Uploaded by alinakholod07\nSee discussions, stats, and author profiles for this publication at: https://www.researchgate.net/publication/313621901\nTeoria ról międzynarodowych\nArticle · January 2015\n28 PUBLICATIONS 34 CITATIONS\nPoland's foreign and security policy View project\nAll content following this page was uploaded by Justyna Zając on 12 February 2017.\nTEORIE I PODEJŚCIA BADAWCZE\nW NAUCE O STOSUNKACH\n© Copyright by Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych\nUniwersytet Warszawski, Warszawa 2015\nWszelkie prawa zastrzeżone. Każda reprodukcja lub adaptacja całości bądź części niniejszej\npublikacji, niezależnie od zastosowanej techniki reprodukcji (drukarskiej, fotograficznej,\nkomputerowej i in.), wymaga pisemnej zgody Autora i Wydawcy.\nArkuszy wydawniczych: 16,75\ntel./fax +48 22 55 22 297\nDruk i oprawa: Zakład Graficzny UW. Zam. 1097/2014\nOdgrywanie ról jest głównie zadaniem aktora, zatem kategoria ról międzynarodowych może u niektórych osób budzić wątpliwość i pytanie, czy\nrzeczywiście uczestnicy stosunków międzynarodowych odgrywają jakieś\nrole? W nauce o stosunkach międzynarodowych uczestnicy tychże określani\nsą często synonimicznie jako aktorzy, a termin „scena międzynarodowa”\njest mocno osadzony i powszechnie przyjęty. Skoro zatem mamy do czynienia z aktorami międzynarodowymi i sceną międzynarodową, naturalną\nsekwencją jest stosowanie pojęcia „rola międzynarodowa”. W ślad za tym\ntwierdzeniem pojawiają się jednak kolejne pytania: czym jest „rola międzynarodowa”? jakie role odgrywają aktorzy międzynarodowi? jakie czynniki\ndecydują o przyjęciu przez aktorów międzynarodowych konkretnych ról?\njakie warunki muszą być spełnione, aby podjęta przez aktora międzynarodowego rola była przekonująca dla odbiorców? Pytania te staną się przedmiotem rozważań w niniejszym artykule.\nNa wstępie należy jednak zaznaczyć, że role mogą odgrywać wszyscy\naktorzy stosunków międzynarodowych, zarówno państwa, jak i podmioty\nniepaństwowe. Wielość aktorów jest jednak tak duża, a ich zachowania\nna scenie międzynarodowej tak zróżnicowane, że nie sposób jest stworzyć\ncałościowej teorii ról międzynarodowych, która byłaby równie adekwatna\ndla wszystkich rodzajów aktorów stosunków międzynarodowych. Dlatego\nteż niniejszy artykuł będzie odnosił się do ról międzynarodowych państw.\n1. „Role międzynarodowe” jako kategoria ról społecznych\nRole międzynarodowe są kategorią ról społecznych. W latach 70.\nXX wieku prężnie rozwijające się badania nad rolami społecznymi zrodziły wśród części badaczy pomysł przeniesienia ich wyników do nauki\no stosunkach międzynarodowych. Jednymi z pierwszych, którzy podjęli tę\nproblematykę, byli Kalevi Holsti (Holsti 1970), Carl W. Backman (Backman\n1970), Naomi B. Wish (Wish 1980), Christer Jönsson i Ulf Westerlund\n(Jönsson, Westerlund 1982). W latach 80. problematykę tę podjęli także:\nStephen Walker oraz jego zespół – James Rosenau, Margaret G. Hermann,\nCharles F. Hermann, Sheldon W. Simon, Eric G. Singer, Valerie M. Hudson,\na efektem ich pracy była książka pt. Role Theory and Foreign Policy Analysis,\nopublikowana w 1987 roku (Walker 1987). W nauce polskiej badania nad\nteorią ról międzynarodowych rozpoczął Ziemowit Jacek Pietraś. Napisał\non dwie książki na ten temat; jedna dotyczyła stricte teorii ról międzynarodowych, a druga jej zastosowania do badania polityki zagranicznej Chin\n(Pietraś 1989, 1990). Pomimo dużej wartości ówczesnych analiz, do końca\nzimnej wojny teoria ról międzynarodowych nie wywarła dużego wpływu\nw badaniach rzeczywistości międzynarodowej. Jak słusznie zauważa Marijke\nBreuning, pierwsze badania tej koncepcji teoretycznej miały w głównej mierze charakter systemowy; koncentrowały się na analizie wpływu struktury\nsystemu międzynarodowego na role międzynarodowe państwa (Breuning\n2011: 18–19). Niemniej należy zauważyć, że we wspomnianej książce pod\nredakcją Walkera zostały uwzględnione m.in. zależności między atrybutami\nnarodowymi państwa (national attributes) i normami kulturowymi (cultural\nnorms) a rolami międzynarodowymi państwa.\nDopiero jednak wraz ze zmianą porządku międzynarodowego na przełomie lat 80 i 90. XX wieku, kiedy nowe podejścia teoretyczne w nauce o stosunkach międzynarodowych zaczęły rozwijać się z większą dynamiką, również\nteoria ról międzynarodowych stała się przedmiotem większego zainteresowania badaczy. Począwszy od lat 90. pojawiły się nowe publikacje na ten\ntemat, a impuls do rozwoju tej teorii przyniósł konstruktywizm; role międzynarodowe łączą się bowiem ściśle z tożsamością, która jest jednym z kluczowych elementów zainteresowania tego paradygmatu. Wśród badaczy, którzy wnieśli największy wkład w rozwój teorii ról międzynarodowych należy\nwymienić z pewnością: Lisbeth Aggestam, Marijke Breuning, Sebastiana\nHarnischa, Hannsa Maulla, Cornelię Frank, Cristiana Cantira, Juliet Kaarbo,\nCamerona G. Thiesa, (Aggestam 1999, Breuning 2011, Cantir, Kaarbo 2012,\nThies 2010, Harnisch, Frank, Maull 2011). Autorzy ci w większym lub mniejszym stopniu odnosili się do badań nad rolami społecznymi. Uzasadnione\njest zatem przedstawienie syntezy wyników badań nad rolami społecznymi, które stały się przedmiotem badań głównie w socjologii i psychologii.\nPojęcie „roli” zostało zapożyczone z literatury i sztuki. Jak zauważa\nJonathan H. Turner, analogicznie jak aktorzy teatralni, aktorzy społeczni\nzajmują wyraźnie określone pozycje. Aktorzy teatralni działają zgodnie\nze scenariuszem, a aktorzy społeczni muszą postępować zgodnie z normami; aktorzy teatralni muszą słuchać poleceń reżysera, a aktorzy społeczni\nmuszą podporządkować się innym, mającym władzę; aktorzy teatralni muszą\nuwzględnić to, co robią na scenie inni aktorzy, a członkowie społeczeństwa\nmuszą wzajemnie dostosowywać swoje reakcje (J.H. Turner 2006: 445).\nW pierwszej połowie XX wieku, kontynuując badania George’a Herberta\nMeada nad procesami interakcji społecznej, Robert E. Park, Jacob Moreno\ni Ralph Linton rozpoczęli prace nad zbadaniem struktur społecznych\nna poziomie mikro, czyli ze szczególnym uwzględnieniem jednostek. Był\nto początek poszukiwań, a sformułowane wówczas definicje ról społecznych, ze względu na zbyt uproszczone i statyczne podejście, nie dały się\nutrzymać w odniesieniu do społeczeństw złożonych. Pominięcie dynamiki\nroli skrytykował Ralph H. Turner. Dotychczasowe wyniki badań określił\non jako strukturalną teorię roli i zaproponował ujęcie, które zwracało uwagę\nna proces interakcji. Podkreślił znaczenie wprowadzonego przez Meada\nokreślenia „tworzenia roli”, oznaczającego, że role społeczne nie są przez\njednostkę przyjmowane w gotowej, ukończonej formie, ale są tworzone\ni modyfikowane w procesach interakcji z innymi. Zgodnie z teorią Turnera\njednostki tworzą role w trzech znaczeniach: 1) napotykają nieokreślony\nukład kulturowy, w którym zmuszone są tworzyć rolę, którą chcą odgrywać; 2) zakładają, że inni odgrywają rolę i w związku z tym dokonują wysiłków w kierunku wykrycia tej ukrytej roli, tworzą ją w swojej wyobraźni;\n3) próbują we wszystkich sytuacjach społecznych stworzyć dla siebie rolę\npoprzez nadawanie sygnałów mających potwierdzić ich prawa do danej\nroli (R.H. Turner 2006). Wagę relacji społecznych podkreślał także inny\nprzedstawiciel nurtu interakcjonistycznego w socjologii – Erving Goffman.\nWedług niego kontakt między dwoma jednostkami to rodzaj przedstawienia teatralnego, w czasie którego obaj rozmówcy odgrywają swoje role\nw celu wywarcia zamierzonego wrażenia na drugiej osobie (Goffman 1981).\nZdaniem Goffmana „rola” to wiązka działań wykonywanych w widoczny\nsposób przed innymi osobami. Jednostka stara się zbudować dla siebie rolę\nspójną z jej zachowaniem, z obrazem samego siebie, ale też rola pozostaje\nw związku z odpowiedziami i reakcjami innych. Jeśli rola zostanie raz ustalona, jednostce niełatwo ją zmienić (Goffman 1961: 96).\nProblematyka systemu społecznego, ról społecznych i ich uwarunkowań została poddana szczegółowej analizie także w nurcie funkcjonalizmu\nsocjologicznego. Jeden z głównych jego przedstawicieli, Talcott Parsons,\ndefiniował działanie społeczne jako celowe, mające subiektywne znaczenie\ni mniej lub bardziej wyraźną motywację. Każdy, kto podejmuje działanie\nmusi posiadać wiedzę o warunkach, w jakich będzie dążył do zrealizowania swojego celu, o przedmiotach, z jakimi będzie miał do czynienia; musi\nodczuwać potrzebę osiągnięcia wyznaczonego celu, a także posiadać kryteria oceny samego celu, jak i środków służących do jego osiągnięcia, żeby\ndokonywać wyborów niezbędnych dla właściwego gospodarowania energią.\nDziałanie to jest wyznaczone nie tylko przez nastawienie samego aktora,\nlecz także przez skierowane ku niemu oczekiwania innych (Parsons, Shils,\nOlds 2006). Na kształt zachowań ludzkich mają wpływ również normy społeczne i wartości, składające się na normatywny porządek stosunków międzyludzkich, który wytwarza się w toku interakcji i zarazem tę interakcję\numożliwia i utrwala. Skoro więc działanie ludzkie jest po części wynikiem\npodporządkowania społecznym normom, należy poszukiwać jego określonej struktury. Ogniwem łączącym aktora jako bytu „psychologicznego” ze\nstrukturą społeczną jest „rola” (Parsons 1972: 306, 517).\nPojęcie „roli” jest ujmowane również w inny sposób. Bruce Biddle\ni Edwin Thomas zwracają uwagę, że role społeczne można rozumieć jako:\n1) zespół standardów, norm lub koncepcji zachowań jednostki, 2) jej pozycje,\n3) repertuar charakterystycznych zachowań (Biddle, Thomas 1966: 11–12).\nW trojaki sposób pojęcie „roli społecznej” wyjaśniają również Margaret\nConway i Frank Feigert. Według nich pod tym mianem można rozumieć:\n1) normatywny wzór kulturowy związany ze statusem społecznym; 2) definicję dokonaną przez jednostkę w związku z jej pozycją społeczną i pozycjami partnerów ich stosunków; 3) aktualne zachowania jednostki posiadającej jakąś pozycję społeczną (Conway, Feigert 1987: 136–139). Robert A.\nDahl wyraźnie dostrzega aspekt narzuconej roli społecznej, określając „rolę”\njako wzór spodziewanego zachowania jednostki podzielany przez członków\ngrupy (Dahl 1976: 113). Podobne podejście prezentuje Anthony Giddens –\ntwórca teorii strukturacji – pod pojęciem „roli” rozumiejąc zachowanie,\nktórego oczekuje się od jednostki zajmującej określoną pozycję społeczną\n(Giddens 2006: 732). W polskiej socjologii podobne rozumienie prezentuje\nJerzy Wiatr. Zwraca on uwagę na subiektywny aspekt postrzegania roli\nprzez grupę. Według niego „rola społeczna” jest to zachowanie, którego\ngrupa oczekuje od danej jednostki w wyniku zaakceptowania określonej\npozycji tej jednostki w łonie grupy (Wiatr 1976: 109–113). Inny socjolog,\nJan Szczepański definiuje „rolę społeczną” jako względnie stały i względnie\nspójny system zachowań (działań), będących reakcjami na zachowanie się\ninnych osób, przebiegających według mniej lub więcej ustalonego wzoru,\nktórych grupa oczekuje od swoich członków (Szczepański 1965: 81–82).\nJak wynika z retrospekcji badań, jedna ogólna teoria „roli społecznej”\nnigdy nie powstała. Za Bruce’em J. Biddlem można wymienić pięć głównych\npodejść, jakie wykształciły się w procesie badania „teorii ról” w naukach\nspołecznych (Biddle 1986):\n• poznawcze (cognitive role theory) – zwraca dużą uwagę na zależności\nmiędzy oczekiwaniami względem jednostki a jej zachowaniem (Jacob\n• strukturalne (structural role theory) – koncentruje się na strukturach\nspołecznych, obejmujących pozycje i role jednostek (Ronald S. Burt,\nMichael J. Mandel);\n• interakcjonizmu symbolicznego (symbolic interactionists role theory)\n– akcentuje role jednostek i ich ewolucje w drodze interakcji społecznych (George Mead, Sheldon Stryker, George Simmel, Erving\n• funkcjonalne (functionalist role theory) – koncentruje się na zachowaniu jednostki, zajmującej określoną pozycję społeczną w stabilnym\nsystemie społecznym (Ralph Linton, Talcott Parsons);\n• organizacyjne (organizational role theory) – bada przede wszystkim role w hierarchicznych społecznych systemach, nakierowanych\nna realizację zadań (task-oriented) – (Robert L. Kahn).\nZdaniem Barbary Szackiej w socjologii występują dwa główne podejścia\ndo problematyki roli społecznej: funkcjonalno-strukturalne i interakcyjne.