Fundusze pasywne InPZU - konkurencja dla ETF-ów czy nic ciekawego?\nBlog » Inwestowanie » Fundusze pasywne InPZU – konkurencja dla ETF-ów czy nic ciekawego?\nTags: fundusze inwestycyjne\nPrześwietlam ofertę inwestycyjną PZU.\nO funduszach inPZU na blogu pisałem wielokrotnie. Choć nie uważam oferty pierwszych polskich funduszy pasywnych za idealną, to nie pozostaje ona bez zalet, a części osób pomoże ona wystartować w świecie inwestowania, stąd zdecydowałem się ją dokładnie prześwietlić i opisać na modłę tego, co zrobiłem wcześniej z ofertą „Vanguard LifeStrategy, czyli portfela inwestycyjnego w jednym ETF-ie„. Jak pisałem w „Jak inwestować 100 złotych miesięcznie? Inwestowanie małych kwot„, zasadniczą zaletą inPZU jest niski próg wejścia (100 złotych) i brak opłat towarzyszących zakupowi i sprzedaży jednostek nawet przy inwestowaniu tak niskimi kwotami. Sprawia to, że inwestowanie w fundusze pasywne inPZU wydaje się bardziej przystępne dla początkujących, którzy chcą oszczędzać i inwestować dość niskie kwoty miesięczne, a ich „mentalną blokadą” może być wysoki „próg wejścia” dla kupna funduszy ETF u polskich maklerów, który wynosi ok. 1300 zł dla ETF-ów notowanych na GPW i ok. 6500 zł dla ETF-ów z giełd zagranicznych.\nPodobnie jak wszystkie inne dotychczasowe artykuły na blogu, także ten nie jest artykułem sponsorowanym, więc w ocenie funduszy mam wolną rękę i żadnego konfliktu interesów, który miałby zaburzyć przedstawiany tu obraz ich oferty. Co więcej, sam nie inwestowałem nigdy w fundusze inPZU, co sprawia, że w ich ocenie będę możliwie neutralny i obiektywny, o czym zresztą zaraz sam się przekonasz. Konwencja wpisu będzie bardzo prosta, bo najpierw przedstawię w nim szczegółowo każdy z istniejących obecnie, „standardowych” 9 funduszy inPZU, a następnie podzielę się swoimi przemyśleniami na temat całej oferty inwestycyjnej największego polskiego ubezpieczyciela. Oferta inPZU znacznie zyskała w moich oczach, gdy w listopadzie 2020 roku umożliwiło prowadzenie w ramach swojej usługi również kont IKE i IKZE, co sprawiło, że stała się mocną konkurencją np. dla robodoradców i samodzielnego inwestowania w fundusze aktywne, ale niekoniecznie w ETF-y. Do tego ostatniego (porównania inPZU z ETF-ami) dojdziemy w miarę opisywania każdego z funduszy, więc zacznijmy od przedstawienia obecnej oferty ubezpieczyciela.\nJakie fundusze obligacyjne i akcyjne znajdziemy w ofercie inPZU.\nJak duże aktywa miały pod koniec 2021 roku fundusze inPZU.\nZ jakimi kosztami wiąże się inwestowanie w fundusze inPZU.\nCo znajduje się w składzie każdego z 9 funduszy i jak radzą sobie one w porównaniu z ETF-ami na podobne aktywa.\nJakie są zalety i wady tych funduszy i do kogo są one skierowane.\nInwestycja w które fundusze inPZU jest warta świeczki, a których obecności w ofercie raczej nie rozumiem.\nDokumenty dotyczące funduszy inPZU\nFiltr na analizy.pl pokazujący fundusze inPZU\nOferta funduszy InPZU\nInPZU to powstałe w kwietniu – maju 2018 roku fundusze inwestycyjne otwarte (czyli nie ETF-y), które podążają za wybranymi przez siebie indeksami, a więc inwestują w pasywny i z góry ustalony sposób, co w teorii pozwala im redukować koszty, zbliżając się w tym względzie do większości pasywnych ETF-ów. Celowo napisałem, że pod względem opłat jedynie „zbliżają się” one do pasywnych funduszy ETF (więcej o nich przeczytasz w serii o ETF-ach na moim blogu), bo w bezpośrednim porównaniu są one od nich znacznie droższe.\nNa tę „drożyznę” będę we wpisie narzekał wielokrotnie, bo to właśnie wysokie koszty roczne funduszy z oferty inPZU są wg mnie ich największą wadą i pokłosiem „polskiej kultury funduszy inwestycyjnych”, które „są drogie, bo tak już się przyjęło”. Rozwijając nieco powyższą myśl: polskie fundusze inwestycyjne otwarte mogą być drogie, bo nieświadomi niczego klienci, często za namową „doradcy inwestycyjnego” pracującego dla banku/sprzedawcy funduszu i tak w nie zainwestują. I właśnie to jest jednym z najważniejszych powodów, dla których założyłem i prowadzę ten blog, za pomocą którego chciałbym pod egidą etyki i moralności przedstawiać oferty produktów „takimi, jakie są”, a nie „tak dobrze, jak zapłacą mi ich dostawcy”.\nNie inaczej będzie z inPZU, które – pomimo dość szorstkiego wstępu – oferują proste inwestowanie pasywne już od 100 zł, dodatkowo umożliwiając założenie kont inwestycyjnych IKE i IKZE. Jeśli póki co inwestujesz niskimi kwotami rzędu 100-300 złotych miesięcznie to pamiętaj, że środki zgromadzone na inPZU IKE/IKZE możesz po kilku latach inwestowania prosto i bezboleśnie przenieść na analogiczne konta w domach maklerskich umożliwiających inwestowanie w zagraniczne ETF-y, co znacznie zredukuje Twoje roczne koszty inwestowania.\nO nadchodzącej zmianie oferty inPZU\nBardzo ważne: wpis ten pisałem przed 13 grudnia 2021 roku, kiedy to inPZU ogłosiło, że doda do oferty 7 nowych funduszy (efektywnie rozszerzając ją z 9 do 16) oraz zmieni benchmarki dla 2 istniejących. Stanie się to co prawda w połowie stycznia 2022 roku, więc wpis jest w danym momencie aktualny i – jak zaraz sam się przekonasz – niestety nie do końca odpowie to na moje wątpliwości dotyczące ich oferty, moim zdaniem za bardzo skupiając się na indeksach skoncentrowanych (branżowych, krajowych), a za mało na indeksach globalnych (stale brak funduszu na akcje z całego świata). Jednak miej na uwadze, że pisząc wpis i nagrywając podcast, nie wiedziałem jeszcze o nadchodzącej zmianie, więc niektóre fragmenty obydwu brzmią po prostu, jakbym oceniał 9 istniejących funduszy, a nie 7+2 dodawanych i zmienianych. Przedstawienie funduszy zaczniemy od tych obligacyjnych, a więc od podstawy każdego zabezpieczonego przed kryzysami portfela inwestycyjnego.\nFundusze pasywne obligacyjne InPZU\nJeśli o ofertę instrumentów dłużnych chodzi, to inPZU „na pierwszy rzut oka” posiada bardzo kompletną ofertę 4 funduszy, które inwestują w obligacje z całego świata. Dodajmy do tego zabezpieczenie walutowe przed zmianą kursu walut obcych do PLN (bardzo pożądane ze względu na niską z natury stopę zwrotu z obligacji, która sprawia, że zmiany kursu walut obcych stają się główną komponentą potencjalnego zysku lub straty z inwestycji w nie, o czym rozmawiali Artur (Stockbroker.pl) i Maciej w tym filmiku na YouTube). I mamy niemal idealne fundusze obligacyjne… ale czy na pewno? Do szczegółowej oceny oferty obligacyjnej inPZU jeszcze dojdziemy, ale póki co chciałbym przedstawić dostępne na dzień dzisiejszy fundusze tego rodzaju w „pasywnej ofercie” ubezpieczyciela:\nObecny Skład (wysoki poziom)\nWIBID 1M (Stopa referencyjna międzybankowa)\nHurtowe obligacje skarbowe Polski (ok. 10 emisji). Zwykle zmiennoprocentowe (zależne od WIBOR) lub zerokuponowe.\nDługoterminowe hurtowe obligacje skarbowe Polski (ok. 15 emisji). Zwykle 10-letnie o stałym oprocentowaniu.\nJPMorgan GBI Global\nKrótko- i długoterminowe obligacje skarbowe państw rozwiniętych (głównie USA, Japonii, Francji, Niemiec, Włoch i Hiszpanii) (ok. 90 emisji).\nObligacje skarbowe i korporacyjne z krajów rozwijających się (ok. 170 emisji).\nMamy tu 2 fundusze inwestujące w polskie obligacje skarbowe (te hurtowe, więc nie mylcie ich z tymi detalicznymi, dostępnymi na stronie obligacjeskarbowe.pl, do których zaliczają się m.in COI, EDO, ROS i ROD) oraz 2 fundusze inwestujące w obligacje zagraniczne z rynków rozwiniętych, oraz z rynków wschodzących. Ta z pozoru kompletna oferta obligacji ma jednak spore braki, bo nie ma tu prawie wcale ekspozycji na obligacje korporacyjne, które „zapodziały się” (dosłownie, bo jest ich tam tylko 17%) w portfelu inPZU Obligacji Rynków Wschodzących.\nNa plus jest wspomniane wcześniej zabezpieczenie walutowe wobec polskiego złotego, które sprawia, że niezależnie od zmian kursów walutowych uzyskujemy zwrot z oryginalnych aktywów, tylko w PLN. Więcej o ryzyku walutowym przy funduszach pasywnych i ETF-ach napisałem we wpisie „Ryzyko walutowe w inwestowaniu w ETF. Zabezpieczać czy nie?” i każdemu zainteresowanego serdecznie polecam jego lekturę. Wracając do obligacyjnych funduszy InPZU: na minus jednak są koszty wszystkich czterech funduszy, do których opisu zresztą zaraz dojdziemy.\nByć może rzuciło Ci się w oczy względne podobieństwo funduszu inPZU Inwestycji Ostrożnych z funduszem inPZU Obligacji Polskich, wszak obydwa inwestują w hurtowe obligacje skarbowe emitowane przez polski skarb państwa. Czym różnią się od siebie dwa fundusze polskich obligacji z rodziny inPZU? Ten pierwszy (a zarazem najpopularniejszy, bo największy pod względem aktywów klientów fundusz inPZU) inwestuje tylko w średnioterminowe (~ok. 10 lat), zmiennoprocentowe lub zerokuponowe papiery dłużne, zaś ten drugi głównie w średnio- i długoterminowe obligacje skarbowe RP o stałym oprocentowaniu. Podobnego rozróżnienia nie mamy w przypadku funduszy inPZU Obligacji Rynków Rozwiniętych oraz inPZU Obligacji Rynków Wschodzących, które kupują „wszystko jak leci” jeśli o termin zapadalności chodzi, do czego dojdziemy w późniejszym rozdziale, w którym opiszę ich skład w dużym szczególe. Omówmy teraz pasywną stronę bazowej oferty akcyjnej ubezpieczyciela.\nFundusze pasywne akcyjne InPZU\nTo dobry moment, by zauważyć, że nie wszystkie fundusze w ofercie inPZU są zupełnie pasywne, ale ich postrzeganie zależy mocno od definicji „funduszu pasywnego”, którą obierzemy. Do wyboru są dwie:\nFundusz pasywny to taki, który naśladuje indeks. Zgodnie z tą definicją wszystkie fundusze ze stajni inPZU mogłyby być nazwane „pasywnymi”.\n(Alternatywnie) Fundusz pasywny to taki, który naśladuje pasywnie (zwykle pod względem rynku i kapitalizacji) tworzony indeks. Przyjmując tę definicję „pasywnymi” można nazwać tylko 3 z 5 funduszy akcyjnych w ofercie.\nStosując drugą definicję – na prostych indeksach budowanych na podstawie kapitalizacji (wartości giełdowej) spółek bazują wyłącznie poniższe fundusze:\n70% WIG20 TR\n+ 30% mWIG40 TR\nAkcje z WIG20 i mWIG40 (ok. 60).\nAkcje spółek z państw rozwiniętych (ok. 680).\nAkcje spółek z GPW (ok. 130) z przeważaniem firm zagranicznych działających w rejonie środkowej i wschodniej Europy (CEE).\nDoświadczony inwestor prędko zauważy, że oferta akcyjna jest mocno niekompletna. Po pierwsze: brakuje tu prostego indeksu rynków wschodzących oraz indeksu „światowego”, który łączyłby rynki rozwinięte z rynkami wschodzącymi. Choć wśród aktywnych funduszy inPZU znajdzie się jeden na akcje spółek z rynków wschodzących, to nie będzie to fundusz oparty na „czystym indeksie” typu MSCI Emerging Markets. Funduszu na światowe akcje (bazującego np. na MSCI ACWI czy FTSE All-World) w ofercie inPZU brakuje, co jest wg mnie jej największym „brakiem”, który ubezpieczyciel powinien czym prędzej uzupełnić jeśli pragnie on konkurować z ETF-ami i robodoradcami pod względem oferty. Swoją drogą – jeśli interesują Cię oferty tych drugich, to opisałem je kompleksowo we wpisie „Dlaczego nie korzystam z usług robodoradców?„, którego lekturę serdecznie polecam zainteresowanym ich usługami.