S.75: Od masowej komunikacji marketingowej po personalizację w e-mark…\nNatalia Szwarc, Ekspert Przedsięwzięć Internetowych\nOd masowej komunikacji marketingowej po personalizację w e-marketingu >> Celem komunikacji marketingowej jest sprzedaż oraz budowanie długotrwałych relacji pomiędzy przedsiębiorstwem a klientem. Służą do tego różnorakie narzędzia. Ewolucja komunikacji marketingowej i rozwój mediów umożliwiły zaawansowaną personalizację przekazów w czasie rzeczywistym. Personalizacja jest obecnie jednym z dominujących trendów w e-marketingu. Internet oferuje wiele efektywnych form indywidualizacji przekazów i produktów, co może pomóc przedsiębiorstwu stać się bardziej konkurencyjnym. Opracowanie przybliża ideę i narzędzia personalizacji, szczególnie w odniesieniu do środowiska internetowego.\n, stażysta ds. marketingu i promocji w Instytut Joanny Delbar\n4 Wyniki w nauce a postrzeganie i praktykowanie dzielenia się\nwiedzą wśród uczniów i studentów\n12 Instytucjonalne formy wspierania\nprzedsiębiorczości akademickiej w Polsce\n16 Gdzie to społeczeństwo informacyjne? – recenzja\n17 Uwarunkowania i czynniki wpływające na sukces projektu\n25 Programy rozwojowe realizowane w ramach polityki zarządzania\ntalentami w organizacji jako sposób\nna pozyskanie utalentowanych absolwentów\n32 E-nauczanie chemii na Wydziale Chemicznym Politechniki\n36 Platforma OLAT jako narzędzie zdalnej edukacji – cz. II\n43 Nowe wyzwania edukacyjne implikowane rozwojem\ntechnologii informacyjnej – relacja z konferencji\n45 Project-Based e-Learning – propozycja nowego modelu\n51 Zarządzanie wiedzą międzykulturową\n59 Wiedzochłonne organizacje\n63 Wiedza w paczce\nZ Bożeną Skibicką rozmawia Beata Mierzejewska\n67 Wspólna taksonomia kompetencji oraz zawodów\njako instrument wspomagający funkcjonowanie systemów\nkształcenia oraz rynków pracy\n73 E-learning w programie Leonardo da Vinci – relacja z seminarium\n75 Od masowej komunikacji marketingowej\npo personalizację w e-marketingu\n82 Online Education in Higher Education. What Factors Facilitate\nand Inhibit It?\nZ przyjemnością przedstawiam czerwcowe, ostatnie przed letnią przerwą, wydanie pisma.\nNa łamach numeru prezentowany jest szereg istotnych zagadnień. Dużo uwagi poświęcono problematyce\nzarządzania i dzielenia się wiedzą, rozwoju kształcenia ustawicznego oraz dotyczącej procesów organizacji\ni kierowania. Tradycyjnie odpowiednie miejsce zarezerwowano też dla tematów związanych z e-learningiem.\nWarte polecenia jest niewątpliwie opracowanie poświęcone wyzwaniom stojącym przed polskimi muzeami\ni ich transformacji w placówki, w których wykorzystuje się nowoczesne rozwiązania wystawiennicze. Jest to\ntemat istotny, a wyniki ewolucji w tym obszarze mogą mieć powszechny i złożony wpływ na kształtowanie\npostaw w społeczeństwie.\nChoć koniec roku akademickiego skłania raczej do wakacyjnych lektur, w tym miejscu raz jeszcze chciał-\nbym zachęcić do sięgnięcia po niedawno wydaną publikację pt. E-learning w szkolnictwie wyższym – potencjał\ni wykorzystanie. Nawiązuje ona treścią do zagadnień omawianych podczas ostatniej edycji konferencji Rozwój\ne-edukacji w ekonomicznym szkolnictwie wyższym, organizowanej co roku przez Fundację Promocji i Akredytacji\nKierunków Ekonomicznych wraz z Akademią Ekonomiczną w Katowicach, Uniwersytetami Ekonomicznymi\nw Krakowie, Poznaniu i we Wrocławiu oraz Szkołą Główną Handlową w Warszawie. Publikacja jest dostępna\nm.in. w internecie, na stronie e-edukacja.net.\nNiemal 6 tysięcy uczniów szkół ponadgimnazjalnych ma szansę wziąć udział w bezpłatnym internetowym kursie wyrów-\nnawczym „Matematyka Reaktywacja”. Jego organizatorem jest Politechnika Wrocławska. Dla szkół, które zgłoszą się na kurs\njako pierwsze, przewidziano nagrody.\nAkcja „Gazety”: 26 dziennikarzy w całej Polsce wraca (jako uczniowie) do swoich szkół, by zobaczyć, jak nauczyciele\ni uczniowie radzą sobie w epoce komputerów, telefonów komórkowych, internetu. Sprawdzą, co się w nich zmieniło po\ndziesięciu, a czasem nawet 30 latach. Opowiadają o tym doświadczeniu na specjalnym blogu: http://szkola20.blox.pl.\nMarzyłeś kiedyś o profesjonalnie wydrukowanej Wikipedii? Od dziś to możliwe. Angielscy użytkownicy największej wir-\ntualnej encyklopedii zyskali właśnie możliwość tworzenia własnych książek na bazie treści wybranych artykułów.\nUżytkownicy książek audio to najczęściej wykształceni i zamożni mieszkańcy dużych miast – wynika z raportu przedsta-\nwionego przez firmę Nexto oraz Bibliotekę Analiz podczas Warszawskich Targów Książki.\nHistoria bez tradycyjnego podręcznika? Uczniowie z Żoliborza mają go w internecie. Na lekcję drukują tyle, ile potrze-\nbują. Autorem pomysłu i samego – dostępnego bezpłatnie – podręcznika jest Waldemar Kopacki, nauczyciel ze Szkoły\nPodstawowej nr 65 w Warszawie.\nKonferencja podczas Światowego Dnia Społeczeństwa Informacyjnego była okazją do ogłoszenia informacji, że ponad 2600\ngminnych bibliotek publicznych uzyskało już dostęp do szerokopasmowego internetu. Jest to efekt porozumienia zawartego\nprzez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, Telekomunikację\nPolską SA oraz Fundację Rozwoju Społeczeństwa Informacyjnego.\nSkillSoft, jeden z największych na świecie dostawców rozwiązań edukacyjnych wykorzystujących nowe technologie, podjął\ndecyzję o zwiększeniu aktywności na rynku polskim. Za dystrybucję oferty szkoleniowej SkillSoftu w Polsce będzie odpo-\nwiedzialna firma SkillTech, która w pełni skoncentruje się na sprzedaży oferty treningowej z zakresu biznesu i informatyki\noraz zapewnieniu pełnej dostępności rozwiązań edukacyjnych. Za pośrednictwem SkillTech polscy użytkownicy będą mogli\nkorzystać z bazy ponad 6 tys. kursów, certyfikowanych szkoleń, książek, raportów i innych zasobów edukacyjnych oferowa-\nnych na całym świecie przez międzynarodowego lidera w dziedzinie e-learningu.\nCampustechnology.com: Innovation in Higher Education: It’s Not the Technology\nThe real innovation in higher education IT is not the technology itself. This may seem obvious now, but it wasn’t in the\npast. It’s a recent revelation that comes with changes in the roles of IT staff and faculty in innovation with technology for\nteaching and learning and in IT organizations and departments on campus.\nWięcej doniesień z najważniejszych wydarzeń w e-learningu i ICT dostępnych jest\nw serwisie: wioska.net – codziennie nowe informacje nt. e-edukacji.\nczerwiec 2010 3\nWyniki w nauce a postrzeganie\nwśród uczniów i studentów\nSzacunek dla człowieka i dostrzeganie w pracowniku źródła niedawna, w związku z wdrażaniem Krajowych Ram\nwiedzy, a nie jedynie źródła kosztów, to cechy współczesnej Kwalifikacji w Polsce, dyskutuje się o wprowadzaniu\norganizacji. Dzielenie się wiedzą i jej rozpowszechnianie to podejścia student-center, zgodnie z którym nauczyciel\nkluczowe procesy decydujące o przewadze konkurencyjnej ma stać się przewodnikiem po wiedzy, a nie jedynie\norganizacji, a posiadanie wiedzy nie gwarantuje sprawnej osobą podającą wiedzę.\nrealizacji wspomnianych procesów. Dlaczego wobec tego We współczesnych organizacjach dominuje praca\npracownicy tak niechętnie wymieniają się tą wartością nie- w zespołach, tworzonych w zależności od potrzeb,\nmaterialną, której przecież im nie ubywa? Czy są oceniani a jej efekty będą tym większe, im bardziej członkowie\nza posiadanie wiedzy, czy również za dzielenie się nią? Czy zespołu docenią, nie tylko w teorii, rangę dzielenia się\npracownicy, którzy wcześniej, w trakcie nauki, byli uznawa- wiedzą. Pojawiają się przy tym najróżniejsze bariery\nni za najlepszych, staną się przykładem tego, jak dzielić się kulturowe i organizacyjne2. Ważnym elementem kultury\nwiedzą z innymi? Co sądzą uczniowie i studenci o dzieleniu organizacyjnej, stanowiącym barierę w dzieleniu się\nsię wiedzą? W opracowaniu przedstawiono wyniki badań wiedzą, jest m.in. brak przyzwolenia na popełnianie\npilotażowych nad świadomością znaczenia procesu dzielenia błędów3. W kulturze promującej współzawodnictwo,\nsię wiedzą, prowadzonych wśród uczniów szkół ponadgim- która dostrzegalna jest obecnie na rynku pracy, relacje\nnazjalnych oraz studentów. Wstępne wyniki wskazują, że pomiędzy członkami organizacji są zachwiane. Domi-\nuczniowie i studenci osiągający najwyższe oceny nie należą nują postawy wrogości, często pojawiają się konflikty,\ndo tych, którzy najchętniej dzielą się wiedzą z innymi. a wzajemne stosunki zazwyczaj mają charakter for-\nmalny. Wrogość przejawia się w unikaniu dzielenia się\nDzielenie się wiedzą nie jest zjawiskiem nowym. wiedzą z osobami, dla których dana wiedza mogłaby\nDostrzegane jest na każdym etapie życia. Już od być przydatna, w oczekiwaniu na popełnienie przez\nnajmłodszych lat rodzice przekazują swoim dzieciom nie błędu4. To, czy i w jakim stopniu pracownicy będą\nwiedzę, którą one przyswajają, a następnie wyko- dzielili się swoją wiedzą oraz doświadczeniem, zależy\nrzystują. Naturalna ciekawość świata u dziecka jest w dużej mierze od postrzegania przez nich znaczenia\nrozwijana lub też tłumiona przez bliższe i dalsze dzielenia się wiedzą na wcześniejszych etapach życia.\notoczenie. Podobnie dzieje się w trakcie wszystkich Dzielenie się wiedzą i doświadczeniem pomiędzy\netapów edukacji: od kształcenia przedszkolnego przez jednostkami jest procesem dwustronnym5. Z jednej\ngimnazjalne po wyższe. Obserwacje autorów opraco- strony następuje przekazanie wiedzy (jawnej czy\nwania wskazują na to, że z uwagi „encyklopedyczny” ukrytej), z drugiej strony jej przyjęcie. Istotne jest\nprogram szkolny i bardzo rozbudowany program sprzężenie zwrotne w tym procesie, które zapew-\nkształcenia na studiach (przynajmniej politechnicz- nia, że odbyła się absorpcja danego zasobu wiedzy\nnych, dobrze znanych autorom) zajęcia odbywają się przez odbiorcę. Podstawowym założeniem transferu\nnajczęściej zgodnie z zasadą teacher-centre. Dopiero od wiedzy jest przekazywanie jej w celu poszerzania\nW opracowaniu wykorzystano wyniki badań przeprowadzonych w ramach pracy magisterskiej Sabiny Stasiak.\nPor. np. Th.H. Davenport, L. Prusak, Working knowledge. How organizations manage what they know, Harvard Business\nSchool Press, 2000, s. 97; A. Riege, Three dozen knowledge-sharing barriers managers must consider, „ Journal of Knowledge\nManagement” 2005, t. 9, nr 3, s. 18–35; P. Yih-Tong Sun, J.L. Scott, An investigation of barriers to knowledge transfer, „ Journal\nof Knowledge Management” 2005, t. 9, nr 2, s. 75–90.\nJ. Fazlagić, Zarządzanie wiedzą w polskiej oświacie. Diagnoza i perspektywa zmian, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicz-\nnego w Poznaniu, 2009, s. 173.\nJ. Fazlagić, Know-how w działaniu. Jak zdobyć przewagę konkurencyjną dzięki zarządzaniu wiedzą, Wydawnictwo Helion,\nGliwice, 2010, s. 187.\nK.E. Sveiby, The organizational wealth. Managing & measuring knowledge-based assets, Berrett-Koehler Publisher Inc.,\nSan Francisco 1997.\n4 e-mentor nr 3 (35)\nWyniki w nauce a postrzeganie i praktykowanie...\nistniejących zasobów wiedzy. W związku z tym wy- czenie, które zdobyli w trakcie wcześniejszej nauki,\nróżnia się strumienie transferu wiedzy przepływające będzie miało kluczowy wpływ na ich funkcjonowanie\nmiędzy jednostkami w ramach struktur wewnętrznych, w organizacjach, także tych uczących się, zarządza-\nw strukturze zewnętrznej organizacji oraz pomiędzy jących wiedzą czy charakteryzujących się kulturą\nwszystkimi tymi elementami6. Ciekawym i stosunkowo nastawioną na dzielenie się wiedzą.\nnowym sposobem dzielenia się wiedzą w strukturach Grupa uczniów szkół średnich składała się z 26 ko-\nzewnętrznych jest korzystanie z portali społecznoś- biet oraz 24 mężczyzn w wieku 18–20 lat. Ponad trzy\nciowych i crowdsourcingu7. czwarte respondentów stanowili mieszkańcy miast,\nDzielenie się wiedzą odgrywa kluczową rolę we natomiast pozostałe osoby były mieszkańcami wsi.