\nPodejście funkcjonalno-strukturalne koncentruje się na czynnikach porządkujących rzeczywistość społeczną i składnikach struktury społecznej. Role\nspołeczne są czynnikiem stabilizującym społeczeństwo, ponieważ porządkują\nrzeczywistość społeczną. Role to coś zewnętrznego w stosunku do człowieka,\nna co nie ma wpływu. Tak rozumiana rola pozwala rozpatrywać zbiorowość\njako układ ról, a nie jako zbiór osób. Podejście interakcyjne zwraca uwagę,\nże role społeczne nie są „czymś gotowym” narzuconym z zewnątrz, ale\nże wciąż powstają w procesach interakcji społecznej. Istotą tego podejścia\njest zainteresowanie nie tym, jakie role są, ale jak są odgrywane. Ważne jest,\njaki kształt przybiera rola w toku jej odgrywania przez różnych aktorów\noraz w relacjach z innymi partnerami (Szacka 2008: 151–152).\nW definicjach ról społecznych formułowanych w ramach różnych\npodejść powtarza się kilka istotnych elementów. Role odgrywane przez\njednostkę w społeczeństwie są:\n• kształtowane przez jednostkę zgodnie z poczuciem jej własnej tożsamości;\n• warunkowane pozycją jednostki w społeczeństwie;\n• kształtowane pod wpływem oczekiwań ze strony innych;\n• warunkowane porządkiem normatywnym, tj. normami społecznymi\ni wartościami, w których działa;\n• zmienne, a na ich modyfikację ma wpływ proces interakcji z innymi.\nWśród wyżej wymienionych elementów należy poddać głębszej analizie\ndwa z nich: tożsamość i pozycję.\n1.1. Rola a tożsamość\nRole społeczne i tożsamość są ze sobą ściśle związane i współzależne.\nTożsamość jednostki ma wpływ na deklarowane lub/i odgrywane przez nią\nrole społeczne. Odgrywane przez człowieka role wpływają natomiast na jego\ntożsamość. Role określają tożsamość jednostki tym silniej, im jednostka\nmocniej się z nimi identyfikuje. Silna identyfikacja z rolą może wpłynąć\nna osobowość człowieka i zmienić ją, powodując w konsekwencji zmianę\njego tożsamości (Bokszański 1989). Doskonałym przykładem na istnienie\nsilnej współzależności między tożsamością i rolą jest eksperyment więzienny\nPhila Zimbardo, przeprowadzony w Standford w 1971 roku. Eksperyment\nzostał przerwany ze względu na fakt, że grupa studentów odgrywająca role\nstrażników zaczęła zachowywać się w stosunku do studentów wcielających\nsię w role więźniów z tak dużą agresywnością i brutalnością, iż kontynuowanie eksperymentu stało się niebezpieczne. Odgrywanie roli strażników\nwięziennych u części studentów wpłynęłoby z dużym prawdopodobieństwem na zmianę ich tożsamości.\nSocjologowie rozróżniają dwa typy tożsamości: tożsamość społeczną,\nprzez którą rozumie się cechy, jakie jednostce przypisują inni, oraz tożsamość jednostkową, która oznacza odrębność jednostki wobec innych. Pojęcie\n„tożsamości jednostki” wprowadził do nauk społecznych Erik Erikson, określając ją jako stabilną autodefinicję, powstającą w „punkcie przecięcia” trzech\npodstawowych wymiarów egzystencji jednostki: możliwości jej organizmu,\njej aspiracji i szans oraz ról społecznych i prototypowych karier oferowanych przez społeczeństwo (Bokszański 2000: 253).\nTeorie tożsamości pojawiły się w procesie rozwijania badań nad jaźnią – pojęcie to jako pierwszy klarownie określił psycholog amerykański –\nWilliam James, a udoskonalił Charles Cooley, wprowadzając do socjologii\npojęcie „jaźni odzwierciedlonej”. Oznacza ona samopostrzeganie jednostki\njako zwierciadlanego odbicia naszego „ja” w oczach innych (Colley 2005).\nWedług Jana Szczepańskiego zjawisko to można określić jako „jaźń subiektywną”, czyli wytworzone pod wpływem oddziaływania innych wyobrażenie\no własnej osobie (może być także wynikiem urojeń, fantazji, wyobrażeń)\noraz „jaźń odzwierciedloną”, czyli zespół wyobrażeń o sobie odtworzonych\nz wyobrażeń innych ludzi o nas samych. Jaźń odzwierciedlona nie pokrywa\nsię z jaźnią subiektywną. Jaźń subiektywna wyznacza zachowania w tych\nsytuacjach, kiedy jednostka znajduje się w konflikcie kilku ról (Szczepański\n1965: 86–87). Sheldon Stryker również dowodził, że tożsamości są częściami\njaźni. Według niego tożsamość jest rozstrzygającym powiązaniem między\njednostką a strukturą społeczną, ponieważ tożsamości są oznaczeniami, jakie\nludzie czynią wobec samych siebie w odniesieniu do swego umiejscowienia\nw strukturach społecznych i do ról, jakie odgrywają dzięki temu umiejscowieniu. Podejście Strykera określa się jako teorię strukturalną, w której\nkultura i struktura społeczna wyznaczają wiele tożsamości przyjmowanych\nprzez jednostki (Stryker 1980). Inne podejście zastosowali George J. McCall\ni Jerry L. Simmons. Podkreślali oni, że jednostki zazwyczaj improwizują\nrole, dążąc do realizacji swoich planów i celów; posługiwali się terminem\n„tożsamość roli”, przez którą rozumieli „postać i rolę, jaką jednostka obmyśla dla siebie jako tego, kto zajmuje pewną pozycję społeczną”. Tożsamość\nroli tworzy „wyobrażeniowy pogląd na samego siebie” w kontekście pozycji\ni w konsekwencji wpływa na plany i cele jednostek. Aby utrzymać i uprawomocnić tożsamość roli ludzie poszukują poparcia dla roli z zewnątrz\n(McCall, Simmons 1966). Anthony Giddens definiuje tożsamość jako sposób,\nw jaki ludzie rozumieją sami siebie i co ma dla nich znaczenie. Tożsamość\nnie jest stanem, ale procesem; jest zjawiskiem podlegającym ciągłym zmianom, będącym wynikiem świadomych działań podmiotu oraz czynników\nprzypadkowych, od jednostki niezależnych.\nW socjologii dynamicznie rozwijają się również badania nad tożsamościami kolektywnymi, eksponującymi podmiotowość zbiorowości i pozostających w szczególnie silnych związkach z podejmowanymi przez zbiorowość działaniami lub demonstrowanymi przez ich członków postawami\nlub poglądami politycznymi. W odniesieniu do zbiorowości można mówić\no wielu rodzajach tożsamości: społecznej, kulturowej, narodowej, etnicznej,\nreligijnej, ponowoczesnej, europejskiej itp. (Bokszański 2005: 9–10, 61–62).\n1.2. Rola a pozycja\nJak zostało wcześniej wskazane, rola społeczna jest również ściśle warunkowana pozycją jednostki (Robert E. Park, Ralph Linton, Sheldon Stryker,\nDaniel J. Levinson, Talcott Parsons, Robert Dahl, Francis Merrill, Anthony\nGiddens, Jonathan H. Turner, Bruce J. Biddle, Robert K. Merton, Jerzy\nWiatr, Jan Szczepański).\nW opinii Ralpha Lintona rola stanowi dynamiczny aspekt pozycji, którą\ndefiniuje jako „zbiór praw i obowiązków”. Podobne podejście prezentuje\nJerzy Wiatr (pozycja jako całość praw i obowiązków jednostki). Wiatr\nuważa, że rola jest nie tylko odzwierciedleniem pozycji już posiadanej\nprzez jednostkę, ale bywa także odzwierciedleniem pozycji, do której jednostka aspiruje. Także inny polski socjolog – Jan Szczepański zwracał uwagę\nna relacje między rolą a pozycją. Zgodnie z jego podejściem rola nieodłącznie jest związana z pozycją, jaką każdy człowiek zajmuje w różnych kręgach, grupach i zbiorowościach. Z pozycją społeczną związane są pewne\nprawa i obowiązki. Sheldon Stryker udowadniał, że pozycja jest jednym\nz najważniejszych czynników wpływających na zachowanie społeczne jednostki i odgrywane przez nią role, ponieważ niesie ze sobą podzielane oczekiwania co do tego, jak ludzie mają odgrywać swoje role. Kiedy jednostki\noznaczą własną pozycję, wywołują w sobie samych oczekiwania, co do własnego zachowania, kiedy natomiast oznaczą pozycję innych osób, dowiadują się o oczekiwaniach rządzących zachowaniami w rolach innych ludzi.\nMożemy zatem wyróżnić dwa zasadnicze rodzaje pozycji: przypisane\ni osiągane. Pozycje przypisane to takie, na których zajmowanie człowiek nie\nma żadnego wpływu; które są wyznaczone bez udziału jego woli. Pozycje\nosiągane natomiast człowiek zdobywa sam. Mogą to być również pozycje\nnarzucane, ale w przypadku pozycji osiąganych człowiek ma na nie wpływ\nBezsprzecznym jest więc stwierdzenie, że rola jest determinowana przez\npozycję jednostki w strukturze społecznej. W przypadku obu kategorii mamy\njednak do czynienia ze współzależnościami, ponieważ odgrywane przez jednostkę role w dużym stopniu wpływają na utrzymanie, wzmocnienie lub\nosłabienie jej pozycji.\n2. Co to jest „rola międzynarodowa państwa”?\nW nauce o stosunkach międzynarodowych, podobnie jak w innych dyscyplinach nauk społecznych, brak jest jednej, powszechnie przyjętej definicji „roli”. Na przykład Jacek Ziemowit Pietraś definiuje rolę międzynarodową jako „spójny system wybranych przez państwo działań w stosunkach\nzewnętrznych” (Pietraś 1989: 18), natomiast Małgorzata Bielecka jako „zorganizowany i celowy system oddziaływań jednego państwa na inne, będący\nfunkcją subiektywnej oceny stosunków międzynarodowych a także wpływu\nśrodowiska zewnętrznego” (Bielecka 2005). Kalevi Holsti (1970) analizował\nrole jako element percepcji elit państwa, zrywając tym samym z tradycyjnym łączeniem ról państwa jedynie z jego materialnymi atrybutami działania (Aggestam 2006: 13). Inni badacze postrzegali teorię ról jako pomost\nłączący agencję (agency) i strukturę (structure) (Aggestam 2006, Cantir,\nKaarbo 2012, Thies, Breuning 2012).\nRole międzynarodowe można różnie definiować przez pryzmat poszczególnych teorii stosunków międzynarodowych, choć niemal żadna z nich\nbezpośrednio nie poruszała zagadnienia ról w stosunkach międzynarodowych. Podejmując jednak próbę wskazania ról państwa w świetle różnych\nparadygmatów i teorii stosunków międzynarodowych doszlibyśmy do następujących wniosków: w paradygmacie neorealistycznym (realizmie strukturalnym) koncepcja „roli międzynarodowej” byłaby podejściem systemowym,\ntzn. role odgrywane przez państwo będą przede wszystkim warunkowane\nstrukturą systemu międzynarodowego, głównie dystrybucją siły w systemie.\nO pozycji państwa na arenie międzynarodowej decyduje jego relatywna siła,\nbędąca wypadkową liczby ludności i wielkości terytorium, zasobów naturalnych, potęgi gospodarczej, siły militarnej, stabilności politycznej i kompetencji przywódców. Neorealiści, jak Kenneth Waltz, ignorują wewnętrzne\nzmienne, które wpływają na zachowanie państwa na arenie międzynarodowej. Podobne założenia zawierają teorie neomarksistowskie. Zwłaszcza\nteoria systemu światowego autorstwa Immanuela Wallersteina wyraźnie\nwskazuje, że role międzynarodowe państwa są determinowane przez ich\nusytuowanie w strukturze systemu międzynarodowego, tzn. w zależności\nod tego, czy państwo położone jest w centrum, półperyferiach czy peryferiach. W paradygmacie liberalnym role państwa będą wypadkową wielu\nróżnorodnych czynników natury wewnętrznej i zewnętrznej, a na ich rodzaj\nwpływ mają liczne podmioty wewnątrzpaństwowe (jednostki, grupy społeczne, rząd). W nurcie behawioralnym natomiast role międzynarodowe\npaństwa są w dużej mierze warunkowane cechami i zachowaniem decydentów. W innych podejściach teoretycznych, takich jak postmodernizm\nczy teoria krytyczna, trudno w ogóle mówić o obiektywnych rolach międzynarodowych poszczególnych aktorów, ponieważ zgodnie z założeniami\ntych nurtów nie istnieje obiektywna rzeczywistość, a wiedza jest wytworem\nperspektywy społecznej badacza. W niniejszym tekście przyjmujemy podejście holistyczne.\nRola międzynarodowa państwa to system działań i oddziaływań na arenie międzynarodowej, determinowany głównie międzynarodową pozycją\noraz tożsamością państwa.\nW formułowaniu swoich ról i ich realizowaniu państwo jest ograniczone poprzez prawo międzynarodowe. Chodzi tu zarówno o zobowiązania\nprawnomiędzynarodowe dwu- i wielostronne, które państwo zaciągnęło, jak\ni normy imperatywne, bezwzględnie obowiązujące, tzw. normy ius cogens.\nZgodnie z zasadą pacta sunt servanda państwa nie mogą jednostronnie\nuwalniać się z zaciągniętych wcześniej zobowiązań, wynikających z zawartych umów, a normy ius cogens nie mogą być uchylone żadną umową międzynarodową.\nRole międzynarodowe państwa często wiązane są z jego polityką zagraniczną. Jest to twierdzenie słuszne. Wiele ról państwa można zdefiniować\nna podstawie analizy jego koncepcji polityki zagranicznej oraz jej implementacji. Różnica polega jednak na tym, że o ile polityka zagraniczna państwa\nma charakter świadomy i celowy, o tyle role międzynarodowe państwo może\npełnić w sposób niezamierzony, nieświadomy bądź nie do końca zdefiniowany. Oddziaływania państwa nie są bowiem synonimem działań. Ponadto\nw przypadku kategorii roli międzynarodowej państwa, w większym stopniu, aniżeli w przypadku polityki zagranicznej są uwzględniane oczekiwania\nwobec państwa ze strony innych podmiotów stosunków międzynarodowych,\nbędące pochodną jego międzynarodowej pozycji oraz tożsamości.\n2.1. Pozycja międzynarodowa państwa a role\nMiędzynarodowa rola państwa jest dynamicznym wyrazem jego pozycji,\nz zastrzeżeniem, że państwo czynnie tę pozycję wykorzystuje. Pozycja państwa wpływa na koncepcję jego roli międzynarodowej oraz możliwość jej\nimplementacji. Od pozycji państwa zależy również to, jakie role będą mu\nnarzucane z zewnątrz bądź oczekiwane przez innych uczestników stosunków\nmiędzynarodowych. Od potencjału i pozycji państwa zależy także intensywność odgrywanych przez nie ról, czyli częstotliwość ich występowania.