przepyszną i zdrową alternatywę klasycznej czekolady czy kakao. Jest zdrowa, choć nie ma co ukrywać – kaloryczna 🙂 Ale kto by się tam przejmował kaloriami, nie są to puste kalorie, a poza tym zaraz się je wybiega albo wyćwiczy.\nZachęcam Was gorąco do wypróbowania. Jest cudowna, gęsta, aromatyczna, słodka. Można ją przyprawić wanilią, kardamonem, przyprawą piernikową albo szczyptą chilli. Kombinacji jest wiele i każda z nich wyborna.\n2 łyżki masła migdałowego lub z orzechów laskowych\n2 łyżki karobu lub 4 łyżki kakao\ncynamon, wanilia, kardamon, chilli, przyprawa piernikowa\nDaktyle zalać wodą, tak aby wszystkie je przykryła i odstawić np. na noc.\nRano daktyle i wodę w której się moczyły zmiksować w blenderze z pozostałymi składnikami na gęsty, aksamitny, jednolity napój.\nPrzelać do garnuszka, dodać przyprawy, wymieszać i zagotować, od czasu do czasu jeszcze mieszając.\nPrzelać do kubków i podać.\nTeż taką robię, na stałe gości w moim menu, ale nie dodaję zwykle masła orzechowego i przypraw korzennych. Muszę sobie zaserwować taką wersję na bogato 🙂\nOjej , Magda , prawdziwy czad , ja muszę ja zrobić w weekend\nAlcia, zrób koniecznie, jest przepyszna 🙂\nMarta, zrób koniecznie wersję na bogato 🙂\nJa też w dzieciństwie uwielbiałam kakao :-). Już się nie mogę doczekać, kiedy mój smyk pokocha smak takiej pysznej gorącej czekolady :-). Pozdrawiam,\nBędzie pyszny podwieczorek 😉\nkarobu chyba nie dam rady wypić 😉 ale wypróbuję koniecznie z kakao! I chcę taką filiżankę też! 😀\nKatta, mam nadzieję, że smakowało 🙂\nGibonikowa mamo, chyba wiele osób pamięta kakao z dzieciństwa. To był prawdziwy rarytas 🙂 Pozdrawiam,\nWitam. Zaciekawił mnie ten przepis. Nigdy jeszcze nie robiłam takiej czekolady, a lubię próbować i robić coś, czego nigdy jeszcze nie robiłam ani nawet nie próbowałam :). Tylko jestem ciekawa i muszę to wiedzieć: czy daktyle do tego przepisu mają być suszone??? Dziękuję z góry za odpowiedź i pozdrawiam.\nPat, tak daktyle muszą być suszone. Jak zrobisz koniecznie daj znać, czy Ci smakowała. Pozdrawiam\nKasiu, nic nie stoi na przeszkodzie – trzeba zrobić i spróbować 🙂 Pozdrawiam\nTa czekolada totalnie uzależnia 🙂\nZielenino, nie lubisz karobu ? A z kakao też dobre 🙂 Filiżanka z fromnord.pl 🙂\nKatt, oj tak 🙂\nTa czekolada jest po prostu przepyszna! 🙂 Świetny przepis 🙂\nsmaczne, ale z daktyli zostały mi kawałki suchej skórki, jest na to jakis sposób?\nJustyno, może po prostu spróbuj przetrzeć to przez sitko, albo nieco dłużej miksuj 🙂 Pozdrawiam\nCzad normalnie.. zaczelam i nie moge przestac.. choc dodaje mniej przypraw..\nZuza, cieszę się, że Ci zasmakowała 🙂 Ja też ją uwielbiam 🙂\nKrzys lat 6\nSuper dobre. Ja z mama dodaje jeszcze odrobine syropu daktylowego\nReply to Krzys lat 6\nKrzysiu i mamo – cieszę się, że samkuje 🙂\nCzy moge uzyc masla orzechowego z fistaszkow..?takiego 90%?\nWitam czy można użyć masła z orzeszków ziemnych bądź macadamia?\nZrobilam pol porcji, z karobem i maslem fistaszkowym, pycha! 🙂\nReply to Sara Dudkowska\nPrzepis się nie wyświetla. Pozdrawiam\nJuż jest. Dzięki za czujność 🙂\nDziękuję. Niedługo synek spróbuje super wersję.


