Fogelbaum 7.04.2013 | Stowarzyszenie Promocji Sztuki Łyżka Mleka\nKsiążka na weekend – Radio Łódź 06 IV 2013 [mp3]\nRadio Łódź 31 III 2013 [mp3]\nRadio Łódź 7 IV 2013 [mp3]\n[M. Krytkowska, T. Rudowicz, D. Ryst, L. Żuliński w rozmowie z Joanną Sikorzanką]\naudycja Joanny Sikorzanki o Łyżce Mleka w Radiu Łódź\n19 maja 2013 o godz. 21:00: wkrótce\nwieczór Melanii na youtube\nbonus: galeria zdjęć – spacer po Kaliszu i Muzeum im. Osiakowskich\nstrona wydawnictwa, przez którą można zamówić książkę Melanii\no audycji w Radiu Łódź – Leszek Żuliński\nrys. Jacek Witczyński\nzapowiedź na stronie CKiS\nzaproszenie na Forum Żydów Polskich\nzaproszenie na FaktyKaliskie.pl\nwiersze Melanii – Łyżka Mleka i przyjaciele, fot. Arek Łuszczyk\nLeona Kownera powroty do Łodzi [dr Małgorzata Domagalska]\nfotorelacja na stronie CKiS\nLESZEK ŻULIŃSKI O MELANII\nZWOJE – ZESZYT Z GETTA W ŁODZI\nLESZEK ŻULIŃSKI I KAROL SAMSEL O KSIĄŻCE\nLESZEK ŻULIŃSKI O ZDJĘCIU MELANII\nzdjęcie Melanii – archiwa United States Holocaust Memorial Museum\nMelania Fogelbaum Drzwi otwarte na nicość, opracowanie i komentarze: Z. Marek Piechocki i Leszek Żuliński, Wyd. Sonar Literacki, Gorzów Wlkp. 2012, s. 158\no spotkaniu na stronie CKiS: Prawie 70 lat po śmierci Melanii Fogelbaum, jej praktycznie nieznane dotąd wiersze, mogły rozbrzmieć publicznie. Dzięki inicjatywie Stowarzyszenia Promocji Sztuki „Łyżka mleka”, w niedzielę w Centrum Kultury i Sztuki odratowanej poezji w skupieniu słuchało blisko sto osób.\n– W Melanii Fogelbaum jest tajemnica, która nie zostanie już odkryta. Jest też pewna rozpacz, związana z tym, że jest pisarką, której nie dane było przedłużyć swojego języka – zginęła w getcie łódzkim, nie była w stanie przenieść tej dykcji poza wojnę. Ocalał zeszyt z getta łódzkiego i jej wiersze, które dopiero teraz – po 60-70 latach, wychodzą na światło dzienne. Istnieją – wyjaśnia Karol Samsel, który podczas niedzielnego spotkania opowiadał o misji ocalania literatury.\nW drugiej części spotkania z koncertem muzyki żydowskiej wystąpił zespół Rozmark Café składzie: Adam Chmilewski – bass, Patrycja Kliber – śpiew, Marek Maciejewski – klarnet, Irena Piechota – skrzypce, Marek Raczycki – fortepian, Mirosław Skowroński – perkusja, Lech Wierzbowski – śpiew. Grupa zaprezentowała recital kompozycji Ireny Piechoty oraz Dominika Piechoty do tekstów Teresy Rudowicz (Anety Kolańczyk) i Izabeli Fietkiewicz-Paszek.\nDorota Ryst – Salon Literacki: Co jakiś czas w historii literatury okazuje się, że „Rękopisy nie płoną” – dokonujemy odkryć po latach, wskrzeszamy. Chyba najbardziej znany przypadek to losy Rękopisu znalezionego w Saragossie. Ale dziś o odkryciu z czasów znacznie bliższych. Co nie znaczy, że bliskich.\nWojna – to już tyle lat, wydaje się tak dawno. Wydaje się, że już tyle wiemy, wszystko zostało powiedziane, odkryte. A jednak ciągle może się zdarzyć coś takiego jak książka, którą ostatnio dostałam od Leszka Żulińskiego. Drzwi otwarte na nicość Melanii Fogelbaum są ze mną od niedawna. To zbiór wierszy poetki, która z łódzkiego getta została wywieziona do Auschwitz i tam zginęła. Nigdy o niej nie słyszeliście? Ja wcześniej też… Ten zbiór to pierwsze pełne wydanie znalezionych w ruinach rękopisów (w 2004 r. wydano 24 wiersze). Wszystko to zdarzyło się dzięki kilku osobom – pani Zymler-Svantesson i Leonowi Kownerowi, którzy ocalili brulion, Leszkowi Żulińskiemu, który zaopiekował się skanami i wreszcie Markowi Piechockiemu, który rękopisy odczytał. A nie było to wcale proste. Gdy bierzemy książkę do ręki musimy pamiętać, że mamy do czynienia z brulionem, a nie zapisem gotowym do druku, zredagowanym. Na szczęście edytorzy oparli się pokusie wprowadzania zmian, poprawek, „szlifowania” tekstów. Piszę na szczęście, bo dzięki temu dostajemy tekst surowy, ale będący zapisem czasu, dokumentem. Świadectwem czasu okrutnego, ale zarazem noszącym wszelkie cechy utworu literackiego wysokiej próby. Myślę, że dodatkowym argumentem przemawiającym za pozostawieniem tych wierszy bez współczesnej redakcji był fakt, że wiedza o ich autorce jest zbyt skąpa i nie pozwala przez to na snucie przypuszczeń jak mogłaby przebiegać jej ewentualna praca nad tekstem. Co wiemy o Melanii? Niewątpliwie urodziła się w 1911 roku, w rodzinie żydowskiej, wraz z matką trafiła do łódzkiego getta, gdzie pracowała w Wissenschaftlichte Abteilung, czyli w Oddziale Nauki, będącym czymś w rodzaju lokalnego „muzeum etnograficznego”. Możemy przypuszczać, że rodzina była zasymilowana, o czym świadczy fakt, że pisała tylko po polsku i że Melania otrzymała staranne wykształcenie. W jej tekstach widać ogromne oczytanie, znajomość nurtów poetyckich Dwudziestolecia, a zamieszczone fragmenty esejów o sztuce zdecydowanie nie są pisane przez laika. Nie wiemy, czy pisała przed wojną, czy może dopiero ta trauma obudziła w niej poetkę. Nie wiemy jak rozwinęłaby się ta twórczość, gdyby autorka przeżyła. Możemy rozmawiać tylko o tym zapisie.\n[M. Fogelbaum, *** (biorę garść mroku zza okna…)]\nTakich literackich pokrewieństw znajdziemy więcej – pobrzmiewają tu i echa Leśmiana i Czechowicza i Skamandrytów. Nie możemy też zapominać, że to zapis dramatu Holocaustu, w jego bardzo indywidualnym aspekcie, przerażająca egzystencjalna trwoga osobistej tragedii. I możemy tylko cały czas powtarzać sobie pytanie jaką drogą poszłaby autorka, gdyby dane było jej zabrzmieć pełnym głosem…\nDobrze, że wokół Drzwi otwartych na nicość zaczyna się coś dziać. Powstają recenzje, artykuły – recepcja jest coraz szersza. 31 marca Radio Łódź wyemitowało godzinną audycję przygotowana przez Joannę Sikorzankę poświęconą poetce. 7 marca w Kaliszu odbył się wieczór jej poświęcony, przygotowany przez Stowarzyszenie Łyżka Mleka. Zabrzmiały wiersze, słowa krytyków i „sprawców” tego wydania, a całość zakończył koncert piosenek inspirowanych kulturą żydowską (z tekstami Izabeli Fietkiewicz-Paszek i Teresy Rudowicz) kaliskiego zespołu Rozmark Cafe. Sala Centrum Kultury była wypełniona – to cieszy. Mam nadzieję, że słuchacze – i wieczoru i audycji – poniosą dalej twórczość Melanii Fogelbaum. No i jeszcze ogromna nadzieja, że uda się w łódzkich archiwach znaleźć więcej informacji na jej temat. Jeśli tak, na pewno dowiemy się tego z audycji Joanny Sikorzanki, która obiecała, że do tej poetki będzie jeszcze wracać.\nTeresa Rudowicz, kwartalnik sZAFa\nPomnika Janusza Korczaka w Bat Yam pod Tel Avivem nie można zapomnieć. Mężczyzna w geście bezradnie rozłożonych rąk, geście niemocy i rozpaczy wypuszcza dzieci, które idą w nicość, by zawisnąć pomiędzy ziemią a niebem. Ten tekst nie będzie wprawdzie dotyczył Henryka Goldszmita i jego podopiecznych, będzie dotyczył Melanii Fogelbaum, ale tytuł jej książki Drzwi otwarte na nicość przywiódł mnie właśnie pod ten pomnik. Fraza z jednego z wierszy Meli (tak pozwolę sobie o Niej mówić) w pełni oddaje życie w czasach zagłady, grozę holokaustu i los „powietrznych ludzi”. Tak nazywa Żydów Max Nordau, dodając: żydowski naród jest powietrznym narodem. Dosłownie. Ponieważ nie ma kawałka własnej ziemi i całkowicie zawieszony jest w powietrzu, jak fruwający oblubieńcy z obrazów Chagalla. Mela dopowie: W czarodziejskim płótnie / Stanął czas (*** Na pastelowym rysunku). To, co przeczuwane właśnie miało się dokonać.\nW kilku wierszach Meli pojawia się też postać św. Wita. Mimowolne, konwulsyjne ruchy kojarzone z pląsawicą zwaną też tańcem św. Wita przywołał mi na myśl fragment autobiograficznej powieści Życie trwa cztery dni Stefana Otwinowskiego, w którym pewnego sobotniego wieczoru brodzący w gęstej mgle Stefan słyszy tragiczną modlitwę miotających się w rozpaczliwych konwulsyjnych drgawkach Żydów. W Kaliszu przy ulicy Stawiszyńskiej pod numerem 4 mieścił się Żydowski Dom Starców. To skojarzenie być może ma uzasadnienie, być może jednostajne ruchy czarnych postaci w długich chałatach to nie tylko religijny obrządek, ale też swoisty rodzaj choroby sierocej, zatracenie poczucia czasu, granicy między jawą, a snem, dniem i nocą, życiem i śmiercią. Stąd już tylko krok do obłędu.\nDaria Dziedzic, kwartalnik eleWator, nr 3 (2013)\nWYŁOWIONE Z MORZA\nKtoś, kiedyś powiedział mi, że bólem i chorobą pisze się wiersze. Rzeczywiście. Tak jest naprawdę. Cierpienie wyzwala w nas bowiem niespotykane dotąd emocje, a pisanie jest często czynnością terapeutyczną, która pozwala poecie ukazać swoje prawdziwe wnętrze. Zostawić odbiorcom część swojej duszy. Oddać nam swoje drugie ja. Tak robi właśnie Melania Fogelbaum, której tom wierszy Drzwi otwarte na nicość wydało w Gorzowie Wielkopolskim tamtejsze Wydawnictwo Sonar. Książka ta – pisana po polsku – jest zbiorem, obok którego nie przechodzi się obojętnie, ponieważ przyciąga do niego, nie tylko słowo napisane przez poetkę, ale również fotokopie zeszytu, które znajdują się na samym końcu książki.\nO życiu samej poetki wiem niewiele. Melania Fogelbaum urodziła się 5 czerwca 1911 roku. W czasie II wojny światowej, została wywieziona do Litzmannstadt Ghetto, tak jak większość Żydów, którzy pochodzili z Łodzi. W getcie Mela straciła też matkę. Melania Fogelbaum pracowała w Wissenschaftliche Abteilung. Był to Oddział Nauki, który przez wielu historyków był nazywany lokalnym muzeum etnograficznym. W swoim domu stworzyła coś na kształt kółka artystyczno-dyskusyjnego. Z dostępnych źródeł wiemy, że chorowała na gruźlicę, a jej stan się pogarszał z dnia na dzień. Kiedy likwidowano getto, została wywieziona na noszach do Auschwitz–Birkenau, gdzie zginęła w komorze 1 sierpnia 1944 roku. Miała 33 lata. Niewiele wiadomo o tej poetce, tylko tyle, co znajdziemy w zeszycie z rękopisami wierszy, odnalezionym w gruzach getta.\nZ wierszy Melanii Fogelbaum wypływa umiłowanie świata natury i człowieka. Widać to na każdym kroku. Mimo tego, że jej życie, upływało pod znakiem wojny, to czasem pojawiają się liryki, w których piękno przetrwało i wciąż pulsuje w niezwykłym języku (np.: żółtozłocze łzawy / twardolepkie mioduny / kręgolistne mleczany / żółtuńce cytrynne / sękolice skrzepce / (…) Płaskuń się rozwidlił [s. 11]).\nTaki wariabilizm. Wszędzie go pełno. Jest w dziewiątym tonie fioletu [s. 12] czy chociażby w za siódmym miastem i dziesiątą rzeką [s. 17]. W myśl wariabalizmu nie ma nic stałego i tylko jest ciągłe stawanie się. Poetka obserwuje świat i wynotowuje w pamięci to, co upłynnia się i trwa tylko chwilę. Natura sama w sobie okazuje się być śmiercią. Dlatego właśnie każdy wers pisany przez Melanię jest przesiąknięty umieraniem. W jej świecie nie umierają tylko ludzie, ale także zwierzęta i rośliny. Poetka pisze o tym, o czym kiedyś powiedział Parmenides wszystkim co już było / zapachniał rów przydrożny / Wejdźmy w próg / Noc się rządzi [s. 14].\nPoetka śni swoją własną obozową rzeczywistość. Przez jej wiersze przewija się często motyw snu. Sen – stan czynnościowy ośrodkowego układu nerwowego człowieka. Związany jest z utratą świadomości u śpiącego, chyba, że mamy do czynienia ze snem świadomym, kontrolowanym. Sen, jak twierdził Kartezjusz w swoich Medytacjach o filozofii pierwszej, powołuje się m.in. na zjawisko śnienia, aby pokazać, koherentne i pozornie przekonujące doświadczenie rzeczy, które z punktu widzenia tzw. twardych faktów w ogóle nie są realne. W taki właśnie sposób łudzi nas sama Melania Fogelbaum. Dzięki jej wierszom mogę zyskać pewność, co do tego, że świat, który jest oczywisty, nie jest czymś, co istnieje naprawdę, a jednocześnie nie jest iluzją. Jednocześnie można się tu powołać na Schopenhauera, który twierdzi, że życie i sny są stronicami jednej i tej samej księgi. Z kolei, zdaniem Zygmunta Freuda marzenia senne, sny są odzwierciedleniem rzeczy i zjawisk, z jakimi styka się człowiek w świadomym, codziennym życiu, tylko jedynie brak pomiędzy nimi związku przyczynowo-skutkowego.