\nPozycja międzynarodowa państwa jest to miejsce, jakie zajmuje państwo w systemie stosunków międzynarodowych względem innych państw.\nJedynym kryterium, które czyni państwa równymi jest kryterium formalno-prawne. Oczywistym jest, że pod każdym innym względem państwa są\nróżne i mają inną siłę oddziaływania w stosunkach międzynarodowych.\nPozycja państwa na arenie międzynarodowej jest warunkowana wieloma\nczynnikami. Bardzo duże znaczenie ma jego potencjał, który jest wypadkową czynników wewnętrznych, środowiska geograficznego, potencjału\nludnościowego, potencjału gospodarczego i naukowo-technicznego oraz\npotencjału militarnego (Wish 1987: 94–103, Zięba 2005).\nŚrodowisko geograficzne obejmuje takie czynniki, jak: położenie geopolityczne, klimat, wielkość terytorium, ukształtowanie terenu, sieć wodną\ni dostęp do morza, charakter granic, zasoby naturalne. Czynniki te wpływają\nna bezpieczeństwo państwa (wielkość terytorium, granice państwa, ukształtowanie terenu, charakter granic), jego politykę gospodarczą i handlową (sieć\nwodna, klimat, ukształtowanie terenu, zasoby naturalne), a w konsekwencji\ndeterminują jego pozycję na arenie międzynarodowej. Państwo o dużym terytorium i korzystnych warunkach naturalnych będzie miało szansę na odgrywanie bardziej znaczącej roli w stosunkach międzynarodowych, aniżeli\npaństwo małej wielkości, bez dostępu do morza, ze słabo rozwiniętą siecią\nwodną i bez zasobów naturalnych. Ważne jest również przyjazne sąsiedztwo. Wprawdzie teorie geopolityki, łączące położenie geograficzne z usytuowaniem politycznym, straciły współcześnie na znaczeniu, to jednak nie\npowinno się ich nie doceniać w analizowaniu roli międzynarodowej państwa.\nPodobnie ważnym elementem pozostaje potencjał ludnościowy, w skład\nktórego wchodzą: liczba ludności, gęstość zaludnienia, tempo przyrostu\nnaturalnego, struktura wieku ludności, skład narodowościowy, wielkość\nemigracji, liczba imigrantów. Liczba ludności kraju i tempo przyrostu naturalnego w przeszłości były ważnym źródłem siły militarnej państw. Obecnie\nze względu na postęp naukowo-techniczny i zakaz agresji, w kontekście militarnym nie odgrywa tak ważnej roli, niemniej ma istotne znaczenie, np. ze\nwzględów gospodarczych i handlowych. Podobnie struktura wieku ludności i poziom wykształcenia, które mają znaczenie nie tylko dla obronności\npaństwa, ale także dla jego rozwoju gospodarczego i naukowo-technicznego.\nIstotne znaczenie ma również wskaźnik przyrostu naturalnego oraz zróżnicowanie narodowościowe państwa. Duże zróżnicowanie etniczne kraju\nz silnym poczuciem tożsamości grup narodowych i narodowościowych bywa\nniekorzystne, gdyż grupy te mogą wykazywać nielojalność wobec państwa,\na nawet przejawiać tendencje separatystyczne. Mniejszości i grupy narodowe\nmogą tworzyć silne lobby, wywierające istotny wpływ na role międzynarodowe danego państwa.\nNiezwykle istotne znaczenie dla roli międzynarodowej państwa ma jego\npotencjał gospodarczy i naukowo-techniczny, a także militarny. Czynnik\nekonomiczny zyskał na znaczeniu wraz z procesami globalizacji i demilitaryzacją stosunków międzynarodowych. Prawnomiędzynarodowy zakaz\nagresji nie oznacza natomiast, że potencjał wojskowy przestał mieć znaczenie. W istocie duży potencjał wojskowy państwa, a zwłaszcza posiadanie\nbroni masowego rażenia, wzmacnia jego pozycję na arenie międzynarodowej, która zwiększa możliwości odgrywania przez państwo różnych ról\nIstotne znaczenie ma również system społeczno-polityczny, przez który\nrozumie się: system organów państwowych, system administracyjny, strukturę prawną, działające partie polityczne i organizacje społeczne, grupy interesów i nacisku, zakres swobód i praw obywatelskich, rolę opinii publicznej,\nstruktury społeczne, grupy rządzące. W państwach demokratycznych społeczeństwo ma większy wpływ na formułowanie celów polityki zagranicznej, aniżeli w państwach autorytarnych i totalitarnych, dzięki czemu role\nmiędzynarodowe państw są bardziej przewidywalne. W liberalnej teorii\nstosunków międzynarodowych przyjmuje się tezę, że państwa demokratyczne są bardziej pokojowo nastawione wobec innych demokracji zgodnie\nz zasadą, że „państwa demokratyczne nie walczą przeciwko sobie” (Doyle\n1983, Russet 1993).\nDla budowania pozycji międzynarodowej państwa nie bez znaczenia jest\nrównież jakość i aktywność służby zagranicznej oraz dyplomacji. Chodzi tu\no indywidualnych przywódców oraz system organizacyjny służby zagranicznej\ni dyplomacji, a także o predyspozycje osób zatrudnionych w resorcie spraw\nzagranicznych. Wpływ cech charakteru osób podejmujących decyzje w polityce zagranicznej analizuje szczegółowo nurt behawioralny w nauce o stosunkach międzynarodowych. Zgodnie z badaniami koncentrującymi się\nna analizie procesu decyzyjnego zachowanie państwa jest odzwierciedleniem działań tych, którzy występują w jego imieniu. Państwem są więc\ndecydenci. Istnieje grupa autorów, która ogranicza swoje badania do zależności między sposobem postrzegania rzeczywistości, systemem przekonań\noraz typami osobowości decydentów a polityką zagraniczną państwa. Inna\ngrupa jednak poszerza zakres analizy uwarunkowań polityki zagranicznej\npaństw, umieszczając decydentów w określonym kontekście decyzyjnym\n(środowisku) i rozpatruje ich decyzje w ścisłym związku z tym kontekstem.\nKontekstem decyzyjnym nie jest to wszystko, co istnieje wokół decydenta,\nale to, co postrzegają decydenci w otaczającej rzeczywistości i jak reagują\nna tę rzeczywistość. Badacze behawioralni, tacy jak: Richard C. Snyder,\nBurton Sapin, Margaret G. Hermann poszukują regularności, powtarzalności w zachowaniu państw, jako funkcji oddziaływania na ich decydentów i sposobu definiowania przez nich swej sytuacji decyzyjnej (Snyder,\nBruck, Sapin 2002, Hermann 1987). Wpływ jednostek na bieg historii jest\nniepodważalny, jednak należy unikać analizowania polityki państwa i jego\nról międzynarodowych jedynie przez pryzmat cech, osobowości, zachowań\ni działań jego przywódców. Byłoby to bowiem zbyt duże uproszczenie.\nNa pozycję państwa w systemie stosunków międzynarodowych wpływają\nrównież trendy ewolucji środowiska międzynarodowego, czyli procesy, które\nmają wpływ na działania różnych aktorów stosunków międzynarodowych\ni podlegają internalizacji. Determinują one zachowania państw, a w konsekwencji wpływają na deklarowane i odgrywane przez nich role. Mogą\nstanowić również podstawę dla ról narzucanych państwu. Stopień wpływu\ntrendów w środowisku międzynarodowym na role państwa będzie zależał\nod pozycji państwa. Państwo o silniejszej pozycji jest raczej twórcą nowych\ntrendów lub przynajmniej przyczynia się do ich rozwoju, natomiast państwo\no pozycji słabej nie ma wpływu na zmiany ładu międzynarodowego, jest za\nto bardziej podatne na ich konsekwencje. Pozycja w stosunkach międzynarodowych jest niezwykle ważnym czynnikiem dla kształtowania ról państwa.\n2.2. Tożsamość międzynarodowa państwa a role\nDla pozycji międzynarodowej państwa i w konsekwencji dla jego ról międzynarodowych duże znacznie ma również jego postrzeganie przez innych\naktorów międzynarodowych. Postrzeganie to ma ścisły związek z tożsamością międzynarodową państwa, tj. samopostrzegania państwa na podstawie\npoczucia odrębności wobec innych i cech przypisywanych przez inne państwa. Na „tożsamość międzynarodową” państwa składa się zatem „tożsamość wewnętrzna”, stanowiącą o spójności części składowych państwa oraz\n„tożsamość zewnętrzna”, która oznacza odrębność państwa na tle innych.\nTożsamość międzynarodowa państwa jest wynikiem sprzężenia zwrotnego\nmiędzy danym państwem a innymi uczestnikami stosunków międzynarodowych; jest przejawem samoświadomości państwa w związku z jego położeniem w środowisku międzynarodowym (Bieleń 2006: 25–27). Elementami,\nktóre warunkują tożsamość międzynarodową państwa, są przede wszystkim\nczynniki historyczne i kulturowe, przestrzenne, geograficzne, ekonomiczne,\nwojskowe, ideologiczne, psychologiczne (Kukułka 1999: 11–15). Tożsamość\npaństwa i jego pozycja są więc ze sobą ściśle związane. W związku ze ścisłą\nwspółzależnością między świadomością państwa a postrzeganiem go przez\ninne podmioty międzynarodowe istotnym elementem utrzymywania lub\nzmiany tożsamości międzynarodowej państwa jest budowanie przez nie\nwłasnego wizerunku (Kukułka 1992).\nProces postrzegania zależny jest od kultury politycznej i poziomu\nwykształcenia społeczeństwa, systemu wartości reprezentowanych przez\nspołeczeństwo oraz przekonań religijnych i dominującej ideologii, a także\n– jak podkreśla Józef Kukułka – od dystansu (bliższy lub dalszy, subregionalny lub regionalny), geopolityki (wielkość i charakter sąsiadów, zakres\ni intensywność stosunków między nimi), poziomu cywilizacji (podobny\nlub różny, wyższy lub niższy) (Kukułka 2000: 124). Brak kontaktów między\npaństwami na różnych szczeblach może prowadzić do mispercepcji, a tym\nsamym wpływać na role oczekiwane względem danego państwa. Istota procesu postrzegania nie sprowadza się do kształtowania wizerunków podmiotów i zjawisk środowiska tylko w kategoriach filozoficzno-psychologicznych,\nale wyraża aktywny stosunek obserwującego podmiotu do obserwowanej\nrzeczywistości. Na percepcję wpływ mają stereotypy utrwalone w społeczeństwie, ukształtowane w dużej mierze przez doświadczenia historyczne.\nNa znaczenie tożsamości w kształtowaniu polityki zagranicznej państw\nzwraca się szczególnie uwagę w konstruktywizmie. Alexander Wendt twierdzi, że tożsamość państwa determinuje jego interesy, a co za tym idzie\ndziałania. Wprowadza on podział na tożsamość społeczną, odnoszącą\nsię do statusu, roli lub osobowości, które społeczność międzynarodowa\nprzypisuje państwu, oraz tożsamość zbiorową państwa, która odnosi się\ndo wewnętrznych czynników ludzkich, materialnych, ideologicznych i kulturowych, sprawiających, że państwo jest jakie jest (Wendt 1992). W podejściu\nWendta dominują czynniki wewnętrzne, natomiast inny konstruktywista\nPeter Katzenstein w większym stopniu skupia się na normach międzynarodowych w kształtowaniu tożsamości i interesów państw (Katzenstein 1996).\nDzięki poczuciu tożsamości państwa kształtują swoje własne hierarchie\nwartości oraz będące ich konsekwencją priorytety działania. Te zaś składają\nsię na polistrategie i mają wpływ na role międzynarodowe. W zależności\nod deklarowanych i realizowanych przez państwa ról międzynarodowych\nwyróżnia się m.in. tożsamość mocarstwową, przywódczą, sojuszniczą, partnerską, kliencką, satelicką, członkowską (w organizacji międzynarodowej)\ni inne. W każdym przypadku mamy do czynienia z konfliktowym lub\nkooperacyjnym zderzaniem identyczności konkretnego państwa z tożsamością innych uczestników. Jak twierdzi Wendt różne rodzaje tożsamości\naktorów powodują konfliktogenność, ponieważ państwa obstają przy swoim\npojmowaniu ról międzynarodowych i nie chcą ich zmieniać. Nie wyklucza\non jednak spójności ról międzynarodowych. Ma to miejsce w sytuacji, gdy\npaństwa dążą do adaptacji i zmian w środowisku międzynarodowym zgodnie\nze zmieniającymi się potrzebami i interesami, co skłania je do kompromisów\ni kooperacji (Wendt 1992). Państwa, zgodnie z założeniami konstruktywistów, dochodzą ze sobą do porozumienia we wspólnym procesie komunikacyjnym, polegającym na argumentacji, deliberacji i przekonywaniu.\nReasumując należy stwierdzić, że tożsamość państwa kształtują czynniki wewnętrzne i zewnętrzne, a tożsamości wpływają na wybór ról, które\npaństwo chce pełnić. Ich określenie znajduje odzwierciedlenie w koncepcji\npolityki zagranicznej państwa, rozumianej jako przemyślany, wyobrażony\nstan rzeczy i spraw, który powinien stać się realny. Mają one charakter ról\ndeklarowanych. W konsekwencji tożsamość państwa implikuje również\nrodzaje ról odgrywanych i wpływa na ich specyfikę, tj. ich szczególność\ni odmienność od ról odgrywanych przez inne państwa.\n3. Typologie ról międzynarodowych\nRole międzynarodowe zostały w literaturze przedmiotu poddane różnym\nklasyfikacjom i typologiom. Jak zauważył Ziemowit Jacek Pietraś, można wyróżnić dwa główne podejścia: empiryczne, opierające wyniki na metodzie indukcyjnej, oraz teoretyczne, posługujące się metodą dedukcyjną (Pietraś 1989: 21).\nW podejściu empirycznym badacze posługiwali się głównie ilościową\nmetodą badań. Kalevi Holsti przeanalizował oficjalne wypowiedzi przywódców 71 państw z lat 1965–1967, a następnie wyodrębnił 972 rodzaje\nkoncepcji ról międzynarodowych. Na tej podstawie dokonał podziału teoretycznego, wyszczególniając 17 głównych typów ról międzynarodowych.