Skradzione morderstwo [James Oswald] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00706 017948 21097084 na godz. na dobę w sumie\nAutor: James Oswald Liczba stron: 386\nISBN: 978-83-7686-413-6 Data wydania: 2016-10-03\nJAMES OSWALDSKRADZIONE MORDERSTWOPrzełożył Stanisław Kroszczyński\nTytuł oryginału: Book of SoulsRedakcja: Barbara Syczewska-Olszewska Korekta: Marzena Wątrobowska Skład i łamanie: EKART Projekt okładki: Jon Kennedy Zdjęcia na okładce:© Niko Guido/E+/Getty Images© Harald Alex DöbrichauCopyright © James Oswald, 2013. All rights reserved Polish language translation copyright © 2015 by Wydawnictwo Jaguar Sp.JawnaISBN 978-83-7686-413-6Wydanie pierwsze, Wydawnictwo Jaguar, Warszawa 2015Adres do korespondencji: Wydawnictwo Jaguar Sp. Jawna ul. Kazimierzowska 52 lok. 104 02-546 Warszawa www.wydawnictwo-jaguar.plWydanie pierwsze w wersji e-book Wydawnictwo Jaguar, Warszawa 2015Skład wersji elektronicznej:Virtualo Sp. z o.o.\nSpis treściDedykacja12345678910111213141516171819202122232425262728293031323334353637383940414243444546474849505152535455565758596061626364656667EpilogOstateczny seans filmowyPodziękowaniaPrzypisyWszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.\n1Na ulicach nikogo. Przedziwna cisza panuje w północnym krańcu miasta, jakby wszystkie dźwięki skupiły się tam, gdzie świętują, czyli na Princes Street. Spokój zakłóca jedynie przejeżdżająca niekiedy taksówka, on zaś idzie, gdzie go oczy poniosą. Z dala od tłumów, z dala od zabawy, z dala od radości. Włóczy się tak całe godziny, szuka, chociaż w głębi duszy wie, że już jest za późno. Czy kiedyś tu był? Wszystko to wydaje się przerażająco znajome: wskazówki zegara na wieży, zbliżające się do północy i otwarcia nowego tysiąclecia; wyłożone kamieniem ulice, śliskie i mokre od deszczu; upiorny pomarańczowy blask na ciepłym piaskowcu. Stopy prowadzą go w dół, przez dziewięć kręgów, a rozpacz narasta z każdym stłumionym odgłosem kroku. Co sprawia, że zatrzymuje się przy moście? Może dźwięk, który nie może się rozlec? Echo krzyku wydanego wiele lat temu. A może to, że miasto ucichło, wstrzymało oddech, odlicza ostatnie sekundy do rozpoczęcia nowej ery. On nie potrafi dzielić ich entuzjazmu, nie może odnaleźć w sobie krzty zainteresowania. Gdyby umiał wstrzymać czas, cofnąć go, zrobiłby wszystko zupełnie inaczej. Ale to jest tylko jedna z chwil, po której nastąpi kolejna. Po niej następna. I tak dalej, aż po nieskończoność. Opiera się o zimną kamienną balustradę, spogląda w dół na płynącą wodę. Coś go tu sprowadziło, odciągnęło ze świata pełnego świętujących radosnych ludzi. Głośna eksplozja wyznacza koniec starego i początek nowego. Sztuczne ognie wybuchają jeden po drugim, wznoszą się nad wysokimi budynkami, rozjaśniają niebo. Milion nowych gwiazd przepełnia niebiosa, przeganiają precz cienie, odbijają się w czarnej wodzie, ukazują jej straszną tajemnicę. Błysk… na powierzchni wody pojawiają się dziwne kształty, po czym znikają jak powidok na siatkówce. Błysk… przerażone ryby odpływają od palców, które dopiero co zaczęły skubać. Błysk… długie czarne włosy połyskują jak wodorosty na fali. Błysk… nagromadzona siła padającego od tygodnia deszczu porusza ostatnią przeszkodę, przesuwa ją z wolna w stronę morza, przewracając przy tym i przetaczając. Błysk… twarz biała jak twarz ducha spogląda na niego błagalnie martwymi oczami. Błysk…\n2– O rany! Jezu! Czy to był szczur? – Ciszej, posterunkowy. – Sierżancie, on wlazł mi na but. Był wielki jak jakiś cholerny borsuk. – Gówno mnie to obchodzi, mógł sobie być wielki jak twoja dupa. Siedź cicho i czekaj na sygnał. Niechętna cisza zapadła w mrocznej ulicy, gdzie kilku funkcjonariuszy przyczaiło się pośród worków ze śmieciami, nagromadzonych u wejścia do opuszczonej kamienicy. Dobiegający z dala nieustanny szum miasta wzmagał wrażenie panującego tu bezruchu, podobnie jak nikłe światło jedynej niezgasłej ulicznej latarni. O tej porze nad ranem można mieć pewność, że tubylcy śpią albo leżą, odurzeni do nieprzytomności. Trzaski w krótkofalówce, a potem metaliczny głos: – Na tyłach czysto, nie ma nikogo. Możecie wchodzić. Poruszyli się wszyscy naraz, wokół otoczeni workami śmieci. – Dobra, na moją komendę… Trzy… Dwa… Jeden… Rozległ się trzask i zaraz potem krzyk. – O rzesz! Nawet, kurwa, nie były zamknięte! – Po chwili dodała: – Jezu Chryste! Pełno gówna na całej podłodze. Detektyw inspektor Anthony McLean westchnął i zapalił latarkę. Ujrzał przede wszystkim sylwetkę ubranego na czarno posterunkowego Jonesa, który usiłował dźwignąć się ze stosu worków na śmieci, nagromadzonych w hallu kamienicy. – Nie uczyli cię w szkole policyjnej, żeby najpierw sprawdzić klamkę? Minął wciąż zagrzebanego w śmieciach posterunkowego, wszedł w głąb budynku, jednocześnie węszył i powstrzymywał odruch wymiotny. Gnijące śmieci, smród zastałej uryny i pleśni – zwykłe aromaty edynburskich slumsów. Zazwyczaj jednak nie aż tak dojmujące. Poza tym nie pasowały do przyczyny, która sprawiła, że tam się znalazł. – Bob, sprawdź parter. Jones, pomóż mu – polecił McLean, po czym zwrócił się do jeszcze jednego uczestnika nocnej wyprawy, detektywa posterunkowego o dziecięcej twarzy, który miał tego pecha, że znalazł się w kantynie komisariatu godzinę przed czasem i sprawiał wrażenie, że nie ma nic lepszego do roboty. Oto kara za nadgorliwość. – No, dobra, MacBride. Przekonajmy się, czy jest tu coś, dla czego warto było wyważać otwarte drzwi. Kamienica liczyła sobie trzy kondygnacje, po dwa maleńkie mieszkania na każdym piętrze. Wszystkie drzwi były otwarte, dosłownie każdy centymetr kwadratowy powierzchni pokrywało graffiti, tyle że przeterminowane o co najmniej dwa pokolenia squattersów. McLean zaglądał do kolejnych pokojów, strumień światła latarki omiatał połamane meble, ukazywał wyrwane przewody, tu i tam zdechłego szczura. Detektyw posterunkowy MacBride trzymał się boku McLeana niczym posłuszny labrador, tak blisko, że było to trochę krępujące. Może po prostu chodziło mu o to, by niczego nie dotknąć. Trudno się dziwić – doprawdy sam smród tego miejsca był tak dojmujący, iż zdawałoby się, nie do sprania. – Wszystko wskazuje na to, że znowu tracimy czas – stwierdził McLean, kiedy wyszli z ostatniego mieszkania i stanęli na górnym podeście schodów. W oknie wychodzącym na podwórze od niepamiętnych czasów nie było ani jednej szyby, ale dzięki temu chłodny wiatr mógł przynajmniej do pewnego stopnia przegnać ów obmierzły odór. – Uhm, a dlaczego właściwie tu się znaleźliśmy, sir? – Pytanie jakby ugrzęzło w gardle MacBride’a, który w ostatniej chwili starał się powstrzymać przed jego zadaniem. – Otóż to. O to właśnie chodzi, posterunkowy. McLean poświecił latarką w dół pustej klatki schodowej, następnie na spadziście sklepiony sufit ze świetlikiem. Świetlik wykonano ze zbrojonego szkła, znajdował się poza zasięgiem ręki wandali. Był przy tym wystarczająco wytrzymały, by znieść uderzenia przypadkowych pocisków, ale i tak kilka paneli w nim się obluzowało. – Cynk od informatora – dodał. – Od kapusia. Jak to się teraz oficjalnie na nich mówi? Od niejawnego osobowego źródła informacji. – McLean wykonał za pomocą palców obu dłoni cudzysłów w powietrzu, potrząsając przy tym latarką. – Szlag by to trafił. W tym przypadku ową krynicą wiedzy jest pewien ćpun imieniem Izzy. Bezużyteczny frajer. Wcisnął mi mnóstwo kitu, pewnie po to, żebym się od niego odczepił. Zapewniał mnie, że w tym domu znajduje się melina dilerów. No i cóż, chyba sam sobie jestem winien, bo mu uwierzyłem. W dole błyskały latarki detektywa sierżanta Boba Lairda i posterunkowego Taffy’ego Jonesa; przerzucali torby ze śmieciami w hallu wejściowym. Z pewnością zawołaliby, gdyby natrafili na coś interesującego, a skoro nie wołali, należało wnioskować, że cała ta operacja istotnie okaże się stratą czasu. Zresztą, podobnie jak poprzednio przeprowadzane przez nich naloty. Po prostu fantastycznie. Dagwood będzie zachwycony jak rzadko kiedy. – Dobra, zbieramy się. Oszczędźmy Gburkowi fatygi, niech tu nie włazi. Czeka na nas kantyna i gorąca kawa. McLean zaczął schodzić po schodach i dopiero pół piętra niżej zdał sobie sprawę, że MacBride za nim nie idzie. Obejrzał się więc i zobaczył, że posterunkowy oświetla latarką miejsce nad jednymi z drzwi. Znajdowały się tam niewielkie drzwiczki prowadzące na strych. Wyglądały niepozornie, jeżeli nie liczyć nowej lśniącej zasuwki, która je zamykała. – Myśli pan, że coś tam może być, szefie? – spytał MacBride, kiedy McLean zawrócił. – Istnieje tylko jeden sposób, żeby się przekonać. Podsadź mnie. Inspektor włożył latarkę do ust, po czym ostrożnie wstąpił na splecione dłonie posterunkowego. Na dobrą sprawę nie było się czego przytrzymać poza wąziutkim gzymsem. Złapał się go końcami palców, musiał wyciągnąć drugą nogę i oprzeć ją o chwiejną balustradę, nim zdołał sięgnąć jedną ręką do zasuwki. Lśniła, ale była wytarta w miejscu, gdzie jeszcze niedawno wisiała kłódka. – Nie ruszaj się – polecił podwładnemu i pchnął drzwiczki. Stawiły lekki opór, ale w następnej chwili ustąpiły – poruszyły się na wyrobionych zawiasach. Wewnątrz panowały całkowite ciemności, a dochodził stamtąd słodkawy zapach całkiem różny od ostrego smrodu napływającego z dołu. Odwrócił głowę, tak że światło latarki skierowało się do wewnątrz; ujrzał belki owinięte folią aluminiową, niskie drewniane ławy, lampy. – Dłużej nie wytrzymam, szefie. – MacBride odezwał się drżącym od wysiłku głosem. Bądź co bądź, dźwigał siedemdziesiąt pięć, a może i osiemdziesiąt kilogramów żywej wagi inspektora. McLean na tyle, na ile starczyło mu odwagi, przeniósł ciężar ciała na balustradę, odwrócił się i zeskoczył na kamienny podest. Posterunkowy spoglądał na niego tak, jakby obawiał się, że inspektor na niego nakrzyczy za to, że zabrakło mu siły. McLean uśmiechnął się. – Wyciągaj krótkofalówkę – polecił. – Myślę, że przyda się ekipa techniczna, i to jak najprędzej. Gdy wyniesiono worki ze śmieciami, smród nieco zelżał, natomiast wyłożoną płytami podłogę w hallu nadal pokrywała jakaś lepka i śliska substancja, której składu zapewne lepiej było zbyt wnikliwie nie dociekać. McLean obserwował odzianych w białe kombinezony funkcjonariuszy ekipy technicznej wysiadających z furgonetki. Udali się na górę, dźwigając aluminiowe walizy, zawierające kosztowny sprzęt. – Współczuję nieszczęśnikowi, który będzie musiał przekopać się przez to paskudztwo – stwierdził Bob Gburek, spoglądając na stos plastikowych worków, z których teraz każdy zaopatrzony został w metkę z napisem „Policja, materiał dowodowy”. Czekały pośrodku uliczki na ciężarówkę, która miała je zabrać. – Tak się składa, że na mnie wypadło. Kto tu dowodzi? – Postać w bieli zdjęła kaptur, ukazując burzę zmierzwionych, sterczących na wszystkie strony czarnych włosów. Emma Baird i McLean byli parą lub nią nie byli, różni plotkarze wypowiadali rozmaite opinie na ten temat. W każdym razie McLean nie widział jej od kilku tygodni, wyjechała na jakieś szkolenie do Aberdeen. Mrużyła oczy w półmroku; pożałował, że nie spotkali się w przyjemniejszych okolicznościach. Zerknął na Boba Gburka, który tylko wzruszył ramionami, dając w ten sposób wymownie do zrozumienia, że nie zamierza brać na siebie odpowiedzialności za nic. – Cześć, Em. – McLean wyszedł z cienia, żeby mogła go zobaczyć. – Sądziłem, że jeszcze jesteś na kursie. – Właśnie pożałowałam, że nie zostałam dłużej – odpowiedziała, krzywiąc się na widok rosnącego stosu cuchnących worków. – Zdajecie sobie sprawę, że na tym strychu nikogo nie było od miesięcy? – Szlag. Kolejny ślepy zaułek, trop nieprowadzący do niczego. A wyglądało to tak obiecująco. – A i owszem, szlag. Ściślej mówiąc, dwadzieścia trzy śmierdzące worki paskudztwa, a ja będę musiała dokładnie przegrzebać każdy z nich, wiedząc doskonale, że w żadnym nie będzie niczego, co przydałoby ci się do śledztwa. Chyba że twoim zdaniem, można się bez tego obyć… – Zawiesiła głos. Spoglądała to na jednego, to na drugiego, jakby nie wiedząc, do kogo właściwie powinna się w tej sprawie zwrócić. – Gdyby to tylko ode mnie zależało, na pewno bym ci odpuścił. – McLean próbował się uśmiechnąć, chociaż zdawał sobie sprawę, że nie wypadło to zbyt przekonująco i wychodził mu raczej grymas. – Jednak wiesz, jaki jest Dagwood. – Cholera jasna, tylko tego brakowało! To jego śledztwo? – Emma zgniotła kaptur w urękawiczonych dłoniach, wetknęła go do kieszeni kombinezonu. Odwróciła się i zawołała do gromadzących się na dole technicznych: – Ej, pospieszcie się! Im szybciej zaczniemy, tym prędzej skończymy i będzie można wziąć prysznic. Odeszła, nie mówiąc już ani słowa.