DEBATA: Przeludnienie - fakt czy mit - Forum - Polityka.pl\nDEBATA: Przeludnienie - fakt czy mit\nKomunikat ONZ przypomniał mi, że rozpocząłem pracę w „Polityce” jeden miliard ludzi temu. Zaledwie dwanaście lat wystarczyło rodzajowi ludzkiemu, by powiększyć swą liczebność z 6 mld w 1999 r. do 7 mld.\n2011-10-30 02:35 | Marcin\nRe:DEBATA: Przeludnienie - fakt czy mit\nPrzeludnienie zaczelo sie juz po 2 Wojnie Swiatowej gdy w zycie weszlo pokolenie tzw. Baby Boomers. Jeszcze wtedy nikt nie zdawal sobie sprawy z faktu iz cywilizacja samochodu i amerykanski styl zycia stana sie wkrotce tylko mitem. Poniewaz Ameryka doswiadcza gwaltowniej niz reszta swiata czym jest nagly przyrost ludnosci, dlatego problemy demograficzne w tym kraju daja mocniej znac o sobie. Nie wynika to z samego faktu iz gwaltownie wzrosla liczba mieszkancow. Problem jest w tym ze wszyscy oni nie moga zyc na poziomie tych ktorzy zrealizowali w swoim zyciu tzw. american dream.\nMiske ryzu podzielic pomiedzy jednego wiecej czlonka rodziny w Indiach jest latwiej niz dac jednemu czlonkowi amerykanskiego spoleczenstwa wszystko to co tam jest standartem. Wlasnie problem tkwi w tym ze caly swiat chcialby realizowac american dream i na to niestety jest ludzi po prostu za duzo.\nCo wobec tego nalezy zrobic? Potrafilismy doprowadzic do rownowagi w swiecie zwierzat gdy jeden gatunek nagle gwaltownie sie rozmnozyl, mysle ze to samo tylko ze w sposob cywilizowany trzeba zaczac z gatunkiem ludzkim. Bicie na alarm iz Europa sie wyludnia brzmi jak glupi zart. Wlasnie coraz wyzsze koszty ksztalcenia sa naturalna przeszkoda w decydowaniu sie Europejczykow na wielodzietnosc. Mysle ze to samo bedzie tez dotyczylo predzej czy pozniej krajow Drugiego i trzeciego Swiata. O tym trzeba po prostu mowic w ONZ. Ekonomii sie nie da oszukac, zasoby ziemii sa skonczone. Jezeli czlowiek sie nie opamieta i nie przestanie rozmnazac sie w sposob nierozumny bedziemy wszyscy albo walczyc ze soba o ten sam kawalek chleba, albo po prostu solidarnie skonczymy zywot stopniowa smiercia glodowa. Modyfikowana zywnosc nie jest odpowiedzia na demografie, ona jest podawaniem choremu narkotykow.\n2011-10-30 02:48 | Herstoryk\nPrzeludnienie to tylko część obrazka.\nGdyby wszyscy ludzie na świecie żyli na poziomie mieszkańców Europy czy USA, trzeba by na to zasobów naturalnych 5 kul ziemskich. Kilka lat temu, ok roku 2000, czytałem gdzieś, że ludzkość wykorzystuje 120% zasobów Ziemi, czyli prowadzi gospodarkę rabunkową, nie pozwalającą na ich regenerację. Jeśli to prawda, to od tego czasu zrobiło się z tego być może 130%.\nPrzeludnienie to zresztą tylko jedno z kilku możliwych zagrożeń cywilizacji. Narasta ono rónocześnie z wyczerpywaniem się paliw kopalnych, zwłaszcza nafty, zmianami klimatycznymi i skutkami zanieczyszczenia środowiska odpadami cywilizacji przemysłowej. Kontrolowane i gładkie uporanie się z kombinacją tych zagrożeń będzie co najmniej bardzo trudne, a w najgorszym przypadku niemożliwe, i jakieś załamanie cywilizacyjne nie jest niestety wykluczone.\n2011-10-30 04:59 | camel\nJak to obrazowo porównano: gdyby wszyscy ludzie, prawie 7 miliardów, stanęli ramię w ramię obok siebie, to zajęliby obszar mniej więcej miasta Los Angeles. Nadal 97% Ziemi należy do przyrody. Z orbity wyraźnie widać, jak mało miejsca zajmujemy my, nasze drogi, budynki i miasta.\nProdukcja żywności wzrosła ostatnimi laty niepomiernie a areał upraw się ...skurczył. Dzięki technice. Żywności starczy dla wszystkich. Problemem w dystrybucji są panowie w turbanach, biegający z kałasznikowami.\nCiągle nie wiemy, skąd bierze się np. ropa naftowa. Coraz bliższa potwierdzenia jest hipoteza, że tworzy się w wyniku procesów geologicznych (?). W każdym razie znaleziono nowe złoża w miejscach kilkadziesiąt lat temu przebadanych. Wtedy jej tam nie było.\nWpływ człowieka na zmiany klimatyczne jest polityczny. Nie realny. Temat do pominięcia.\nNajwiększym problemem ludzkości są obecnie politycy i władcy. Jedni w trosce o ekologię i Ziemię ordynują nam ekopaliwa, co skutkuje wycinaniem lasów amazońskich pod uprawy i wzrostem cen żywności. Ci drudzy ciągle się bawią w wielkich panów nie licząc się z kosztami. Zwłaszcza ludzkimi. Taka milicja AlSzebab w Somalii z radością zagłodzi miliony tamtejszych Murzynków, byleby tylko nadal móc "rządzić" na swoim kawałku pustyni. To jest prawdziwy problem.\nZiemia to dość duża rzecz. Jak mawiał Carlin - nie martwcie się o nią, ona sobie da radę. Z nami czy bez nas.\nFakt, że jesteśmy straszeni przez przemysł ekologiczny wszelkimi możliwymi katastrofami. To taki sposób marketingu. Zresztą znany od zawsze. Stosują go religie. Wystraszyć, potem wykazać, że zna się rozwiązanie, tylko drobiazg - potrzebujemy waszych datków! Na tej nucie Ukraina doiła naiwniaków przez lata "na Czernobyl". Na tej piszczałce fałszywie gra Al Gore (kto pamięta, że wcześniej dął w trąbkę pod nazwą "globalne zlodowacenie"?).\nPodsumowując: jest źle. Jest bardzo źle, ale jednocześnie nigdy dotąd nie było lepiej. Już wiadomo, że przyrost naturalny nie będzie trwał wiecznie. W wielu miejscach na Ziemi już wyhamował. To kwestia czasu, kiedy stanie się to samo w pozostałych. Nie ma powodów do nerwowych ruchów, należy kontynuować nasze wysiłki (zwłaszcza naukowe i społeczne) i ...tyle.\n2011-10-30 07:19 | Redakcja POLITYKA.PL\nNa Ziemi jest już 7 mld ludzi i według prognoz populacja ludzka będzie rosnąć. Z drugiej strony przyrost naturalny systematycznie maleje. Czy zatem przeludnienie jest faktem czy mitem? Zapraszamy państwa do dyskusji na forum!\n2011-10-30 08:16 | Caramba\nZdradzone o świcie.\nTak, ludzie nie dbają o ziemię. Dzika przyroda jest tylko w rezerwatach. Nie dbają nawet o rośliny i zwierzęta domowe.\nPrezydent Miedwiediew odwołał zmianę czasu w Rosji ..., bo nikt krowom nie wytłumaczy dlaczego dojarki przychodzą później.\nA nasze krowy??!?!?\nZostały zdradzone o świcie.\n2011-10-30 08:23 | wnikliwy\nzatłoczona planeta to nie żaden problem, tak jak rzekomy brak jedzenia, które ląduje w koszach -w milionach ton.\nWięc jeżeli dojdzie do jakiejś zagłady cywilizacji, to tylko przez naturalnie zakuty łeb człowieka.\nZastanawiające jest tylko to, dlaczego tam gdzie jest największa bieda -rodzi się najwięcej dzieci?. Czy jest to związane z tym, że taka matka myśli iż może jakieś dziecko z mega miotu coś osiągnie. Czy po prostu przez brak prądu, internetu i innych rozrywek -gromadka dzieci, mimo głodu, chorób i braku perspektyw jak też dukatów na ich utrzymanie -jest jakimś lekarstwem, aby do końca nie zwariować.\nChociaż i ta prawidłowość za jakiś czas przegra z przyczyn kolejnej natury człowieka -lenistwa. A słabo wykształcone matki z krajów trzeciego świata, nie będą już chciały przeżywać bólu utraty dziecka.\n2011-10-30 08:26 | lexmark53\n"Braków żywności, na który cierpi już w tej chwili ponad 800 mln ludzi nie rozwiążą uprawy modyfikowane genetycznie. Problemem większości głodujących jest bowiem niedorozwój gospodarczy ich krajów, a jedynym sposobem na zarabianie jest rolnictwo, KTÓRE JEDNAK SIĘ NIE OPŁACA, bo rynki krajów rozwiniętych zamknięte są przed tanią konkurencją z krajów rozwijających się."\nNic z tego nie rozumiem, może dlatego że nie jestem ekonomistą. Ale jeśli ludzim głodującym nie opłaca się produkcja żywności, bo nie mogą jej sprzedać za granicą, to czemu tej żywności nie produkują choćby po to aby zaspokoić swój głód?. Czyli lepiej umrzeć z głodu, skoro nie można na niej zarobić? Na ogół sprzedaje się NADWYŻKI wyprodukowanej żywności, po zaspokojeniu własnych, absolutnie niezbędnych potrzeb. Argument o niedorozwoju gospodarczym nie jest dla mnie przekonujący, bowiem uprawa pól czy hodowla zwierząt to nie to samo co produkcja np: samochodów czy komputerów. Sądzę, że problemem jest tu raczej ŚWIADOMOŚĆ tych głodujących ludzi, ich zdolność do mobilizacji wewnętrznej i ich umiejętności. Na tym należałoby się skupić a nie powtarzać do znudzenia argument o zamykaniu przed nimi własnego rynku żywności. Skoro nie mogą sprzedać swej żywności, to niech sami ją zjedzą, przynajmniej nie będą głodni.\n2011-10-30 10:54 | Herstoryk\nŁeb w piasek i .... po problemie\nLudzkość przejęła na swój użytek ponad 50% produktywnej biosfery. To co zostało to w znacznej części nieużytki, prawdziwej przyrodzie zostaje coraz mniej.\n!!!!??? Tego typu tekst powinienem w zasadzie zostawić bez komentarza, nie jestem wszak psychiatrą od fobii i manii prześladowczych. Wyprodukowania 1 kalorii żywności wymaga obecnie od 8 do 10 kalorii energii z paliw kopalnych, głównie nafty. Która jednak wielbłądom sama pod ziemią rośnie.\nTaka milicja AlSzebab w Somalii z radością zagłodzi miliony tamtejszych Murzynków, byleby tylko nadal móc "rządzić" na swoim kawałku pustyni. To jest prawdziwy problem.\nSzwejk potrafił wszystkie dyskusje sprowadzić na leczenie nosacizny u psów. Różnica pomiędzy chłopskim sprytem, a paranoją jest jednak znaczna.\nFakt, że jesteśmy straszeni przez przemysł ekologiczny wszelkimi możliwymi katastrofami.\nJak w tytule. Łeb w piach, a co złe, to nie my, ale spiskowcy: ekolodzy, masoni, cykliści, no i oczywiście ci w turbanach.\n2011-10-30 12:01 | kbont\nA za co tą żywność wyprodukują?\nŻeby produkować żywność potrzebna jest kasa. Jak do wszystkiego. Nikt nie da tym ludziom kasy na produkcje żywności, której nie będą mogli sprzedać z zyskiem aby oddać długi. I koło się zamyka.\n2011-10-30 13:47 | Luap\n78 mln.urodzen-bzdura.Pisz rzetelnie!!\n2011-10-30 14:01 | Luap\nCamel-brawo.Nic dodac. Polityka-78 mln.to blad.Juz to pisalem-"prawdziwa cnota krytyk sie nieboi".\n2011-10-30 14:07 | Luap\nPanie Bendyk 78 mln.to blad.\n2011-10-30 16:26 | lexmark53\nA co to jest kasa, czyli pieniądze? Pieniądz jest to równowartość ludzkiej pracy. Taka jest najkrótsza i najpełniejsza definicja pieniądza. Czyli, ile pracy tyle pieniędzy. I od tego trzeba zacząć, aby przerwać to koło. To w krajach rozwiniętych gospodarczo rolnictwo uzależniło się od dopływu pieniędzy, uzyskanych zresztą ze sprzedaży swoich produktów na rynku wewnętrznym i częściowo z eksportu nadwyżek. Czy Korea Północna, w której jest permanentna klęska głodu cierpi na brak pieniędzy? Czy Zimbabwe stoczyło sie gospodarczo z powodu braku pieniędzy? Czy wreszcie Somalia, której ludność umiera z głodu, umiera z braku pieniędzy czy z powodu wzajemnego mordowania się? Świadomość społeczna, ludności i władz politycznych jest kluczem do rozwiązania problemu głodu a nie pieniądze. Można lepiej pomóc głodującym dając im pieniądze na środki produkcji i pomoc we właściwym ich wykorzystaniu. Pod warunkiem oczywiście, że jest to wogóle możliwe, i że ta pomoc nie zostanie wykorzystana na kupno karabinów i przeznaczona na wygodne życie elit politycznych, bo tak było i jest do tej pory.\n2011-10-30 18:16 | Mieczysław S.Kazimierzak\nDemografię należy traktować jako jeden z czynników naturalnego środowiska.\nW odkrywanych prawach stworzenia i natury jest nadzieja,że jak ludzkość przetrwa,to w całym kompleksie złożoności problemów będzie mógł człowiek odpowiedzieć sobie matematycznie na pytanie : JAKI ROZWÓJ????