\nTak dzieje się w twórczości Melanii Fogelbaum. Sen staje się ucieczką od realności, z którą wiązały się fizyczne i duchowe cierpienia poetki. Sen pomaga uwolnić się od zła i zregenerować siły przed nowymi trudami dnia. Archetypowe, pierwotne nadzieje, lęki i pragnienia ludzkie, ujawniają się w snach.\nDlatego podmiot liryczny z wierszy Drzwi otwarte na nicość ucieka w sen senne okien krawędzie odpływają w dalekość [s. 12], noc w powiekach i płyną w łodziach chorych skojarzeń [s. 23], jakże łatwo było w sny kamienne frunąć [kłącze, s. 29], chciały przeczekać ból by snem się znużył [kłącze, s. 29], w neonach sny zdrętwiałe [s. 33], u komina sen chciał śmierć uwarzyć [s. 34], świt wstać nie może [s. 36], tężeją sny zachodów[świt (huk drzwi), [s. 38], sen pokruszony w uschły liść [s. 40], pod przeręblą kwiecień spał na dnie [s. 44], sny się kruszą [s. 45], noc snu snom przemknęły [s .53], a karzeł chodził od snu do jawy [s. 54], kiedy ze snu przed świtem oddrzewniała dziewczyna [s. 55], fortepian sennie marzy [s. 63], za snem za ścianą [s. 63], i był sen przebudzony[s. 68], łachman snów [s. 79], fioletowe sny fiołkowe [s. 86], pustka i nieświt sen spóźniony jęczą[s. 89], sny się zbudziły w rowie [s. 89], motyle snów w powiekach [s. 93], i senne zamieniał w martwotę źrenic/w paraliż krwawiących // s. 97], przeskocz śnie – przez te słowa umarłe / [s. 102], lecz tej krwi uporem/przeczekają sny / [s. 103], trzaśnie obręcz snu [s. 104], dręczył sen świtowy[s. 104], żałowałam snów przepadłych w niejawie, / że niewidne dla innych, są jak cieni cień / [s. 107], żeby zasnąć w czarnej topieli [.110], świat zdumiony – sny dzieci dziwaczne / [s. 114], i odgarniane bezwolnie znad oczu sny [s. 114], smagła siostrzyczko już wtedy wiedziałyśmy/że to nie tylko sen w zielonym opium morza / [s. 114], i sny ściekały dymiąc [s. 115], sen się zamącił, jawa mroczy/zbaw z bezsnu klątwy żużle oczu // [s. 116], dzień zepchnięty w niecierpliwy sen [s. 133], anemiczne sny zbłąkane [s. 136], czas – o sen żebrze dniem [s. 137], zwija się sen [s. 140].\nSen, słowo-klucz, otwiera czytelnikom poezji Melanii Fogelbaum drzwi do surrealizmu. Sen określany jest tutaj jako niecierpliwy, anemiczny, dziwaczny, przepadły, niewidny (niewidoczny), świtowy (poranny), fioletowy, łąkowy, zdrętwiały, pokruszony, kamienny, dymiący, ściekający. Wszystkie te określenia wyznaczają pewien sens w tej poezji.\nW wierszach poetki pojawiają się czasowniki, które wyznaczają czynności snom: odpływanie (oddalać się, tracić świadomość), znużyć się (zmęczyć, stracić siły, odczuć wyczerpanie), kruszyć (łamać, rozbijać coś w drobne kawałki), tężeć(przechodzić ze stanu ciekłego w stan stały), ściekać (spływać powoli), zwijać. Tracenie świadomości, sił i duchowe wyczerpanie powodują różne wizje senne. Sen staje się dla poetki jakąś siłą twórczą, dzięki której widzi coś, czego nie widzą inni ludzie.\nAutorka, stosując w wierszach animizację, miała na celu zapewne pokazanie poprzez nadanie snom cech człowieka, tego, co dzieje się z człowiekiem, w czasie stresowych sytuacji. Melania Folgebaum, będąc ofiarą getta i wojny, widziała wiele zła. Miała możliwość obserwacji na własne oczy tego, co żołnierze pod wodzą Adolfa Hitlera, czynili z innymi ludźmi. Widziała, jakim torturom są poddawani więźniowie. Głodzenie, zastraszanie i maltretowanie więźniów znalazły odzwierciedlenie w jej wierszach. Ta cała fizjologia, która pojawia się w wierszach Melanii Fogelbaum wydaje się nie mieć końca. Jest obecna na jawie i we śnie. Stała się jakby strukturą wierszy tej autorki. Niecierpliwość, anemiczność, dziwaczność odrętwiałość rozumiane ze strony medycznej wiązały się z objawami różnych chorób. Dlatego sny, mające te właśnie ludzkie cechy, wywołują piorunujące wrażenie, wręcz ścinają z nóg i nie pozwalają na odetchnięcie świeżym powietrzem. Zmuszają do wejścia w psychikę podmiotu lirycznego. Marzenia senne, ekstaza, halucynacje, urojenia pozwalają przez chwilę znaleźć się w innym świecie, gdzie nie ma zła, cierpienia, chorób (tutaj wspomina poetka o durze, krupie, wszach). We śnie nie czuje się bólu ani głodu.\nPoetce śni się pewna daleka senna Waikiki, na której chciałaby się znaleźć, gdyby tylko mogła i potrafiła. Waikiki nie jest wymyśloną wyspą. To miejsce, które istnieje naprawdę, gdzieś na Hawajach, w pobliżu wygasłego wulkanu. Dlatego pojawia się ono nieprzypadkowo w wierszach poetki. Powtarzają się te słowa w kilku wierszach. Można by śmiało opowiedzieć się za tym, że są one refrenem w układanej przez Melanię piosenki. Waikiki staje się tutaj arpedżio Melanii Fogelbaum. Słowa wypowiedziane przez poetkę nakładają się szybko po sobie, jak muzyczne dźwięki.\nWaikiki, jest także kolejnym słowem-kluczem, który powinien otworzyć drzwi na nicość. Pisze o tym poetka motyli plam słonecznych po murach nie gonił / Twój śmiech, kołysać cię miała daleka, senna Waikiki / Z ech czerwonych goździków po naszych purpurowych nocach/Miałam zszyć ci koboldzi, maleńki kapturek/Przed urokiem od węży, jaszczurek i mroku / (…) Serca kwiat/płonął cicho i skonał w mroku/Serca kwiat z bólu dziki/W tę noc w mgłę dzikie łabędzie / Spłoszyła wyspa w południu dalekim // [s. 126], Czasem tylko w noc jakąś/czerwoną od kwiatów/a w słońcu gdy strzępią się krwawo / płomyki goździków/w słońcu czerwieni się / daleka senna Waikiki/ [s. 127], Jakże próżno czekała wiatrem i brzegiem i wodą / Daleka Waikiki [s. 127]\nMotyw wyspy pojawia się tu jako miejsce odizolowane i otoczone żywiołami. Dla poetki Waikiki jest miejscem zbyt idealnym, żeby umiejscowić na niej getto, pozwolić, aby ludzie zabijali ludzi. Waikiki staje się pewną dziewiczą enklawą, miejscem oderwanym od ludzkiego, zdegenerowanego świata. W pewien sposób jest utopią. Miejscem, gdzie może dokonać się przemiana człowieka i gdzie może osiągnąć pełnię szczęścia.\nTakie właśnie powtarzanie się kolejnych fragmentów wywołuje u odbiorcy senność, znużenie, ale też zapatrzenie się w te słowa. Poetka dzięki temu zabiegowi potrafi wymusić uwagę odbiorcy. Oprócz wersów nawiązujących do Waikiki, zauważyłam, że powtarzają się również takie wyrażenia jak za snem za ścianą [s. 86], pustka i nieświt sen spóźniony jęczą [s. 89] i [s. 92]. Poezja Melanii Fogelbaum jest więc śpiewna, rytmiczna, zapadająca w pamięć, ale poniekąd, otwarcie drzwi do tego świata wymaga czasu i skupienia. Dlatego właśnie poprzez sen można się prześlizgnąć głębiej i zajrzeć prosto w oczy tej hermeneutycznej przestrzeni. Jej spostrzeżenia o trudach bycia więźniem, pisane tonem leśmianowskim uzależniają jak narkotyk. Nie da się oderwać oczu od fraz typu rozpluskał się, błędnocudne, przekształt, rozszelest, zagłuchłe, wczerwienia się, nieświat, nieświt, naprzestrzał, bóg nieistny, bezgłos,oddrzewniała dziewczyna, rozłunił się, całunował, oświta, niepominki, rozsny, bezpłacz, rozwyty cyrk, bezszumne, wgrązło, niekrzyk, niejawa, niewidne, bezsiła, wgałęziło się, słomiało. Wszystko staje się tutaj jakieś zniedźwiedziałe, bezwymiarowe. Aby zrozumieć te mimozy wystarczy wsamogłębić się w noc. Doświadczyć cierpienia, obcości i inności.\nTraumatyczne doświadczenia pozostawiają w psychice człowieka głębokie ślady. Wiersze Melanii Fogelbaum noszą to znamię. Czarna wariatka śmierć zbiera swoje żniwo. Baśniowe zmiękczenia stają się chęcią ucieczki poetki w inny świat. Akt tworzenia jest w tych wierszach zastąpiony przez akty destrukcji. Totalnego zniszczenia. Porażenia wewnętrznego i zewnętrznego.\nŚwiat Drzwi otwartych na nicość pokazuje, że słowo kreuje świat snu i jawy, tę nicość, która oddala od siebie żywych a zbliża martwe. Melania Fogelbaum pozwala zaistnieć tej przestrzeni w nieprawdopodobny, fantastyczny sposób. Zachęcam do przeczytania tego zbioru. Nierzadko bowiem trafiają się w literaturze takie wiersze, których nie da się zapomnieć.\nAgnieszka Tomczyszyn-Harasymowicz. Latarnia Morska, 5.02.2013\nNA GRANICY TELEPATYCZNEGO UDRĘCZENIA, LUDZKIEJ NIEMOCY I CIERPIENIA FIZYCZNEGO\nOtwieram drzwi na nicość, za nimi dokument czasów – złowieszczy finał Holokaustu. Przeczucia Melanii Fogelbaum – autorki Drzwi otwartych na nicość (poezji wydanych przez Wydawnictwo SONAR w 2012), były uzasadnione. Kiedy pisała swe wiersze, zagłada Żydów, konsekwentnie realizowana przez Hitlera, nabierała właśnie rozmachu i stawała się kołem zamachowym uśmiercenia milionów istnień ludzkich. Działy się lata czterdzieste XX wieku, najmroczniejsze w dziejach II wojny światowej, lata w których zapuściła korzenie potworna machina zabijania – obozy koncentracyjne, czyli fabryki śmierci.\nMelania Fogelbaum była polską Żydówką mieszkającą w Łodzi, miała przed sobą artystyczne (była też malarką i rzeźbiarką) i osobiste cele, których nie zdołała osiągnąć z powodu swej narodowości. Na odwrocie 158-stronicowej książki poetyckiej jej autorstwa czytamy: Urodziła się w roku 1911. Nie wiemy, kiedy trafiła za mury łódzkiego getta – wiemy natomiast, że 01.08.1944 roku została wywieziona do Auschwitz–Birkenau, gdzie zginęła w komorze w dniu przyjazdu. Miała wtedy 33 lata. Zaraz po wyzwoleniu miasta w gruzach getta został odnaleziony zeszyt z Jej wierszami. Już w czasie transportu była poważnie wycieńczona i chora na gruźlicę, co było naturalną konsekwencją dramatycznych warunków życia w getcie.\nJuż wówczas zdawała sobie sprawę, że dopełnia się jej makabryczna antycypacja, którą tak sugestywnie opisała w swych wizjonerskich wierszach: w kwietnym upale/ schła glina twarzy/ i płonął krzyk i chrypnął/ piach pachnie w ustach/ piach w uszach śmiercią chrzęścił. Do pociągu niesiono ją prawdopodobnie na noszach. W Auschwitz, jako niezdolną do pracy w obozie, przeznaczono natychmiast do zagazowania. I wypełniło się: W czarnych kadłubach dworców/ krzyk pary dalekiej/ psio zawył i ciepłem nocy szarpnął… Potem już tylko nicość…\nZa tymi drzwiami, które zdecydowałam się przekroczyć, rzucają się w oczy przejmujące obrazy:\nślepcy – chodzą, gniotą bruk\nczarno, bezgłośnie wyją sienie\nw dnie ulicy czarne powietrze\nzgarnia świst wichury\ni pęka potworny śmiech\nprzerażony własnym echem\nlepki mrok śpiewa\nnieutuloną kołysankę gałęzi\nw czarną szarość płotów\npełza – głód – nocą\nw przegniłych zawszonych szmatach\nw wietrznych sieniach\ntłuką nieważko o ciemń trupy much\nw szubienicach pajęczyn\nNie ma wątpliwości, przestrzeń, w której znalazł się czytelnik jest emblematyczna, momentami przywodząca na myśl katastroficzne obrazowanie Krzysztofa Kamila Baczyńskiego. U Fogelbaum jednak, spełniona apokalipsa rozgrywa się na biegunach ogród – getto, życie – śmierć i jest zdominowana przez doświadczenia autorki: Nocą ciężką od woni jabłek/ porzucam mokry ogród; Idę, kiście peoni, mrok biało świecą/ ogród jak ciepły cmentarz.\nŚwiat poetki, zaryglowany i otoczony drutem kolczastym, nie daje spokojnie oddychać, osacza: dzień zamknięty na rygiel/ noc na kłamstwo; miasto, garnek rozpękły w drutach/miasto pstre a bez barwy/ bez dźwięku; Asfalt dyszy w gorączce/ Płonica jarzębin majaczących czerwono; Siny głód wydoił matkom piersi.\nW zbiorze wyczuwalny jest stały puls przerażenia, który tętni w powtarzających się sekwencjach wierszy dotyczących stałych motywów: okiennic, gliny, cmentarza i na przykład wiatru: a nad ulicą mruczy w wiatrakach/ smutnych kominów błękitny wiatr (s. 45); a wiatr młody ciągle na nowo (s. 45); i wiatr na przestrzał/ ssie zlepione płatki krwi (s. 60); wiatr zrywa blady tynk bezkrwisty (s. 63); Sień zsiniała z wiatru (s. 68); wiatr mieli dni w pustych ulicach (s. 50); przecież chciałaś jak ja skosami oczu/ wiatrem czarnym zasypać brudnych ulic/ mozaikę (s. 72); na zewnątrz czarny wiatr/ odgina się od zaciśniętych ram okiennych (s. 74); wiatr kolorowy/ wiatr kolorowy/ mgłą barw tysiąca cisnął w oczy (s. 75); wiatr trzeźwieje nad świtem/ jak Cygan radosny/ owija się w mgłę (s. 77); Wiatr widmem firanki sen dziecka udręcza (s. 91), Wiatr przywiał żywicę, śpiew wody i echo słów (s. 107); pewnego dnia wiatr zdmuchnął sny z żółtego papieru (s. 113); pachnie w wybitych szybach wiatr (s. 137); W bezmyślnych szybach żywy wiatr/ przez liście odrętwiałe chłodem (…) przemija (s. 139).