\n3Deszcz chłoszcze lodowatymi strugami przybyłych na cmentarz, rozmywa szary śnieg, zmieniając go w szare błoto. Niebo jest jak z ołowiu, chmury wiszą nisko, jakby miały przygnieść żałobników. On stoi nad grobem, na krawędzi, spogląda w mrok, a obok niego kapłan klepie banały pozbawione znaczenia. Skończył wreszcie. Grabarze chwytają parciane pasy przełożone pod trumną. Ona leży w tej skrzyni; leży bez ruchu, zimna, w ulubionej sukience swojej matki. W swojej ulubionej sukience. Teraz już na nic nikomu niepotrzebnej. Chciałby otworzyć wieko trumny i jeszcze jeden, ostatni raz spojrzeć na jej twarz. Chciałby też utulić ją w ramionach i siłą woli cofnąć czas. Sprawić, by to, co złe, nie wydarzyło się nigdy. Niczego by nie pożałował, aby cofnąć się o te parę miesięcy… Czy oddałby za to duszę? Oczywiście. Dawać mi tu cyrograf, podpiszę go krwią, i to chętnie. Po co mu dusza, skoro ona odeszła? Mimo to nie rusza się. Nie mógłby się poruszyć. Chyba powinien pomóc tym ludziom opuścić ją do ziemi, ale nie jest w stanie. Może tylko stać, nic więcej. Dłoń na jego ramieniu. Odwraca się, widzi kobietę w czerni. Łzy płyną po jej pomalowanej na biało twarzy, lecz oczy są pełne gniewnej nienawiści. Wpatrują się w niego oskarżycielsko. To on jest winien. Wszystko, co się wydarzyło, to jego wina. Przez niego jej córeczka, jedyna pociecha, niknie pod kolejnymi łopatami piachu. Pokarm dla robaków. Martwa. On nie może zaprzeczyć temu, co mówią te oczy. To prawda. Należy go oskarżać. Najlepiej, żeby wepchnęła go do tej mogiły. Wcale by się nie opierał. Chciałby tam leżeć, niech go przysypią, zakopią. Wszystko byłoby lepsze od życia bez niej. Niestety wie, że to właśnie go czeka.\n4Ledwo minęło południe, a późnojesienne słońce już chyliło się do snu. McLean spoglądał na niebo ponad Salisbury Crags, powleczone filetami ciemnych chmur. Wzdrygnął się na myśl o nadchodzącej zimie. Za chwilę betonowy kadłub budynku komisariatu miał go połknąć, wessać w świat sztucznego światła i przyciemnionych szyb okiennych. Na razie chciał poczuć wiatr na twarzy. Być wszędzie, tylko nie tam, w środku. – Będziesz tu stał cały dzień, szefie? Bo ja, prawdę mówiąc, miałbym ochotę na kubek herbaty. Bob Gburek zatrzasnął drzwi służbowego wozu i skierował się przez parking w stronę tylnego wejścia do komisariatu. Uszedł jednak tylko kilka kroków, nim rozległ się przeraźliwy klakson, on zaś skoczył do tyłu. Zapiszczały hamulce, nowiutki lśniący jaguar kombi zatrzymał się na zjeździe prowadzącym do magazynu pod budynkiem. Otworzyły się drzwi, ukazała się wysoka postać kierowcy, który nie bez trudu wydostał się z fotela, po czym niespiesznie ruszył do przodu. – Przepraszam cię, Bob. Nie widziałem cię, bo słońce oślepia. – Rany, Needy. O mało mnie nie rozkwasiłeś. – Bob Gburek teatralnym gestem przyłożył dłoń do piersi, drugą poklepał klapę samochodu. – A swoją drogą, niezły wózek. Musiałem chyba nie słuchać, kiedy ogłaszali podwyżki dla sierżantów. – Dobrze, już dobrze, Bob. Wszyscy wiedzą, że wydajesz całą pensję na piwo i rozwiązłe kobiety. McLean zerknął na sierżanta Johna Needhama, jak zwracali się do niego ci, którzy nie byli z nim zaprzyjaźnieni. Needy, król podziemi komisariatu, kilometrów półek z materiałami dowodowymi, labiryntu archiwów i magazynów. Zazwyczaj można było liczyć na to, że w każdej sytuacji zdoła błysnąć poczuciem humoru, ale tego dnia sprawiał wrażenie spiętego, przygnębionego i zmęczonego. – Witam, szefie. – Needy pokuśtykał, żeby przywitać się z McLeanem. Najwyraźniej chora noga dokuczała mu bardziej niż zwykle. Inspektor doskonale pamiętał wysportowanego detektywa sierżanta, który lata temu wziął go pod swoje skrzydła. Gdyby nie niefortunne spotkanie z pijanym bandziorem, uzbrojonym w butelkę, teraz prawdopodobnie Needy prowadziłby dochodzenie, a McLean zwracał się do niego per „szefie”. – Cześć, Needy. – McLean skinął głową w stronę Boba Gburka. – Trafne określenie „niezły wózek”. Sprawiłeś sobie prezent z okazji rychłej emerytury? To już chyba niedługo, co? – W lutym – odparł Needy, przy czym wcale nie wyglądał na zachwyconego tą perspektywą. – Byle doczekać świąt i sylwestra, a potem już z górki. – Rozłożył ramiona i uniósł je, jakby miał wznieść modlitwę do dziedzińca i otaczających go wokół ścian albo odpowiadał na wyimaginowany aplauz dobiegający z milczących okien. – Needhamowie pracowali jeszcze w starym komisariacie, zanim powstał ten budynek. W sumie coś około stu lat służby. Jestem ostatni. – Przy okazji, jak tam się miewa staruszek? – spytał McLean. Tom Needham, krawężnik przez czterdzieści lat, od gołowąsa aż po emeryturę, od jakiegoś czasu nie zaglądał do komisariatu, ale gdy to robił, za każdym razem zachowywał się tak, jakby był jego właścicielem, i wtykał stukającą laskę we wszystkie kąty. Mimo że od dawna był na emeryturze i nie miał przepustki, nie było funkcjonariusza, który odważyłby się mu powiedzieć, by się wynosił do domu. Cień przemknął przez twarz Needy’ego, który właśnie rozpoczął mozolny proces umieszczania ciała z powrotem za kierownicę samochodu. – Znowu wylądował w szpitalu. Właśnie jadę go odwiedzić. – Pozdrów go serdecznie ode mnie – rzekł McLean. – W takim razie nie będziemy cię zatrzymywać. – Rzeczywiście czas na mnie – przyznał Needy. – Poza tym chciałbym być jak najdalej stąd, kiedy Dagwood dowie się o waszym porannym nalocie. – A skąd ty o tym wiesz? – zdziwił się McLean, ale Needy tylko zaśmiał się krótko, zatrzasnął drzwi i odjechał. McLeana ogarniało narastające napięcie, w miarę jak wchodził po schodach od strony tylnego dziedzińca ku centralnej części budynku komisariatu. Odbierał to tak, jakby gęstniało powietrze, a ciężar osadzał się mu na ramionach, jakby narastał ucisk w zatokach. Jeszcze ten zapach strachu, unoszący się w korytarzach. Chyba że po prostu któryś z młodszych posterunkowych nie mył się dostatecznie często. Najobszerniejszy pokój dochodzeniowy w budynku zajmował większą część frontu pierwszej kondygnacji. Wysokie okna wyglądały na ruchliwą ulicę, arterię komunikacyjną łączącą Borders z centrum miasta. McLean zatrzymał się, zajrzał przez podwójne drzwi, by podziwiać żywy i ruchomy obraz przedstawiający ucieleśnienie gorliwości. Nieumundurowani posterunkowi i sierżanci pomykali tam i z powrotem wzdłuż rzędu komputerowych ekranów, między tablicą na całą ścianę a mapą miasta, zajmującą całą drugą ścianę. Dwa różne głosy przemawiały jednocześnie do dwóch różnych mikrofonów, coraz więcej roboczogodzin rozdymało dawno przekroczony budżet. I na co to wszystko się zdało? Jak na razie więcej wynikło z kiepskiego cynku, który zaprowadził ich do dawno już opuszczonej meliny, być może niemającej nic wspólnego z bieżącym dochodzeniem. – Proszę, proszę, proszę. Kogo moje piękne oczy widzą? Już zacząłem się zastanawiać, gdzie przepadłeś. McLean odwrócił się, by stanąć twarzą w twarz z oskarżycielem, w gruncie rzeczy zadowolony, że będzie mógł zdać raport komuś, kto nie przeżuje go z miejsca i nie wypluje. Detektyw inspektor Langley był w gruncie rzeczy porządnym facetem, a przynajmniej na tyle, na ile można było tego oczekiwać od gościa z wydziału do spraw narkotyków. Z teoretycznego punktu widzenia to dochodzenie miało się odbywać pod jego dowództwem, McLean zaś powinien zapewniać wsparcie logistyczne – cokolwiek rozumieć przez to pojęcie. Jednak obaj zostali przymusowo wcieleni w inne role z powodu nieustannego wtrącania się pewnego nadinspektora, który na szczęście dla McLeana znajdował się w tej chwili chyba w innym miejscu. – I co, jak tam poszło? – spytał Langley z takim wyrazem twarzy, że McLean niemal uwierzył, że jego kolega jeszcze nic nie wie. Wzruszył ramionami. – Za wcześnie, żeby stwierdzić coś z całą pewnością. Może techniczni na coś wpadną. W każdym razie bez wątpienia dostarczyliśmy im niemało materiału. – A i owszem, słyszałem. – Langley podrapał się w nos, a potem zerknął na swój palec, jakby się zastanawiał, czy włożyć go do ust, czy może jednak nie. W końcu jednak postanowił otrzeć go o połę marynarki. – Szef też słyszał – dodał. Przeniósł spojrzenie z twarzy McLeana, ponad jego ramieniem, w stronę otwartych drzwi; jednocześnie w całym pomieszczeniu zapadła cisza i od razu zrobiło się jakoś zimniej. – Gdzieś ty się, kurwa, podziewał, McLean?! Szukam cię cały dzień. McLean odwrócił się i ujrzał wchodzącą do sali rosłą postać najmniej ulubionego ze swoich kolegów. Nadinspektor Charles Duguid czy też Dagwood dla kogokolwiek znajdującego się poza zasięgiem jego słuchu. Najwyraźniej w tym tygodniu wypadło na brązowy garnitur wystrzępiony na rękawach, błyszczący na łokciach. Nadinspektor wyglądał raczej na belfra niż na detektywa, nauczyciela w rodzaju tych, którym ogromną przyjemność sprawia nękanie mniej uzdolnionych uczniów, a którzy przy tym całym swoim zachowaniem wręcz prowokują do niesubordynacji. Począwszy od rzedniejących kępek ryżosiwych włosów, poprzez plamiastą białą twarz czerwieniejącą od wściekłości z najbłahszego powodu, aż po niekształtną sylwetkę i zbyt wielkie dłonie o długich palcach oraz kościstych knykciach, nieodmiennie przywodził McLeanowi na myśl orangutana odzianego w garnitur, tylko w mniej sympatycznym i przyjaznym wydaniu. Grunt to zdrowy rozsądek, powiedział sobie w duchu. Przynajmniej do czasu. – Pewnie pan pamięta, sir, jak mówiłem, że zamierzam podążyć za tropem, który pojawił się dzięki informacji jednego z moich kapusiów. Sam pan wie, jak trudno ich dopaść. Pomyślałem, że uderzę od razu, sprawdzę to miejsce, zanim zdążą się zorientować. – Aha, dzięki czemu dochodzenie zmierza do szczęśliwego zakończenia, tak? Złoczyńcy gniją w celach, a nasze piękne miasto jest znów wolne od narkotykowego gangu – rzucił kąśliwym tonem Duguid. – Czy miesiąc temu byłeś jeszcze sierżantem? – Od mojego awansu minął niemal rok, sir, a poza tym naprawdę nie rozumiem, co to ma do rzeczy, jeżeli chodzi o… – Po prostu niektórzy z nas dysponują nieco większym doświadczeniem w prowadzeniu dochodzeń niż ty, McLean. Nawet obecnemu tu Langleyowi zdarzyło się kiedyś przymknąć kilku dilerów. A wiesz, co jest najważniejsze w każdym zespole dochodzeniowym, co? Może pamiętasz to jeszcze ze szkoły, co? Z każdym „co?” Duguid podchodził coraz bliżej, spoglądał coraz bardziej z góry, wykorzystując swój wzrost. – Jedno krótkie słówko, McLean. – Duguid dźgnął inspektora kościstym paluchem o popękanym paznokciu. – Zespół. Z-E-S-P-Ó-Ł. Nie ma żadnego wyrywania się na naloty bez uzgodnienia z resztą zespołu. A co ty narobiłeś? Zgarnąłeś pierwszych funkcjonariuszy, jacy ci się napatoczyli, i wyruszyłeś do ataku, co? McLean chciał zaprotestować, nawet już rozchylił usta, ale zamknął je, kiedy uświadomił sobie, że w słowach nadinspektora kryje się irytujące ziarno prawdy. W rzeczywistości wcale nie zaniedbał procedur związanych z hierarchią – detektyw inspektor Langley był obecny podczas krótkiego briefingu, który McLean zorganizował o szóstej rano. Swoją drogą Langley mógłby rzucić słówko w jego obronie, a nie udawać, że zajmuje się wypytywaniem podwładnych o najnowsze postępy w podjętych jak dotąd bezcelowych działaniach. – No, gadaj, czym możesz się wykazać? – spytał Duguid, wepchnąwszy niecierpliwym gestem dłonie do kieszeni marynarki. Grzebał w nich przez chwilę, aż wydobył lekko pożółkłą miętówkę. Strzepnął z niej kilka ziarenek, należało mieć nadzieję, iż były to pokruszone liście tytoniu, po czym wetknął ją do ust. – We wskazanym przez mojego informatora budynku znaleźliśmy lampy o wysokiej mocy oraz sprzęt do uprawy hydroponicznej – odparł McLean, po czym zaczął zdawać nadinspektorowi sprawozdanie z podjętych tego ranka czynności. Duguid nawet mu nie przerywał, być może zbytnio się skupił na rozkoszy, jaką sprawiała mu nasączona nikotyną miętówka. Wreszcie sięgnął palcem do pożółkłych zębów, wydłubał nim coś, co znalazło się teraz pod spękanym, pożółkłym paznokciem. – Aha, więc teraz techniczni mają do przegrzebania dwa tuziny worków śmieci pełnych różnego gówna, a poza tym, jak twierdzisz, miejsce wyglądało na od dawna nieużywane. Zgadza się? McLean skrzywił się. – Przynajmniej wiadomo, że tam byli. – Gdzie byli, to my dobrze wiemy, McLean. Mamy w całym mieście kilka takich miejsc. – Duguid machnął przerośniętą dłonią w stronę komputerów i zapracowanych policjantów stukających w klawiatury, wpatrujących się jak krótkowidze w ekrany monitorów. – Ciągle znajdujemy miejsca, w których kiedyś byli. I gówno nam z tego, bo potrzebujemy wiedzieć, gdzie są teraz. – Zgadza się, sir. Tylko… – Nie chcę tego słuchać. Poważnie. Wystarczy, że Langley beczy przez cały dzień jak jakaś owca z zatwardzeniem. Wziąłem cię do tego śledztwa, bo pani komendant McIntyre uważała to za dobry pomysł. – Nadinspektor Duguid skrzywił się paskudnie na wzmiankę o swojej przełożonej, jak gdyby sama myśl o niej wystarczała, by wprawić go w zły nastrój. – Najwyraźniej dała się omamić twoim czarującym uśmiechom, ale na mnie to gówno nie działa. – Skoro nie potrzebuje pan mojej pomocy, sir, to zajmę się robotą, z którą muszę się uporać. Chociażby sprawą podpaleń starych budynków. – McLean słyszał w swoim głosie ton krnąbrnego łobuziaka, ale było już za późno, żeby wycofać te słowa. Duguid najeżył się, twarz mu poczerwieniała, przybrał wygląd obrażonej ośmiornicy. – Wynocha, McLean! – rzucił wyższym tonem i zarazem głośniej. – Goń sobie tych gówniarzy, którzy palą rudery. Prawdziwą policyjną robotę zostaw tym, którzy się na niej znają.