\nWyróżniał również role deklarowane (role conception), oczekiwane (role\nprescriptions) i odgrywane (role performance), zaznaczając że role deklarowane mają większy wpływ na ostateczny kształt działań państwa aniżeli\nrole oczekiwane (Holsti 1970: 239). Kierunek badań zapoczątkowany\nprzez K. Holstiego kontynuował zespół badaczy pod kierunkiem Margaret\ni Charlesa Hermannów. Na podstawie przeprowadzonej przez nich analizy\nwyodrębniono sześć orientacji ról w polityce zagranicznej państwa: ekspansjonistyczną, aktywnej niezależności, orientację nastawioną na wpływ,\nmediacyjną/integracyjną, oportunistyczną, rozwojową. Opierając się na tej\ntypologii, wyodrębniono dziesięć typów ról międzynarodowych: bojownika,\nkoncyliatora, obrońcy wiary, dawcy, opiekuna, wyzwoliciela, mediatora,\noponenta, policjanta i promotora (Hermann 1987).\nInną metodę badań zastosował Stephen Walker. Zaczął on od teoretycznej klasyfikacji ról, którą następnie zastosował do reinterpretacji dokonanych wcześniej badań empirycznych. W wyniku przeprowadzonej analizy\nWalker wyodrębnił sześć ról międzynarodowych: konsumenta, producenta,\nwojownika, koncyliatora, prowokatora, hegemona. Walker przedstawił również koncepcję łączenia różnych klasyfikacji ról międzynarodowych państwa\ni przedstawienia zależności między nimi w formie diagramu ról międzynarodowych. Uwzględnił typy procesów politycznych (wymiana i konflikt),\ntypy sytuacji (współpraca, pomoc, konfrontacja, interwencja), podstawowe\nrole międzynarodowe i koncepcje ról (Walker 1987: 287–293).\nLisbeth Aggestam, opierając się na pracach Kaleviego Holstiego, wyróżniła trzy rodzaje ról: oczekiwane – przez innych aktorów i grupy (role\nexpectation), deklarowane (role conception) oraz odgrywane, oznaczające\ndecyzje i działania podejmowane w polityce zagranicznej (role performance)\n(Aggestam 1999: 9).\nNajbardziej całościową klasyfikację zaproponował Ziemowit Jacek Pietraś\n(Pietraś, 1989: 25–26). Dokonując pewnych modyfikacji klasyfikacji Pietrasia,\nmożna wyodrębnić następujące kryteria ról międzynarodowych:\n• kryterium podmiotowe – nazywane przez Z.J. Pietrasia kryterium\ntwórcy lub autora roli. Opierając się na tym kryterium, możemy\nwyróżnić role narzucane i oczekiwane przez innych aktorów stosunków międzynarodowych i role wybierane przez samego aktora;\n• kryterium przedmiotowe – role polityczne, ekonomiczne, kulturowe,\nmilitarne, ideologiczne i inne;\n• kryterium przestrzenne – zwane inaczej kryterium terytorialnego\nzasięgu roli, pozwala na wyodrębnienie ról lokalnych, subregionalnych, regionalnych, ponadregionalnych i globalnych;\n• kryterium czasu – odnoszące się do perspektywy czasowej, w której dana rola ma być pełniona (chodzi o role deklarowane) oraz\nczas, w jakim dana rola jest faktycznie odgrywana (role rzeczywiste).\nMożemy tu wyróżnić role w perspektywie krótkoterminowej, średnioterminowej i długoterminowej;\n• kryterium stosunku do rzeczywistości międzynarodowej – role: rewolucyjne, innowacyjne, konserwatywne i reakcyjne. Rozwijając tę klasyfikację, można wyróżnić role kooperacyjne i wrogie, nasycone i nienasycone, aktywne i bierne, intensywne i nieintensywne;\n• kryterium hierarchiczności – pozwala na wyodrębnienie ról ogólnych, zawierających ogólną wizję celów i środków wykorzystywanych\nprzez państwo i cząstkowych, będących konkretyzacją ról ogólnych.\nW przypadku państw zazwyczaj mamy do czynienia z jedną ogólną\nkoncepcją roli oraz z szeregiem ról cząstkowych;\n• kryterium efektywności roli – role dzielą się na deklarowane i realizowane (rzeczywiste). Role deklarowane nie zawsze pokrywają się\nz rolami realizowanymi. Role rzeczywiste są w istocie wypadkową\nról deklarowanych, narzucanych i wybieranych. Oznacza to, że role\nrzeczywiste są pewnego rodzaju syntezą kilku innych ról międzynarodowych danej jednostki politycznej.\nAktorzy stosunków międzynarodowych, podobnie jak jednostki w społeczeństwie, pełnią wiele ról jednocześnie. W socjologii Robert K. Merton\nwprowadził pojęcie „zestawu ról”, przez który rozumiał zespół zależności\nw rolach przypisanych jednostce ze względu na zajmowany przez nią status społeczny. „Zestaw ról” różni się od „ról złożonych”. Pierwszy termin\noznacza wielość ról związanych z jednym statusem społecznym, podczas\ngdy drugi odnosi się do różnego rodzaju ról związanych z różnymi statusami społecznymi (Merton 2005). W przypadku „ról międzynarodowych”\nmamy do czynienia z odgrywaniem zarówno „zestawu ról”, jak i „ról złożonych” przez państwa oraz innych aktorów stosunków międzynarodowych, będących wynikiem zajmowania przez danego uczestnika różnych\npozycji w wymiarze przedmiotowym i przestrzennym. Państwo może być\nnp. mocarstwem sektorowym lub regionalnym. Stąd odgrywane przez nie\nrole będą różne zarówno w danej dziedzinie, jak w określonej przestrzeni.\nOdgrywanie jednocześnie wielu zróżnicowanych ról może prowadzić\ndo konfliktu między nimi. Wprawdzie aktorzy starają się podejmować\nrole wzajemnie spójne, jednak odgrywanie wielu ról jednocześnie przez\njeden podmiot prowadzi niekiedy do konfliktowych oczekiwań i zachowań.\nSytuację taką William J. Goode określa jako „napięcie w roli”, tzn. poczucie trudności w wypełnieniu zobowiązań związanych z rolą (Goode 2005).\nJak podkreślał Jerzy Wiatr, spośród różnych ról społecznych nie wszystkie\nsą jednakowo przez jednostkę przyswojone i akceptowane. Przyswojenie\nnastępuje łatwo, gdy określona rola jest wynikiem długotrwałych marzeń\ni pragnień. Jeśli natomiast rola zostaje jednostce narzucona wbrew jej woli\ni odczuwana jest jako pogwałcenie jej dążeń i oczekiwań – nie jest przez\njednostkę akceptowana. Konflikty ról społecznych występują więc w łonie\nposzczególnych grup, bądź wynikają z przynależności jednostki do kilku\nróżnych grup (Wiatr 1976: 114, 118, Biddle 1986: 82).\nW przypadku ról międzynarodowych dochodzi do konfliktu pomiędzy\nróżnymi rodzajami ról występujących w obrębie jednego kryterium oraz\ndo konfliktu między rolami wyodrębnianymi według różnych kryteriów.\nDo konfliktu może dochodzić między rolami lokalnymi, subregionalnymi,\nregionalnymi, ponadregionalnymi i globalnymi (kryterium przestrzenne);\nrolami w perspektywie krótko-, średnio- lub długoterminowej (kryterium\nczasowe). Dość częstym zjawiskiem jest konflikt ról w ramach kryterium\npodmiotowego (kryterium twórcy lub autora roli), gdzie dochodzi do rozbieżności między rolami narzucanymi i/lub oczekiwanymi przez środowisko międzynarodowe a rolami wybieranymi przez aktora. Role wybierane przez aktora nie zawsze spotykają się ze zrozumieniem ze strony\nśrodowiska, w którym on funkcjonuje, bądź role oczekiwane przez środowisko nie znajdują aprobaty aktora, w stosunku do którego są formułowane. W przypadku konfliktu między rolami narzucanymi i wybieranymi\n• starać się zmienić wymagania środowiska międzynarodowego i w konsekwencji treści roli narzucanej;\n• adoptować się do nacisku i przyjąć rolę narzucaną przez społeczność\nJeśli jednak aktorowi nie uda się zmienić oczekiwań środowiska, w którym funkcjonuje, ani sam nie jest w stanie dostosować się do wysyłanych\npod jego adresem oczekiwań, może znaleźć się w izolacji międzynarodowej\n– pełnej lub częściowej.\nCzęsto dochodzi również do konfliktu ról w ramach kryterium efektywności. Nie jest rzadkością, że role deklarowane nie są realizowane. Przyczyny\nrozbieżności między rolami deklarowanymi a rolami rzeczywistymi są zróżnicowane, co zostanie poddane analizie w dalszej części pracy.\nDo konfliktu dochodzi również pomiędzy różnymi rodzajami ról międzynarodowych wyodrębnionych według różnych kryteriów. Może np.\nwystąpić konflikt między rolami przedmiotowymi (politycznymi, gospodarczymi, wojskowymi bądź kulturowymi) na różnych poziomach zasięgu przestrzennego (lokalnych, subregionalnych, ponadregionalnych, globalnych),\nbądź rozbieżność w rolach oczekiwanych wobec aktora – inne oczekiwania\nmogą być formułowane przez najbliższe otoczenie, a inne na poziomie globalnym. Podobne rozbieżności można zaobserwować w przypadku różnego\nrodzaju ról zgodnie z kryterium stosunku do rzeczywistości międzynarodowej i kryterium przestrzennego.\nOprócz wyżej przytoczonych przykładów niewykluczone są również\ninne konfiguracje konfliktów ról międzynarodowych. Na przykład Michael\nBarnett zwraca uwagę, że do konfliktów ról międzynarodowych państwa\nmoże doprowadzić jego przynależność do różnych instytucji międzynarodowych. Mogą one formułować wobec niego odmienne oczekiwania, często sprzeczne, które prowadzą do konfliktów. Barnett twierdzi, że neorealistyczne twierdzenie o kształtowaniu instytucji międzynarodowych przez\ninteresy ich państw członkowskich jest niepełne, ponieważ to także instytucje mogą kształtować interesy państw członkowskich. Z konfliktem ról\nmamy do czynienia wówczas, gdy interesy te nie są jednoznaczne (Barnett\n4. Efektywność ról międzynarodowych\nOgólnie „efektywność” rozumie się jako skuteczność realizacji wytyczonego celu, czyli realnie osiągany poziom urzeczywistnienia zamierzeń.\nPrzez wielu autorów terminy „efektywność” i „skuteczność” nie są utożsamiane. Rozróżnia się dwa terminy: effectivness, rozumiane jako realizacja\ncelów oraz efficiancy, pojmowane jako realizacja celów przy uwzględnieniu\nkosztów (Elgström, Smith 2006, Bryc 2005).\nW przypadku efektywności ról międzynarodowych mamy do czynienia ze zjawiskiem o dużym stopniu złożoności. Ocena efektywności roli\ndanego aktora, rozumianej jako skuteczność realizacji wytyczonego celu\nprzy uwzględnieniu kosztów, jest zadaniem niezwykle trudnym. Po pierwsze,\nkoszty są trudno mierzalne. Nie jest uzasadnione ograniczanie ich jedynie\ndo ponoszonych nakładów finansowych. W przypadku aktorów międzynarodowych istotne są również koszty niematerialne, a te są niezwykle trudne\ndo zmierzenia. Po drugie, w świecie istniejących powiązań i współzależności ten sam cel może być realizowany przez wiele podmiotów. Trudno więc\ndokładnie stwierdzić, na ile urzeczywistnianie wytyczonych zamierzeń jest\nefektem działań podejmowanych przez jednego aktora międzynarodowego,\na na ile jest to wypadkowa wielu różnorodnych czynników. Kalevi Holsti\nzauważył, że role deklarowane nie zawsze pokrywają się z rzeczywistymi,\nponieważ: 1) koncepcje roli szybko się zmieniają lub są sprzeczne, niejasne, nieskonkretyzowane; 2) państwo działa w dynamicznie zmieniającym\nsię środowisku zewnętrznym i/lub niejednorodnym środowisku wewnętrznym, w którym np. są wyraźnie podzielone opinie w społeczeństwie; 3)\ndecydenci państwowi mogą pozwolić sobie na radykalną zmianę polityki\nbez obawy o negatywne polityczne wewnątrzpaństwowe konsekwencje\nOcena efektywności roli międzynarodowej jest niezwykle trudna,\nbowiem koszty są trudno mierzalne. Nie jest uzasadnione ograniczanie\nich jedynie do ponoszonych nakładów finansowych. Ponadto w świecie\nistniejących powiązań i współzależności ten sam cel może być realizowany przez wiele podmiotów. Trudno więc dokładnie twierdzić, na ile\nurzeczywistnianie wytyczonych zamierzeń jest efektem działań podejmowanych przez jednego aktora międzynarodowego, a na ile jest to wypadkowa wielu różnych czynników.\nPrzyjmujemy, że do głównych czynników determinujących efektywność\nról należą trzy czynniki: racjonalność koncepcji roli; umiejętność i konsekwencja w jej realizowaniu, czyli stopień jej realizacji; poziom aprobaty roli\nprzez innych aktorów stosunków międzynarodowych, a zwłaszcza przez jej\nEfektywność jest funkcjonalnym aspektem racjonalności, co oznacza, że racjonalność jest pierwotną kategorią w stosunku do efektywności\n(Sadowski 1995). Racjonalna koncepcja roli powinna uwzględniać zarówno\nwłasne możliwości aktora, jak i okoliczności, w których działa. Racjonalna\nocena własnych możliwości powinna opierać się na właściwej ocenie własnej\npozycji, czyli realnego oszacowania posiadanego potencjału, a także zdolności jego wykorzystania. Ważny jest również odpowiedni dobór środków\ni metod, który zależy nie tylko od szeroko pojętego potencjału państwa,\nlecz także od poziomu racjonalności w jego procesie decyzyjnym. Zgodnie\nz założeniami teorii racjonalnego wyboru – jednostki cechuje wystarczająca\nracjonalność, by wybrać najlepszy sposób działania, niezależnie od tego\nz jak bardzo złożoną sytuacją mają do czynienia (Ward 2006: 65–66).