\nÓw paralelizm sugeruje odbiorcy, że może mieć do czynienia z dwoma, a nawet trzema wersjami zapisu tej samej myśli, a tym samym z kilkoma wersjami tego samego utworu.\nWiersze Melanii Fogelbaum są jazgotliwe, nawet jeśli powołują się na ciszę i bezgłos. Dzieje się tak za sprawą licznych onomatopei, słyszalnych pod warunkiem czytania utworów na głos. Ponadto w wersach działają często antytezy, instrumentacje głoskowe i oksymorony, wzmacniające przekaz. Przeczytajmy głośno fragmenty z różnych utworów:\nkrzyczeli wczoraj, krzyk utonął\nlecz jutro wypłynie ten topielec krzyk\nw brudnych ulicach\nby wśród włókien szklanych chrzęścić\nszklanych szmat tłoczonych szyb\nocieknie krwią dojrzałych pięści oczu\nzadudnią po czarnym moście (…)\nkrzyknęło sine dziecko\nzduszone by nie krzyczało\nw rozwyjący bezgłos sieni\npróchnem sypie się czas\nchodź ugrzęźniemy w zielonym szeleście;\nna drewniaków drzeworycie na drewniane\nW dno ulicy\nw cmentarz wszystkich cisz i ryków\nbije znów oślepły potop sekund\nKrzyk zdechły u progu sieni\nliże opuchły asfalt\nnie spływaj dźwiękiem w przeklęte forte\nnie na dziś we mnie pieśni\nSłyszymy, że ewidentnie coś dzieje się w warstwie języka. Metafory formalizują się na zasadzie zlepności, jakby dyktowane były presją jakiegoś czynnika (domyślamy się jakiego). Wybrałam fragmenty dość klarowne, ale przy czytaniu całości wierszy czytelnik czuje się zagubiony, doświadcza oszołomienia i szuka jakiegokolwiek ładu. Pamiętać trzeba jednak, że porządek został zachwiany przez walkę o byt. Pisanie Melanii Fogelbaum nie było lirycznym wzlotem młodej twórczyni, ale przekazem paradokumentalnym, świadectwem odczuć zniewolonej artystki: ubijaliśmy wczoraj noc/ świstami oddechu/ żeby zasnąć w czarnej kąpieli/ i przebudził nas świt/ świt co hukiem zestrzelił szmaty złachmaniałe wczoraj; dniu nie płacz krwią jarzębin u skraju/ wiesz jak wyje śmiech jesieni/ wkopany/ butem w usta.\nW tomie znaleźć można fragmenty ukazujące chęć życia poetki, jej batalię o przetrzymanie w tym śmiercionośnym chaosie, choćby wiersz, który nawiązuje do nadziei, że będzie jeszcze normalnie:\nnie nie będzie trzeba\nnie będzie wszędzie\nw wiśniach nad wiejską altanką\nwszystko poprzez dół\nktóry ogląda się za siebie\ntylko nie będzie matki (s.69)\nAle normalnie już nie było. Nazizm sprowadził Żydów do miana podludzi, aneksjonistycznie wepchnął w śmiertelną kaźń. Fogelbaum, jako kobieta inteligentna i oczytana, wiedziała o nieuniknionym wyroku, jednak uczyła swoich podopiecznych, że nie wolno się poddawać, czego przykładem jest Leon Kowner, jej żydowski uczeń, który przetrwał czas zawieruchy, powrócił do Łodzi na Gnieźnieńską, by odnaleźć bliskich oraz swą nauczycielkę (niestety wszyscy stracili życie). Wspomina, że na zajęciach w getcie Melania często przywoływała fragment Martina Edena Jacka Londona:\nOd krwi gorące niechaj lata płyną,\nSypie dom duszy, gdy zeń wyjdzie Bóg.\nMimo głodu próbowała funkcjonować normalnie, dawać lekcje, czytać, recytować, pisać, rysować i wspierać innych. Niemniej jednak przygniatał ją ogrom tragedii, ponieważ notatki i wiersze pomieszczone w zeszytach odnalezionych po oswobodzeniu Łodzi są zapisem czasu – bezmiaru strachu, głodu, smrodu i umierania: i pod runiętym stropem wstecz byłego/ walił potop sekund z gardzieli nocy/ i senne zamieniał w martwotę źrenic/ w paraliż krwawiących; w spleśniałym bagnie topielcze ręce.\nAby oddać atmosferę psychozy, poetka z malarską wrażliwością stworzyła własne środki wyrazu, choćby neologizmy, które miały za zadanie poprowadzenie podmiotu w nieznane dotąd przestrzenie odczuwania: a jej już się drewnota już w ciele rozwłóknia/ co komu po ciele nieżywym od sukni/ zagarnęły ją deski i szczapy w siostrzaność; w przynagły gniewu bezruch cienie stłamszą/ i z mierzwy godzin chochlo zdechłych/ siano słoneczne życiem tryskam; Szeleści rdza w próchnie/ Krew zropiałą kruszy w bezdno mroku; czy to miasto spłonione zachodem/ wgałęziło się w krzew bzowy.\nPoprzez operowanie tymi samymi barwami udaje się Fogelbaum ukazać dramatyzm miejsc i stanów ducha. Czytelnik ma przeświadczenie bezradnego krążenia wokół, bez możliwości wyjścia, widzi czerwień, czerń, biel, zgaszoną zieleń, jak na barwionych fotografiach: pod zielonym coraz bardziej nowiem/ krew nabrzmiewa czerwonym ołowiem; borzynki niewstydliwie wstydliwie czerwieniały; a w echu wilgi niepominki czerwone; czarne malwy pachniały w tańcach św. Witów; z gardzieli nocy czarną lawą sekund bije krzyk/ wybuchła w potok wzdęty ocean czarny oślepłej barwy; Odegnaj ręce biało kraczące nad świtem.\nMam poczucie, że wiersze Fogelbaum są psychologicznie rozmieszczone gdzieś na granicy telepatycznego udręczenia, ludzkiej niemocy i cierpienia fizycznego. Objawienie zagłady, następnie bezradność z niknącą nadzieją, w końcu wydobycie cierpienia ze stanu świadomości do stanu fizyczności – to droga, jaką porusza się podmiot wykreowany przez poetkę. Pozostaje on w potrzasku, gdzie nie ma zasad, aby przeżyć, natomiast są zasady, by umrzeć.\nAutorka rzadko przemawia jako podmiot bezpośredni, raczej chowa się w obrazach, które opisuje; przychodzi więc do czytelnika w sposób pośredni, za maską świata prześladowanego: Krawędź dachu chce przeciąć księżyc i młodość/ Kąkole pachną powiew łodyg i fioletu/ szeleści rdza w próchnie. Nie nazywa oprawców, charakteryzuje tylko skutek ich działań i wzywa w ten obraz Boga, nieznanego Boga, którego imię pisze, mimo wszystko, wielką literą: lęk białka oczu w tężec ścina/ bladą śmiercią z sufitem/ żongluje nieznany Bóg. Ileż tu nieutulonego żalu.\nCzłowiekiem, który najbardziej rozumie osamotnienie Melanii Fogelbaum jest obecnie Zygmunt Marek Piechocki, który napisał do niej szereg listów. Wzruszył mnie list 14, który udało mi się odnaleźć w sieci. Przytaczam jego fragment:\nDzisiaj jest, droga Melanio, 6 stycznia 2013 roku. Niedziela. Za szybami mojego okna szaro, mglisto, kropi deszcz, więc nawet na spacer do lasu się nie wybrałem i może dlatego ten 14. list się pisze do Ciebie. Ale nie tylko. Nazbierało się trochę wiadomości, zdarzeń, o których winnaś wiedzieć. Wszak od kilku miesięcy informuję Cię na bieżąco o postępach moich prac około Twojej książki, Twojego powtórnego na ten świat przyjścia.\nWiersze Melanii Fogelbaum ukazały się po raz pierwszy za sprawą Andrzeja Kobosa w 2004 roku i miały tytuł Zeszyt z Getta w Łodzi. Zawierały 24 czytelne wiersze z odnalezionych zeszytów poetki. Zbiór Drzwi otwarte na nicość zawiera wszystkie utwory, co jest zasługą Leszka Żulińskiego i Zygmunta Marka Piechockiego. Pierwszy z nich rozpoczął wnikliwą analizę poezji artystki na prośbę jej przyjaciół, drugi, zainspirowany felietonem L. Żulińskiego na temat twórczości i życia Melanii Fogelbaum – przez trzy tygodnie, dzień po dniu, odczytywał pismo poetki, spisywał jej wiersze z fotokopii zeszytów. Bliższe informacje na ten temat są zamieszczone w wydaniu z 2012 roku, gdzie znajdziemy również kopie kartek rękopisu.\nUważam, że wiersze Melanii Fogelbaum, prócz swej wymowy epokowej, mają wymowę mentalną dla współczesnego człowieka, uwikłanego w wirtualny świat lub dla człowieka zamkniętego we własnych imaginacjach. Rewir artystki był ograniczony, namacalny, bolesny i na wskroś prawdziwy. Nie miała wyboru, człowiek teraźniejszy go ma, może żyć w wolnym kraju i z tej wolności korzystać. Ona musiała odnaleźć się w niezawinionej niewoli. Milion umarłych bezdzietnie/ na szybach mgła ostatnich oddechów/ wilgocią płacze biografia – napisała, świadoma nieodwracalnego końca swej katorgi.\nZ. MAREK PIECHOCKI W LIŚCIE DO MELANII\nDzisiaj jest, droga Melanio, 6 stycznia 2013 roku. Niedziela. Za szybami mojego okna szaro, mglisto, kropi deszcz, więc nawet na spacer do lasu się nie wybrałem i może dlatego ten 14. list się pisze do Ciebie. Ale nie tylko. Nazbierało się trochę wiadomości, zdarzeń, o których winnaś wiedzieć. Wszak od kilku miesięcy informuję Cię na bieżąco o postępach moich prac około Twojej książki, Twojego powtórnego na ten świat przyjścia. A to będzie chyba najdłuższy z listów. Przecież wiesz – niektóre były tylko jedno, dwuzdaniowe: „Droga Melu jestem przy 50. stronie Twojego zeszytu. Nie jest łatwo ją odczytać”. I wtedy zdarzało się nagłe oświecenie! Uśmiechałem się i mówiłem: „Dziękuję Melanio”!\nRok dwa tysiące trzynasty, więc 69 lat, odkąd Ciebie nie ma, odkąd jesteś poza tym światem oddana przestrzeniom z kominów Auschwitz-Birkenau. Miałaś wtedy połowę moich dzisiejszych lat. Trzydzieści trzy. Ale, jak wiesz, Twoi przyjaciele odnaleźli w gruzach getta łódzkiego zeszyt zapisany Twoją piękną polszczyzną, Twoimi tekstami o złym czasie wojny, rozbestwienia ludzkiego, głodzie, samotności i… marzeniach! Te przerwano, wynosząc Twoje chore gruźlicą ciało do samochodu, później – pociągu. I nie powiózł tam gdzie marzyłaś… „…Kołysać Cię miała daleka senna Waikiki…” a stało się, jak pisałaś w „Wędrówce”: „…W czarnych kadłubach dworców/krzyk pary dalekiej/psio zawył i ciepłem nocy szarpnął…” – w nieznane!\nTeraz piszę ten list, a w myślach wracam do tych pierwszych chwil z Tobą. Do tego pisania w Internecie przez Leszka Żulińskiego o Twoich wierszach. O tym, że tyle ich nieodczytanych, nieznanych a jakże wartych poznania. I że od razu pomyślałem – może ja spróbuję je odczytać… Potem już wiesz, jak było. Ich fotokopie znalazły się w moim komputerze (no, tak, nie wiesz, co to takiego „komputer” – to taka maszyna do pisania, na której od razu widać, co napisane, jak w iluzjonie) i zacząłem czytać, przepisywać do zeszytu. Trzy tygodnie poranków i wieczorów z Tobą! Potem Leszek uformował to wszystko, zredagował i już mogłem powierzyć tę składankę Monice Szalczyńskiej, o której już kiedyś Ci pisałem. O tym, jak bardzo chce, żeby Książka pięknie się prezentowała.\nNo i teraz Melanio najważniejsze! 21 grudnia 2012 roku późnym wieczorem pojechałem do drukarni Sonaru po odbiór pierwszej partii Twojej Książki. Jak wiesz – bo pisałem w liście 13. – Wydawnictwo SONAR Literacki obiecał wydać ”Drzwi otwarte na nicość” przed Świętami Bożego Narodzenia. I tak się stało. I chwała Im za to! Jakże byłem radosny, szczęśliwy, że tak wszystko się udało! Myślę, że to Twój dobry duch czuwał nad nami, że stało się jak planowaliśmy z Leszkiem, i że tylko życzliwych ludzi dla „sprawy” spotkaliśmy! (Monika, Sylwia Lewandowska, współwłaściciele Sonaru, Pani z magazynu, która otworzyła drzwi już po pracy…)\nI nie było teraz, tak, jak tam w getcie: „…I był sen przebudzony/W krawędzi powiek. Drzwi otwarte na nicość/Sień zsiniała z wiatru/ schody wiodące donikąd…” – było wszędzie otwarte na Ciebie, na Twoją poezję, życie…\nJak wiesz, nigdy nie robiłem tzw. promocji swoich książek. Twojej jednak, chciałbym! Mam już wymyślony scenariusz, rekwizyty, oprawę muzyczną – nie mam jeszcze miejsca, gdzie miałaby się odbyć. Czas pokaże.\nAha! Miałem informację z Kalisza – tam przed wojną słyszało się na ulicach trzy języki – rosyjski jidisz i polski, że wiosną Twoją książkę promować będzie stowarzyszenie Łyżka Mleka z wielką pompą. Już Im moje dziękczynienie!