Jasna i przyjazna kawalerka 30 m2 - Aranżacja wnętrz\nAranżacja Wnętrz Pomieszczenie: Salon, Sypialnia inspiracje Styl: Modern Classic, Modernistyczny, Nowoczesny\nAranżacja Wnętrz Pomieszczenie: Sypialnia inspiracje Styl: Modern Classic, Modernistyczny, Nowoczesny\nAranżacja Wnętrz Pomieszczenie: Kuchnia Styl: Modern Classic, Modernistyczny, Nowoczesny\nAranżacja Wnętrz Pomieszczenie: Hol / Przedpokój Styl: Modern Classic, Modernistyczny, Nowoczesny\nMieszkanie nieduże, lecz udało się wkomponować wymiarowe, dwuosobowe łóżko, oraz sofę rozkładana. W dzień możemy na niej przyjmować gości, oglądać telewizję, a w nocy przenocować znajomych. Jasna i przyjazna kawalerka jest na szczęście wysoka i dzięki temu mamy więcej miejsca do przechowywania ubrań i drobiazgów.\nKuchnia nie jest duża, lecz wystarczająca, aby przygotować niewielki obiad. Mamy tutaj również stół przy którym możemy taki posiłek spożyć.\nWarto zwrócić na podział kolorów. Wraz ze sztukateria na ścianach jest to jedyna ozdoba w mieszkaniu. mamy biel przełamaną beżem.\nProjekt: Татьяна Шишкина\nZobacz inne inspiracje kawalerek


Jak skutecznie nawodnić skórę latem? - Mojakosmetyczka.pl\nStart\tKobieta\tJak skutecznie nawodnić skórę latem?\nOdwodniona skóra a skóra sucha\nLudzie często mylą odwodnioną skórę z suchą. Okazuje się, że odwodniona skóra a skóra sucha to nie to samo, choć na pierwszy rzut oka mogłoby się tak wydawać. Z wiekiem skóra jest mniej zdolna do utrzymywania wilgoci. Skóra odwodniona to skóra pozbawiona wody lub taka, która ma zmniejszoną zdolność zatrzymywania wody. Staje się napięta, a także przesuszona. To może prowadzić do łuszczenia się i podrażnień.\nPodczas gdy nawodnienie skóry wymaga przywrócenia odpowiedniego poziomu wody, nawilżenie skóry oznacza zastosowanie składników, które blokują wodę w środku. Nawilżanie skóry polega na dodawaniu składników, które zatrzymają wilgoć, naprawią barierę lipidową skóry i zapobiegną utracie wody, a także poprawią strukturę skóry. Nawodnienie i nawilżenie idą zatem ze sobą zawsze w parze.\nKiedy bariera naszej skóry jest słaba, skóra może tracić wilgoć i ulegać odwodnieniu. Takie zaniedbanie może prowadzić do zaczerwień, wyprysków, łuszczenia się, napięcia i suchości skóry. Chociaż barierę hydrolipidową możesz wzmocnić za pomocą odpowiedniej pielęgnacji kremami czy balsamami, najlepszym rozwiązaniem będzie przede wszystkim odpowiednie nawodnienie skóry. Jak to zrobić?\nPrzede wszystkim pij bardzo dużo wody mineralnej. Nawet 2 duże 2 litrowe butelki dziennie. Możesz dodać cytryny lub mięty. Jeśli pijesz dużo czarnej herbaty lub kawy miej świadomość, że przyczyniają się one do odwodnienia. Podobny wpływ ma alkohol. Ogórki, pomidory, arbuz powinny częściej gościć w Twojej diecie. Jedz ryby. Łosoś i tuńczyk dzięki zawartości kwasów Omega-3 również znajdują się wysoko na liście produktów nawadniających organizm.\nNawodnienie i nawilżenie skóry wspomóc możesz serum z kwasem hialuronowym, który ma bardzo duży wpływ na wzmocnienie bariery lipidowej. Bardzo chwalona przez kosmetyczki jest linia silnie nawilżająca serii dermokosmetyków CeraVe, które zawdzięczają swój sukces unikalnemu składowi. Zawierają one naturalne ceramidy, które pomagają odbudować barierę ochronną i głęboko nawilżają.\nAby w kuracji nawadniającej przywrócić skórze blask oraz zadbać o regenerację bariery ochronnej zaopatrz się w dobry krem silnie nawilżający. Na twarz i dekolt możesz stosować maski nawilżające albo oleje. Pamiętaj jednak, że możesz używać najlepszych nawilżaczy na świecie, ale jeśli nadużywasz składników, takich jak alfa-hydroksykwasy (AHA), zawsze będziesz odczuwać skutki odwodnienia. Dlatego koniecznie wyeliminuj z użytku kosmetyki zawierające te związki.\nDomowa, tygodniowa kuracja nawadniająco-nawilżająca powinna przywrócić Twoją skórę do poprawnego stanu i nadać jej zdrowego wyglądu i blasku.\nnawadnianie organizmunawilżanienawilżenie skóry


Podróż turystyczna do Australii, i zwiedzanie tego bardzo różnorodnego kontynentu, to temat rozległy. Podjęliśmy go jednak, aby choć wycinkowo podzielić się naszymi własnymi doświadczeniami. Ile czasu przeznaczyć na taką eskapadę? Które miejsca w Australii odwiedzić? Czy wystarczy zaliczenie kilku najbardziej znanych ikon, czy może Australia ma w zanadrzu jakies inne atrakcje?\nZ tymi tematami zmierzył się panel dyskusyjny portalu AustraLink.pl w składzie:\nZapraszamy do wysluchania podcastu.