\n5Chryste wszechmogący. To dopiero chałupa! Stoi w ogromnym hallu pałacowej rezydencji i patrzy na szerokie schody, pnące się wzdłuż trzech ścian ku przeszklonemu dachowi. Zbliżając się do tego budynku, sądził, że został on dawno podzielony na apartamenty, teraz jednak okazuje się, iż cały gmach należy do jednego człowieka. – Robi wrażenie za pierwszym razem, nie, chłopcze? – Detektyw inspektor Malcolm Mac Duff zrzuca z siebie płaszcz. Detektyw sierżant Needham wcześniej cisnął swoje okrycie na stare krzesło, stojące przy drzwiach. – Witaj w moim nie tak znowu skromnym domostwie – mówi. – Czy też ściślej rzecz biorąc, w domu mojego ojca. – Nie przypuszczałem, że z pensji sierżanta można sobie kupić coś takiego. Needham się śmieje. – Co ty sobie wyobrażasz, posterunkowy. Nie można. Ten dom od pokoleń jest w posiadaniu mojej rodziny. Chodź, oprowadzę cię. Trochę to wszystko przypomina mu dom babci, na Braid Hills, chociaż w gruncie rzeczy jest on wobec takiego pałacu zaledwie miniaturką. A poza tym ta atmosfera domu czekającego na to, by ktoś w nim zamieszkał. Większość pokojów jest pusta, pachnie stęchlizną. Tylko kuchnia z wielkim piecem i długim drewnianym stołem emanuje prawdziwym ciepłem. Tutaj też kończy się zwiedzanie zwieńczone obowiązkowym kubkiem herbaty. – Pewnie ciekaw jesteś, dlaczego cię tutaj sprowadziliśmy, chłopcze. – Duff przemawia, zasiadłszy u szczytu stołu, chociaż nie jest to jego dom. – Needy dysponuje miejscem, nie ma przy tym żony ani dzieci, które by przeszkadzały. A w komisariacie? Sam wiesz, jak to jest. Czasem panuje taki zamęt, że nie słyszysz własnych myśli. Właśnie dlatego używamy tego miejsca jako czegoś w rodzaju nieoficjalnego centrum dochodzeniowego. – Ale w jakiej sprawie? – zadaje to pytanie, chociaż wydaje mu się, że potrafiłby odgadnąć odpowiedź. – W sprawie Gwiazdkowego Zabójcy, chłopcze. – Needham wpatruje się w niego nadzwyczaj intensywnie. – Już od ośmiu lat próbujemy dorwać skurwysyna. A ty zrobiłeś na wszystkich dobre wrażenie, rozwiązując sprawę Proberta. Teraz masz szansę spróbować swoich sił w naprawdę trudnym dochodzeniu.\n6Za otwartymi drzwiami pomieszczenia dochodzeniówki rozległ się śmiech. McLean zatrzymał się na zewnątrz, na korytarzu; w uszach wciąż dźwięczał mu opierdol od Duguida. Najgorsze, że gdyby nie zrobił tego, co zrobił, mógłby naprawdę spieprzyć coś ważnego. Trudno było znieść tę sytuację: debil nadinspektor kompletnie nie ma racji, a ty musisz położyć uszy po sobie i grzecznie słuchać. Wesoła kompania nie była dokładnie tym, czego akurat w tej chwili potrzebował. Jeszcze mniej uśmiechała mu się samotność we własnym gabinecie nad stosami nudnych papierzysk, które należało wypełnić, jak również wykonywanie jakichkolwiek zadań, które dyżurny sierżant uznał za stosowne zwalić na łeb najmłodszemu inspektorowi z załogi komisariatu. Zerknął na zegarek. Zbyt wcześnie, żeby zakończyć ten dzień? Pewnie tak, choć zaczął się on na długo przed świtem. Rzeczywiście uwagi domagało się mnóstwo innych dochodzeń. W tej kwestii nie okłamał Dagwooda. No i cóż, jeśli chodzi o te różne sprawy, z pewnością coś ciekawego może się znaleźć w archiwum, czyli z dala od kogokolwiek, kto mógłby mu przypomnieć o własnych niepowodzeniach. Komisariat to architektoniczne monstrum, zaprojektowane przez komitet i zmaterializowane w latach siedemdziesiątych, kiedy szalała moda na nagi beton. Jak to zwykle bywa w Edynburgu, wybudowano go na czymś; komisariat powstał na gruzach wcześniejszego komisariatu, wzniesionego w okresie wiktoriańskim. Mówiąc inaczej, podziemia komisariatu wywodzą się z zupełnie innych czasów. Schodząc po starych kamiennych schodach, wytartych butami niezliczonych kryminalistów, schodzi się zarazem do innego świata. Tutaj ściany są ceglane, pokryte niezliczonymi warstwami grubej bieli, sufity sklepione idealnymi łukami, wykonanymi przez prawdziwych artystów murarskiego rzemiosła, bez wątpienia dumnych ze swojego dzieła. Tu pokoje są małe, pozbawione okien. To cele aresztanckie z minionej epoki. Współcześnie uznano, że są nie dość bezpieczne, by gościć więźniów, toteż zaadaptowano je na magazyny, aby gromadzić w nich stare materiały dowodowe oraz akta. Jedno z tych pomieszczeń przekształcono na gabinet i właśnie stąd sierżant John Needham sprawował rządy nad podległym sobie podziemnym światem. McLean zmierzał do drzwi niemal bezgłośnie nie po to, by z jakichś przyczyn ukryć swoją obecność, ale dlatego, że miejsce to samo z siebie wymagało zachowania ciszy. Trochę jak jakaś katedra czy krypta. Kiedy zbliżył się, zauważył, że drzwi gabinetu są otwarte, wewnątrz pali się światło, a ze środka dochodzi niedający się z niczym pomylić odgłos, jaki wydaje mężczyzna, który ze wszystkich sił stara się nie rozpłakać. McLean zajrzał do gabinetu i zobaczył sierżanta opartego o biurko, tyłem do drzwi. Plecy mu drżały. – Needy? Szloch umilkł, jak gdyby ktoś go wyłączył. Sierżant Needham spojrzał w jego stronę, otarł policzki oraz dokonał wysiłku, by skupić spojrzenie zaczerwienionych oczu. – Kto tam…? A, inspektor McLean. Witam, szefie. McLean przypomniał sobie rozmowę odbytą wcześniej tego samego dnia. Pytał wtedy o starszego pana Needhama. Ojciec i syn byli ze sobą bardzo związani w ten dziwny, pełen rezerwy sposób, jak to bywa w rodzinach, w których zabrakło kobiety. Tylko jedno mogło się wydarzyć. – Twój tato? Needy skinął głową. – Tak. Jakieś dwie godziny temu. – Pociągnął nosem, wyjął z kieszeni spodni kraciastą chustkę i wysmarkał w nią nos, a rożkiem osuszył oczy. – Biedny stary. Mieli go dzisiaj operować z powodu raka, ale kiedy go otworzyli… Cóż, nie było po co. – Przykro mi, Needy. Poważnie. Dobry był z niego gliniarz. – A pewnie, że dobry. Tak dobry, że czasami nie dawało się z nim wytrzymać. – Needy uśmiechnął się krzywo i zerknął gdzieś w tył, za McLeana, który szybko odwrócił się i zobaczył wiszący na ścianie zegar. Wpół do szóstej czasu edynburskiego. – A co cię sprowadza tego wieczoru? – spytał. McLean spojrzał na Needhama, detektywa sierżanta, który na przemian pomiatał nim i uczył tajników zawodu wiele lat temu, gdy on podjął służbę w departamencie śledczym. Needy był dobrym detektywem, rzetelnym i dokładnym. Niektórzy nawet twierdzili, że jest obsesyjnym pedantem, jednak McLean tego zdania nie podzielał. Lubili się na swój sposób, chociaż nie zostali bardzo bliskimi przyjaciółmi. No właśnie, co przyjaciel powinien zrobić w tej sytuacji? – Nic ważnego. Jakieś tam szczegóły, które mogą zaczekać. Lepiej chodźmy stąd. Może pójdziemy na piwo? Chyba obaj tego potrzebujemy. – Zabawne, zawsze wyglądałeś mi na faceta, który nie pije takiej cienizny. Needy siedział na taniej winylowej ławeczce we wgłębieniu, które wyglądało, jakby żywcem przeniesiono je z planu kiepskiego filmu gangsterskiego; dłonie splótł na sklejkowym blacie stolika, tandetnie udającym drewno. McLean postawił dwie pinty zimniuteńkiego piwa prosto z beczki, nagazowanego napoju, który najbardziej w tym lokalu przypominał coś, czego można się napić. Wcisnął się na ławeczkę naprzeciwko kolegi. – Słaby mają tutaj wybór – stwierdził. Pchnął jeden z kufli przez stolik, zauważył przy tym, że żaden z nich raczej nie mógł uchodzić za czysty. Faktycznie, ten pub położony jest w pobliżu komisariatu, pomyślał, ale to naprawdę jedyny powód, żeby go odwiedzać. Needy sięgnął po kufel, starannie unikając kontaktu z przybrudzonym uchwytem, i uniósł naczynie. – Za Esther McLean. – I za Toma Needhama – dodał McLean, wznosząc kufel. Wypili obaj, potem przez długą, krępującą chwilę milczeli. Needy odezwał się pierwszy: – Powiedz, jak długo to trwało? To znaczy, jak długo twoja babcia… No, wiesz? Zanim ona… – Osiemnaście miesięcy, prawie co do dnia. – Jezus Maria. Tak długo? Jak ty sobie z tym radziłeś? – Nie wiem. Po prostu trzeba sobie z czymś takim radzić. Nie ma się wyboru. – Tak, chyba wiem, co masz na myśli. – Needy upił kolejny długi łyk. – To nie znaczy, że jest łatwo. Wiesz, tak patrzeć, jak ktoś umiera na twoich oczach, z dnia na dzień, po trochu. Milczenie zapadło na jeszcze dłużej. McLean próbował pokryć zmieszanie, zajmując się napojem, ale jego piwo było zbyt silnie gazowane, żeby tak łatwo móc je przełknąć. – Myślałeś już o tym, co dalej? – spytał. Durne pytanie. Jasne, że nie myślał. Staruszek Needham dopiero co odszedł. Babcia McLeana nie żyła już od pół roku, a on wciąż jeszcze nie zabrał się do porządkowania jej spraw. – Chryste, skąd. Nie wszystko naraz. McLean znowu uniósł kufel. – Cóż, wypijmy za to. Needy wypił, oparł się o ścianę. – Zupełnie jak za dawnych czasów. Siedzimy w spelunie i narzekamy na życie. Brakuje tylko Boba Lairda i Duffa, byłaby cała załoga w komplecie. – Jeśli chcesz, do Gburka mogę zadzwonić – McLean sięgnął do kieszeni po komórkę – ale co do Duffa, no to… – Tak, słyszałem, ma Alzheimera, wylądował w jakimś domu opieki w Borders. Po tych słowach w ich rozmowie znowu nastąpiła dłuższa przerwa. Needy przyglądał się swojemu kuflowi, nerwowo postukiwał palcami w szkło. Kiedy odezwał się ponownie, nie podniósł wzroku. – Zawsze mnie to zastanawiało, Tony. Powiedz, jak to ci się udało? Jak go znalazłeś? Właśnie dlatego stara załoga już się nie zeszła. McLean nie musiał pytać Needy’ego, o kim mówi. Donald Anderson, zwany Gwiazdkowym Zabójcą, wciąż pojawiał się w jego rozmyślaniach, a już zwłaszcza w długie, ciemne, zimne i samotne noce. – Poszczęściło mi się. – McLean zaśmiał się tak radośnie, jakby ktoś wbił mu nóż w brzuch. – Głupi fart. Nawet nie wiem, co mnie skłoniło, żeby wejść do tego antykwariatu. Niewiele z tego pamiętam. Za to on robił notatki. Zresztą, sam wiesz. I miał kawałek jej sukienki. Needy popatrzył na McLeana, a on ujrzał w jego oczach bezbrzeżny smutek. W tym momencie uświadomił sobie w pełni, jak głęboka więź utworzyła się między sierżantem a jego ojcem. Ile lat minęło, odkąd ja straciłem rodziców? Za dużo, by warto było liczyć, a poza tym byłem wtedy o wiele za mały, żeby naprawdę do mnie dotarło, co się wydarzyło. – No tak, ale to niczego nie wyjaśnia. Nie rozumiem też czegoś innego. Rany boskie, przecież gdybym to ja go dopadł, zatłukłbym go na śmierć. – Needy wyciągnął przed siebie dłonie pokryte wątrobianymi plamami, zagiął palce jak szpony. – Zrobiłbym z niego miazgę. McLean sięgnął po kufel, przechylił go na tyle, na ile było to możliwe bez zakłócenia subtelnej równowagi niejasnej proweniencji białych kłaczków spoczywających na dnie. Następnie zerknął na zegarek. – Zastanawiałem się nad tym nie raz i w dalszym ciągu się zastanawiam. Posłuchaj, muszę już lecieć. Trzeba przygotować briefing dla Dagwooda na szóstą, a przedtem chciałbym wpaść do domu i wziąć prysznic. – Jasne, nie ma problemu – Needy sięgnął po kufel, zamieszał pozostałą w nim resztką piwa – ale ja walnę sobie jeszcze jedno. Choćby po to, żeby spłukać smak tego pierwszego. – Dowleczesz się jakoś do domu? – Nie martw się o mnie, inspektorze. My, Needhamowie, przetrwamy. Nic mi nie będzie. Kiedy McLean wyszedł z zawieszonego w bezczasowości wnętrza pubu, powracając do świata rzeczywistego, na chodnikach lśniły oleiste kałuże. Deszcz ustał, ale od morza wiał leniwy wiatr, któremu nie chce się niczego i nikogo omijać, przewiewa więc wszystko na wskroś, rabując resztki ciepła, na jakie tylko zdoła natrafić. McLean skulił ramiona, postawił kołnierz kurtki i wyruszył w długą drogę do domu. W taką pogodę, pomyślał, jednak warto mieć samochód. Czy też, mówiąc dokładniej, prawdziwy samochód, a nie niepraktyczną zabytkową alfę romeo, którą odziedziczył po babci. Zwyczajny wóz, w którym będzie sucho i ciepło. Z drugiej strony, była akurat godzina szczytu, więc auta w korku wlekły się wolniej, niż on szedł piechotą. Poza tym gdyby miał praktyczny pojazd do codziennego użytku, musiałby bezustannie szukać miejsca do zaparkowania, ponadto liczyć się z dorocznym haraczem na rzecz