\nPewnym dziwactwem oferty inPZU jest wprowadzenie funduszu na polskie akcje, akcje rynków rozwiniętych i… akcje spółek z Europy Środkowo-Wschodniej, czyli funduszu opartego na indeksie CEEplus. Znajdują się w nim największe i najpłynniejsze spółki notowane na giełdach regionu, który jednak jest dość „egzotycznym” wyborem dla inwestora chcącego inwestować pasywnie i możliwie globalnie. Nie dziwi natomiast obecność funduszu na akcje polskie, który bazuje na kombinacji WIG20 z mWIG40 oraz funduszu na akcje spółek z rynków rozwiniętych, którego benchmarkiem jest dobrze znany indeks MSCI World. W tym kontekście pewnym kuriozum było wprowadzenie do oferty ubezpieczyciela w styczniu 2021 roku także funduszy na aktywne indeksy z rodziny Goldman Sachs ActiveBeta, które teraz przedstawię.\nFundusze aktywne akcyjne InPZU\nDwa ostatnie fundusze z oferty inPZU to oparte na aktywnych funduszach wieloczynnikowych (multifactor) konstrukty próbujące pobić indeks dzięki „optymalnej” (przynajmniej wg wystawcy) selekcji akcji. Inwestowanie faktorowe/czynnikowe opisałem już we wpisie „Faktory ETF: Value, Size, Growth, Momentum, Quality, Volatility„, gdzie znajdziesz także wzmiankę o tych wieloczynnikowych. Fundusze inPZU Goldman Sachs ActiveBeta Akcje Amerykańskich Dużych Spółek oraz inPZU Goldman Sachs ActiveBeta Akcje Rynków Wschodzących należą do gatunku „funduszy funduszy” (funds of funds), czyli w swoich portfelach posiadają nie akcje bezpośrednio, zaś fundusze ETF, które inwestują w akcje.\nDotychczas pisałem na blogu na ten temat dosyć niewiele, a jedynym przedstawicielem tej kategorii funduszy był opisany we wpisie „Vanguard LifeStrategy, czyli portfel inwestycyjny w jednym ETF-ie” łączący akcje i obligacje fundusz Vanguarda. Tylko że Vanguard LifeStrategy jest relatywnie tani, bo za wewnętrzny rebalancing (równoważenie proporcji) między akcjami a obligacjami płacimy 0,25% rocznie. Niestety, dwa fundusze inPZU GS są tylko droższą od LifeStrategy „płatną nakładką” na już dość drogie ETF-y, co w szczególe opiszę w kolejnych akapitach wpisu, a póki co skupmy się na podstawowych informacjach na ich temat:\nGS ActiveBeta® U.S. Large Cap\nFundusz ETF Goldman Sachs ActiveBeta US Large Cap Equity UCITS\nGS ActiveBeta® Emerging Markets\nXtrackers MSCI Emerging Market UCITS\nPierwszym co zrobiłem gdy zacząłem analizować szczegółowy skład tych funduszy było sprawdzenie wysokości aktywów ETF-ów Goldman Sachs z ich portfela na stronie justETF.com. Przyznam, że nie zdziwiłem się, gdy ukazały mi się dosyć niskie liczby (aktualne dla listopada 2021 roku):\nGoldman Sachs ActiveBeta US Large Cap Equity UCITS ETF: 56 mln euro.\nGoldman Sachs ActiveBeta Emerging Markets Equity UCITS: 16 mln euro.\nJak na ETF, którego skład w dużej mierze pokrywa się z S&P 500, na który największy europejski ETF posiada obecnie prawie 50 mld euro aktywów, aktywa pierwszego z funduszy są bardzo niewielkie. Nie lepiej jest z funduszem GS ActiveBeta Emerging Markets Equity, którego wynoszące równowartość 16 milionów euro aktywa zapowiadają raczej zawieszenie jego działalności niż obiecujący rozwój w przyszłości, zwłaszcza że fundusz kilkanaście mln euro uzbierał w ponad 2 lata, bo istnieje od listopada 2019 roku.\nAby dobrze zarysować kontekst oferty inPZU warto zacząć od przedstawienia ich kosztów rocznych, zestawiając je z ETF-ami o podobnym profilu. Pamiętaj jednak, że każdy z inwestujących za granicą funduszy inPZU posiada zabezpieczenie walutowe wobec PLN, więc normalne jest to, że kosztuje on trochę (zwykle 0,2-0,3 pp.) więcej od funduszy bez takiego zabezpieczenia. Warto jednak pamiętać, że zabezpieczanie inwestycji wobec własnej waluty to miecz obosieczny i równie często powiększy, jak pomniejszy nasz wynik inwestycyjny, więc kwestia płacenia za taki mechanizm jest dość dyskusyjna. Tym bardziej że nawet inwestujące w Polsce fundusze inPZU są dosyć drogie, o czym się sam zaraz przekonasz.\nOpłaty roczne funduszy inPZU\nW roku 2021 opłata za zarządzanie polskich funduszy inwestycyjnych była ograniczona do 2,5% rocznie, ale nie zapominajmy, że ten rodzaj opłaty jest tylko jedną ze składowych TER, czyli całkowitego kosztu rocznego funduszu. W Polsce opłaty całkowite znane są jako „opłaty bieżące”, które Towarzystwa Funduszy Inwestycyjnych podają w dokumentach KID/KIID, które dla inPZU znajdziemy między innymi w zakładce „Informacje i oceny”/”Ważne dokumenty” portalu analizy.pl. To właśnie na bazie tych dokumentów udało mi się ustalić opłaty roczne funduszy z oferty inPZU, które zamieściłem w poniższej tabeli, porównując je do ETF-ów o zbliżonych profilach inwestycyjnych:\nOceniając tylko „polskie” fundusze, czyli inPZU Inwestycji Ostrożnych, inPZU Obligacje Polskie oraz inPZU Akcje Polskie można docenić to, że mają one znacznie niższe opłaty niż „aktywna konkurencja” ze strony innych TFI, o których poczytasz we wpisie „Czy warto inwestować w fundusze TFI? Prześwietlam polskie fundusze„. Z drugiej strony płacenie odpowiednio 0,53% i 0,57% rocznie za fundusze, które posiadają w portfelach między 9 a 15 emisji obligacji hurtowych obligacji skarbowych ze stałym kuponem między 0 a 2,5%, według mnie mija się z celem.\nJeśli o fundusze zagraniczne chodzi to inPZU Obligacje Rynków Rozwiniętych i inPZU Obligacje Rynków Wschodzących są kilkukrotnie droższe od zagranicznych ETF-ów na podobne aktywa, ale na ich obronę warto tu przypomnieć raz jeszcze o ich zabezpieczeniu walutowym, które zwłaszcza w przypadku obligacji może mieć jakikolwiek sens. Trochę gorzej jest z funduszami inPZU Akcje Rynków Rozwiniętych, ActiveBeta oraz Akcje CEEPlus, bo płacimy za nie o wiele więcej, niż warte w przypadku akcji jest ich zabezpieczenie walutowe, przynajmniej moim zdaniem. Co zatem myślę o opłatach funduszy inPZU?\nCzy inPZU są za drogie? To zależy\nOpłaty roczne funduszy inPZU podsumowałbym w następujący sposób: są one znacznie niższe od aktywnych funduszy w ofercie polskich TFI, których opłaty bieżące wynoszą zwykle między 2% a 4% rocznie, ale stale znacznie droższe od zagranicznych funduszy ETF, które inwestują w podobne aktywa, zwykle będąc 3- lub 4-krotnie tańsze. Opłaty roczne w długim terminie to „być albo nie być” dla naszych inwestycji, czego dowiodłem we wpisach „Jak inwestować 100 złotych miesięcznie? Inwestowanie małych kwot” oraz „Jak inwestować 500 złotych miesięcznie? Średnie kwoty na giełdę„.\nRozpatrując ofertę inPZU warto zatem mieć na uwadze, że pod kątem opłat znajdują się one pomiędzy drogimi TFI a tanimi ETF-ami, posiadając jednak sporą zaletę w postaci braku prowizji na wejściu i możliwości inwestowania naprawdę małymi kwotami. Inwestując z inPZU możemy kupować za darmo fundusze nawet za 100 zł, które w przypadku inwestowania w zagraniczne ETF-y przez polskie konta maklerskie generowałyby horrendalnie wysokie opłaty rzędu 19-20% za operację.\nWarto jednak mieć świadomość, że w długim terminie to opłaty roczne, a nie jednorazowe opłaty transakcyjne mają większe znaczenie, więc sugerowałbym zacząć od oferty inPZU, ale po pewnym czasie „przenieść się ze swoimi środkami” na zwykłe konto maklerskie, na którym inwestowalibyśmy już w tanie ETF-y indeksowe. Taką strategię zarządzania środkami opisałem we wpisie „Jak zarządzać środkami na kontach maklerskich? IKE, IKZE i zwykłe maklerskie„, wspominając, że można ją zastosować również dla funduszy inPZU. Ostatnią rzeczą, którą zrobimy przed szczegółową analizą każdego funduszu, będzie sprawdzenie wielkości ich aktywów, dzięki której zbadamy ich obecną popularność.\nWielkość aktywów funduszy inPZU\nAby ocenić wielkość aktywów funduszy inPZU, należy umieścić je w odpowiednim kontekście, którym wg mnie są największe fundusze aktywne w naszym kraju. Należą do nich (a jakże!) fundusze obligacji polskich, z których największe uzbierały nawet po 6-7 mld złotych aktywów, co nawet w świecie ETF-ów europejskich byłoby całkiem niezłym wynikiem (choć – jak pisałem wcześniej – największy europejski ETF zgromadził już prawie 230 mld złotych środków). Fundusze inPZU wypadają pod względem aktywów dość blado, ponieważ największy z nich – inPZU Inwestycji Ostrożnych – posiadał na dzień 31 października 2021 roku „jedynie” około 300 mln złotych aktywów, czyli 4% kwoty uzbieranej przez największy polski fundusz aktywny (PKO Obligacji Skarbowych).\nPozostałe fundusze inPZU zgromadziły na dzień dzisiejszy jeszcze mniejsze aktywa, przy czym pewne kwestie naprawdę budzą moje zdziwienie. Dla przykładu: w ofercie inPZU wszystkie fundusze zagraniczne są zabezpieczone walutowo, a mimo to inPZU Obligacje Rynków Wschodzących posiada prawie dwukrotnie większe aktywa od inPZU Akcje Rynków Rozwiniętych, czyli prostego funduszu akcji opartego na MSCI World. Wskazuje to na to, że klienci inPZU preferują „bezpieczne” fundusze obligacyjne (tym cudzysłowem subtelnie nawiązuje do tekstu „Dlaczego ceny funduszy ETF na obligacje zmieniają się dynamicznie?„, w którym wyjaśniam problem funduszy posiadających w swoich portfelach obligacje) i raczej stronią od funduszy akcyjnych. Pełen stan aktywów funduszy inPZU na koniec października 2021 roku przedstawiam w tabeli poniżej:\nWielką tajemnicą pozostaje dla mnie fakt dodania do oferty inPZU funduszy opartych na mało popularnych (przynajmniej obecnie) funduszach ETF z oferty Goldman Sachs, zwłaszcza że wygląda na to, że polskie inPZU są jednymi z większych klientów, którzy w nie w ogóle inwestują. Bystry analityk szybko zauważy, że wielkość aktywów ETF-a Goldman Sachs ActiveBeta US Large Cap Equity wynosi teraz 56 mln euro, czyli na dzień dzisiejszy jakieś 263 mln złotych, co sugeruje, że rodzimy fundusz inPZU jest jego znaczącym udziałowcem, gdyż jego 38 mln zł aktywów jest prawie w całości ulokowane w ten fundusz ETF.\nPozostałe fundusze inPZU posiadają obecnie między 27 a 188 mln złotych aktywów, co świadczy o ich pewnej, ale stale niewielkiej popularności wśród polskich inwestorów. Być może inPZU zyska nowych klientów dzięki temu, że od listopada 2020 roku prowadzi też konta IKE i IKZE, których korzyści podatkowe opisałem we wpisie „Rachunki maklerskie IKE i IKZE. Jak założyć. Który wybrać?„, ale gdybym miał coś doradzić ubezpieczycielowi, to zacząłbym od ścięcia kosztów rocznych wszystkich funduszy o połowę. Czas na „konkrety” czyli bardzo wnikliwą analizę składu każdego z dziewięciu funduszu, w ramach której podzielę się swoimi przemyśleniami na temat każdego z nich.\nSkład i ocena funduszy InPZU\nPrzechodzimy do części szczegółowej, w której omówię każdy z funduszy, prezentując następujące elementy w poniższej kolejności:\nWysokopoziomowy skład funduszu, czyli klasy aktywów w jego portfelu.\n10 największych pozycji portfela funduszu wraz z opisem i procentowym udziałem w jego portfelu.\nPorównanie stopy zwrotu z funduszu do podobnej lub zbliżonej konkurencji w postaci funduszy aktywnych, lub ETF-ów.\n(Tylko dla funduszy zagranicznych) uwzględnienie zabezpieczenia walutowego w stopie zwrotu z inwestycji, a więc porównanie „prawdziwej stopy zwrotu z funduszu” dla inwestora złotówkowego.\nPowyższe będą aktualne dla listopada 2021 roku i mogą ulec zmianie w przyszłości, co w świecie inwestowania jest pewnym standardem. Nie zmienia to faktu, że żaden z funduszy raczej nie zmieni swojej strategii inwestycyjnej za bardzo, bo jest ona zapisana w dokumencie informacyjnym każdego z nich, więc inPZU prędzej zamknie dany fundusz i utworzy nowy, niż zmieni politykę inwestycyjną istniejącego. Analizę zaczniemy od najbezpieczniejszego z funduszy, czyli inPZU Inwestycji Ostrożnych, który inwestuje w dość specyficzny typ polskich obligacji skarbowych.