\nIntuicja może podpowiedzieć,że dla zbożnego zamieszkania Ziemi przez 7 mldów ludzi musi być zrost świadomości i uznanie,że ze wszystkich światów stworzonych prawdziwie najważniejszy jest ŚWIAT POSTULATÓW ETYCZNYCH.\n2011-10-30 22:28 | jvelzkeyek\nJest nas siedem miliardów na planecie.\nZa niecały wiek liczba ta się podwoi.\nCzy Ziemia mieszkańców wykarmi i napoi?\nDzisiaj dwa miliardy cierpi głód.\nPlanetę czeka nadzwyczajny trud.\nCzy wystarczy słodkiej wody, chleba i ryżu\ndla światowego demograficznego wyżu?\nMy na pytanie odpowiedzi nie usłyszymy.\nCo najwyżej za sto lat, z góry sobie popatrzymy.\n7-miliardowe dziecko urodzi się 31 października\nŚrednio co sekundę na świecie rodzi się pięcioro dzieci, natomiast dwoje ludzi umiera. Jak łatwo wywnioskować - liczba mieszkańców Ziemi stale rośnie. Zanim doczytasz ten tekst do końca, na świat przyjdzie kolejnych 300-400 dzieci.\nJak wyliczyli naukowcy, jeszcze w październiku liczba mieszkańców naszej planety przekroczy 7 miliardów.\n2011-10-31 04:23 | Mieczysław S.Kazimierzak\nKreacjonizm i ewolucjonizm nie muszą się wykluczać.\nW myśl tej tezy siła zła może sprawić,że naturalne procesy ewolucyjnego rozwoju planety Ziemia zostaną przerwane w sposób brutalny.\n2011-10-31 11:00 | lubiepierogi\nBierze się to z tego, że wśród dzieci jest wysoka śmiertelność i niewiele z nich dożywa sędziwego wieku. Wydając na świat więcej dzieci rodzina liczy, że kilka z nich będzie żyło długo i zaopiekuje się rodzicami na starość, bo przecież tam nie ma czegoś takiego jak emerytura\n2011-10-31 17:29 | bryka\nWażne jest gdzie rośnie i czy,np tak jak w Chinach,może nastąpic odwrócenie tendencji.Cywilizacja decyduje.Cywilizacja rozumiana jako agregat sprawności politycznej w zarządzaniu społeczeństwem i umiejetności wykorzystania nowoczesnych metod i technologii wytwarzania.Dopóki zasoby naturalne są dostępne oraz znośne warunki środowiskowe.Indie,prawdopodobnie,bez kataklizmów,poradzą sobie z demografią tak jak Chiny.Z Afryką jest bieda.Nie dostaje cywilizacji i następuje degradacja warunków środowiskowych.Spory dlaczego tak się stało nie zmienią tej sytuacji.Ani pomoc współczujących.\nAfryka jest ofiarą dziejową.Europa ,chroniąc swoją starczą demencję,wybuduje mur .Najchętniej na terenie Afryki Północnej zdobytej ponownie poprzez zorganizowanie "wiosny ludów" niosącej tym ludom demokrację przydatną Europie.A co się stanie gdy mur nie zostanie zbudowany ?\n2011-10-31 18:58 | camel\nHerstoryk: " nie jestem wszak psychiatrą od fobii i manii prześladowczych"\nJesteś tylko zwykłym chamem, obawiam się. Masz jakieś argumenty, czy tylko inwektywy i nieporadne złośliwostki w zanadrzu? Specjalnie pisałem skrótowo, używając języka potocznego, aby dać szansę takim jak ty. Jednak FAIL.\nNa przyszłość postaraj się formułować swoje myśli jaśniej, posłużyć się czasami logiką (nie gryzie!), ograniczyć złośliwości. Dla wszystkich bywalców forów Polityki będzie z tego pożytek.\n2011-10-31 18:58 | JeĆw\nW funkcjonującym obecnie raczej powszechnie ustroju kapitalistycznym szanse na rozwój ma to, co się opłaca, co daje zyski. Taki ukształtował się automatyzm, którego dotąd bez powodzenia i ze złymi skutkami społeczno - gospodarczymi próbowano zanegować. Altruizm wobec opóźnionych rozwojowo w tym mechanizmie się nie opłaca. Co z niego będą mieli potencjalni altruiści z zasobnych krajów ? Jeszcze większe zagęszczenie świata ? Ciaśniej, brudniej, niebezpieczniej ! Masy biedoty, które będą czyhać, aby skoczyć uprzywilejowanym z tytułu miejsca urodzenia i zamieszkania do gardeł po to, aby zdobyć niezbędne im do życia dobra i niebezpiecznie wyczerpujące się zasoby.\nAby równomierniej rozprowadzane były potencjalnie zasoby przyrody i możliwe do wyprodukowania dobra zaspokajające ludzkie potrzeby, i te podstawowe i te bardziej wyrafinowane (praktycznie nieograniczone), niezbędna jest jakaś inna niż kapitalistyczna motywacja, dodatkowe równie silne jak egoizm mechanizmy, a przede wszystkim planowanie dalszego kształtowania się populacji. Siła męskich jąder zwłaszcza w najbardziej zacofanych regionach naszego globu wydaje się być groźniejsza dla dalszego funkcjonowania świata od siły broni jądrowej. Co by sobie nie opowiadać umoralniającego, przestrzeń i zasoby świata są fizycznie ograniczone. Gatunki biologiczne zdolne są teoretycznie do nieograniczonego powielania się, katastroficznego dla określonego rozprzestrzeniającego się bez umiaru gatunku lub katastroficznego dla całego środowiska. Historia ziemi to potwierdza.\nTemat jest mi sentymentalnie bliski. Omal nie wyleciałem ze studiów za upieranie się w polemice na uczelni, że Malthus ma w gruncie rzeczy rację, gdy twierdzi , iż zasoby niezbędne do życia populacji ludzkiej rosną w tempie arytmetycznym, a przyrost ludzkości w tempie geometrycznym. Wtedy było nas na świecie 2,5 miliarda. Aż mi się wierzyć nie chce, że istotnie tak było. Sprawdzę to i ewentualnie odszczekam. Wtedy w interesie ludu pracującego był maksymalny rozrost populacji dla urzeczywistnienia ogólnoświatowej rewolucji proletariackiej. Dzisiaj rewolucja proletariacka nie wydaje się nam niezbędna.\n2011-10-31 20:37 | Luap\nBryka-dotyczy tylko ludy "czarne",nie Arabow.\n2011-10-31 21:17 | gkalewski\nW 2050 roku nic już nie będzie. POlityka zupełnie Stuskowiała w tym swoim gorsecie poprawności. A gdzie informacje z "wolnych mediów"? Przecież już trwa niewypowiedziana "wojna celna i cenowa" między Chinami a USA. Izrael szykuje się do ataklu na Iran, co nie pozostanie bez opowiedzi - powiedział turecki Premier i Prezydent Syrii. A tu POlytyka planuje, ilu ludzi będzie za 25 lat. "Rozkład" globalnej "ściemy" już trwa! Jeszcze bonzowie Unijni i finansowi nie wiedzą jaki zrobić krok - jeszcze się krygują? Wojna bez wypowiedzenia czy z wypowiedzeniem - Astanavista Ewropa\n2011-11-01 01:15 | Marek\n"Temat jest mi sentymentalnie bliski. Omal nie wyleciałem ze studiów za upieranie się w polemice na uczelni, że Malthus ma w gruncie rzeczy rację, gdy twierdzi , iż zasoby niezbędne do życia populacji ludzkiej rosną w tempie arytmetycznym, a przyrost ludzkości w tempie geometrycznym. Wtedy było nas na świecie 2,5 miliarda. Aż mi się wierzyć nie chce, że istotnie tak było."\n2,5 miliarda ludzi faktycznie było nie tak dawno temu - ok. 1950 roku. Nie byłem świadom, że tak gwałtownie niemalże potroiła się nam liczba ludności na ziemi. Trochę to przerażająca świadomość...\n2011-11-01 03:15 | korek\nHmm to prawie jak u nas ;)\n2011-11-01 03:31 | grim reaper\n78 milionów to roczny przyrost naturalny a liczba narodzin to około 134 miliony a to są dwie całkiem różne rzeczy.\n2011-11-01 05:51 | lexmark53\nCo to za bełkot, i do tego zupełnie nie na temat? Jak się coś robi, to albo dobrze, albo wcale. To forum "Polityki" a nie jakiegoś drugorzędnego pisemka czy portalu. Albo się pisze z sensem, albo wynocha!\n2011-11-01 09:14 | Marcin\nKiedys populacje kontrolowaly wojny i epidemie. Ponad 60 lat nie bylo wielkiej wojny, a ludzie nie zdajac sobie sprawy mnoza sie jak niegdys. Czy jest przeludnienie? Oczywiscie i to wieksze niz mozna sobie wyobrazic. Dojdzie do tego ze zaczniemy wkrotce walczyc ze soba o ten sam kawalek chleba, to jest pewne jak w banku, chyba ze zaczniemy od dzisiaj zyc inaczej, pamietajac o przyszlych pokoleniach. Na razie zostawiamy dla nich coraz wiecej spustoszenia ekologicznego, w czym glowna wina wynika z tego, ze jest nas po prostu za duzo. Tylko ci ktorzy wyznaja zasade (jak politycy) ze po nas chocby potop, jeszcze nie widza nadchodzacej katastrofy. Smieci, scieki, zanieczyszczone powietrze, to wszystko sie bierze z coraz bardziej intensywnej eksploatacji srodowiska, a ta glownie wynika z ilosci obywateli. Nawet ci najbardziej ekologicznie swiadomi dokladaja sie do tego wszystkiego, chociaz sadza ze jest inaczej. Konsumpcjonizm jest, byl i bedzie. On lezy w ludzkiej naturze, a produkowac dobr nie mozna bez ujemnych skutkow dla srodowiska. Jakie wobec tego rozwiazenie? Zredukowac przyrost naturalny do poziomu umieralnosci tak aby nie przekraczac juz osiagnietej granicy 7 miliardow. Nastepnie wyliczyc jaka ilosc mieszkancow jest w stanie tolerowac nasz ziemski ekosystem i takiej ilosci w przyszlosci sie trzymac.\n2011-11-01 11:27 | kaesjot\nHerstoryk i Camel - nieładnie Panowie !\nNie można powiedzieć, który ma rację, a który jej nie ma - poprostu posiadacie inne zdanie na określone sprawy i macie się różnić pięknie a nie nap...ć się jak na wp.pl\n2011-11-01 11:32 | kaesjot\nA wytłumaczysz mi jak żył świat zanim (ponoć) Fenicjanie wymyślili pieniądze?\nZbyt wielu żyje w tym błędnym mniemaniu, że pieniądz to wszystko ale tak nie jest..\nResztę jasno wykłada lexmark53 więc nię będę się powtarzał.\n2011-11-01 12:29 | lexmark53\nZgadzam się z Tobą całkowicie. Obawiam się tylko, że ludzki naturalny egoizm i pewnego rodzaju powolność i niechęć do natychmiastowego reagowania społeczeństw na pojawiające się zagrożenia uniemożliwi rozwiązanie tego problemu w sposób cywilizowany. I że muszą niestety nastąpić jakieś dramatyczne wydarzenia ( wojny, epidemie, twarda obrona granic, dyktatury, itp. )aby uzyskać efekt zastopowania przyrostu ludności, zwłaszcza w tych krajach w których jest on całkowicie bez sensu. Sądzę, że każdy świadomy i rozsądny człowiek zdaje sobie z tego doskonale sprawę, ale obecnie, bez przekroczenia granicy tzw. politycznej poprawności niewiele można z tym zrobić. Bowiem natychmiast zostanie zakrzyczany przez chór politycznie-poprawnych socjalistycznych ideologów o niehumanitarnym stosunku do ludzi, tak jakby zgoda na niepohamowane mnożenie się ( co musi prowadzić niechronnie do katastrofy ) była bardziej humanitarna. Dobrym przykłądem są tutaj Chiny, w których władza ( autorytarna oczywiście ) w obliczu katastrofy demograficznej wymusiła na swoim społeczeństwie ograniczenie przyrostu demograficznego. I tak powinno być wszędzie, gdzie istnieje zagrożenie katastrofą demograficzną, oczywiście z wyjątkiem tych krajów, w których przyrost naturalny jest ujemny i w dłuższej perspektywie grozi całkowitym wymarciem lub wynarodowieniem społeczeństw, tak jak obecnie dzieje się w Europie.\n2011-11-01 12:33 | Cezary\nChyba odpowiedzią na to pytanie jest zależność między ilością miejsc pracy a ilością ludności. Jeżeli na skutek postępu technologicznego maleje ilość miejsc pracy, to obecna ilość ludności, nie mówiąc o wzroście jej ilości, uważam za szkodliwe. W skrócie rzecz ujmując: ilość ludności powinna być funkcją ilości miejsc pracy, gdyż praca to nie tylko źródło zarobkowania, ale również socjalizowanie jednostek. Nawet gdybyśmy - jako ludzkość - dopracowali się systemu redystrybucji dóbr dającej możliwość przeżycia trwale bezrobotnym, to byłoby to tylko osiągnięcie humanitarne, gdyż pożytek z takiego społeczeństwa, które żyje na poziomie minimum, nie zajmując się niczym sensownym, jest żaden. Ludzie bez pracy dziczeją, popadając w różne patologie, więc im mniej ich będzie, tym dla ludzkości lepiej.