\nPowrót Melanii Fogelbaum, Zygmunt Marek Piechocki, wyd. Zygmunt Marek Piechocki i Monika Szalczyńska, nakład prywatny, Gorzów Wlkp. 2013,\nANNA MARIA MUSZ O KSIĄŻCE na łamach portalu pisarze.pl\n„CZY BŁOGOSŁAWIĘ. NIE PRZEKLINAM…”\nPodobno „rękopisy nie płoną”. Historia którą za chwilę opiszę, to niewiarygodny, ale realny dowód na to, że są książki, których losem kieruje niezwykłe przeznaczenie. Melania Fogelbaum, polska poetka pochodzenia żydowskiego, objawiła się Czytelnikom po raz pierwszy w roku 2004. W 60. rocznicę likwidacji łódzkiego getta, staraniem przyjaciół poetki opublikowany został tomik „Zeszyt z Getta w Łodzi”, zawierający 24 wiersze jej autorstwa. Podstawą dla tamtej książki i tomu „Drzwi otwarte na nicość”, wydanego pod koniec 2012 roku, był ten sam zeszyt z rękopisami – cała spuścizna poetycka Melanii Fogelbaum, jaką znamy. Utwory do tomu z 2004 roku wybrane zostały przez Andrzeja Kobosa, natomiast odczytaniem, redakcją i wydaniem „Drzwi otwartych na nicość” zajęli się Leszek Żuliński i Zygmunt Marek Piechocki.\nMam wrażenie, że każdy tekst tworzy teraz i utrwala legendę tej książki, a właściwie zawartych w niej utworów, które tak długo żyły bez papierowego wydania. Pełną informację o historii zeszytu znajdzie Czytelnik we wstępie i posłowiu „Drzwi otwartych na nicość”, dlatego pozwolę sobie przytoczyć tylko kilka najważniejszych informacji.\nMelania Fogelbaum urodziła się w 1911 roku w Łodzi. Była poetką, eseistką, malarką i rzeźbiarką. W czasie wojny trafiła do łódzkiego getta – gdy je likwidowano, 33-letnią Fogelbaum wywieziono do Auschwitz-Birkenau i jeszcze tego samego dnia stracono w komorze gazowej.\nLosy autorki były tragiczne, ale wiersze, które zostawiła, mają „szczęście do ludzi”. Wszystkie rękopisy, zebrane w jednym brulionie, przetrwały likwidację getta. Odnalazł je Nachman Zonabend i powierzył to znalezisko Helenie Zymler-Svantesson, dziś mieszkającej w Szwecji. Teksty, które udało się odczytać w pierwszej kolejności, trafiły do tomu zredagowanego przez Andrzeja Kobosa. Kilka lat później nad skanami brulionu pochylili się Marek Piechocki i Leszek Żuliński. Odszyfrowane niemal w całości (za wyjątkiem pojedynczych słów) wiersze, w opracowaniu graficznym Moniki Szalczyńskiej, opublikowało gorzowskie Wydawnictwo SONAR Literacki. Właściciele Wydawnictwa pokryli jednocześnie wszelkie koszty publikacji.\nMelania Fogelbaum nie miała gotowego zestawu wierszy do druku. Tytuł „Drzwi otwarte na nicość” wybrany został specjalnie na potrzeby tego wydania tekstów poetki. Pochodzi on z jednego z wierszy:\nW krawędzi powiek\nschody wiodące donikąd człowiek, nie pukam\nI widziałam jakiś dzień o świcie czy wieczorze\nWiększość tekstów Fogelbaum nie ma tytułów – jeśli w tomie znalazłby się spis treści, składałby się niemal wyłącznie z incipitów. Kolejność utworów (za wyjątkiem drobnych korekt), pozostała taka sama, jak w rękopisie. Chronologiczny układ wierszy najlepiej ukazuje powracające i zmieniające się emocje, beznadzieję i rozpacz getta, ale także jakąś niezwykłą, upartą, budzącą się od czasu do czasu nadzieję, związaną z drobnymi obserwacjami. Podmiot liryczny krąży pomiędzy wspomnieniem szczęścia i marzeniem o szczęściu, a tęsknotą, rozpaczą i śmiercią. Widok mrocznego miasta ni stąd, ni zowąd przenika się z obrazem łąki:\nŻałowałam snów przepadłych w niejawie\nże niewidne dla innych, są, jak cieni cień\nDłoń stroiła niebywałe widy w kształt i barwę\nw dźwięk i taniec. Burzyła w niemocy udręce\nPrzyszedł dzień. Trawa była pod ręką\na z trawy przyszły wieści nieznane pogubionych snów\nWiatr przywiał żywicę, śpiew wody i echo słów\nlas się ściszył i cisza. I słonce i mech.\nWielką zaletą twórczości Melanii Fogelbaum jest oryginalny styl, plastyczność opisów i niezwykła wyobraźnia językowa. Poetka mówi własnym, niepowtarzalnym głosem. Wiersze są gęste, czasem nawet zbyt gęste od słów – Fogelbaum chętnie sięga po epitety i neologizmy, nie stroni od rozbudowanych opisów i inwersji. Te zabiegi sprawiają, że niektóre wersy wymagają dwukrotnej lektury, ponieważ przy pierwszej wydają się niejasne. Co ciekawe – nawet jeśli w pewnym momencie nagromadzenie słów mogłoby wydać się czytelnikowi nużące, w miarę czytania kolejnych wierszy prawdopodobnie oswoi się on z tym stylem. Indywidualny język pozwala bowiem poetce na tworzenie fascynujących, czasem pięknych, czasem strasznych obrazów. Takich zaskakujących i zachwycających spostrzeżeń znajdziemy w jej wierszach sporo:\nI jeszcze jeden obraz, fragment wiersza bez tytułu:\nsieć zieloną oczy snują\nlęk białka oczu w tężec ścina\nbladą śmiercią z sufitem\nżongluje nieznany Bóg\nZ treści „Drzwi otwartych na nicość” można odtworzyć realia życia w getcie: epidemie, choroby, zatłoczone mieszkania („cztery lata w ośmiu skrzydłach sieni/ przemieliły osiemdziesiąt żyć”), pustkę i głód („biała umowa ścian/pustką oczu jest dziecko przy studni”). Stosunkowo rzadko pojawiają się konkretne odniesienia do kultury żydowskiej, choćby pod postacią imion. Częste są za to mury, rozsychające się ramy okien, rynsztoki i bruk, ciemność, wiatr, błoto i… trupy. Zwłoki przypominają „grudy” – bliżej im do przedmiotów, niż do ludzkich ciał:\ndzień zamknięty na rygiel\nnoc na kłamstwo\npieśń, pieśń spragniona szukająca staw\nw czarnych wiatrakach sieni\nskrzydła ruder mielą życie\nboże nieistny, krzyku niewyrwany\nz trzewi – mocy zatrzaśniętych warg\nw noc poparzoną mrozem\nbiała śmierć skacząca na grudy ciał\n„Przełknijmy gruzły płaczu w krtaniach” – stwierdza podmiot liryczny. Bohaterowie tych wierszy wyrywają się w stronę piękna i szczęścia, ale nie mogą go osiągnąć. Ich życie to wieczne miotanie się, chwytanie tego, co jeszcze można zagarnąć, wyciągnąć z rozpadającego się świata:\noczom spalonym brudnym asfaltem\nZa uczucie płaci się cierpieniem. „Za naszą nagłą miłość czarci mu do nóg/ Kołpak księżyca cisną”– czytamy w jednym z wierszy. A w innym:\nmgłą barw tysiąca cisnął w oczy\nśpiewa i płacze – woda śmiejąca\nczerwone, czerwone ptaki serc trzepocą\nw ramion wiklinie\npokochały się oczy rozkochane usta\nsłodycz ust potruła w maliny\nWspomnijmy jeszcze na koniec o „technicznej” ciekawostce związanej ze specyfiką tego tomu. Czytając kolejne wiersze możemy prześledzić losy niektórych wątków i motywów, a nawet całych wersów i tekstów. Autorka często sięgała do wcześniejszych pomysłów dzieląc je, wplatając w nowe wiersze, doskonaląc. Można odnieść wrażenie, że niektóre obrazy były jej szczególnie bliskie, ale szukała dla nich coraz to nowszej, doskonalszej formy. W tej grupie niemal symboliczny wydaje się wiersz, którego początek – w każdej wersji – wygląda identycznie:\nI żadna cisza nie drżała trzepotem\nTwój uśmiech, kołysać Cię miała daleka, senna Waikiki\nZ ech czerwonych goździków po naszych purpurowych nocach\nMiałam zszyć ci koboldzi, maleńki kapturek\nPrzed urokiem od węży, jaszczurek i mroku\nHawajska wyspa staje się Arkadią, oazą spokoju. Jak fatamorgana majaczy od czasu do czasu w ciemnych ulicach getta. Dopiero w ostatnim tekście o Waikiki podmiot liryczny opisuje swoje marzenie już bez nadziei:\nJakże próżno czekała wiatrem i brzegiem i wodą\nJakże pochmurniały ból gorycz i młodość\nSzczęście czasem przepala tryska ból nieznany\nzanim soki poczęły\nBeata Patrycja Klary, Migotania, 4(37) 2012\nPRZEZ ŻYCIE NIE DO PARY – O WIERSZACH MELANII FOGELBAUM\nOto jest przed nami – czytelnikami – znalezisko Nachmana Zonabenda z 1944 roku, czyli zeszyt z wierszami Melanii Fogelbaum wydany nakładem wydawnictwa Sonar z Gorzowa Wielkopolskiego. Wiersze z miejsca tragicznego, miejsca na zawsze będącego już hańbą dla ludzkości – z getta; wiersze Żydówki, która pisała po polsku. Getto w Łodzi było miejscem specyficznym, rodzajem miasta przemysłowego w mieście przemysłowym; rodzajem parodii państwa dyktatorskiego. Miało swojego „króla”, który za zgodą nazistów dysponował nawet własnymi pieniędzmi. Fogelbaum tak określiła to miejsce: miasto, garnek rozpękły w drutach / miasto pstre a bez barwy / bez dźwięku / w skorupach ruder owiniętych drutem [s.78]. Adolf Rudnicki w opowiadaniu „Złote okna” pisał, że jedzenie w getcie było rozdzielane raz na dziesięć dni. Jeśli ktoś był sam, zjadał wszystko od razu, a potem kładł się do łóżka i oczekiwał na śmierć. Głód, ból i lęk to ówczesna rzeczywistość. Wszystko to znajdujemy w wierszach Fogelbaum, która pisze: lęk się wkulił że zmysłom uwiera [s.17]; ból pijany, świat nie dla nas / przez oczy głód / głodne są ludzkie oczy [s. 28]; ten pilny głód / co nie chce czekać [s. 50]; siny głód wydoił matkom piersi [s.81].\nMoment zamieszkania w Litzmannstadt Ghetto tak ujęła w wierszu: Pulmanami obłędu niosła Cię w nieznane / z życiem nagle zamkniętym w lakier neseseru / w brudną ghetta wśród drutów północną riwierę [s. 30]. Warunki socjalne tego miejsca były straszne: dni jak słoma zmierzwiona w zawszonym legowisku [s.30]; w białym mrozie usnęły wszy [s. 52]; w moim strasznym mieście / błąka się tłum upiorów / krzyknęło sine dziecko / zduszone by nie krzyczało [s. 49]. Psychiczne rozstrojenie, emocjonalna klęska i ponad ludzką siłę okrucieństwo czasów wychylają się z każdego wersu: tu w kipieli życia / w cuchnący wrzątek życia / wrzątek ropy / w kałuże trupich chuci […] w kloakach tętni życie / z rudych żył kału […] czerwie wijących sieni / czerwie na cmentarnym czarnoziemiu / toczą umarłe drzewne ścierwo / i trupie włókna ludzkich ciał [s.50].\nNiektórzy byli zbyt słabi by to wytrzymać i wtedy decydowali o swojej śmierci: czy wiesz jak rzęzi strach jam oczu wklęsłych / krzyk skaczących w ścianę z pięter / jak wyją oczy skaczących z pięter [s.110]. Śmierć jest wszechobecna: trupy, trupy, trupy [s.72]. Po mozaice ulic sparszywiałych / krakała bezgłośnie w czarnych skrzydłach szubienic / śmierć [s. 83]; słodko pachną trupy [s.71] upadł człowiek / i przemierzył śmierć obok cieni w śmietniku / tchem skwaśniałej zupy w ścierwie umarłych kartofli [s. 73]. W getcie śmierć przychodzi najczęściej z głodu i choroby: zapalenia płuc – kaszlem świszczą płaczą resztki płuc [s.79]; szkarlatyny (zwanej płonicą, której objawem była gorączka, czerwone krosty) sypią skoraloną płonicą [s. 80], płonica jarzębin majaczących czerwono [s. 81]; tyfusu (zwanego durem plamistym, a przenoszony przez wszy) dur / żar zwięźla sznury / żył / wszy plamią barłogi, słońce mózgi [s.84].\nCzłowiek chory, głodny często uciekał w sen. Senne mary, przywidzenia są częstym motywem wierszy Melanii: pustka i nieświt sen spóźniony jęczą [s.92]; w zagony zmierzchu lecą / motyle snów [s.93]; I był sen przebudzony / w krawędzi powiek . Senne wizje wyznaczają również oniryczną grę słów: Sen pokruszony w uschły liść / srebrnym włóknem ściekał w nocny staw [s.40].\nJednak zapis tragedii czasów, tego, w czym autorka żyła, z czym obcowała – nie jest rodzajem poezji „zaangażowanej”. Stanowi raczej zeszyt pamięci, w którym padają słowa ciężkie, choć nie ma bezpośrednich ocen, swoistego psioczenia, użalania. To właśnie wiersze stanowią dla Melanii ucieczkę, zaklinanie rzeczywistości, zapomnienie o dramacie dziejącym się na oczach mieszkańców getta. Napisać – znaczy bardziej zrozumieć, a pisząc – móc się uwolnić, oderwać. Fogelbaum obrała dla siebie rolę twórcy. Twórczość niesie wyzwolenie. Stworzone światy poboczne pomagają nabrać dystansu. Wolnym jest ten, który tworzy, który skupia się na detalu, drobiazgu. Codzienne cierpienie nie stanowi sedna tych wierszy. Owszem pokazuje z czym przyszło się zmierzyć, ale gdy człowieka już wszystko zawiodło (zwłaszcza drugi człowiek) pisanie jest zabezpieczeniem moralnym, upewnieniem siebie samego, że jest się człowiekiem i że zna się antidotum na zło. Jeśli natomiast wiersze pokazują zło – to raczej jako rodzaj siły, przez którą cierpią niewinni ludzie. Fogelbaum nie ocenia nazistów, swoich oprawców nie umieszcza w świecie wierszy. Skupia się na tym, że to właśnie w sytuacji zagrożenia, degradacji fizyczności wciąż możliwe było przeżywanie choćby miłości, dostrzeganie piękna natury, zachwycanie się urokiem świata. I Melania Fogelbaum (z getta w Łodzi), i Marek Edelman (z getta w Warszawie) pozostawili przynajmniej w części przekonanie, że w pewnym momencie życie w getcie było normalnością, że ludzie pozostawali ludźmi. Żyli – zachwycali się pięknem świata – kochali. Melania o tym pisze dyskretnie, a jednak zaznacza w wierszu „Miary nieznane”: Garście mroku / pustej nocy zegar / w szału kroplach / zachłyśnijmy się szczęściem! [s.120]. A w innym wierszu: Od twoich lędźwi do moich bioder nie tylko krzyk / Spływasz […] Nie jęczmy kochanie tak strasznie [s.72]. Natomiast wiersz pod tytułem „Szczęście” – niemożliwy tytuł w takich warunkach – a jednak: pokochały się oczy rozkochane usta / słodycz ust potruła w maliny [s.75], to zaznaczenie, że miłość była możliwa, że stanowiła również obraz tamtych czasów.