\nPopularność funduszu inPZU Inwestycji Ostrożnych wynika moim zdaniem głównie z faktu, że jego nazwa sugeruje ostrożność, rozsądek i bezpieczeństwo, czyli coś, czego szukają mniej doświadczeni inwestorzy, raczej zastępujący lokatę bankową niż pragnących zaryzykować, inwestując swoje środki w akcje spółek giełdowych. InPZU Inwestycji Ostrożnych inwestuje w średnioterminowe (7-15 lat) obligacje skarbowe emitowane na rynku hurtowym, z których większość to bazujące na WIBOR obligacje zmiennoprocentowe. Oceniając fundusz, pobieżnie można skwitować, że inwestuje on w 100% w polskie obligacje skarbowe, co zawarłem na poniższym, niezwykle prostym diagramie:\nW praktyce portfel tego funduszu zajmuje też zwykle 1-5% gotówki, która służy prostszej możliwości umorzenia jego jednostek i sprawia, że kupuje on obligacje skarbowe dopiero kiedy nadarzy się na to okazja (np. emisja obligacji zmiennoprocentowych). Fundusz ten ma o tyle proste życie, że jego benchmarkiem jest WIBID1M, będący jedną z najniższych stawek stóp procentowych (przykładowo: gdy w listopadzie 2021 roku WIBOR6M wynosił 2,01% to WIBID1M „tylko” 1,22%), więc w teorii nie powinno być trudno osiągnąć lub przebić tę stopę zwrotu. W praktyce fundusz próbuje tego dokonać, kupując zmiennoprocentowe, zerokuponowe i (rzadziej) stałoprocentowe emisje polskich obligacji skarbowych na rynku hurtowym, przy czym obecnie w jego portfelu znajduje się tylko 9 pozycji (a więc 9 różnych emisji obligacji):\nTypowe papiery dłużne w portfelu tego funduszu są oprocentowane stawką 0% + WIBOR3M lub 0,25% + WIBOR3M, więc są to obligacje dostosowujące się do wysokości stóp procentowych, a więc najmniej podatne na ich zmiany, za co „płacą one” właśnie najniższą oczekiwaną stopą zwrotu wśród obligacji hurtowych. Jeśli o wyniki funduszu chodzi, to w ciągu ostatnich 3 lat nie radził on sobie najlepiej (kolor niebieski na wykresie), ale (to trzeba mu oddać) na pierwszy rzut oka widać, że jest trochę mniej zmienny od szerokiego indeksu polskich obligacji skarbowych, czyli TBSP (kolor pomarańczowy na wykresie):\nCo budzi moją wątpliwość to fakt, że znacznie lepiej od inPZU Inwestycji Ostrożnych radził sobie aktywny fundusz PZU Obligacji Krótkoterminowych. Choć obydwa fundusze inwestują w delikatnie różniące się od siebie rodzaje obligacji, to z założenia obydwa powinny pomóc inwestorom przechować gotówkę w krótkim terminie. Fundusz inPZU Inwestycji Ostrożnych jest tak wystawiony na ryzyko niskich stóp procentowych, że od połowy roku 2020 do września 2021 roku nie zarobił ani złotówki. Następnie, na wieść o podwyżce stóp procentowych stracił on około 1,55 pp. wypracowanego wyniku, ponieważ w jego portfelu znajdywały się również obligacje stałoprocentowe i zerokuponowe, bądź co bądź podatne na zmiany stóp procentowych.\nPowiedziałbym, że za zasłoną rozsądku i stabilności w postaci nazwy funduszu otrzymujemy tylko 9 emisji nie najlepszych na obecne czasy obligacji, które bezproblemowo w ostatnich 3 (i prawdopodobnie kolejnych kilku również) latach zostałyby pokonane przez detaliczne obligacje antyinflacyjne. Dołóżmy do tego koszty bieżące funduszu w wysokości 0,53% i mamy receptę na drogi, choć relatywnie bezpieczny fundusz, który „da nam tyle, ile wynoszą stopy procentowe” i raczej niewiele więcej, nie mówiąc tu o żadnym pokonywaniu inflacji czy dodatkowym zarabianiu pieniędzy. Warto zatem będzie przyjrzeć się bliżej drugiemu funduszowi na polskie obligacje z oferty inPZU, próbując znaleźć bezpieczną, ale bardziej zyskowną alternatywę dla „Inwestycji Ostrożnych”.\nW tym przypadku nie mogę się już przyczepić do nazwy funduszu, bo odpowiada ona temu, w co inwestuje fundusz w 100%. InPZU Obligacje Polskie posiada obecnie w swoim portfelu praktycznie same emisje stałoprocentowe polskich obligacji skarbowych emitowanych na rynku hurtowym, co przedstawiłem na diagramie kołowym poniżej:\nCiekawiej robi się gdy zajrzymy trochę głębiej, oceniając 10 największych pozycji w portfelu funduszu. Są to w większości 5-10-letnie obligacje stałoprocentowe o kuponach pomiędzy 0,5% a 4% w zależności od czasu, gdy te były emitowane. Oznacza to, że fundusz inPZU Obligacji Polskich jest równie podatny na zmiany stóp procentowych, co ETF-y na obligacje skarbowe, a więc trapi go negatywny efekt spadkowy, gdy stopy procentowe rosną (lub pozytywny, gdy stopy procentowe spadają). Największe 10 pozycji funduszu na koniec września 2021 roku przedstawiam poniżej:\nChoć przewidywana stopa zwrotu tego funduszu jest zdecydowanie wyższa od inPZU Inwestycji Ostrożnych to w sytuacji wzrostu rentowności obligacji emitowanych przez polski skarb państwa będzie zachowywał się dokładnie tak samo jak inne fundusze (w tym ETF-y) na obligacje skarbowe, które posiadają w swoich portfelach przeszłe emisje obligacji tego samego emitenta. Myślę, że spadek ceny funduszu o ponad 8% w ciągu miesiąca na wieść o podwyżkach stóp procentowych jest czymś, czego inwestujący w obligacje laik (który nie przeczytał wpisu o zachowaniu funduszy obligacji przy fluktuacjach stóp procentowych) prawdopodobnie się nie spodziewał:\nNa plus możemy zaliczyć to, że im wyższa rentowność obligacji, tym więcej (nominalnie) zarabiać będzie ten fundusz. Pytanie jednak brzmi: czy warto „bawić się” w stałoprocentowe obligacje emitowane przez skarb państwa (i inne podmioty państwowe, np. BGK czy PFR) gdy detaliczne obligacje antyinflacyjne są tak proste do kupienia i efektywne w obliczu zwiększonej inflacji? Według mnie nie więc ofertę polskich obligacji spod znaku inPZU oceniłbym raczej marnie, zwłaszcza że także inPZU Obligacji Polskich kosztuje zdecydowanie za dużo (0,57% rocznie, bo tyle wynoszą jego opłaty bieżące w okresie, w którym dokonuję tej analizy) jak na to co oferuje inwestorowi.\nJako ironię i rodzaj wprowadzania inwestora w błąd uważam „otoczkę bezpieczeństwa” jaką nadaje się obydwu funduszom polskich obligacji w erze niskich stóp procentowych i wysokiej inflacji. Efektem jest to, że łączne aktywa zgromadzone w inPZU Inwestycji Ostrożnych oraz inPZU Obligacji Polskich wynoszą pod koniec 2021 roku 450 mln złotych… czyli prawie połowę aktywów wszystkich 9 funduszy inPZU. Powyższe świadczy o tym, że Polacy szukają głównie bezpieczeństwa i „przechowalni” dla swoich środków, co ma w sobie pewną słuszność, ale tylko tak długo jak się rozumie to, co się robi. To dobry moment, by podlinkować wpis „Obligacje (6/6) – Spekulacja na obligacjach czyli ciemna strona obligacji„, w którym opisuję, jak udało mi się zarobić, spekulując pod spadek stóp procentowych, a tymczasem przejdźmy do opisu dwóch funduszy obligacji zagranicznych spod znaku inPZU.\nW teorii fundusze na zagraniczne obligacje z mechanizmem zabezpieczenia walutowego wobec PLN powinny być atrakcyjną alternatywą dla rodzimych obligacji, gdyż otrzymujemy stopę zwrotu z zagranicznych obligacji, ale tak jakby były one notowane i płaciły kupony w PLN. Tyle z teorii, bo inPZU Obligacje Rynków Rozwiniętych to fundusz niebotycznie drogi (0,78% opłat bieżących + potencjalnie dodatkowe 0,03% za ETF w jego portfelu, ale do tego zaraz dojdziemy), który inwestuje w obligacje skarbowe o niewielkim potencjale stopy zwrotu. Dlaczego? Otóż dlatego, że obligacje państw rozwiniętych, a więc takich, które prawie na pewno będą trzymać stopy procentowe dla swoich walut niżej od Polski, prawie na pewno długoterminowo dadzą zwrot niższy od polskich obligacji skarbowych. Skład funduszu na dzień 30 września 2021 roku (pomijając gotówkę) wyglądał następująco:\nFundusz inPZU Obligacji Rynków Rozwiniętych posiadał pod koniec 3 kwartału 2021 roku w swoim portfelu około 90 emisji obligacji skarbowych z Niemiec, Francji, Włoch i Hiszpanii oraz… jednostki funduszu ETF na japońskie obligacje skarbowe, których być może nie mógł prosto zakupić w sposób bezpośredni. Zastanawia natomiast kwestia jego kosztów rocznych, a raczej zrozumienia dlaczego „kasuje” on około 0,8% rocznie za kupowanie obligacji skarbowych państw, za inwestycję w obligacje których ETF-y zagraniczne liczą sobie 0,15-0,20% rocznie. Rozumiem opłaty związane z instrumentami FX Swap, dzięki którym fundusz jest zabezpieczony przed zmianą kursów walutowych wobec PLN, ale 0,8% rocznie za fundusz obligacji skarbowych państw o niskiej rentowności jako grubą przesadę. Największe 10 pozycji funduszu na dzień 30 września 2021 roku stanowiły głównie stałoprocentowe obligacje skarbowe USA o różnym terminie zapadalności:\nMamy więc fundusz pasywny na obligacje skarbowe emitowanych przez państwa rozwinięte, którego potencjał wzrostu jest w oczywisty sposób hamowany przez niskie obecnie stopy procentowe, których wzrost może spowodować niemalże pewny spadek ceny funduszu. Do tego jest to fundusz drogi (0,78% + 0,03% rocznie), co sprawia, że siłą rzeczy przegra on z zagraniczną konkurencją w postaci ETF-ów na obligacje skarbowe państw rozwiniętych. Tym bardziej dziwi, że inPZU przez większą część czasu swojego istnienia wygrywał (licząc w oryginalnej walucie funduszy) z najbardziej prominentną konkurencją wśród ETF-ów, co widać na poniższym wykresie:\nJest tu jednak pewna pułapka myślowa, bo XTrackers II Global Government Bond (XGGB.UK na Stooq.pl i pomarańczowy przebieg na powyższym wykresie) oraz iShares Global Government Bond ETF (IGLO.UK na Stooq.pl i zielony przebieg na powyższym wykresie) notowane są w dolarze amerykańskim. Wystarczy zatem wyrazić zwrot funduszu XGGB.UK w PLN poprzez „korektę walutową” (patrz wykres poniżej), by zobaczyć, że zabezpieczenie walutowe funduszu inPZU Rynków Rozwiniętych akurat w tym 3-letnim okresie sprawiłoby, że Polak inwestujący w zagraniczny ETF zarobiłby ponad dwukrotnie więcej od ostrożnej osoby, która wybrała fundusz z rodziny inPZU:\nW inwestowaniu niezwykle ważne jest, by rozumieć, że ryzyko walutowe działa w dwie strony. Zabezpieczenie walutowe wobec waluty, w której się zarabia, inwestuje i (przede wszystkim) żyje to rzecz bardzo rozsądna, ale należy pamiętać, że owa waluta będzie czasem zyskiwać, a czasem tracić wobec innych światowych walut. W tym przypadku mamy do czynienia akurat z tym drugim, co objawia się tym, że lepiej (w tym okresie) wyszłoby się na inwestycji w fundusz bez zabezpieczenia walutowego do PLN.\nZakładam, że spora część czytających chciałaby porównać ten fundusz do inPZU Obligacji Polskich, więc ułatwiam to podsuwając link z ich porównaniem na Stooq.pl. Amator, który porównałby jedynie dotychczasowe wyniki funduszy, prawdopodobnie zdziwi się, dowiadując się, że inPZU Rynków Rozwiniętych stracił ostatnimi czasy o wiele mniej od inPZU Obligacji Polskich, co warto przedstawić na kolejnym wykresie:\nCzy wobec tego fundusz na zagraniczne obligacje skarbowe jest w jakiś sposób lepszy od tego na ich polskie odpowiedniki? Prawdopodobnie nie, bo rentowność polskich obligacji wzrosła ostatnio o wiele bardziej niż np. obligacji amerykańskich, japońskich, francuskich czy niemieckich, co sprawia, że może się im przytrafić to samo, co obligacjom polskiego skarbu państwa. Warto mieć to na uwadze rozważając zainwestowanie swoich środków w ten fundusz, a przeczytanie wpisu „Dlaczego ceny funduszy ETF na obligacje zmieniają się dynamicznie?” uważam za obowiązkową pracę domową przed inwestycją w jakikolwiek fundusz na obligacje skarbowe, włącznie z powyższym. A na koszty roczne już narzekałem, więc nie będę się powtarzał, ale cokolwiek powyżej 0,4% rocznie za fundusz na obligacje skarbowe jest dla mnie dbaniem przede wszystkim o interes funduszu, a nie klienta. Czy ratunkiem może być więc ucieczka do obligacji rynków wschodzących?