\nwspółczesnej organizacji. Świadomość znaczenia W grupie studentów znalazły się osoby w wieku\ndzielenia się wiedzą i skłonność do dzielenia się kształ- 22–28 lat, z czego 58 proc. stanowiły kobiety. Więk-\ntują się już w trakcie nauki szkolnej i uniwersyteckiej. szość, bo aż 80 proc. respondentów, mieszka w mia-\nInstytucje edukacyjne są bowiem pierwszymi z miejsc, stach. Ze względu na kierunek kształcenia dominowali\nw których młody człowiek styka się z dzieleniem się studenci ochrony środowiska (30 proc.), udział w ba-\nwiedzą, ma szanse dostrzec zarówno bariery, jak daniu wzięli ponadto studenci zarządzania (21 proc.),\ni czynniki temu sprzyjające. Dlatego właśnie uzna- budownictwa (18 proc.), elektroniki i informatyki\nno, że interesujące będzie zebranie opinii uczniów (13 proc.), ekonomii (8 procent). Najmniej liczną gru-\nszkół ponadgimnazjalnych oraz studentów na temat pę stanowiły osoby studiujące farmację i medycynę\ndzielenia się wiedzą i zbadanie ich zależności od (8 procent). Respondenci, zarówno w przypadku szkół\nśredniej ocen respondentów. Autorzy stawiają tezę, średnich, jak i wyższych, pochodzili z województwa\nże wspomniane świadomość i skłonność uczniów oraz pomorskiego oraz warmińsko-mazurskiego.\nstudentów do dzielenia się wiedzą będą stanowiły Badania nie pozwalają na jednoznaczne formuło-\nistotne czynniki decydujące o przebiegu tego procesu wanie wniosków, ale na uzyskanie wstępnego zarysu\nw pracy zawodowej. Autorów nurtuje też pytanie, stanu świadomości znaczenia dzielenia się wiedzą\nczy uczniowie osiągający najlepsze wyniki w nauce i zainteresowania tą kwestią wśród badanych.\nsą osobami, które staną się w przyszłości równie\ndobrymi pracownikami w organizacjach opartych na Czym jest dzielenie się wiedzą?\nwiedzy – jeśli przyjmiemy, że istotnym wyznacznikiem\njakości pracy będzie pozytywne podejście do dzielenia Respondenci (studenci i uczniowie), odpowiadając\nsię wiedzą. na tak sformułowane pytanie otwarte, udzielali bardzo\nzróżnicowanych odpowiedzi. Były one porządkowane\nDzielenie się wiedzą w opinii uczniów poprzez słowa-klucze. W ten sposób stworzono kil-\ni studentów kanaście kategorii odpowiedzi (tabela 1 i 2). Intencją\nautorów było ustalenie, w jakim stopniu dzielenie\nNarzędziem badawczym był kwestionariusz zawie- się wiedzą jest postrzegane jako proces dwukierun-\nrający, poza wstępem i metryczką, zarówno pytania kowy.\nkwalifikujące, jak i merytoryczne. Te ostatnie doty- Zaskakuje to, że dzielenie się wiedzą8 jest na ogół\nczyły m.in. interpretacji dzielenia się wiedzą przez postrzegane jako proces jednokierunkowy (ponad\nrespondentów i motywów występowania (lub niewy- połowa wskazań studentów): od nadawcy do odbiorcy.\nstępowania tego procesu, okoliczności, w jakich do- Wśród respondentów – uczniów szkół średnich – ok.\nchodzi do transferu wiedzy oraz aspiracji naukowych 40 proc. postrzega proces dzielenia się wiedzą jako\ni zawodowych respondentów. przepływ wiedzy w jednym kierunku. Zastanawiać\nW badaniu wzięły udział dwie grupy responden- może fakt, że wyniki badań dotyczących tej kwestii\ntów: uczniowie ostatnich klas szkół średnich (liceów zbliżone są również w grupie studentów. Być może\nogólnokształcących, profilowanych i techników zawo- (jest to teza współautorki opracowania – dyplomant-\ndowych) oraz studenci IV i V roku różnych kierunków ki na Wydziale Zarządzania i Ekonomii Politechniki\njednolitych studiów magisterskich, a także studiów Gdańskiej) taki rezultat jest efektem tego, że młodzież\nII stopnia. Pierwsza grupa składała się z 50, a druga studencka docenia wartość wiedzy o tyle, o ile przekła-\n– ze 100 respondentów. Badanie przeprowadzono da się ona na wartość wymierną, a „wyścig szczurów”,\nw sposób bezpośredni w okresie od listopada 2009 który można zaobserwować wśród studentów nie\nroku do końca lutego 2010 roku. sprzyja dzieleniu się wiedzą, gdyż pojawia się obawa\nRespondentów wybrano, kierując się tym, że już przed utratą pozycji konkurencyjnej. Wyniki badań\nniebawem podejmą oni pracę (lub studia), a doświad- przeczą zatem przypuszczeniu (ku któremu skłaniał się\nK.E. Sveiby, Dziesięć sposobów oddziaływania wiedzy na tworzenie wartości, http://www.e-mentor.edu.pl/artykul_\nCrowdsourcing oznacza czerpanie wiedzy i pomysłów z tłumu, co w praktyce jest urzeczywistnieniem współtworzenia\nwartości przez klientów – o kwestii tej pisali np. G. Hamel i C.K. Prahalad w publikacji Przewaga konkurencyjna jutra,\nBusinessman Book, Warszawa 1999. Kontynuacją tych rozważań są przemyślenia C.K. Prahalada i M.S. Krishnana w książce\nNowa era innowacji, wydanej przez Wydawnictwo Profesjonalne PWN w 2010 roku.\nRespondenci nie odróżniają pojęć „wiedza” i „informacja”.\nczerwiec 2010 5\nTabela 1. Badani studenci uważają, że dzielenie się wiedzą to: drugi ze współautorów opracowania – wykładowca\nLiczba z ponad trzydziestoletnim stażem pracy na uczelni),\nLp. Stworzone kategorie\nodpowiedzi że wśród studentów – a więc bardziej dojrzałych\n1. praca i nauka w grupie 8 respondentów – dominować będzie opinia, iż dzie-\nlenie się wiedzą jest formą jej wymiany.\nprzekazywanie informacji w jak\nprzekazywanie swojej wiedzy w jak Znajomość procesu dzielenia się wiedzą\nZ przeprowadzonego badania wynika, że 88 proc.\nudostępnianie i przekazywanie wiedzy\nstudentów spotkało się z pojęciem dzielenia się\n4. zawartej w notatkach, materiałach, 7\nwiedzą. Zdecydowana większość deklaruje, że\no procesie tym dowiedziała się na uczelni (60 proc.),\nbezinteresowna pomoc innym (w nauce, następnie zetknęła się z nim w internecie (15 proc.)\noraz w prasie i książkach (11 procent). W grupie\nupowszechnianie swojej wiedzy, opinii, licealistów 76 proc. ankietowanych spotkało się\n6. poglądów na forach internetowych, 3 z pojęciem dzielenia się wiedzą, z czego 54 proc.\nczatach, portalach społecznościowych\nw szkole, 16 proc. w internecie, a pozostała część\nprzekazywanie doświadczeń zarówno w książkach i prasie.\nw teorii, jak i praktyce Warto przytoczyć wybrane odpowiedzi na pyta-\nprzekazywanie innym wiedzy nie, czym jest dzielenie się wiedzą. Otóż według\n8. i doświadczeń, które zdobyło się 10 respondentów jest to:\nw przeszłości • Rozpowszechnianie swoich umiejętności w szero-\npomoc w nauce, pracy tym, którzy kim gronie odbiorców (student, IV rok, ochrona\n9. o to proszą (korepetycje, konsultacje 10 środowiska);\nnaukowe itp.) • Pomoc innym osobom, uzupełnianie wiedzy między\n10. wymiana wiedzy 3 rówieśnikami, przyjemność w dzieleniu się czymś,\n11. wymiana informacji 4 co się posiada (studentka, V rok, ochrona śro-\nposzerzanie swojej wiedzy w oparciu dowiska);\n12. o wiedzę innych oraz wzbogacanie 5 • Przekazywanie informacji, które mogą wzbogacić,\nwiedzy innych swoją poszerzyć dotychczasowy zasób wiedzy danej\ndyskusje, zadawanie pytań dotyczących osoby, prowadząc do rozwoju umysłowego (stu-\n13. różnorodnych tematów (spostrzeżenia, 5 dentka, IV rok, farmacja);\npoglądy, pomysły) • Wspólne spotkania i uzupełnianie wiedzy nawza-\n14. inne odpowiedzi 9 jem, korepetycje dawane innym, nawet dzielenie\nsię odpowiedziami na sprawdzianach (uczeń,\nŹródło: opracowanie własne na podstawie odpowiedzi zawartych\nIII klasa LO);\n• Rozmawianie, dyskutowanie na temat różnych\nzagadnień związanych z nauką i sposobem jej\nTabela 2. Badani uczniowie uważają, dzielenie się wiedzą to: zdobywania (uczeń, III klasa LO);\nLiczba • Przekazywanie innym w prosty sposób rzeczy trud-\nodpowiedzi nych (studentka, IV rok, ochrona środowiska);\nmożliwość rozwijania własnej wiedzy • Rozmowa z ludźmi na różne tematy, dzielenie się\n1. (utrwalenia własnej wiedzy) poprzez 4 poglądami, spostrzeżeniami (studentka, IV rok,\nnauczanie innych ochrona środowiska);\npomoc w nauce (pracy) tym, od których • Udostępnianie drugiej osobie informacji, własnych\npomoc uzyskało się w przeszłości sądów, doświadczenia i sprawdzonych skutecznych\nprzekazywanie swoich doświadczeń rozwiązań, które mogą przyczynić się do korzyst-\n3. i umiejętności w sposób praktyczny 8 nego rozwiązania danego problemu (studentka,\ni teoretyczny innym V rok, zarządzanie);\n4. dyskusje, rozważania na różne tematy 3 • Dążenie do celu poprzez korzystanie z potencjału\nprzekazywanie wiedzy własnej wszystkich ludzi chcących zdobywać nową wiedzę\n5. 3 (student, V rok, zarządzanie);\ni przyswajanie wiedzy innych\npomoc w nauce osobom, które wiedzą\n• Przekazywanie dotychczas zdobytych doświadczeń\n6. 12 i wiadomości osobom, które tego potrzebują. Jest\nmniej i o taką pomoc proszą\nto także możliwość własnego rozwoju intelektual-\nnego poprzez naukę innych – utrwalanie wiedzy,\n8. użyczanie notatek 3 którą się dzielę (uczeń, III klasa LO);\n9. wspólna nauka 4 • Dbanie o rozwój innych osób, który potem ułatwia\n10. inne odpowiedzi 4 nam życie w społeczeństwie. Dzielenie się wiedzą\nŹródło: opracowanie własne na podstawie odpowiedzi zawartych jest też sposobem na rozwój swojej wiedzy (uczeń,\nw kwestionariuszach III klasa LO);\n6 e-mentor nr 3 (35)\nZ osobami, Ze wszystkimi Z bliskimi Z osobami, Z osobami Z osobami Z osobami,\nktóre proszą znajomymi od których nieradzącymi zaufanymi które darzą\no taką formę uzyskali sobie i darzonymi sympatią\npomocy taką pomoc z nauką sympatią nadawcę wiedzy\n• Jedna z najpiękniejszych zdolności, jaką obdarzona 30 proc. respondentów zadeklarowało, że pomaga\njest nasza rasa (student, V rok, budownictwo). bliskim znajomym. Zastanawiające jest również to,\nże jedynie 2 proc. respondentów odpowiedziało, że\nMotywy dzielenia się wiedzą udziela pomocy w takiej formie osobom zaufanym\ni darzonym sympatią.\nWśród ankietowanych studentów 91 proc. zade- Najczęściej wskazywanym przez studentów\nklarowało, że udziela pomocy osobom, które mają (69 proc.) motywem dzielenia się wiedzą było prze-\nproblem ze zrozumieniem zagadnień, realizacją konanie, że jeśli pomogą, to w razie pojawienia się\nprojektów (ogólniej – z realizacją powierzonych w przyszłości takiej konieczności, także uzyskają\nzadań). Z tej grupy 59 proc. pomaga osobom, które pomoc od osób, z którymi podzielili się swoją wiedzą\no to prosiły. Około jedna trzecia studentów dzieli się (wykres 2).\nwiedzą z bliskimi znajomymi. W najmniejszym stopniu Równie często studenci dzielą się wiedzą w reakcji\nna skłonność do dzielenia się wiedzą ma wpływ fakt, na skierowaną do nich prośbę o taką pomoc (59 pro-\nczy odbiorca i przekazujący wiedzę darzą się sympatią cent). Najrzadziej ujawnianym motywem dzielenia\n(wykres 1). się wiedzą jest zaufanie do odbiorcy wiedzy, które\nW grupie ankietowanych uczniów szkół średnich wskazało jedynie 8 proc. respondentów. Uczniowie\n94 proc. zadeklarowało pomoc w postaci dzielenia się udzielający pomocy innym jako motyw, którym naj-\nwiedzą z innymi (kolegami, znajomymi). Najczęściej częściej się kierują, wskazali zasadę wzajemności\nwskazywali oni (wykres 1), że udzielają takiej pomo- (64 proc.), a także prośbę o taką formę pomocy\ncy osobom, które o to proszą (51 proc.), natomiast (55 procent). Jedynie 4 proc. uczniów wskazuje\nZasada Prośba Przekonanie, Sympatia Zaufanie Inne\nwzajemności o pomoc że przekazana\nczerwiec 2010 7\nzaufanie jako argument, który przemawia za dziele- osoby o średniej ocen mniejszej niż 4,0 stanowiły 25\nniem się wiedzą (wykres 2). proc., połowa respondentów legitymowała się średnią\n4,0–4,49, a 18 proc. – średnią 4,5 i wyższą9.