\nZastanawiają mnie dwa wiersze, w których kobiecą intuicją wyczuwam fakt, iż poetka mogła zostać w getcie matką. Pojawia się w tych wierszach nieokreślona postać, nazwana jednak w pewnym momencie – Córeczką! [s.127]. Słowa z wiersza wcześniejszego zaznaczają jednak: Imię miałabyś: echo pieszczoty w obcej mowie […] Nim poczęły z żył moich przeciekać w twe tętno / Soki […] I przyszła nagła noc od krwi gorąca a już obojętna [s.126]. Jest to wielki dramat. Czy rzeczywisty? – moim zdaniem tak. Ale przecież ta upragniona córka – mogła być równie dobrze nierealna, wymarzona … Poetka pisze: Miałam zszyć ci koboldzik, maleńki kapturek / Przed urokiem od węży, jaszczurek i mroku [s.126 i s. 20]. Była gotowa uchronić swoje dziecko, odwołując się do tradycji domowego duszka kobolta, który wykonywał prace domowe dla mieszkańców domostwa i zabezpieczał przed złem. To miało być piękne dzieciństwo – tak piękne, jak plaże Waikiki na wyspie O’ahu na Hawajach. To była metafora raju, sennego wyobrażenia miejsca cudownego, spokojnego, miejsca szczęścia: Jakże próżno czekała wiatrem i brzegiem i wodą / Daleka Waikiki [s.127 i s.61]. Ale marzenia czy rzeczywistość nie spowodowały matczynej radości. Melania była sama: przez życie nie do pary [s.15]\nMiłość i piękno – choćby piękno przyrody. Poetka wielokrotnie w swoich wierszach odwołuje się do najstarszego i ukochanego motywu sztuki – do kwiatu, który ozdabiał perskie dywany, chińskie wazony i japońskie ryciny. Zdobił pochodzące sprzed 1500 lat pne. mury świątyń egipskich, pomniki asyryjskie i sumeryjskie. Znajdował się w grobowcu Tutenchamona odnalezionym przez archeologa Cartera. Zawładnął sztuką holenderskiej martwej natury XVII wieku, wiktoriańską dekoracją i podbił secesję. Poeci, do pokolenia których Melania należała, uwielbiali kwiaty. Cała poezja przedwojenna, począwszy od Młodej Polski, ceniła motywy roślinne, jako ważny element „twórczej gry wyobraźni”. To Kazimierz Wyka zwrócił uwagę na fakt, że w okresie Młodej Polski motywy roślinne stały się chętniej podejmowane niż w okresach wcześniejszych naszej literatury, co tłumaczył zarówno wpływem francuskiego symbolizmu, dekadentyzmu, jak i ówczesnej ludomanii. Fogelbaum czasem kwiaty i inne rośliny traktuje jako dekorację, jako uosobienie piękna: oczy urzekła zmierzwiona biel rumianków / wśród zszarzałych zieleni [s.97]; innym razem jako wyraz wiary w życie – wartość samą w sobie: w rozpadlinie czasu polny kwiat / patrz kwiat roztulił życie [s. 35]; a czasem pragnieniem i uosobieniem szczęścia: a mnie się marzy droga w południe / las rozgorzały w jesiennej wiośnie / fioletowe sny fiołkowe [s.86]. Życie zaczyna się, a właściwie istnieje w zachwycie światem roślin. Czym bowiem są „Kręgowidy szare” – jak nie oddaniem w plastyce języka istoty piękna przyrody: Żółtozłocze łzawy / Twardolepkie mioduny / Kręgoliste mleczany / Żółtuńce cytrynne / Sękolite skrzypce / Odrętwy kwiatczane / Ciemień niebędny / Gwiezdna zielenica / Płaskuń się rozwidlił / Wilgoziem [s. 11]. Ta leśmianowska konwencja wspaniale oddaje warsztat poetycki Melanii, osadza jej pisanie w konwencji czasów w jakich żyła i podbija znaczenie współistnienia człowieka z przyrodą. Melania musiała mieć dojście do ogrodu, o którym wielokrotnie pisze: nocą ciężką od jabłoni / porzucam mokry ogród [s.89 i s. 94]. Dwa wiersze rozpoczęte tymi samymi wersami zastanawiają – a może miała swój wewnętrzny ogród, swoje miejsce w umyśle, do którego nikt inny nie miał dojścia?\nGetto łódzkie przetrwało najdłużej. Jego rola ekonomiczna i liczba mieszkańców sięgająca 160 tysięcy Żydów powodowały, że wywożono do obozu zagłady w Chełmnie początkowo jedynie dzieci i starców. Do Auschwitz-Birkenau trafili w 1944 roku tylko ostatni wywiezieni – w tym 1 sierpnia 1944 roku Melanii. Trzydziestotrzyletnia, schorowana, na noszach, słaba i bezużyteczna tego samego dnia trafiła do komory gazowej. Może o godzinie 17.00 gdy rozpoczęło się Powstanie Warszawskie… i może jej dusza udała się od razu do ogrodu gdzie słodko pachną pąkowia kokony [s.12].\nMigotania, 4(37) 2012\n Por. P. Levi, Pogrążeni i ocaleni, przeł. S. Kasprzysiak, Wydawnictwo Literacki, Kraków 2007\n A. Rudnicki, Złote okna (1963)\n Edelman, I była miłość w getcie, Świat Książki, Warszawa 2009\n Podaję za: W. Sołouchin, Zielsko. Przeł. B. Reszko. Warszawa 1987, s. 56.\n Zob. K. Wyka, Główne dążności ekspresji artystycznej. [W:] Idem, Modernizm polski. Kraków 1968, s.175.\n F. M. Cataluccio, Niemalże brewiarz środkowoeuropejski, Znak, Kraków, 2012\nCZERWONA OFELIA I ŚW. WIT\nCzarne malwy pachniały w tańcach św. Witów [s.45]; podusiły się dzieci czerwonych św. Witów [s.71] w czarnej tępej szubienicy czerwone Wity [s.71]. Święte Wity – a może raczej Święty Wit, patron aktorów, aptekarzy, epileptyków i chorych nerwowo. Ten, który w imię swojej wiary poskromił lwa i został świętym. Patron Czech, Saksonii i wielu miast w Austrii czy Bawarii. W Serbii obchodzi się nawet Dzień Świętego Wita.\nCzarny kontra czerwony – te dwa kolory w wierszach Melanii są sobie przeciwstawne, a jednocześnie współistotne. W czarnym świecie rzeczywistości, zastraszonego umysłu, podeptanego mózgu czerwień stanowiła kolor kontrastujący, acz poprzez związek z krwią jeszcze bardziej pogłębiający czerń. To kolorystyka najlepiej oddająca grozę tamtego miejsca.\nPoetka przy św. Witach umieszcza zawsze malwy. Nie sądzę, by był to przypadek. Podejrzewam, że symbolika czarnej malwy – w wielu podaniach podkreślająca piękno, czasem świadectwo przeszłości, a innym razem zapowiedź śmierci – nie była Fogelbaum obca. Spojrzeć warto choćby na wiersze, które Melania mogła przeczytać: Jana Bolesława Ożoga „Pozdrowienie prowincji”, Zofii Mrozowskiej „Szał kwiatów”, Marii Zientary-Malewskiej „Jesienne kwiaty” czy Tadeusza Micińskiego „Białe róże krwi”. Liryka ukryta pod postacią kwiatów w polskiej poezji stała się niemalże obowiązkowa u początku wieku XX. Z tego bogactwo i różnorodność poetyckiej przestrzeni Melanii korzystała świadomie. Mamy więc tutaj przestrzeń mitologii religijnej, przestrzeń symboliki roślinnej oraz symboliki koloru.\nZastanawia mnie jeszcze powiązana z tym przestrzeń dzieła sztuki. Fogelbaum pisze: krwawe Ofelie [s.71], Falują jak czerwone Ofelie supły kwiatów stężałe z pożądań [s.72]. To niczym opis olejnego obrazu Johna Everetta Millaisa powstałego w 1852 roku. Zainspirowany postacią Ofelii z Hamleta Wiliama Szekspira obraz przedstawia śmierć bohaterki w toni wodnej. Obłąkana bohaterka popełnia samobójstwo. Ale Ofelia to przecież uosobienie wrażliwości i bardzo delikatnej konstrukcji psychicznej. Dziewczęta w getcie był właśnie takimi Ofeliami – zaszczute, zastraszone, nie umiały radzić sobie z zastaną rzeczywistością. Jedyną ich reakcją jest bierność i poddanie się woli losu. Już nie pomoże nie pomoże [s.71] – Ofeliom przyjdzie umrzeć gdy uznają, że w tym świecie getta nie ma dla nich miejsca, że nie są w stanie sobie poradzić, że nie sposób żyć w ciągłym głodzie, bólu i strachu. Wiadomo, że Melania była duchową i kulturalną liderką grupy młodzieży w getcie, która zbierała się w małym pokoju na poddaszu, słuchała muzyki i recytowała wiersze. Ile z jej koleżanek stało się czerwonymi Ofeliami, nikt nigdy się nie dowie, ale wstrząsający obraz takich postaci zostanie z nami na zawsze jako ewentualność, trop interpretacyjny, metafora poetycka.\nstrona autorska B. P. Klary\noraz stronę MELANII FOGELBAUM\nstronę I Kaliskiego Tygla Kulturowego\ni stronę Rozmark Cafe\nList Chany do kuzynki Meli Fogelbaum\ndatowany na 10 listopada 1939 roku\nKalisz. Ulica Złota.\nMelu, nazwijmy rzeczy po imieniu.\nTej ulicy już nie ma. I nas nie ma. Przetrwają może\nślady mezuz na odrzwiach. A i to – nic pewnego.\nDziś zamurowano okna a drzwi otwarto na nicość.\nGetto. To nowe słowo obracamy w ustach jak kamyk,\nktóry rani, ale nie można go wypluć.\nCzy wciąż układasz wiersze? Pewnie tak,\ncoś trzeba robić, by nie oszaleć.\nChoć drugiej strony, po co nam teraz zdrowe zmysły.\nNapisałam Ci, że gdybym mogła wybrałabym las\ni jasną piaszczystą drogę. Zbyt szybko uwierzyłam,\nże cierpkość nocy kiedyś się skończy.\nPrzynajmniej dla nas. Marzymy\no pocałunkach i męskich dłoniach pod sukienką.\nStłuczmy wszystkie szklanice. Mazeł tow!\nAle nie. To się nie uda. Pobożne życzenia\nnie osłonią od węży, jaszczurek i mroku.\nChyba nie wyślę ci takiego listu. Ukryję\nrazem z zapisem twoich wierszy. Czuję że tak trzeba.\nMoże przetrwają pod gruzami.


Home - Biblia i Dusza\nMałe co nieco z Biblii i dla duszy\nCzy interesuje cię ta problematyka?\nChcesz dowiedzieć się więcej o chrześcijaństwie i szukasz odpowiedzi na wiele pytań.\nPotrzebujesz zachęty i wzmocnienia w wierze.\nZastanawiasz się w jaki sposób Biblia może mieć praktyczne zastosowanie we współczesnym świecie.\nW takim razie ten blog będzie dla Ciebie pożyteczny.\nRazem zgłębimy duchowe prawdy, aby znaleźć odpowiedzi na nurtujące pytania. Odkryjemy mądrość zawartą w Biblii i dzięki jej wskazaniom będziemy się bezpiecznie poruszać się po drodze naszego życia.\nLekcje z życia codziennego\nFotografia dla inspiracji\nDlaczego Paweł poszedł do więzienia (Efezjan 3,1-5) 26/04/2022\nDlaczego w ogóle miałbym zostać chrześcijaninem? 11/04/2022\nJak przygotować się na burze życia 29/03/2022\nCztery prawdy o których należy pamiętać w czasach wojny 07/03/2022\nJak walczyć z poczuciem bezwartościowości 17/02/2022\nJeśli zatem interesuje Cię poznawanie duchowych prawd, jeśli szukasz w nich wsparcia i chcesz się zmierzyć z ich zastosowaniem w swoim życiu:\nDane przechowuję w tajemnicy. Przeczytaj politykę prywatności.\nZłote myśli miesiąca:\n„Pokój to nie brak kłopotów, lecz obecność Chrystusa”.\nSheila Walshpiosenkarka i mówczynia\n„Nie chodzi o to, ile mamy, ale to, jak bardzo się z tego cieszymy, to czyni nas szczęśliwymi”.\nCharles Spurgeonpastor i autor\n„Wola Boża nie zaprowadzi nas tam, gdzie nie dosięgnie nas łaska Boża”.\nBilly Grahamkaznodzieja i autor\nAdopcja przez BogaAutorytet JezusaBezpieczeństwoBibliaBoża miłośćBoże dziedzictwoBoże NarodzenieBłogosławieństwa BożeChoroba AlzheimeraChwała BożaCierpienieCOVID-19Czasy OstateczneDemonyDobre uczynkiDobroć BożaDuchDuch ŚwiętyDuszaDziękczynienieEmocjeEwangeliaGniewGrzechGrzeszna naturaGłos BożyHumorJezus ChrystusKościółKrólestwo BożeMiłosierdzieMiłośćMoc BożaModlitwaMądrośćNadziejaNieboNowe narodzenieObojętnośćOchrona BożaOdkupienieOdnowienieOświeceniePewnośćPoczucie własnej wartościPoganiePojednaniePokoraPokusaPokójPomoc BożaPowrót JezusaPoznanie BogaPrawdaProblemyPrzebaczeniePrzeznaczeniePrzypadkiRadośćSerceSiłaStarośćStrachStworzenieSzatanUwielbienieUżalanie się nad sobąWdzięcznośćWiaraWiara w akcjiWojnaWojna duchowaWola BożaWytrwałośćZależność od BogaZaufanieZbawienieZmiany życioweZnaczenie życiaZwierzętaZwycięstwoZłoŁaskaŚmierćŚmieszne prawdziwe historieŻycieŻycie duchoweŻydzi\nChciałabym podziękować wszystkim osobom, które tłumaczą lub redagują moje teksty.\n© Carol Schlorff, Wszelkie prawa zastrzeżone.\nO ile nie określono inaczej, wszystkie zdjęcia do wpisów dzięki uprzejmości witryny www.pixabay.com\nWszystkie inne zdjęcia są moje.