\nWarto zacząć od wspomnienia faktu, że wśród europejskich ETF-ów na obligacje skarbowe od wielu kwartałów niepodzielnie rządzą te na obligacje państw rozwijających się (ang. Emerging Markets), a zwłaszcza te zabezpieczone wobec waluty funduszu, zwykle euro lub dolara amerykańskiego, lub kupujące obligacje emitowane w dolarze amerykańskim. Należy też wspomnieć, że część długu państw rozwijających się jest zwykle emitowana w USD, by pozwolić tym krajom zwiększyć ich rezerwy dolarowe, co daje inwestorowi amerykańskiemu szansę pożyczenia pieniędzy państwom rozwijającym się bez ponoszenia ryzyka walutowego. Pozostałym ryzykiem jest wobec tego ryzyko bankructwa emitenta, w tym przypadku kraju, który obligacje emituje, więc podstawą działania takich funduszy jest odpowiednia dywersyfikacja między krajami. InPZU Obligacje Rynków Wschodzących robi to, dzieląc portfel na następujące składowe:\nFundusz obligacji rynków wschodzących z rodziny inPZU posiadał pod koniec 3 kwartału 2021 roku niemal 160 emisji obligacji z krajów rozwijających się takich jak Polska, Chiny, Litwa, Chile, Peru czy Rosja. Za taką usługę inkasował on 0,6% rocznie opłat bieżących, czyli o 0,2 pp. mniej od funduszu inPZU na obligacje rynków rozwiniętych. Powyższego nie jestem w stanie zrozumieć, gdyż portfel tego funduszu jest bardziej zdywersyfikowany i nie posiłkuje on się żadnym ETF-em, jak robi to jego starszy brat, czyli inPZU Obligacji Rynków Rozwiniętych.\nPoza obligacjami skarbowymi inPZU Obligacji Rynków Wschodzących ma w swoim składzie także około 17% obligacji korporacyjnych, emitowanych głównie przez większe spółki należące do indeksów rynków wschodzących w walucie USD. Trud budowy portfela tego funduszu widać zwłaszcza po jego 10 największych pozycjach i tym, że rzadko które emisje zajmują tu więcej niż 1% wartości jego portfela:\nParadoksalnie, zabezpieczenie walutowe tego funduszu pasywnego będzie tańsze od inPZU Obligacji Rynków Rozwiniętych, bo zabezpieczyć się on musi jedynie w stosunku do dolara. Jest tak dlatego, że wszystkie papiery w jego portfelu są emitowane w USD, więc polski fundusz musi zabezpieczyć się jedynie na linii USD/PLN. W oryginalnych walutach funduszu jego stopa zwrotu jest znacząco niższa od ETF-a inwestującego w tożsame aktywa, czyli Vanguard USD Emerging Markets Government Bond ETF (VDEA.UK na Stooq.pl, kolor pomarańczowy poniżej), prawdopodobnie dlatego, że ma on znacznie niższe koszty roczne od polskiego funduszu (0,25% wobec 0,60% dla inPZU):\nBywały w ostatnich miesiącach momenty, w których polski fundusz wygrywał z konkurencją w postaci ETF-a, ale ostatnie 9 miesięcy na pewno należy do tańszego funduszu zagranicznego spod znaku Vanguard. I znowu: mówimy tu o instrumencie z zabezpieczeniem walutowym, więc aby poprawnie porównać złotówkową inwestycję w obydwa fundusze, musimy zmienić walutę notowań ETF-a VDEA na polski złoty. Na poniższym wykresie porównuję stopy zwrotu obydwu funduszy „tak jakbyśmy inwestowali w nie w PLN”, czyli z faktycznej perspektywy polskiego inwestora:\nJako że tutaj już porównujemy inwestycję w ETF w jego oryginalnej walucie (USD) z inwestycją w fundusz inPZU Obligacji Rynków Wschodzących z zabezpieczeniem wobec złotego, to naturalne jest, że wykresy mocno się „rozjechały”. Akurat w tym okresie lepszym pomysłem było inwestowanie w oryginalną walutę, którą posiada fundusz, czyli USD, ale wpływ zabezpieczenia walutowego mógł równie dobrze nas uratować przed katastrofą i dobrą praktyką jest trzymanie obligacji we własnej walucie życia. Jeśli inwestujemy w zagraniczne obligacje, zwłaszcza skarbowe, musimy przygotować się na to, że większą część ich stopy zwrotu wyrażonej w polskim złotym stanowić będą wahania kursów walutowych waluty obcej do PLN.\nW inwestowaniu w fundusze i ETF-y obligacyjne powinno być jednak inaczej, gdyż inwestor powinien spodziewać się wpływów z kuponów w swojej walucie i to one powinny stanowić większość stopy zwrotu z inwestycji w obligacje. Co zatem sądzę o funduszu inPZU Obligacji Rynków Wschodzących? Na pewno można z niego oczekiwać wyższych stóp zwrotu niż z jego odpowiednika na obligacje rynków rozwiniętych, ale ETF na obligacje rynków wschodzących jest po prostu tańszy, tyle że nie ma zabezpieczenia walutowego (co – jak już wspomniałem – jest trochę problematyczne).\nByłbym więc „za” tym funduszem z rodziny inPZU gdyby nie to, że poza wysokimi opłatami rocznymi ma on także negatywną różnicę odwzorowania (czyli tracking difference, który opisałem we wpisie „ETF (4/6) – Ile kosztują fundusze ETF? Prowizje i opłaty funduszy ETF„), do czego przyznaje się sam zarządzający funduszem w jego Kluczowym Dokumencie Informacyjnym. Biorąc pod uwagę powyższe argumenty oceniam go obecnie jako najbardziej perspektywiczny z czterech funduszy obligacyjnych z oferty inPZU, ale też „nic specjalnego” i coś, co prawdopodobnie lepiej byłoby zastąpić detalicznymi obligacjami COI lub EDO. Omówmy teraz pięć funduszy akcyjnych z oferty ubezpieczyciela.\nPierwszy, a zarazem najbardziej podstawowy z funduszy akcyjnych z rodziny inPZU inwestuje w największe spółki z warszawskiej giełdy. Jako że jego benchmarkiem jest kombinacja indeksów WIG20 i mWIG40 w proporcji 70/30, każdy inwestujący w niego swoje pieniądze ma niemalże gwarancję, że w jego portfelu znajdą się wszystkie największe firmy notowane na rodzimym parkiecie. Oceniając go, należy zatem skupić się przede wszystkim na porównaniu jego opłat z aktywnymi funduszami na polskie akcje oraz porównaniu jego dotychczasowych osiągów z dwoma funduszami będącymi jego wzorcem.\nJako że jest to pierwszy omawiany tu fundusz inPZU rodzaju akcyjnego to warto wspomnieć, że jeszcze niedawno fundusz ten (jak każdy inny akcyjny fundusz inPZU) posiadał 10% portfela w gotówce, co było w pewnym sensie „kulą u nogi”, która sprawiała, że z jednej strony był mniej zmienny od indeksu, ale z drugiej marnował potencjał tych 10% zainwestowanych w niego środków. Zmianą na plus była niedawna zmiana benchmarków funduszy akcyjnych inPZU, dzięki której ten, jak i inne fundusze akcyjne z tej grupy śledzą teraz indeksy akcji w 100% swojego portfela, a więc tak jak być powinno. Na dzień 30 września 2021 roku jego skład wyglądał następująco:\nSkąd w składzie wzięło się 3% akcji spółek z rynków wschodzących (ale nie z Polski)? To proste: na GPW notowane są nie tylko polskie spółki, więc w składzie indeksów znajdziemy też spółki zagraniczne, czego efektem jest „tylko” 97% funduszu na Akcje Polskie w akcjach polskich spółek. Abstrahując od tego: płacimy tu 0,66% rocznie za inwestycję w około 60 największych pod względem kapitalizacji spółek na GPW, wśród których znajduje się mnóstwo takich, których dominującym akcjonariuszem jest skarb państwa. Najlepiej zrozumieć fundusz oceniając po prostu 10 największych pozycji w jego portfelu, którymi pod koniec września 2021 roku były następujące spółki:\nNie znalazłem tu niczego dziwnego i pod względem zawartości inPZU Akcji Polskich wydaje się tak normalny jak to tylko możliwe, a jedynym jego problemem jest (tak, na pewno już się domyślasz) to, że jako pasywny fundusz na najpłynniejsze akcje z warszawskiej giełdy pobiera prawie 0,70% opłaty bieżącej. Na te opłaty narzekam, zwłaszcza że jest on funduszem pasywnym, więc niepotrzebna jest tam ani wiedza, ani umiejętności doświadczonych zarządzających i z natury powinien on być bardzo tani. Tym bardziej że inwestuje on w polskie akcje, a więc nie ponosi kosztów zabezpieczenia walutowego. Powody do narzekania dają też wyniki funduszu, które ostatnimi czasy przypominają bardziej WIG20 niż jego kombinację z mWIG40:\nMoja teoria w kwestii 3,5-letnich wyników funduszu jest następująca: choć posiada on w składzie miks akcji z indeksów dużych i średnich spółek, to jego stopa zwrotu przypomina bardziej sam WIG20 w wersji Total Return (z uwzględnieniem re-inwestycji dywidend) z uwagi na „podgryzające ją” roczne opłaty. Krótko mówiąc: fundusz niemal idealny dla kogoś, kto chce posiadać w portfelu WIG20, ale już niekoniecznie dla inwestora budującego pasywne portfolio z ekspozycją na cały świat. Czy budujący globalny portfel inwestor ma zatem czego szukać wśród funduszy inPZU?\nCzas na analizę najważniejszego z funduszy znajdujących się w aktualnej ofercie ubezpieczyciela, czyli inPZU Akcje Rynków Rozwiniętych, który śledzi dobrze znany indeks MSCI World. Pragnącym na platformie inPZU inwestować globalnie nadmienię, że MSCI World to indeks na akcje spółek z krajów rozwiniętych i nie zawiera on w sobie rynków wschodzących. Mimo to stanowi on obecnie jakieś 89-91% (w zależności od momentu) zawartości indeksu światowego (MSCI ACWI), więc jest najlepszym przybliżeniem globalnego inwestowania, jakie oferuje nam największy polski ubezpieczyciel. Nie dziwi więc, że prawie 100% jego zawartości stanowią akcje i ETF -y na akcje:\nNie byłbym sobą, gdybym nie napisał, że fundusz ten jest (przynajmniej obecnie) drogi, bo jego opłaty bieżące wyniosły w 2021 roku 0,8% w skali roku, czyli czterokrotnie więcej niż koszty podobnego funduszu ETF notowanego za granicą. Prawdopodobnie nikogo nie zdziwi, że wśród ponad 600 spółek w jego składzie jakieś 10% stanowią słynne FAANG, czyli informatyczne giganty ze Stanów Zjednoczonych, które fundusz ten kupuje bezpośrednio:\nKupowanie akcji bezpośrednio zaliczyłbym funduszowi inPZU Akcje Rynków Rozwiniętych jako duży plus, zwłaszcza w kontekście składów portfeli kolejnych dwóch funduszy, które opiszę. Jako duży minus muszę jednak zaliczyć jego kiepskie osiągi w porównaniu do ETF-ów na indeks MSCI World, które w okresie jego notowań zostawiły go daleko w tyle. Przypominam, że poniższy wykres przedstawia stopy zwrotu funduszy tak jakby inPZU nie miał zabezpieczenia walutowego, a więc jest „obiektywnym porównaniem” performance-u każdego z trzech funduszy:\nGołym okiem widać, że fundusz na MSCI World z rodziny inPZU radził sobie w przeszłości znacznie gorzej od konkurencji. Moim zdaniem dwoma głównymi powodami były wysokie opłaty, braki w zarządzaniu funduszem oraz 10% gotówki w jego składzie/benchmarku. To ostatnie zostało ostatnio skorygowane, więc przyszli inwestorzy mogą spodziewać się teraz nieco lepszych osiągów, choć wysokie opłaty nie pozostawiają złudzeń: inPZU nie da rady dogonić ani przegonić w przyszłości osiągów tańszych ETF-ów na indeks MSCI World. Porównanie inwestycji w popularny ETF iShares Core MSCI World ETF (IWDA.UK) do funduszu inPZU z perspektywy Polaka, czyli w przeliczeniu na polski złoty przedstawiam poniżej:\nChoć w trzyletnim okresie były momenty, gdy obydwa fundusze niemal się spotykały to występowało to jedynie gdy polski złoty był mocny wobec dolara amerykańskiego. Ostatnie miesiące pokazują jednak negatywny wpływ zabezpieczenia walutowego, gdy „rzeczy nie dzieją się po naszej myśli”, a walutowe kontrakty SWAP/FORWARD obniżają stopę zwrotu z oryginalnego indeksu, zamiast ją zwiększać. O zabezpieczeniu walutowym mógłbym pisać naprawdę wiele, ale fakty są takie, że zyski przynosi w 50% przypadków, a kosztuje zawsze, więc w przypadku funduszy akcyjnych nie jestem jego wielkim fanem. Fundusz inPZU Akcje Rynków Rozwiniętych zgromadził pod koniec 2021 roku około 112 mln zł aktywów, co sprawia, że jest czwartym największym/najpopularniejszym funduszem w pasywnej ofercie inwestycyjnej PZU. W tym momencie kończy się wg mnie normalna oferta i zaczynają dziwactwa zarządzających funduszami inPZU, mimo to zachęcam do kontynuowania lektury.