władz miejskich. Rzecz jasna, zawsze można wziąć taksówkę, tyle że akurat żadnej nie było w zasięgu wzroku. Nie to miejsce, nie ten czas. Telefon zabrzęczał akurat w chwili, kiedy go namacał głęboko w kieszeni kurtki. Wyciągnął dłoń z telefonem, spojrzał na ekran, żeby sprawdzić, kto dzwoni. Numer komisariatu, z pewnością Dagwood wymyślił coś nowego, żeby się go czepiać i uprzykrzać mu życie. – Tony? Jesteś w domu? Jednak nie Dagwood. – A, witam, pani komendant. Nie, Jayne. Jestem na ulicy, idę. Ja… Właściwie nie miał pojęcia, co powiedzieć. Podczas spotkania z Needym odniósł wrażenie, że jeszcze mało kto wie, i w dodatku, że sierżant wolałby utrzymać ten stan rzeczy jak najdłużej. Jednak akurat Jayne McIntyre powinna wiedzieć. Zresztą, pewnie już dotarła do niej ta wiadomość. – Zabrałem Needy’ego do pubu. Milczenie po drugiej stronie oznaczało, że pani komendant przetrawia zawartą w tym zdaniu informację. A więc nie miała pojęcia. Trzeba przyznać, że bardzo prędko odgadła, co się stało. – Cholera. Na pewno ciężko to zniósł. – Owszem, ale da radę. Needhamowie to twardzi skurwiele. – Faktycznie, coś w tym jest. No, ale jednak. Mimo wszystko. Znowu umilkła. – Domyślam się, że nie z tego powodu do mnie dzwonisz. McLean przypuszczał, że jego poranna pyskówka z Duguidem właśnie wyszła na jaw. Bez wątpienia znienawidzony nadinspektor odpowiednio wszystko podkoloryzował, żeby McLean wypadł jeszcze gorzej niż w rzeczywistości. Spodziewał się więc gromów ze strony przełożonej. – Nie. Chodzi o coś innego. McIntyre znowu umilkła, jak gdyby próbowała dobrać właściwe słowa i jakby jej się to nie udawało. Rany, przecież aż tak strasznie nie nabroił? – Pomyślałam, że powinieneś usłyszeć o tym ode mnie. Zanim dojdzie cię wiadomość z drugiej ręki. Chodzi o Andersona. McLean poczuł przechodzący go zimny dreszcz, który nie miał nic wspólnego z lodowatym wiatrem. – Poważnie? A co, wypuszczają go za dobre zachowanie? – Niezupełnie, Tony. Właśnie dostałam wiadomość z Peterhead. Ktoś w kuchni rzucił się na niego z nożem. Nie żyje.\n7– Pośrodku życia śmierć nas ogarnia; do kogóż uciekać mamy się, jak nie do Ciebie, Panie, który słusznie nam grzechy nasze wyrzucasz? Zza rzędu nagrobków McLean przyglądał się grupce ludzi, zgromadzonej w deszczu nad grobem. Ostry listopadowy wiatr dął od Morza Północnego, szarpiąc pochylonego nad modlitewnikiem pastora za siwe włosy. Kilku nieumundurowanych policjantów przestępowało z nogi na nogę, z pewnością woleliby znaleźć się gdzie indziej. Szczupła rudowłosa młoda kobieta zmagała się z bezużytecznym parasolem; deszcz tworzył ciemne plamy na jej szarej garsonce. Dwaj mężczyźni w brudnych zielonych kombinezonach, pracownicy Aberdeen City Parks Department, mieli naburmuszone miny, czekali niecierpliwie, aż pogrzeb się skończy. Rzecz jasna, nikogo z rodziny. Ogólnie rzecz biorąc, nieboszczykiem mało kto się zainteresował. – A jednakowoż, wszechmogący wieczny Boże, Panie Przenajświętszy, nasz najłaskawszy Zbawicielu, nie wydawaj nas na mękę śmierci wiekuistej. McLean wcisnął dłonie głęboko do kieszeni grubej kurtki, skulił się od przenikliwego zimna. Nisko zawieszone na niebie chmury pochłaniały większość słabego popołudniowego światła słonecznego, które odważyłoby się dotrzeć tak daleko na północ. Najwłaściwsze określenie to dreich, powszechnie używane w Szkocji słowo oznaczające parszywą, mroczną, paskudną pogodę. I słowo to jak najbardziej odpowiadało jego nastrojowi. – Ty znasz, Panie Boże, co serca nasze skrywają; wysłuchaj łaskawie próśb naszych… Słowa przestały docierać do McLeana. Dyskretnie rozejrzał się wokół. Tu i tam kwiaty, czasami nawet zdjęcie na porcelanie. Nagrobki połyskiwały wilgocią, wykute z szarego granitu jak całe to miasto. Niekiedy dla urozmaicenia monotonii kamienny anioł. Co go podkusiło, żeby pojawić się na tym pogrzebie? – W godzinie naszej ostatniej oszczędź nam męki śmiertelnej i dopomóż nam, abyśmy Tobie wierni pozostali. Robotnicy zatrudnieni przez urząd miejski dźwignęli ciężką trumnę na parcianych pasach, kopniakami odsunęli na boki deski, na których stała, potem opuścili niezdarnie skrzynię i prawie wrzucili ją do dołu. Żadnych jedwabnych szarf, żadnych kwiecistych przemów nad miejscem jego wiecznego spoczynku. Nie zasługiwał na nic więcej ponad to, co otrzymał. – Ufni w nadziei zmartwychwstania do życia wiecznego przez Pana naszego, Jezusa Chrystusa, Bogu Wszechmogącemu powierzamy brata naszego… – Kapłan umilkł. Przerzucił kilka stron modlitewnika, znalazł świstek papieru. Przyjrzał mu się, mrużąc oczy; w następnej chwili wiatr wyrwał karteczkę z jego artretycznych palców, pofrunęła daleko, w głąb cmentarza. – … brata naszego Donalda Andersona, a ciało jego oddajemy ziemi. Z prochu powstałeś, w proch się obrócisz… McLean nie mógł powstrzymać uśmiechu, widząc zakłopotanie pastora, ale uśmiech ten znikł równie szybko, jak się pojawił. Nie czuł satysfakcji i nie miał wrażenia, że coś zakończyło się czy dopełniło. Odwrócił się i ruszył w stronę samochodu. Czekała go długa droga z powrotem do Edynburga, im prędzej wyruszy, tym szybciej znajdzie się u celu. Żadnej stypy raczej nie będzie. – Przepraszam, chciałabym spytać, co pana łączyło z Andersonem? Na dźwięk głosu McLean odwrócił się i ujrzał stojącą o kilka kroków od niego młodą kobietę, tę samą, która jeszcze niedawno zmagała się z parasolką. Dziewczyna była nieco niższa od niego, jej blada twarz pokryta była piegami – twarz chochlika oblepiały przemoczone deszczem krótkie rude włosy. – A czy mogę wiedzieć, skąd to pytanie? – Jestem detektyw sierżant Ritchie, Grampian Police. Grzebała przez chwilę w dużej płóciennej torbie, przewieszonej przez ramię, nim znalazła legitymację. McLean nawet na nią nie spojrzał. Pewnie należało zgłosić policji w Aberdeen, że przyjedzie na pogrzeb, tyle że wtedy towarzyszyliby mu krok w krok, a potem jeszcze zaciągnęli do pubu, żeby uczcić śmierć Andersona. – McLean – odpowiedział. – Lothian i Borders. – Sporo się pan oddalił od swojego terytorium, inspektorze. Skojarzyła go, chociaż nie znała z twarzy. – To ja wsadziłem Andersona, a teraz po prostu chciałem mieć pewność, że go dobrze zakopią. – Jasne, to zrozumiałe. Obok nich przeszli dwaj nieumundurowani policjanci otuleni fluoryzująco żółtymi płaszczami przed wiatrem, który usiłował je z nich zerwać. Za nimi pastor; sprawiał wrażenie, jakby chciał się zatrzymać i coś powiedzieć, ale w ostatniej chwili się rozmyślił. McLean spojrzał w stronę grobu. Miniaturowa koparka zrzucała na trumnę ciężką ziemię. – W jaki sposób doszło do tego, że takie ludzkie gówno jak Anderson ląduje na wytwornym cmentarzu? – To miejsce ktoś wykupił i zapłacił za nie. Sprawę załatwił adwokat z Edynburga. Wygląda na to, że Anderson miał pieniądze, bo miejsca na tym cmentarzu nie są tanie. – A co z facetem, który go zabił? Ritchie nie od razu odpowiedziała. McLean jej nie znał, nie był w stanie niczego wyczytać z wyrazu jej twarzy. Była bardzo młoda jak na sierżanta i detektywa. Krótko przycięte włosy, biznesowa garsonka. W każdym razie wytrzymała jego spojrzenie, starszeństwo pod względem wieku i hierarchii jej nie speszyło. – Harry Rugg. Siedział w Peterhead z Andersonem w tej samej celi. Obaj mieli dyżur w kuchni. Rugg wziął nóż do krojenia mięsa i dźgnął nim Andersona prosto w serce. – Tak, słyszałem. Istnieje szansa, żeby zamienić z nim słowo? Ritchie odgarnęła mokre włosy z oczu. – Mogłabym pogadać z nadinspektorem Reidem, on się tym zajmuje. Jednak wątpię, żeby dopuścił do śledztwa kogokolwiek innego. A o co chciałby pan go spytać? – Spytać? O nic. Chciałem mu podziękować. Telefon zadzwonił, kiedy McLean przejeżdżał mostem Forth Road; zjechał na wolniejszy pas, namacał przycisk. Strugi deszczu, szarpane gwałtownymi porywami wiatru, przeistaczały tylne światła samochodów we wściekłe czerwone gwiazdy, gotując mu powitanie w rodzinnym mieście. Przycisnął telefon do ucha. Oby tylko nie było gdzieś w pobliżu drogówki, głupio byłoby dać się złapać w wolny dzień. – McLean. – Wróciłeś z Aberdeen? Duguid nie zwykł się bawić w grzecznościowe wstępy. – Przejeżdżam przez most, sir, ale… – Jedź od razu do Sciennes. Kolejny pożar. McLean zamierzał zaoponować, przypominając nadinspektorowi, że ma przecież wolne, lecz Duguid podał mu nazwę ulicy i natychmiast się rozłączył. Zresztą, i tak nie było po co się kłócić, to nigdy nie wychodziło nikomu na dobre. Im bliżej było do miejsca pożaru, tym większy tłok panował na jezdni: zdezorientowani kierowcy musieli wracać z pracy inną trasą niż zazwyczaj, ponieważ mundurowi zamknęli całą ulicę. Dzięki temu przynajmniej miał gdzie zaparkować. Ostatnie kilkaset metrów przebył na piechotę. Dym opadał dławiącymi kłębami pomiędzy kamienice, popiół sypał się z nieba niczym czarny śnieg. W powietrzu pachniało ogniskiem jak za dziecinnych lat, wysoko na niebie chmury odbijały pożar migotliwym blaskiem oranżu. Paliła się stara fabryka, wybudowana przed z górą stu laty, ponura budowla o ciemnej kamiennej fasadzie. Kilka miesięcy wcześniej rozpoczęto przygotowania do przebudowy, ale wkrótce wybuchł kryzys finansowy i pojawiły się kłopoty z kredytami. Od tego czasu niewiele tam się zmieniło. Niewiele – aż do tego wieczoru. Na miejscu było już sześć wozów strażackich, z czego dwa wodą z sikawek polewały sąsiednie budynki, aby się nie zajęły. Samej fabryki nie dało się uratować. Płomienie huczały w strzaskanych oknach, dach właśnie zaczął się załamywać i zapadać. Strażacy wycofali się pospiesznie, mundurowi przesunęli kordon bezpieczeństwa jeszcze dalej; przez tłum gapiów przeszedł pełen ekscytacji szmer. – Fajnie było na pogrzebie, szefie? – Bob Gburek podszedł do McLeana, dzierżąc w dłoni kubek herbaty. Zupełnie nie zwracał uwagi na szalejący żywioł. – Rany, skąd ty wziąłeś…? – McLean wskazał dymiący od pary kubek. – Zresztą, mniejsza z tym. Przede wszystkim mów, co tu się dzieje. – Wygląda na robotę tego naszego, ale jeszcze nic nie wiadomo na pewno. Powiedzą nam coś więcej, kiedy ogień zgaśnie, a eksperci zbadają pogorzelisko. Jak zwykle. – Rany boskie, tylko tego nam brakowało. – Właśnie. Budynek jest zabezpieczony jak jakiś Fort Knox. Okna na dole są zaspawane stalową blachą, drzwi tak samo. Wszystkie. Pierwsza załoga straciła dwadzieścia minut, zanim dostała się do środka. Właśnie z tego powodu nie dało się niczego zrobić. Było za późno. McLean wpatrywał się w szalejący ogień, czuł żar bijący od starych kamieni. Żar przenikał jego ciało, za jego sprawą ogarniała go senność mimo całego zgiełku i zamętu wokół. – Inspektorze McLean! Ktoś dotknął jego ramienia. McLean odwrócił się i zaklął pod nosem. W zbyt dużej na nią wyświeconej skórzanej kurtce Joanne Dalgliesh może i wyglądała na byle mamuśkę, ale miała żyłkę dziennikarską, a gazeta, dla której pracowała, nieraz porządnie zalazła za skórę policji w Lothian i Borders. – To dziewiąty pożar w budynku, który miał zostać poddany rewitalizacji na przestrzeni ostatnich dwóch miesięcy. Czy jesteście na tropie podpalacza? – Kto tu panią wpuścił, do cholery? – McLean rozejrzał się w poszukiwaniu najbliższego funkcjonariusza. – Posterunkowy! – Chwileczkę, inspektorze. – Dalgliesh zerknęła przez ramię; posterunkowy już biegł w ich stronę. – Tylko dwa słowa. Proszę o jakąkolwiek informację. To nie jest zbieg okoliczności, że płoną te wszystkie budynki, prawda? – Przecież pani wie, Dalgliesh, że nie mogę wypowiadać się na ten temat, dopóki ekipa techniczna nie zbada pogorzeliska. – Zakładacie, że wszystkie te pożary są ze sobą powiązane? – Na tym etapie niczego nie wykluczamy. – Czyli, mówiąc inaczej, nie macie pojęcia, o co chodzi. McLean zignorował tę uwagę. – Posterunkowy, odprowadźcie panią Dalgliesh za kordon bezpieczeństwa. Dopilnujcie, żeby nikt inny się tu nie wałęsał. Nie chcemy, żeby komuś stała się krzywda. – Moglibyśmy panu pomóc, inspektorze. Gdyby tylko pan na to pozwolił! – zawołała reporterka, odchodząc. – Akurat – mruknął pod nosem McLean. – Trochę racji to ona ma – zauważył Bob Gburek. – Faktycznie nie mamy pojęcia. – Znakomicie. Dzięki, że mi na to zwróciłeś uwagę, stary. Co ja bym bez ciebie począł? Jak tam? Dowiedziałeś się czegoś, czy tylko załatwiłeś sobie herbatę? Bob Gburek wytrząsnął z kubka fusy i rozejrzał się, nie wiedząc, gdzie odstawić puste naczynie. – Posłałem posterunkowego MacBride’a, żeby pogadał z ludźmi. Kto wie, może szczęście nam dopisze. Tutaj jest sporo kamer przemysłowych. Przejrzymy taśmy, zorientujemy się, czy ktoś się kręcił. Innymi słowy, bardzo długie godziny gapienia się w rozmazany obraz na telewizyjnym ekranie. Cel: połapać się, czy te same twarze pojawiają się w więcej niż jednym zapisie. Istne cudo. Marzenie. – Inspektorze? Szefie? McLean odwrócił się i spostrzegł, że MacBride zmierza w jego stronę, lawirując między porzuconymi samochodami i omijając kręcących się wszędzie strażaków. W jednej ręce miał krótkofalówkę, w drugiej notes, na twarzy było widać ożywienie. Cóż, może zanadto zbliżył się do ognia. – Co tam, posterunkowy? – Właśnie przyszła wiadomość… Znaleźli ciało. McLean przetarł twarz, próbując przegnać zmęczoną suchość spod powiek. Strażacy na nowo zbliżyli się do budynku, jednak o ile mógł dostrzec, nikt jeszcze nie wszedł do wewnątrz. – W ogniu? Jak to możliwe? MacBride nie od razu zrozumiał, potem potrząsnął krótkofalówką. – Nie, szefie. Na południu miasta. Chyba morderstwo. – W zasadzie mam wolne. Nie mogą dać tego komuś innemu? – Dagwood poszedł na jakieś ważne przyjęcie. Bob Gburek pochylił się, udając, że podwija nogawkę spodni, nawiązując w ten sposób do legendarnej masońskiej ceremonii. – Langley i jego ludzie nie kiwną palcem, o ile sprawa nie ma powiązań z narkotykami – dodał MacBride. – No, a Randall? – Na zwolnieniu. Grypa. – Chryste. – McLean potrząsnął głową, próbując przegnać zmęczenie. Wszystko wskazywało na to, że ów długi nużący dzień będzie jeszcze dużo dłuższy. – Dobra, opowiadaj. MacBride zajrzał do notesu. – Zwłoki znaleziono w pobliżu Gladhouse. Ofiarą jest młoda kobieta, naga, w wodzie. Sierżant Thomas mówił, że ma poderżnięte gardło. O ile dobrze zrozumiałem. Mimo żaru bijącego od ognia, McLean czuł taki ziąb, jakby znów znalazł się na chłostanym wiatrem cmentarzu w Aberdeenshire. Stojący obok Bob Gburek zamarł w bezruchu. – Gwiazdkowy Zabójca? McLean przecząco pokręcił głową. – Niemożliwe, Bob. On nie żyje. Dziś rano go pochowali, byłem przy tym. Jednak w głębi duszy nie był do końca o tym przekonany.