1Klon polny ( Paklon )- Acer campestre\n2Klon srebrzysty - Acer saccharinum\n3Klon jesionolistny (Jasioklon) - Acer negundo\n4Klon jawor (Jawor) - Acer pseudoplatanus\n5Klon palmowy - Acer palmatum\n6Klon czerwony - Acer rubrum\nKlony to zwykle okazałe drzewa lub duże krzewy liściaste, należące do wspólnej rodziny mydleńcowatych. Rodzaj liczy ponad 100 gatunków roślin, które najliczniej występują w Azji i Ameryce Północnej, chociaż kilka z nich rośnie również na terenie Europy. Jednym z takich gatunków jest niezbyt wysoki i stosunkowo mało popularny klon tatarski (Acer tataricum).\nKlon tatarski to nieduże drzewo (ok. 10 m. wys.) lub wielopniowy krzew, o rozłożystym pokroju. Jego pień i konary mają barwę szarą, drobniejsze gałęzie są brunatne, natomiast młode pędy mają kolor czerwonawy. Klon tatarski posiada średniej wielkości (ok. 5 - 10 cm. dł.), jajowate lub delikatnie klapowane, ciemnozielone liście, których brzeg jest podwójnie piłkowany. Młode liście są omszone, starsze stają się błyszczące i gładkie. Przez cały sezon wegetacyjny mają kolor zielony, natomiast jesienią przebarwią się na żółto bądź czerwono i opadają z drzewa jeszcze przed nastaniem zimy. Wiosną (V-VI) drzewo wydaje niewielkie, pachnące, zielono-kremowe kwiaty, zebrane w wiechowate, wyprostowane kwiatostany. Wprawdzie nie są one szczególnie dekoracyjne, ale za to bardzo miododajne, co sprawia, że klon tatarski jest rośliną bardzo cenioną przez pszczelarzy. Po zapyleniu kwiatów, na pędach pojawiają się nasiona, zamknięte w bardzo charakterystycznych, rosnących parami, oskrzydlonych łupinkach. Początkowo barwa „skrzydełek” jest zielona, ale w miarę dojrzewania przybiera intensywnie czerwony kolor, przez co drzewo wygląda bardzo dekoracyjnie. Jesienią dojrzałe nasiona brązowieją i są rozsiewane za pomocą wiatru, co sprawia, że drzewa te nie mają większych kłopotów z rozmnażaniem.\nKlon tatarski jest rośliną bardzo mało wymagającą i odporną na niesprzyjające warunki środowiskowe (dobrze znoszą przejściową suszę oraz niskie, zimowe temperatury). Rośnie na różnych stanowiskach i toleruje większość rodzajów gleb, chociaż oczywiście posiada swoje preferencje. Najlepiej czuje się w miejscach słonecznych oraz na żyznych, dość próchniczych i umiarkowanie wilgotnych podłożach, których pH jest zbliżone do obojętnego. W uprawie raczej nie sprawia problemów, chociaż niekiedy mogą go zaatakować choroby grzybowe (zgorzel pędów, czarna plamistość liści klonu) lub szkodniki (mszyca - włochatka klonowa czarna, naliściaki drzewoszki, czasami także opuchlaki truskawkowce).\nKlony tatarskie bardzo dobrze rozmnażają się przez wysiew nasion, zebranych z drzew późną jesienią. Przed wiosennym siewem, nasiona wymagają jednak stratyfikacji (2-3 miesięcy przetrzymywania w niskich temperaturach), gdyż zabieg ten znacznie ułatwia ich kiełkowanie. Siewki zwykle rosną dość szybko i dobrze znoszą przesadzanie, jednak pierwsze kwiaty wydają dopiero w wielu ok. 5 lat.\nTe piękne i dekoracyjne drzewa znakomicie sprawdzają się w nasadzeniach parkowych i ogrodowych oraz jako rośliny zieleni miejskiej. Ze względu na niezbyt duże rozmiary, nadają się do sadzenia także w niewielkich ogrodach. Można z nich tworzyć aleje lub szpalery oraz sadzić pojedynczo, jako element krajobrazowy. Ponieważ dobrze znoszą cięcie, sprawdzają się też jako rośliny na formowane żywopłoty. Zabieg cięcia należy jednak przeprowadzać dopiero latem lub wczesną jesienią, gdyż wykonany wiosną spowoduje duży wypływ soku, co mocno osłabia rośliny i czyni je podatnymi na choroby i ataki szkodników. Ze względu na ładny pokrój, niewielkie rozmiary, malownicze liście i możliwość przycinania, klon tatarski bywa również wykorzystywany do tworzenia ciekawych form drzewek Bonsai.\nPodgatunki i odmiany\nW nasadzeniach większą popularność od klonu tatarskiego zdobywa klon Ginnala (Acer ginnala), który najczęściej traktowany jest jako podgatunek klonu tatarskiego. Ma on nieco mniejszą wysokość (ok. 8 m.) i wyraźniej klapowane liście, a jesienią przebarwia się na piękny, czerwony kolor. W szkółkach od niedawna można również nabyć ciekawą odmianę klonu tatarskiego „Hot Wings”, o szczególnie intensywnym zabarwieniu czerwonych skrzydełek nasiennych, które bardzo podnoszą walory dekoracyjne drzewa.\nKlon jesionolistny (Jasioklon) - Acer negundo\nKlon czerwony - Acer rubrum\ndrzewa liściaste, drzewa parkowe, klon drzewo, klon drewno, klon uprawa, klon opis, klon zdjęcia, klon odmiany, klon rodzaje, klon pielęgnacja, klon sadzonki, klon tatarski opis, klon tatarski zdjęcia, klon tatarski uprawa, klon tatarski sadzonki, klon szkodniki, klon choroby, klon tatarski szkodniki, klon ozdobny, klon tatarski odmiany, drzewa alejowe, klon wysokość, klon długość życia, klon przycinanie, klon Ginnala\nKlon srebrzysty - Acer saccharinum


Ławostół POLA - funkcjonalna ława do salonu.\nDostawa od: 0.00 ,-\nWysyłka do 14 dni roboczych Świetnie komponuje się z nowoczesnymi aranżacjami salonu, pokoju dziennego, gabinetu lub pokoju młodzieżowego\nPOLA - funkcjonalna ława do salonu. Pasuje do wielu pomieszczeń, które pragną choćby odrobinę nowoczesności. Na co dzień może służyć jako klasyczna ława.\nŁawa jest wykonana z płyty obustronnie laminowanej o grubości 18mm. Blat pogrubiony do 36 mm. Materiał ten charakteryzuje się zwiększoną odpornością na uszkodzenia mechaniczne, zarysowania, oddziaływanie wysokich temperatur i wilgoci. Nie zaszkodzi mu gorąca szklanka postawiona bezpośrednio na blacie jak i rozlany alkohol. Krawędzie blatu oraz pozostałe elementy wykończone są obrzeżem PCV/ABS.\nDo konserwacji płyty laminowanych zaleca się stosowanie miękkiej, suchej lub wilgotnej ściereczki. Ponieważ powierzchnia laminowana jest powierzchnią "ostatecznie skończoną", nie można stosować żadnych środków agresywnie czyszczących (np. rozpuszczalniki) ani nabłyszczaczy.\n4 - nogi\nMechanizm podnoszenia blatu:\nKatalog VERIZZO Katalog produktów marki VERIZZO. Pobierz\nInstrukcja montażu. Instrukcja montażu ławy POLA. Pobierz\n219,00 ,- 229,00 ,- -10,00 ,-\nŁawa PIPPI - funkcjonalna ława do salonu. Niezwykle funkcjonalna i nowoczesna ława powstała z pasji projektowania mebli. Filiżanka małej czarnej nigdzie nie wygląda tak dobrze jak...więcej\n480,00 ,- 499,00 ,- -19,00 ,-\nŁawa ADEL - funkcjonalna ława rozkładana i podnoszona do salonu. Niezwykle funkcjonalna i nowoczesna ława powstała z pasji projektowania mebli. Filiżanka małej czarnej nigdzie nie wygląda tak dobrze jak...więcej\n579,00 ,- 599,00 ,- -20,00 ,-\nŁawa AIDA - funkcjonalna ława rozkładana i podnoszona do salonu. Niezwykle funkcjonalna i nowoczesna ława powstała z pasji projektowania mebli. Filiżanka małej czarnej nigdzie nie wygląda tak dobrze jak...więcej\n689,00 ,- 729,00 ,- -40,00 ,-\nŁawa BONA - funkcjonalna ława rozkładana i podnoszona do salonu. Niezwykle funkcjonalna i nowoczesna ława powstała z pasji projektowania mebli. Filiżanka małej czarnej nigdzie nie wygląda tak dobrze jak...więcej\n570,00 ,- 589,00 ,- -19,00 ,-\nŁawa CARMEN - funkcjonalna ława rozkładana i podnoszona do salonu. Niezwykle funkcjonalna i nowoczesna ława powstała z pasji projektowania mebli. Filiżanka małej czarnej nigdzie nie wygląda tak dobrze jak...więcej\nŁawa DIANA - funkcjonalna ława rozkładana i podnoszona do salonu. Niezwykle funkcjonalna i nowoczesna ława powstała z pasji projektowania mebli. Filiżanka małej czarnej nigdzie nie wygląda tak dobrze jak...więcej\nŁawostół DIANA multi\nŁawa DIANAm - funkcjonalna ława rozkładana i podnoszona do salonu. Niezwykle funkcjonalna i nowoczesna ława powstała z pasji projektowania mebli. Filiżanka małej czarnej nigdzie nie wygląda...więcej\nŁawa EVA - funkcjonalna ława rozkładana i podnoszona do salonu. Niezwykle funkcjonalna i nowoczesna ława powstała z pasji projektowania mebli. Filiżanka małej czarnej nigdzie nie wygląda tak dobrze jak...więcej\nŁawostół HERA multi\n475,00 ,- 499,00 ,- -24,00 ,-\nŁawa HERA multi - funkcjonalna ława rozkładana do salonu. Jeśli szukacie niezawodnego mebla, który oprócz nieskazitelnej prezencji, cechować będzie również wysoka funkcjonalność..więcej\nŁawa HERA multi - funkcjonalna ława rozkładana do salonu. Dostawa 50 zł.\nŁawa HERA multi - funkcjonalna ława rozkładana do salonu. Jeśli szukacie niezawodnego mebla, który oprócz nieskazitelnej prezencji...więcej\nŁawa HERA multi - funkcjonalna ława rozkładana do salonu. Blat pogrubiony do 36mm. Materiał ten charakteryzuje się ...więcej


Powszechny LOTR? : Forum dyskusyjne miłośników twórczości J.R.R. Tolkiena\nTemat: Powszechny LOTR? (Strona 4 z 6)\nWysłany: 20-02-2002 23:28 Temat wpisu:\nNajgorsze co może być ( w zasadzie już jest ) to komercja związana z LOTRem. Za to powinno się wieszać!!!\nLoodzie spokojnie ja rozmumiem że to nas "prawdziwych" Tolkienistów wkurza i irytuje ale pomyście sobie, że gdyby nie komercja to nie było by 1/2 z nas (mnie np. do czytania zachęciła reklama książki w jednej z niemienckich księgrani) Moim zdaniem dobra komercja nie jest zła byleby nie był to zwykły szajs. Przecież do zbijania kasy na LOTRZE i tak moosiało dojść w ten czy inny sposób i jak narazie to co się pojawia nie budzi we mnie żadnych złych odczuć co prawda irytująca jest np. Pizza hut cała w plakaty WP i inteligo w pierścieniach ale no wiecie będzie więcej fanów. No i co ztego że zielonych, przeczytają książki (jak naprawdę im się spodoba), zasięgną rad i nauk u nas a pooźniej wyrosą na całkiem niezłych np. fantastów i sami napiszą książki (wiem przesadzam - jak zwykle )\nTakże spoks pooki czijo-czips ( ) nie wrzucą do paczek z czipsami żetonów z Drużyną Pierścienia.\nWysłany: 21-02-2002 15:25 Temat wpisu:\nale pomyście sobie, że gdyby nie komercja to nie było by 1/2 z\nNie zgodzilbym sie jednak z Toba ! Mysle ze inni "forumowicze" tez nie.\nWysłany: 21-02-2002 17:11 Temat wpisu:\nNo mash racje trochę przesadzieł ale chciałem przez to powiedzieć (naczy napisać ale moowi się pwiedzieć, w właśnie tak aprpo zastanawialiście się kiedyś dlaczego nie moowi się "napisać" - nasz język jest do dupy chyba przeniose się na sindarin ) że no gdyby nie reklama to większość książek nigdy nie ujrzała by światła dziennego (wiecie siła przebicia). Co jak co ale to właśnie reklama teraz napędza rynek i nas samych do qpowania roożnych ciekwych (tudziesh szeroko pojętego szajsu) rzeczy.\nMoim zdaniem może doskonałe to nie jest ale co jest doskonałe (oproocz mnie )\nWysłany: 26-08-2005 22:28 Temat wpisu:\nHm, myślę, że warto odświeżyć ten temat z 2002 roku\nTrochę czasu już minęło od wydania ostatniej rozszerzonej wersji filmu, można się zastanowić nad tym, co "komercja" zrobiła z Tolkienem.\nMieliśmy na forum falę przypływu filmowego i odpływu i rzeczywiście, jak napisał kiedyś Ruginwaldus, morze wyrzuciło na brzeg naszego forum wiele błyszczących bursztynków\nNie wiem, czy Władca Pierścieni jest teraz tak popularny jak Coca Cola czy Pepsi ale po sukcesie filmu, można powiedzieć, że jest rozpoznawany. Częściej można spotkać odpowiedź: " Tolkien? a to te Elfy i Krasnoludy, bajki dla dzieci" albo "Ojejku, oczywiście, że widziałam tego przepięknego Legolasa" itp. niż spotkać się z repliką "Tolkien, a co to takiego?"\nTolkien sam stał się nawet, czego Ruginwaldus nie przewidział, "używką" Będąc w Birmingham widziałam dość tandetne wieczne pióra a la Tolkien, długopisy zrobione na design filmowej wieży Orthanc, zakładki z fotosami aktorów z LOTR oraz inne gadżety. Przez Polskę przetoczyła się kampania Pizzy Hut i Intelligo z ich Pizzą Władców, Pizzą Władców wegetariańską i z szynką oraz kurczakiem Sałatką Władców z grzankami od "czerstwego plemienia Krasnoludów" czy Deserem Władców mającym przypominać o słodyczy uśmiechu Królowej Elfów Ale na szczeście raczej nie sprawiła, że WP kojarzy się z serem mozarellą, Lotholorien z zieloną karbowaną sałatą a Galadriela z wanilowymi lodami Nawał gadżetów, mniej lub bardziej udanych sprawił, że chyba każdy tolkienista zaopatrzył się w jakiś przedmiot, związany z LOTR. A i pewnie nietolkieniści mają jakieś gadżety filmowe poupychane po katach, jak szklanki LOTR-owe po nutellach.\nNie można nie zauważyć, że Władca Pierścieni okupuje od dłuższego już czasu pierwsze miejsca w rankingach książek stulecia, w plebiscytach bibliotek i tym podobnych sondażach.\nTolkien jest popularny. Tegoroczny, marcowy Nesweek dodał go do listy "79 postaci, które zmieniły bieg dziejów". Pisarz zatryumfował.... (nie, nie - bynajmniej nie w dziedzinie profesorów (badaczy) czy pisarzy , zwyciężył w dziedzinie..... Popkultura i znalazł się towarzystwie Charliego Chaplina, Andy'ego Warhola, Coco Chanel, Boba Marleya, Pabla Picassa czy Marilyn Monroe.\nTolkien jest ikoną popkultury , bywa nazywany "Ojcem Hobbitów", zaś kwestia Golluma "my, my own, my preciousssss" została przyjęta do listy najbardziej kultowych powiedzonek filmowych i znają ją nawet ci, co filmu nie oglądali Nie wiadomo tylko czy cieszyć się z tej popularności . Popkultura to domena beztroskiej rozrywki, pozwalającej oderwać się od codzienności. Przykładowo niewielu noszących koszulki z Che Guevarą ma chociaż blade pojęcie jego komunistycznych poglądach czy zbrodniach oraz o powstaniu i walkach w Boliwii. Sztandarem popkultury jest zabawa, narzędziami - schlebianie gustom publiczki, produkowanie banałów, przerabianie i odtwarzanie na różne sposoby tego, co znane i formatowanie mózgów mało wymagającą papką...\nTolkien jako ikona popkultury? Brrr..... Strach pomyśleć, jak można jeszcze tą ksiażke spłycić. Programy szkolne "Hobbici dla mas", programy telewizyjne -Ciao Darwin - "Wielbiciele Elfów kontra wielbiciele Nazguli" tudzież "Big Brother- Bielawska odsłona"\nŻarty żartami ale osobiście, wcale się nie cieszę, że Tolkien jest popularny. I że stał się "ikoną"\nNie ulega wątpliwości, ze popularność to zasługa filmu. W końcu to wszystko wydarzyło się nie w ciągu kilkudziesięciu lat od wydania Władcy Pierścieni(choć ksiażki Tolkiena od tego czasu zyskały grono wielbicieli na całe życie), ale tak naprawdę kilkanaście miesięcy po tym, jak na ekrany kin wszedł "The Lord of the Rings" Petera Jacksona.\nMożna sobie zatem zadać pytanie, czy popularność i film Jacksona zrobiły książkom Tolkiena więcej złego czy więcej dobrego?\nJeśli poprzez film, ktoś sięgnął po książkę, to należy się tylko cieszyć. Bo czytanie choćby najbardziej krótkich opowiadań jest zawsze lepsze niż gapienie się w telewizor. Rozwija bowiem wyobraźnię i wzbogaca słownictwo. Ludzie, którzy dużo czytają na ogóle lepiej potrafią precyzować swoje myśli i uczucia, częściej mają ustalone wartości, którym są wierni i - w jakimś sensie- można ich uznać za mądrzejszych od tych, co nie czytają niczego. Książki maja to do siebie, że otwieraja nam drzwi do innego świata. Zaś legendarium Tolkiena pozwala ten świat badać latami.\nZ drugiej strony, nawiązując do popkultury, powszechność spłyciła przekaz książek angielskiego profesora, tak jak film obdarł wymowę WP z wielu wartości, że wymienię tylko te najbardziej widoczne jak:\n- wytrwałość w dążeniu do celu (filmowy Aragorn to człowiek pełen wewnętrznych rozterek i słabości, Frodowi zaś zdarza się bezwolnie oddać Pierścień Nazgulom),\n-wartość przyjaźni (Frodo odsyłający Sama do domu za rzekome zjedzenie lembasów)\n-czy szacunku dla dostojeństwa wielkoformatowych postaci (Gandalf okładający Denethora różdżką).