\nWyobraź sobie, że duża firma inwestycyjna z Twojego kraju chce wprowadzić ofertę pasywnego inwestowania, która będzie konkurować kosztowo z funduszami aktywnymi, zaś ofertowo z ETF-ami zagranicznymi. Dodajmy do historyjki to, że w ofercie firmy będą już fundusze na akcje lokalne oraz na akcje z rynków rozwiniętych, których 55-60% w tamtym momencie stanowi USA. Powiedzmy, że zarządzający chce dodać fundusz na akcje z samych Stanów Zjednoczonych. Pytanie za 100 punktów: na jakim indeksie decyduje się oprzeć ten fundusz?\nWiększość czytelników, jak i ja z pewnością pomyśli „na indeksie S&P 500, czyli na największych notowanych w USA spółkach”. Zarządzający funduszem inPZU wybrał jednak egzotyczny, bo wielofaktorowy/wieloczynnikowy (ang. multifactor) fundusz Goldman Sachs ActiveBeta US Large Cap, który jest de facto indeksem aktywnym (jak wszystkie inne indeksy faktorowe opisane w „Faktory ETF: Value, Size, Growth, Momentum, Quality, Volatility„). Mamy tu do czynienia z „pasywnym” funduszem, który w swoim składzie posiada tylko „pasywny” ETF na mocno aktywny indeks z rodziny ActiveBeta:\nPominę już fakt, że mając w ofercie fundusz na MSCI World raczej „kombinowałbym” w kierunku dodania także MSCI ACWI (by uprościć życie inwestorów, chcących mieć akcje z całego świata w ramach jednej inwestycji), dobór indeksu bazowego uważam za lekko niefortunny. Szczegółowy skład funduszu, czyli jego największe 10, to znaczy największą i jedyną pozycję (pomijając gotówkę i kontrakty walutowe SWAP) prezentuję poniżej:\nMamy więc do czynienia z funduszem funduszy (ang. fund of funds), tyle że ten ma w składzie jeden fundusz, więc osobiście mianowałbym go fund of fund, a zatem „płatną nakładką na bazowy ETF”. Można polemizować, że zabezpieczenie walutowe na linii USD-PLN jest warte 0,68% rocznie, które w 2021 roku pobrał ten fundusz, ale przypominam, że pośrednio płacimy też 0,14%, które pobiera ETF ze stajni Goldman Sachs. Płacimy więc ponad 0,8% rocznie za fundusz, który przegrywa z S&P 500 w wersji Total Return, przynajmniej w ostatnim roku:\nOczywiście nie jestem fanem krótkoterminowego porównywania wyników indeksów i chętnie poobserwuję ten ETF przez kolejne kilka miesięcy i lat. Być może z czasem okaże się, że inPZU wybrało właściwie i wieloczynnikowy indeks GS pobije bazowy indeks, a tymczasem stwierdzam, że póki co to się nie wydarzyło. Jak widać, zgadza się z tym samo PZU, które w styczniu 2022 roku zmieni benchmark tego funduszu na zwykłe S&P500TR oraz usunie z jego nazwy „GS ActiveBeta”, przepinając się na prosty indeks akcji amerykańskich. Z uwagi na słabość złotego wobec dolara „prawdziwy” wynik inwestycyjny wyrażony w PLN w porównaniu do „czystego S&P 500” dla okresu istnienia inPZU Goldman Sachs Active Beta Akcji Amerykańskich Dużych Spółek wygląda następująco:\nPo raz kolejny przypomnę, że do zabezpieczenia walutowego należy mieć dużo pokory i pamiętać, że gdy złoty zyska wobec dolara, będzie ono jak najbardziej opłacalne, a być może nawet pozwoli polskiemu inwestorowi pobić wynik oryginalnego indeksu. Niestety, stale uważam, że koszty tego funduszu inPZU są horrendalnie wysokie jak na „pracę”, którą ten wykonuje kupując jednostki jednego ETF-a, z czym zgodzi się pewnie większość odwiedzających ten blog.\nFundusze funduszy są na porządku dziennym w USA i innych krajach rozwiniętych, ale zwykle oferują one więcej niż jeden fundusz ETF w swoim portfelu i pobierają za to opłaty wielokrotnie niższe niż opisany tu fundusz. Nie dziwią więc jego niskie aktywa (38 mln złotych). Zwłaszcza że obecny skład jego portfela w jakiś 50% pokrywa się z inPZU Akcje Rynków Rozwiniętych. Póki co brakuje mi MSCI ACWI i MSCI Emerging Markets, przy czym ten drugi brak miał być zaadresowany przez dodanie do oferty inPZU kolejnego funduszu, który przedstawię.\nFlirt z indeksami wieloczynnikowymi między inPZU a amerykańskim bankiem inwestycyjnym kontynuowany był poprzez dodanie funduszu inPZU Goldman Sachs Akcje Rynków Wschodzących. Akurat potrzebę dodania funduszu na akcje spółek z rynków wschodzących jak najbardziej rozumiem, to w mojej głowie pozostaje pytanie „dlaczego nie prosty (i tani) fundusz oparty MSCI Emerging Markets?”. Podobnie jak w przypadku poprzedniego funduszu, także tutaj inPZU jakby się „obudziło”, że lepiej podążać za zwykłym indeksem (w tym przypadku MSCI Emerging Markets) i w styczniu dokona zmiany jego benchmarku i nazwy na szeroki indeks akcji spółek z rynków wschodzących. W składzie funduszu – jak można się domyślać – znajdują się prawie w całości akcje firm działających w gospodarkach wschodzących:\nWewnątrz tego funduszu polskiego ubezpieczyciela znajduje się jednak nie jeden, lecz kilka ETF-ów, przy czym praktycznie wszystkie oparte są na indeksach akcji z rynków wschodzących. Ciekawostką jest to, że fundusz ActiveBeta opiera się na ETF-ie spod szyldu Goldman Sachs jedynie w 51%, a pozostałą jego część stanowią ETF-y na MSCI EM lub MSCI EM IMI:\nW tym przypadku mamy zatem prawdziwy fundusz (kilku) funduszy, ale dlaczego w jego składzie znajdują się też „zwykłe”/czyste indeksy pozostaje dla mnie zagadką (EDIT 13/12/2021: już nie jest, bo inPZU ogłosiło powrót do zwykłego MSCI EM jako do benchmarku dla tego funduszu od stycznia 2022 roku). W okresie między lutym a listopadem 2021 roku fundusz wieloczynnikowy Goldman Sachs pobił „czysty” MSCI Emerging Markets, dzięki czemu częściowo bazujący na nim inPZU GS ActiveBeta Akcje Rynków Wschodzących również pokonał popularniejszego konkurenta:\nMimo pozornie dobrych wyników warto wspomnieć, że fundusz ten istnieje obecnie od niecałego roku, a jego opłaty bieżące wynoszą w tym okresie 0,70% + 0,32% „zaszyte” w ETF-ach z jego portfela. Płacimy więc ponad 1% rocznie za fundusz, którego najtańsze substytuty w postaci ETF-ów na MSCI EM kosztują 0,18% rocznie, co w długim terminie niemalże gwarantuje, że wygrają one z funduszem inPZU. Relatywna słabość złotego objawia się także na linii CNYPLN oraz INRPLN i innych walut państw wschodzących, więc porównując stopy zwrotu funduszy w PLN (znowu) niestety przegrywa fundusz inPZU:\nNie planowałem tego, ale ten wpis jest też świetną demonstracją działania zabezpieczenia walutowego. Podsumowując, inPZU GS ActiveBeta Akcje Rynków Wschodzących jest (ponownie) drogim funduszem jak na fundusz kupujący jednostki kilku ETF-ów, a następnie zabezpieczający inwestycję przed zmianą kursu walut wobec złotego. Poza tym „nie jest źle”, bo benchmarkowi udaje się dotychczas pobijać MSCI EM, ale obstawiam, że w końcu „zjedzą go wysokie koszty” i za 10 lat nie napisałbym tego samego. Pytanie, czy za 10 lat w ogóle przyszłoby mi ocenić jego osiągi, jeśli jego aktywa stanowią obecnie około 33 mln złotych, co sugeruje, że nie zyskał on dotychczas zbyt dużej popularności wśród klientów inPZU, co ubezpieczyciel spróbuje skorygować powrotem do „zwykłego” benchmarku MSCI EM w styczniu 2022 roku.\nOstatni fundusz, który dzisiaj opiszę to inPZU Akcje CEEplus, czyli fundusz skupiający się na akcjach spółek z Europy Środkowo-Wschodniej. Mamy tu więc sporo, bo 43% akcji spółek notowanych w Warszawie, ale jeszcze więcej, bo ponad połowę akcji spółek węgierskich, austriackich, czeskich, słoweńskich i działających w innych krajach naszego regionu. Jest to zatem fundusz akcji na takie „mocno okrojone” MSCI EM lub „mocno wzbogacone GPW” (w zależności od perspektywy):\nChoć w portfelu funduszu było pod koniec września 2021 roku około 130 spółek, to największe 10 z nich stanowi ponad 40% jego portfela. Jest to ciekawa opcja dla chętnych do zainwestowania tylko w akcje spółek z naszego regionu, ale większości inwestorów bardziej spodoba się indeks MSCI EM albo jeden z indeksów polskich akcji. Koszty bieżące funduszu inPZU Akcji CEEplus wyniosły w 2021 roku 0,76% w skali roku, czyli o 0,1 pp. więcej od funduszu InPZU Akcji Polskich, a wspomniane 10 największych pozycji przedstawiało się następująco:\nFundusz ten od stycznia 2021 roku (czyli w okresie swojego istnienia) zdołał zgromadzić około 42 mln złotych aktywów, więc przyciągnął większe grono inwestorów niż poprzednie dwa fundusze. Niezależnie od tego, ciężko mi znaleźć miejsce w globalnym portfelu dla tak skoncentrowanego funduszu, chyba że inwestor chce kupić takie GPW+, czyli indeks zawierający również spółki z krajów regionu CEE. Co do wyników funduszu to na razie dość dobrze nadąża on za swoim indeksem bazowym, a nawet udało mu się pokonać indeks WIG20 w wersji Total Return:\nPodsumowując: fundusz inPZU Akcje CEEplus budzi we mnie mieszane uczucia, ale głównie za brak pomysłu na jego zastosowanie w globalnym portfelu inwestycyjnym polskiego inwestora. Także ten fundusz posiada zabezpieczenie walutowe wobec złotówki, które aktywne jest dla zagranicznej części jego portfela. W kolejnej, ostatniej już części wpisu chciałbym zawrzeć podsumowanie i wnioski, które wyciągnąłem podczas mojej dogłębnej analizy oferty funduszy (nie tylko) pasywnych inPZU.\nMoja ocena funduszy inPZU\nJak każde produkty na rynku inwestycyjnym, fundusze inPZU mają szereg zalet i wad, a opłacalność inwestycji w nie zależy głównie od sytuacji majątkowej i wiedzy inwestora. Dokładnie dlatego ostatnią część wpisu zacznę od przedstawienia plusów i minusów oferty wraz z uzasadnieniem każdego z punktów, dzięki czemu spróbuję zachować obiektywizm. Wpis podsumujemy sugestią grupy docelowej dla funduszy inPZU oraz wytknięciem jej braków ofertowych, które – miejmy nadzieję – PZU zapełni jak najszybciej.\nWady funduszy inPZU\nWiększość z nich przewinęła się już we wpisie, ale chciałbym zebrać je wszystkie w jednym miejscu. InPZU nie jest ofertą idealną, ale przy odpowiednich zmianach może stać się jeśli nie najlepszą to najprostszą ofertą globalnego inwestowania w polskich warunkach nie tylko dla małych kwot. Napisałem „nie tylko”, sugerując przewagę tego rodzaju inwestowania dla najdrobniejszych środków, która wynika z werdyktu ze wpisu „Jak inwestować 100 złotych miesięcznie? Inwestowanie małych kwot„, w którym oferta inPZU uplasowała się na 1 miejscu dla inwestora dysponującego 100 złotych miesięcznie na inwestycje. Ma ona jednak sporo wad, do których należą przede wszystkim:\nPodążanie za dość egzotycznymi indeksami typu Goldman Sachs Multifactor zamiast za prostymi w rodzaju MSCI EM czy S&P 500, na które ETF-y „pod spodem” byłyby tańsze. Tę wadę inPZU adresuje w styczniu 2022 roku, kiedy to zmieni benchmarki dla lekko krytykowanych przeze mnie, „dziwnych” funduszy z rodziny GS.