\n8Krąg jaskrawobiałego światła zawisł nad miejscem zbrodni niczym dziwny pojazd przybyły z kosmosu. Chociaż może biorąc pod uwagę porę roku, należałoby przywołać skojarzenie z gwiazdą betlejemską. W tej sytuacji McLean byłby albo pasterzem, albo mędrcem ze Wschodu, jednym z trzech króli – w tej kwestii nie mógł się zdecydować. Natomiast z całą pewnością był zmęczony. Gramoląc się z samochodu, stłumił ziewnięcie. Właśnie sobie przypomniał, że wóz miał zwrócić do wypożyczalni o siódmej. Nawet gdyby pędził jak wariat, spóźniłby się o godzinę. Cóż, nie po raz pierwszy wynajem na jeden dzień przekształci się w wynajem na dwa dni. Drogę zagrodziły rząd służbowych samochodów i parę sfatygowanych białych transitów, zaparkowanych w pobliżu miejsca znalezienia ciała. Dlatego do furkoczącej na wietrze plastikowej taśmy, odgradzającej owo miejsce, inspektor musiał przejść na piechotę. Pośrodku wydzielonego terenu funkcjonariusze z ekipy technicznej ustawili lampy łukowe, których światło rozjaśniało kawał ugoru położonego poniżej drogi. Tłuste krople wody połyskiwały na ostrych cierniach rosnącego tam gęsto kolcolistu, kapały z nagich, powykręcanych czarnych gałęzi karłowatych brzózek. Pośród tych zarośli płynął głębokim metalowym korytem wartki strumień, którego wody przybrały po niedawnym deszczu. McLean dość dawno nie był w tej okolicy, odniósł jednak wrażenie, że o ile pamięć go nie myli, znajduje się na obszarze związanym z zasilającym miasto ujęciem wody. Doskonałe miejsce, żeby znaleźć trupa. – Przykro mi, proszę pana, ale tu nie wolno teraz wchodzić. Proszę… McLean przerwał młodemu nieumundurowanemu policjantowi, który próbował zastąpić mu drogę, znużonym gestem wyciągnął z kieszeni legitymację i podsunął tamtemu pod nos. Nic dziwnego, że młody go nie rozpoznał – to był rewir Penicuik. – Kto tu dowodzi? – spytał McLean, kiedy posterunkowy przestał go przepraszać. – Sierżant Price, szefie. Jest tam razem z patologiem. – Lekarz już dojechał? Szybko się uwinął. – McLean spojrzał w stronę samochodów. Rzeczywiście, na samym końcu stał należący do Angusa Cadwalladera bentley w kolorze British Racing Green oraz błota; właściwie tylko kawałek limuzyny wystawał zza furgonetki służb technicznych. – Cóż, tego bym nie powiedział, szefie. Jestem tutaj od dwóch godzin, a wezwanie przyszło mniej więcej o czwartej. Czyli na długo, zanim Dagwood wybrał się na swoje masońskie gusła, uprzytomnił sobie McLean. Pięknie, cholera, pięknie. Nim inspektor dotarł do koryta strumienia, sięgająca do kolan trawa i kolcolisty przemoczyły mu na wskroś spodnie i buty. Grupka ludzi roiła się wokół dziwacznej konstrukcji, godnej Heath-Robinsona instalacji złożonej z prętów rusztowania, statywów lamp i innego sprzętu. Z gorących reflektorów buchała para, co powodowało, że miejsce wydawało się jeszcze bardziej surrealistyczne i upiorne. – Sierżant Price? McLean czekał chwilę, aż nieumundurowany funkcjonariusz, rosły i siwowłosy, odwróci się powoli, uważając, by nie zsunąć się po mokrym betonowym nabrzeżu. Trudno było mu się dziwić, bo woda płynęła dobre trzy metry niżej, a strumień był rwący. – Nareszcie, cholera. Wreszcie pojawił się ktoś starszy stopniem. – Siwowłosy sierżant powitał w niezbyt miły sposób inspektora. Jeszcze do tego raczył niedbale skinąć głową. McLean postanowił, że nie da się sprowokować. – Dobra, dobra. Mam dzisiaj wolne, zrozumiano? Ranek spędziłem na pogrzebie Donalda Andersona w Aberdeen, więc nie pierdol mi tu, kurwa, tylko opowiadaj, co się dzieje. Jeżeli nawet sierżant Price był pod wrażeniem poświęcenia ze strony McLeana, to stanowczo udało mu się tego po sobie nie pokazać. – Było tu kilku chłopaków, jeździli rowerami górskimi, to oni zobaczyli ją pierwsi – powiedział. – Są tu jeszcze? – Nie. Zadzwonili z Temple. Tutaj nie ma zasięgu komórek. Spisałem nazwiska i adresy. – W porządku. A co z ciałem? – Niech pan sam zobaczy. Może się pan napatrzeć do woli. McLean podszedł ostrożnie do krawędzi, dając czas dwóm technicznym trzymającym lampy łukowe, żeby odsunęli się na boki. Drabina prowadziła na dół, gdzie znajdowała się sporządzona naprędce platforma, umieszczona nad płynącą wodą. Na niej dwoje ludzi klęczało niczym skruszeni grzesznicy, modlący się do trzeciego. Rozpoznał łysiejącą czaszkę Angusa Cadwalladera, miejskiego lekarza sądowego, i lśniący hełm czarnych włosów Tracy, jego asystentki ostrzyżonej na pazia. Trzeciej z tych osób, martwej, nie znał. Wyglądało na to, że przyniosła ją tutaj woda, aż zatrzymała się na przerdzewiałej żelaznej kracie. Miała rozłożone ramiona, nogi podkurczone pod tułowiem, jak gdyby pozowała do jakiejś artystyczno-erotycznej fotografii. Pasma czarnozielonych wodorostów przekreślały jej skórę tak białą, jakby była z porcelany, i tylko paskudna rana na szyi dowodziła, że nie jest to sen. – Tony. Dobry Boże, nie mogli tego dać komuś innemu? – Angus Cadwallader spojrzał w jego stronę, dźwignął się ostrożnie z klęczek i wyprostował, po czym podał rękę asystentce, żeby pomóc jej wstać. Nie odezwał się więcej, dopóki nie wdrapał się na górę. Tu uniósł brwi i zapytał: – Wydawało mi się, że miałeś byś dzisiaj w Aberdeen, prawda? Chryste, to się nazywa zbieg okoliczności. – Byłem w Aberdeen – potwierdził McLean, mając poczucie, że na chłostanym wichrem cmentarzu był sto lat wcześniej. – A co tutaj mamy? Cadwallader ściągnął lateksowe rękawiczki i przygładził dłonią mokre włosy. – Trudno powiedzieć, głównie z powodu miejsca, gdzie znalazła się ofiara. Jestem prawie pewien, że woda ją tutaj przyniosła, a ciało zostało wrzucone do strumienia gdzieś w górze. Poza tym jest bardzo czysta. Natomiast nie przebywała w wodzie szczególnie długo. – Przyczyna zgonu? Czas zgonu? – Ach, Tony, Tony. Zawsze o to pytasz, a ja niezmiennie ci odpowiadam, że na obecnym etapie nie mogę tego stwierdzić. Jeszcze nie. Niewątpliwie ma poderżnięte gardło, ale być może nastąpiło to dopiero po śmierci. Co do czasu zgonu, cóż, jest zimno, poza tym przebywała w wodzie. Jednak o ile zwłok nie przechowywano w lodzie, stwierdziłbym wstępnie, że stało się to od dwunastu do dwudziestu czterech godzin temu. Maksymalnie trzydziestu sześciu. – Inne rany na ciele? Ślady więzów? – Słuchaj, ona znajduje się w głębokim na trzy metry betonowym korycie strumienia, leży w wodzie. Tam jest tak ciasno, że ledwie można się ruszyć. Pozwól nam ją stamtąd wyciągnąć i zabrać do kostnicy, a wtedy opowiem ci, co przydarzyło się tej biednej małej. – Cadwallader położył mokrą dłoń na ramieniu McLeana. – Tutaj niczego się nie dowiemy. – Masz rację, Angus. Ja tylko… No… – McLean urwał, bo właściwie nie wiedział, co powiedzieć. Potrzebował wyjaśnień, ale zdawał sobie sprawę, że tutaj ich nie uzyska. – Chyba rzeczywiście lepiej ją zabierzcie. Cadwallader skinął na jednego z technicznych, który ruszył po kolegów. We trójkę poszli za nim, przedzierając się przed kolcolisty. Kiedy wyszli na drogę, znowu runął deszcz. Patolog pobiegł do samochodu, Tracy wskoczyła na miejsce obok kierowcy, nawet nie kłopocząc się, by zdjąć biały kombinezon. McLean czym prędzej usiadł z tyłu. – To co innego, Tony – odezwał się Cadwallader. – Nie mamy do czynienia z kolejną ofiarą Gwiazdkowego Zabójcy. – Jesteś tego pewien, Angus? Według mnie podobieństwo wydaje się znaczne. – Zrobię sekcję, kiedy tylko będzie to możliwe i zgodne z harmonogramem, ale sam wiesz najlepiej: tamten siedział za kratkami już od początku bieżącego tysiąclecia, a teraz nie żyje. To jest coś innego. Ktoś inny. McLean wzdrygnął się, chociaż nie był pewien, czy od panującego chłodu. – Mam nadzieję, że masz rację, Angus. Jednostajny pomruk silnika na biegu jałowym i kłęby pary w wilgotnych ciemnościach zdradziły obecność sierżanta Price’a. Siedział i grzał się w jednym ze służbowych samochodów. Kiedy McLean zastukał w zamglone okienko, z wyraźną niechęcią opuścił szybę. – To twoja szczęśliwa noc – oznajmił mu McLean. – Słucham? – Ta droga ma być zamknięta w odległości czterystu metrów z każdej strony od miejsca znalezienia zwłok. O świcie powróci tu ekipa techniczna, by przeczesać okolicę, a nie życzę sobie, żeby ktoś pod moją nieobecność coś tu zmienił. Zrozumiano? – Za godzinę kończę zmianę. Mam sprawy do załatwienia… – Nie chcę tego słuchać, sierżancie. Prowadzimy dochodzenie w sprawie morderstwa, przysługują więc nadgodziny. Wrócę tu skoro świt i spodziewam się, że przywitacie mnie z uśmiechem na twarzy.\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Skradzione_morderstwo-ebookRO/p100902i177207" target="_blank" title="Skradzione morderstwo [James Oswald] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Skradzione morderstwo [James Oswald] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Alfons Mucha - Victor Arwas, Anna Dvorak, Jan Mlcoch, Peter Wittlich\nVictor Arwas, Anna Dvorak, Jan Mlcoch, Peter Wittlich\nOjciec Muchy był urzędnikiem sądowym. W 1871 r. Mucha rozpoczął naukę w gimnazjum, ale przed jej ukończeniem musiał wrócić do rodzinnej miejscowości i objąć stanowisko pisarza sądowego. Przygotowywał amatorskie przedstawienia teatralne, malował dekoracje i plakaty, projektował zaproszenia. Z tego okresu pochodzi jego pierwsza znana praca - pastela przedstawiająca Jana z Arku na stosie.\nW roku 1879 bezskutecznie starał się wstąpić na Akademię Praską. Spędził dwa lata w Mnichu, gdzie zajmował się malowaniem fresków dla mecenasa. Rozpoczął pracę w pracowni Burghardt-Kautsky-Brioschi w Wiedniu, tworząc dekoracje teatralne. Gdy stracił posadę w Wiedniu, osiadł na krótko w Mikulowie, gdzie restaurował stare obrazy na zlecenie hrabiego Khuen-Belassiho, malował portrety i pejzaże. W latach 1885-1886 studiował na Akademii w Monachium. Potem wyjechał do Paryża i wstąpił na Akademię Julien.\n1. Kalendarz 2013 RA 4 Alfons Mucha\n2. Alfons Mucha\n29 VII 2009 (ponad 11 lat temu)\nmucha, secesja, sztuka, album


Borderlands 2 Ultimate Vault Hunters Upgrade Pack (PC) KLUCZ - Konsoleigry.pl Twój sklep z grami!\nBorderlands 2 Ultimate Vault Hunters Upgrade Pack (PC) KLUCZ\nWynieś Borderlands 2 na nowy poziom i wyciśnij z gry prawdziwe maksimum! Niniejszy pakiet umożliwia nowe sposoby przejścia gry i zwiększa limit poziomu do 61. Zyskasz też dostęp do nowej broni, wyposażenia i nie tylko. Ten wielki pakiet jest teraz częścią przepustki sezonowej Borderlands 2!\nWynieś Borderlands 2 na nowy poziom! Wielki pakiet ulepszeń Łowcy Skarbów pozwala Ci wycisnąć z Borderlands 2 prawdziwe maksimum. Niniejszy pakiet zwiększa limit poziomu do 61. Rozegraj grę ponownie, z wykorzystaniem nowej broni, wyposażenia i nie tylko. Ten wielki pakiet jest częścią przepustki sezonowej Borderlands 2, co tylko zwiększa jej atrakcyjność!\nJeżeli posiadasz już Season Pass do gry Borderlands 2, nie kupuj tego dodatku, aby uniknąć dodatkowej opłaty - otrzymasz dodatek automatycznie w ramach Season Pass.