\nRacjonalność wyboru polega na rozważeniu korzyści i strat niesionych\nprzez określone działanie, przy czym układem odniesienia są preferencje\naktora podejmującego decyzje; racjonalne działanie ocenia się za pomocą\nkryterium maksymalizacji korzyści i minimalizacji strat. Efektywny proces\ndecyzyjny to taki, który pozwala na wyselekcjonowanie najbardziej skutecznych środków pozwalających na osiągnięcie pozytywnie wartościowanych\ncelów. Zwolennicy teorii racjonalnego wyboru zakładają, że decyzje podejmowane są w warunkach pełnej informacji. Racjonalne działanie decydenta opiera się na realnej ocenie sytuacji, a nie na założeniach. W przypadku stosunków międzynarodowych oznacza to konieczność posiadania\nwiedzy o uwarunkowaniach wewnętrznych podmiotu międzynarodowego\ni jego uwarunkowaniach międzynarodowych, głównie o celach, działaniach\ni możliwościach oddziaływania innych aktorów międzynarodowych oraz\nistoty systemu międzynarodowego. Kompetencje i przygotowanie meryto-\nryczne osób odpowiedzialnych za podejmowanie ostatecznych decyzji są\nwięc niezwykle ważne. Zdarza się, że decydenci, ulegając żądaniom grup\nnacisku (lobby), podejmują decyzje niewłaściwe dla skutecznej realizacji\nWażną rolę w poziomie racjonalności procesu decyzyjnego odgrywają\nrelacje pomiędzy poszczególnymi organami władzy w państwie. Brak harmonizacji i kompatybilności działań, a niekiedy nawet rywalizacja pomiędzy\nróżnymi instytucjami państwowymi mogą wpłynąć negatywnie na realizację\nokreślonego celu. Ponadto możemy mieć do czynienia z tzw. ograniczoną\nracjonalnością. Oznacza ona, że w obliczu ograniczonego dostępu do informacji, ograniczonej ilości czasu i ograniczonych zdolności poznawczych\ndo przetwarzania informacji racjonalność podejmowanej decyzji może ulec\nzakłóceniom (Hollis, Smith 1986). Ważnym elementem jest postrzeganie\nśrodowiska międzynarodowego przez decydentów. W przypadku zaburzonej oceny zjawisk i tendencji zachodzących na arenie międzynarodowej lub\nmispercepcji przyjęcie i odgrywanie pewnych ról może okazać się niewłaściwe, a w konsekwencji ich efektywność niewielka.\nDla efektywności roli międzynarodowej istotne znaczenie ma również\nstopień aprobaty roli aktora przez społeczność międzynarodową, a zwłaszcza\nprzez jej adresatów, a więc poziom zbieżności między rolą wybieraną a oczekiwaną/narzucaną. Czynnikami wpływającymi na efektywność ról międzynarodowych są również zmiany zachodzące w systemie międzynarodowym.\nPogłębiająca się internacjonalizacja prowadząca do procesów globalizacji\ni w konsekwencji do rosnących współzależności wymusza na podmiotach\nmiędzynarodowych większą otwartość na czynniki zewnętrzne i uwzględnianie ich w procesie przyjmowania i odgrywania konkretnych ról międzynarodowych. Rosnąca sieć współpracy i współzależności w stosunkach\nmiędzynarodowych powoduje, że aprobata społeczności międzynarodowej\ndla deklarowanej i odgrywanej przez państwo roli ma niezwykle ważne znaczenie dla jej efektywności. W przypadku jej braku poziom efektywności\ntakiej roli będzie niewielki. Wyjątek mogą stanowić role odgrywane przez\nmocarstwa, dla których poziom akceptacji międzynarodowej ma niewielki\nwpływ na podejmowane działania i ich realizację. Zwykle jednak państwa\ni inni aktorzy międzynarodowi modyfikują swoje role pod wpływem dynamiki zmian zachodzących w środowisku międzynarodowym.\nNależy zwrócić uwagę, że efektywność ról międzynarodowych mierzy się\ndopiero po upływie pewnego czasu, w którym rola została zadeklarowana lub\nrozpoczął się proces jej realizacji. Stąd efekt ról krótkoterminowych realizacji będzie bardziej widoczny niż w przypadku ról średnio- i długoterminowych. Nie bez znaczenia jest również współzależność efektywności poszczególnych ról. Efektywność jednego rodzaju ról ma wpływ na efektywność\npozostałych, gdyż pociąga za sobą przeświadczenie, że dany aktor odgrywający daną rolę ma możliwości efektywnego działania. Wzmocni to jego\npozycję międzynarodową, a w konsekwencji ułatwi, w mniejszym lub większym stopniu, realizację innych jego ról.\nTeoria ról międzynarodowych jest zasadnie kwalifikowana przez\nJózefa Kukułkę jako teoria cząstkowa/średniego zasięgu (Kukułka 2000).\nPrzyjmujemy twierdzenie Roberta K. Mertona, że teorie średniego zasięgu\ndają większe możliwości teoretyczne niż teorie ogólne, ponieważ sformułowane są na niższym poziomie abstrakcji, zawierając wyraźnie zdefiniowane i zoperacjonalizowane pojęcia. Są one wprawdzie abstrakcyjne, ale\njednocześnie utrzymują związek ze światem empirycznym, przyczyniając się\ndo badań niezbędnych do doprecyzowania pojęć i modyfikacji uogólnień\nteoretycznych (Merton 2002).\nTeoria ról międzynarodowych spełnia zatem trzy podstawowe funkcje nauki: deskryptywną, eksplanacyjną i predyktywną. Tworzy ona siatkę\npojęciową, dzięki której zwiększa się możliwość trafnego opisu oddziaływań\nuczestników stosunków międzynarodowych i ułatwia wyjaśnianie rzeczywistości międzynarodowej i zachodzących niej zjawisk, dzięki stworzonym\nmodelom teoretycznym i określeniu związków przyczynowo-skutkowych\npomiędzy elementami składowymi teorii ról. James Rosenau, podobnie\njak Richard C. Snyder, podkreślał, że kategoria „ról międzynarodowych”\nzwłaszcza koncepcje ról pozwalają na połączenie wielu poziomów analizy, tj.\npoziomu jednostki, rządu, społeczeństwa i systemu (Rosenau 1987, Drygiel\n2013: 31). Teoria ta pozwala na wyjaśnianie zachowań aktorów stosunków\nmiędzynarodowych i ich wpływu na naturę systemu międzynarodowego.\nKalevi Holsti udowadniał, że wzrost lub spadek częstotliwości występowania\npewnych ról państwa może oznaczać transformację systemu międzynarodowego (Holsti 1970: 309).\nTeoria ról międzynarodowych stwarza możliwość prognozowania działań aktorów stosunków międzynarodowych. Zgodnie z założeniem Kaleviego\nHolstiego, koncepcje ról międzynarodowych mogą być wskaźnikiem przyszłych działań dyplomatycznych państwa. Te rządy, które dostrzegają wielość różnych typów ról będą miały tendencje do znacznie większego zaangażowania na arenie międzynarodowej aniżeli te, które odgrywają niewiele\nról. Zdaniem Jamesa Rosenau istnieje konieczność wprowadzenia pojęcia\n„scenariuszy roli międzynarodowej”, co zwiększy walor prognostyczny\nteorii ról międzynarodowych. Przewidywanie przyszłości przez aktora\nodgrywającego role międzynarodowe – zdaniem Rosenau – opiera się\nna dwóch głównych elementach: 1) oczekiwań, jakie są wobec niego formułowane; 2) założeń dotyczących zachowania się innych aktorów wobec\nsiebie i wobec konkretnego problemu. Wybór jednego z wielu scenariuszy,\njakie państwo ma do dyspozycji opiera się na dwóch modelach: racjonalnego wyboru bądź zwyczajów. W pierwszym przypadku decydenci posługują się metodą wyliczenia kosztów i zysków, w drugim natomiast działają\nna podstawie wierzeń, intuicji, a także wcześniejszych decyzji podjętych\nw podobnej sytuacji (Rosenau 1990: 246–217, 227). Predyktywne walory\nteorii ról międzynarodowych wydają się niewątpliwe – państwa deklarują\nkoncepcje swych ról i tym samym zobowiązują się do ich realizacji, co czyni\nstosunki międzynarodowe bardziej stabilnymi i przewidywalnymi, jednak\nzarówno rola, jak i scenariusze roli nie mają charakteru obiektywnego\n(Pietraś 1989: 14).\nFaktem jest, że aktorzy nie zawsze realizują role, które deklarują, jednocześnie mogą odgrywać takie, których w koncepcji polityki zagranicznej\nnie znajdziemy. Ponadto role aktorów międzynarodowych nie są statyczne,\nale zmieniają się pod wpływem czynników wewnętrznych i środowiska\nzewnętrznego. Do wyciągania wniosków na podstawie istniejących trendów należy więc podchodzić z ostrożnością, opierając się na stwierdzeniu,\nże z tego co jest nie musi wynikać co będzie. Stąd trudno jest z pełnym\nprzekonaniem stwierdzić, jakie typy ról będzie w przyszłości odgrywać\ndany uczestnik stosunków międzynarodowych. Trudności prognozowania\nnie dotyczą tylko ról międzynarodowych, ale także innych kategorii badawczych w nauce o stosunkach międzynarodowych.\nAggestam Lisbeth (1999), “Role Conceptions and the Politic of Identity in Foreign Policy”,\nARENA Working Papers, No. 8.\nBackman Carl W. (1970), “Role Theory ad International Relations: A Commentary and Extension”, International Studies Quarterly, Vol. 14, No. 3, ss. 310‒319.\nBarnett Michael (1993), “Institutions, Roles, and Disorder: the Case of the Arab States System”, International Studies Quarterly, Vol. 37, ss. 271‒296.\nBerger Peter L., Luckmann Thomas (1983), Społeczne tworzenie rzeczywistości (Warszawa:\nPaństwowy Instytut Wydawniczy).\nBiddle Bruce J., Thomas Edwin J. (1966), Role Theory: Concepts and Research (New York:\nJ. Wiley & Sons).\nBiddle Bruce J. (1986) , ”Recent Development in Role Theory”, Annual Review of Sociology,\nVol. 12, No. 1, ss. 70–76.\nBielecka Małgorzata (2004), „Role międzynarodowe państw”, w: Ryszard Zięba (red.), Wstęp\ndo teorii polityki zagranicznej państwa (Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek).\nBieleń Stanisław (2006), Tożsamość międzynarodowa Federacji Rosyjskiej (Warszawa:\nBokszański Zbigniew (2005), Tożsamości zbiorowe (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe\nBokszański Zbigniew (1989), Tożsamość – interakcja – grupa (Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego).\nBokszański Zbigniew (2000) „Tożsamość”, w: Encyklopedia socjologii (Warszawa: Oficyna\nBreuning Marijke (2011) “Role research: genesis and blind spots”, w: Sebastian Harnisch,\nCornelia Frank, Hanns W. Maull (eds.), Role Theory in International Relations. Appro\naches and analyses (London, New York: Routledge).\nBurt Ronald S. (1976), “Positions in Networks” , Social Forces, Vol. 55, No. 1, ss. 93–122.\nCantir Cristian, Kaarbo Juliet (2012), “Contested Roles and Domestic Politics: Reflections\non Role Theory in Foreign Policy Analysis and IR Theory”, Foreign Policy Analysis,\nVol. 8, ss. 5‒24.\nColley Charles H. (2005), „Jaźń społeczna. Znaczenie »ja«”, w: Piotr Sztompka, Marek Kucia\n(red.), Socjologia. Lektury (Kraków: Wydawnictwo Znak).\nConway Margaret, Feigert Frank (1987), Political Analysis: an Introduction (Boston: Allyn\nDahl Robert A. (1976), Modern Political Analysis ( Englewood Cliffs: Prentice-Hall).\nDarhendorf Ralph (2005), „Grupy odniesienia i przypisywanie ról”, w: Piotr Sztompka, Marek\nKucia (red.), Socjologia. Lektury (Kraków: Wydawnictwo Znak).\nDoyle Michael W. (1983), “Kant, Liberal Legacies and Foreign Affairs”, Philosophy and Public\nAffairs, Vol. 12, No. 3, ss. 205‒235.\nDrygiel Marlena (2013), Role Francji w transatlantyckim systemie bezpieczeństwa (Warszawa:\nFundacja Studiów Międzynarodowych).\nElgström Ole, Michael Smith (red.) (2006), “Introduction”, w: idem, The European Union’s\nRoles in International Politics. Concepts and Analysis (London: Routledge).\nGiddens Anthony (2006), Socjologia (Warszawa: Wydawnictwo PWN).\nGoffman Erving (1981), Człowiek w teatrze życia codziennego (Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy).\nGoffman Erving (1961), Encounters: Two studies in the Sociology of Interaction (Indianapolis:\nGoode William J (2005), „Teoria napięcia w roli”, w: Piotr Sztompka, Marek Kucia (red.),\nSocjologia. Lektury (Kraków: Wydawnictwo Znak).\nHarnisch Sebastian, Frank Cornelia, Maull Hanns W. (eds.) (2011), Role Theory in Interna\ntional Relations. Approaches and analyses (London, New York: Routledge).\nHeimer Karen, Matsueda Ross L. (1994), “Role Taking, Role Commitment, and Delinquency:\nA Theory of Differential Social Control”, American Sociological Review, Vol. 59, No. 3,\nHermann Margaret G. (1987), “Foreign Policy Orientations and the Quality of Foreign Policy\nDecisions”, w: Stephen Walker (ed.), Theory and Foreign Policy Analysis (Durham: Duke\nHollis Martin, Smith Steve (1990), Explaining and Understanding International Relations\nHollis Martin, Smith Steve (1986), “Roles and Reasons in Foreign Policy Decision Making”,\nBritish Journal of Political Science, Vol. 16, No. 3, ss. 269–286.\nHolsti Kalevi (1970), “National Role Conception In the Study of Foreign Policy”, Internatio\nnal Studies Quarterly, Vol. 14, No. 3, ss. 233‒309.\nJönsson Christer, Westerlund Ulf (1982), “Role Theory in Foreign Policy Analysis”, w: Christer Jönsson (ed.), Cognitive Dynamics and International Politics (New York: St. Martin\nKahn Robert L. i in. (1964), Organizational Stress: Studies in Role Conflict and Ambiguity\n(New York: Wiley).\nKatzenstein Peter J. (1996), The Culture of National Security: Norms and Identity in World\nPolitics (New York: Columbia University Press).\nKukułka Józef (1999), „Pojmowanie i istota tożsamości narodowej pod koniec XX wieku”,\nw: Stanisław Bieleń, Witold Góralski (red.), Nowa tożsamość Niemiec i Rosji w stosunkach\nmiędzynarodowych (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar).\nKukułka Józef (1992), „Postrzeganie międzynarodowe”, Stosunki Międzynarodowe-Interna\ntional Relations, t. 16, ss. 91–103.\nKukułka Józef (2000), Teoria stosunków międzynarodowych (Warszawa: Wydawnictwo\nMandel Michael J. (1983), “Local Roles and Social Networks”, American Sociological Review,\nVol. 48, No. 3, ss. 376–386.\nMcCall George J., Simmons Jerry L. (1966), Identities and Interactions (New York: The Free Press).\nMead George Herbert (1962), Mind, self, and society from the standpoint of a social behavio\nrist (Chicago: University of Chicago Press).\nMerton Robert K. (2002), Teoria socjologiczna i struktura społeczna (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN).\nMerton Robert K. (2005), „Zestawy ról, zestawy statusów społecznych i sekwencje statusów\nspołecznych w czasie”, w: Piotr Sztompka, Marek Kucia (red.), Socjologia. Lektury (Kraków: Wydawnictwo Znak).\nParsons Talcott, Shils Edward A., Olds James (2006), „Kategorie orientacji i organizacji\ndziałania”, w: Aleksandra Jasińska-Kania, Lech M. Nijakowski, Jerzy Szacki, Marek Ziółkowski (wyb. i opr.), Współczesne teorie socjologiczne, (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe\nParsons Talcott (1972), Szkice z teorii socjologicznej (Warszawa: Wydawnictwo PWN).\nPietraś Ziemowit J. (1990), Międzynarodowa rola Chin (Lublin: Wydawnictwo UMCS).\nPietraś Ziemowit J. (1989), Pojęcie i klasyfikacja ról międzynarodowych (Lublin: Wydawnictwo UMCS).\nRusset Bruce (1983), Grasping the Democratic Peace. Principles for a Post-Cold War World\nSadowski Eugeniusz (1995), „Zagadnienie racjonalności i efektywności polityki zagranicznej\npaństwa”, Stosunki Międzynarodowe-International Relations, t. 17, ss. 95-108.\nSnyder Richard C., Bruck H.W., Sapin Burton; with new chapters by Valerie M Hudson,\nDerek H Chollet, James M. Goldgeier (2002), Foreign policy decision-making; revisited\nStryker Sheldon (1980), Symbolic Interactionism. A Social Structural Version (Menlo Park\nSzacka Barbara (2008), Wprowadzenie do socjologii (Warszawa: Oficyna Naukowa 2008).\nSzczepański Jan (1965), Elementarne pojęcia socjologii (Warszawa: PWN).\nThies Cameron G. (2010), “Role Theory and Foreign Policy”, w: Robert A. Denemark (ed.),\nThe International Studies Encyclopedia, Vol. X, (UK: West Sussex).\nTurner Jonathan H. (2006), Struktura teorii socjologicznej (Warszawa: Wydawnictwo\nTurner Ralph H. (2006), „Koncepcja siebie w interakcji społecznej”, w: Aleksandra Jasińska-Kania, Lech M. Nijakowski, Jerzy Szacki, Marek Ziółkowski (wyb. i opr.), Współczesne\nteorie socjologiczne (Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar).\nWalker Stephen G. (ed.) (1987), Role Theory and Foreign Policy Analysis (Durham: Duke\nWalker Stephen G. (1987), “Role Theory and the International System: A Poscripts to Walz`s Theory of International Politics?”, w: Stephen Walker (ed.) Role Theory and Foreign\nPolicy Analysis (Durham: Duke University Press).\nWard Hugh (2006), „Teoria racjonalnego wyboru”, w: David Marsh, Gerry Stoker (eds.),\nTeorie i metody w naukach politycznych (Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego).\nWendt Alexander (1992), “Anarchy is What States Make of It: the Social Construction of\nPower Politics, International Organization, Vol. 48, No. 2, ss. 391‒425.\nWiatr Jerzy (1976), Społeczeństwo. Wstęp do socjologii systematycznej, wyd. szóste, (Warszawa:\nWish Naomi Bailin (1980), “Foreign Policy Makers and National Role Conceptions”, Inter\nnational Studies Quarterly, No. 4, Vol. 24, ss. 532‒554.\nZięba Ryszard (2005), „Uwarunkowania polityki zagranicznej państwa” w: idem (red.), Wstęp\ndo teorii polityki zagranicznej (Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek).\nWniosek o wydanie certyfikatu dla użytkownika ZMOKU\nZarządzanie różnorodnością, czyli wykorzystanie potencjału Teorii\nWniosek o wydanie certyfikatu dla u*ytkownika ZMOKU.doc\nMINIPORADNIK: JAK PRZYGOTOWAĆ KARTĘ ROLI?


Jak można go nie kochać. Szczeniaczek szuka domu (aktualizacja) - info.elblag.pl\nWczoraj 19:00 Radna: Według mieszkańców autobusy są często przepełnione »\n- Zgłosili się do mnie mieszkańcy miasta zaniepokojeni małym rozmiarem autobusów obsługujących linie autobusowe w... więcej »\nMistrzowie parkowania w Elblągu (część 100) », Wczoraj 16:30\nOdwiedzamy elbląskie ulice: Jana Amosa Komeńskiego (odc. 2) », Wczoraj 14:30\nMuzyczne serce Elbląga zabije mocniej. Niebawem Elbląskie Święto... », Wczoraj 13:00\nZakwitły kwietne łąki », Wczoraj 12:00\n3.Elblążanie tłumnie przybyli zobaczyć stand up – zobacz zdjęcia », 5040\n5.Tragedia w Stegnie. 22-latek utonął w Zatoce Gdańskiej », 4211\n20.06.2012, 12:45:28 Rozmiar tekstu: A A A\nW niedzielę wieczorem ktoś zły i niedobry podrzucił pod płot szczeniaka – śliczności rozkoszne.\nObecnie cudo, jak dorośnie będzie to najprawdziwszy wyżeł warmiński (czyli kundelek z gatunku tych niedużych i niebrzydkich, ale też niespecjalnie szlachetnych z włosia i urodzenia). Roboczo nazwany „Kowalskim” (z racji swojej doskonałej przeciętności) czeka na kogoś, kto go przygarnie i pokocha.\nJest arcygrzeczny – chyba był chowany do tej pory w domu o porządnych obyczajach, bo dywany mamy suche, śpi w kojcu. Wczoraj pomagał mojej mamie w pieleniu chwastów w ogrodzie – niestety roślin złych od dobrych nie odróżnia i skoro moja mam coś wyrywała to on też nieporadnie rozgrzebał wszystko jak leci. W nocy śpi bardzo spokojnie, sprawdziliśmy. Była też okazja dowiedzieć się, czy się boi burzy – nie zrobiła na nim najmniejszego wrażenia, albo jest bardzo odważny, albo cierpi na przejściową nocną głuchotę.\nMoże znajdzie się ktoś, kto chciałby piesiunia? Mój kot niestety nie chce kolejnego psa i nie daje się przekonać. W sprawie adopcji psiaka mozna dzwonić pod numer 604 966 481.\nZ przyjemnością informujemy, że szczeniaczek znalazł dom.\nSłodkie maleństwo,oby szybko znalazło domek...\nCieszę sie, że są tacy dobrzy ludzie, którzy tak jak autorka tego artykułu potrafią przygarnąć znalezionego pieska i na własną ręke poszukać mu domu.Mam nadzieję, ze szybko znajdzie nowych właścicieli:) Korzystając z okazji chcę ogłosić,że wraz z moimi koleżankami organizujemy zbiórkę kocy,ręczników, misek, smyczy,karmy dla zwierząt , kropli do oczu,dla elbląskiego schroniska.Zbiorka w Środowiskowym Domu Samopomocy ul.Traugutta 38 od pn.do pt.w godz.7.30 do 15.30.\ndziękuję za zamieszczenie artykułu i zdjęć :) z radością informuję, że psina znalazła już nowy dom i kamień spadł nam z serca, że nie będziemy musieli oddawać go do schroniska... cudownie, że ktoś zechciał go przygarnąć i pokochać, pozdrawiam nową rodzinę Kowalskiego! Tylko w naszym domu teraz tak pusto... jedynie kocica jest szczęśliwa, że dom znów należy do niej ;)\nWieki szacunek dla autorki artykułu i dla nowej rodziny psiaka. Wracacie mi wiarę w ludzi!\nMississippi Blues Band wystąpił w Elbląskiej Strefie Kibica


Strategia na kolejne lata - Strona 40 - Forum inwestorskie 11 bit studios\nwt lis 12, 2019 11:11 am\nDzięki za przedstawienie swojego punktu widzenia.\nNie sądzę, by ktokolwiek zgodził się na to, by zarząd odsprzedawał spółce akcje po arbitralnej cenie, bo byłaby to czerwona flaga dla wielu funduszy, jak i dla mnie. Zarząd ma odpowiednia płynność biorąc pod uwagę wysokie wynagrodzenia z ostatnich lat i upłynnienie akcji międzyczasie. Jeśli nie to zawsze może sprzedać swoje akcje na rynku bądź wziąć kredyt pod zastaw akcji. Wątpię, by zarząd ryzykował z odkupieniem przez spółkę ich akcji, ale oczywiście mogę się mylić.\nW kwestii artykułu który wysłałeś "Is the video game industry recession-proof?" odsyłam do "Prawo nagłówków Betteridge’a".\nZ tego co pamiętam to Pan M.Iwiński, w jednym z dawnych wywiadów się wypowiadał, że w czasie spadków koniunktury biznes sprzedaży gier się załamuje, a zwłaszcza gier nie-AAA, co było jednym z powodów dla którego celowali w robienie gier wyłącznie AAA. To właśnie wtedy gdy CDPR zajmował się dystrybucją zaczął kminić co się sprzedaje, a co nie i to ukształtowało studio CDPR i dało im przewagę konkurencyjną. Ale.. mam wrażenie że odbiegliśmy od tematu bardzo.\nTak czy owak, jeśli chodzi o buy-back, to ja jestem przeciwko, podałem swoje powody tydzień temu, a nad tym co wymyśli zarząd będziemy glosować na WZA.\nJuż teraz widać, że decyzja o buy-back'u i nowym program motywacyjny będzie ważnym czynnikiem decydującym ilu inwestorów opuści pokład a ilu zostanie. Na innych forach również zdania są podzielone.\nśr lis 20, 2019 4:18 pm\nChyba źle interpretujesz problem.\nKryzys CDP z tamtego okresu był spowodowany tym, że spółka handlująca grami zabrała się za produkcję bardzo wymagającego projektu jakim był Wiedźmin a nie mieli do tego wystarczających kompetencji oraz wystarczającego zaplecza finansowego.\nDuży szacun, że w tak trudnym czasie potrafili znaleźć wyjście z sytuacji i inwestora który zgodził się dać im szansę. W tamtym okresie nie było to tak jednoznaczne i proste w realizacji.\nWtedy jeszcze niemal nikt nie zakładał takiego rozwoju rynku i branży. Więc decyzja była dość ryzykowna.\n11bit jest w zgoła innej sytuacji. Nie brak ani kompetentnej kadry którą kształcą sobie sami od 2010 ani środków. Jednak zwiększanie kadr jest problemem ze względu na niedobór specjalistów na rynku pracy.\nW zeszłym tygodniu CDPR chwaliło się komunikatem o uzyskaniu indywidualnej interpretacji w temacie IP Box. Czy występowaliście o podobną czy to już właściwie zbędne, skoro wiele już takich interpretacji wydano i są jednoznaczne? Chociaż z drugiej strony we wspomnianym komunikacie dopowiedziane jest, że wystąpili do Krajowej Informacji Skarbowej również o szczegółowy zakres i metodologię stosowania IP Box. Zatem czy już to wszystko w 11bit jest wiadome, rezultatem czego ulga zostanie faktycznie ujęta w raporcie rocznym?\nPonadto czy w 2020 r ulga ta będzie rozliczana w trybie kwartalnym czy znów dopiero uwzględniona zostanie w raporcie rocznym?\npn sty 27, 2020 3:13 pm\nBardzo cieszy nas, że kolejne spółki growe otrzymują pozytywne interpretacje dotyczące IP Box.\n11 bit studios S.A. od jakiegoś czasu przygotowuje się, wspólnie z firmą doradczą, do implementacji IP Boksa. Jeszcze w zeszłym roku wystąpiliśmy o indywidualną interpretację. Czekamy na odpowiedź. Jednak nawet bez niej jesteśmy przeświadczeni, żeby skorzystać z IP Boksa przygotowując Raport roczny za 2019 roku.\nCiężko nam jest wypowiadać się na temat, czy w 2020 roku będziemy rozliczać ulgę co kwartał, czy dopiero w rozliczeniu całego roku. Mamy nadzieję, że "na rynek" trafi jakaś informacja ze strony MF na ten temat.\npn lut 03, 2020 11:32 am\nKiedy będą jakieś informacje odnośnie nowego programu motywacyjnego?\npn lut 03, 2020 4:27 pm\nZarząd 11 bit studios S.A. kończy już prace nad założeniami kolejnego Programu Motywacyjnego. W perspektywie kilku tygodni do ESPI trafi stosowny komunikat. Chcemy, żeby akcjonariusze mieli wystarczająco dużo czasu do namysłu i analiz, jakie stanowisko zajmą na walnym zgromadzeniu, na którym Program będzie głosowany.\npt lut 21, 2020 2:02 pm\nProszę o komentarz w sprawie zbycia części udziałów przez członków zarządu.\nCzy członkowie zarządu nie mogli dać naprawdę trochę odetchnąć kursowi i powstrzymać się przed ich sprzedażą ?\nCzy 11BIT aż tak żle płaci członkom zarządu, że muszą pozbywać się części posiadanych akcji?\nCzy zamiast sprzedaży akcji nie można było przyznać jednorazowych premii dla zarządu tak aby nie musieli przymierać głodem i sprzedawać posiadanych akcji?\nCzy jest aż tak żle w spółce żeby zamiast zarazić wypłatę dywidendy zarząd musiał sprzedawać udziały?\npt lut 21, 2020 2:56 pm\nCarlosRoca pisze: ↑\nKolega podchodzi trochę zbyt emocjonalnie do sprawy - transkacje poszły w pakiecie i wygląda na to, że trafiły do jednego podmiotu.\nPanie Darku, mnie interesuje co innego - patrząc na to ile akcji pozostaje w rękach zarządu a ile jest w free float: czy nie widzą Państwo ryzyka przejęcia? 15,5% akcji w rękach zarządu nie daje w moim odczuciu kontroli nad decyzjami WZA. Chyba że... właśnie o to chodzi?\npt lut 21, 2020 3:02 pm\nPatrząc na kurs,to chyba więcej ludzi tak myśli\npt lut 21, 2020 3:21 pm\nZarządzający mają swoje potrzeby - to sprzedają. Normalna rzecz.\nZa chwilę przecież, jako, że założenia programu motywacyjnego zostały zrealizowane, obejmą nowe akcje i to w większej ilości niż obecnie się pozbywają.\nMoże potrzebują tych środków aby nabyć te nowe akcje? Kto wie..\nDla mnie interesujące jest, że ktoś (bo zakładam, że był to jeden podmiot) nabył całkiem niezły pakiet w ciekawej cenie.\nmoże Pan odpowiedzieć na pytanie czy nabywcą jest jeden podmiot?