\nHorrendalnie (jak na fundusze pasywne) wysokie koszty, które sprawiają, że większość funduszy inPZU po prostu nie uda się wygrać z tańszymi od nich ETF-ami o podobnych benchmarkach. O pokonaniu benchmarku przy kosztach rzędu 0,6% – 1% rocznie w ogóle można zapomnieć.\nSpecyficzna i niepełna oferta, w której brakuje m.in. MSCI ACWI, czyli jednego indeksu akcji z całego świata. Kolejnym brakiem jest np. fundusz na światowe obligacje korporacyjne z zabezpieczeniem walutowym wobec złotego, ale o tym wspomnę za kilka akapitów.\nPowyższe trzy są najważniejszymi moim zdaniem wadami oferty inPZU. Tak naprawdę PZU mogłoby dość prosto skorygować te błędy, naprawiając powyższe problemy, ale niskie aktywa funduszy nie świadczą dotychczas o ich dużej popularności. InPZU mają jednak więcej zalet, niż wad, więc warto wspomnieć także o nich.\nZalety funduszy InPZU\nDla drobnych inwestorów, dysponujących między 100 a 200 złotych miesięcznie, którzy nie chcą płacić ponad 19 złotych za każdą transakcję, w zasadzie nie istnieje tańsza alternatywa. Właśnie to uważam za jedną z wielu, ale być może najważniejszą zaletę oferty inPZU, wśród których znajdują się także:\nProstota inwestycji, która znacznie przebija samodzielne kupowanie zagranicznych ETF-ów w domach lub biurach maklerskich (choć i to „nauką o rakietach” nie jest. Z całym szacunkiem do nowicjuszy).\nBezprowizyjny handel kwotami rzędu 100 zł, który pozwoli pokonać „mentalną barierę wejścia” osobom niedoświadczonym. InPZU są wg mnie świetną alternatywą dla ETF-ów na start.\nInPZU pozwalają prowadzić konta IKE i IKZE, z których środki można przecież później przetransferować na IKE i IKZE maklerskie, inwestując w tańsze ETF-y bezpośrednio.\nFundusze inPZU inwestujące za granicą są zabezpieczone walutowo. Powyższe jest zaletą zwłaszcza dla funduszy obligacyjnych, gdyż w przypadku akcji sugerowałbym nieprzepłacanie i dywersyfikację walutową, która równie często przyniesie pozytywny, jak i negatywny efekt, ale w długim terminie i przy regularnym inwestowaniu nieco traci na znaczeniu.\nW kontekście powyższych zalet i wad sądzę, że istnieje pewna grupa docelowa, która powinna zainteresować się funduszami inPZU.\nDla kogo są fundusze inPZU?\nPowiedziałbym, że obok oferty inPZU obojętnie mogą (a nawet powinny) przejść osoby dysponujące 500 zł i więcej do zainwestowania w każdym miesiącu. Powody ku temu opisałem we wpisie „Jak inwestować 500 złotych miesięcznie? Średnie kwoty na giełdę„, udowadniając, że tanie konto maklerskie wraz z tanimi ETF-ami w długim terminie na pewno wygra z funduszem inPZU na rynki rozwinięte. Jest jednak grupa ludzi, dla których oferta inPZU może być swoistymi wrotami do świata inwestowania. Chodzi o osoby inwestujące niewielkie kwoty, które chcą postawić kilka pierwszych kroczków w inwestowaniu.\nJeśli masz 100-200 zł miesięcznie do zainwestowania i nie jesteś pewny, jak poczujesz się z ryzykiem, które towarzyszy inwestycji w akcje – spróbuj założyć konto (najlepiej IKE i/lub IKZE) w ramach usługi inPZU. Fundusze inPZU to prosty (choć nieco drogi) sposób na lokowanie małych kwot w globalne akcje i obligacje w polskich warunkach, któremu do ideału wiele brakuje, ale ze względu na jeszcze droższą konkurencję w tym segmencie inwestycyjnym postanowiłem tak szczegółowy wpis poświęcić właśnie im.\nOsobom, które zaczęły więcej zarabiać lub inwestowanie spodobało się na tyle, że mogą już zainwestować więcej, sugeruję schemat działania, który opisałem we wpisie „Jak zarządzać środkami na kontach maklerskich? IKE, IKZE i zwykłe maklerskie„, czyli inwestowanie kilka miesięcy przez inPZU (lub XTB), a następnie przenoszenie środków na maklerskie IKE/IKZE i zakup możliwie taniego ETF-a lub tanich ETF-ów w ramach tych kont. Pora na najważniejszą część, czyli listę funduszy, które wg mnie powinny pojawić się w ofercie inPZU.\nCzego brakuje w ofercie inPZU?\nWedług mnie oferta inPZU byłaby o wiele atrakcyjniejsza gdyby znalazły się w niej następujące fundusze:\nFundusz na światowe obligacje korporacyjne (np. tzw. Fallen Angels) z zabezpieczeniem walutowym wobec złotego.\nFundusz na światowe obligacje (mieszankę skarbowych i korporacyjnych z całego świata) z zabezpieczeniem walutowym wobec złotego.\nFundusz na polskie obligacje korporacyjne notowane na rynku Catalyst.\nFundusz na akcje z indeksu sWIG80 lub uzupełnienie inPZU Akcji Polskich także o spółki z sWIG-u.\nFundusz na akcje z całego świata (MSCI ACWI lub FTSE All-World) z zabezpieczeniem walutowym (lub bez).\nFundusz na akcje rynków wschodzących, czyli „czysty” MSCI EM (ten zostanie dodany do oferty w styczniu 2022, a raczej „zmieni się w niego” obecny Goldman Sachs ActiveBeta Rynków Wschodzacych”).\nFundusz łączący w sobie akcje i obligacje pokroju Vanguard LifeStrategy. Idealne byłoby tu zabezpieczenie wobec złotego tylko części obligacyjnej i pozwolenie inwestorowi wybrać przynajmniej kilka wariantów typu 80/20 czy 70/30. Ten fundusz byłby prawdziwą rewolucją i takim „polskim LifeStrategy”, za który inPZU na pewno zebrałoby mnóstwo przychylnych komentarzy i recenzji klientów.\nPonadto, ofercie inPZU przydałoby się obcięcie kosztów bieżących o połowę, by miały one szanse konkurować z ETF-ami zagranicznymi (a nie tylko z polskimi funduszami aktywnymi). Wiem, że brzmi to niczym marzenia ściętej głowy, ale uważam, że warto o tym mówić i pisać, a także sugerować zmiany i wzbogacenie oferty polskiemu ubezpieczycielowi, by oferta stawała się z czasem coraz lepsza i coraz bardziej prokliencka. Poniżej dodaję krótki akapit w temacie nadchodzących w styczniu 2022 roku zmian w ofercie opisywanych funduszy.\nJak zmieni się oferta inPZU w styczniu 2022?\nOpierając się na artykule z analizy.pl, oferta inPZU zostanie niedługo, bo w połowie stycznia 2022 poszerzona o kolejne 7 funduszy:\nInPZU Akcje Europejskie, czyli fundusz na akcje europejskie bazujący na MSCI Europe.\nInPZU Akcje Sektora Nieruchomości, czyli fundusz pasywny na REIT-y, głównie amerykańskie.\nInPZU Akcje Sektora Informatycznego, czyli fundusz na spółki sektora IT. 19% Apple, 16% Microsoft…\ninPZU Akcje Sektora Zielonej Energii, czyli fundusz na spółki z sektora OZE.\ninPZU Akcje Rynku Złota na spółki wydobywające złoto.\ninPZU Akcje Rynku Surowców na spółki wydobywające ropę naftową i gaz ziemny.\ninPZU Obligacje Inflacyjne na globalne obligacje antyinflacyjne.\nInPZU dokona też małej, ale istotnej korekty, mianowicie:\nFundusze inPZU Goldman Sachs ActiveBeta Akcje Amerykańskich Dużych Spółek i Goldman Sachs ActiveBeta Akcje Rynków Wschodzących otrzymają nowe nazwy i benchmarki. Od stycznia 2022 roku będą nazywać się inPZU Akcje Amerykańskie oraz inPZU Akcje Rynków Wschodzących i bazować na prostszych niż obecnie indeksach MSCI.\nCo sądzę o powyższych zmianach? Z jednej strony warto mieć więcej możliwości, więc nie można krytykować dostawcy funduszy zbytnio za sam fakt poszerzania oferty. Z drugiej strony wystarczy cofnąć się o akapit, by zrozumieć, że według mnie niekoniecznie o taką zmianę chodziło i PZU jakby skupia się na „modnych” funduszach sektorowych zamiast na dodaniu do oferty prostego funduszu na wszystkie akcje globalne (MSCI ACWI/FTSE All-World), by umożliwić klientom naprawdę proste inwestowanie pasywne. Co do korekty funduszy z rodziny GS to nie można się do PZU „przyczepić”, gdyż sam wielokrotnie podkreślałem, że byłby to dobry ruch i cieszy mnie to, że inPZU odejdzie w styczniu od dosyć egzotycznych indeksów multifaktorowych. Nadeszła pora na krótkie podsumowanie ten nieidealnej, ale jedynej w swoim rodzaju oferty dla polskiego inwestora.\nZ początku miał to być krótki wpis, w którym miałem opisać na wysokim poziomie skład funduszy inPZU. Tymczasem wyszło jak zwykle, a ja wydałem „mini książkę” o tej rodzinie funduszy. Daj znać czy inwestujesz w inPZU, co sądzisz o tej ofercie i czy zgadzasz się z wnioskami, które wysnułem w tym wpisie. Mam nadzieję, że udało mi się zachować bezstronność i zalety pierwszych pasywnych funduszy dostępnych w naszym kraju podkreśliłem równie mocno jak ich wady, których (nie ukrywam) nie brakuje. Jeśli wpis się podobał i w przyszłości nie chcesz przegapić podobnych treści, to zachęcam do zapisania się do newslettera (box poniżej) oraz obserwowania mojego fanpage-a na Facebooku i subskrybowanie mojego kanału na YouTube. Dzięki i do następnego!\nPrevious PostRanking spółek dywidendowych na 2022 rok. Najpewniejsze i najwyższe dywidendy\nNastępny wpisW co inwestować w 2022? Mój portfel na 2022 rok\n4.1 26 głosy


Paulo Sousa: Są powody, by z optymizmem patrzeć w przyszłość - Polsat Sport\nPaulo Sousa: Są powody, by z optymizmem patrzeć w przyszłość\n09.09.2021, 07:19 Piłka nożna\nSelekcjoner piłkarskiej reprezentacji Polski Paulo Sousa uznał remis z Anglią 1:1 w eliminacjach mistrzostw świata za kolejny ważny krok w rozwoju drużyny. - Są powody, by patrzeć w przyszłość z optymizmem - ocenił Portugalczyk.\nPrezes PZPN zabrał głos po remisie z Anglią\nBiało-czerwoni uratowali remis w Warszawie w doliczonym czasie drugiej połowy, kiedy do wyrównania doprowadził Damian Szymański. W 72. minucie prowadzenie Anglii dał Harry Kane. Gola kapitan gości uzyskał strzałem z dystansu, a próbujący interweniować Wojciech Szczęsny był nieco zasłonięty.\nZOBACZ TAKŻE: Bohater meczu Polska - Anglia zabrał głos\n- Druga połowa była dla nas bardzo trudna, bo rywale naciskali. To zespół, który jest przyzwyczajony do dużej intensywności, jest silny fizycznie, jego piłkarze mają wiele jakości. Nasi pomocnicy męczyli się, za bardzo się cofali. Ale broniliśmy się dobrze, Anglicy oddali tylko dwa celne strzały - analizował Sousa.\n- Dochodziliśmy często do sytuacji dwóch na dwóch czy jeden na jednego w bocznych sektorach boiska, ale w dośrodkowaniach nie było precyzji. Mogliśmy zdobyć z tego gole. Okazje mieli też Adam Buksa i Karol Świderski, ale te decydujące podania do nich były minimalnie niecelne - dodał.\n- Wcale nie jest tak, że dobrze gramy tylko przeciwko Anglii i innym silnym drużynom. Nasz projekt zaczął się już meczem z Węgrami, w którym strzeliliśmy trzy gole, a mogliśmy więcej. Pokazaliśmy już wtedy wiele dobrego. Brakowało wykończenia, ale drużyna spisała się dobrze. To się rozwinęło z Andorą, z Anglią na Wembley też zagraliśmy fantastycznie i nie zasłużyliśmy na porażkę. To jest proces. Rozwijamy naszą mentalność. To, co chcieliśmy pokazać - i wydaje mi się, że to nam się udało - to że mamy zespół. Zdobywamy sporo goli. Dlatego są powody, żeby z optymizmem patrzeć w przyszłość - zaznaczył Sousa.\n- Z Hiszpanią był remis, a ze Szwecją zasłużyliśmy na więcej - wrócił do czerwcowego turnieju.\n- Jest doświadczonym i kluczowym piłkarzem. Powiedziałem mu to na początku naszej współpracy. Pamiętam go z czasów gry w Sevilli, ale oczywiście lata mijają, zmienia się poziom lig. Trzeba zrozumieć te okoliczności. Chcielibyśmy, żeby szybciej podejmował decyzję i lepiej wykorzystywał swoje doświadczenie. Pod względem ustawiania się, taktyki to jeden z najlepszych piłkarzy, jakimi dysponujemy - ocenił Portugalczyk.\nEl. MŚ 2022. Portugalskie media: Sousa poukładał polski zespół\nPolska zajmuje trzecie miejsce w grupie I z 11 punktami. Wyprzedzają ją Anglia - 16 pkt i Albania - 12.