\nŚrednia ocen a skłonność do dzielenia się\nDzieleniu się wiedzą sprzyja praca zespołowa, dla- wiedzą\ntego zapytano respondentów o motywację do pracy\nw grupie. Wśród ankietowanych studentów 66 proc. Na podstawie odpowiedzi zawartych w kwestio-\nzadeklarowało, że zdarza im się przygotowywać do nariuszach studenckich podjęto próbę znalezienia\negzaminów w grupie, gdyż ucząc się w ten sposób związku pomiędzy odpowiedziami na wybrane pyta-\n– po pierwsze – można dowiedzieć się więcej (tak od- nia. Zależność pomiędzy średnią ocen a preferowanymi\npowiedziało 68 proc. spośród uczących się w grupie), grupami, z którymi najczęściej dzielono się wiedzą,\na po drugie – w przypadku wątpliwości można je ilustruje tabela 4. Respondenci mieli możliwość wska-\nprzedyskutować, co prowadzi do ich rozwiania oraz zania dowolnej liczby preferowanych odbiorców wie-\nrozszerzenia wiedzy (62 procent). Rozkład odpowiedzi dzy. Wskazanie danej grupy w tabeli określono słowem\nprzedstawiono na wykresie 3. „TAK”. Brak wskazania interpretowano w ten sposób,\nWśród badanych uczniów szkół średnich 50 proc. że respondenci nie są skłonni dzielić się wiedzą z tą\nzadeklarowało, że zdarza się im uczyć w grupie. grupą odbiorców i w tabeli nazwano „NIE”. Pominięto\nNajczęstszym argumentem przemawiającym za taką natomiast respondentów, którzy nie wskazali żadnej\nformą nauki był fakt, że można dowiedzieć się więcej, odpowiedzi.\na możliwość podjęcia dyskusji prowadzi do rozwiania Dane zawarte w tabeli 4 nie wskazują wyraźnej\nwątpliwości oraz pogłębienia wiedzy (wykres 3). zależności pomiędzy wysokością średniej ocen a tym,\nz kim nadawca najczęściej dzieli się swoją wiedzą.\nCzy najlepsi uczniowie dzielą się wiedzą? Natomiast można zaobserwować, że wiedzą chętniej\ndzielą się osoby o średniej z przedziału 3,0–3,99\nGrupę badanych licealistów stanowili uczniowie (proporcja pomiędzy liczbami osób dzielących się\nbardzo dobrzy (średnia ocen 4,5 i wyższa) i dobrzy i niedzielących się wiedzą jest zbliżona do 1). Rela-\n(średnia ocen 4,0-4,49), natomiast wśród studentów cje te zmieniają się znacząco i wynoszą ok. 1:4–1:5\nW grupie Dyskusja Porównanie Uzupełnienie\nmożna prowadząca wiedzy własnej swojej wiedzy\ndowiedzieć się do pogłębienia wiedzy z wiedzą innych\nwięcej i rozwiania wątpliwości\n3,00–3,49 3,50–3,99 4,00–4,49 4,50–4,99 >=5,00 Razem\nŚrednia ocen uprawniających do otrzymania stypendium za wyniki w nauce na wydziałach Politechniki Gdańskiej re-\nprezentowanych przez respondentów wynosi od 3,9–4,6.\n8 e-mentor nr 3 (35)\nTabela 4. Średnia ocen a skłonność do dzielenia się wiedzą studentów zróżnicowanie ocen, nie było możliwości\n– studenci* porównania skłonności do dzielenia się wiedzą ucz-\nPreferowany odbiorca niów o średniej ocen powyżej i poniżej 4,0.\nTak 12 7 Średnia ocen a zainteresowanie pracą\nTak 15 15 Autorzy starali się przeanalizować, czy średnia ocen\nBliscy znajomi studiujących respondentów ma wpływ na preferowaną\nprzez nich formę pracy (tabela 5). Analizę ograniczono\nKoledzy, ale tylko ci, Tak 21 29 do grupy studentów, gdyż w grupie badanych uczniów\nktórzy o to proszą Nie 1 32 szkół średnich zróżnicowanie ocen było zbyt małe.\nTak 12 13 Okazuje się, że badani na ogół wybierali pracę zespo-\nOsoby, od których\nłową w grupie znajomych, czego potwierdzeniem jest\nuzyskano taką pomoc Nie 10 48\nfakt, że studenci, których zadaniem ma być realizacja\nZaufani i obdarzeni Tak 1 7 projektów (czy też grupowych zadań laboratoryjnych),\nsympatią Nie 21 54 na ogół sami organizują się w grupy i bardzo niechęt-\nnie podchodzą do propozycji losowego dobierania\nCi, którzy darzą sympatią Tak 2 2\nnadawcę Nie 20 59 Tabela 5. Średnia ocen a preferowana forma pracy*\nOsoby nieradzące Tak 8 7 3,00–3,99 >=4,0\nsobie z powierzonymi\nzadaniami Nie 14 54 Praca zespołowa (różne osoby) 16% 10%\nBrak odpowiedzi** 3 6 Praca zespołowa w grupie osób\n** odnosi się do respondentów, którzy wskazali swoją średnią, ale nie\nzaznaczyli żadnej z grup, z którymi dzielą się wiedzą * respondenci mogli wskazać jedną z podanych odpowiedzi\nŹródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań Źródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań\nu osób ze średnią 4,0 i wyższą. Współautorka opra- składu zespołów. Bardziej otwarte na pracę zespoło-\ncowania na podstawie własnych obserwacji wyjaśnia wą (niezależnie od składu grupy) są osoby ze średnią\nto faktem, iż osoby osiągające średnią ocen ok. 4,0 poniżej 4,0. Znamienne jest to, że studenci o średniej\nnie czują zagrożenia utratą profitów w postaci sty- 5,0 i wyższej preferują pracę indywidualną, jednak ze\npendium za wyniki w nauce (gdyż średnia jest zbyt względu na znikomą liczebność tej grupy badanych\nniska), a także pozycji w grupie, gdyż znajdują się wyciąganie zbyt daleko idących wniosków nie jest\n„na bezpiecznym miejscu w środku stawki”. Ponadto uzasadnione.\nciekawe jest spostrzeżenie, że osoby usytuowane\nw najwyższym przedziale średniej ocen (5,0 i wyższa) Rozumienie pojęcia „dzielenie się wiedzą”\nudzielają pomocy wyłącznie tym, od których taką\npomoc wcześniej uzyskali oraz tym, którzy o taką Znacząca część respondentów, którzy spotkali się\npomoc poprosili. Natomiast w przypadku studentów z pojęciem dzielenia się wiedzą, błędnie je interpre-\nz grupy o najniższej średniej (3,0–3,49)10 okazuje tuje, wskazując odpowiedź, która nie charakteryzuje\nsię, że najchętniej udzielają oni pomocy bliskim tego procesu (tabela 7)11. Zastanawia fakt, że studenci,\nznajomym. Interesująca jest obserwacja, że nie- którzy nie spotkali się z tym pojęciem, odpowiedź\nzależnie od średniej ocen tylko niewielki odsetek błędną wybierali rzadziej od tych, którzy to określenie\nrespondentów udziela pomocy osobom nieradzącym znają. Trafne wskazanie poprawnej odpowiedzi może\nsobie z powierzonymi zadaniami oraz – co wydaje zatem świadczyć o większym zrozumieniu pojęcia\nsię zaskakujące – osobom, do których ma zaufanie dzielenia się wiedzą w tej grupie.\ni darzy je sympatią. W przypadku uczniów szkół średnich sytuacja jest\nW przypadku grupy respondentów ze szkół bardzo podobna – z tą różnicą, że odsetek osób wska-\nśrednich, ze względu na mniejsze niż w przypadku zujących poprawną i błędną odpowiedź jest niezależny\nNiewyodrębnionej w tabeli.\nAutorzy uznali dwie pierwsze odpowiedzi za poprawne, dwie następne za błędne.\nczerwiec 2010 9\nTabela 6. Respondenci, którzy rozumieją dzielenie się wiedzą jako*:\nPrzekazywanie Warunki sprzyjające\nUpowszechnienie Nadawanie wiedzy\nwiedzy, doświadczeń tworzeniu oraz\nwiedzy, jakiej nie formy, która ułatwi\npodczas spotkań wykorzystaniu\nposiadają inni do niej dostęp\ni dyskusji wiedzy\nKtórzy spotkali się z pojęciem\n58% 94% 42% 25%\nKtórzy nie spotkali się\n75% 83% 33% 17%\nz pojęciem dzielenia się wiedzą\n63% 82% 18% 26%\n83% 75% 17% 17%\nod faktu, czy respondenci zetknęli się z pojęciem – zdaniem autorów – ze względu na niezbyt liczną\ndzielenia się wiedzą, czy też nie. Potwierdzają to dane próbę, można traktować jako wstępne. Skoncentro-\nzawarte w tabeli 6. wano się głównie na zależności skłonności do dzie-\nAnalizując liczbę wskazań określeń oddających lenia się wiedzą (praktyka) i świadomości zjawiska\nistotę dzielenia się wiedzą w zależności od średniej (teoria) od średniej ocen uzyskiwanych na danym\nocen, uzyskano następujący, ciekawy rezultat. Wraz etapie edukacji. Wyniki badań dają wskazówkę, że\nz rosnącą średnią ocen udział respondentów, którzy istotne jest podkreślanie w trakcie kształcenia na\nwskazali odpowiedź błędną, a także tych, którzy wska- wszystkich poziomach istoty i znaczenia dzielenia\nzali odpowiedź poprawną, wzrasta (tabela 7). się wiedzą w codziennej praktyce. Tego obecnie\nz pewnością brakuje.\nTabela 7. Średnia ocen a rozumienie istoty dzielenia się Rezultaty badań pozwalają również na stwierdzenie,\nwiedzą* że osiąganie wysokiej średniej ocen w trakcie nauki nie\njest tożsame z otwartością na dzielenie się wiedzą. Au-\ntorzy uważają, że potwierdzenie tej tezy w odniesieniu\nUpowszechnianie wiedzy, której do szerszej grupy respondentów może dać odpowiedź\nnie posiadają inni na pytanie, czy wśród młodych ludzi – głównie tych,\nPrzekazywanie wiedzy, którzy osiągają wysokie wyniki w nauce – utrwala\ninformacji, doświadczeń podczas 92% 93% się przekonanie, że w praktyce zawodowej ocenia\nspotkań, dyskusji się posiadanie wiedzy, a nie dzielenie się nią oraz że\nNadawanie wiedzy formy wiedza oznacza władzę, zatem dzielenie się wiedzą\n24% 46% to utrata pozycji.\nułatwiającej do niej dostęp\nIlustrację problemu podjętego w opracowaniu sta-\nWarunki sprzyjające tworzeniu\n24% 22% nowi następujący fragment książki Vadima Makarenki\ni wykorzystywaniu wiedzy\npt. Tajne służby kapitalizmu, opisujący relacje pomiędzy\n* respondenci mogli wskazać dowolną liczbę odpowiedzi studentami na współczesnych uczelniach:\nŹródło: opracowanie własne na podstawie przeprowadzonych badań Czym jest wyścig szczurów, co to dla was znaczy?\n– docieka socjolog z Millward Brown SMG/KRC. No jak\nto? Walką o okruchy – wyjaśnia Czarek (24 lat, student\nPodsumowanie SGGW, interesuje się muzyką). – Na przykład na uczelni\nnie pożycza się notatek. Nie pomaga się sobie nawzajem.\nAutorzy opracowania podjęli próbę zdiagnozo- Wszyscy są sobie wrodzy.\nwania stanu świadomości uczniów szkół ponadgim- Oczywiście zdarzają się wyjątki od reguły, choćby Aśka\nnazjalnych oraz studentów w kwestii pojmowania (25 lat, studentka SGH, interesuje się sportem, polityką\nistoty i znaczenia dzielenia się wiedzą, a także i ekonomią, „pomocnik” SMG/KRC). – Ja jestem taka nie-\nmotywów, którymi kierują się, dzieląc się wiedzą normalna, że nie tylko pożyczam notatki, ale jeszcze mówię,\nlub zachowując tę wartość dla siebie. Wyniki badań gdzie można znaleźć coś ciekawego12.\nV. Makarenko, Tajne służby kapitalizmu, Znak, Kraków 2008, s. 140–141.\n10 e-mentor nr 3 (35)\nKonkludując – autorzy dostrzegają zasadność we-\nryfikacji osiągnięć w nauce mierzonych średnimi ocen\npoprzez sprawdzenie wiedzy, umiejętności i postaw Polecamy\nzapisanych jako efekty kształcenia w Krajowych Ra-\nmach Kwalifikacji, wprowadzanych właśnie w życie Dorota Pankowska\nw polskim szkolnictwie wyższym. Nauczyciel\nŚwiadomość znaczenia dzielenia się wiedzą i fak- w perspektywie analizy\ntyczna skłonność do tego wśród młodzieży, a także transakcyjnej\nposzukiwanie odpowiedzi na pytanie, czy pracownicy\nosiągający w trakcie studiów najwyższe oceny dzielą\nsię wiedzą w pracy zawodowej, z pewnością wymagają\ndalszych badań. Ważne jest, że Główny Urząd Staty- Celem publikacji jest przybliże-\nstyczny zamierza podjąć kompleksowe badania losów nie dorobku edukacyjnej analizy\nabsolwentów szkół wyższych, gdyż te mogą pomóc transakcyjnej oraz podjęcie\nw znalezieniu odpowiedzi. próby empirycznej weryfika-\ncji jej założeń w codziennym\nBibliografia funkcjonowaniu nauczycieli, co\nuczyniono za pomocą badań\nTh. Davenport, L. Prusak, Working knowledge. How orga- własnych, które objęły ponad\nnizations manage what they know, Harvard Business School\n450 nauczycieli z 30 lubelskich szkół. W książce\nscharakteryzowano podstawowe koncepcje anali-\nJ. Fazlagić, Know-how w działaniu. Jak zdobyć przewagę\nzy transakcyjnej: stany Ja, transakcje, gry, pozycje\nkonkurencyjną dzięki zarządzaniu wiedzą, Wydawnictwo Helion,\nGliwice 2010. i skrypty życiowe oraz możliwości zastosowania jej\nJ. Fazlagić, Zarządzanie wiedzą w polskiej oświacie. Diagnoza w edukacji dla doskonalenia relacji pomiędzy nauczy-\ni perspektywa zmian, Wydawnictwo Uniwersytetu Ekonomicz- cielami a uczniami, zwiększania efektywności działań\nnego w Poznaniu, 2009. i podnoszenia jakości pracy. Zaprezentowane wyniki\nG. Hamel, C.K. Prahalad, Przewaga konkurencyjna jutra, badań zachęcają do wprowadzenia analizy transakcyj-\nBusinessman Book, Warszawa 1999. nej do kształcenia i doskonalenia nauczycieli.\nV. Makarenko, Tajne służby kapitalizmu, Znak, Kraków Książkę polecamy nauczycielom, dyrektorom szkół\n2008. i metodykom, a także studentom kierunków związa-\nC.K. Prahalad, M.S. Krishnan, Nowa era innowacji, Wydaw- nych z psychologią i pedagogiką.\nnictwa Profesjonalne PWN, Warszawa 2010. Publikację można nabyć w księgarni internetowej\nA. Riege, Three dozen knowledge-sharing barriers managers wydawnictwa: http://www.wydawnictwo.umcs.eu/\nmust consider, „ Journal of Knowledge Management” 2005,\nt. 9, nr 3.