Studia podyplomowe » Blog » Prokrastynacja\nProkrastynacja – ten termin robi w ostatnich czasach niesamowitą karierę. Nie wystarczy już po prostu być leniwym, lenistwo jest po prostu niemodne. Ale co się za tym terminem kryje, jakie jest jego znaczenie? Czym różni się od zwykłego lenistwa, które jest zwykłym „nicnierobieniem”. Zamiast definicji, czy zanim definicja, dwa fragmenty wpisów z forum.gazeta.pl, które wiele mówią wprost i między wierszami (pisownia oryginalna).\ntunkutunku 18.08.12, 17:53\nW szkole jakoś tam sobie zawsze poradziłem, może super ocen nie miałem, ale wiadomo jak to jest, niemal na siłę naciągają oceny itd. W pracy to samo, mój stały numer to obijanie się cały dzień, a potem mówienie, że projekt jest bardzo trudny, że muszę przemyśleć, że skończę w weekend, albo zostanę po godzinach, jeszcze wychodzę przez to na pracowitego, odpowiedzialnego i zdolnego do poświęceń, wszyscy mi dziękują. K…... :( Jak po raz kolejny okłamuję szefa to czuję do siebie obrzydzenie i mam ochotę się zabić.\nimmerbesser 26.09.12, 00:57\nMiałem napisać na tym forum z zupełnie inaczej sformułowanym pytaniem, ale jak przeczytałem twoją wypowiedź prawie jakby o mnie było. Ja mam 36lat i mi to już mocno w życiu namieszało. Na punkcie zawodowym jakoś sobie poradziłem, ale życie prywatne to porażka.\nMimo zdolności wszystko robiłem na ostatnią chwilę. W szkole średniej pracę dyplomową (ocenioną później celująco) skończyłem dosłownie na godziny przed terminem - z tym że było mi łatwiej, bo to co uczyłem się w szkole średniej było moją pasją. Na studia już nie miałem pomysłu, też zwlekałem z wyborem do ostatniej chwili, aż w końcu zapisałem się na jakieś przypadkowe zaoczne żeby nie wylądować w armii. Pracę dyplomową obroniłem w ostatnim możliwym przedłużanym terminie, a za jej pisaniem zabrałem się jakieś 3 tygodnie przed terminem oddania (i mimo tego zdałem obronę z wyróżnieniem). Studiów magisterskich już nie dokończyłem, brakło mi tylko napisania pracy i jakichś chyba trzech śmiesznych zaliczeń na które trzeba było coś przygotować...\nWięc jak sobie radzę w sprawach zawodowych - biore się za zajęcia w których trzeba reagować natychmiast i na bieżąco, gdzie nie ma możliwości odkładania na później a decyzje trzeba podejmować od razu, bez czasu na dywagacje. W takich sytuacjach dobrze się sprawdzam, więc w firmie wysyłają mnie do zadań gdzie jest największy "ogień", dokładają mi też tyle zadań, żeby przypadkiem nie starczyło mi czasu na opieprzanie się ;-) Finansowo jestem wyjątkowo dobrze doceniony, ale pojawiają się zgrzyty - moje stanowisko jest relatywnie niskie w hierarchi a pracuję na nim wiele lat. Mile widziane byłoby pójście wyżej, ale ja bronię się przed tym rękami i nogami, bo wiem że na stanowisku gdzie nie tylko musiałbym organizować pracę sobie ale i innym dałbym totalną plamę.\nProkrastynacja to z łacińska „dojutrkowanie” – przekładanie, odwlekanie, odraczanie, zwlekanie i opóźnianie, czyli by zacytować Oskara Wilde’a w wersji ekstremalnej prokrastynowania: „Nigdy nie odkładam na jutro tego, co mogę zrobić pojutrze”. Prokrastynacja nie jest zwykłym odraczaniem czegoś do zrobienia, co można zrobić później. Jest to akt świadomy negatywnych konsekwencji i dobrowolny w swoich założeniach. Nie odkładamy, bo musimy się nad czymś zastanowić czy potrzebujemy części pracy od kogoś – odkładamy, bo chcemy. Odkładamy, tzn. nie robimy tego, co powinniśmy, a właściwie robimy coś innego w zamian, by tego właśnie, czemu jesteśmy niechętni nie robić. Są to zatem czynności zastępcze, które nie zbliżają nas do realizacji postawionych przed nami wymagań.\nJeżeli myślimy o prokrastynacji bardziej globalnie, nie tylko poprzez przykład dotkniętych przez nią jednostek, których przykłady mamy w powyższych cytatach, to zastanowienie budzi skala zjawiska i jego konsekwencje. Można mówić o epidemii choroby, która nie zabija od razu, ale zabija wielu, i to w sposób utajony. Takie opinie mogą się wydać przesadzone, ale dane są jednoznaczne. Amerykańskie badania mówią o 70-95% studentów i 15-25% dorosłych. Mogłoby się wydawać, że za wyniki amerykańskich studentów odpowiada system nauczania skupiony na indywidualnych pracach, które mają być oddawane w terminie, ale podobna liczba 80% osób badanych, którzy odkładają jakieś czynności na później, została uzyskana w polskich badaniach przeprowadzonych w styczniu 2016 roku na 500-osobowej próbie metodą telefoniczną. Do najczęściej odkładanych czynności należały czynności domowe takie jak sprzątanie, prasowanie, gotowanie i pranie – 50% respondentów, zadania zawodowe – 15% oraz czynności biurowe i urzędowe – 11%.\nWskazane w amerykańskich badaniach 15-25% dorosłych to tzw. chroniczni prokrastynaci - osoby opóźniające realizację zadań w wielu dziedzinach życia, dla których ten sposób działania, a właściwie „niedziałania” stał się stylem życia. Takie, które nie są w stanie odroczyć gratyfikacji, czyli poświęcić obecnych przyjemności na rzecz przyszłych nagród czy też uniknięcia kar. Te dziedziny życia to nie tylko praca zawodowa czy też działalność szkolna i akademicka. To też dbanie o swoje zdrowie, prawidłową dietę, oszczędzanie pieniędzy czy też unikanie nałogów takich jak np. hazard czy nikotynizm.\nTaki powtarzalny styl prokrastynowania może nieść poważne skutki dla organizacji, które mają swój konkretny wymiar w realnie przepracowanym czasie pracy, co dobitnie pokazuje pierwszy z przytoczonych wpisów. Istotnym problemem jest to, że prokrastynacja może być zaraźliwa. To, co jest udziałem jednostki, może stać się sposobem postępowania grupy. Jaki jest tego mechanizm? Bardzo prosty. Odwołuje się do kształtowania się nowych norm grupowych, niepisanych standardów postępowania. Prokrastynator odwleka poprzez uciekanie się do różnych zachowań noszących w języku zarządzania sobą w czasie nazwę „złodziei czasu”. Forum, gazeta, youtube, wykop – to cytat z pierwszego wpisu, ale gdzie papierosek, kawka, pogawędka o tym i owym, wyjście coś zjeść czy krótki wypad na miasto. Metody są różne, ale coraz bardziej zaczyna królować smartfon w różnych postaciach. Nie chodzi o to, by pracownicy przepracowywali 100% czasu pracy, bo jest to po prostu niemożliwe, fizycznie i psychicznie niewykonalne. Ale gdy dla niektórych jest to ¾ czy nawet połowa, to w innych rodzi się poczucie niesprawiedliwości, inni zaczynają sobie zadawać pytanie, dlaczego ona/on może, a nie ja. W ten sposób zaczyna się testowanie granic, na ile można sobie w danej grupie pozwolić. Na ile takie zachowania są tolerowane przez współpracowników i przełożonego. Jedna prokrastynująca osoba zaraża nie chorobą, ale objawami inne osoby. Prokrastynacja jest chorobą, takim samym uzależnieniem od ulegania krótkotrwałej, teraźniejszej przyjemności bez względu na późniejsze konsekwencje jak inne nałogi. Prokrastynację trzeba leczyć i jest to możliwe, a sposoby leczenia będą przedstawione w kolejnej części artykułu.\nAutor: dr Piotr Pilch\nDoktor nauk ekonomicznych w zakresie nauk o zarządzaniu, magister psychologii organizacji i pracy, adiunkt w Katedrze Nauk Społecznych ALK, ekspert w zakresie konstruowania i realizacji programów dydaktycznych. Kierownik studiów podyplomowych, trener w obszarach budowania zespołów i zarządzania nimi oraz doskonalenia kompetencji kierowniczych.


Natalia Jarocka Blog: Kosmetycznie z Corine de Farme\nOstatnim czasem miałam przyjemność zapoznać się z kosmetykami firmy Forte Sweden.\nA dokładniej markami Corine de Farme i ON-LINE.\nKosmetyki te poznałam na Węgorzewskim Spotkaniu Mam, gdzie miałam okazję wypróbować chusteczki z bio nagietkiem i chusteczki do demakijażu.\nNastępnie na Mazurskim Spotkaniu Blogowym otrzymałam delikatny żel myjący, maskę do włosów i coś dla mojego męża.\nA już poza spotkaniami dostałam jeszcze kilka innych produktów, które Wam przedstawię.\nProdukty Corine de Farme z linii dla niemowląt BEBE.\nDelikatny żel myjący z bio-nagietkiem. Skład żelu w 96% to składniki naturalne. Jest łagodny i bezpieczny - bez parabenów i barwników, hipoalergiczny. Nie zawiera alkoholu i fenoksyetanolu. Testowany dermatologicznie, pediatrycznie i okulistycznie.\nDelikatnie myje, nie mamy po nim problemów skórnych, nie szczypie w oczy. Cieszy mnie to również, że jest jednocześnie i do włosów i do ciała. Duża butelka z wygodną pompką wystarczy na jakiś czas.\nCena za 500ml - ok. 12 zł, 750ml ok. 14 zł.\nMleczko pielęgnacyjne do ciała. 97% to składniki pochodzenia naturalnego. Nie zawiera parabenów.\nMleczko ma konsystencję trochę rzadszego kremu. Dobrze się rozsmarowuje i wchłania. Pozostawia skórę miękką i nawilżoną i co najważniejsze, utrzymuje skórę Igi w dobrym stanie (w okresie zimowym często występują u niej przesuszenia).\nCena mleczka 250ml - ok. 10 zł.\nDelikatne chusteczki dla niemowląt. Przeznaczenie dla niemowląt, jednak my nadal używamy.\nW opakowaniu jest 62 sztuki chusteczek, 99% składników naturalnych. Hipoalergiczne. I tu też dobry wybór, nie podrażniają delikatnej skóry małej. Wbrew pozorom, ciężko jest znaleźć dobre chusteczki, a te się do nich zaliczają.\nCena chusteczek - ok. 7,5 zł.\nCorine de Farme posiada również szeroką gamę dla starszych dzieci.\nZ księżniczek trafiła do nas Królewna Śnieżka. Jest żel do mycia ciała i włosów.\nPiękna butelka, ale i środek niezły. Żel o zapachu poziomki łagodnie myje, skórę pozostawia gładką i pachnącą. Włosy stają się łatwiejsze w rozczesywaniu.\nNie zwiera szkodzących substancji, również mydła.\nCena żelu 250ml to - ok. 7 zł.\nKolejno płyn do mycia ciała i włosów, tym razem ON LINE, z dosyć szerokiej gamy dla dzieci.\nDo nas trafiło beztroskie liczi. Bardzo ładny, słodki zapach. Dobrze myje, nie podrażnia skóry i nie szczypał w oczka.\nCena płynu 250ml - ok. 6,5 zł.\nUwielbiamy sole do kąpieli <3, a najbardziej mój mąż :) ja nie przepadam za kąpaniem się, jednak on sobie nie żałuje. Sól musi być! :) Dostaliśmy sól pielęgnacyjną ON LINE z serii Harmony z ekstraktem z figi.\nCena soli 600g - ok. 6,8 zł.\nDla męża też się coś znalazło (żeby smutny nie był :D), że pod prysznic ON LINE ice fresh.\nCiężko mi coś o niej napisać, ze względu na przeznaczenie, a dla faceta wszystko jest dobre, czym można umyć ciało i włosy. Mogę napisać jedynie, że zapach bardzo przyjemny i cena przystępna, bo za 400ml płacimy ok . 5,99zł.\nI na koniec w końcu coś dla mnie :) Krem rozświetlający.\nW 95% to składniki naturalne, nie zawiera parabenów, fenoksyetanolu, barwników i alkoholu. Co mogę o nim powiedzieć póki co? Bardzo podoba mi się forma z pompką. Jedno wyciśnięcie to jedna porcja kremu.\nJest delikatny, delikatnie pachnie, wspaniale nawilża! Smak też ma dobry :D Nie jadam go :) Jednak czasem obliżę usta, a nie znoszę kwaśnych czy gorzkich kremów :/\nSkóra po nim na pewno jest bardziej odprężona i "żywsza". Będę bardzo miło używać tego kremu :)\nCena za 50ml - 29 zł.\nA Wam jaki produkt przypadł do gustu? Czy może używacie jakichś innych i możecie polecić?\nW tych sklepach możecie znaleźć produkty z linii kobiecej TU, a tu z linii niemowlęcej TU.\nJutro wyglądajcie rozdania na moim fp :)\nAutor: Natalia Jarocka o grudnia 07, 2014\nEtykiety: Kosmetyki dla mam, Pielęgnacja, Recenzje, Współpraca\nja i moje urwisy 7 grudnia 2014 12:02\nBlack Smokey 7 grudnia 2014 14:34\nJa tym duży żelem z pompką myję włosy, bo do skóry małej go nie używam - ma w składzie SLS, a jej skórka jest wrażliwa na ten detergent... Ale do moich włosów dobrze się sprawdza, tylko trzeba po nim użyć odżywki, inaczej włosy są trochę twarde, jak po wszystkich szamponach bez silikonów. :)


Kalendarium 2018-2-1 - Dobry Katalog Seo\nSzukasz skanera 3d? Najlepszej jakości sprzęt do dokonywania pomiarów znajdziesz w naszym sklepie. Jesteśmy firmą z długoletnim doświadczeniem. Skanery 3d to nasza pasja. Dokładamy wszelkich starań, aby nasz sprzęt był najwyższej jakości, a także wytrzymały. Wsłuchując się w...\nbrukarstwo, catering, klimatyzacja, mzgk karpacz, ochrona, pasy zębate, porady, studia online w polsce, sztukateria, święta