Cynic - Progresja, Warszawa 03.08.2008. Strona: 1\nArtykuł: Cynic - Progresja, Warszawa 03.08.2008\nForum » Relacje » Cynic - Progresja, Warszawa 03.08.2008\nCynic - Progresja, Warszawa 03.08.2008 Wysłany: 2008-08-08 08:29\n[color=red:e764d14124]no :) kto nie był na tym koncercie - ten przegrał życie![/color:e764d14124]\nWysłany: 2008-08-08 08:31\nO taaaaak, zdecydowanie :D :lol: :twisted:\nWysłany: 2008-08-08 08:33\npod relacją także zdjęcia do obejrzenia - kto nie był i przegrał życie może przynajmniej zobaczyć co go ominęło :) http://www.darkplanet.pl/modules.php?name=usergallery&start=0&op=browse_gallery&licz=tak&gal_id=5056\nWysłany: 2008-08-08 09:07\nBardzo fajna relacja z koncertu Harlequin :)\nCzytając to, znów przeniosłam się na niewątpliwie mój koncert życia.\nBardzo chciałam się dostać na przeciwko Masvidala i udało się, choć z tym żadnych problemów nie było. Od samego początku występu, aż do końca słuchałam koncertu, jak zahipnotyzowana :P Ja czekałam szczególnie na utwór "How Could I" oraz "Integral Birth".\nTo był mój drugi w ciągu roku koncert Cynic, ale ten ostatni niewątpliwie zrobił na mnie dużo większe wrażenie. Pewnie dlatego, ze teraz stałam tak blisko epicentrum tego wydarzenia.Poza tym wyczuwało się bliską chemię między muzykami a publicznością. Mieli super przyjęcie.\nMamy super pamiątkę, tzn. mój kolega dostał kostkę od Masvidala :) A mnie miło było zamienić słowo z Tymonem i basistą. Drugi gitarzysta bardzo mi spasował swoją grą i growlem do zespołu. Żadni z nich gwiazdorzy. Bardzo mili i sympatyczni, zwykli-niezwykli ludzie.\nCo do supportów: Privateer - power metal to zupełnie nie moje klimaty. Nie podobało mi się. Za to Tenebris z dużą ciekawością słuchałam :) Technicznie i kompozycyjnie - wysoka półka\nTeraz nic...tylko pozostaje czekać na powtórkę z rozrywki :)\nWysłany: 2008-08-08 09:13\n[color=red:324ed0134c]no :) czyli nie tylko MY wygraliśmy życie hihi.[/color:324ed0134c]


§ Wniosek o zwrot kosztów badań lekarskich – Forum Prawne\nWniosek o zwrot kosztów badań lekarskich - Forum Prawne\nWniosek o zwrot kosztów badań lekarskich\nJakiś czas temu zakładałem podobny temat ale nie bardzo uzyskałem odpowiedź na pytania. Sprawa wygląda tak: Pracowałem na podstawie umowy o pracę na okres próbny 30 dni (przepracowałem pełny okres). Zrobiłem na własny koszt badania ...\nJakiś czas temu zakładałem podobny temat ale nie bardzo uzyskałem odpowiedź na pytania.\nPracowałem na podstawie umowy o pracę na okres próbny 30 dni (przepracowałem pełny okres). Zrobiłem na własny koszt badania na podstawie skierowania od pracodawcy.\nPracodawca kiedy przyniosłem rachunek(150zł, praca szkodliwa) na początku powiedział że on nie oddaje nigdy za pierwsze badania.\nTeraz gdy nie przedłużyłem umowy chciałbym odzyskać pieniądze.\nPo 1 czy mam 100% racji że należy mi się taki zwrot\nPo 2 Jak napisać wezwanie do zapłaty za takie badania bo nigdzie nie mogę znaleźć takiego wzoru.\nNapisać po prostu coś w stylu:\n"Wzywam do zwrotu poniesionych kosztów wstępnych badań lekarskich dnia xx\nw kwocie xx."\ni czy to wystarczy??\n3 sprawa w którym miejscu prawo pracy mowi o tym że pracodawca ma taki obowiązek, żebym mógł się powołać bo na 300% w tej firmie nie będą chcieli mi i tak oddać tych pieniędzy.\nRE: Wniosek o zwrot kosztów badań lekarskich\nKoszt badań ponosi pracodawca. Nie wiem w ogóle dlaczego Ty cokolwiek płaciłeś.\nNapisz wezwanie do zapłaty, kilka zdań. Rozumiem, że masz ten rachunek bądź przynajmniej kopię?\nArt. 229 paragraf 6 kodeksu pracy.\n§ Zwrot kosztów badań (odpowiedzi: 3) Witam. Starałem się o prace w firmie, zostały mi zlecone badania lekarskie wstępne za które zapłaciłem a faktura została wystawiona na dane...\n§ Wniosek o zwrot kosztów badań lekarskich (odpowiedzi: 1) Sprawa wygląda następująco. Pracowałem na podstawie umowy o pracę na okres próbny 30 dni (przepracowałem pełny okres). Zrobiłem na własny koszt...\n§ zwrot kosztów badań lekarskich (odpowiedzi: 1) Witam! właśnie pojawił się u mnie pewien problem i nie wiem czy coś wskuram. Dlatego zwracam się tutaj o pomoc... Zacznę od początku i pokrótce...\n§ Zwrot kosztów badań technicznych (odpowiedzi: 9) Witam, Miałem kolizję nie z mojej winy. Zostało mi wypłacone odszkodowanie, szkodę uznano za całkowitą. Czy ubezpieczyciel ma obowiązek pokryć...


Mój pierwszy samochód - motoshowminiatura\nMój pierwszy samochód Zobacz następny temat\nWysłany: Śro 22:04, 01 Lut 2017\nNie wiem czy dobry dział, jak nie to się przeniesie...\nWięc jest taka sprawa, jak w tytule tematu.\nChcę kupić swój pierwszy samochód. Niedawno zdałem prawko, jestem młodym kierowcą, więc na OC troszkę zabulę. Co za tym idzie, póki co mam tylko 4tyś odłożone na samochód. Miałem okazję się przejechać kolegów samochodami, Bravą 1.6 i Golfem IV 1.8.\nMam okazję kupić właśnie takiego Fiata Bravę od znajomego z okolicy, jak ktoś miał z takim autem dłużej do czynienia, niech się wypowie czy się opłaca dla świeżego kierowcy, czy dużo może być w nim wydatków, czy mało awaryjny.\nPotrzebuję samochodu napewno 4 drzwiowego, najlepiej hatchback lub sedan, kombi napewno odpada, bo nie lubię długich samochodów, a cabrio też nie, bo nie mam garażu.\nPrzedstawcie swoje propozycje najlepszych samochodów do powiedzmy 4500zł - 5000zł.\nWysłany: Czw 0:09, 02 Lut 2017\nBierz prosta benzyne starej daty, zadnych wynalazkow,\nchociaz na szczescie - w tym budzecie raczej takowych nie bedzie.\nI nie patrz na marke, rocznik - a na stan. Szukaj bezwypadkowego auta,\nniemalowanego, chociaz pamietaj, ze stluczka i sensowna naprawa,\nto tez nic strasznego i nie dyskwalifikuje samochodu.\nNiech auto ma jeden kolor... a nie blotnik i maska sa w roznym odcieniu niz reszta.\nNa wszystkim zbijaj cene.\nPatrz tak jak bys Ty kiedys sprzedawal ten samochod, przypieprzaj sie do kazdej wady a jak uslyszysz,\nze "ten model tak ma", to powiedz, ze dziadunio jezdzi takim samym\ndo dzis "i jego tak nie ma".\nMyslac o przyszlej odsprzedazy - bierz auto z klimatyzacja.\nJak ktos Ci powie, ze "jest do nabicia", to znaczy, ze jest do naprawy,\nale lepsza klima do naprawy, niz zadna - ale na tym tez zbij cene.\nNa pierwsze auto - rozwazylbym automatyczna skrzynie biegow,\nbo sie "otrzaskasz" z prowadzeniem samochodu, z ulica itd.\nAle - moze byc ciezko trafic cos sensownego, wiec to taka uwaga na marginesie.\nNie lekcewaz francuskich samochodow, nie sluchaj sloganow,\npieprzenia glupot, bo kolega slyszal od kolegi, unikaj stereotypow.\nKompletne sprzeglo do Saab'a 900 Turbo kosztuje tyle samo\nile sprzeglo do Astry I 1.6, trzeba tylko poszukac itd. itp.\nA Alfa Romeo to tak naprawde - Fiat, tyle tylko, z fajnieszy itd... itp...\nI pamietaj, ze jazda probna, to TY - ZA KIEROWNICA AUTA,\nktore chcesz kupic. Bierz auto z aktualnym przegladem i OC,\nod wlasciciela wpisanego w dowod. Kupuj auto u wlasciciela,\nu niego w domu, a nie na stacji benzynowej.\nI nigdy nie boj sie targowac, koles chce 7000 tys,\npowiedz, ze masz gotowka 4000 ...i najwyzej Ci nie sprzeda,\nale rozwaliles mu wlasnie caly uklad odniesienia.\nSzukajac auta za 4-5 tys. - ogladaj te za 6-7 rowniez.\nSzanuj swoje pieniadze. Pamietaj ile wysilku Cie kosztowalo,\nzeby je zdobyc. Nie podniecaj sie, nie ekscytuj i jak szukales czarnego\nauta, a takie znalazles, to mow, ze fajny, ale szkoda, ze nie zolty...\nNo, to tak - pare porad na szybko\nA teraz mozecie mi nawalac "pomagasy", co tam\nAmen, rzekl demon\nWysłany: Czw 10:42, 02 Lut 2017\nCho..ra , chciałem coś napisać, ale Rafał już wszystko wyjaśnił - jak tego co Rafał wypocił, nie posłuchasz - to jesteś frajer !!!\nRafał - mądrze prawisz - Żółwik\nWysłany: Czw 10:49, 02 Lut 2017\nFiat Brava chmm. Sprawdź dokładnie podwozie / podłogę i podłogę bagażnika. Tam lubą gnić\nWysłany: Czw 16:29, 02 Lut 2017\nProgi i nadkola - na nie tez warto zwrocic uwage i czy silnik nie ma wyciekow oleju jak i plynu chlodniczego - Punto 1/Brava/Siena mialy czasem tendencje do uszkodzen uszczelki pod glowica, jednak nie jest to absolutnie zadna regula. Sluchaj wszystkich wskazowek Rafa.\nOstatnio zmieniony przez Skuderia dnia Czw 16:33, 02 Lut 2017, w całości zmieniany 2 razy\nWysłany: Czw 19:33, 02 Lut 2017\nZ własnego doświadczenia poszukiwacza aut, pracy u handlarzy, znajomości ich i ich aut, powiem tak ...\nW Twoim budżecie, rozważałbym auta z serii " nie ważna marka, ważny stan ".\nW tym przedziale, możesz celować w Astry II, Megane I z końca produkcji itp.\nNajmłodsze będą auta włoskie i francuskie, najstarsze te niemieckie i ... jak zauważyłem, przeważnie w najgorszym stanie, ale ...\nPoszukaj, poszperaj. Fajną stroną, gdzie jest dużo przyzwoitych aut jest OLX.\nNajważniejszy będzie tutaj stan techniczny tj. brak oznak poważnej korozji, sprawność głównych układów auta. Licz się z tym, że będziesz miał do wymiany elementy zawieszenia, prawdopodobnie hamulce. To koszta do ok. kilkuset - tysiąca złotych.\nZ polecenia, poszukaj Hyundaia Getza 1.3, Renault Clio II, Opla Astry G i ... tu polecam Punto II. Auta niemieckie ... Starsze, gorzej utrzymane, przeważnie po szkodach. Aczkolwiek, zadbany Golf 4 - warto się zainteresować.\nPunto, jest najłatwiejsze do kupienia od I lub II właściciela, często z klimą, komputerem.\nLicz się z tym, że takie auto, będzie miało za sobą jakieś szkody. Nieliczny procent aut, jest faktycznie bez wypadkowych - bez wypadkowych, w rozumieniu spawania ćwiartek itp. Jeśli auto będzie po lakierowaniu, lub wymianie poszycia nadwozia - przyjmij to z pokorą. To nie jest budżet, żeby wyjechać z tekstem " no pan widzi, tu było malowane, tu obdrapane " . W aucie nastoletnim nikt nie będzie bawił się w lakierowanie elementów idealnie pod kolor. To nie ten budżet, a czepianie się o różnice w odcieni, możesz wyjść na ... handlarza-Janusza ( nie obrażam tu nikogo )\nJeśli nie patrzysz na wygląd, rzuć okiem na ... Renault Thalie. Serio ... Ostatnio znalazłem i poleciłem komuś zakup.\n2002 rok, dCi, 78 000 km. Cena ... marne 6 500 zł.\nOstatnio zmieniony przez MaSCott dnia Czw 19:36, 02 Lut 2017, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Czw 20:08, 02 Lut 2017\nWejdź sobie na Allegro w kategorię SAMOCHODY. Po lewej masz ustawienia wyświetlania - wybierasz kwotę ( do 5000 ), nadwozie, silnik., itp itd wszystko wg potrzeb.