\nNiespieszność osądu Entów zostałą zastąpiona w filmie ich śmiesznym nierozgarnięciem, mądrość Gandalfa zamieniła się w siłę fizyczną i umiejętność posługiwania się laską z podziwu godną sprawnością mistrza kung fu itp. itd.\nLudzie znający jedynie film mogą tak naprawdę nigdy się nie dowiedzieć, co jest istotą tego dzieła literackiego.\nPowstaje zatem pytanie - skoro wielu ludzi kojarzy sobie Władcę Pierścieni z ubogą, filmową wersją, to czy jednak nie mamy do czynienia z wielką szkodą, wyrządzoną książce?\nZ własnego doświadczenia - popularność Tolkiena, która rozpoczęła się po filmie, wcale nie przysporzyła mu jakiegoś wielkiego odsetka miłośników. Stałe środowisko osób, które o ksiażkach Tolkiena lubią podyskutować i poczytać, mają coś interesującego do przekazania, a nawet chcą tylko się w Śródziemie zabawić, wcale nie poszerzyło się znacznie. Wręcz można powiedzieć, wciąż jest tak samo małe, jak było. Można przypuszczać, że i bez całej filmowej otoczki dotarliby do książki i znaleźliby to forum.\nWśród reszty, która przyznaje, że lubi WP, wielu jest takich, którzy oglądnęli jedynie film, ten zaś bądź nie wywarł na nich specjalnego wrażenia, nie pobudził do przemyśleń bądź nie zachęcił do przeczytania ksiażki - dlatego nie mają w temacie - tolkienistyka- nic do powiedzenia.\nWprawdzie na Tolk Folku bawiących się wciąż przybywa, jest nowy zlot: Arda, są nowe strony internetowe i stowarzyszenia - ale - ALE - nie są to tłumy.\nCóż, można się zastanawiać, jak by to było, gdyby Tolkien pozostał mało znanym, angielskim pisarzem. Osobiście chyba lepiej byłoby bez tej całej, medialnej otoczki. Wydaje mi się, że z Tolkiena jako ikony popkultury będzie więcej szkód niż pożytku.\nWysłany: 26-08-2005 23:09 Temat wpisu:\n(nie, nie - bynajmniej nie w dziedzinie profesorów (badaczy) czy pisarzy , zwyciężył w dziedzinie..... Popkultura\nLiiiitości, komuś się w redakcji wszystko pochrzaniło\nPopkultura to domena beztroskiej rozrywki,\nzależy też chyba jaka. Popkultura to nie worek, do którego możemy wrzucić wszystko co złe, albo wszystko co się nam akuratnie nie podobało.\nMam wrażenie, że popkultura to taki mechanizm, który można zaprząc do robienia bardzo fajnych, rzeczowych, mądrych rzeczy, tylko, że zwykle wykorzystuje się go w celach okołodennych albo płaskich jak naleśnik.\ntudzież "Big Brother- Bielawska odsłona"\nZlituj się Nif, po kolacji jestem :/\nI to jest imo bardzo wazne pytanie.\nJeśli poprzez film, ktoś sięgnął po książkę, to należy się tylko cieszyć.\nSama znam sporo takich osób. Którzy oczarowani filmem wsiąkli w książki. I, co ważne podobały im się, a nawet bardziej, jak film. Bo gdyby stwierdzili, że film im sie bardziej podobał to byłoby dla mnie troche dziwne.\nZ drugiej strony, nawiązując do popkultury, powszechność spłyciła przekaz książek angielskiego profesora,\ntak jak film obdarł wymowę WP z wielu wartości,\nnie zgodze się. Nie obdarł ale odcedził te, sensy, ktore trudno oddac w ekranowym czasie, a pozostawił te, ktore byl w stanie udzwignąć.\nFrodowi zaś zdarza się bezwolnie oddać Pierścień Nazgulom),\ntaa, jedna z głupszych scen\nA skąd owych wielu ludzi, nie czytających ksiażki, a znajacych tylko film może wiedziec, że film jest ubogą wersją? IMO dowiedzą się, jak przeczytają książkę\nWysłany: 26-08-2005 23:47 Temat wpisu:\nNo tak Ale biorąc pod uwagę to, ze popkultury nikt do dobrych rzeczy nie zaprzęga ( a raczej, precyzuję, rzadko się to zdarza), zwłaszcza jeśli się to tyczy Tolkiena ( przeczytaj chociażby ten ostatni artykuł w Guardian, który w temacie o Birmingham przytacza Nelle), możemy się chyba zgodzić, że to, co się wkoło filmu i książki ostatnimi czasy działo (mam na myśli, to, co się pisze oraz co się sprzedaje- szeroko pojęte massmedia vs Tolkien), bynajmniej nie skłania do entuzjazmu. ?\nTal, musze czasem postraszyć, bo zupełnie zMUP-iejesz A serio, to wiesz, jeśli by się to sprzedawało, myślisz, że by Bielawa Brother nie powstał? U nas Big Brother skończył się na drugim podejsciu, czy trzecim, nie wiem bo nie oglądałam. A w Anglii to wciaż bardzo popularna rozrywka. Na topie są konflikty między homoseksualistami a heteroseksualistami oraz Big Brother w armii.\nDla kasy kręcą nie tylko takie buble. Ludzie nadzwyczaj dobrze rozumieją i akceptują, że "dziwne rzeczy" się robi dla pieniędzy , niż gdy coś się robi z pasji i jeszcze z własnej kieszeni dokłada.\nNo więc? czekam na wypowiedź\nChcąc nie chcąc obdarł. Niestety.\nA skąd owych wielu ludzi, nie czytających ksiażki, a znajacych tylko film może wiedziec, że film jest ubogą wersją? IMO dowiedzą się, jak przeczytają książkę l\nNo właśnie to jest straszne, że znikąd się nie dowiedzą.\nA nawet, nie będą chcieli się dowiedzieć, bo dziecom popkultury filmy zazwyczaj wystarczają i przedkładają je nad książki.\nWysłany: 27-08-2005 00:44 Temat wpisu:\nKsiążkom jako takim filmy nie zrobiły nic.\nNatomiast temu, co w tych książkach się zawiera, zrobiły dużo dobrego.\nI mówię to jako osoba, która wcześniej (przed PJ-em), nie miała z tolkienistyką nic wspólnego. Jakkolwiek obrazoburczo to zabrzmi nikt inny tylko Jackson namówił mnie do zapoznania się z twórczością Tolkiena. Oczywiście gdyby nie bogactwo ukazanego tam świata, być może na jednokrotnym przeczytaniu WP by się skończyło. A tak chwała Mistrzowi, bo uwiódł mnie z wprawą Casanovy\nZdaję sobie sprawę Nifrodel, że dla Ciebie filmy PJ-a będą już na zawsze kwintesencją płytkości. To zrozumiałe, skoro wcześniej poznałaś i pokochałaś dzieło Tolkiena. Sęk w tym, że dla Ciebie (i wszystkich z dawien dawna tolkienistów) filmy PJ-a mogłyby w ogóle nie powstać. One Wam do niczego nie były potrzebne. Potrzebne zaś były mnie i (chociażby ze względu na zasięg oddziaływania) wielu innym na całym świecie. Powiadasz: fala wezbrała i opadła, z tysięcy oglądaczy ostały się ino nędzne resztki, które sięgnęły do WP. A z tych nędznych resztek, zostały tylko ochłapy, które zabrały się za H, Sil, NO, czy HoME.\nPowiadam Ci zatem, że wielce sobie chwalę tę moją ochłapowatość\nA teraz Ty mi powiedz. Czy jestem wybrykiem natury? Wyjątkiem potwierdzającym regułę? Czy też może kaszaniarz PJ jednak zrobił coś dobrego dla Śródziemia?\nOstatnio zmieniony przez Ring dnia 27-08-2005 01:52, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: 27-08-2005 01:21 Temat wpisu:\nMoim skromnym zdaniem - jeżeli na 100 statystycznych widzów jedna osoba zadała sobie pytanie: skoro powstał film z takim rozmachem, to jaka musi być książka? - i po tą książkę sięgnęła - to już jest sukces.\nPoza tym - ignorant nie zrozumie przesłania nigdy, choćby podawane było w najbardziej klasyczny i piękny sposób. W sumie podsumowałabym to tak - ci, którzy chcieli znaleźć coś dla siebie w filmie - znaleźli.. może wydać sie dziwne, ale ja od czasu do czasu puszczam sobie przed snem ulubione fragmenty filmu I jest to jedyny film do którego tak często wracam.\nA jeżeli film trafia do tzw. publiki, niestety zawsze będą tego skutki w postaci ogłupiających przejawów aktywności pop-kultury, które opisywała Nifrodel. Jednak sądzę mimo wszystko, tak jak Big Brother i inne przejawy tzw. pop-kultury będzie to epizod, który minie - tego jest tyle, że automatycznie wiele z nich odchodzi po prostu w niepamięć. Sądzę, że w niepamięć odejdzie nawet "my own, my precioussss" - z powodu konieczności "zrobienia miejsca" na kolejne pop-kulturowe wydarzenie. A LOtR - ten prawdziwy, zostanie i tak w sercach tych, którzy dostrzegają jego prawdziwe przesłanie.\nBtw... Nifrodel, nie uważasz, że podział na zwolenników Elfów i Nazguli jest płytki, głupi i w ogóle hmm... sztuczny??


Ścigali się o telewizor\n15 lipca 2014 12:03, admin ego\nW minioną niedzielę w Lubniewicach odbył się kolejny wyścig z serii maratonów Zachodniej Ligi MTB. Główną nagrodę stanowił 42-calowy telewizor marki Philips. <czytaj dalej>\nNa Grand Prix Polski do Gorzowa mają przyjechać kibice nawet z... Brazylii. <czytaj dalej>\nPrzygotowania do Grand Prix\n9 lipca 2014 22:13, admin ego\nGorzowski turniej żużlowy cyklu Grand Prix odbędzie się 30 sierpnia. Klub rozpoczął już intensywne przygotowania do zawodów. Prezes żółto-niebieskich Ireneusz Maciej Zmora zaprasza kibiców do uczestnictwa w imprezie. <czytaj dalej>\nStal znów zbada swoich kibiców\n8 lipca 2014 21:57, admin ego\nAspiracją Stali Gorzów jest spełnianie wymagań stawianych przez kibiców. <czytaj dalej>\n18. miejsce na 173 to sukces!\n3 lipca 2014 22:04, admin ego\nZawodnicy ALKS PWSZ Gorzów Wlkp. zajęli 18. Miejsce spośród 173 klubów w Polsce. <czytaj dalej>\nWicemistrzowie z Gorzowa\n23 czerwca 2014 09:24, admin ego\nOldboye z Gorzowa zdobyli wicemistrzostwo w zawodach plażowej piłki siatkowej we Wrześni. <czytaj dalej>\nOczekuję dobrej zabawy\n15 czerwca 2014 16:18, admin ego\nZa tydzień Derby Ziemi Lubuskiej. Stal Gorzów ponownie zmierzy się z Falubazem Zielona Góra. <czytaj dalej>\nGorzowscy juniorzy młodsi walczyli w mistrzostwach Polski w Siedlach. Przywieźli złoto i dwa razy brąz. <czytaj dalej>\n10 czerwca 2014 22:12, admin ego\nKolejne ligowe emocje na stadionie im. Edwarda Jancarza 22 czerwca. <czytaj dalej>\n8 czerwca 2014 21:44, admin ego\nDwa złote medale zdobyła zawodniczka Sekretu Gorzów Sylwia Czernik na Mistrzostwach Polski juniorów w kickboxingu w formule pointfighting i light contact. <czytaj dalej>\n27 maja 2014 23:01, admin ego\nPrezes Stali Gorzów Ireneusz Maciej Zmora podsumowuje niedzielny mecz żółto-niebieskich w Toruniu.\nJak ocenia pan mecz Stali w Toruniu? Co zadecydowało o tym, że drużynie nie udało się wygrać?\n- Na wstępie chciałbym podziękować drużynie za waleczną postawę i pogratulować torunianom zwycięstwa w dobrym stylu. "Anioły" stają się coraz mocniejsze i niewykluczone, że w tym sezonie już nikt nie wywalczy punktów w Toruniu. Jeśli chodzi o nas, na słowa pochwały zasługują Piotr Świderski, Bartosz Zmarzlik i wracający po kontuzji Tomasz Gapiński. Aby wygrać mecz, potrzebne są indywidualne zwycięstwa. Tych zabrakło. Raz indywidualnie bieg wygrał Bartek, a dwa razy Piotrek. Nasi liderzy wypadli zdecydowanie poniżej oczekiwań. Tylko dwa razy odnieśli indywidualne sukcesy i w tym należy upatrywać przyczyn naszej porażki. Mam nadzieję, że już wkrótce Matej i Niels uspokoją swoją postawą na torze naszych kibiców. Moja wiara w trenera i zawodników jednak nie gaśnie.\nKibice zastanawiają się, czy dojdzie do rozmowy motywacyjnej zarządu z zawodnikami przed derbami?\nŻółto-niebiescy zachęcają: Oddaj krew!\n22 maja 2014 20:12, admin ego\nW najbliższy weekend po raz siódmy w Gorzowie odbędzie się charytatywna akcja zbiórki krwi. <czytaj dalej>\nTomasz Gollob pożegna się z Grand Prix w Gorzowie (video)\n19 maja 2014 18:01, admin ego\nW miniony piątek w Gorzowie gościł kapitan reprezentacji Polski Tomasz Gollob. <czytaj dalej>\nRekordy zawodników z Gorzowa\n12 maja 2014 19:20, admin ego\nNa Mitingu w Poznaniu grupa zawodników ALKS PWSZ Gorzów uzyskała wiele rekordów życiowych. <czytaj dalej>\nOdnieśliśmy zwycięstwo - fotorelacja\n11 maja 2014 23:23, admin ego\nNiedzielny mecz Stali Gorzów z Renault Zdunek Wybrzeże Gdańsk zakończył się zwycięstwem gospodarzy. <czytaj dalej>\nSzerokim echem odbiła się porażka Stali Gorzów w meczu z Unią Tarnów. Oto podsumowanie trenera Piotra Palucha. <czytaj dalej>\n11 maja gorzowska Stal na własnym stadionie zmierzy się z ekipą Wybrzeża Gdańsk. Będzie to jedyne spotkanie Stalowców na własnym terenie w maju. <czytaj dalej>\n28 kwietnia 2014 22:39, admin ego\nNa torze w Gorzowie 29 kwietnia odbędzie się druga odsłona Młodzieżowych Drużynowych Mistrzostw Wielkopolski (MDMW). <czytaj dalej>\nNajpierw Międzyrzecz. Teraz Międzychód\n24 kwietnia 2014 19:34, admin ego\nPowstaje drugi Klub Kibica gorzowskiej Stali. Po Międzyrzeczu przyszedł czas na Międzychód. <czytaj dalej>\n21 kwietnia 2014 21:47, admin ego\nW Gorzowie odbędą się rozgrywki Eliminacji Miejskich Deichmann Minimistrzostwa. <czytaj dalej>


Izabela Zwierzyńska: Subiektywny przewodnik Izabeli vol. 5 | BlogStar\nWitajcie po przerwie. Jestem rzadziej, ale mam za to nadzieję, że ciekawie. Dziś chciałabym Was zabrać w podróż po miejscach i wydarzeniach. Zacznijmy od wizyty na… Hawajach, bo jest to podróż bardzo mi bliska. Taki to tytuł nosi spektakl w teatrze Capitol, w którym gram. Oficjalna premiera odbędzie się 26.04, ale pierwszy spektakl z moim udziałem można będzie zobaczyć już 25.04. Jest to szalona, nieco skomplikowana rodzinnie komedia, która pozwoli Wam oderwać się od życia. Śmiech gwarantowany. W spektaklu występują również m.in: Daria Widawska, Dominika Ostałowska, Przemysław Sadowski, Basia Kurzaj i Alan Andersz. Wcielam się w rolę dociekliwej, wręcz aroganckiej dziennikarki Peggy, która w miarę upływu czasu łagodnieje. Sama postać nie jest śmieszna, ale wprowadza konkretny rys wobec innych postaci. Mam nadzieję, że Wam się spodoba!\nBibi Day Spa, czyli moje nowe odkrycie. Mam bardzo mało czasu na jakiekolwiek zabiegi, ale manicure, pedicure i masaż są na mojej liście punktów stałych przynajmniej raz w miesiącu. Manicure i pedicure jest nawet bardziej obowiązkiem, a masaż pozwala mi rozluźnić spięte ciało. To naprawdę genialny sposób na niwelowanie skutków stresu, a w Bibi zrobią go świetnie. Wiem, bo sprawdziłam! Samo miejsce jest bardzo klimatyczne – jasne wnętrze z dużymi oknami, pyszna herbata na powitanie i wspaniała opieka ze strony personelu. Czułam się bardzo dobrze zaopiekowana. Panie proponowały mi też zabiegi na twarz z dokładna analizą skóry z czego na pewno skorzystam, bo po zimie moja skóra jest w fatalnej kondycji, a zdarza mi się to po raz pierwszy, więc trzeba interweniować! Dodatkowym atutem jest miejsce – w samym centrum przy ul. Wilczej w otoczeniu moich ulubionych knajpek z ul. Poznańskiej i genialnej księgarni „Jak Wam się podoba sklep z książkami”, więc po relaksie w spa warto iść na spacer po okolicy.\n„Wiosna” w teatrze Studio. Wspaniały spektakl inspirowany „Wujaszkiem Wanią” i osobistymi historiami aktorów. Grany na 2 strony, więc żeby mieć pełny ogląd trzeba pójść dwa razy. Ja byłam dotychczas raz – mając przed sobą wersję graną przez Marcina Bosaka, po drugiej stronie gościł Łukasz Simlat. Trudno jest opisać jaki ten spektakl jest. Ważne jest życie, oglądamy zmagania bohaterów ze śmiercią, miłością, niemożnością spotkania się a wciąż mamy nadzieję razem z bohaterami, że przyjdzie wiosna i coś się zmieni. Inspirujące doświadczenie ilustrujące ludzkie zmagania z losem. Bardzo polecam.\nSerial „House of Cards”. OMG! Jest genialny. Wiem, że to już nie jest taki hot temat, bo serial ma już wyemitowany 4 sezon, a ja dopiero zaczęłam oglądać pierwszy. Jednak muszę się podzielić z tymi, którzy nie widzieli wiadomością: „musicie!”. Czuję ogromną przyjemność oglądając każdy odcinek. Genialne, skondensowane aktorstwo. Kevin Spacey, Kate Mara i Robin Wright. Reszta aktorów oczywiście też, jednak to oni wiodą prym. Włączcie najlepiej już dziś!