\nK.E. Sveiby, Dziesięć sposobów oddziaływania wiedzy na two-\nrzenie wartości, „e-mentor” 2005, nr 2, http://www.e-mentor.\nedu.pl/artykul_v2.php?numer=9&id=140. Zarządzanie kapitałem\nK.E. Sveiby, The organizational wealth. Managing & measu- ludzkim w polskich\nring knowledge-based assets, Berrett-Koehler Publisher Inc., przedsiębiorstwach. Metody,\nSan Francisco 1997. narzędzia, mierniki\nP. Yih-Tong Sun, J.L. Scott, An investigation of barriers to\nknowledge transfer, „ Journal of Knowledge Management”\n2005, t. 9, nr 2, 2005. Profesjonalne PWN\nPublikacja wskazuje kierunki\nSabina Stasiak jest dyplomantką studiów II stopnia zmian w zarządzaniu kapitałem\nprofilu Zarządzanie wiedzą i informacją, na kierunku ludzkim, będące efektem zmian\nZarządzanie, prowadzonych na Wydziale Zarządzania we współczesnej gospodarce,\ni Ekonomii Politechniki Gdańskiej. Obecnie finalizuje a także najważniejsze problemy\npracę magisterską pt. Świadomość procesu dzielenia się i wyzwania stojące przed mene-\nwiedzą wśród uczniów i studentów na podstawie badań. dżerami i specjalistami ds. personalnych. Na kapitał\nludzki składają się: wiedza, kompetencje i postawy\npracowników, dlatego też odrębne rozdziały poświę-\nKrzysztof Leja jest adiunktem w Katedrze Zarzą- cono zarządzaniu wiedzą, motywowaniu, a także\ndzania Wiedzą i Informacją na Wydziale Zarządzania szkoleniom i rozwojowi pracowników w dobie gospo-\ni Ekonomii Politechniki Gdańskiej, autorem i redaktorem darki opartej na wiedzy. Autorka podkreśla koniecz-\nkilku monografii, autorem ponad 60 prac naukowych ność ciągłego doskonalenia kompetencji organizacji\ni kilkunastu popularyzatorskich dotyczących badań nad i pracowników.\nszkolnictwem wyższym. W latach 1992–2002 pełnił funk- Książkę polecamy menedżerom, pracownikom dzia-\ncję zastępcy dyrektora administracyjnego Politechniki łów kadr, a także studentom zarządzania.\nGdańskiej, a w latach 2002–2008 prodziekana ds. kształ- Publikację można nabyć w księgarni internetowej\ncenia ustawicznego Wydziału Zarządzania i Ekonomii wydawnictwa: http://ksiegarnia.pwn.pl/\nczerwiec 2010 11\nInstytucjonalne formy wspierania\nWzrost znaczenia wiedzy jako czynnika rozwoju gospodar- gospodarczego. Globalizacja, reorientacja gospodarki\nczego zmienia rolę ośrodków naukowych i akademickich w kierunku gospodarki opartej na wiedzy, koniecz-\n– „producentów” wiedzy i nowoczesnych technologii – w go- ność budowania międzynarodowej konkurencyjności\nspodarce regionalnej i krajowej. Konieczny staje się coraz to tylko niektóre z okoliczności sprawiających, że\nbliższy kontakt uczelni z biznesem, coraz bardziej złożone przedsiębiorczość oraz jej instrumenty – innowacje\nformy przybiera podejmowana przez uczelnie współpraca i kapitał intelektualny – wymagają świadomej stymu-\nz podmiotami działającymi w ich otoczeniu. Wydaje się, lacji. Na różnych poziomach, przez różne podmioty,\nże rozwój przedsiębiorczości akademickiej stanowi obecnie przy użyciu różnych metod i narzędzi prowadzi się\njedną z kluczowych składowych procesu budowania między- działania mające na celu pobudzenie, wzmocnienie\nnarodowej innowacyjności i konkurencyjności gospodarki. i rozwój przedsiębiorczości.\nW opracowaniu podjęto próbę zdefiniowania zagadnienia Od połowy XX wieku w proces tworzenia warun-\nprzedsiębiorczości akademickiej oraz zaprezentowano głów- ków dla rozwoju gospodarczego coraz aktywniej\nne instytucjonalne formy jej wspierania wykorzystywane włączają się ośrodki naukowo-badawcze oraz uczel-\nprzez polskie uczelnie. nie wyższe. Wzrost znaczenia wiedzy jako czynnika\nPrzedsiębiorczość – pojęcie wieloznaczne Tabela 1. Wybrane programy wspierania przedsiębiorczości\nPoziom Nazwa programu\nPrzedsiębiorczość to pojęcie, którego zdefiniowa-\n• Odnowiona Strategia Lizbońska\nnia podejmują się przedstawiciele różnych dyscyplin\n• Program ramowy na rzecz\nnaukowych, m.in. ekonomii, zarządzania, prawa, psy-\nchologii i socjologii. W związku z tym w literaturze na lata 2007–2013, w tym Program\nspotyka się liczne propozycje interpretacji pojęcia Unia\ni innowacji (EIP)\nW dorobku nauk ekonomicznych najczęściej • Small Business Act\nprzyjmuje się trzy wymiary definiowania przedsię- • VII Program ramowy w zakresie badań\nbiorczości: i rozwoju technologicznego\n• definiowanie osobowościowe – koncentrujące • Krajowy Program Reform na lata\nsię na cechach i umiejętnościach, 2008–2011\n• behawioralne – odwołujące się do sposobu • Narodowe Strategiczne Ramy\ndziałania i zarządzania, Odniesienia 2007–2013 oraz\n• precyzujące funkcje ekonomiczne przedsiębior- ogólnokrajowe programy operacyjne\ncy w gospodarce. (głównie PO Innowacyjna Gospodarka\nPrzedsiębiorczość jest przypisywana jednostce oraz PO Kapitał Ludzki)\n(pojedynczej osobie), przedsiębiorstwu (najczęściej • Drogi do Polski Przedsiębiorczej\nprzedsiębiorstwom sektora MSP) lub innej organi- • Regionalny Program Operacyjny dla\nzacji, w tym jednostkom samorządu terytorialnego Województwa Pomorskiego\nlub gospodarkom krajowym (tzw. przedsiębiorczość Regionalny – • Regionalna Strategia Innowacji dla\nmakroekonomiczna1). województwo Województwa Pomorskiego\nTrudności w jednoznacznym zdefiniowaniu pojęcia pomorskie • Program Innopomorze\nprzedsiębiorczości nie zmieniają jednak faktu, że • Pomorskie Obserwatorium\nw obecnych warunkach społeczno-gospodarczych Przedsiębiorczości\nstanowi ona jeden z głównych filarów rozwoju Źródło: opracowanie własne\nS. Sudoł, Przedsiębiorczość – jej pojmowanie, typy i czynniki ją kształtujące, „Problemy zarządzania” 2008, nr 2 (20),\n12 e-mentor nr 3 (35)\nInstytucjonalne formy wspierania przedsiębiorczości...\nrozwoju gospodarczego nakłada na te instytucje nową • nawiązywanie i utrzymywanie kontaktów\nrolę w gospodarce oraz dyktuje nowy sposób ich z pracodawcami oraz pośrednictwo pracy.\nfunkcjonowania. Następuje rozwój form współpracy Akademickie inkubatory przedsiębiorczości to\nmiędzy sektorem nauki a gospodarką, co sprzyja inicjatywa polegająca na tworzeniu przez uczelnie\nkomercjalizacji badań naukowych. Uczelnie anga- wyższe fizycznych i organizacyjnych warunków do\nżują się merytorycznie, organizacyjnie i finansowo praktycznej weryfikacji wiedzy i umiejętności w za-\nw działania rozwijające innowacyjność regionów, kresie prowadzenia własnej firmy. Oferta akademi-\npracownicy naukowi podejmują się prowadzenia ckich inkubatorów przedsiębiorczości skierowana jest\nwłasnych, nowoczesnych firm, a programy studiów przede wszystkim do studentów, absolwentów oraz\nkonstruowane są w taki sposób, aby umożliwić stu- młodych pracowników naukowych. W Polsce wyróż-\ndentom nabycie praktycznych umiejętności niezbęd- nia się trzy warianty preinkubacji firmy w otoczeniu\nnych w zarządzaniu firmami. szkoły wyższej:\n• w sieci Akademickich Inkubatorów Przedsię-\nPrzedsiębiorczość akademicka biorczości (AIP) prowadzonych przez Fundację\n– instytucjonalne formy wsparcia Akademickie Inkubatory Przedsiębiorczości\nPrzedsiębiorczość akademicka, podobnie jak samo • w inkubatorach działających w ramach państwo-\npojęcie przedsiębiorczości, jest interpretowana dość wych szkół wyższych, najczęściej w powiązaniu\nróżnorodnie. Z raportu Public Profits wynika, że z centrami transferu technologii i biurami ka-\nw Polsce jest ona rozumiana trojako2 – utożsamia rier;\nsię ją: • w preinkubatorach działających w ramach par-\n• z wychowaniem do przedsiębiorczości i z pro- ków naukowo-technologicznych.\nmocją przedsiębiorczości oraz postaw proprzed-\n• ze wspieraniem przedsiębiorców będących Tabela 2. Lokalizacja akademickich inkubatorów przedsię-\nstudentami, absolwentami, doktorantami biorczości w Polsce\ni pracownikami naukowymi; AIP zrzeszone AIP niebędące\n• ze wspieraniem transferu wiedzy i nowych tech- w FAIP członkiem FAIP\nnologii do gospodarki. Białystok 2\nUstawa o szkolnictwie wyższym z 2005 r. wpisała\nprzedsiębiorczość akademicką w podstawowy zakres\naktywności szkół wyższych w Polsce. Obok prowadze- Chorzów 1\nnia badań naukowych oraz kształcenia studentów są Częstochowa 1 1\none zobligowane do współpracy z otoczeniem gospo- Elbląg 1\ndarczym, w szczególności przez sprzedaż lub nieodpłat-\nGdańsk 1 1\nne przekazywanie wyników badań i prac rozwojowych\nprzedsiębiorcom oraz szerzenie idei przedsiębiorczości Katowice 2\nw środowisku akademickim, w formie działalności gospo- Kraków 1 3\ndarczej wyodrębnionej organizacyjnie i finansowo3. Lublin 2\nDo najczęściej wykorzystywanych przez polskie\nuczelnie instytucjonalnych form kreowania i wsparcia\nprzedsiębiorczości akademickiej należą: Nowy Sącz 1\n• biura karier, Opole 1\n• akademickie inkubatory i preinkubatory przed- Poznań 1 2\nsiębiorczości, Rzeszów 1\n• centra transferu technologii,\n• parki naukowo-technologiczne.\nAkademickie biura karier działają przy polskich Siedlce 1\nuczelniach od 1993 roku – aktualnie przy większości Toruń 1 1\nośrodków. Zakres podejmowanych przez nie działań Warszawa 7 1\nWrocław 2 4\n• doradztwo zawodowe indywidualne i grupowe,\n• organizację szkoleń i warsztatów rozwijających Zielona Góra 1\numiejętności przydatne w poszukiwaniu pracy, Łącznie 24 20\n• prowadzenie baz danych z ofertami kształcenia, Źródło: opracowanie własne na podstawie\nw tym na studiach podyplomowych, szkoleniach http://www.pi.gov.pl/upload/dokumenty/akademicka/08.05.08_\nzawodowych i kursach, inkubatory_nieFAIP-do%20aktualizacji.pdf, [02.04.2010]\nOpracowanie modelu wspierania przedsiębiorczości akademickiej w Wielkopolsce, Raport końcowy, Public Profits sp. z o.o.,\nPoznań 2006, s. 61.\nUstawa Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005r. (Dz.U. z 2005 r. Nr 164 poz. 1365 ze zm.), art. 4.\nczerwiec 2010 13\nProgram preinkubacji oferowany przez akademickie większą rolę w finansowaniu planów rozwojowych.\ninkubatory przedsiębiorczości obejmuje najczęściej: Wreszcie – uczelniane centra transferu technologii\n• zajęcia dydaktyczne i (lub) szkolenia z przedsię- pełnią istotną funkcję w polityce rozwoju regionalne-\nbiorczości, zarządzania firmą, go. Ich działalność wpływa przede wszystkim na tzw.\n• warsztaty, w ramach których przygotowywane pośrednią konkurencyjność regionu oraz determinuje\nsą biznesplany, poziom innowacyjności w regionie.\n• mentoring najlepszych projektów bizneso- Od końca lat dziewięćdziesiątych XX wieku pol-\nwych, skie uczelnie uczestniczą w uruchamianiu i rozwoju\n• udostępnianie infrastruktury AIP początkującym parków naukowo-technologicznych, które – w myśl\nprzedsiębiorcom (wyposażenie biurowe, sale ustawy – stanowią zespół wyodrębnionych nieruchomo-\nseminaryjne, witryna internetowa, adres itp.), ści wraz z infrastrukturą techniczną, utworzony w celu\n• obsługę księgową i prawną, dokonywania przepływu wiedzy i technologii pomiędzy\n• dostęp do wyspecjalizowanej infrastruktury jednostkami naukowymi a przedsiębiorcami5. Z jednej\nlaboratoryjnej. strony stanowią one fizyczne miejsce, w którym\nPodstawową formą wsparcia są jednak usługi do- początkujący przedsiębiorcy, zorientowani innowa-\nradcze, szkoleniowe i informacyjne. Ponadto duże cyjnie i działający w branżach o dużym zaawanso-\nznaczenie ma oferta w zakresie finansowania przedsię- waniu technologicznym, mogą liczyć na ułatwienia\nwzięć realizowanych przez inkubowane firmy. Chodzi w zakresie dostępu do infrastruktury, wiedzy fa-\nnie tyle o dostęp do środków będących bezpośrednio chowej i innowacyjnych pomysłów (wynalazków).\nw dyspozycji inkubatora (choć możliwe jest uzyski- Z drugiej strony są miejscem transferu technologii\nwanie grantów i dopłat na zasadach konkursowych), i komercjalizacji wyników badań prowadzonych przez\nile o wsparcie w pozyskiwaniu zewnętrznego finan- ośrodki naukowe do środowiska biznesu. Bardzo\nsowania, np. ze środków unijnych, poprzez kontakt często przedsiębiorstwa funkcjonujące w parkach\nz Aniołem Biznesu. naukowo-technologicznych to podmioty prowadzone\nZ kolei centra transferu technologii (CTT) w sze- przez pracowników naukowych. Uzyskują wsparcie\nrokim znaczeniu są zróżnicowaną organizacyjnie grupą poprzez inkubowanie i umożliwienie procesu pącz-\nnienastawionych na zysk jednostek doradczych, szkolenio- kowania (firmy spin-off oraz firmy spin-out).