\nWyświetli Ci co możesz za tą kwotę dostać, będziesz miał odniesienie czego szukać.\nPotem będzie łatwiej. Ja tak zrobiłem w styczniu szukając auta dla siebie a nie mając pojęcia jakiej marki chce . Np takie coś wyszło:\nAuto przykładowe, ale model godny polecenia.\nI w tym przedziale cenowym w tych rocznikach nie ma co liczyć na przebieg poniżej 200 000 km\nOstatnio zmieniony przez QLIG dnia Czw 20:12, 02 Lut 2017, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Czw 20:32, 02 Lut 2017\nJeszcze taka jedna mala rada - jesli masz taka mozliwosc oczywiscie to dobrze jest jesli wezmiesz ze soba osobe, ktora ma doswiadczenie w mechanice pojazdowej, np. zaprzyjazniony dobry mechanik. Czasem po samym dzwieku pracy silnika taka osoba moze wyciagnac pierwsze wnioski, ktore moga zawazyc na decyzji kupna samochodu.\nOstatnio zmieniony przez Skuderia dnia Czw 20:36, 02 Lut 2017, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Czw 20:34, 02 Lut 2017\nQlig - malowana, gdzie z taki gratem ;p\nA tak serio. Corolla E11 fajna propozycja. Ostatni japończyk, dość ascetyczny.\nSpójrz też, na Almere N15 np. 1.4 75 km. Jest na łańcuchu rozrządu.\nWystrzegaj się cudu jakim jest Almera N16 - gnije równie fajnie co N15, do tego marne silniki 1.5 i 1.8. Żrą olej i nic poza tym.\nPoszperaj jeszcze w Focusach. To ostatnia chwila, na fajny zakup, zanim pójdą na złom. Kwestia obejrzenia blachy i zawieszenia ( wielowahaczowe ).\nWyżej wymienione auta, sprawdź pod względem rdzy. Focusy gniją na progach i tylnych drzwiach. Japońce - pod spodem. Almera ... no to wszędzie, ale można trafić nie zgniła.\nPod względem zabezpieczenia antykorozyjnego - Francja po 2000. Jeśli nie były uszkodzone, śladów korozji w większym stopniu nie zaznasz.\nJak chcesz coś wiedzieć o Renault - PW.\nQlig - co z Fordem ?\nWysłany: Czw 21:08, 02 Lut 2017\nSuper, dzięki za odpowiedzi. Czekam na kolejne wskazówki reszty forumowiczów.\nA co do Astry II to lepsze są modele z 8V czy 16V?\nWysłany: Czw 21:31, 02 Lut 2017\nÓsemka jest bardziej ekonomiczna, silnik jest bardziej elastyczny niz 16v i tanszy w utrzymaniu. Oczywiscie zdania sa podzielone. Jednak najlepiej zajrzec juz na fora typowo zwiazane z Oplem.\nOstatnio zmieniony przez Skuderia dnia Czw 21:33, 02 Lut 2017, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Czw 21:44, 02 Lut 2017\n(...) W aucie nastoletnim nikt nie będzie bawił się w lakierowanie elementów idealnie pod kolor. To nie ten budżet, a czepianie się o różnice w odcieni, możesz wyjść na ... handlarza-Janusza ( nie obrażam tu nikogo )\nZAWSZE mozesz sie czepiac, a juz zupelnie jak kupujesz od handlarza,\nbo niby z jakiej racji nie? Auto malowane, to auto malowane,\na jak jeszcze jest w kilku odcieniach, to oczywiscie, ze to jest wada,\nbo skoro nie dobrali lakieru odpowiednio, co ciekawe gdzie jeszcze dali ciala.\nLakier pod kolor kosztuje dokladnie tyle samo co ten zle dobrany\nA jak nie potrafia tego zrobic, to po zimie masz auto w plamach rdzy - w najlepszym przypadku.\nCo do Thalii - bardzo praktyczny samochod, tez polecam w tym budzecie,\n- byle nie z wymienionym, beznadziejnym dieslem. Tylko i wylacznie benzyna w tym przypadku.\nWysłany: Czw 22:13, 02 Lut 2017\nNależy wziąć pod uwagę, że auto nastoletnie, mogło być malowane wcześnie, a nie przez pana X - sprzedającego. Malowanie, zawsze zostawi po sobie ślad. Zawsze. I zawsze, a szczególnie po latach, ślady będzie widać. Odlezie warstwa bezbarwna ( która lubi odłazić w Fiatach ), wyjdą przebarwienia.\nW zakreślonym budżecie, jest to rzecz KOSMETYCZNA która pod żadnym pozorem, nie ma wpływu na walory auta, no, może te estetyczne.\nA co jeśli auto było malowane na gwarancji ? Słynne Kie Cee 'd z fabryczną wadą czerwonego lakieru. Ojcu na gwarancji malowali pół Megany I, gołębie odchody i te sprawy . ASO - zgodnie ze sztuką.\nJeśli będzie w 50 odcieniach szarości to oczywiście, świadczy to o czymś - złym. Jeśli błotnik, czy drzwi ...\nCzepiałbym się auta, za 30 - 50 tysięcy, a nie za auto stricte budżetowe. Jasne, kwestia mechaniki, hamulców, wycieków, podlega ewidentnej negocjacji, ale - IMHO - nie rzeczy względnie estetyczne, umówmy się - w aucie przynajmniej 14 letnim.\nO ! Thalia - ulubione auto starszych ludzi. Warto spojrzeć na Astrę F. Sporo tego jeździ w rękach ludzi 150+.\nW Diesla - fakt - nie baw się. Szkoda zachodu na pierwsze autko.\nWspomniana Thalia - dodam - polski salon, dziadek rocznik 1935 - autentyk.\nWysłany: Czw 23:37, 02 Lut 2017\nCzekam na kolejne wskazówki reszty forumowiczów.\nWszystko, co można doradzić na odległość - już masz napisane\nCo do drugiego pytania - co rozumiesz przez "lepszy"? Do normalnego, zwykłego jeżdżenia, w miarę zgodnie z przepisami - istotnych różnic nie ma. Przy naprawach - już choćby rozrząą do 16V jest wyraźnie droższy niż do 8V (rachunek w warsztacie za robotę też...). Powiedzmy, że róznica wystarczy na co najmniej ze dwa przyzwoite modele\nWysłany: Czw 23:52, 02 Lut 2017\nKupuj samochód który ma mały prestiż -będzie w lepszym stanie w danym przedziale cenowym. Prosty i tani w naprawach bez udziwnień . W tej cenie 80% aut będzie już po przygodach. Poniżej pierwsze samochody które wypadły mi z filtra na allegro:\n1.6 8v i 1.6 16v. Pierwszy jest bezkolizyjny i ma mniejszą moc. Jeździłem vectrą z 1.6 16v -zużywa olej,dużo pali i nie lubi prostego gazu-pa za tym\nOstatnio zmieniony przez mvs dnia Czw 23:56, 02 Lut 2017, w całości zmieniany 1 raz


Archiwa: Przepisy Mam - Strona 2 z 5 - Mama i Sport\nWpisy w kategorii Przepisy Mam\n27 stycznia 2017 WEGETARIAŃSKIE BURGERY Z KASZY I JARMUŻU\n9 grudnia 2016 CIASTO CZEKOLADOWE NA MĄCE KOKOSOWEJ\n18 listopada 2016 PASTA KANAPKOWA Z CZERWONEJ SOCZEWICY I SŁONECZNIKA\nProsty przepis na domowe ciasteczka orkiszowe, które możecie zrobić razem z dziećmi.\nTwoje dziecko żąda słodyczy, Ty wymiękasz i w pośpiechu smarujesz porannego tosta popularnym kremem orzechowym? Przeczytaj jego skład, weź głęboki oddech i…gotuj czeko-powidła! 🙂\nCzerwona fasola to źródło cennego białka w diecie wegan i wegetarian. Zawiera żelazo oraz kwas foliowy, a więc powinny ją spożywać kobiety w ciąży. Jest również wskazana dla kobiet w czasie menopauzy ze względu na zawartość izoflawonów. Dzisiaj proponujemy Wam fasolę w mniej oczywistym wydaniu – w formie zdrowego brownie!\nmela.n, 24 czerwca 2016\nZUPA KREM ZE SZPARAGÓW Z RZODKIEWKAMI NA CIEPŁO\nMonika Omelaniuk, 20 maja 2016\nSezon na szparagi trwa! Szparagowa zupa krem to wiosenna propozycja na obiad dla całej rodziny!\nPudding jaglany to zdrowy deser dla całej rodziny. Można go wykonać w wersji wegańskiej – na mleku roślinnym, jak i z użyciem mleka krowiego. Świetnie smakuje na zimno i na ciepło.


Homo et Animal - Strona 2 z 7 - Homo et Animal\nPiknik Edukacyjny: Żyj zdrowo i aktywnie z psem 2014\nNiedziela 25 maja 2014 W GODZINACH 14-18, PARK SKARBKÓW Pokazy: -umiejętności psów terapeutycznych, asystujących, tropiących, – tresury psów metodami pozytywnymi, -pokaz sprzętu do dogtrekking i sportu rowerowego z psem, -pokaz pomocy przedmedycznej człowiekowi i psu, Psia Loteria Fantowa, Konkursy z nagrodami ( rysunek, piosenka, wiersz o psie) dla dzieci, Konkurs z nagrodami „Ja i mój pies” – prezentacja umiejętności psa, Punkty porad: Behawiorysta- opieka nad psem, świadomy wybór rasy psa, szkolenie i […]\n„CZTERY ŁAPY DO POMOCY”\nProjekt „CZTERY ŁAPY DO POMOCY” jest innowacyjnym programem socjoterapii z elementami kyno/dogoterapii, adresowanym do dzieci ze świetlic Towarzystwa Przyjaciół Dzieci, na terenach wiejskich Gminy Grodzisk Mazowiecki. Realizacja projektu: 1 maja – 30 listopada 2013 roku.\nPROJEKT LUBIĘ SIEBIE – NIE PIJĘ\nCelem Projektu było wsparcie psychologiczne i podniesienie kompetencji życiowych oraz społecznych w radzeniu sobie z w przeżywanymi trudnościami i w kształtowaniu rozwoju osobowego prowadzącego do ograniczenia używania alkoholu wśród dziewcząt i młodych kobiet uczęszczających do Grodziskiej Alternatywy w Grodzisku Mazowieckim.\nReportaż Piknik Mars\nZostaliśmy zaproszeni przez panią Wiceprezes Teresę Łuczak ze Stowarzyszenia na rzecz Odpowiedzialnej Opieki nad Zwierzętami Domowymi „Razem z Nami” na Piknik Rodzinny dla pracowników firmy MARS Polska. Maja wraz z wolontariuszką Julią i psami Lawędą i Lukrecją przeprowadziły konkurs wiedzy o psie. Organizatorzy przygotowali dla uczestników wiele ciekawych i wspaniałych nagród. Wszyscy bawiliśmy się wspaniale a uczestnicy konkursu wykazali się dużą wiedzą na temat naszych czworonożnych przyjaciół.\nReportaż z Pikniku „Żyj Zdrowo i Aktywniw z Psem”\nPo raz trzeci zorganizowaliśmy przy współpracy sponsorów Piknik Edukacyjny „Żyj Zdrowo i Aktywnie z Psem”. Podczas pięknej czerwcowej pogody odbyły się pokazy: pozytywnego szkolenia psów, zajęć kynoterapeutycznych, frisbee, pracy psów ratowników z Fundacji „Psi Ratownicy”. Wszyscy członkowie i wolontariusze oraz sponsorzy włożyli swój wkład w zorganizowanie loterii fantowej, która cieszyła się sporym powodzeniem. Harcerze grodziscy zaopatrywali wszystkich głodnych w tradycyjne danie piknikowe. Jak co roku odbył się konkurs rysunkowy. Nowością był konkurs piosenki lub wiersza […]\n„Żyj Aktywnie z Psem”\nStowarzyszenie Homo et Animals ma przyjemność serdecznie zaprosić wszystkich dużych i małych z grzecznymi psami i bez psów na grodzisk rodzinny Piknik Edukacyjny „Żyj Aktywnie z Psem”. Będziemy podziwiać psy pracujące, bawiące się i brać udział w konkursach, loterii fantowej, a także zasięgnąć porad dotyczących psa oraz czekają nas jeszcze inne atrakcje. Piknik odbędzie się w Parku Skarbków w Grodzisku Mazowieckim.\nStowarzyszenie wzięło udział w Pikniku EKO-BŁONIE („Segregacja i odbiór śmieci w świetle nowych przepisów” oraz „Zwierzęta wokół nas” ), które odbywało się na Rynku przed Ratuszem w Błoniu.\nNasza Wigilia, odbyła się w bardzo ciepłej, serdeczniej i miłej atmosferze w świetlicy Centrum Kultury w Grodzisku Maz. przy ul. Westfala 3\nWręczenie uczniom fotoksiążki „ Fotostory z psem”\nStowarzyszenie miało wielką przyjemność wręczyć uczestnikom zajęć fotoksiążki nad, którą wszyscy z taką przyjemnością i zapałem pracowaliśmy. To była fascynująca przygoda dla fotografowanych i fotografujących, bardzo bogata w nowe doświadczenie i zdobytą wiedzę.