\n2011-11-01 12:34 | Herstoryk\npoprostu posiadacie inne zdanie na określone sprawy i macie się różnić pięknie\nTrudno dyskutować z kimś, nie tylko "pięknie", ale wogóle, kto z tematu o zagrożeniu ekologicznym robi tubę swych fobii. Można zwalać winę za wszystkie zła tego świata, w polityce, gospodarce i ekologii, na żydów, masonów, cyklistów, Bildeberg, czy wreszcie "panów w turbanach, biegających z kałasznikowami i Al Szebab. Miejsce takich poglądów jest jednak na forach w rodzaju "Arian Nation", "Wszechpolaków" (o ile mają witrynę), itp, a moim skromnym zdaniem, w poczekalni jakiegoś specjalisty.\n2011-11-01 16:22 | lexmark53\n"...ilość ludności powinna być funkcją ilości miejsc pracy.."\nTrudno mi zgodzić się z takim twierdzeniem, jak również z treścią całej wypowiedzi. Zetknąłem się kiedyś z twierdzeniem, z dziedziny chyba ekonomii, że praca jednego człowieka jest w stanie zaspokoić potrzeby materialne ( wyżywienie, energia, schronienie ) tego człowieka i jeszcze dodatkowo czterech osób. Tak to wyliczono. Logicznie to się zgadza, bowiem efekt pracy jednego człowieka wystarczał na utrzymanie rodziny, a nadwyżki były przeznaczane na potrzeby ogólne ( podatki na obronność, administrację, szkolnictwo itp. ) Ale w zdrowym oczywiście systemie gospodarczym. Ten który jest obecnie, i w kraju i w Europie zdrowy oczywiście nie jest. Ale to temat na osobne opowiadanie. Zmierzam do tego, że zawsze ilość ludzi będzie większa niż ilość miejsc pracy. I zawsze będą chwilowo bezrobotni ( z różnych powodów ), emeryci, renciści, niepracujące kobiety, dzieci, uczniowie na różnym etepie kształcenia, itd.itp.,jak również artyści i naukowcy czyli cała rzesza ludzi "pracujących" w kulturze i nauce, i dla których ilośc "miejsc pracy" jest nieprzewidywalna. Osobnym zagadnieniem jest biurokracja i administracja lokalna i państwowa, czyli ogromna rzesza ludzi, którzy tak naprawdę nie wytwarzają żadnych dóbr materialnych, a są utrzymywani z pracy reszty społeczeństwa. Są to tzw. "miejsca pracy" ale czy wszystkie są tak naprawdę konieczne, skoro często zamiast poprawiać efektywność gospodarczą społeczeństwa zwyczajnie ją dławią. Wyjątkiem są tu pracownicy mający za zadanie zapewnić bezpieczeństwo wewnętrzne ( Sądownictwo, Policja ) i zewnętrzne ( Wojsko ), a więc funkcje absolutnie niezbędne, dla których zresztą wymyślono Państwo.\nWięc wiązanie lości ludności z ilością miejsc pracy jest, jak sądzę, dużym uproszczeniem.\n2011-11-01 18:54 | Cezary\nNie napisałem, że powinno przypadać jedno miejsce na jednego człowieka, nie ważne czy miejscza pracy są produktywne, czy pomocnicze, nie ważne czy są to usługi, czy sfera kultury - ważne, żeby miejsca pracy były. Tak samo jak krzywe wzrostu PKB coraz bardziej rozchodzi się z krzywą zatrudnienia, tak rośnie liczba ludności a maleje zatrudnienie. Gdzieś na wykresie istnieje punkt krytyczny, po osiągnięcu którego nastąpi katastrofa. Wyjścia z tej sytuacji są dwa: albo idąc kursem liberalnym zahamujemy przyrost ludności, albo wrócimy do zasad gospodarki keynesowskiej\n2011-11-01 20:09 | lexmark53\nNiestety, to wyjaśnienie mnie nie przekonało. Jest dla mnie dość oczywiste, że w miarę wzrostu liczby ludności wzrasta też ( niejako automatycznie ) ilość miejsc pracy. Choćby w dziedzinie wytwarzania dóbr materialnych ( więcej ludzi to konieczność wytworzenia większej ilości np: mieszkań, ubrań, samochodów itp. ) oraz usług ( większa ilość ludzi to potrzeba większego zatrudnienia w celu zapewnienia im większej ilości usług, najróżniejszego rodzaju ). Nie wiązałbym wobec tego problemu nadmiernego wzrostu demograficznego z problemem zatrudnienia. To dwie różne sprawy. Podstawowym problemem nadmiernego wzrostu populacji ludzkiej na Ziemi jest problem eksploatacji zasobów naturalnych. Ziemia nie jest niestety z gumy i jej zasoby i powierzchnia są ograniczone. Nietrudno sobie wyobrazić sytuację, gdy dla ludzi zabraknie w końcu miejsca i możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb w rodzaju: pożywienie, energia i dach nad głową. To dość oczywiste i to jest kluczowy problem w obliczu przeludnienia. Osobną sprawą jest ustalenie jaka właściwie powinna być wielkość populacji ludzkiej, aby to nie stanowiło zagrożenia nie tylko dla obecnie żyjących, ale również ( a może przede wszystkim ) dla następnych pokoleń. Optymista powie tak:"Nauka i postęp technologiczny zabezpieczy nasze potrzeby" Ale nie do końca w to wierzę, bowiem na przykład w dziedzinie wyżywienia, po przebrnięciu przez etap żywności modyfikowanej genetycznie ( która sama w sobie stanowi, jak sądzę, ogromne zagrożenie ) problem powróci. Tak samo jak w przypadku pomysłów na nowe rodzaje energii w końcu też ograniczone. Pesymista powie tak: "Nic nie możemy zrobić, więc czekajmy spokojnie, aż ilość ludzi wzrośnie do tego stopnia, że ludzie kierując się naturalnym instynktem samozachowawczym sami ograniczą swoją liczbę mordując się wzajemnie w walce o resztki zasobów". A realista powie tak:" Zróbmy coś z tym problemem, bo innaczej wyręczy nas w tym Matka Natura, która jest dość bezwzględna w swoim działaniu". Reasumując: nie zgadzam się z Tobą do końca, jeśli chodzi o powiązanie liczby ludności ze stanem zatrudnienia, natomiast podzielam Twój pogląd,że im mniej nas będzie ( ale w skali globalnej ) tym dla ludzkości lepiej. Pozdrawiam.\n2011-11-01 20:30 | wnikliwy\nno i stadko dzieci to też karta przetargowa, żeby ładna żonka nie uciekła z nowszym modelem :)\n2011-11-01 22:13 | Marcin\nChcialbym dodac cos na temat wspolzaleznosci pomiedzy miejscami pracy a przyrostem ludnosci. Jest dosyc dziwny paradoks ktory powoduje usypianie naszej czujnosci w sprawach demografii. Ten paradoks polega na tym ze nowi przybysze z potrzebami mieszkaniowymi tworza miejsca pracy w budownictwie. Nie ma to oczywiscie nic wspolnego z podkreslanycmi przez politykow wskaznikami wzrostu gospodarczego. Ci nowi mieszkancy ktorzy potrzebuja dach nad glowa musza za niego czyms zaplacic, a na to abym mieli czym zaplacic musza miec prace. Tu sie kolo zamyka, bo wszyscy nie moga pracowac w budownictwie, a ono nie moze byc samo napedzajacym sie mechanizmem. Zgadzam sie ze nie ma liniowej zaleznosci pomiedzy iloscia miejsc pracy i demografia.\nGdyby rzady prowadzily rozsadna polityke finansowa, moglyby kreowac miejsca pracy w zaleznosci od poziomu wolnych rak do pracy, jednak zanim by do tego byly zdolne sie tylko przymierzyc, najpierw musialaby byc pelna kasa. Gdy nie ma pieniedzy na cele infrastrukturalne, czy socjalne, wtedy wszelkie mowienie o tworzeniu miejsc pracy w tym sektorze jest tylko poboznym zyczeniem. Miejsca pracy to oczywiscie tez pojecie dosyc szerokie. W sytuacji obfitosci dobr - bo taka zakladamy gdy ludnosc sie upora z demografia sektor produkcyjny bedzie raczej malal na rzecz uslug. Jednak tutaj nalezy tez wyeliminowac pozorne uslugi ktorych dzisiaj pelno wszedzie.\nWielopietrowe uslugi handlowe, czy nahalna reklama ktorej dobry towar wlasciwie wogole nie potrzebuje to cos co jest ukrytym bezrobociem. Machina biurokratyczna w sektorze panswowym to drugie ukryte bezrobocie. Kraje wspolczesne dzialaja jak maszyna na biegu jalowym. Rozwoju nie ma a ciagle sie ten kolowrot kreci. Nawet naciagane wskazniki ekonomiczne coraz trudniej sie daje sprzedac wyborcom. Ten bieg do nikad kiedys trzeba przerwac, im zrobimy to szybciej tym mniej bolesnie.\n2011-11-02 05:08 | jola\nwięc jeżeli zasoby ziemi są ograniczone i planeta nie jest z gumy ani z plastyku, to czemu człowiek wywala tyle tych dóbr na śmietnik?.\nZamiast je np. w MYŚLĄCY sposób rozdysponować.\n2011-11-02 10:46 | jerzy\nTrochę optymizmu: w Polsce przynajmniej ten problem został rozwiązany. Dobra ze śmietników rozdysponowywują bezdomni.\n2011-11-02 12:16 | Luap\n2przyklady jak trudno przewidywac w demografii-"Rocznik statystyczny demografii GUS 1995" przewiduje koncem 2010:\nw Polsce 39963tys.ludnosci\nw swiecie 7.204 mln.Czynniki kt.wplywaja na wzrost liczby ludnosci swiata.\n1.Religia:umuzulmanow duzy przyrost w krk.zmniejszajaca sie dzietnosc\ntak!!!/-choc wg Paliklota nalezy tepic ta religi\n2.kolor skory:"ludzie czarni"maja b.duzo dzieci\nWiem,ze obecnie "dobrzy ludzie"na ten tematnie pisza-nie pasuje im niemarksistowskie myslenie-fakty ich nie interesuja.Przeciez"byt okresla swiadomosc czlowieka".\n2011-11-02 13:47 | kaesjot\nBabcia piekła chleb raz na 2 tygodnie i przez cały czas był świeży - zasechł ale nie spleśniał. Teraz kupuję w sklepie chleb - świeży.Po paru dniach, bywa, że ostatnim dniu daty przydatności do spożycia zauważam już ślady pleśni. Dawniej jak mleko się skwasiło, to robiło się z niego twaróg a gdy ten zaczął się "psuć" mama robiła z niego smażony ( z dodatkiem kminku ).\nTeraz mleko nie chce się skwasić.\nSzynka wędzona starym sposobem wisiała w spiżarni miesiącami, teraz po kilku dniach w lodówce robi się oślizła i śmierdząca.\nI co mam z nim zrobić - oddać bezdomnym, głodnym ?\nKiedyś raz w tygodniu wyrzucałem 15-litrowy kubełek ze śmieciami i odpadkami teraz 120 litrowy bubeł na 2 tygodnie nie starczy choć organiczne odpadki idą na kompost a niektóre się spala.\nTo jest efekt rozrzutnej gospodarki, produkowanie wszystkiego , na czym da się zarobić, co może skłonić konsumenta do dodatkowych zakupów tego, co nie jest mu koniecznie potrzebne. Opakowanie często jest wielokrotnie większe od zawartości.\nMit konsumpcji to też jedna z przyczyn marnotrawienia ograniczonych w końcu zasobów Ziemi i jej zdolności odtworzenia.\n2011-11-02 14:21 | Luap\nKiedys ludzie zyli przec.50-60lat,teraz 70-80."Przed wojna mi sie lepiej oralo".Co za bzdury wypisujesz?\n2011-11-02 15:18 | mercator_l\nW tej chwili współczynnik dzietności jest bardzo wysoki tylko i wyłącznie w Afryce i wynosi on tam 4,64. W Azji wbrew pozorom tylko 2,03, obie Ameryki i oceania pomiędzy 2 i 2,5. Europa najsłabiej 1,53.\nSwiatowy współczynnik dzietności od 1970 stale spada, z poziomu 4,45 do 2,45 obecnie. Jak widać idziemy w dobrym kierunku.\nAnalizy z którymi się zatknąłem przewidują że ludzka populacja osiągnie poziom powyżej 9 miliardów około 2050 roku a następnie się ustabilizuje. Fakt, że przez kolejne 30 lat przybędzie nam 3 miliardy ludzi jest szokujący i na pewno w tym czasie ludzkość czekają poważne zmiany.\nCo do ograniczania liczby ludności wszelkimi metodami co postulują niektórzy to podam taki przykład. W Indiach w latach 70-tych wprowadzono masową sterylizację. Urzędnicy wykazali się dużą skutecznością przekraczając nawet założone limity. W Dehli około 700tys. Mieszkańców slumsów zostało przymusowo wysterylizowanych a na obszarach wiejskich sterylizowano całe wioski. Protestujące społeczności straszono nawet nalotami bombowymi!\nNie wiem w jaki humanitarny sposób można ograniczyć dzietność kilku miliardom ludzii. Chyba nie będziemy masowo dosypywać środków antykoncepcyjnych do jedzenia? Nie można odmawiać ludziom prawa do posiadania dzieci jeśli tego chcą. Jeśli nie chcą a nie wiedzą jak to zrobić trzeba ich edukować. Moim zdaniem zmniejszanie różnic cywilizacyjnych i edukacja kobiet mogą doprowadzić do zmniejszenia dzietności ale wraz z poprawą poziomu życia najbiedniejszych , znów zwiększy się wykorzystanie zasobów Ziemii. Dlatego też bogate społeczeństwa muszą ograniczyć konsumpcję.