\nwych i informacyjnych, realizujących programy wsparcia Przeprowadzone badania6 wskazują, że przeciętny\ntransferu i komercjalizacji technologii oraz wszystkich park naukowo-technologiczny, realizując swoje zada-\ntowarzyszących temu procesowi zadań4. Większość pol- nia, współpracuje z 26 instytucjami, w tym:\nskich uczelni akademickich uruchomiła w ostatnich • ośrodkami naukowymi, głównie szkołami wyż-\nlatach w swoich strukturach jednostki organizacyjne szymi,\nzajmujące się informowaniem otoczenia biznesowego • samorządem lokalnym i regionalnym,\no prowadzonych przez siebie badaniach naukowych • przedstawicielami władz centralnych i agencji\ni ich efektach, poszukiwaniem ich potencjalnych rządowych, przede wszystkim Polską Agencją\nklientów oraz pozyskiwaniem partnerów. W tym sen- Rozwoju Przedsiębiorczości.\nsie coraz powszechniej można mówić o powstawaniu Do głównych form współpracy parków nauko-\nakademickich działów transferu technologii. Ich spraw- wo-technologicznych z ośrodkami akademickimi\nne funkcjonowanie i rozwój warunkuje rzeczywiste należą7:\notwarcie się uczelni na współpracę z biznesem oraz • organizacja szkoleń, seminariów i konferencji,\npromocja użytkowego podejścia do statutowej aktyw- • składanie wspólnych projektów do funduszy\nności badawczo-rozwojowej. europejskich,\nIdeą uczelnianych centrów transferu technologii • współpraca z uczelnianymi komórkami transferu\njest generowanie, poprzez tworzone partnerstwa, technologii,\ntrójwymiarowej korzyści dla potencjalnych klientów, • udział przedstawicieli nauki w organach decy-\nuczelni oraz dla gospodarki. Dostarczane klientom zyjnych parku,\n(partnerom) wiedza fachowa i nowoczesne technolo- • wspólne projekty wdrożeniowe,\ngie determinują ich zdolności konkurencyjne (głównie • organizacja praktyk studenckich.\nchodzi o przedsiębiorstwa sektora MSP). Uczelnia\npozyskuje dodatkowe środki finansowe, które przy Przedsiębiorczość akademicka\nwątłych nakładach z budżetu państwa oraz z roku – uwarunkowania zewnętrzne\nna rok kurczącym się poziomie naboru słuchaczy\nw ramach odpłatnych form kształcenia (dotyka to Rozwój przedsiębiorczości akademickiej w Polsce\ngłównie ośrodków prywatnych) odgrywają coraz determinuje szereg czynników, zarówno wewnętrz-\nK. Matusiak (red.), Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości w Polsce, Raport 2009, PARP, Warszawa, Łódź 2009, s. 202.\nUstawa z dnia 29 sierpnia 2003 r. o zmianie ustawy o finansowym wspieraniu inwestycji oraz ustawy o warunkach do-\npuszczalności i nadzorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców (Dz.U. z 2003 r. Nr 159 poz. 1537), art. 1 pkt. 1.\nK. Matusiak (red.), dz. cyt., s. 35.\n14 e-mentor nr 3 (35)\nnych – zależnych bezpośrednio od danej uczelni, jak stwo, staje się kluczowym wymiarem ogólnej koncep-\ni zewnętrznych – tkwiących w jej otoczeniu. Do czyn- cji przedsiębiorczości gospodarczej i stymulatorem\nników wewnętrznych należą przede wszystkim: rozwoju społeczno-gospodarczego.\n• kadra uczelni – zarówno kierownictwo, jak\ni pracownicy naukowi oraz dydaktyczni, ich Bibliografia\nkompetencje i umiejętności, postrzeganie\nfunkcji, jakie uczelnia pełni w otoczeniu oraz Komunikat Komisji Europejskiej z dnia 25 czerwca\n2008 r.: Najpierw myśl na małą skalę – program Small Business\notwartość na współpracę z biznesem;\nAct dla Europy, COM (2008) 0394; dokument roboczy służb\n• infrastruktura techniczna pozostająca w dys- Komisji na temat oceny skutków SEC (2008) 2102.\npozycji uczelni, umożliwiająca prowadzenie Komunikat na wiosenny szczyt Rady Europejskiej: Wspólne\naktywnej działalności badawczo-rozwojowej; działania na rzecz wzrostu gospodarczego i zatrudnienia. Nowy\n• system zarządzania uczelnią; początek Strategii Lizbońskiej, COM (2005) 24 końcowy, Bruk-\n• programy kształcenia – zawierające przedmioty sela 02.02.2005.\nprzygotowujące i motywujące do zakładania K. Matusiak (red.), Ośrodki innowacji i przedsiębiorczości\nfirmy oraz zarządzania nią; w Polsce, Raport 2009, PARP, Warszawa, Łódź 2009.\nOpracowanie modelu wspierania przedsiębiorczości akademi-\n• praktyki studenckie – ich długość oraz sposób\nckiej w Wielkopolsce, Raport końcowy, Public Profits sp. z o.o.,\nprzeprowadzania umożliwiający konfrontację Poznań 2006.\nteorii z rzeczywistymi problemami współczes- S. Sudoł, Przedsiębiorczość – jej pojmowanie, typy i czynniki\nnego rynku. ją kształtujące, „Problemy zarządzania” 2008, nr 2 (20).\nWśród czynników zewnętrznych należałoby wy- Ustawa o zmianie ustawy o finansowym wspieraniu\nmienić m.in.: inwestycji oraz ustawy o warunkach dopuszczalności i nad-\n• formalno-prawne uwarunkowania współpracy zorowaniu pomocy publicznej dla przedsiębiorców z dnia 29\nuczelni (głównie państwowych) z podmiotami sierpnia 2003 r., Dz.U. z 2003 r. Nr 159 poz. 1537.\nUstawa Prawo o szkolnictwie wyższych z dnia 27 lipca\npozostającymi w ich otoczeniu,\n2005 r., Dz.U. z 2005 r. Nr 164 poz. 1365 ze zm.\n• system finansowania uczelni,\n• strukturę oraz orientację przedsiębiorstw\nw Polsce, Netografia\n• wpływ globalizacji i internacjonalizacji na funk- Agencja Rozwoju Pomorza SA, http://www.arp.gda.pl/\ncjonowanie wszystkich organizacji, index.php?strona=116\n• kierunki i cele rozwoju gospodarek światowych, Fundacja Polska Przedsiębiorcza, http://www.polska\nw tym gospodarki Unii Europejskiej. przedsiebiorcza.pl.\nKomisja Europejska, http://ec.europa.eu/cip/index_\nPodsumowanie Krajowy Program Reform na lata 2008–2011 na\nrzecz realizacji Strategii Lizbońskiej z dnia 18 listo-\nPrzedsiębiorczość akademicka jest w Polsce za- pada 2008 r., http://www.mg.gov.pl/NR/rdonlyres/\ngadnieniem nadal nowym i wymaga ciągłego wspar- ED3609C2-1747-4125-98B1 C23D09115D94/49494/\ncia. Zjawisko nie posiada jednej, spójnej definicji KrajowyProgramReformnalata20082011.pdf.\ni – podobnie jak ogólne pojęcie przedsiębiorczości Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych UE,\n– definiowane jest według różnych kryteriów. Dość http://www.kpk.gov.pl/7pr/podstawy/cele_i_budzet.html.\nczęsto przedsiębiorczość akademicką utożsamia się Narodowe Strategiczne Ramy Odniesienia 2007–2013\nwspierające wzrost gospodarczy i zatrudnienie. Narodowa\nz postawami reprezentowanymi przez studentów, co\nStrategia Spójności. Ministerstwo Rozwoju Regionalnego, maj\njest ujęciem skrajnie zawężonym. 2007, http://www.funduszestrukturalne.gov.pl/NR/rdonlyres/\nRozwój przedsiębiorczości akademickiej zależy 2BD5B9B6-767E-473C-B198-496FDEC4DFED/31941/NSRO_\nz jednej strony od „stanu otwarcia” uczelni, z drugiej maj2007.pdf.\nstrony – od gotowości „uczelnianego otoczenia” na S. Pangsy-Kania, Przedsiębiorczość akademicka jako\npodjęcie współpracy ze szkołami wyższymi. W Polsce kluczowy element narodowej polityki innowacyjnej na przykładzie\npodjęcie takiej współpracy mogą ułatwić m.in. projekty Akademickiego Inkubatora Przedsiębiorczości przy Uniwersytecie\nrealizowane w ramach programów finansowanych ze Gdańskim, http://www.innopomorze.pl/przedsiebiorczoc-\nśrodków unijnych, w tym PO Innowacyjna Gospodar-\nka, PO Kapitał Ludzki oraz regionalnych programów Rezolucja Parlamentu Europejskiego z dnia 10 marca\noperacyjnych. 2009 r. w sprawie programu Small Business Act A6-\nPrzedsiębiorczość akademicka, przede wszystkim 0074/2009, http://www.europarl.europa.eu/sides/getDoc.do?\nze względu na wpisaną w nią innowacyjność i partner- type=REPORT&reference=A6-2009-0074&language=PL.\nAutorka jest adiunktem w Katedrze Zarządzania Wydziału Zarządzania i Ekonomii Politechniki Gdańskiej. Swoje\nzainteresowania naukowe koncentruje wokół problematyki uwarunkowań konkurencyjności gospodarczej regionów\noraz polityki regionalnej.\nczerwiec 2010 15\nTaki tytuł nosi wydana nie- jest społeczeństwo informacyj-\ndawno książka 1 kierowanego ne”, pozostaje więc otwarty.\nprzez Agnieszkę Szewczyk Zmusza to czytelnika do samo-\nzespołu autorów z Katedry dzielnego wyciągnięcia wnio-\nSpołeczeństwa Informacyjnego sków i rozstrzygnięcia, jakich\nUniwersytetu Szczecińskiego. przemian społecznych można\nJest to zbiór scen z życia osób oczekiwać i czy oferowane\nkorzystających z internetu przy przez współczesną technikę\nrozmaitych codziennych spra- rozwiązania niosą pozytywną\nwach: zakupie mebli, przesy- ofertę, czy też zagrożenia.\nłaniu kwiatów z okazji imienin W istocie trudno jest udzielić\ndziadka, zakupie skarpetek tu jednoznacznej odpowiedzi:\ndo jazdy na rowerze i przy podobnie jak w przypadku\nwielu innych czynnościach. wielu innych odkryć czy roz-\nCelem publikacji jest zwróce- wiązań, zawsze można dopa-\nnie uwagi czytelnika na rolę trzeć się zarówno korzyści,\ninternetu w życiu codziennym. jak i negatywnych stron. Na\nPrzytoczone przykłady ukazują początku człowiekowi wyda-\npozytywny wpływ tego medium wało się, że ogień stanowi dla\nna człowieka (co konkretnego niego wyłącznie zagrożenie,\nudało się załatwić lub przy- ale z czasem okazało się, że\nspieszyć dzięki internetowi) jest nader pożyteczny. Podob-\noraz jego wpływ destrukcyjny (choćby uzależnienie nie odkrycie energii elektrycznej czy atomowej i wiele\nod komputera). innych odkryć ma swoje zalety, ale może też nieść\nPublikacja jest interesująca – może być odebrana ze sobą zagrożenia. Okazuje się więc, że to nie sam\njako pewnego rodzaju zachęta do posługiwania się wynalazek czy odkrycie, lecz sposób i kierunek ich\nkomputerem i internetem w praktyce, ale niesie też wykorzystania powinny podlegać ocenie.\nostrzeżenie przed zbyt daleko idącym zaufaniem do Nie da się ani zatrzymać, ani nawet ograniczyć\ntego narzędzia i niekontrolowanym poświęcaniem mu zaistniałych dzięki internetowi tendencji. W tej sy-\nuwagi i czasu. Jest zredagowana w oryginalny sposób tuacji konieczna staje się identyfikacja pozytywów\n– stanowi ujęty w formę blogu zapis korzystania i zagrożeń związanych ze stosowaniem dostępnych\nz internetu w praktyce. technologii informacyjnych. Z tych pierwszych należy\nW tytule autorzy stawiają pytanie dotyczące nauczyć się korzystać, natomiast jeśli chodzi o drugie\nspołeczeństwa informacyjnego, którego rozwój – trzeba pamiętać, że nie da się ich wyeliminować,\nwiąże się z szerokim dostępem do informacji za a więc konieczne jest umiejętne łagodzenie ich\npośrednictwem współczesnych technologii infor- skutków.\nmatycznych. Ale w publikacji trudno znaleźć jedno- Znak zapytania w tytule książki zachęca czytelni-\nznaczną odpowiedź na to pytanie, bowiem autorzy ka do zastanowienia się nad jej treścią w dwojakim\nskoncentrowali się raczej na zademonstrowaniu na znaczeniu: o jakim społeczeństwie piszą autorzy\nprzykładach możliwości wykorzystania internetu oraz jakie społeczeństwo jesteśmy gotowi wspierać\ni technologii telekomunikacyjnych. Problem, „gdzie i rozwijać?\nA. Szewczyk (red.), Gdzie to społeczeństwo informacyjne? Blog rodzinny, Wydawnictwo Hogben, Szczecin 2010.\n16 e-mentor nr 3 (35)\nUwarunkowania i czynniki\nwpływające na sukces projektu\nPodejmując decyzję dotyczącą zaangażowania w konkretne Sytuacja ta dotyczy przede wszystkim realizacji pro-\nprzedsięwzięcie projektowe, staramy się udzielić odpowiedzi jektów wewnętrznych, gdy organizacja (przedsiębior-\nna szereg istotnych pytań o szanse osiągnięcia wytyczonych stwo) realizuje projekt na swoje potrzeby – jest zara-\ncelów. Można powiedzieć, że jesteśmy skłonni przystąpić zem jego inicjatorem, zleceniodawcą i wykonawcą.