Doradca ds. obsługi klienta - Warta\nLubisz pomagać ludziom i rozwiązywać problemy? Szukasz możliwości rozwoju i chętnie uczysz się nowych rzeczy? A może interesuje Cię praca w ubezpieczeniach? Dołącz do naszego zespołu!\nIndywidualne podejście do zatrudnienia\nProponujemy różne możliwości zatrudnienia - stabilną umowę o pracę lub elastyczną umowę zlecenie. Jako solidny pracodawca z wieloletnim doświadczeniem na rynku gwarantujemy jasne reguły współpracy.\nMasz wpływ na swoje wynagrodzenie. Mając stabilną podstawę, sam wypracowujesz swoją premię, a każda odebrana rozmowa zwiększa Twoje wpływy na konto.\nOferujemy pracę tylko w dni robocze i soboty, bez nocnych zmian. Dzięki temu masz zagwarantowane wolne niedziele i święta.\nPrzygotowanie i wsparcie\nNie oczekujemy doświadczenia w branży ubezpieczeniowej. Otrzymasz od nas kompleksowe szkolenia przygotowujące do pracy i bieżące wsparcie.\nContact Center nazywany jest „kuźnią talentów". Dbamy o rozwój naszych pracowników, a oprócz awansu dajemy Ci możliwość uczestnictwa w innowacyjnych projektach i szkoleniach rozwojowych.\nDzięki oferowanym pakietom Multisport czy organizowanym akcjom oraz turniejom sportowym możesz rozwijać swoje pasje i wymieniać się doświadczeniami z kolegami w pracy.\nDo pracy w Centrum Obsługi Klienta w Lublinie i Katowicach poszukujemy:\nOsób aktywnych zawodowo lub powracających na rynek pracy, które pragną zmiany lub chcą sprawdzić się w nowym obszarze,\nAbsolwentów i studentów, którzy dysponują wolnym czasem i chcą go zainwestować w zdobywanie ciekawych doświadczeń zawodowych.\nOdbieramy telefony od naszych klientów i agentów ubezpieczeniowych - pomagamy, nie sprzedajemy!\nObsługa telefoniczna realizowana jest w kilku obszarach: informacje ubezpieczeniowe, przyjęcie i udzielanie informacji o szkodach, pomoc techniczna dla Agentów ubezpieczeniowych, windykacja należności.\nCzy musisz znać się na ubezpieczeniach?\nNie wymagamy znajomości branży ubezpieczeniowej. Każdego konsultanta kompleksowo przygotowujemy do pracy i oferujemy bieżącą pomoc merytoryczną.\nLubisz pracować w dobrej atmosferze?\nJeżeli atmosfera w pracy jest dla Ciebie ważna to idealnie wybrałeś. Wzajemna pomoc i wsparcie, miła atmosfera i przyjacielskie relacje to obszary, które szczególnie doceniają nasi Konsultanci. Potwierdzają to wyniki badań satysfakcji.\nCzemu praca z nami to może być tylko początek?\nZdobytą wiedzę ubezpieczeniową będziesz mógł wykorzystać również w życiu prywatnym i innych obszarach zawodowych. Doświadczenie zdobywane w Contact Center jest dużym atutem przy poszukiwaniu pracy na innych stanowiskach. Wielu naszych Konsultantów swoją karierę kontynuuje w innych jednostkach wewnątrz firmy, zdobywając nowe doświadczenia i realizując swoje pasje.\nJesteśmy jednostką, która ciągle się rozwija i poszukuje nowych pracowników. W związku z tym proces rekrutacyjny jest realizowany przez cały rok. Swoją aplikację możesz złożyć w dowolnym momencie.\nJeśli jesteś zainteresowany nawiązaniem współpracy wypełnij formularz zgłoszeniowy\nJeśli informacje o rekrutacji otrzymałeś od Pracownika WARTY (Program Płatnych Poleceń) wypełnij formularz zgłoszeniowy


Koce i poduszki elektryczne Sklep AGD RTV\n- 150 cm x 80 cm\n- Wymiary opakowania: 40.5 x 9 x 25 cm\n- 160 x 140 cm\n- Wymiary opakowania: 41.5 x 10.5 x 36 cm\n- Wymiary koca: 160 x 140 cm\n- Wymiary opakowania: 41 x 11 x 30 cm\nSklep AGD RTV RTV Duże AGD AGD do zabudowy Małe AGD Laptopy i komputery Sprzęt komputerowy Oświetlenie Sprzęt fotograficzny Telefony i smartfony Sprzęt biurowy Nawigacje GPS Gry i konsole Fitnes i sport Car Audio Dom i ogród Narzędzia Małe AGD do domu Małe AGD do kuchni Do higieny i pielęgnacji Chemia gospodarcza Akcesoria dla małego AGD Koce i poduszki elektryczne\nKoce i poduszki elektryczne (10)\nAdler Prześcieradło elektryczne AD7409\nNr katalogowy: HPADLKOAD740900\nKod producenta: AD7409\nPrześcieradło podgrzewane Adler zapewnia ciepło i komfort wypoczynku. Jest również wskazane dla osób dbających o zdrowie. Uśmierza nerwobóle, koi zesztywnienie mięśni i usprawnia krążenie krwi. Łagodzi także dolegliwości reumatyczne. Zapewnia szybkie i równomierne rozprowadzenie ciepła co pozwala rozkoszować...\nAdler Prześcieradło elektryczne AD7410\nNr katalogowy: HPADLKOAD741000\nKod producenta: AD7410\nCamry Koc elektryczny 2 osobowy CR 7413\nNr katalogowy: HPCAMKOCR741300\nKod producenta: CR 7413\nKoc elektryczny CR 7413Koc/prześcieradło podgrzewane Camry zapewnia ciepło i komfort wypoczynku. Jest również wskazane dla osób dbających o zdrowie. Uśmierza nerwobóle, koi zesztywnienie mięśni i usprawnia krążenie krwi. Łagodzi także dolegliwości reumatyczne. Zapewnia szybkie i równomierne rozprowadzenie...\nCamry Koc elektryczny 2 osobowy CR 7414\nNr katalogowy: HPCAMKOCR741400\nKod producenta: CR 7414\nKoc elektryczny CR 7414 Koc elektryczny Adler zapewnia ciepło i komfort wypoczynku. Jest również wskazane dla osób dbających o zdrowie. Uśmierza nerwobóle, koi zesztywnienie mięśni i usprawnia krążenie krwi. Łagodzi także dolegliwości reumatyczne. Zapewnia szybkie i równomierne rozprowadzenie ciepła...


ŚMIAŁEK DARNIOWY PALAVA PUSZYSTE KWIATOSTANY – happygreen\nHome/Byliny, Na słońce, Ozdobne z liścia, ROŚLINY, Skalne, Trawy i trawopodobne, Zadarniające/ŚMIAŁEK DARNIOWY PALAVA PUSZYSTE KWIATOSTANY\nWysokość docelowa 0,5-1m\nWymagania glebowe gleby umiarkowanie wilgotne, przepuszczalne\nilość ŚMIAŁEK DARNIOWY PALAVA PUSZYSTE KWIATOSTANY\nKategorie: Byliny, Na słońce, Ozdobne z liścia, ROŚLINY, Skalne, Trawy i trawopodobne, Zadarniające\nŚMIAŁEK DARNIOWY „Palava”\nNiezwykle ozdobna trawa ze względu na puszyste, beżowe kwiatostany pojawiające się od czerwca do sierpnia. Tworzy zwarte, gęste kępy ciemno zielonych liści dorastające do wysokości 50-100 cm. W czerwcu pojawiają się wiechowate, luźne, filigranowe kwiatostany, które początkowo są srebrno zielone, przekwitając wybarwiają się na beżowo stając się prawdziwą ozdobą ogrodu.\nSTANOWISKO: Jest to roślina łatwa w uprawie, niewymagająca. Preferuje gleby umiarkowanie wilgotne, przepuszczalne oraz słoneczne lub lekko ocienione stanowiska.\nMROZOODPORNOŚĆ: Roślina o pełnej mrozoodporności, (strefa 5), znosząca mrozy poniżej -28st\nPIELĘGNACJA: Trawa łatwa w uprawie bez szczególnych wymagań pielęgnacyjnych\nZASTOSOWANIE: Pięknie prezentuje się sadzona w większych grupach samotnie na rabatach lub w towarzystwie np. innych traw na rabatach trawiastych, na wrzosowiskach, skalniakach. Idealna na obwódki czy rabaty z kwitnącymi jesienią bylinami. Jest to roślina dobrze znosząca niedostatki wody więc nadaje się do obsadzania miejsc suchych o dużym nasłonecznieniu, tutaj można ją zestawić z kłosowcami, kocimiętką, krwawnikiem, śmiałkiem darniowym, kostrzewą siną.


✓ Rado R30529103 ⌚ Centrix Gent Automatic L\nRado Centrix Gent Automatic LNr katalogowy: R30529103 / Nr serwisowy: 658.0529.3.010\nPoprzedni (43/73) Następny (45/73)\n5 570 zł*\nOryginalny uniwersalny zegarek męski na bransolecie stalowej marki Rado, model Centrix Gent Automatic L, o numerze katalogowym R30529103.\nGrubość koperty jest standardowa (9,7 mm). Szerokość koperty (nie licząc koronki) wynosi 38 mm i jest odpowiednia na wąskie nadgarstki.\nTen produkt kupisz w naszym sklepie nie drożej niż za 5 570 zł z darmową wysyłką oraz grawerowaniem laserowym!\nJest to produkt szwajcarski (Swiss Made). Zegarek posiada tradycyjny mechanizm nakręcany automatycznie (ETA 2824-2) podczas ruchu nadgarstka.\n3 miesiące 1 856,67 zł 0% 5 570,00 zł\n6 miesięcy 928,33 zł 0% 5 570,00 zł\n10 miesięcy 557,00 zł 0% 5 570,00 zł


Pierwszy model i jakieś modyfikacje - Od czego zacząć?? - Polskie Forum Modelarzy RC\nPierwszy model i jakieś modyfikacje\nApril 2, 2010 in Od czego zacząć??\nWitam. To mój pierwszy post. Zwracam się z paroma pytaniami do doświadczonych użytkowników. Mam nadzieję że nie będę zjedzony za to, że temat początków był już wałkowany wielokrotnie, ale do rzeczy.\nJakieś dwa- trzy lata temu bardzo zaciekawiły mnie samoloty rc. W tym momencie popełniłem błąd bo właściwie tak się napaliłem na samolot, że niewiele o nich czytałem, a mimo to kupiłem model Piper J-3 od Graupnera. Postanowiłem go wypróbować. Loty (właściwie to jakieś rzuty i to na dodatek zaledwie 5 może 6) zawsze kończyły się nurkowaniem samolotu i uderzeniem dziobu o ziemię. Model po prostu po paru metrach praktycznie zawsze nurkował w ziemię, ciężko było sprawić żeby poleciał przez kilkadziesiąt metrów prosto. Próbowałem go naprawiać a oczywiście z braku niewiedzy było to bardzo nieudolne. Model wygląda obecnie tak\nJak widać model nie posiada lotek, dziób jest trochę wykrzywiony oraz ster wysokości nie wychyla się idealnie symetrycznie (zastanawiam się czy to możliwe, że od początku nie wychylał się symetrycznie). Podam coś z wyposażenia:\n-silnik SPEED 400 6V\n-2 serwa C 577\n-akumulatory 8.4V/1300 mAh\n-aparatura zdaje się dwukanałowa (trzy? wysokość, kierunek, włączanie wyłączanie silnika)\nMoje pytanie czy z tym modelem można coś jeszcze zrobić? Mianowicie czy jest szansa, że będzie on kiedykolwiek latał? Jeżeli nie, to czy części z tego samolotu mogą posłużyć do budowy innego, jakiegoś modelu dla początkujących? Czy też możliwe jest że ktoś kupiłby ode mnie jakieś części, czy tez to jest praktycznie niemożliwe? Liczę na jakieś rady od bardziej doświadczonych\nJak na moje oko to model jest jak najbardziej do ulotnienia. Kadłub praktycznie nienaruszony (z wyjątkiem części nosowej) a skrzydła na zdjęciach nie wyglądają na skatowane. Czyli podstawa jest.\nOsprzęt też powinien dać radę - w końcu Graupner to renomowana firma.\n- wymień silnik na bezszczotkowy. Nadmiar mocy pomaga przy wietrznej pogodzie i przy nagłej potrzebie wyjścia z opresji.\n- znajdź kogoś latającego w twojej okolicy kto pomoże ci wytrymować i wyważyć poprawnie model. Opisane zachowanie sugeruje że coś jest nie tak ze środkiem ciężkości lub/i ustawieniem steru wysokości a pomoc kogoś z doświadczeniem zawsze pomaga uniknąć dodatkowych kosztów napraw...\nSter kierunku nie jest w osi kadłuba , tak przynajmnej jest na zdjęciu. Sprawdż wyważenie i ustawienie silnika\nDzięki za rady. Szczerze mówiąc myślałem, że ten model jest już spisany na straty, ale skoro mówicie że nie to spróbuje na własną rękę z niego wycisnąć jeszcze co się da. Myślę że póki co to z tym silnikiem co jest obecnie zamontowany.\nA więc tak, poczytałem trochę o wyważaniu. Użyłem programu http://www.piotrp.de/MIX/sp.htm i otrzymałem takie wyniki:\nPowiedzmy, że mniej więcej kojarzę o co w tym chodzi tylko pojawia się pytanie bo nie wiem skąd mam odmierzyć te wartości co otrzymałem? Od którego punktu je zmierzyć oraz czy możliwe jest abym sam go jakoś następnie wyważył? Czy bez żadnego specjalnego sprzętu mogę to zrobić, np.: postawić go po prostu na czymś na środku ciężkości i wtedy dopasować rozłożenie masy?\nKolejne pytanie to ten nieszczęsny kadłub oraz stery głównie wysokości. Jeżeli chodzi o ster kierunku to na moje oko jest on równoległy do kadłuba nie licząc samego dziobu. Dziób jest lekko wykrzywiony przez co i ster kierunku nie jest do niego całkiem równoległy. I teraz pojawia się pytanie czy takie wykrzywienie kadłuba jest już niedopuszczalne? Mam go jakoś wyprostować?\nJeżeli zaś chodzi o ster wysokości to jak już pisałem nie wychyla się on idealnie symetrycznie, nie wiem czy to dokładnie widać na tych zdjęciach, jeżeli coś by pomogło mogę dosłać jakieś lepsze. Podejrzewam, że to już nie będzie takie proste i jest to już niedopuszczalne. Kiedyś był on już naprawiany przez pewnego modelarza. Wklejony "wspornik" po środku znacznie poprawił ten problem, lecz chyba nie jest dalej idealnie. Mam to jakoś poprawić? Dalsze rady mile widziane. Jeżeli jeszcze możliwe to prosiłbym jakieś rady dotyczące właściwego ustawienia silnika.