\nLudziom nie można pozwolić „pogrywać” z naturą. Przykładowo w Indiach i Chinach brakuje 1,5 mln dziewczynek, tzn. Rodzice dokonali aborcji gdyż w indyjskiej kulturze i przy chińskich ograniczeniach co do liczby posiadanych dzieci, lepiej jest mieć chłopca. Jakie będą tego skutki zobaczymy za 20 – 30 lat gdy 1,5 mln samotnych mężczyzn będzie musiało w jakiś sposób rozładować swój testosteron.\nDlatego uważam, że niewłaściwa masowa ingerencja w demografię również może skutkować negatywnymi konsekwencjami.\nMoim zdaniem problemem nie jest przeludnienie tylko sprawiedliwy podział dóbr i zmiana stylu życia bogatszej części świata. Konsumpcyjny styl życia prowadzony przez zachodnie społeczeństwa doprowadzi do katastrofy nawet gdyby ludzi było o połowę mniej ale wszyscy żyli w ten sposób. Może nie powinniśmy ingerować w demografię krajów trzeciego świata po to, żeby móc zjeść kilka kawałków mięsa więcej czy jeździć lepszym samochodem. To my musimy się ograniczać po to aby inni mieli choć trochę lepiej.\nDlatego też, nie możemy sobie dać wmówić, że przeludnienie jest teraz największym problemem, gdyż będzie tak jak z globalnym ociepleniem, jego przyczynami i skutkami. Każdy kto ma odmienny pogląd niż obecnie lansowany jest eliminowany z dyskusji nawet gdy dysponuje wartymi dyskusji danymi.\nPan Bendyk we wprowadzeniu do dyskusji zasygnalizował kilka bardzo ważnych kwestii, które wymagają rozwinięcia. Polityka powinna zaprezentować serię poważnych artykułów na ten temat a nie tylko debatę, którą śledzi kila osób.\n2011-11-02 15:23 | r2d2\nktos tu dryfuje w strone onet.pl\n2011-11-02 16:02 | Luap\nWg. Ciebie 7+3=9, a pan Bendyk tez robi bledy liczbowe i merytoryczne.Niewiele wiecie o demografii.Dyskusja z Wami niema sensu!!??\n2011-11-02 16:11 | mercedez\n" Masy biedoty, które będą czyhać, aby skoczyć uprzywilejowanym z tytułu miejsca urodzenia i zamieszkania do gardeł po to, aby zdobyć niezbędne im do życia dobra i niebezpiecznie wyczerpujące się zasoby."\nA oczywiście że tak i paranoja kapitalistycznego zysku wcześniej niż później zawali się jak domek z kart.\n2011-11-02 16:37 | kaesjot\nLudzie teraz żyją dłużej dzięki postępowi medycyny. Moi dziadkowie zmarli jeszcze przed wojną ( jeden w wieku 41 lat, drugi 51 lat) na choroby, z których leczeniem dziś nie ma żadnych problemów. Teraz mamy powszechnie do czynienia z chorobami, jakich wcześniej nie znano. Części zapewne wtedy nie potrafiono zdiagnozować lecz choćby alergie pokarmowe dzieci. Obecnie szacuje się , że 80% chorób to choroby dietopochodne czyli będące skutkiem takiego a nie innego sposobu odżywiania się.\nZauważ że największe koncerny chemiczne mają swe działy środków ochrony roślin i farmaceutyczne - jedne pod wspólną marką ( np Bayer) inne - pod oddzielnymi.\nA co do bzdur - widać jesteś zbyt młody albo w mieście urodzony i wychowany i nie wiesz co to prawdziwa, naturalna żywność przygotowywana metodami wypracowanymi i sprawdzonymi przez setki jeśli nie tysiące lat.\nA tak w ogóle to nie zrozumiałeś istoty mojej wypowiedzi, bo pisałem o bezmyślnym, nieuzasadnionym potrzebami marnotrawstwie ograniczonych zasobów.\nPS. Pokaż mi, gdzie pisałem o oraniu przed wojną ? Urodziłem się kilka lat po wojnie.\n2011-11-02 16:47 | kaesjot\nA może sam byś coś mądrzejszego napisał. Na razie poza czepianiem się nie zaprezentowałeś nic, do czego można by się odnieść w dyskusji.\nMożna udawać tak mądrego, że dyskusja z nami , ignorantami ubliża Twej inteligencji.\nJa uważam, że niektórzy jak pływać nie potrafią, to mówia, że woda za rzadka ....\n2011-11-02 16:56 | wnikliwy\nnaukowce z ameryki chciały sterylizować cały świat -no bo bezpieczeństwo USA jest przecież najważniejsze.\nOczywiście -okazało się, że nie tutaj jest pic pogrzebany. A miliony dolców, które lekką rączką władowano w ten projekt, mogły doprowadzić nie jedno istnienie ludzkie do takiego przesytu, że człowiekowi nie chce się ruszać z własnej kanapy, a co dopiero jechać stopem i przekraczać granicę amerykańskich jełopów.\n2011-11-02 17:26 | demograf\nWSZYSTKIEMU JEST WINNA AMERYKAŃSKA PROPAGANDA.\nStąd znakomita większość ludzi pije wodę z kałuży i odżywia się własnymi paznokciami, a nażarta reszta -wywala bez zastanowienia świeże jedzenie i picie do kosza na śmieci.\nStąd też w rodzinach, które z palcem w nosie wychowałyby stadko dzieci -rodzi się tylko jedno. A tam gdzie nie ma jedzenia nawet dla jednego -rodzi się ośmioro na raz.\n2011-11-02 19:52 | Cezary\n@ Mercator_I :\nW dobie globalnego liberalizmu, w który się daliśmy uwikłać, wołanie o " sprawiedliwy podział dóbr i zmiana stylu życia bogatszej części świata " jest wołaniem na puszczy, zwanym pobożnym życzeniem. Do dobrego człowiek szybko się przyzwyczaja i nie łatwo rezygnuje z raz osiągniętych zdobyczy cywilizacyjnych, zwłaszcza że utrzymać je coraz trudniej. Na postawy altruistyczne, bądź uwarunkowania ustawowe bym nie liczył. Proponujesz utopię, którą już raz przerabialiśmy i oby nigdy więcej ! Politycy, którzy będą próbowali pójść tą drogą przepadną natychmiast w wyborach, jak Polska Partia Pracy podczas ostatnich wyborów u nas. Z edukacją kobiet w tamtym kręgu kulturowym raczej nic nie wskórasz, gdyż tam siła tradycji jest dużo większa niż rozumu, gdyż trwa od kilku tysięcy lat. Co do wykorzystywania kończących się zasobów - wygra nie ten, który je posiada, tylko ten, który jest silniejszy. ostatnie stulecie dało tego dowód. Jednym słowem Twój pomysł teoretycznie jest możliwy, ale praktycznie nierealny, zahacza bardzo o platońskie idee...\n2011-11-02 23:37 | mercator_l\nChyba masz rację. Przedstwiłem sytuację jakiej bym sobie życzył choć wiem, że jest ona nieco utopijna. Tylko co teraz? Czy da się w ogóle kontrolować demografię w globalnej skali nie stosując niehumanitarnych metod? Chociaż, jak już napisałem uważam,że nie tędy droga.\nCo do wykorzystania kurczących się zasobów Ziemii tak czy siak ponad dwa miliardy ludzi zwłaszcza w Chinach i Indiach już pragnie realizować swój mały american dream i również konsumują oni coraz więcej. Dokąd więc zmierzamy? Jakoś nie mogę sobie wyobrazić Ziemii gdzie kilka miliardów ludzii żyje ‘po europejsku’. Nowy samochód, telewizor, komórka co kilka lat, nowa komórka co roku, olbrzymie zużycie energii, spożywanie kilkudziesięciu kg mięsa na osobę.\nCo do wykorzystywania kończących się zasobów - wygra nie ten, który je posiada, tylko ten, który jest silniejszy\nNo właśnie. Tylko kto wygra i na czym będzie polegać ta wygrana?\nLexmark53 pisze „Im mniej nas będzie ( ale w skali globalnej ) tym dla ludzkości lepiej”. Co z tego, że będzie nas mniej skoro i tak będziemy konsumować więcej. Może lepiej powiedzieć, że im będziemy konsumować mniej tym dla ludzkości lepiej.\n2011-11-03 07:50 | zbych\nzależy co się uważa za konsumpcję -śniadanie, obiad i kolację?\nczy 40 odrzutowców, 100 jaguarów, milion dolarów, kilogram złota? -którego przecież zjeść się nie da.\n2011-11-03 08:14 | lexmark53\nNapisałem, istotnie, że im mniej nas będzie, tym lepiej. Zdanie podtrzymuję. Ile jeden człowiek może zjeść na raz np: parówek?. Więc stu ludzi zje tych parówek więcej na raz niż np: 50 -ciu ludzi. Iloma samochodami jednocześnie może jechać jeden człowiek? Więc stu ludzi generuje większy ruch niż np: 50-ciu. To samo dotyczy również ubrań, mieszkań, ilości grzejników w tych mieszkaniach, itd, itp. Czy to nie jest oczywiste? Aż wstyd mi pisać o tak oczywistych sprawach.\nSą zarzuty wobec tzw. konsumpcjonizmu i jego zgubnym wpływie na zasoby naturalne. Ale co to jest konsumpcjonizm? To potrzeba jedzenia, posiadania dachu nad głową i potrzeba ogrzania się w czasie chłodu. To ma być zgubne? Każdy człowiek o to właśnie walczy, dla siebie i dla swojej rodziny. Zgubny i haniebny konsumpcjonizm jest wtedy, gdy ktoś buduje sobie dom który ma 10 sypialni, 15 łazienek, garaż na 5 samochodów i teren wokół tego domu na którym stanie jego noga może raz w roku.\nMnie, osobiście, zaimponował pewien amerykański miliarder, posiadacz jednego, choć drogiego samochodu. Na pytanie dlaczego nie kupi sobie drugiego, albo więcej odpowiedział: " Jeśli ktoś wymyśli sposób na prowadzenie dwóch samochodów jednocześnie, natychmiast kupię sobie drugi."\nZmierzam do tego, że NADMIERNY, bezsensowny konsumpcjonizm jest zgubny a nie ten naturalny, do którego każdy człowiek dąży w sposób niejako przyrodzony. Chciałbym nieśmiało przypomnieć, że w czasach nie tak odległych mówiono o społeczeństwach Zachodu jako o społeczeństwach tzw.konsumpcyjnych, w domyśle i intencji przez to złych, przeciwstawiając im nasze społeczeństwo, biedy i upokorzenia jako społeczeństwo wzorcowe.\nCo do kontroli urodzeń....\nPrzykład Chin jest tu najlepszy z możliwych do zaakceptowania, bo dokonano ograniczenia urodzeń administracyjnie, zarządzeniami, które społeczeństwo było zobowiązane wykonać. W przeciwieństwie do przykładu Indii, gdzie przymusowa kastracja była nie do zaakceptowania. I na koniec...\nJeśli dojdzie do totalnego zwarcia w walce o zasoby, (a wszystko na to wskazuje), powinniśmy zadbać o to, żeby nasz kraj nie był w tej walce bez szans. Obecnie mamy zagwarantowane bezpieczeństwo żywnościowe (ze względu na wielkość terytorium i ilość populacji), i chyba bezpieczeństwo energetyczne (ze względu na istniejące i potencjalne zasoby nośników energii). Zadbać teraz należy o bezpieczeństwo zewnętrzne. A to bezpieczeństwo może sobie zapewnić tylko kraj silny gospodarczo i militarnie. I wtedy można czekać, jeśli jest to nieuniknione, na rezultat nadmiernego wzrostu ludzi na świecie. I tyle.\n2011-11-03 09:21 | kaesjot\nZgadzam się z Tobą choć wolałbym, byśmy nie musieli szykować się do wojny.\nMoże lepiej zawrzeć porozumienie ale oczywiście za zasadzie równości praw i obowiazków. Zgodzę się wspomóc biedniejszych, nawet kosztem zmniejszenia własnej konsumpcji ale tylko wspomóc a nie pracować za nich.\n2011-11-03 17:17 | indywidualismus\n@lexmark53 - "Iloma samochodami jednocześnie może jechać jeden człowiek? Więc stu ludzi generuje większy ruch niż np: 50-ciu."\nHa ha, jeśli to Amerykanin, zwłaszcza taki zajmujący dwa fotele w samolocie, to może jechać nawet sześcioma. Oczywiście, żartuję, ale posiadać kilka samochodów już może. A przecież każdy z nich trzeba wyprodukować, serwisować itp. A jak chcesz porównać ruch uliczny powodowany przez 50 Amerykanów (=50 wielkich samochodów) i ruch 50 nędzarzy z Bangladeszu (0 samochodów, wszyscy per pedes)\n"To samo dotyczy również ubrań, mieszkań, ilości grzejników w tych mieszkaniach, itd, itp. Czy to nie jest oczywiste?" Nie - to zupełnie nie jest oczywiste! Przeciętny Amerykanin pochłania ok. SZEŚCIOKROTNIE ! więcej kalorii niż potrzebuje (były badania naukowe) a taki np. Pakistańczyk nie wie, co to parówka i często przyswaja mniej kalorii niż powinien. Co się odbija oczywiście na jego kondycji, ale zużycie zasobów 100 Pakistańczyków i 50 Amerykanów jest całkowicie kontrastowe i to nie w tę stronę, którą sugerujesz!\nCo do przeludnienia zaś: w obliczu faktu, że nikt nie planuje (chyba)wojny nuklearnej lub innej masowej zagłady, czy też akcji podstępnego i masowego obezpładniania kobiet, dyskusję uważam za akademicką a nawet szkodliwą, wywołującą złudne wrażenie, że nad czymś panujemy, gdy jest dokładnie odwrotnie.