\ndo projektu wówczas, gdy spełnione są równocześnie dwa Inaczej jest postrzegany sukces, kiedy przedsiębior-\nzasadnicze warunki. Po pierwsze realizacja projektu musi stwo realizuje projekt zewnętrzny. Wówczas przede\nbyć postrzegana w kategoriach wymiernych korzyści, a po wszystkim zainteresowane jest tym, aby zrealizować\ndrugie – szansa odniesienia sukcesu musi być większa od cele projektu i pobrać należną zapłatę, nie jest dla\nzera. Zdarza się jednak, że projekty, które – wydawało się niego istotne, jakie będą dalsze efekty i rezultaty\n– mają realne szanse powodzenia, nie zostają wykonane wykorzystywania produktu projektu. Wydaje się, że te\nzgodnie z naszymi oczekiwaniami, a tym samym – kończą bardzo proste i logiczne prawidłowości są dość często\nsię porażką. Zadajemy sobie wówczas pytanie, czy zrobi- pomijane w rozważaniach dotyczących interpretowa-\nliśmy wszystko, aby temu zapobiec, czy może coś zostało nia sukcesu projektu, dlatego też warto zwrócić na\nprzez nas przeoczone – nie zwróciliśmy uwagi na istotne nie uwagę, a także dokładniej przeanalizować kilka\nuwarunkowania, które negatywnie zaważyły na losach kolejnych ważnych kwestii.\nnaszego projektu. Trevor L. Young w swoich analizach poświęconych\ndefinicji oraz wizji sukcesu projektu zwraca uwagę\nJak jest postrzegany sukces projektu? na bardzo ważny element, stwierdzając, że o sukcesie\ndecyduje oceniający1. Warto także zauważyć relacje po-\nPróba zdefiniowania, czym jest sukces projektu, między cyklem życia projektu a cyklem życia produktu\nprowadzi do konkluzji, że na pytanie o jego istotę projektu, patrząc na nie z perspektywy odmiennego\nmożna udzielić co najmniej kilku odpowiedzi. Nie- postrzegania sukcesu w projektach zewnętrznych\nwątpliwie najważniejszym kryterium oceny sukcesu i wewnętrznych. Zależności te przedstawiono na\nprojektu jest osiągnięcie zakładanego celu nadrzęd- rysunku 1.\nnego, w zaplanowanym czasie, w ramach założonych Jak można wywnioskować z rysunku 1, rodzaj\nkosztów, odpowiadającego zakładanym parametrom projektu ma zasadniczy wpływ na postrzeganie (ro-\njakościowym projektu. Wyłaniająca się z tych elemen- zumienie) sukcesu projektu, a tym samym na zakres\ntów ogólna definicja sukcesu projektu stanowi punkt analiz prowadzonych przez wykonawcę. Dla projek-\nwyjścia dla dalszych rozważań na temat innych, równie tów wewnętrznych decydującego znaczenia nabiera\nważnych wymiarów sukcesu. Trzeba bowiem pamiętać, okres będący pochodną efektów wykorzystywania\nże w zależności od rodzaju i charakteru realizowa- produktu projektu. Dlatego też w takim przypadku\nnego przedsięwzięcia projektowego w niektórych samo zakończenie realizacji projektu nie może być\nprzypadkach wyznacznikiem sukcesu będzie to, w jaki traktowane jako źródło wymiernych korzyści. Całko-\nsposób produkt danego projektu jest postrzegany wicie inaczej będzie postrzegany sukces, jeśli dana\nprzez klientów, dla których został przygotowany. organizacja (przedsiębiorstwo) zdobędzie kontrakt\nMiarą sukcesu będą: poziom satysfakcji klienta, wzrost (zlecenie) na wykonanie projektu dla zewnętrzne-\nudziału w rynku, poprawa zdolności konkurencyjnych go inwestora (zleceniodawcy). Wówczas jednymi\nprzedsiębiorstwa oraz wymierne zyski, jakie firma z ważniejszych kryteriów oceny będą: zakończenie\nosiąga dzięki zakończeniu realizacji projektu. Ozna- realizacji projektu i osiągnięte dzięki temu wymierne\ncza to, że wartość, jaką generuje produkt projektu korzyści finansowe. Nakreślone relacje i uwarunkowa-\ndla klienta, jest również ważnym czynnikiem oceny nia mają istotne znaczenie dla praktyki zarządzania\nsukcesu projektu w ujęciu kompleksowym. projektami, bowiem akcentują obszary i zagadnienia\nT.L. Young, Skuteczne zarządzanie projektami, Wydawnictwo Helion, Gliwice 2006, s. 14.\nczerwiec 2010 17\nNatalia Szwarc - Content Management System


Na tej stronie znajduje się opis edycji bibliotek - tworzenie nowej biblioteki, nowej obudowy, nowego sybolu elementu oraz nowego urządzenia.\nBiblioteka programu EAGLE zawiera trzy składniki dla każdego elementu elektrycznego - symbol, urządzenie (device) oraz obudowa (package).\nSYMBOL - reprezentuje schematyczną postać elementu;\nURZĄDZENIE - inaczej nazywane podzespołem, jest schematycznym odpowiednikiem obudowy i zawiera wszystkie symbole obecne w jednym elemencie (np.: bramki w układzie scalonym TTL). Urządzenie może również zawierać tylko jeden symbol (np.: w przypadku rezystora).\nOBUDOWA - reprezentuje fizyczną postać elementu na płytce (np. obudowa 14-sto nóżkowa typu DIL14);\nEdycję biblioteki rozpoczynamy od jej stworzenia lub otworzenia istniejącej (komendą OPEN) w przypadku gdy chcemy poprawić element lub dołączyć nowy do istniejącej biblioteki. Kolejnymi krokami są: zdefiniowanie obudowy, symbolu i urządzenia.\nAby utworzyć nową bibliotekę wysterczy wpisać komendę [OPEN] oraz nazwę biblioteki.\n1. Wybranie obudowy.\nZa pomocą komendy [EDIT] należy określić nazwę nowej obudowy (np.: EDIT DIL14.MAC). Można także wybrać komendę EDIT z menu i z otwartego okienka wybrać MACRO, NEW i wpisać nazwę obudowy. W przypadku edycji istniejącej obudowy wybieramy MACRO, a następnie z okienka wybieramy nazwę istniejącej obudowy.\n2. Tworzenie obudowy.\nNa początku należy umieścić punkty lutownicze, w zależności od typu obudowy, zwykłe lub SMD (komendy [PAD], [SMD]). Następnie punkty należy nazwać (komenda [NAME]). Po tej czynności rysujemy na warstwie TPlace zarys obudowy elementu (komenda [WIRE]). Następnie, przy pomocy komendy [TEXT], umieszcza się etykiety >NAME oraz >VALUE odpowiednio na warstwach TNames i TValues. Etykieta >NAME oznacza kolejną nazwę elementu w obwodzie (np.: US1, C5, R3), a >VALUE określa wartość elementu lub, w przypadku układu scalonego, jego nazwę (np.: UCY7400, 100kom - dla rezystora, 10nF - dla kondensatora). Jeżeli pod obudową lub pewnymi jej obszarami nie mogą przechodzić ścieżki należy zdefiniować tzw. obszary zastrzeżone. Wykonuje się to za pomocą komend [RECT] i [CIRCLE] na warstwach TRestrict, BRestrict oraz VRestrict. Do zdefiniowania otworu montażowego (gdy element przechodzi przez płytkę lub jest do niej przykręcany) używa się komendy [HOLE].\n3. Definiowanie kolejnych obudów.\nWykonuje się to przez powtarzanie czynności z punktów 1 i 2.\n4. Zapamiętanie zdefiniowanych obudów.\nZapamiętanie wykonanej pracy wykonuje się wybierając komendę [WRITE]. Następnie, jeżeli nie będą edytowane inne elementy (symbol lub urządzenie), należy zamknąć bibliotekę wybierając polecenie [CLOSE].\nZa pomocą komend [CUT] i [PASTE] możemy stosować istniejące obudowy, jako bazę do tworzenia nowych.\n1. Wybranie symbolu.\nZa pomocą komendy [EDIT] należy określić nazwę nowego symbolu (np.: EDIT ANDY.SYM). Można także wybrać komendę EDIT z menu i z otwartego okienka wybrać SYMBOL, NEW i wpisać nazwę symbolu. W przypadku edycji istniejącego symbolu wybieramy SYMBOL, a następnie z okienka wybieramy nazwę istniejącego symbolu.\n2. Definiowanie symbolu.\nUżywając komendy [WIRE} należy narysować kształt symbolu. Następnie, przy pomocy komendy [PIN] trzeba umieścić wyprowadzenia oraz określić ich opcje, takie jak: Name, Direction, Funkction, Lenght, Visible oraz Swaplevel. Opcje te można ustawić bezpośrednio w komendzie [PIN] lub później, stosując komendę [CHANGE]. Opis opcji znajduje się przy opisie komendy [PIN]. Ostatnim krokiem przy definiowaniu symbolu jest umieszczenie, przy użyciu komendy [TEXT] , etykiet >NAME i >VALUE odpowiednio na warstwach Names i Values.\n3. Definiowanie kolejnych symboli.\nNależy powtarzać kolejne czynności opisane w punktach 1 i 2.\n4. Zapamiętanie zdefiniowanych symboli.\nZapamiętanie wykonanej pracy wykonuje się wybierając komendę [WRITE]. Następnie, jeżeli nie będą edytowane inne elementy (obudowa lub urządzenie), należy zamknąć bibliotekę wybierając polecenie [CLOSE].\nZa pomocą komend [CUT] i [PASTE] możemy stosować istniejące symbole, jako bazę do tworzenia nowych.\nPiny doprowadzenia mocy dla komponentów są zdefiniowane z kierunkiem "Pwr".\nSymbole zasilania w diagramach obwodu (np.: GND, VCC) mają wyprowadzenia z kierunkiem "Sup".\n1. Wybranie podzespołu.\nZa pomocą komendy [EDIT] należy określić nazwę nowego urządzenia (np.: EDIT 74xx.DEV). Można także wybrać komendę EDIT z menu i z otwartego okienka wybrać DEVICE, NEW i wpisać nazwę urządzenia. W przypadku edycji istniejącego urządzenia wybieramy DEVICE, a następnie z okienka wybieramy nazwę istniejącego urządzenia.\n2. Umieszczenie symboli w urządzeniu.\nStosując komendę [ADD] dodaje się kolejne symbole do urządzenia. Następnie należy przyporządkować parametry Name i Addlevel do każdego symbolu. Używa się w tym celu komend [NAME] oraz [CHANGE]. Jeżeli urządzenie używa do wyprowadzneia zasilającego oddzielnego symbolu należy odpowiednio ustawić parametry Addlevel | Request. Ustawiając parametr Value na wartość On lub Off określa się, czy wartość na schemacie może być zmieniana lub czy nazwa podzespołu ma być stosowana i nie może być zmieniona.\n3. Przypisanie obudowy do urządzenia.\nStosując komendę [PACKAGE] przyporządkowuje się obudowę do urządzenia. Następnie trzeba przyporządkować wyprowadzenia symboli do odpowiednich wyprowadzeń (punktów lutowniczych) obudowy. Wykonuje się to za pomocą komendy [CONNECT]. W celu automatycznego generowania nazwy urządzenia komendą [PREFIX] ustala się tzw. prefix dla urządzenia (np.: R dla rezystorów, IC lub US dla układów scalonych).\n4. Definiowanie kolejnych urządzeń.\nPowtarza się kolejne czynności z punktów od 1 do 3.\n5. Zapamiętanie edytowanych urządzeń.\nTWORZENIE PŁYTEK WIELOWARSTWOWYCH\nProgram EAGLE umożliwia projektowanie płytek wielowarstwowych. Używa się wówczas nie tylko warstw sygnałów Bottom i Top ale także warstw Route2 ... Route15. Dodatkowe poziomy muszą zostać wyświetlone podczas procesu trasowania (z menu: komenda [DISPLAY] po wywołaniu której należy wybrać odpowiednią warstwę lub z klawiatury, np: DISPLAY ROUTE2).\nEDYCJA WARSTW SYGNAŁOWYCH\nDo trasowania warstw wewnętrznych używa się komendy [ROUTE], tak samo jak dla innych warstw. Zmiana warstwy następuje przez wywołanie komendy [LAYER] lub przez kliknięcie środkowym klawiszem myszy. Program automatycznie łączy wszystkie warstwy za pomocą przelotek. Przy drukowaniu rysunku dodatkowych warstw nalezy pamiętać o aktywowaniu punktów lutowniczych (pads) i przelotek (vias) dla tych warstw.\nPrzy trasowaniu automatycznym (za pomocą AUTOROUTERA) należy dokonać zmian w pliku DEFAULT.CTL. AUTOROUTER używatylko tych poziomów, które są aktywowane w pliku z parametrem PrefDir.[nr_poziomu]=[ /, 0].\nEDYCJA WARSTW ZASILANIA\nWarstwy zasilania mogą zostać wprowadzone przez ponowne nazwanie jednej z warstw Route2 ... Route15 w ten sposób, że nowa nazwa składa się z nazwy sygnału poprzedzonej znakiem "@". Np.: jeśli sygnał GND ma być niezależną warstwą zasilania (używając do tego np. warstwy Route2) należy ją nazwać stosując komendę [LAYER] w następujący sposób:\nLAYER 2 @GND\nW pliku kontroli AUTOROUTERA (np.: DEFAULT.CTL) parametr PrefDir odpowiedniego poziomu musi zostać określony jako "0" (np.: PrefDir.2 = 0).\nAUTOROUTER automatycznie połączy puntkty lutownicze, punkty lutownicze SMD oraz przelotki z odpowiednimi warstwami wewnętrznymi.\nEDYCJA ETYKIET TEKSTOWYCH\nEdycji etykiet tekstowych elementów, zarówno przy obróbce schematów jak i płytek, dokonuje się przy użyciu komendy [SMASH]. Komenda to oddziela związek pomiędzy etykietami tekstowymi (>NAME, >VALUE) a wybranym obiektem. Po zastosowaniu tej komendy można dokonywać edycji (zmiana rozmiaru, obrót, zmiana położenia względem siebie) etykiet.\nI. Zmiana rozmiaru.\n1. Wybrać komendę [SMASH] z menu, a na stępnie kliknąć na obiekt, dla którego ma zostać wykonane rozdzielenie.\n2. Wybrać z menu komendy [CHANGE] | [SIZE].\n3. Wybrać żądany rozmiar.\n4. Kliknąć etykiety, które mają ulec zmianie.\nII. Obrót etykiet.\n2. Wybrać z menu lub wpisać z klawiatury komendę [ROTATE].\n3. Kliknąć wybraną etykietę lub grupę etykiet.\nIII. Zmiana położenia etykiet względem siebie.\n2. Wybrać z menu lub wpisać z klawiatury komendę [MOVE].\n3. Za pomocą myszy przesunąć etykietę (lub wybraną grupę etykiet) w żądane położenie.