Konfucjusz w śniegu | Polacos de Polonia\nPosted on Luty 18, 2014 by Jakub Łukaczyński\nPadał śnieg, a mróz szczypał nam policzki mimo to nie przystaliśmy na propozycje kierowców taksówek i kierowców „pojazdów taksówkopodobnych” i poruszaliśmy się na własnych nogach obładowani torbami a dodatkowo wałówką od rodziców Ying. Tak naprawdę taksówki w Chinach są całkiem tanie również na polskie standardy, nam jednak zawsze kojarzyły się ze zbędnym luksusem, więc na tym etapie podróży niejako z założenia odrzucaliśmy myśl, że moglibyśmy skorzystać z takiej formy transportu. Przeszliśmy tak 6 km, powoli tracąc nadzieje i siły. W trakcie pytaliśmy ludzi o drogę. Kubę zaskoczyła całkiem komunikatywna znajomość angielskiego u młodej Chinki (z młodymi czasem się da :D). Ostatecznie udało nam się jednak dotrzeć do hostelu.\nBudynek był położony w starej części miasta w obrębie imponujących murów – musieliśmy przejść przez potężną bramę żeby znaleźć się wewnątrz. Na ich straży nie stali już co prawda cesarscy wojownicy, natomiast z dużą prędkością przejeżdżały dużo bardziej groźne samochody. Nasz pokój położony był na piętrze – dojść trzeba było po schodach na zewnątrz budynku. Nigdy jeszcze chyba nie szliśmy po tak śliskich schodach! Do dziś nie mogę uwierzyć, że nie złamaliśmy tam żadnej kończyny.\nDo Qufu przyjechaliśmy, bo to miasto Konfucjusza – największego chińskiego filozofa i mędrca, pod względem znaczenia i wpływów porównywanego do Jezusa czy Mahometa. Konfucjanizm na wiele wieków wywarł fundamentalny wpływ na chiński sposób myślenia. Oczywiście nie wyjaśnimy filozofii Konfucjusza na naszym blogu ale warto zauważyć, że jej podstawowe zasady to lojalność wobec przełożonych i starszych i poszanowanie tradycji a z drugiej strony pragmatyzm i brak dużego zainteresowania sprawami duchowymi. W Chinach w odróżnieniu od np. średniowiecznej czy renesansowej Europy, nie było problemu z pokojowym istnieniem obok siebie różnych religii.\n3 najważniejsze religie/systemy etyczno-filozoficzne Chin to:\na) Taoizm (główny nauczyciel – Laozi. Przypisywane mu najważniejsze dzieło – „Droga (…)” nie jest długie i można przeczytać je również w polskim tłumaczeniu. Zapoznaliśmy się z jednym tłumaczeniem angielskim i jednym polskim i niektóre fragmenty miały zupełnie inne znaczenie!). Taoizm zakłada istnienie „Drogi”, pewnego naturalnego i odwiecznego porządku wszechświata.\nb) Konfucjanizm (po śmierci Konfucjusza jego uczniowie rozpowszechniali jego poglądy, długo spierano się co dokładnie miał na myśli). Z myślą Konfucjusza można zapoznać się w „Dialogach konfucjańskich”.\nc) Buddyzm – najbardziej „uniwersalna” wschodnioazjatycka religia. Trafił do Chin z Indii i zaznaczył swoją obecność pięknymi klasztorami i buddyjskimi mnichami.\nZwiedziliśmy kilka pokrytych śniegiem zabytków, związanych z Konfucjuszem – Świątynię – z której z dachu zwisały ogromne sople lodu (gdyby któryś spadł nam na głowę byłby to pewnie koniec Polacos de Polonia), posiadłość rodziny Konfucjusza po śmierci mędrca jego potomkowie długo jeszcze czerpali korzyści z szacunku jakim go darzono oraz las, w którym znajduje się jego grób. Musimy przyznać, że nasze zadowolenie z atrakcji Qufu było ograniczone. Przede wszystkim, bilety wstępu w Chinach często są bardzo drogie! Nam jako Polakom wydają się drogie, a ponieważ generalnie ceny w Chinach są niższe, dla Chińczyków muszą być jeszcze droższe. Nie byliśmy nigdy wielkimi fanami Konfucjusza – nie zdążyliśmy jeszcze przeczytać jego dzieł, z pewnością gdybyśmy byli z nim bliżej związani bardziej docenilibyśmy pobyt w Qufu. Natomiast same zabytki nie wydały się nam warte tej ceny (150 yuanów to ok. 75 zł za bilet dla 1 osoby na wszystkie 3, osobne bilety kosztowały drożej; myśleliśmy, że może tylko w Pekinie trzeba zapłacić grubą cenę za obcowanie z chińską kulturą, bo to w końcu stolica…). Najciekawsza była chyba posiadłość, momentami czuliśmy się jak w labiryncie małych komnat i ciasnych przejść, miało to swój urok.\nNa ulicach rzucały nam się w oczy czerwone „płatki”. Początkowo myślałem, że to płatki kwiatów, ale okazało się, że to kawałki plastiku po fajerwerkach. Wciąż trwał okres 2 tygodni po nowym roku, gdy Chińczycy z pasją oddają się sztuce czynienia błysków i hałasów (którą zresztą, jak wiele innych – bardziej pożytecznych i mniej spektakularnych – sami wymyślili). Nasz kolega, który spędził ten okres w mieście niedaleko Szanghaju, mówił że nie mógł spać i bał się wyjść na ulicę, która przypominała wojskowy poligon. Jeśli chodzi o nas, to właściwie byliśmy nawet trochę rozczarowani, bo tam gdzie my byliśmy, fajerwerki były raczej skromne i nie widzieliśmy ich często. Myślę, że winna jest pogoda, bo naprawdę było bardzo zimno.\nMiło było patrzeć, jaką radość Chińczycy czerpali ze śniegu – widzieliśmy mnóstwo osób ze śnieżkami w rękach, czasem bardzo małe dzieciaczki a czasem prawie dorosłych nastolatków. My tymczasem zamarzaliśmy (to nie metafora, na spacerze w Qufu naprawdę zamarzł mi kosmyk włosów!). Radziliśmy sobie z tym, pijąc baijiu – chińską wódkę, k,tórej spróbowaliśmy już w Pekinie. Tata Ying chciał dać nam 2 butelki. Wzięliśmy jedną, trochę dlatego, że czuliśmy że i tak dał nam zbyt wiele prezentów i trochę dlatego, że była ciężka. Potem żałowaliśmy bo to był nasz jedyny sposób na bezlitosny mróz!\nNa koniec polski akcent. Podczas pobytu w Japonii i Korei nie licząc najpierw brata a potem męża, nie spotkałam żadnego Polaka. W Qufu w naszym hostelu spotkaliśmy Polskie dziewczyny i to aż pięć. Były z naszego uniwersytetu (Uniwersytet Gdański, gorąco polecamy 😉 w każdym razie goręcej niż zimę w Qufu ). Studiowały chiński język na kursie w Harbinie, w Mandżurii. Tam to dopiero musi być zimno! Na szczęście nasza droga prowadziła na południe, jak naiwnie wierzyliśmy, w stronę słońca.\nTen wpis został opublikowany w kategorii Chiny i oznaczony tagami asia, china, chiny. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.\n← Smak chińskiej gościnności\nChaotyczna podróż do Nanjingu →


Podkład mineralny Lasting Finish, Rimmel - afera na BloBlo.pl - Blogi\nno kryje, kryje. używałam go codziennie w szkole na długiej przerwie to wiem. ; )\nStrasznie mocno to nie, ale rumieńców raczej nie widać jakoś mocno ; )\nJest mocno kryjący?\nProfil odwiedzono: 493015 razy


Dlaczego warto prowadzić blog w e-commerce? - Agencja Interaktywna Testin - Rzeszów, Kraków, Warszawa\nW czasach, gdy mnóstwo czasu poświęcamy na przeglądanie stron internetowych, trudno nie zauważyć roli bloga. Robi się ona jeszcze ważniejsza, kiedy prowadzisz działalność typu e-commerce. Dlaczego warto prowadzić blog w e-commerce? Poznaj powody.\nBlog w e-commerce – z czym to się je?\nNa początku trochę liczb\nWedług badań – E-commerce w Polsce. Gemius dla e-Commerce Polska pod tytułem „E-commerce w Polsce oczami internautów”:\n85% – tyle internautów jest w Polsce;\n74% – osób dokonało w Polsce zakupu przez Internet;\n72% – tyle użytkowników Internetu kupuje w polskich e-sklepach;\n30% – kupuje w zagranicznych e-sklepach.\nSzacuje się, że do 2040 roku 95% zakupów będzie dokonywana przez Internet;\nBranża e-commerce wzrasta o 23% rok do roku, a mimo to 46% firm nie ma własnej strony internetowej;\nJednym z kluczowych powodów, dla których ludzie robią zakupy w Internecie, jest dostępność sklepów o każdej porze.\nBlog w e-commerce. Dlaczego warto go prowadzić?\nDzięki zaletom bloga w e-commerce możesz osiągnąć wymierne korzyści:\nWiarygodność, RTB (Reason to believe – „Powód by wierzyć”) – Wizerunek eksperta w branży sprawia, że na blogu możesz rozwiązywać problemy, doradzać lub edukować a nie tylko sprzedawać;\nBudowanie relacji z klientami – regularne zamieszczanie wpisów na blogu tworzy relację, sklep poznaje swoich potencjalnych klientów dopasowując tematy do ich oczekiwań, a blog staje się miejscem spotkań marki z klientem;\nZwiększenie wizyt w sklepie – widoczność w wyszukiwarce (optymalizacja SEO) powoduje wzmożony ruch na Twojej stronie;\nWzrost świadomości marki – konsument poznaje markę nie przez reklamę, ale przez zaprezentowanie przydatnego przekazu (takie działanie to inbound marketing – „marketing przychodzący”).\nWsparcie sprzedaży – publikacje tematycznie związane z ofertą zwiększają zainteresowanie produktami, powodując wzrost zapytań czy transakcji;\nWiększy współczynnik konwersji – wizyta może mieć finał w sklepie bądź zakończyć się subskrypcją newslettera, pozostawieniem kontaktu czy też wysłaniem zapytania;\nLinki zwrotne – ciekawy content ma dłuższe życie, a udostępnianie wpisów na innych stronach przez użytkowników świetnie wpływa na pozycjonowanie w Google;\nPrzewaga konkurencyjna – już samo prowadzenie bloga wyróżnia Twój sklep na tle konkurencji, co przyczynia się do zwiększenia sprzedaży;\nProwadzenie bloga w e-commerce. 15 wskazówek jak to robić dobrze.\nProwadząc blog w e-commerce stosuj poniższe wskazówki a zauważysz różnicę:\nStwórz chwytliwy tytuł, zgodny z zainteresowaniami Twoich odbiorców;\nZwracaj się do persony – pisz tak jakbyś pisał do kogoś, kogo chcesz mieć w drużynie;\nSpraw, by tekst posiadał wyróżnione nagłówki (H1, H2, H3 itd.);\nStosuj wyróżnienia: podkreślenia, pogrubienia oraz wypunktowania;\nZamieszczaj linki prowadzące do podstron (np. do karty produktu);\nZamieszczaj słowa kluczowe z częstotliwością miłą dla oka odbiorcy;\nUżywaj atrakcyjnej formy – uzupełniaj tekst grafiką, zdjęciami lub filmem;\nWezwanie do działania (ang. call to action) – popularne przyciski CTA to np. „sprawdź cenę”, „kup teraz” czy „zarezerwuj”;\nPublikuj minimalnie raz w tygodniu, weź też pod uwagę godzinę publikacji;\nTwórz content, nawiązujący do produktów (np. filmiki z poradami, recenzje);\nKieruj jasne komunikaty, zgodne z przekazem marketingowym Twojej firmy (np. w social mediach);\nReaguj na wydarzenia w czasie rzeczywistym (Real Time Marketing);\nZamieszczaj wypowiedzi ekspertów, nawet z innych sklepów (Cross Marketing);\nWejdź we współpracę z influencerami (Influencer Marketing);\nTwórz oryginalne treści, przydatne dla użytkownika (Inbound Marketing).\nWizytówka Google Moja Firma – popraw swoją widoczność\nblog, e-commerce, marketing