\n2011-11-03 23:45 | Hezzy\nBo nie w nowoczesnym świecie nie liczą się koszta jedzenia lecz wykształcenia. Dlatego jest jedno dziecko zamiast pięciu. Poza tym spójrz na rodziny wielodzietne i zastanów się, czy chcesz aby taki model stał się standardem.\n2011-11-04 13:24 | joanna\nmit, i to stary\nŚledzę ten temat co ze 25 lat. Niewiele się zmienia. Nadal urodzin tam jest najwięcej gdzie śmiertelność niemowląt i dzieci jest największa. Wojny, rzezie, epidemie- przecież to codzienność. Nie zauważamy jej bo nie u nas. Ale my- świat cywilizowany to taki maleńki ułamek. Przecież w Ruandzie wystarczyło 3 miesiące by zniknęło milion ludzi. Ile w Sudanie każdego dnia? O 5 milionach w Kongo ktoś jeszcze pamięta? To tylko kilka lat temu. Zakażone HIN 22 mln ludzi w Afryce nie dostaną leczenia, umrą wcześniej zarażając innych. Głód dziesiątkujący wciąż te same afrykańskie, azjatyckie kraje nie zniknie dopóki nie skończy się powodujące je szaleństwo nieustannych wojen.\nMy, niewielka liczba mieszkańców cywilizowanego świata ani sie nie mnożymy, ani nie mnożymy swoich problemów. Nauczyliśmy sie oszczędzać paliwa, chronić środowisko, wydłużać swoje komfortowe życie.\nDo zobaczenia za następny miliard. Będzie tak samo. Jak i miliard temu.\n2011-11-06 10:52 | pavel\n2011-11-06 10:53 | pavel\nnie widze problemu pzeludnienia\n2011-11-06 23:15 | Luap\nLexmark 53-to juz robil socjalizm.Ludzie masowo byli mordowani i umierali z glodu.Wyjedz teraz do Korei Pln.,ale bez jedzenia.Tak prymitywnej wypowiedzi nie czytalem juz b.dlugo.\n2011-11-07 02:50 | canadol\nNie wiem na czym opieraja te swe prognozy, Zakladaja chyba, ze swiat sie malo zmienia. A zmiany sa szalone i to w paru pokoleniach. Patrz na tzw. Zachod gdzie dzietnosc spada i grozi wyludnienie (dla autochtonow). Przecie mamy globalizacje i ludzie rownaja do "dobrego". Juz teraz np. muzulmanie, ktorzy sie osiedlili w Europie maja ledwo troche ponad 2 "dzietnosci".\nLudnosc bedzie wzrastac jeszce moze ze 20 lat, ale potem zacznie spadac.....\n2011-11-13 00:02 | UCZESTNIK 11.11.11 ŚWIDNICZANIN\nDrodzy Polacy! bylem wczoraj w Warszawie i uczestniczyłem we mszy świętej o godz 13/30 w kościele św. Barbary a o godz. 15 ruszyliśmy w marszu niepodległości .Była tam cała polska ok 30.000, młodzi, starsi studenci i rodziny całe nawet z dziećmi . Na marsz przyjechałem z drugiego końca polski ze Świdnicy w towarzystwie kilku osób w wieku 34-39 lat.Postanowiliśmy pierwszy raz obchodzić nasze narodowe święto w Warszawie. Szliśmy śpiewając patriotyczne piosenki ku czci bohaterów w walce o niepodległość polski.Marsz ten utkwi mi głęboko w pamięci z dwóch powodów;był przepięknym bo nie dzielił ale łączył polaków ku chwale Ojczyzny.Bardzo ładne, solidarne zachowanie naszego narodu,naprawdę nikt nie obrażał rządu i cały tłum zachowywał się tak wzorcowo że można było się czuć tak jak bym szedł w jednej wielkiej rodzinie z wysoko podniesiona głową , do momentu,kiedy zbliżając się do Placu i pomnika Dmowskiego.Na tym placu otoczyliśmy tłumem pomnik,organizatorzy nie zdołali jeszcze wygłosić przemówienia i w przeciągu 2 minut zostaliśmy otoczeni szczelnie z każdej strony przez uzbrojone szyki policjantów . Wszystkie uliczki do placu do Placu Dmowskiego wypełniły się wozami bojowymi z armatkami i zostały skierowane do nas słowa; MARSZ ZOSTAŁ W TEJ CHWILI ZDELEGALIZOWANY !!!PROSIMY NIEZWŁOCZNIE SIĘ ROZEJŚĆ!!!W PRZECIWNYM RAZIE NATYCHMIAST BĘDZIEMY ZMUSZENI UŻYĆ SIŁY I PRZEMOCY!!!.Wszyscy osłupieli !!!-w tym, momencie "zostaliśmy wzięci do niewoli", została skierowana i wycelowana na nas broń,policja zademonstrowała siłę w kierunku Polaków ,Patriotów bo nie jest nam obca historia i godny udział w tak wielkim świecie Niepodległości Polski.Organizatorzy marszu nie musieli nawet uspakajać wystraszonego tłumu ,wszyscy razem z całych serc śpiewaliśmy hymn Polski,a odziały policji o kilka metrów ruszając w naszym kierunku zacieśniły szyki ,tak jakby w tym momencie chciały nas zaatakować. Kobiety dzieci i starsi ludzie w panice zaczęli uciekać z oblężenia wąskimi gardłami w szykach policjantów.my w dalszym ciągu śpiewaliśmy hymn .Nikt w tym momencie nie wiedział gdzie jest ? gdzie się znalazł? dlaczego nas zdradzono? i postawiono tak jak do odstrzału! w ten sposób Hitler i Stalin mordowali ludzi . Tak pięknie wyglądała nasza wolność i święto gdy podczas śpiewu hymnu zostaliśmy zdradzeni,wzięci do niewoli ,pogardzeni.Pułapka zastawiona na naszym narodzie polakach,zaczęła się kurczyć i zostali wąskimi przejściami wypuszczani uczestnicy marszu. W tym momencie zauważyłem że nie wszystkich wypuszczają!,tych z flagami i transparentami już nie i młodzież też nie . Mieliśmy swoje flagi narodowe wiec żeby się wydostać spod luf policji,zmuszeni byliśmy zwinąć je.Duża większość ludzi została wypuszczona w tym my ,ale wybrani przez policję musieli pozostać . Cały czas grożono przez megafony użyciem broni. Nie znam ulicy na której w tym momencie się znajdowaliśmy,ale z bezpiecznej odległości obserwowaliśmy dalszy przebieg ataku policji na naród.Szybko tłumy opuszczały plac ,ludzie uciekający płakali widać było ogromne przerażenie i gdy została na placu grupa ok 1000 młodych ludzi ,policja ruszyła do ataku,a młodzież dzielnie stawiała im opór broniąc się czym mogła. Uważam że, była to doskonale przygotowana" prowokacja"!!!,a policjanci byli tylko narzędziem dla tych , którym zależało,władzom Warszawy i nie tylko,t na perfidnym zepsuciu święta Narodowego.Teraz już wiem, że w Polsce nie mogę czuć się jak Polak tylko jak wyklęty i zniewolony przez władze robak.MEDIA KŁAMIĄ ! MEDIA KŁAMIĄ!, następny instrument panującej nam władzy!!!.Pisząc tą relację zadaję sobie pytanie ;komu na tym zależało?,Dlaczego dopuszczono Niemców ?,Dla kogo taki wstyd?. Doszedłem do wniosku ; zrobili w święto nam polakom taką PROWOKACJĘ po to, żeby móc teraz przez tydzień pokazywać w MEDIACH ,jakie to społeczeństwo jest dzikie i nie umie się zachować.Po to by zmienić ustawy odnośnie zgromadzeń jak za komuny, gdzie wieęej niż dwóch to ;BANDA. Czy grozi nam rewolucja,stan wojenny?\n2012-03-22 09:35 | Hubert\nNie znaczy to, że ideologię tę wykorzystują tylko cyniczni, pragmatycznie nastawieni politycy i biznesmeni, wspierają ją również pełni rzeczywistej troski intelektualiści.\n2012-03-22 09:43 | Hubert\nRozumiem, że niektóre poglądy na tym forum Twoim zdaniem nie powinny mieć miejsca?\n2012-03-22 10:18 | Hubert\nKobiety rodziły wiele dzieci od zawsze. W krajach trzeciego świata już jest nieco mniejsza śmiertelność dzieci i dorosłych, a jeszcze antykoncepcja i dobrobyt jeszcze nie dotarły. Stąd moim zdaniem przyrost ludności. Podobnie było w Europie w XIXw i części XX. Nagły przyrost ludności to moim zdaniem taki etap pośredni między okresem, kiedy nie było gwałtownego przyrostu w przeszłości a okresem, w którym upowszechni się antykoncepcja i racjonalne planowanie rodziny w społeczeństwie dobrobytu. Proces ten już rozpoczął się w Europie i Ameryce, gdzie indziej jeszcze nie dotarł. Czyli musimy wspierać biedne społeczeństwa w procesie dochodzenia do dobrobytu.\n2012-03-22 10:25 | Hubert\nWojny wcale nie kontrolują liczby urodzeń. Po II wojnie światowej bardzo szybko liczba ludności do stanu poprzedniego, a potem znacznie przewyższyła. W krajach, w których toczą lub toczyły się wojny i zginęło wiele osób: Sudan, czy Rwanda, obserwuje się przyrost ludności. Możliwe, że właśnie efekt jest odwrotny: jak wzrasta nędza i lęk o przetrwanie, rośnie płodność.\n2012-03-22 10:26 | Hubert\nChyba chodziło o różnicę między liczbą urodzin a zgonów?\n2012-09-27 16:28 | Rewolucjonistka\nW dobie tak katastrofalnego przyrostu ludności politycy namawiają nas jeszcze byśmy rozmnażali się jak króliki. Podczas, gdy prawdziwym społecznym problemem nie jest starzenie się społeczwestwa, lecz przeludnienie eskalujące nie tylko problemy społeczne i ekonomiczne, ale i ekologiczne, a nawet zagrożenie konfliktami zbrojnymi. Należy zatem zrobić wszystko, by ograniczyć przyrost naturalny, a nie zachęcać obywateli do niekontrolowanej prokreacji, jak chce np. prawica. Powinno się zatem o rozrodczości i cielesności edukować nie tylko kobiety, ale również MĘŻCZYZN! w zintensyfikowaniu badań nad męską antykoncepcją leży przyszłość naszej cywilizacji.


Warsztaty "Jak prowadzić KMO"\nData dodania: 02.06.2022 Autor: Administrator\nW Klubach Młodego Odkrywcy (KMO) dzieci i młodzież eksperymentują pod okiem opiekunów, zdobywając wiedzę i rozwijając kompetencje przyszłości. Zapraszamy nauczycieli i edukatorów, którzy w nowym roku szkolnym chcieliby założyć KMO w swojej szkole, przedszkolu, świetlicy, domu kultury czy bibliotece.\nData wydarzenia: 25.06.2022 -25.06.2022 Miasto: Warszawa\nPiknik Naukowy CNK i PR\nData dodania: 25.05.2022 Autor: KMO\n21.05.2022 odbył się Piknik Naukowy z udziałem klubów KMO\nSzkolenie dla nauczycieli w Niepołomicach\nData dodania: 15.04.2022 Autor: KMO\nW soboty, 23 kwietnia oraz 21 maja zapraszamy do udziału w cyklu kreatywnych warsztatów Klubu Młodego Odkrywcy.<br /> Spotkanie dedykowane jest społeczności opiekunów, edukatorów i innych osób zainteresowanych, którzy wspólnie z Centrum Nauki Kopernik oraz z Partnerem Regionalnym – MOA w Niepołomicach, chcą rozwijać program Klub Młodego Odkrywcy.\nWarsztaty "Jak eksperymentować w KMO"\nData dodania: 12.03.2022 Autor: KMO\n"Jak eksperymentować w KMO" to warsztaty przeznaczone dla edukatorów specjalizujących się w różnych dziedzinach i pracujących na wszystkich poziomach kształcenia. Nie pokażemy na nim serii wielu pomysłów, a skupimy się na metodzie badań na przykładzie jednego doświadczenia. Zapraszamy wszystkich, którzy chcieliby rozwijać zarówno swój warsztat pracy naukowej jak i prowadzenia uczniów przez samodzielne projektowanie eksperymentów!\nData wydarzenia: 02.04.2022 -02.04.2022 Miasto: Warszawa\nRazem pomóżmy społeczności KMO w Ukrainie\nData dodania: 11.03.2022 Autor: KMO\nPartnerzy KMO w Ukrainie: Centrum Nauki Tarnopol i Lviv Open Lab od początku wojny funkcjonują jako centra kryzysowe i punkty pobytowe dla uciekinierów z regionów, w których toczą się walki. Mierzą się z ogromnym napływem osób i potrzebują pilnego wsparcia. Pomóżcie im ze swoimi klubami dołączając do internetowej zbiórki lub przekazując koce, śpiwory i pościel.


Ucieczka od cywilizacji - odcinek 3 - Szwecja - streszczenie odcinka - Telemagazyn.pl\nUcieczka od cywilizacji - Odcinek 3 : Szwecja\nWalijczycy Richard i Claire Rees wybrali zaskakujące miejsce do życia. Zbudowali dom na północy Szwecji, w subarktycznym lesie, gdzie przez dwa miesiące w roku słońce w ogóle nie pokazuje się nad horyzontem. Trudno jest wyobrazić sobie życie w takim miejscu. Kevin McCloud postanawia się przekonać, jak wygląda codzienność Richarda i Claire. Para mieszka w chatce, sami noszą wodę i rąbią drewno. W tych ekstremalnych warunkach przygotowanie kawy może trwać parę godzin. Kevin początkowo z trudem znosi te warunki. Widzowie mogą się przekonać, jak sobie w nich radzi.\nŚroda 24.10.2018 14:30 Odcinek 3\nPoniedziałek 22.10.2018 13:30 Odcinek 3\nWtorek 03.07.2018 09:00 Odcinek 3\nPoniedziałek 02.07.2018 19:55 Odcinek 3\nRozmowy na temat współczesnej cywilizacji i jej problemów.