Rozszerzenie pliku .IOR - Jak otworzyć plik IOR? File Extension IOR - FileTypes\nJeżeli trafiłeś w to miejsce, to wysoce prawdopodobne jest, że masz problem z plikiem IOR. Jeżeli chcesz otworzyć plik IOR, bądź rozwiązać inny problem dotyczący tego typu pliku, zapoznaj się szczegółowo z informacjami na tej stronie.\nInformacje o pliku IOR\nJak otworzyć plik IOR?\nNajczęstszy problem, który występuje w momencie gdy nie możesz otworzyć pliku IOR jest kuriozalny - brak zainstalowanej opdpowiedniej aplikacji na Twoim urządzeniu. Rozwiązanie jest badzo proste, wystarczy wybrać i zainstalować jednen (bądź kilka) program do obsługi IOR z listy którą znajdziesz na tej stornie. Po poprawnej instalacji koputer powinien sam powiązać zainstalowane przed chwilą oprogramowanie z plikiem IOR którego nie możesz otworzyć.\nProgramy, które otworzą plik IOR\nInne problemy z plikiem IOR\nPobrałeś i poprawnie zainstalowałeś jeden z programów a problem z plikiem IOR nadal występuje? Może być kilka przyczyn takiej sytuacji - przedstawiamy kilka powodów, które tworzą najwięcej problemy z plikami IOR:\nplik IOR którego dotyczy problem jest uszkodzony\nw "Rejestrrze Windows" nie istnieje odpowiednie powiązanie pliku IOR z zainstalowanym programem do jego obsługi\naplikacja, która obsługuje plik IOR nie posiada odpowiednich zasobów komputera, albo nie zostały zainstalowane odpowiednie sterowniki które pozwolą programowi się uruchomić


Madera: klify i doliny – wyprawa 4x4 z Funchal | GetYourGuide\nMadera: klify i doliny – wyprawa 4x4 z Funchal\nOd 163,04 zł 146,73 zł za osobę\nOdkryj klify, doliny oraz unikatową roślinność Madery podczas 4-godzinnej wycieczki 4x4 z otwartym dachem z Funchal. Zobacz panoramiczne widoki z punktów widokowych. Odkryj unikatowy krajobraz Boca dos Namorados i wejdź na szklany taras na Cabo Girão.\nOdbiór jest dostępny z miejsc zakwaterowania w Funchal i Caniço. W przypadku odbioru z innych miejsc zakwaterowania obowiązuje dodatkowa opłata. Odbiór z Funchal ma miejsce w godz. 8.45-0.00. Odibór z Caniço ma miejsce o godz. 8.30.\nZobacz niesamowite krajobrazy Doliny Zakonnic z Boca dos Namorados\nZrób sobie przerwę na kawę w Jardim da Serra\nZachwyć się widokami ze szklanego tarasu na Cabo Girão\nZobacz Dolinę Zakonnic oraz punkt widokowy Eira do Serrado z Boca dos Namorados\nOdwiedź Câmara de Lobos i skosztuj słynnego wspaniałego wina z Madery\nSpróbuj ponchy i innych lokalnych drinków\nOdkryj różne krajobrazy Madery podczas półdniowej wycieczki pojazdem 4x4 z otwartym dachem z Funchal. Po tym, jak kierowca odbierze Cię z Twojego hotelu (w Funchal, Caniço lub Camera de Lobos), pojedziesz na Boca dos Namorados, wznoszące się około 305 m n.p.m. Położone w Sitio da Corrida miejsce jest jedną z najważniejszych atrakcji Jardim da Serra. Zobacz Dolinę Zakonnic i centrum Funchal z daleka. Udaj się do punktu widokowego Boca da Corrida w parafii Jardim da Serra, w górnej części Câmara de Lobos. Zobacz fantastyczny widok na Dolinę Zakonnic oraz centralny masyw Eira do Serrado, stanowiący początek Caminho Realu Encumeada. Kontynuuj wycieczkę do Jardim da Serra i skorzystaj tam z przerwy na kawę oraz spróbuj prawdziwej Ponchy(napoju alkoholowego z destylowanego soku z trzciny cukrowej z cukrem, skórką cytrynową i owocami). Spróbuj innych lokalnych drinków, po czym udaj się na ostatni punkt widokowy na Cabo Girão, znajdującego się na najwyższym cyplu w Europie. Na wysokości 580 metrów zachwyć się spektakularnym widokiem na ocean i gminy Câmara de Lobos oraz Funchal, a także zobacz słynny szklany taras widokowy. Zakończ wycieczkę w tradycyjnej wiosce rybackiej Câmara de Lobos, gdzie odwiedzisz wiodącego lokalnego producenta wina wzmocnionego alkoholem i będziesz mieć okazję wziąć udział w degustacji.\nOdbiór i transport powrotny (Funchal lub Caniço)\nNiesamowite półdniowe doświadczenie, nasz przewodnik David był wspaniały, co sprawiło, że podróż była jeszcze lepsza! Uwielbiałem widoki i wrażenia z jazdy w terenie z opuszczonym dachem, tyle radości! Mieliśmy wybór na degustację wina lub do pięknej kamery de Lobos, malowniczej wioski rybackiej na Maderze, którą wybraliśmy ...... mogliśmy doświadczyć lokalnego napoju Poncha w typowym małym barze, takim wydarzeniu i doskonałym koniec naszej wycieczki. Dziękuję Davidowi za uczynienie naszego dnia tak niezapomnianym! Uważaj, Shirley i Neil xxx\nNeil – Wielka Brytania Zweryfikowany klient GetYourGuide\nŚwietna wycieczka z super przewodnikiem!\nJesteśmy bardzo zadowoleni z naszej podróży! Przewodnik był uroczym facetem (znanym jako NuNu) i bardzo chciał dać nam wspaniałe wrażenia. NuNu wyraźnie uwielbia swoją ojczyznę i zapewnił nam przyjemną podróż. Warto pamiętać, że podróż obejmuje niektóre trasy terenowe, więc jeśli podróżujesz z tyłu pojazdu, pasy bezpieczeństwa mogą być niedostępne (jak zauważyła moja żona, kiedy zsuwała się z siedzenia, ciesząc się scenerią i też kilku śmiechu). Absolutnie polecam tę wycieczkę!\nGraeme – Wielka Brytania Zweryfikowany klient GetYourGuide\nTa podróż była niesamowita. Przewodnik był świetny.\nNasz przewodnik był niesamowity. Pod koniec naszej wycieczki odkryłem, że brakuje mojego portfela. Zrobił wszystko, aby pomóc i zabrał nas na komisariat. Po tym, jak nalegał, dołączymy do niego na lunch. Tak pomocne, ponieważ w końcu doszliśmy do wniosku, że został skradziony, gdy znaleźliśmy się na szklanym blacie z dużą grupą ludzi. Jeszcze raz dziękuję za pomoc.\nNancy – Kanada Zweryfikowany klient GetYourGuide\nNumer identyfikacyjny produktu: 58676


Genetyczny wyścig zbrojeń – Instytut Spraw Obywatelskich\nCzy moglibyśmy żyć w świecie, w którym szczepionki są zaraźliwe? Czy wojsko może wypuszczać owady, aby rozprzestrzeniać genetycznie zmodyfikowane wirusy na uprawy? Czy twój sok pomarańczowy może pochodzić z drzew zmodyfikowanych genetycznie, w celu ochrony ich przed chorobami?\nTo niektóre z pytań, jakie padły na spotkaniu „Idziesz z wirusem? Celowe uwalnianie wirusów zmodyfikowanych genetycznie do środowiska naturalnego”. Wydarzenie zostało zorganizowane 2 sierpnia 2019 roku przez Towarzystwo Maxa Plancka w ramach spotkania ekspertów BWC w Genewie. Towarzystwo Maxa Plancka to jedna z najbardziej prestiżowych organizacji, prowadzących działalność badawczo-rozwojową na świecie. Naukowcy w niej pracujący otrzymali 17 Nagród Nobla.\nZakaz broni biologicznej\nZa skrótem BWC kryje się The Biological Weapons Convention, czyli konwencja o zakazie rozwoju, produkcji i składowania broni biologicznej i toksycznej oraz o ich zniszczeniu, w skrócie Konwencja o broni biologicznej. BWC to pierwszy, wielostronny traktat rozbrojeniowy, który podpisały 182 państwa. Wszedł w życie 26 marca 1975 roku. Sygnatariusze traktatu spotykają się co pięć lat, w celu przeglądu jego funkcjonowania w kontekście zmian zachodzących w nauce, technologii i polityce.\nPodczas spotkania miała miejsce prezentacja filmu pt. „Program Insect Allies — genetycznie zmodyfikowane wirusy w rolnictwie”. Materiał dostępny na kanale You Tube nawiązuje do programu pod kryptonimem „The Insect Allies”, który został uruchomiony przez Amerykańską Agencję Zaawansowanych Projektów Badawczych w Obszarze Obronności (DARPA) w 2016 roku. Czteroletni budżet projektu wynosi 45 mln dolarów. Oficjalnym celem programu jest ochrona bezpieczeństwa żywnościowego USA w przypadku zagrożeń typu globalne ocieplenie. Do ochrony mają być wykorzystywane owady (np. mszyce) roznoszące wirusy. Zadaniem wirusów byłyby modyfikacje genetyczne roślin uodporniające te rośliny na susze, powodzie czy szkodniki. W ten sposób amerykańscy wojskowi jako pierwsi postulują uwalnianie wirusów do środowiska naturalnego.\nW październiku 2018 roku naukowy tygodnik „Science” opublikował artykuł, w którym naukowcy z Towarzystwa Maxa Plancka ostrzegają przed konsekwencjami zabawy w Pana Boga. Ich zdaniem badania DARPA mogą naruszać wspomnianą Konwencję o zakazie broni biologicznej.\nUważamy, że wiedza, którą można uzyskać dzięki temu programowi, wydaje się bardzo ograniczona w zakresie zdolności do usprawnienia amerykańskiego rolnictwa lub reagowania na sytuacje kryzysowe w kraju – piszą eksperci w „Science”.\n„Ponadto nie przeprowadzono odpowiedniej dyskusji na temat głównych przeszkód praktycznych i regulacyjnych w zakresie realizacji prognozowanych korzyści dla rolnictwa. W rezultacie program może być postrzegany jako próba opracowania czynników biologicznych i środków ich przenoszenia do wrogich celów”.\nZwracają też uwagę na fakt, że dużo łatwiej i taniej jest wykorzystać tę technologię do produkcji broni biologicznej, niszczącej pola uprawne przeciwnika niż do ochrony roślin.\nSkąd to wszystko wiem? Z pierwszego spotkania Komisji ds. Mikroorganizmów i Organizmów Genetycznie Zmodyfikowanych, w skrócie Komisja ds. GMM i GMO, które odbyło się 17 października 2019 roku. Komisja jest organem opiniodawczo-doradczym ministra środowiska. Liczy 21 członków powoływanych na okres 4 lat. W jej skład wchodzą przedstawiciele ministerstwa zdrowia, rolnictwa, obrony narodowej, rozwoju, transportu, edukacji, szkolnictwa wyższego, spraw wewnętrznych, ABW, UOKiK, nauki, przedsiębiorców związanych z biotechnologią, organizacji konsumenckich. Są też przedstawiciele pozarządowych organizacji ekologicznych: Dorota Metera i niżej podpisany. Praca w Komisji jest pracą społeczną. W zakres działań Komisji wchodzi m.in. opiniowanie wniosków w sprawach wydawania zgód lub zezwoleń dotyczących GMO. Komisja opiniuje również projekty aktów prawnych oraz bezpieczeństwa biologicznego.\nOd lat 90., techniki modyfikacji genetycznych (przede wszystkim transgeneza, w której do komórki wprowadzane są geny obcego organizmu) były stosowane w rolnictwie w celu wyprodukowania organizmów modyfikowanych genetycznie (GMO), by wprowadzić do roślin cechy takie, jak np. tolerancja na herbicydy. Ponieważ ich zastosowanie może spowodować niezamierzone skutki, w Unii Europejskiej ich uwalnianie do środowiska i łańcucha żywności jest regulowane prawem od 2001 roku.\nW poprzedniej kadencji Komisji nie brakowało bardzo burzliwych dyskusji podczas spotkań. Członkowie mają często odmienne poglądy na tematy związane z modyfikacjami genetycznymi. Przykładem może być temat bezpieczeństwa nowych technik hodowlanych (New Breeding Techniques, NBTs). W debacie publicznej najbardziej rozpoznawalną z nich jest technologia CRISPR-Cas9.\nKorporacje biotechnologiczne i część naukowców chcieliby ominąć prawo dotyczące GMO, bo rodzi ono dodatkowe koszty związane z procesem dopuszczania i oceną ryzyka. W tym celu twierdzą oni, że rośliny i zwierzęta modyfikowane przy użyciu nowych technik hodowlanych nie powinny być uważane za GMO.\nJednak nowe techniki, które pozwalają bezpośrednio modyfikować DNA roślin lub zwierząt, jeśli nawet nie polegają na wprowadzaniu obcego genu, są nadal modyfikacją genetyczną z technicznego i prawnego punktu widzenia. Według Międzynarodowej Federacji Rolnictwa Ekologicznego (IFOAM, The International Federation of Organic Agriculture Movements) stwarzają one podobne ryzyko i problemy, jak stare GMO.