Regulamin konkursu "Włosy mamy" | parenting.pl\nRegulamin konkursu "Włosy mamy"StartAktualnościRegulamin konkursu "Włosy mamy" Postanowienia ogólne\n1.1 Organizatorem Konkursu jest Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie przy ul. Jutrzenki 137A, 02-231 Warszawa, zarejestrowana w rejestrze przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie, XII Wydział Gospodarczy KRS pod numerem KRS 0000373814 posiadająca NIP: 527-26-45-593 oraz kapitał zakładowy w wysokości 317.957.800,00 zł (dalej „Organizator”).\n1.2 Fundatorem nagród w Konkursie jest firma L'biotica Sp. z o.o. z siedzibą w Gdańsku, ul. Nowatorów 11, 80-298 Gdańsk (dalej „Fundator”).\n1.3 Konkurs organizowany jest pod nazwą „Włosy mamy” i zwany jest dalej "Konkursem".\n1.4 Konkurs rozpoczyna się w dniu 20.09.2016 o godzinie 10:00:00, a kończy się dnia 22.09.2016 r. o godzinie 23:59:59 (dalej "Czas Trwania Konkursu").\n1.5 Konkurs organizowany jest na profilu Facebookowym strony parenting.pl https://www.facebook.com/parentingpl/ zwanej dalej „Stroną Konkursową”.\n2.1.3 w okresie trwania Konkursu doda w wątku konkursowym na stronie https://www.facebook.com/parentingpl/ post, o którym mowa w punkcie 3.1. niniejszego Regulaminu;\n3.1 Zadanie Konkursowe polega na przygotowaniu i zamieszczeniu własnego, autorskiego tekstu będącego rozwinięciem zdania: "Jestem mamą i moje włosy wymagają regeneracji, bo...".\n3.2.1 wykonanie Zadania Konkursowego poprzez dodanie w wątku konkursowym na stronie https://www.facebook.com/parentingpl/ wpisu spełniającego wymagania z punktu 3.1 niniejszego Regulaminu.\n3.4 Zakazane jest korzystanie z multikont. Uczestnicy posługujący się multikontami będą dyskwalifikowani.\n3.5 Przesyłając Zgłoszenie, Uczestnik zobowiązuje się do przestrzegania warunków niniejszego Regulaminu i potwierdza, iż udział w Konkursie następuje na warunkach wskazanych w niniejszym Regulaminie. Uczestnik może zrezygnować z udziału w Konkursie poprzez przesłanie wiadomości e-mail na ustanowione dla Konkursu konto korespondencyjne.\n4.1 Uczestnik Konkursu, przesyłając Zgłoszenie w Konkursie, oświadcza, iż przysługuje mu pełnia autorskich praw osobistych i majątkowych oraz praw pokrewnych w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (tj. Dz. U. z 2006, nr 90, poz. 631 ze zm.) a także innych praw niezbędnych do opublikowania Zgłoszenia w sieci Internet. W przypadku, gdy Uczestnik nie jest autorem lub współautorem Zgłoszenia Uczestnik oświadcza, iż dysponuje wszelkimi prawami oraz wymaganymi zgodami w tym od autorów, współautorów i/lub właściwych organizacji zbiorowego zarządzania prawami autorskimi, niezbędnymi do opublikowania Zgłoszenia w sieci Internet.\n4.7 Każdy Uczestnik Konkursu oświadcza, że wyłączone jest jakiekolwiek pośrednictwo Organizacji Zbiorowego Zarządzania Prawami w przedmiocie wynagrodzeń dla wszelkich twórców Zgłoszenia.\n5.3 W Konkursie zostaną wyłonione 4 nagrodzone Zgłoszenia Konkursowe. Kryteria oceny, którymi kierować się będzie Komisja Konkursowa to kreatywność, design, oryginalność, pomysłowość, poczucie humoru, dobór kolorów oraz popularność wpisu.\n6.1.1 Cztery zestawy kosmetyków do włosów od firmy L'biotica: szampon, odżywka, balsam bez spłukiwania.