barbara dymidziuk photography: Lawenda / Lavender / Lavanda\nLawenda to jedna z najbardziej rozpoznawalnych roślin kwitnących na świecie. Podziwiana za urocze, malutkie kwiatuszki w niebieskim kolorze i wspaniały aromat. Ich charakterystyczny niebieski kolor zyskał nawet swoją własną nazwę: lawendowy.\nJest ozdobą każdego ogrodu, a zasuszona ozdobą każdego domu.\nTa śródziemnomorska roślina kojarzy nam się z ogromną plantacją w Prowansji, gdzie kwitnie przez dwa miesiące i niekończące się pola lawendowe można podziwiać przez prawie pół lata.\nUwielbiam fotografować kwiaty, a lawenda ma w moim sercu szczególne miejsce, tak jak krokusy. Na polskich Mazurach, w Nowe Kawkowo 11A, koło Olsztyna, jest Lawendowe Muzeum Żywe im. Jacka Olędzkiego (www.polelawendowe.pl) i tam zawsze się udaję po lawendowe kadry.\nNazwa lawenda wywodzi się z łacińskiego słowa lavare, które znaczy myć, czyścić, prać, i odnosi się do oczyszczających i antyseptycznych właściwości tej delikatnej rośliny.\nJej charakterystyczny, niepowtarzalny, zmysłowy zapach czyni ją niezmiernie popularną w przemyśle perfumiarskim i aromaterapi. I nie tylko! Znalazła swoje miejsce również w kosmetyce, ziołolecznictwie, w sztuce kulinarnej i bartnictwie. Pszczoły nie opuszczają pól lawendowych nawet na chwilę. Ich delikatne buczenie w połączeniu z szumem wiatru są wyjątkową muzyką.\nWywodzi się z obszaru śródziemnomorskiego, rośnie od Wysp Kanaryjskich po Indie, także w Chinach i Anglii, a dzięki mrozoodpornej odmianie jest uprawiana również w Polsce.\nJednak największe plantacje lawendy są w Prowansji. Uprawiana tam na masową skalę tworzy bajeczne purpurowe pola aż po horyzont.\nIstnieje aż 40 odmian lawendy! Tylko jedna jest mrozoodporna i aklimatyzuje się dobrze w krajach z takim klimatem jak Polska.\nCzy każde zdjęcie musi być ostre? Chcę zadać kłam twierdzeniu, że zdjęcie musi być ostre, a przynajmniej jakiś element zdjęcia musi być w ostrości. Zdjęcie poniżej, i jeszcze inne na tej stronie są zupełnie nieostre. Czy są brzydkie? Mnie przypominają obrazy lilii wodnych Claude'a Monet, z późnego okresu jego twórczości. To rozmycie czynią je abstrakcyjnymi, ulotnymi. Mają swój urok, uważam. To oczywiście nie oznacza, że zamierzam robić nieostre zdjęcia.\nLawenda była znana już w czasach starożytnych. Była uprawiana przez Rzymian, Greków i Izraelitów głównie w celu aromatyzowania kąpieli i olejków.\nW grobowcu Tutenchamona otwartym w 1922r. znaleziono lawendę. Przeleżała tam 3000 lat i nadal można było wyczuć jej zapach.


Pieczona pomidorowa z jabłkami - Niedzielny kucharz\nPieczona pomidorowa z jabłkami\n11 października 2019 Niedzielny Kucharz menu i przepisy, Przepisy, Zupy No comments\nPyszna pomidorowa z pieczonych warzyw i pieczonych jabłek. Idealne połączenie słodyczy, które dają jabłka i marchew i kwaskowości, pochodzącej z pomidorów.\nJaka powinna być pomidorowa? Słodka i kwaskowata zarazem. Kwaskowość dostarczają pomidory (lub przecier), co do słodyczy, to niektórzy po prostu dodają cukru lub miodu. Naszym zdaniem, sztuczne dosładzanie pomidorowej to niemal przestępstwo. Zamierzony efekt, czyli równowagę słodkości i kwaskowości można osiągnąć w inny sposób. W tym przepisie znajdziecie na to najlpeszy patent. Składniki pomidorowej trzeba upiec – w wysokiej temperaturze cukry w nich zawarte karmelizują się dodając więcej wyczuwalnej słodyczy. Po drugie trzeba odpowiednio dobrać składniki. W naszym przepisie znajdziecie słodką marchew, paprykę oraz – jabłko. Dodatek jabłek, najlepiej złotych, szarych renet lub antonówek, sprawia, że zupa jest słodka i lekko winna w smaku.\nDo pomidorowej polecamy Wam dodatek w postaci pesto bazyliowo-szpinakowego, które dodatkowo wzmacnia smak. Zupa super smakuje też z pierożkami ravioli.\n2 jabłka (najlepiej szare renty)\n1 łyżka mieszkanki włoskich przypraw (skład znajdziesz tutaj), albo po ½ łyżeczki\ntymianku, rozmarynu, bazylii i oregano\n½ litra rosołu lub wody\nNastaw piekarnika na 200 stopni.\nUmyj warzywa i jabłka. Pomidory przekrój na połowy, marchewki obierz i pokrój w paski jak na frytki, cebulę obierz i pokrój w ćwiartki, paprykę też pokrój w ćwiartki (wyrzuć gniazdo nasienne), jabłka przekrój na połowy. Przełóż wszystkie składniki do brytfanny, posyp ziołami, polej oleje, wymieszaj, wstaw do piekarnika. Piecz 45-50 minut aż marchewka będzie miękka.\nPrzestudź upieczone warzywa i jabłka, następnie zmiksuj ręcznym robotem. Wlej rosół, zmiksuj. Dopraw solą i pieprzem. Dodaj wody, jeśli zupa jest za gęsta. Znowu zmiksuj.\nPodawaj z pierożkami ravioli lub makaronem oraz pesto (przepis znajdziesz tutaj)


Mises: Nauki spoleczne a nauki przyrodnicze\nNauki społeczne a nauki przyrodnicze\nFundamenty pod współczesne nauki społeczne zostały postawione w osiemnastym wieku. Do tego momentu natrafiamy jedynie na historię. Oczywiście, pisma historyków są pełne implikacji, które mają pretensje do obowiązujących każde ludzkie działanie niezależnie od czasu i otoczenia. Nawet gdy te roszczenia nie są jawnie wyrażane, to historycy musieli koniecznie opierać swoje rozumienie faktów i ich interpretację na takich założeniach. Nie podjęto się jednak żadnej próby rozjaśnienia tych milczących supozycji za pomocą specjalistycznej analizy.\nZ drugiej strony, panowała wiara, że na polu ludzkiego działania nie można stosować innych kryteriów niż te, że coś jest dobre lub złe. Jeśli jakaś polityka nie osiągnęła swoich celów, to jej porażka była przypisywana moralnej niedoskonałości człowieka lub słabości rządu. Uważano, że z dobrymi ludźmi i silnym rządem wszystko jest wykonalne.\nPotem, w osiemnastym wieku, nadeszła radykalna zmiana. Twórcy ekonomii politycznej odkryli regularność w działaniu rynku. Odkryli, że każdemu stanowi rynku towarzyszy określony stan cen i, że tendencja do przywracania tego stanu pojawia się zawsze, gdy coś próbuje go zmienić. Ten pogląd otworzył nowy rozdział w nauce. Ludzie zaczęli uświadamiać sobie ze zdziwieniem, że ludzkie działania można badać z innych punktów widzenia niż sądy moralne. Musieli uznać tę regularność, którą porównali do tej, którą znali już z pola nauk przyrodniczych.\nOd czasów Cantillona, Hume’a, fizjokratów i Adama Smitha, teoria ekonomii dokonuje nieustannego – chociaż nie miarowego – postępu. W czasie tej ewolucji, stała się ona czymś znacznie większym niż teorią działania rynku w ramach społeczeństwa opartego na prywatnej własności środków produkcji. Od jakiegoś czasu jest ona ogólną teorią ludzkiego działania, ludzkich wyborów i preferencji.\nElementy społecznego poznania są abstrakcyjne i nieredukowalne do jakichkolwiek konkretnych obrazów, które mogą być pojęte za pomocą zmysłów. Żeby uprościć ich wyobrażenie, ludzie lubią uciekać się do języka metafor. Przez jakiś czas bardzo popularne były metafory biologiczne. Istnieli autorzy, którzy wyeksploatowali te metafory do absurdalnych skrajności. Wystarczy przytoczyć tutaj nazwisko Lilienfeld.\nDzisiaj mechanicystyczne metafory są w o wiele częstszym użyciu. Teoretyczną podstawę ich zastosowania można znaleźć w pozytywistycznym spojrzeniu na nauki społeczne. Pozytywizm beztrosko zlekceważył wszystko, czego nauczała historia i ekonomia. Historia, według pozytywistów, zwyczajnie nie jest nauką; ekonomią jest szczególną odmianą metafizyki. W ich miejsce pozytywizm postuluje wprowadzenie nauki społecznej, która byłaby zbudowana za pomocą metod eksperymentalnych, które idealnie zastosowano w newtonowskiej fizyce. Ekonomia powinna być eksperymentalna, matematyczna i ilościowa. Jej zadaniem jest mierzyć, ponieważ nauka jest pomiarem. Każde stwierdzenie powinno być otwarte na weryfikację przez fakty.\nKażde stwierdzenie pozytywistycznej epistemologii jest błędne.\nNauki społeczne ogólnie, a ekonomia w szczególności, nie mogą być oparte na doświadczeniu w sensie, w jakim ten termin jest używany przez nauki przyrodnicze. Doświadczenie społeczne jest doświadczeniem historycznym. Oczywiście każde doświadczenie dotyczy czegoś, co minęło. Ale tym, co odróżnia doświadczenie społeczne od fundamentów nauk przyrodniczych, jest fakt, że odnosi się zawsze do zjawisk w ich pełnej złożoności. Doświadczeniem, któremu nauki przyrodnicze zawdzięczają wszystkie swoje sukcesy, jest doświadczenie eksperymentu. W eksperymentach różne zmienne elementy są obserwowane w izolacji. Kontrola nad zmiennymi warunkami zapewnia eksperymentatorowi możliwość przypisania każdemu skutkowi jego wystarczającą przyczynę. Bez odnoszenia się do zawiłych problemów filozoficznych, przystępuje on do gromadzenia „faktów.” Te fakty są cegiełkami, których naukowiec używa do konstruowania teorii. Stanowią one jedyne tworzywo, jakie ma do dyspozycji. Jego teoria nie może stać w sprzeczności z tymi faktami. Są one podstawowymi rzeczami.\nNauki społeczne nie mogą spożytkować eksperymentów. Doświadczenie, którym się muszą zajmować, jest doświadczeniem złożonych zjawisk. Są w tej samej sytuacji, w jakiej byłaby akustyka, gdyby jedynym materiałem naukowca było słuchanie koncertu lub szumu wodospadu. Modne w dzisiejszych czasach jest tworzenie biur czy laboratoriów statystycznych, jest to jednak wprowadzanie w błąd. Materiał, którego dostarcza statystyka, ma charakter historyczny, co oznacza wynik ogromnie skomplikowany. Nauki społeczne nie mają możliwości obserwowania konsekwencji zmiany jednego elementu przy innych warunkach niezmiennych.\nZ tego wynika, że nauki społeczne nie mogą nigdy użyć doświadczenia do zweryfikowania swoich twierdzeń. Każdy fakt i każde doświadczenie, z którymi mają one do czynienia, mogą być interpretowane na przeróżne sposoby. Oczywiście, doświadczenie kompleksu zjawisk nie może nigdy potwierdzić lub zaprzeczyć twierdzeniu w sposób, w jaki robi to eksperyment. Nie istnieje żadne historyczne wydarzenie, którego doniosłość byłaby identycznie oceniana przez wszystkich ludzi. Nie ma wątpliwości, że w historii do dnia dzisiejszego tylko narody, które oparły ład społeczny o prywatną własność środków produkcji, osiągnęły, przynajmniej do pewnego stopnia, wyższy poziom dobrobytu i cywilizacji. Mimo to, nikt nie uważa tego za niezaprzeczalne obalenie socjalistycznych teorii. Na polu nauk przyrodniczych istnieją także różnice dotyczące interpretacji złożonych faktów. Ale tutaj swoboda objaśnienia jest ograniczona przez konieczność nie zaprzeczania twierdzeniom zadowalająco zweryfikowanym przez eksperymenty. Przy interpretacji faktów społecznych takie ograniczenia nie istnieją. Możemy twierdzić o nich wszystko, jeśli tylko nie ograniczymy się zasadami, których logiczną naturę omówimy później. Jednakże musimy tutaj już wspomnieć, że każda dyskusja dotycząca znaczenia doświadczenia historycznego niezauważalnie przemienia się w dyskusję o tychże zasadach, bez dalszego odwoływania się do doświadczenia. Ludzie mogą zacząć od dyskusji na temat lekcji danej przez cła importowe czy system radziecki; wkrótce jednak zaczynają rozmawiać o ogólnej teorii handlu międzynarodowego czy o czystej teorii socjalizmu i kapitalizmu.\nNiemożliwość eksperymentowania oznacza też towarzyszącą jej niemożliwość mierzenia. Fizyk zajmuje się wielkościami i relacjami liczbowymi, ponieważ ma prawo założyć, że zachodzą określone i niezmienne relacje pomiędzy fizycznymi przedmiotami. Eksperyment dostarcza mu wartości liczbowych, jakie ma im przypisać. W przypadku ludzkiego zachowania nie istnieją takie stałe relacje, nie istnieją standardy, których można by użyć do pomiaru i nie istnieją eksperymenty, które mogłyby wprowadzić ujednolicenia tego typu.\nTo, co statystyk ustala podczas badania zależności pomiędzy cenami i podażą lub pomiędzy podażą i popytem jest ważne tylko z punktu widzenia historii. Jeśli stwierdza on, że wzrost o 10% podaży ziemniaków w Atlantis pomiędzy 1920 i 1930 rokiem niósł za sobą spadek ich ceny o 8%, to nie mówi nic o tym, jak się zmieniła lub jak się mogła zmienić podaż ziemniaków w innym kraju lub w innym czasie. Takie pomiary jak elastyczność popytu, nie mogą być porównywane do pomiarów dokonywanych przez fizyków, np. do pomiaru gęstości lub ciężaru atomów. Oczywiście każdy zdaje sobie sprawę, że zachowania ludzi dotyczące wszystkich dóbr, wśród nich np. ziemniaków, są zmienne. Różne osoby różnie wartościują te same przedmioty, a wartościowanie zmienia się u tej samej osoby wraz ze zmianą warunków. Nie możemy zaklasyfikować jednostek do grup, które reagują w ten sam sposób, nie możemy też określić warunków, które wywoływałyby tę samą reakcję. W tych okolicznościach musimy sobie uświadomić, że ekonomista-statystyk jest historykiem, a nie eksperymentatorem. W naukach społecznych statystyka stanowi metodę badań historycznych.