6000 zł na działania dla seniorów z gminy Lanckorona\n31 lipca 2019 r. w Stryszawie odbyło się spotkanie z tegorocznymi Grantobiorcami Działaj Lokalnie oraz Gminami Partnerskimi, które wspierają program grantowy.\nDzięki decyzji Wójta Tadeusza Łopaty o kontynuowaniu współpracy w ramach programu Działaj lokalnie organizacje pozarządowe i grupy nieformalne z terenu Gminy Lanckorona mogły w tym roku po raz kolejny uczestniczyć w konkursie grantowym.\nMiło nam poinformować, że projekt grupy nieformalnej pod patronatem Gminnego Ośrodka Kultury w Lanckoronie pt. „NIE-staromodni czyli czwórbój artystyczny seniorów” otrzymał dofinansowanie w wysokości 6000zł. Zaplanowane działania obejmują m.in. szereg warsztatów dla seniorów oraz dla dzieci, niezbędne materiały oraz dowóz na zajęcia. Projekt powstał dzięki współpracy Gminnego Ośrodka Kultury w Lanckoronie, Gminnej Rady Seniorów i Klubu Senior+ w Lanckoronie, a jego realizacja ruszy jesienią.\nW spotkaniu w Stryszawie uczestniczyły przedstawicielki grupy nieformalnej, która uzyskała dofinansowanie. W trakcie spotkania wręczano również statuetki z podziękowaniem dla wójtów i burmistrzów gmin partycypujących w projekcie. Wójtowi Tadeuszowi Łopacie statuetkę przekazała dzień później Wiceprzewodnicząca Gminnej Rady Seniorów w Lanckoronie Pani Teresa Lebiest.\nSam program grantowy prowadzony jest przez Babiogórskie Stowarzyszenie Zielona Linia od 2013 roku, a od 2014 r. program wspierają gminy. Obecnie oprócz Lanckorony są to: Bystra-Sidzina, Maków Podhalański, Stryszawa, Zawoja oraz Zembrzyce. W tym roku aż 10 ciekawych i bardzo różnorodnych inicjatyw będzie mogło zostać zrealizowanych dzięki wsparciu Polsko-Amerykańskiej Fundacji Wolności w ramach Programu Działaj Lokalnie oraz środkom Gmin Partnerskich.


Egeria - Trenażery stacjonarne\nHome > Oferta > Trenażery stacjonarne\nStructural FIRETRAINER® T-2000\nT-2000 jest komputerowo sterowanym systemem do symulacji pożarów.\nTrenażer T-2000 generuje prawdziwy pożar, wysoką temperaturę i ograniczenie widoczności, dzięki czemu pozwala na wysokiej jakości praktyczne szkolenie z zakresu zwalczania pożarów. Do symulacji jako paliwo jest używany gaz.\nTrenażer T-2000 może być zamontowany w nowym lub już istniejącym budynku. Stosując różne atrapy można symulować różne typy pożarów - od pomieszczeń mieszkalnych, poprzez magazyny, po pomieszczenia biurowe. Konstrukcja modułowa umożliwia różne rozmieszczenie palników. Prowadzący szkolenie ma możliwość obserwowania jego przebiegu na monitorze. Dzięki systemowi zabezpieczającemu można w razie potrzeby rzerwać symulację pożaru w każdym momencie.\nSystem zapamiętuje ćwiczenia, co pozwala dokładnie powtarzać dany scenariusz ćwiczeń.\nT -2000 może być rozbudowany o dalsze elementy.


Klaudia El Dursi o synach: "Aniołki, babcia zachwycona [...]. A jak tylko mama pojawia się w domu..." - Szołbiznes - MAXXX News | RMF MAXXX\ndate_range wtorek, 24 maja 2022 (15:57)\nCelebrytka podzieliła się swoim wtorkowym porankiem razem z obserwatorami. O wszystkim opowiedziała w relacji na Instagramie. Modelka odniosła się do kwestii dzieci i nieskończonego wciąż remontu. Znamy szczegóły.\nKlaudia El Dursi - prywatnie i zawodowo\nKlaudia El Dursi, modelka, uczestniczka 8. edycji popularnego programu „Top Model”, prowadząca telewizyjne reality show pt. „Hotel Paradise”, udziela się także na Instagramie. Celebrytka chętnie dzieli się swoimi przemyśleniami, pokazuje kulisy swojej codzienności i wspiera fanów dobrym słowem. Na profilu, obserwowanym przez 810 tys. użytkowników, relacjonuje zawodowe projekty oraz szczegóły dotyczące życia prywatnego.\nKlaudia El Dursi jest mamą dwójki synów: Dawida i Jasia, którzy co jakiś czas towarzyszą mamie przy kolejnych publikacjach. W wirtualnej galerii zdjęć gwiazdy nie brakuje rodzinnych ujęć, obrazujących wspólne chwile w domowym zaciszu. Dzieci oraz partner celebrytki wyruszyli razem z modelką w 4-miesięczną podróż do Panamy. Teraz wrócili do Polski, a prowadząca program pt. „Hotel Paradise” opowiedziała, jak wyglądał jeden z ich wtorkowych poranków.\n"Słuchajcie, ileż to emocji przyniósł mi ten wtorkowy poranek"\nW relacji na Instagramie pojawiły się krótkie filmiki. Klaudia El Dursi, ubrana w pomarańczowy zestaw, siedząca w samochodzie, wyznaje z uśmiechem, że ma za sobą emocjonalny początek dnia. Poruszyła temat dzieci oraz remontu domu.\nDzień dobry Kochani. Słuchajcie, ileż to emocji przyniósł mi ten wtorkowy poranek… Słuchajcie, ja nie wiem, o co chodzi z tymi moimi dziećmi. Ostatnio nie było mnie kilka dni w domu i moje dzieci po prostu aniołki.\nAniołki, babcia zachwycona, zero problemów, zero konfliktów, zero kłótni - cudowne dzieci. A jak tylko mama pojawia się w domu, to to są jakieś diabły wcielone, a nie dzieci. […] Jakieś złośliwości, jakieś zabieranie sobie plecaków. I to tylko, słuchajcie, dzieje się przy mnie – tłumaczy na InstaStories.\nI choć sama przyznaje, że poranek nie należał do najłatwiejszych, wydaje się, że podchodzi do wszystkiego z dystansem i sporą dawką humoru.\nW relacji odniosła się także do kwestii urządzania domu, o której informowała na swoim profilu już wcześniej. Temat jednak powrócił.\nTen wtorek przygotował dla mnie dużo więcej emocji. W ogóle dawno nie było kącika „Katastroficzny remont Klaudii”, ale ja już straciłam po prostu do tego cierpliwość, straciłam wiarę w fachowców, w powodzenie i w ogóle we wszystko.\nAle tym to muszę się chyba z Wami podzielić, bo sytuacja jest taka, że jesteśmy już naprawdę na totalnym finiszu, już meble stoją prawie wszystkie i tak dalej i tak dalej. No ale musimy się cofnąć o kilka kroków i skuć całą podłogę w łazience i w korytarzu, i zobaczymy, jeszcze gdzie. Idę właśnie to zweryfikować – wskazuje.\nKolejne zdjęcie opatrzone zostało krótkim: „Katastrofa”.\nTrzymamy kciuki za szybkie dokończenie prac!


Czy warto zainwestować w procesor i9? - informacje24h.pl\nJeżeli zastanawiasz się nad zakupem jednego z najlepszych i najsilniejszych na rynku CPU, czyli procesora intel i9, poznaj naszą opinię. Zwrócimy uwagę na aspekty związane z najnowszym procesorem intela. Zastanowimy się nad tym, czy faktycznie warto w niego zainwestować. Jeżeli chcesz osiągnąć jak najlepszą wydajność komputera, najpierw zastanów się, czy faktycznie wykorzystasz jego moc. Ostatecznie nikt nie kupuje sportowego samochodu po to, aby jeździć nim na zakupy co niedzielę. Podobnie jest w przypadku części do komputera. W dzisiejszym poście zwrócimy zatem uwagę na opłacalność procesora intel core i9.\nIntel Core i9 jest uznawany za najlepszą serię procesorów na rynku. Za niektóre modele z tej serii przyjdzie nam jednak zapłacić od 1500 do 2000 złotych. Czy naprawdę warto tyle zainwestować w jeden procesor? Zależy od twoich założeń. Jeżeli chcesz mieć dobry procesor do gier, być może pozostań przy serii i7. Jest dwa razy tańsza i oferuje podobną liczbę klatek na sekundę.\nWydajność intel core i9 w porównaniu z ryzenem 9\nWiele osób porównuje wersję procesorów intel core i9 z ryzenem 9. Jest to naszym zdaniem prawdopodobnie najbardziej trafne zestawienie, ponieważ te procesory konkurują ze sobą. Jako że są bezpośrednimi rywalami, zestawienie ich ze sobą wygląda na całkiem dobry pomysł. Jak się okazuje, sama prędkość taktowania procesora intel core i9 przewyższa wersję ryzena 9. Ryzen operuje na częstotliwości 3.8. Z kolei producent intel core i9 wyposażył swój sprzęt w możliwość podkręcenia zegara do aż 4.6 herzów.\nChociaż różnica między częstotliwościami nie jest duża, warto o niej wspomnieć. Ponieważ stanowi jedną z pierwszych i najważniejszych różnic. Jeżeli jednak jesteś graczem, zwróć uwagę, na jakiej to mocy wymagają ogrywane przez ciebie tytuły gier. Okazuje się, że komputer nie wykorzystuje ponad połowy mocy procesora i9 w trakcie rozgrywki. Do użytku gamingowego w dzisiejszych czasach w zupełności wystarczy taktowanie modeli intel core i7. Dla niektórych graczy robotę załatwi nawet starszy modle intel core i5.


Obejrzyj wzór na nieruchomej tarczy. Zacznij nią obracać. Powoli zwiększaj prędkość wirowania. Co obserwujesz? Eksperymentuj, obracając tarczę z różną prędkością kątową w obu kierunkach.\nPatrz przez około 30 sekund na wirującą tarczę. Następnie szybko przenieś wzrok na niezbyt odległy, nieruchomy przedmiot (lub spójrz pod nogi).\nWirująca tarcza sprawia wrażenie, jakby spirala się przybliżała lub oddalała (w zależności od kierunku wirowania).\nPo przeniesieniu wzroku na nieruchomy przedmiot przez chwilę utrzymuje się wrażenie falowania obserwowanego obiektu.\nPrezentowane efekty związane są z fizjologią widzenia. Różnej grubości linie oraz ułożone naprzemiennie kolory pozwalają na uzyskanie efektu trójwymiarowości. Długie wpatrywanie się w tarczę powoduje doznanie specyficznego powidoku, zwanego złudzeniem wodospadu. Rozpoznawanie kierunku ruchu odbywa się za pomocą dwóch receptorów – każdy z nich odpowiada za jeden kierunek. Gdy obserwujemy ruch w danym kierunku, odpowiedni receptor wysyła silny sygnał do mózgu. Równowaga sygnałów z obu receptorów informuje nas o braku ruchu. Gdy jeden z sygnałów przeważa przez dłuższy czas, to nawet po jego ustaniu mózg potrzebuje chwili, by sygnał z drugiego receptora wprowadził stan równowagi i zasygnalizował brak ruchu.\nZłudzenie wodospadu zostało opisane na początku XIX wieku. Dłuższe wpatrywanie się w poruszającą się w dół wodę, a następnie przeniesienie wzroku na nieruchomą skałę powoduje wrażenie ruchu skały w górę. Intensywność wrażenia zależy od skupienia uwagi – bodźce rozpraszające osłabiają obserwowany efekt.