\nOraz może trochę mniej na temat ale również w pewnym sensie go dotyczący to czy tę aparaturę oraz serwa można by użyć do budowy RWD? Nie ma możliwości regulacji obrotów bo zdaje się że tyko dwa kanały i czy to byłby duży problem? Jeszcze jeżeli już zdecydowałbym się na budowę tego modelu to w jakiej cenie może się ona zamknąć (biorąc również pod uwagę części które są w tym Peperze, bo zakładam również możliwość, że ten model albo nie będzie chciał latać albo się tak porozbija że nie będzie już co zbierać)? Czy takie proste modele własnoręcznie budowane sprawdzają się zazwyczaj gorzej od tych kupowanych czy niekoniecznie? Bo nie ukrywam, że budowa własnego modelu mnie również bardzo interesuje, a nie chciałbym żeby to był kolejny nielatający model. Trochę tych pytań jest, ale mam nadzieję, że będziecie tak cierpliwi i mi odpowiecie na nie bo nie na wszystkie znajdę odpowiedzi w opcji SZUKAJ\nDzięki za cierpliwość dla początkującego\nnie wiem skąd mam odmierzyć te wartości co otrzymałem?\nZ tego co widzę w programie to od natarcia- początek skrzydła\nczy tę aparaturę oraz serwa można by użyć do budowy RWD?\nZ tego co mówisz masz aparaturę 3-kanałową (gaz,ster kierunku, ster wysokości)\nJeżeli elektronikę masz sprawną możesz ją użyć do RWD-5.\nNie ma możliwości regulacji obrotów bo zdaje się że tyko dwa kanały\nTo nie zależy od aparatury, musisz mieć regulator obrotów w samolocie który podłączasz do odbiornika.\nto w jakiej cenie może się ona zamknąć\nMateriał wyniesie cię max 30zł - izo floor, klej polimerowy i jakaś sklejka\nJeżeli elektronika jest popsuta to myślę że jakąś aparaturę na początek dostaniesz w granicach 200-300zł\nCzy takie proste modele własnoręcznie budowane sprawdzają się zazwyczaj gorzej od tych kupowanych czy niekoniecznie?\nTo zależy od wykonania Taki RWD-5 albo Toto-0 są na początek najlepsze i jak tylko zbudujesz je mniej-więcej zgodnie z planami to napewno poleci\na nie chciałbym żeby to był kolejny nielatający model.\nTak jak we wcześniejszej wypowiedzi\nNie chcę być nachalny, ale jeżeli ktoś miałby jakieś sugestie dotyczące sterów oraz dziobu to byłbym naprawdę serdecznie wdzięczny\nCo do dziobu to ciężko na odległość cokolwiek powiedzieć. Musiałbyś zdjąć ta taśmę żeby było widać co tam się napaskudziło i dać fotkę - wtedy można coś radzić bo tak to tylko widać że krzywy ale nie widać czy złamany kompletnie czy tyko krzywy.\nCo do steru - jak włączysz nadajnik i odbiornik to stery się ustawiają w określonych pozycjach. Jak dobrze widzę na końcu popychaczy masz takie klipsy - sprawdź czy są zamocowane na gwincie. Jeżeli tak to zdejmujesz taki klips z dźwigni steru i wkręcając lub wykręcając zmieniasz długość całego popychacza. Ustawiasz tak długo aż przy włączonej aparaturze i odbiorniku oś steru kierunku będzie się pokrywała z osią kadłuba.\nPodobnie ze sterem wysokości tylko tu oś steru ma się pokrywać z osią statecznika.\nTak to z grubsza wygląda.....\nA więc tak, dziób wygląda tak:\nJak widać piękny nie jest. A co do sterów to chodziło mi o coś innego. Te klipsy są ustawione w porządku, tylko jeśli poruszę drążek sterów wysokości to te wychylają się, ale ten do którego przymocowany jest popychacz wychyla się trochę więcej niż druga połówka. Starałem się to uchwycić na zdjęciu w pierwszym poście. Nie wiem tylko od jakiego poziomu tej różnicy w wychyleniu będzie to znacząco wpływało na sterowanie przy takim bądź co bądź prostym modelu.\nDobra, to już wiemy na czym stoimy.\nJeżeli chodzi o stery to dla świętego spokoju możesz je wzmocnić wklejając klejem CA np. cieniutki pręcik węglowy wzdłuż steru a od biedy wystarczy patyczek od szaszłyków - byle prosty. Nie jest to profesjonalne rozwiązanie ale przy nie wymagających układach się sprawdza i jest pod ręką....\nCo do nosa to masz kolejne zadanie. Musisz ustalić czy Solidpor (materiał z którego Graupner robi modele) zachowuje się we wrzątku tak samo jak Elapor (materiał stosowany przez Multiplex'a) - koledzy forumowicze na pewno wiedzą. Jeżeli tak to musisz zdemontować z dziobu wszelką elektrykę, zagotować duuużo wrzątku i cienkim strumieniem gorącej wody polewać stopniowo miejsca zgięcia i pęknięcia. Jeżeli Solidpor zachowuje się tak samo jak Elapor to powinien pod wpływem temperatury stopniowo wrócić do pierwotnego kształtu a przynajmniej w jego pobliże. Jeżeli podczas polewania wodą zrobi ci się taka "gęsia skórka" na powierzchni modelu to możesz to wygładzić suwając wypukłą powierzchnią łyżki stołowej.\nJak już wstępnie wyrównasz nos to wypełnij pęknięcia klejem CA i psiknij przyśpieszaczem. Pamiętaj - przed przystąpieniem do klejenia nos musi być prosty. Jak CA złapie to nie będzie miejsca na poprawki.\nJak już będziesz miał to poklejone to dla wzmocnienia możesz owinąć nos taśmą ale lepiej zamiast taśmy izolacyjnej weź taką przeźroczystą zbrojoną włóknem szklanym.\nDobra dzięki, powiedzmy że ze sterami i nosem dam sobie jakoś radę. Jeszcze tylko ostatnia sprawa. Nie wiem za bardzo w jaki sposób mogę wyważyć ten model. Mam go postawić na czymś tak aby był oparty w miejscu gdzie ma się znajdować środek ciężkości i wtedy go wyważyć? czy w taki sposób da radę to zrobić?\nWyliczyłeś już programem gdzie na skrzydle powinien znajdować się środek ciężkości. Odmierzasz tą odległość od krawędzi natarcia skrzydła i zaznaczasz na spodniej stronie skrzydła np. malutką kreseczką. Wykonujesz tą operację dwukrotnie - po obu stronach kadłuba. Przypilnuj żeby kreseczki były w tej samej odległości od kadłuba. Następnie musisz robić sobie wagę - potrzebujesz płaskiej, poziomej powierzchni (stół się świetnie nadaje) i dwóch podpór równej wysokości. Podpory mogą być zrobione "na winie" czyli z tego co się nawinie pod rękę pod warunkiem ze będą równe. Znajomy stosuje dwa dezodoranty i dwie buteleczki po kleju CA, ja hantle z pionkami szachowymi na szczycie - chodzi po prostu o to żeby szczyty podpór były szpiczaste ale nie ostre (nie mogą poharatać ci skrzydła). Umieszczasz model na podporach tak aby szpice podpór oparły się o kreseczki pod skrzydłami i patrzysz co się dzieje. Jeżeli model przeważa na ogon musisz obciążyć dziób, jeżeli "leci na pisk" odwrotnie, masa powinna powędrować w kierunku ogona.\nNa szczycie hantli są przyklejone taśmą pionki szachowe żeby uzyskać zaokrąglony szpic.


Oceny po meczu z Deportivo - DumaKatalonii.pl- strona Barcelony\nWysłany przez Dominika Siudem | Maj 23, 2015 | Kadra\nKataloński SPORT przygotował oceny zawodników FC Barcelony po zremisowanym 2:2 meczu z Deportivo na Camp Nou. Ostatnie ligowe spotkanie w tym sezonie było jednocześnie pożegnaniem Xaviego z La Liga.\nMasip (6) Pechowy\nBramkarz zadebiutował w lidze, zastępując Claudio Bravo (który zdobył Trofeo Zamora, będąc bramkarzem z najmniejszą liczbą wpuszczonych goli), i niestety nie miał szczęścia, jako że dwukrotnie musiał wyciągać piłkę z siatki. Jednak niewiele mógł zrobić w obu sytuacjach, ponieważ to defensorzy popełnili błędy w obu sytuacjach.\nAdriano (5) Bezbarwny\nNie wyróżniał się ani w ataku ani w obronie. Ograniczał się do niepodejmowania ryzyka i zachowawczej gry, grając w pierwszej połowie na prawej, a w drugiej na lewej obronie. Chybił w dobrej sytuacji w doliczonym czasie gry.\nVermaelen (7) Oklaskiwany\nObrońca rozgrywał swoje pierwsze minuty w barwach Barcelony prawie po roku od jego zakontraktowania. Publiczność doceniła jego występ, nagradzając piłkarza oklaskami przy każdym kontakcie z piłką. Jego kontuzja stała się już przeszłością. Vermalen grał solidnie w obronie, starał się też strzelić na bramkę, jednak bez powodzenia. Został zmieniony przez Douglasa.\nBartra (6) Obecny\nTym razem w środku obrony zagrał u boku Vermaelena. Faul na nim nie pozwolił mu być na boisku w momencie, w którym Barcelona straciła pierwszego gola. Zmieniony przez Mascherano. Mniej ofensywny niż zazwyczaj.\nMathieu (5) Wielozadaniowy\nMecz rozpoczął jako lewy obrońca, później, po zejściu z boiska Vermaelena, zajął miejsce w środku obrony. Zamiana ta nie wyszła mu na dobre, jako że popełnił błąd przy obu straconych bramkach.\nSergi Roberto (6) Spokojny\nZajmował na boisku miejsce Busquetsa i nie podejmował zbytniego ryzyka. Rzadko tracił piłki i starał się konstruować akcje.\nXavi (7) Legenda\nPan i władca środka boiska kierował Barceloną w swoim ostatnim meczu w La Liga. Był bliski strzelenia gola w 42. minucie, jednak minimalnie chybił. Po przerwie wykonywał rzut wolny, dzięki publiczności, która skandowała by to on strzelał zamiast Messiego. Bramka jednak nie padła. Owacja na Camp Nou w momencie, kiedy został zmieniony na boisku przez Iniestę oraz pomeczowe pożegnanie wraz z zaśpiewaniem hymnu Barçy a capella przez kibiców wzruszyły pomocnika, który po raz ostatni mógł świętować zdobycie mistrzostwa Hiszpanii.\nRafinha (6) Żywotny\nAsystował Messiemu przy pierwszym golu, grał aktywnie i starał się pokazać, na co go stać. Po przerwie trochę mniej widoczny, jednak w końcówce jeszcze starał się coś zrobić.\nPedro (5) Dyskretny\nMiał dobrą okazję na początku meczu, będąc sam na sam z Fabricio. Sporo przebiegł, jednak nie odebrał wielu piłek i rzadko atakował.\nMessi (8) Genialny\nNajlepszy zawodnik na boisku, po raz kolejny. Strzelił dwa gole, a jeden nie został mu uznany. Dobrze współpracował z Neymarem, który „podarował” mu drugiego gola. Prócz w ataku grał również w pomocy.\nNeymar (6) Chojny\nOszczędzał siły, na pewno myśląc o Pucharze Króla i Lidze Mistrzów, tak jak większość jego kolegów z boiska. Był bliski strzelenia z przewrotki w 23. minucie i asystował Messiemu przy 2:0. Popisał się też kilkoma piłkarskimi sztuczkami.\nDouglas (6) Zmotywowany\nWszedł na boisko za Vermaelena w 62. minucie i od tamtego momentu dawał z siebie wszystko, wykorzystując dane mu minuty. Starał się stwarzać zagrożenie na prawej stronie, a po golach Deportivo, podobnie jak reszta drużyny, bardziej bezbarwny.\nMascherano (6) Stabilny\nZmienił na boisku Bartrę, dołączając do Mathieu na środku obrony. Nie mógł zapobiec strzeleniu przez Deportivo drugiego gola.\nNa murawę wszedł wyłącznie po to, by Xavi mógł dostać owację na stojąco od publiczności schodząc z niej.\nPoprzedniKto spadł, a kto zagra w pucharach?\nNastępnyLuis Enrique: Xavi jest jedyny w swoim rodzaju\n16 powołanych na Cartagenę


PewDiePie pierwszym solowym twórcą z 100 mln subskrypcji na YouTube | GRYOnline.pl\nWiadomość gry 25 sierpnia 2019, 16:50\nKiedyś dzieci przeczytają o nim w e-podręcznikach do WOSM-u, czyli wiedzy o social mediach.\nJesteśmy świadkami epokowego wydarzenia. Kiedyś będziemy mogli opowiedzieć swoim dzieciom i wnukom, że żyliśmy w epoce, w której pierwszy solowy twórca przekroczył pułap 100 milionów subskrybentów w serwisie YouTube. Tym twórcą jest oczywiście PewDiePie, czyli tak naprawdę Felix Kjellberg. Co ciekawe, to nie jedyny powód do radości Szweda - youtuber kilka dni temu wziął ślub. Jedyną przysłowiową łyżką (nawet łyżeczką) dziegciu w beczce miodu może być fakt, że PewDiePie w wyścigu o 100 mln subskrypcji zajął dopiero drugie miejsce. Kjellberga wyprzedził indyjski kanał muzyczny T-Series, na którym znajdują się największe tamtejsze przeboje.\nNie zmienia to faktu, że to naprawdę ogromne osiągnięcie. Żadnemu solowemu twórcy do tej pory nie udało się osiągnąć takiej popularności. Co ciekawe, jak informuje Forbes, żaden inny youtuber nawet nie zbliżył się do tego pułapu. Kanał, który obecnie znajduje się na najniższym stopniu podium w wyścigu o subskrypcje, ma „zaledwie” 60 mln subskrybentów. Jest nim 5-Minute Crafts, poświęcony poradom i pomysłowym rozwiązaniom, które mogą w prosty sposób uprzyjemnić nam życie.\nPewDiePie osiągnął tak ogromny sukces, że nawet pomimo niezbyt ciepłych relacji między twórcą a platformą, YouTube zdecydował się mu pogratulować. Przypomnijmy, że droga do sławy youtubera nie była usłana różami - antysemickie żarty to tylko niektóre z jego występków. Obecnie PewDiePie skupia się głównie na materiałach z Minecrafta.\nOficjalny kanał PewDiePie na YouTube\ngryYouTube PewDiePie streamerzy / influencerzy PC