\nW każdej nauce rozważania, które skutkują sformułowaniem równania, mają charakter niematematyczny. Sformułowanie równania ma znaczenie praktyczne, ponieważ stałe relacje, które ono zawiera, zostały ustalone eksperymentalnie i możliwe jest wprowadzenie do funkcji ściśle określonych, znanych wartości, dzięki czemu ustalić można te nieznane. Te równania tkwią zatem u podłoża konstrukcji technologicznych; nie są tylko zwieńczeniem teoretycznej analizy, ale także punktem startu pracy praktycznej. Jednak w ekonomii, gdzie nie ma stałych relacji pomiędzy wielkościami, równania nie mają praktycznego zastosowania. Nawet gdybyśmy mogli pozbyć się wszystkich wątpliwości dotyczących ich formułowania, to dalej musimy zdawać sobie sprawę, że nie ma z nich żadnego praktycznego pożytku.\nLecz główny zarzut, jaki należy podnieść przeciwko stosowaniu matematyki przy problemach ekonomicznych, jest innej natury: matematyczna ekonomia nie zajmuje się rzeczywistymi działaniami człowieka, ale fikcyjną koncepcją, którą ekonomista rozbudowuje dla celów instrumentalnych. Jest to koncepcja równowagi statycznej.\nW celu zrozumienia konsekwencji zmian i natury zysku w gospodarce rynkowej, ekonomista konstruuje fikcyjny system, w którym nie istnieją żadne zmiany. Dzień dzisiejszy jest taki sam jak wczorajszy, a jutrzejszy będzie identyczny z dzisiejszym. Nie istnieje żadna niepewność związana z przyszłością, a zatem działanie nie zawiera ryzyka. Ale po uwzględnieniu zysku z kapitału, suma cen komplementarnych czynników produkcji jest dokładnie równa cenie produktu końcowego, co oznacza, że nie ma miejsca na zysk. Ta fikcyjna koncepcja jest jednakże nie tylko niemożliwa do zrealizowania w rzeczywistym świecie; nie można jej nawet w spójny sposób doprowadzić do podstawowych konkluzji. Jednostki w tym fikcyjnym świecie nie podejmowałyby się działań i nie dokonywałyby decyzji, ludzie zwyczajnie by wegetowali. To prawda, że ekonomia, ponieważ właśnie nie może dokonywać eksperymentów, jest ograniczona do stosowania takiej i innych podobnych fikcyjnych koncepcji. Jednak jej użycie powinno być ograniczone przez cele, którym ma służyć. Celem koncepcji równowagi statycznej jest badanie natury związków pomiędzy kosztami i cenami, a zatem też natury zysków. Poza tym nie ma żadnego zastosowania i zajmowanie się nią jest daremne.\nTeraz, wszystkim, co matematyka jest w stanie zrobić na polu badań ekonomicznych, jest opisanie równowagi statycznej. Równania i krzywe obojętności dotyczą fikcyjnego stanu rzeczy, który nigdy nie zaistnieje. Tym, co dostarczają, jest matematyczne wyrażenie równowagi statycznej. Ponieważ matematyczni ekonomiści zaczynają od nastawienia, że ekonomię należy uprawiać za pomocą terminów matematycznych, zatem studium równowagi statycznej uważają za kompletną ekonomię. Czysto instrumentalny charakter tej koncepcji został przez ów przesąd przyćmiony.\nOczywiście, matematyka nie może nic nam powiedzieć o sposobie, w jaki równowaga statyczna mogłaby być osiągnięta. Matematyczne określenie różnic pomiędzy rzeczywistym stanem a stanem równowagi nie jest substytutem dla metody, za pomocą której logiczni czy niematematyczni ekonomiści pozwalają nam zrozumieć naturę tych działań człowieka, które koniecznie będą prowadzić do równowagi przy założeniu, że nie wystąpią dalsze zmiany danych.\nZajmowanie się równowagą statyczną jest uchylaniem się od badania ważnych problemów ekonomicznych. Pragmatyczna wartość koncepcji równowagi nie powinna być zaniżana, ale jest tylko narzędziem rozwiązania jednego problemu. Matematyczne opracowanie równowagi statycznej dla ekonomii jest zawsze sprawą ledwie drugorzędną.\nPodobne argumenty stosują się w przypadku używania krzywych. Możemy przedstawić cenę dobra jako punkt przecięcia dwóch krzywych, krzywej popytu i krzywej podaży. Ale musimy sobie uświadomić, że w rzeczywistości nic nie wiemy o kształtach tych krzywych. Znamy a posteriori ceny, które przyjmujemy jako punkty przecięcia, ale nie znamy postaci krzywej ani w przyszłości, ani nawet w przeszłości. Przedstawienie krzywych nie jest zatem niczym więcej niż środkiem dydaktycznym, który przez graficzną interpretację teorii ułatwia jej zrozumienie.\nMatematyczny ekonomista ma skłonność do rozpatrywania ceny albo jako miernika wartości, albo jako równowartości towaru. Tu musimy powiedzieć, że ceny nie są mierzone w pieniądzu, ale są one ilością pieniędzy wymienionych na towar. Cena nie jest równowartością towaru. Do zakupu dochodzi tylko wtedy, gdy kupujący wartościuje towar wyżej niż cenę, a sprzedający niżej niż cenę. Nikt nie ma prawa abstrahować od tego faktu i zakładać równego wartościowania, gdy mamy do czynienia z różnicami w nim. Kiedy chociaż jedna ze stron uważa cenę za równą wartości towaru, do transakcji nie dochodzi. W tym sensie możemy powiedzieć, że każda transakcja jest dla obydwu stron „interesem.”\nFizycy badają obiekty z zewnątrz. Nie mają wiedzy o tym, co się dzieje we wnętrzu, „w duszy” spadającego kamienia. Ale mają możliwość obserwowania spadającego kamienia w eksperymentach i sformułowania tego, co nazywają prawem grawitacji. Na bazie takiej eksperymentalnej wiedzy budują swoje teorie, przechodząc od formy szczególnej do bardziej ogólnej, od konkretnej do bardziej abstrakcyjnej.\nEkonomia zajmuje się działaniami ludzi, a nie, jak to się czasem twierdzi, towarami, ekonomicznymi wielkościami czy cenami. Nie posiadamy możliwości eksperymentowania z działaniami homo sapiens. Ale mamy, będąc sami ludźmi, wiedzę o tym, co ma miejsce wewnątrz działających przedstawicieli naszego gatunku. Wiemy coś o znaczeniu, jakie działający ludzie przypisują swoim posunięciom. Wiemy, dlaczego chcieliby zmienić warunki swojego życia. Wiemy coś o niewygodach, które są podstawowymi bodźcami zmian, których dokonują. Człowiek zadowolony ze wszystkiego w stopniu doskonałym i człowiek, który mimo braku satysfakcji nie może znaleźć środków odpowiednich do polepszenia bytu, nie będą działali w ogóle.\nZatem ekonomista, jak mówi Cairnes, już na początku swoich badań jest w posiadaniu podstawowych zasad rządzących zjawiskami, które tworzą przedmiot jego studiów, podczas gdy o podstawowych zasadach fizyki bezpośredniej wiedzy nie posiadamy. Tutaj właśnie leży ogromna różnica pomiędzy naukami społecznymi (naukami moralnymi, Geisteswissenschaften) i naukami przyrodniczymi. Bez możności eksperymentowania nauki przyrodnicze byłyby niemożliwymi; bez możności objęcia rozumem lub wyobrażenia sobie znaczenia ludzkiego działania, niemożliwymi byłyby nauki społeczne.\nMusimy wyróżnić dwa całkiem odmienne rodzaje obejmowania tegoż sensu działania: pojmujemy (conceive) i rozumiemy (understand).\nPojmujemy znaczenie działania, to jest patrzymy na działanie takim, jakim jest. Widzimy w działaniu próbę osiągnięcia celu poprzez użycie środków. W pojmowaniu znaczenia działania uwzględniamy je jako celową próbę osiągnięcia jakiegoś celu, ale nie odnosimy się do jakości zamierzonych celów ani zastosowanych środków. Pojmujemy działanie jako takie, jego logiczne (prakseologiczne) cechy i kategorie. Nie wykraczamy w procesie pojmowania poza dedukcyjną analizę ujawniającą wszystko, co zawarte w pierwszych zasadach działania i zastosowanie ich w przypadku różnych klas warunków, o jakich tylko można pomyśleć. To badanie jest przedmiotem teoretycznej nauki o ludzkim działaniu (prakseologii), a w szczególności jej dotychczas najbardziej rozwiniętej gałęzi, ekonomii (teorii ekonomicznej).\nEkonomia nie jest zatem oparta na doświadczeniu; nie jest też jego pochodną (jego abstrakcją). Jest systemem dedukcyjnym, wychodzącym od postrzeżenia zasad ludzkiego umysłu i zachowania. W istocie całe nasze doświadczenie na polu ludzkiego działania jest oparte na i uwarunkowane przez okoliczność, iż jesteśmy w stanie pojąć własny umysł. Bez tej wiedzy a priori i teorematów z niej wyprowadzonych nie bylibyśmy w stanie uświadomić sobie, o co chodzi w ludzkiej działalności. Nasze doświadczenie ludzkiego działania i życia społecznego wyłożone jest z pomocą teorii prakseologii i ekonomii.\nJest ważne, żeby być świadomym faktu, że ta procedura i metoda nie są właściwe tylko dociekaniom naukowym, ale są sposobem zwyczajnego, codziennego rozumienia faktów społecznych. Te aprioryczne zasady i ich implikacje są stosowane nie tylko przez zawodowego ekonomistę, ale przez każdego, kto ma do czynienia z ekonomicznymi faktami lub problemami. Laik nie postępuje w sposób znacząco różny od tego, jak postępuje naukowiec; jemu czasami tylko zdarza się być mniej krytycznym czy mniej skrupulatnym w badaniu każdego kroku łańcucha dedukcyjnego, a zatem czasem jest bardziej podatny na błąd. Wystarczy przyjrzeć się jakiejkolwiek dyskusji o bieżących problemach ekonomicznych, żeby uświadomić sobie, że jej kierunek prędko zmienia się na rozważanie abstrakcyjnych zasad bez odnoszenia się do doświadczenia. Nie można, na przykład, dyskutować o systemie sowieckim bez odwołania się do ogólnych zasad zarówno kapitalizmu, jak i socjalizmu. Nie można rozmawiać o ustawie o płacach i czasie pracy bez odwołania do teorii płacy, zysku, zysku z kapitału i cen, czyli ogólnej teorii społeczeństwa rynkowego. „Czysty fakt” – pomińmy epistemologiczne pytanie, czy takie coś w ogóle istnieje – jest otwarty na różne interpretacje. Te interpretacje muszą zostać wyjaśnione przez teoretyczne pojmowanie.\nEkonomia nie tylko nie jest pochodną doświadczenia – zweryfikowanie jej teorematów przez odwołanie się do doświadczenia jest wręcz niemożliwe. Każde doświadczenie złożonego zjawiska, które musimy powtórzyć, może być i jest wyjaśniane na różne sposoby. Te same fakty i te same dane statystyczne są uważane za potwierdzenie sprzecznych ze sobą teorii.\nPouczające jest porównanie techniki prowadzenia doświadczeń w naukach społecznych z tymi w naukach przyrodniczych. Istnieje wiele książek ekonomicznych, w których po opracowaniu teorii przedstawia się aneksy, w których próbuje się zweryfikować opracowaną teorię przez odwołanie się do faktów. Nie jest to droga, którą kroczy przedstawiciel nauk przyrodniczych. Zaczyna on od faktów ustanowionych eksperymentalnie i buduje teorię korzystając z nich. Jeśli jego teoria pozwala na dedukcję, przewidującą stan rzeczy jeszcze nie odkryty eksperymentalnie, to opisuje on, jakiego typu eksperymenty będą rozstrzygające dla jego teorii; ta wygląda na zweryfikowaną, kiedy wynik odpowiada prognozie. Jest to coś znacząco różnego od podejścia stosowanego w naukach społecznych.\nŻeby skonfrontować teorię ekonomii z rzeczywistością, nie wystarczy wyjaśnić w powierzchowny sposób różnie interpretowane przez różnych ludzi fakty, tak by zdawały się potwierdzać naszą teorię. Ta wątpliwa procedura nie jest sposobem, w jaki prowadzi się rozsądną dyskusję. To, co musimy zrobić to: zbadać, czy szczególne warunki działania, które implikowaliśmy w naszym rozumowaniu odpowiadają tym, które znajdujemy w rozważanym wycinku rzeczywistości. Teoria pieniądza (czy raczej wymiany pośredniej) jest poprawna lub nie bez odwoływania się do pytania, czy w rzeczywistym systemie ekonomicznym, który analizujemy, stosowana jest wymiana pośrednia czy tylko barter.\nMetoda stosowana w tych teoretycznych apriorycznych rozważaniach jest metodą konstrukcji spekulatywnych. Ekonomista – i podobnie laik – buduje wyobrażenie nieistniejącego stanu rzeczy. Materiał dla tej konstrukcji bierze się z pojmowania warunków ludzkiego działania. To, czy stan rzeczy, który te spekulatywne konstrukcje opisują, odpowiada lub mógłby odpowiadać rzeczywistości, nie ma związku z ich instrumentalną skutecznością. Nawet niemożliwe do zrealizowania konstrukcje mogą pełnić wartościowe funkcje przez danie nam możliwości pojęcia, co je takowymi czyni i pod jakim względem różnią się od rzeczywistości. Spekulatywna konstrukcja wspólnoty socjalistycznej jest nieodzowna dla ekonomicznego rozumowania bez względu na to, czy takie społeczeństwo mogłoby zostać zrealizowane.\nJedną z najlepiej znanych i najczęściej stosowanych spekulatywnych konstrukcji jest wspomniany wyżej stan równowagi statycznej. Jesteśmy w pełni świadomi, że ten stan nigdy nie zostanie zrealizowany. Ale nie możemy badać implikacji zmian bez rozważenia niezmiennego świata. Żaden współczesny ekonomista nie zaprzeczy, że zastosowanie spekulatywnych pojęć przyniosło nieoceniony pożytek, jeśli chodzi o wyjaśnienie charakteru zysków i strat przedsiębiorcy oraz związku pomiędzy kosztami i cenami.