\n6.4 Zwycięzca zostanie powiadomiony o wygranej nie później niż w terminie 7 dni roboczych od dnia zakończenia Konkursu. Informacja o wygranej zostanie zamieszczona w wątku konkursowym na stronie https: https://www.facebook.com/parentingpl/\n6.5 Zwycięzca zobowiązany jest skontaktować się z Organizatorem w celu przekazania danych adresowych w terminie kolejnych 14 dni roboczych, liczonych od dnia zamieszczenia informacji o wygranej w wątku konkursowym, pod rygorem utraty prawa do Nagrody. Zwycięzca zobowiązany jest przesłać na adres mailowy Organizatora (konkursy_parenting@grupawp.pl) następujące dane:\n6.5.1 Swój nick\n6.5.2 Imię, nazwisko oraz numer telefonu\n6.5.3 Dokładny adres zamieszkania\n6.8 Nagrody zostaną wysłane Zwycięzcom w terminie 30 dni od dnia ogłoszenia wyników i otrzymania wszelkich danych i oświadczeń od Nagrodzonych Uczestników. Nagrody zostaną wysłane Nagrodzonym Uczestnikom pocztą, pocztą kurierską lub poprzez innego operatora na wskazany przez Uczestnika adres podczas rejestracji w Konkursie. Adres, na który ma zostać przesłana Nagroda musi pozostawać w granicach Polski.\n6.9.3 nie dopełni obowiązków przewidzianych w Regulaminie;\n6.9.4 złoży pisemne oświadczenie o odmowie przyjęcia Nagrody;\n6.9.5 naruszy postanowienia Rozdziału 4 niniejszego Regulaminu;\n6.9.6 w innych wypadkach określonych w niniejszym Regulaminie.\n6.11 Odpowiedzialność Organizatora wobec Uczestnika w związku z realizacją Konkursu jest ograniczona do wysokości wartości Nagrody, czyli ok. 80 zł.\n7.1 Dane Osobowe Uczestników Konkursu będą przetwarzane przez Administratora Danych Osobowych jedynie w celu doraźnym, tj. w celu realizacji konkursu (wyłonienie zwycięzcy i przekazania nagrody) i zostaną trwale usunięte po ustaniu konkursu i/lub okresu reklamacyjnego.\n7.2 Administratorem Danych Osobowych jest Grupa Wirtualna Polska S.A. z siedzibą w Warszawie przy ul. Jutrzenki 137A, 02-231 Warszawa, wpisaną do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego przez Sąd Rejonowy dla m. st. Warszawy, XIII Wydział Gospodarczy KRS, pod numerem 0000373814, NIP: 527-26-45-593, REGON: 142742958, kapitał zakładowy w wysokości 311.005.050,00 zł.\n7.3 Administrator Danych Osobowych informuje, że podanie danych osobowych jest dobrowolne, choć warunkuje możliwość udziału w Konkursie oraz że Uczestnikowi Konkursu przysługuje prawo dostępu do jego danych oraz ich poprawiania.\n7.4 Do zakończenia Konkursu Uczestnik Konkursu może cofnąć zgodę na przetwarzanie jego danych osobowych w celach związanych z przeprowadzeniem Konkursu wysyłając na adres e-mail konkursy_parenting@grupawp.pl wiadomość o temacie "Cofnięcie zgody na przetwarzanie danych", w treści wiadomości musi zostać zawarty Imię i Nazwisko Uczestnika oraz adres e-mail i nick używany w Konkursie. Cofnięcie takiej zgody jest równoznaczne z rezygnacją z udziału w Konkursie oraz utratą prawa do jakiejkolwiek Nagrody.\n8.1 Reklamacje związane z Konkursem powinny być składane w formie elektronicznej na adres konkursy_parenting@grupawp.pl Reklamacje mogą być składane w ciągu 14 (czternastu) dni od daty ogłoszenia wyników Konkursu w Internecie (decyduje data otrzymania reklamacji). Reklamacje zgłoszone po upływie wskazanego terminu lub w innej formie nie będą rozpatrywane.\n8.2 Reklamacja powinna zawierać imię, nazwisko, dokładny adres osoby składającej reklamację, jak również dokładny opis i powód reklamacji.\n8.3 O wyniku reklamacji Uczestnik zostanie poinformowany elektronicznie (na adres podany w reklamacji), w ciągu 14 (czternastu) dni od daty otrzymania reklamacji przez Organizatora.\n8.4 Reklamacje będą rozpatrywane przez Komisję Konkursową. Decyzje Komisji Konkursowej są ostateczne.