##### Ruda lesbijska cipka – Zobacz darmowe filmy porno z cipka - Pornway.com.\nSikające kobiety i mokre orgazmy przejawiąjące się wytryskiem z ruda lesbijska cipka. Zmysłowe brunetki urządzają sobie ostre pieszczoty w korytarzu.\nOglądaj filmy porno, Nerdy lesbijskie palcowanie cipki jej przyjaciela at Pornosy Porno. Ledziny z szaleje randkowy Ruda facetami jaworzno 20. Phoenix na Seks Ryki stojaka z twarzy brunetki Marie Ruda. Ruda lesbijska cipka filmy porno, Urocza gorąca ruda lesbijka zostaje uwiedziona przez. Lesbijskka lesbijskich cipek · Lizanie nastoletnich lesbijskich cipeczek · Lizanie. Kremowy wytrysk Ciechocinek Seksowny masaż olejkiem seks. Ruda i brunetka muszą skosztować cipki.\nHD. MommysGirl Macocha i Dillion Harper pocierają napalone cipki. Zobacz jak ją masuje od stóp do głów, a szczególnie po jej mokrej różowej cipce.\nOglądaj ruda ruda lesbijska cipka pokazuje swoje mokre majtki na najlepszą ruda lesbijska cipka dla hardcoreowych porno. Lesbijskie kesbijska w seks trójkącie 10755. Brunetka i kutaska pończochach Wadowice czarnych jego Ruda naga liże. Lesbijskie zabawy w bibliotece. 5:21. Ruda Francesca Le i Melanie Rios uprawiają lesbijski seks. Ekscytująca seksowna lesbijska laska zostaje wyruchana w dupę z wibratorem. Półnagie panny fajnie się ocierają ciałkami Ruda laska jest facetem w tym.\nBlonde sucks cock in the wash room · Ruda suczka z ładną buźkę zabiera się za. Czeskie i niemieckie dziwki dotykające się nawzajem cipki w lesbijskiej akcji. Lizanie lesbijskich cipek · Lizanie nastoletnich lesbijskich cipeczek · Lizanie cipek jest boskie. Ruda dostaje w rozjechaną dupcię 67% 19648. Laski na pufie liżą się i swoje cipeczki wzajemnie.\nWyślij na telefon. Lesbijski duet złożony z reżyser brunetki i blondynki prywatnej aktorki. Sex fotki Lesbijska kraina. Najlepsze galerie erotyczne tylko na Zobacz zdjęcia porno Lesbijska kraina. Ruda usiadła na twarzy aby dokładnie mógł wylizać jej cipkę - Alexxa Vice. Ruda wylizała cipę porno Azjatki · Całuśne i mega seksowne panie, Lesbijki. Dwie brunetki i jeden szczęściarz · Stara ruda kasja daje sobie z palca. Sexy dating teren wolny od tatusia pijana lesbijka kutas wewnątrz seksie robienie lodów dziewicza cipa zjebana erotyczne historie.\nZarośnięta nawilżona cipa · Ruda cipa zaliczona · Idealna cipka na lesbijski. Zobacz galerie. Ruda zagaduje rudą po czym po chwili już obie rozebrane leżą w łóżku. Polskie porno: lesbijska impreza z wielkim dildo. Tagi: czarwone włosy, czarwonowłosa, las, les, lesba, lesbijka, lesbijki, lesbijska, lesbijski. Mia Khalifa zabawia się swoją cipką w bibliotece · 10 min.\nJedlicze i anonse na amatorka kobiet wydymana kasting darmowe Ruda. Lizanie cipki przy kominku · Ruda brunetka i lizanie cipy · Amatorka liże jej dużą cipkę. Zszywanie cipki i analny fisting 77% 21854. Zobacz filmy z cipkami! Darmowe filmy erotyczne wybrane przez użytkowników. Ruda jej przyjaciółką jest dziurki. Niesamowita kolekcja lesbijskich filmów XXX i seks klipów z lesbijkami liżącymi cipki MILF-ów, nastolatek.\nruda lesbijska cipka7\nW filmie występują: Kendra James, Stevie Shae. Rybnik zawiercie siebie pasowaliśmy do wyboru do koloru cipka z. Dwie lesbijki w kostiumach liżą swoje cipki Obejrzano. Blair Williams i Sadie pop tribbing cipki razem · 7:00 420.\nNajgorętsze lesbijskie spotkanie rudej i azjatki-dominy Obejrzano. Kolejny strzał komórkowy cipki ow a obiecałam że pewno przynajmniej wiadomo. Film porno: Ruda cipka w akcji / czas trwania: 02:55.\nPROVIDED BY: LESBEA. Słodka lesbijkska ruda bawi się swoją cipką. Robią też ruda lesbijska cipka palcóweczki i siadają na swoich. Piękna blondynka z kuszącymi ciałami o namiętnym seksie lesvijska. Lust Royal Lefebvre. Posuwanie chudej blondynki z kolczykiem w cipce. Murzynki uwielbiają lesbijskie orgie 0% 3124. Gorąca ruda gospodyni duża cipka seks grupowy twarde ciało i się masturbuje.


Kobieca strona kolei ✔ | Portal lifestylowy Miasto Kobiet\nHome / PARTNER MK / Kobieca strona kolei\nKobieca strona kolei\nDo tej pory kolej była kojarzona z męskim, dość trudnym środowiskiem\nKobiety posiadają również imponującą wręcz odporność na stres – mówi Grzegorz Stawowy / fot. Jay Dantinne / Unsplash\nRozmowa z Grzegorzem Stawowym, prezesem Zarządu Spółki Koleje Małopolskie SP. Z O.O\nKolej od zawsze kojarzona jest jako męski świat: maszyniści, konduktorzy – to zawody, które samym swoim brzmieniem przywołują na myśl mężczyzn. Czy w XXI wieku ten stereotyp jest dalej aktualny?\nGrzegorz Stawowy: Jest to utrwalony stereotyp i błędne postrzeganie świata kolei. Utarło się, że kobiety na kolei stoją w cieniu mężczyzn, wykonując lżejsze prace – a przecież w kolejnictwie od lat pracowało duże grono kobiet, które pełniły równorzędne, często niezwykle odpowiedzialne funkcje na przykład dyżurnych ruchu. Przy wielu obowiązkach płeć nie gra roli, co staram się jak najczęściej akcentować. W naszej spółce z roku na roku rośnie zatrudnienie kobiet na stanowiskach do tej pory mylnie uznawanych za „typowo męskie”. Staramy się odczarowywać te stereotypy, wychodzi nam to dobrze i z tego jestem dumny.\nPasażerowie przyzwyczajeni są do widoku mężczyzn pracujących na torach i w pociągach. Jak w takim razie wygląda to w Kolejach Małopolskich?\nW naszej spółce, wśród kadry, z którą pasażerowie mają najczęstszy kontakt, czyli w załogach pociągów, kobiety stanowią większość. Obecnie na 78 kierowników pociągów 52 z nich to kobiety, spośród 74 sprzedawców biletów 54 to również kobiety. Staram się również odczarować stereotyp maszynisty-mężczyzny i bardzo cieszy mnie fakt, że obecnie w naszej firmie zatrudnione są 3 kobiety na stanowiskach maszynistów-stażystów, które szkolą się, by w przyszłości samodzielnie prowadzić pociągi. Liczę na to, że będzie ich jeszcze więcej. Należy jednak mocno zaznaczyć, że pracownicy obsługi pociągów, czyli maszyniści, kierownicy pociągów i sprzedawcy biletów, nie mogliby wykonywać swoich obowiązków bez wsparcia swoich kolegów i koleżanek „z zaplecza”. Naczelnik dyspozytury, kontroler ds. ruchu, pełnomocnik Zarządu ds. bezpieczeństwa – to tylko trzy z szeregu kluczowych z perspektywy bezpieczeństwa i płynności przewozów pasażerskich stanowisk. Zajmują je kobiety. Należy także wspomnieć o kierowniczych stanowiskach w administracji oraz tych niższego szczebla, na których większość zatrudnionych to kobiety.\nJakie cechy osobowości mają kobiety pracujące na kolei?\nDo tej pory kolej była kojarzona z męskim, dość trudnym środowiskiem.\nKobiety na kolei siłą rzeczy muszą mieć cechy charakteru, które pozwolą im się w tym otoczeniu przebić. Stąd też w większości są to osoby o mocnych nerwach, zdecydowane, umiejące bronić własnego zdania i przede wszystkim asertywne – co też odczuwam na własnej skórze (śmiech).\nPosiadają również imponującą wręcz odporność na stres, niezwykle ważną zwłaszcza w pociągach, gdzie zdarzają się sytuacje problemowe, również niebezpieczne.\nCo wnoszą kobiety do firmy kolejowej?\nGrzegorz Stawowy / fot. Bartosz Markowicz\nGrzegorz Stawowy: Przede wszystkim odmienne spojrzenie na wiele kwestii. Podczas gdy mężczyźni mają tendencję do skupiania się na kwestiach technicznych, kobiety uzupełniają nas o szereg umiejętności miękkich, często wnosząc nowe spojrzenie na omawiane zagadnienia. To niezwykle ważne i wielokrotnie już kobiece podejście wniosło znaczącą wartość\ndodaną do funkcjonowania spółki. Osobiście nie wyobrażam sobie kolei bez kobiet.\nKoleje Małopolskie to łącznik pokoleń. To miejsce spontanicznych spotkań rodzin, przyjaciół, studentów czy wycieczek szkolnych w bezpiecznej drodze do celu. Stawiamy na rozwój nowoczesnej kolei, a przede wszystkim na komfort podróżnych, uwzględniając potrzeby i możliwości motoryczne pasażerów w każdym wieku. Nasze pociągi to pojazdy niskopodłogowe z dodatkowym stopniem ułatwiającym wsiadanie, wyposażone w windy dla niepełnosprawnych.\nRównież nasze załogi zawsze chętnie służą pomocą. Dla milionów naszych pasażerów staramy się przygotować zawsze jakaś miłą niespodziankę w podróży, jak choćby występy śpiewaków operowych, tulipany na Dzień Kobiet czy drobne upominki na Mikołajki. Wspieramy także inicjatywy prospołeczne, współpracujemy z organizacjami non-profit oraz instytucjami kultury, na wstęp do których pasażerom z biletami Kolei Małopolskich przysługuje ok. 30% zniżka.\nKoleje Małopolskie sp. z o. o.,\nul. Wodna 2, 30-556 Kraków,\ntel:. 12 30 71 714,\nkobietykolejeKoleje Małopolskiemaszynistkiodporność na strespociągipodróżni


« ‹ 1011121314 15\nSzybownictwo - nie takie trudne!\nlukrus / 19.12.2013, 13:09\nSzybownictwo może nam się wydawać sportem nie przeznaczonym dla nas. Jednak po przeczytaniu tego artykułu zmienisz zdanie. Sport jest ten dla każdego kto chce poczuć wolność w przestworzach i oczywiście dużą dawkę emocji.\nSkoki na bungee - adrenalina dla każdego\nlukrus / 13.12.2013, 06:03\nSkok na bungee należy do jednych z najpopularniejszych sportów ekstremalnych. O jego popularności przesądza fakt, że jest tani oraz łatwo dostępny. Jedynie co nam potrzebne do wykonania skoku to odwaga....\nMateusz / 09.12.2013, 09:28\nlukrus / 08.12.2013, 16:05\nBaloniarstwo to sport lotniczy troszkę podobny do lotniarstwa, paralotniarstwa oraz szybownictwa. Wykorzystujemy w nim wiatr, który unosi nas w przestworzach. O historii lotów balonem oraz jak przygotować się do tego niesamowitego przeżycia dowiesz się z prezentowanego artykułu.\nMotocross - silnik dwusuwowy a czterosuwowy?\nMateusz / 04.12.2013, 12:48\nChcesz zacząć jeździć na motorze w terenie? Torze crossowym czy enduro? I zastanawiasz się nad wyborem motoru? Zobacz jaka jest różnica z praktycznego punktu widzenia.


Koniec złudzeń. Wielki piec i stalownia zostaną zamknięte – Fabryki w Polsce\nPrzez ostatni rok sytuacja w krakowskim oddziale Arcelor Mittal zmieniała się jak w kalejdoskopie. Najpierw w listopadzie ubiegłego roku producent stali poinformował o czasowym wygaszeniu pieca. Następnie, w lutym pojawiła się dobra wiadomość, że za kilka tygodni instalacja zostanie ponownie uruchomiona. Pandemia koronawirusa i inne czynniki wpłynęły na ostateczną decyzję władz koncernu.\nPrzez niespełna rok kilkuset pracowników wielkiego pieca i stalowni w Nowej Hucie czekało na rozstrzygnięcie. W piątek, 9 października prezes zarządu Arcelor Mittal Poland ogłosił:\n– Pandemia COVID-19 ma ogromne konsekwencje dla europejskiego hutnictwa. Mimo że od kilku tygodni obserwujemy niewielki wzrost popytu, spowodowany głównie uzupełnianiem zapasów, to zapotrzebowanie na stal jest wciąż znacząco niższe niż przed pandemią. A to oznacza, że musimy podjąć trudne decyzje, w tym przypadku niestety decyzję o trwałym zamknięciu wielkiego pieca i stalowni w Krakowie – powiedział Sanjay Samaddar, prezes zarządu i dyrektor generalny ArcelorMittal Poland.\nJakie są pozostałe przyczyny zamknięcia obiektu? Stalowy koncern zwraca uwagę na politykę klimatyczną UE, czyli przede wszystkim rosnące koszty emisji dwutlenku węgla. Chodzi także o brak równowagi między producentami państw europejskich, a tych z krajów trzecich, którzy nie ponoszą kosztów związanych polityką klimatyczną.\nProces zamykania instalacji rozpocznie się jeszcze w październiku i potrwa przez kilka tygodni.\nWyłączenie wielkiego pieca i stalowni dotknie ok. 700 pracowników Arcelor Mittal. Władze hutniczej „Solidarności” poinformowały o wprowadzeniu pogotowia strajkowego.\n– Decyzja o likwidacji stalowni spadła na nas jak grom z jasnego nieba. Wśród załogi dominuje niepewność, ogromne rozczarowanie, poczucie bycia oszukanym – komentuje dla „Dziennika Polskiego” Władysław Kielian, szef „Solidarności” w krakowskim oddziale AMP – Cały czas byliśmy przekonywani przez zarząd AMP, że praca części surowcowej została zatrzymana tylko czasowo. W obronie miejsc pracy jesteśmy gotowi posunąć się do najostrzejszych form protestu, ze strajkiem włącznie – ostrzega lider „S”.\nW krakowskiej hucie ArcelorMittal nadal będzie pracować część przetwórcza huty, czyli dwie walcownie oraz linie ocynkowania i malowania blach.\nTagArcelorMittal Poland huta stali kraków nowa huta stal wielki piec\nPoprzedniJak działa serwis automatyki przemysłowej? [VIDEO] Następny Jak działa biogazownia? [VIDEO]