\nCałe nasze ekonomiczne rozumowanie operuje tymi spekulatywnymi pojęciami. Jest prawdą, że ta metoda niesie pewne zagrożenia; często przyczynia się do błędów. Ale musimy jej używać, gdyż jest jedyną dostępną. Oczywiście musimy być bardzo ostrożni przy jej używaniu.\nNa oczywiste pytanie, jak czysta logiczna dedukcja z apriorycznych zasad może nam powiedzieć cokolwiek o rzeczywistości, musimy odpowiedzieć, że zarówno myślenie człowieka, jak i jego działanie wynikają z tego samego źródła w tym sensie, że obydwa są wytworami ludzkiego umysłu. Prawidłowe rezultaty naszego apriorycznego wnioskowania są zatem nie tylko logicznie niepodważalne, ale także mają z całą ich apodyktyczną pewnością zastosowanie w rzeczywistym świecie, pod warunkiem, że dotyczące ich założenia są dane w rzeczywistości. Jedynym sposobem obalenia wniosku w ekonomii jest wykazanie, że zawiera on błąd logiczny. Jest jeszcze inne pytanie, tj. pytanie o to, czy otrzymane wnioski mają zastosowanie w rzeczywistości. O tym można przesądzić tylko poprzez ukazanie, że założenia mają lub nie mają odpowiednika w rzeczywistości, którą chcemy objaśnić.\nZwiązek pomiędzy historycznym doświadczeniem – a każde ekonomiczne doświadczenie jest historyczne w tym sensie, że jest doświadczeniem czegoś przeszłego – a teorią ekonomii jest zatem inny niż się powszechnie zakłada. Teoria ekonomii nie wywodzi się z doświadczenia. Wprost przeciwnie, jest niezbędnym narzędziem do zrozumienia historii gospodarczej. Historia gospodarcza nie może potwierdzić ani obalić teorii ekonomii. Przeciwnie, to teoria ekonomii pozwala nam pojąć fakty gospodarcze z przeszłości.\nAle by orientować się w świecie ludzkich działań, potrzebujemy znacznie więcej niż zaledwie pojąć znaczenie ludzkiego działania. Zarówno działający człowiek, jak i obserwujący jedynie historyk, muszą nie tylko pojąć kategorie ludzkiego działania, tak jak to robi teoria ekonomii, lecz muszą poza tym zrozumieć (verstehen) znaczenie ludzkiego wyboru.\nTo rozumienie znaczenia działania jest charakterystyczne dla metody badań historycznych. Historyk musi ustalić fakty – tak dalece jak jest to możliwe – przez użycie wszystkich środków dostarczonych zarówno przez teoretyczne nauki o ludzkim działaniu – prakseologię i jej dotychczas najbardziej rozwiniętą część, ekonomię – jak i nauki przyrodnicze. Ale musi iść potem dalej. Musi zbadać indywidualne i unikalne warunki występujące w omawianym przez niego przypadku. Individuum est ineffabile. Indywidualność jest dana historykowi, jest dokładnie tym, co nie może być wyczerpująco wyjaśnione lub wywiedzione z innych bytów. W tym sensie indywidualność jest irracjonalna. Celem charakterystycznych założeń stosowanych przez dyscypliny historyczne jest zrozumienie znaczenia indywidualności poprzez proces psychologiczny. Dzięki temu napotykamy indywidualność. Ustala to wartości, cele, teorie, wierzenia i błędy, słowem całą filozofię działających jednostek i sposób, w jaki przewidywali warunki, w których działali. Wprowadza nas w środowisko działania. Oczywiście, to charakterystyczne rozumienie nie może być oddzielone od filozofii interpretatora. Ten stopień naukowej obiektywności osiągany w naukach przyrodniczych i w naukach apriorycznych takich jak logika czy prakseologia nie może być nigdy osiągnięty w naukach moralnych czy historycznych (Geisteswissenschaften) na polu owego charakterystycznego rozumienia. Można to rozumieć na różne sposoby. Historia może być pisana z różnych punktów widzenia. Historycy mogą się zgadzać we wszystkim, co może zostać ustalone w racjonalny sposób i mimo to w ogóle nie zgadzać się, jeśli chodzi o interpretacje. Historia zatem musi ciągle być pisana od nowa. Nowe filozofie wymagają nowego przedstawienia przeszłości.\nTo charakterystyczne rozumienie w naukach historycznych nie jest aktem czysto racjonalnym. Jest uznaniem, że rozum wyczerpał wszystkie swoje zasoby i, że nie możemy zrobić nic więcej niż spróbować dać wyjaśnienie czemuś irracjonalnemu, co jest odporne na wyczerpujące i jednoznaczne opisanie. To są zadania, które musi spełnić rozumienie. Jest to niemniej jednak narzędzie logiki i powinno jako takie być używane. Nie powinno się go nigdy nadużywać w celu przemycenia do pracy historycznej obskurantyzmu, mistycyzmu i tym podobnych. Nie jest to kartka, na której można zapisać każdy nonsens.\nTrzeba koniecznie podkreślić ten punkt, gdyż zdarza się czasami, iż nadużycia pewnego typu historyzmu usprawiedliwia się przez odwołania do źle interpretowanego „rozumienia.” Wnioskowanie logiki, prakseologii i nauk przyrodniczych nie może w żadnych okolicznościach być unieważnione przez rozumienie. Jakkolwiek mocny dowód by nie został dostarczony przez źródła historyczne, i jakkolwiek zrozumiały by nie był fakt z punktu widzenia teorii współczesnych mu, to nie możemy go zaakceptować, jeśli nie jest zgodny z logiką. Istnienie czarownic i praktykowanie czarów są wyraźnie poświadczone przez procedury prawne; mimo to nie akceptujemy ich. Wyroki wielu trybunałów oficjalnie stwierdzają, że ludzie deprecjonują krajową walutę przez zakłócanie bilansu płatniczego; mimo to nie możemy wierzyć, że właśnie takie działania przynoszą podobne skutki.\nNie jest zadaniem historii odtwarzanie przeszłości. Próba zrobienia tego byłaby daremna i wymagałaby powielania przekraczającego ludzkie możliwości. Historia jest przedstawieniem przeszłości za pomocą pojęć. Charakterystycznymi dla badań historycznych pojęciami są klasy. Te klasy metody historycznej mogą być zbudowane tylko przez użycie specyficznego rozumienia i mają znaczenie tylko w ramach rozumienia, któremu zawdzięczają swoje istnienie. Zatem nie każde pojęcie klas, które jest ważne z punktu widzenia logiki, może być rozważane jako użyteczne dla celu rozumienia. Klasyfikacja jest ważna w sensie logicznym, jeśli wszystkie elementy należące do jednej klasy są charakteryzowane przez wspólną cechę. Klasy nie istnieją w rzeczywistości, są zawsze wytworem umysłu, który przez obserwację przedmiotów odkrywa podobieństwa i różnice. Jest inną kwestią, czy klasyfikacja, która jest ważna z logicznego punktu widzenia i oparta na logicznych rozważaniach może zostać użyta do wyjaśnienia danych informacji. Nie ma na przykład wątpliwości, że klasa „faszyzm,” która zawiera nie tylko włoski faszyzm, ale też niemiecki nazizm, hiszpański system generała Franco, węgierski system admirała Horthy’ego, a także wiele innych systemów, może zostać skonstruowana w prawidłowy z logicznego punktu widzenia sposób i zostać przeciwstawiona klasie zwanej „bolszewizmem,” która zawiera rosyjski bolszewizm, system Bela Kuna na Węgrzech oraz krótki sowiecki epizod w Monachium. Ale kwestia, czy taka klasyfikacja i oparte na niej wnioskowanie, widzące świat ostatnich dwudziestu lat podzielony pomiędzy dwie strony, faszystów i bolszewików, jest odpowiednią drogą do rozumienia współczesnej sytuacji politycznej, jest nierozstrzygnięta. Można rozumieć ten okres historii w zupełnie inny sposób przez użycie innych klas. Można wyróżnić demokracje i totalitaryzmy, a wtedy klasa demokracja oznaczałaby zachodni system kapitalistyczny, a klasa totalitaryzm zawierałaby zarówno bolszewizm jak i to, co poprzednia klasyfikacja nazywała faszyzmem. To, czy użyjemy pierwszej czy drugiej klasyfikacji, zależy od całościowego sposobu, w jaki postrzegamy rzeczy. Rozumienie rozstrzyga, która klasyfikacja będzie użyta, a nie na odwrót.\nPojęcia klas w naukach historycznych czy moralnych (Geisteswissenschaften) nie są średnimi statystycznymi. Większość cech używanych do klasyfikacji nie jest przedmiotem ilościowego określenia, a samo to czyni niemożliwym skonstruowanie ich jako średnich statycznych. Te pojęcia klas (w języku niemieckim używa się terminu Ideal-Typus w celu odróżnienia ich od pojęć klas w innych naukach, szczególnie biologicznych) nie powinny być mylone z prakseologicznymi pojęciami używanymi do pojmowania kategorii ludzkiego działania. Na przykład: pojęcie „przedsiębiorca” jest używane w teorii ekonomii do oznaczenia specyficznej funkcji, jaką jest zabezpieczanie przed niepewną przyszłością. Pod tym względem każdy, w jakimś stopniu, musi być rozważany jako przedsiębiorca. Oczywiście, nie jest zadaniem takiej klasyfikacji w teorii ekonomicznej rozróżniać ludzi, ale rozróżniać funkcje i wyjaśnić źródła zysków i strat. Przedsiębiorca w tym sensie jest personifikacją funkcji, która skutkuje zyskiem lub stratą. W historii ekonomii, a także podczas rozwiązywania współczesnych problemów gospodarczych pojęcie „przedsiębiorca” oznacza klasę ludzi zajmujących się biznesem, ale którzy pod wieloma innymi względami różnią się tak bardzo, że ogólne pojęcie „przedsiębiorca” zdaje się być nic nieznaczące i jest używane tylko w szczególnej klasyfikacji, przykładowo: duży (średni, mały) biznes, „Wall Street,” przemysł zbrojeniowy, przemysł niemiecki itd. Klasa „przedsiębiorca” używana w historii i polityce nigdy nie może mieć takiej pojęciowej ścisłości, jakie ma prakseologiczna koncepcja przedsiębiorcy. Nigdy w życiu nie spotkamy ludzi, którzy będą jedynie personifikacją pojedynczej funkcji.\nWcześniejsze uwagi uzasadniły wniosek, że istnieje zasadnicza różnica pomiędzy metodami nauk społecznych a metodami nauk przyrodniczych. Nauki społeczne zawdzięczają swój rozwój użyciu określonych metod i muszą iść dalej drogą, której wymaga specyficzny charakter ich przedmiotu. Nie muszą przyjmować metod nauk przyrodniczych.\nBłędem jest zalecanie naukom społecznym używania matematyki i wiara, że mogą w ten sposób stać się bardziej „dokładne.” Zastosowanie matematyki nie czyni fizyki dokładniejszą i nie budzącą wątpliwości. Zacytujmy uwagę Einsteina: „o ile twierdzenia matematyczne odnoszą się do rzeczywistości, nie są one pewne, a o ile są pewne, to nie odnoszą się do rzeczywistości.” Inaczej jest z twierdzeniami prakseologicznymi. Odnoszą się one z całą swoją ścisłością i pewnością do rzeczywistego ludzkiego działania. Wyjaśnienie tego zjawiska tkwi w fakcie, że zarówno nauka o ludzkim działaniu, jak i samo ludzkie działanie mają wspólną podstawę, tj. ludzki rozum. Byłoby błędem zakładać, że podejście ilościowe mogłoby uczynić je bardziej dokładnymi. Każde wyrażenie liczbowe jest niedokładne z przyczyn wrodzonych ludzkiej istocie trudności z pomiarem. Co się tyczy reszty, musimy się odwołać do tego, co zostało powiedziane powyżej o czysto historycznym charakterze wyrażeń ilościowych na polu nauk społecznych.\nReformatorzy, którzy chcieliby ulepszyć nauki społeczne przez przyjęcie matematycznych metod nauk przyrodniczych czasami próbują uzasadnić swoje wysiłki przez wskazanie stanu uprzedniego. Nikt nie zaprzeczy, że naukom społecznym, a zwłaszcza ekonomii, daleko do doskonałości. Każdy ekonomista wie, jak wiele jest jeszcze do zrobienia. Ale nie można zapominać o dwóch aspektach. Po pierwsze, obecny niesatysfakcjonujący stan warunków społecznych i ekonomicznych nie ma nic wspólnego z rzekomym brakiem adekwatności teorii ekonomii. Jeśli ludzie swoich zamiarach nie czerpią z nauk niesionych przez ekonomię, to nie mogą jej winić za swoje porażki. Po drugie, jeśli pewnego dnia trzeba będzie zasadniczo zreformować teorię ekonomii, to zmiana ta nie pójdzie w kierunku sugerowanym przez obecnych krytyków. Ich zarzuty zostały obalone całkowicie i na zawsze.\n Patrz np.: Paul von Lilienfeld, La Pathologie Sociale, Paris 1896. [Kiedy rząd bierze pożyczkę z Domu Rothschildów, to socjologia organiczna wyobraża sobie ten proces następująco: „Działanie Domu Rothschildów w takiej sytuacji jest bardzo podobne do działania grupy komórek somatycznych, które współpracują w procesie produkcji krwi niezbędnej do podtrzymywania pracy mózgu w nadziei, że zostanie im to zrekompensowane przez szare komórki, które są z kolei potrzebne do reaktywacji i akumulacji nowej energii.” Lilienfeld, La Pathologie…, s. 104, za: Ludwig von Mises, Socialism, tłum. J. Kahane, Liberty Classics, Indianapolis, Ind. 1981, s. 257, przypis – przyp. red. oryg.]\n [John E. Cairnes, The Character and Logical Method of Political Economics, Augustus M. Kelley, New York 1965, s. 89-97 – przyp. red. oryg.]\n Dla dokładności, musimy wspomnieć, że można użyć terminu przedsiębiorca w trzeci sposób, prawny, co należy dokładnie oddzielić od dwóch powyższych przypadków.\nPosted in Metaekonomia, Teksty, TłumaczeniaTagged ekonomia, ekonomia polityczna, elastyczność popytu, historia, Ludwig von Mises, matematyczna ekonomia, Mises, nauki przyrodnicze, nauki społeczne, pomiary