\n9.1 Niniejszy Regulamin jest jedynym dokumentem określającym zasady Konkursu.\n9.2 Organizator nie jest odpowiedzialny za niedostępność Konkursu wskutek problemów z przesyłaniem danych, ani też nie gwarantuje, że strony sieci Web będą wolne od zakłóceń lub błędów. Organizator nie bierze odpowiedzialności za jakąkolwiek utratę danych lub uszkodzenia podczas lub po transmisji.\n9.3 Organizator nie ponosi odpowiedzialności za opóźnienia lub jakiekolwiek przeszkody w komunikacji z Uczestnikami Konkursu wynikające z przyczyn niezależnych od niego.\n9.4 Organizator nie ponosi odpowiedzialności za nieprzestrzeganie przez Uczestników postanowień niniejszego Regulaminu, w szczególności jeżeli treść Zgłoszenia będzie sprzeczna z prawem, będzie naruszać prawa osób trzecich, będzie sprzeczna z dobrymi obyczajami, albo będzie zawierać lub opisywać sytuacje lub zdarzenia, które mogą powodować zagrożenie dla zdrowia lub życia ludzi lub zwierząt.\n9.5 Organizator jest uprawniony do zmiany postanowień niniejszego Regulaminu, o ile nie wpłynie to na pogorszenie warunków uczestnictwa w Konkursie. Dotyczy to w szczególności zmian terminów poszczególnych czynności konkursowych oraz zmian specyfikacji Nagród. Zmieniony Regulamin wchodzi w życie z chwilą jego opublikowania w wątku konkursowym na stronie internetowej o adresie https://parenting.pl/portal/regulamin-konkursu-wlosy-mamy.\nKomentarze Polecane dla CiebieNewsy - choroby dziecięceWiększość kobiet nie wie, że ma ten wirus. Jego działanie może powodować autyzm u dzieciRozwój niemowlęciaTwoje dziecko ma niebieskie oczy? Koniecznie musisz to wiedziećAktualnościTa 4-latka w weekend jedzie do Mediolanu. Nie zgadniesz, z którą marką zaczęła współpracęRozwód i separacjaTraktują ich jak dawców spermy. Później mają tylko płacić alimentyAktualnościMyśleli, że to przeziębienie. Dziecko zmarło w ich ramionach Artykuły Aktualności


Te samochody były warte ponad 2 miliony złotych. Mieszkaniec Warszawy przywłaszczył je dla siebie bez skrupułów [FOTO] | Warsaw Times\nTe samochody były warte ponad 2 miliony złotych. Mieszkaniec Warszawy przywłaszczył je dla siebie bez skrupułów [FOTO]\nSkradziony samochód. Źródło: policja.pl\nW Warszawie zatrzymano 62-latka, który przywłaszczył sobie 4 samochody o wartości ponad 2 milionów złotych. Mężczyzna usłyszał zarzuty. Grozi mu do 10 lat więzienia.\nSprawa ekskluzywnych samochodów ciągnęła się już od maja 2020. Funkcjonariusze z warszawskiego Ursusa interweniowali wtedy w sprawie mężczyzny, który przywłaszczył sobie cztery samochody o łącznej wartości 2 298 000 zł. Auta te były wzięte w leasing, a „właściciel” nie chciał oddać samochodów.\nWśród samochodów było auto za niespełna milion złotych\nMężczyzna przez cały czas unikał kontaktu. Wśród posiadanych przez niego samochodów było m.in. Porsche 911 o wartości blisko 1 mln zł. Policjanci walczący z przestępczością gospodarczą odzyskali większość samochodów.\nŚledztwo przyniosło skutek\nPierwszy ze sportowych samochodów odnaleziono na Wilanowie, jeszcze na samym początku śledztwa. Policjancie nie poddali się, a na trop drugiego trafili już w lipcu i odzyskali go na terenie Józefowa. Sportowe Porsche, o którym mowa wyżej, zabezpieczono we Włochach w ubiegłym tygodniu.\nPo wszelkich ekspertyzach policyjnych, samochody zostały przekazane prawowitemu właścicielowi. Leasingobiorcy zostały postawione zarzuty przywłaszczenia mienia. Mężczyzna może spędzić za kratkami nawet 10 lat.