\n25 lipca 2018 roku Europejski Trybunał Sprawiedliwości uznał, że nowe techniki hodowlane, których bezpieczeństwo nie zostało potwierdzone, są GMO i muszą podlegać obowiązkom ustanowionym w dyrektywie w sprawie zamierzonego uwalniania do środowiska organizmów zmodyfikowanych genetycznie.\nTo dobra wiadomość dla konsumentów, rolników i przetwórców. Decyzja Trybunału daje nam prawo do wiedzy, co jest w naszej żywności. Do dnia wyroku kraje UE miały swobodę decydowania o tym, czy objąć nowe technologie obowiązkami określonymi w dyrektywie dotyczącej GMO.\n14 maja 2019 roku odbyło się posiedzenie ministrów rolnictwa krajów członkowskich UE, na którym delegacja holenderska przy wsparciu Estonii zainicjowały powstanie koalicji 14 państw, planującej wystąpienie do nowej Komisji Europejskiej o aktualizację prawa dotyczącego GMO w zakresie nowych technik hodowlanych. Rząd holenderski uważa, że nowe GMO daje szansę na rozwój zrównoważonego rolnictwa. Może zwiększyć odporność upraw na suszę i szkodniki oraz zmniejszyć potrzebę stosowania pestycydów.\nDobra wiadomość jest taka, że nasz minister rolnictwa, Jan Krzysztof Ardanowski, głosował na tym posiedzeniu przeciw holenderskiej inicjatywie. Zdaniem polskiego rządu przegląd prawa UE dotyczącego GMO może być furtką do liberalizacji wszystkich przepisów związanych z modyfikacjami genetycznymi.\nStanowisko naszego ministra nie dziwi, kiedy przyglądamy się niezadowoleniu biznesu i świata nauki z wyroku Trybunału. Firmy biotechnologiczne żądają przeglądu prawa europejskiego w zakresie GMO w celu wyłączenia nowych technik z obowiązku oceny ryzyka i znakowania.\nZ kolej część naukowców zwróciła się do nowo wybranego Parlamentu Europejskiego i Komisji Europejskiej, o podjęcie działań zmierzających do dopuszczenia stosowania CRISPR-Cas9 dla zrównoważonego rolnictwa i produkcji żywności. W apelu „Give CRISPR a Chance” czytamy: „Europejskie rolnictwo może mieć znaczący wkład w realizację wyznaczonych przez ONZ celów zrównoważonego rozwoju. Metody precyzyjnej hodowli roślin, takie jak edycja genomów za pomocą innowacyjnych narzędzi typu CRISPR, pomogą szybciej i skuteczniej osiągnąć te cele” – zauważają w oświadczeniu eksperci. „Poprawa prawodawstwa europejskiego zharmonizuje je z normami prawnymi w innych krajach i umożliwi europejskim naukowcom, hodowcom, rolnikom i producentom wykorzystanie edycji genomów jako jednego z narzędzi rozwiązywania problemów zagrażających naszej planecie. Należą do nich rosnąca populacja światowa przy jednoczesnym, alarmującym tempie zmniejszania się różnorodności biologicznej oraz wzrost średniej temperatury na Ziemi”.\nApel podpisał m.in. Komitet Biotechnologii Polskiej Akademii Nauk. Ten sam, który organizuje konkursy naukowe wspólnie z korporacją Bayer, która jakiś czas temu przejęła korporację Monsanto. Charakterystyczne dla wielkiego biznesu i części naukowców jest zajmowanie się skutkami problemów zagrażających naszej planecie, a nie likwidacją ich źródeł. Gdybym miał wskazać tylko jedną przyczynę wspomnianych w apelu problemów, to wskazałbym na chciwość. Niestety ona jest poza radarem korporacji i większości „uczonych w piśmie”.\nCo zrobi polski komisarz?\nCieszy wybór Janusza Wojciechowskiego na komisarza ds. rolnictwa Komisji Europejskiej. Gdy 21 września 2019 roku zadał pytanie na Twitterze „Czego Państwo najbardziej oczekują od przyszłej polityki rolnej Unii Europejskiej? Dla rolników, dla całego społeczeństwa, dla Ziemi?” odpowiedziałem tak:\nCo zrobi komisarz? Czas pokaże.\nMyślę, że program DARPA i technologia CRISPR-Cas9 to dopiero początek genetycznego wyścigu zbrojeń.\nCieszą mnie pytania naukowców z Towarzystwa Maxa Plancka o ryzyka związane z uwalnianiem do środowiska genetycznie zmodyfikowanych wirusów. Cieszy rozsądna decyzja sędziów Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości ws. nowego GMO. Dobrze wróży postawa polskiego rządu. Z drugiej strony trudno zachować pogodę ducha, kiedy ma się świadomość intensywnej pracy w laboratoriach naukowców z USA, Chin czy Rosji nad nowymi technologiami modyfikacji genetycznej.\nGenetyczny wyścig nabiera tempa i odnoszę wrażenie, że jego uczestnicy nie chcą brać pod uwagę prognoz ostrzegawczych, które celnie zobrazował nasz Stanisław Lem: „Cała historia ludzkości to jedno mgnienie sekundy na geologicznym zegarze. Żyjemy w tempie nieprawdopodobnego przyspieszenia. Jesteśmy w sytuacji człowieka, który wyskoczył z dachu pięćdziesięciopiętrowego wieżowca i w tej chwili znajduje się na wysokości trzydziestego piętra. Ktoś się wychyla i pyta: „Jak tam?”, a spadający mówi: „Na razie wszystko w porządku”. Nie zdajemy sobie sprawy, jak ogromna prędkość nami zawładnęła. Mając coraz silniejsze technologie, coraz słabiej kontrolujemy kierunek, w jakim one zmierzają”.


Autor Wątek: MOWA...!!!!! (Przeczytany 128645 razy)\n« Odpowiedź #465 dnia: Marzec 16, 2005, 23:42:56 »\nno łap go ... jak ucieka goń go i łap ...musisz go troche ustabilizowac ...\necholalie ..znaczy ze nie ma kłopotu z imitacja głosek i sylab i wyrazów ...jesli ma to musisz cwiczyc zeby gładko wymawiał coraz trudniejsze i dłuzsze wyrazy przez imitacje narazie ..osobno cwiczyłam rozumienie czyli mowe bierna osobno czynna ..osobno domana czytanie osobno manualne cwqiczenia reki .opisz teroche co robicie i jak to moze cos wiecej wtedy mozna bedzie pomyslec ...w jakim miejscu jestescie nasladownictwa ..rozumienia ..imitacji dzwieków .komunikacji .ipt\n« Odpowiedź #466 dnia: Marzec 17, 2005, 00:50:48 »\nsłuchajcie moze znacie jakies ksiazeczki do nauki mowy poza tymi o których mowa wyzej ..z prostymi tekstami do czytania stosownymi dla naszych dzieci najlepiej z obrazkami do nich ...no wiecie przeciez o co mi chodzi ...\n« Odpowiedź #467 dnia: Marzec 17, 2005, 15:38:06 »\nSzmaragd, sprawdzałam w sklepie internetowym www.wsip.com.pl są dwie częsci Kolorowych Liter (2i3). Wystarczy zamówić.\nDo nauki czytania wykorzystywałam "Słoneczną biblioteke" -małe ksiazeczki z bardzo dużymi literami, ale juz ich nie widze w księgarniach. Może w "taniej książce"? Dobre były także opowiadanka z Kubusia Puchatka , gdzie niektóre wyrazy były zastąpione obrazkiem. Czytaliśmy na zmianę , są dobre do ćwiczeń czytania ze zrozumieniem. DUżo etykietowaliśmy nie tylko wyrazy ,ale całe zdania np. podpisy do historyjek obrazkowych.\n« Odpowiedź #468 dnia: Marzec 17, 2005, 20:28:34 »\nJest jeszcze seria Kocham czytać\n« Odpowiedź #469 dnia: Marzec 18, 2005, 00:28:01 »\nbardzo dziekuje ...własnie zaczelismy czytac literujaco -sylabistycznie ja to nazywam ...całe teksty około 10 zdan\nchce napisac tym którzy traca nadzieje i siły ...nie traccie ...badzcie jak maszyny ...naoliwcie sie ...\n« Odpowiedź #470 dnia: Marzec 29, 2005, 23:29:28 »\nCytat (szmaragd @ Mar. 16 2005,23:50)\nPolecam ksiazeczki /jest ich kilka/ "Julek i Julka " Annie M.G. Schmidt -to są\nkrotkie opowiadanka o parze sympatycznych 5 latkow. Napisane prostym jezykiem. Duzo prostych dialogow, zabawne sytuacje ale takie "z zycia " a nie wydumane . Od kilku dni czytam je synowi - staram sie potem odpytac go ze zrozumienia sytuacji opisanych w ksiazkach /czasem udaje mi sie go namowic aby przeczytal chociaz pare zdan.\nWazne ze te opowiadanka sa krotkie i realne /nie jest to kolejna bajka o zakleciach duchach i rycerzach/\n« Odpowiedź #471 dnia: Marzec 31, 2005, 19:21:59 »\nPrzede wszystkim proponuje usprawniac i stymulowac narzady mowy i robic cwiczenia oddechowe. Uwaga! Systematycznie kilka razy dziennie. Moje dziecko zaczelo mowic w wieku 5 lat, dieki cwiczeniom zalecanym przez wspaniala logopedke (niestety juz nie zyje). Jezdziklismy do niej raz w tygodniu i pracowalismy w domu. Sa to bardzo proste cwiczenia, ale bardzo skuteczne.\n1. Rurka po papierze toaletowym, kawalek styropianu. Wydmuchujemy steropian przez rurke i zachecamy dziecko do nasladowania.\n2. Masaz twarzy naprzemian roznymi fakturami i butelkami z ciepla i zimna woda.\n3. Banki mydlane, lub dmuchanie przez rurke w kubeczku z mydlinami (robia sie babelki)\n4. Smarowanie miodem lub odrobina nutelli czubka nosa, brody, kacikow warg aby dziecko zachecic do oblizywania (usprawnia jezyk) To samo mozna wykonywac przysuwajac do buzi dziecka lyzeczke z miodem lub nutella aby zlizywalo z niej jezykiem\n5. Przyklejanie chrupek kukurydzianych do gornego podniebienia aby dziecko probowalo je odklejac jezykiem.\n6, Wypowiadanie samoglosek. Potrzebna jest wizualizacja, tzn narysowane buzie z ustami ulozonymi do ich wypowiadania.\n7. Wypowiadanie sylab z rytmizacja, tzn przy kazdej sylabie wystukujemy rytm klockiem lub raczka dziecka\n8.Nasladowanie odglosow zwierzat chrumkanie, konik, samochod,\n9. Masaz sczoteczka do zebow warg i jezyka\n10.Dmuchanie nosem na steropian umieszczony na dloni buzia zamknieta\nTo tyle na poczatek. Powodzenia\n« Odpowiedź #472 dnia: Marzec 31, 2005, 21:25:57 »\nfajne te ćwiczenia, ale moja córka, mimo że mówi, nie potrafi "wysunąć" języka, nie obliże warg, nie u mie dmuchać, nie naśladuje zwirzątek typu konik, w sumie newiele z tych ćwiczeń mogłabym z nią zrobic....\n« Odpowiedź #473 dnia: Marzec 31, 2005, 21:53:32 »\nmoja córka też bardzo długo nie potrafiła nic zrobić, ale to jest koniczne, żeby mowa była wyraźna. Trzeba próbować, próbować i jeszcze raz próbować. Najpierw, po wielu misiącach, zaczęła wyciągać język i to był naprawdę sukces. Teraz ma 5 lat i potrafi go nawet zawiną do góry, ale i tak trzeba wiele ćwiczyć.\n« Odpowiedź #474 dnia: Kwiecień 01, 2005, 15:39:29 »\nBardzo ciekawe te ćwiczonka. Natomiast rzeczywiście trudne będą do wykonywania kiedy dziecko nie umie naśladować ruchów warg czy dźwięków. Ja kilka miesięcy temu miałam podobny problem, nawet w tym wątku sie to przewinęło: Alek nie naśladował dźwięków i ruchów warg. Po prostu nie umiał. Uczony imitacji wg sztuki ABA począwszy od motoryki dużej do imitacji dźwięków, teraz powtarza ochoczo łatwe sylaby, samogłoski i niektóre spółgloski (ciekawe, ze nawet te które są trudne jak "k" i "g", w ten sposób stymuluje podniebienie miękkie). Zawdzięczam to sądzę nauce nasladowania, ale w dużej mierze jego wewnętrznej gotowości do naśladowania tego co niewidoczne a słyszalne, koncentrowania się na tym. Dlatego wydaje mi się ważne, żeby dziecko uczyć nasladowania; w ten sposób przeciez potomstwo ludzkie ( uczy się nie tylko mówić, ale żyć: naśladując.\n« Odpowiedź #475 dnia: Kwiecień 01, 2005, 16:02:21 »\nDo Beki: długo myślałam nad Twoją wypowiedzią. Szmaragd fajnie napisała: jak ucieka no to go łap. Bo rzeczywiście chyba na początku trzeba go ujarzmić, tzn spowodować, zeby skupił się nad tym o co sie go prosi. A to nie jest łatwe. 9 miesięcy szukałam na to sposobu i nawet psycholog w przedszkolu tego nie umiała zrobić. Podziałała behawiorka. Ale nawet teraz po roku w sytuacjach niezadaniowych trzeba się trochę napracowac, żeby skupić go na sobie.\nNagradzany był za każde żądane spojrzenie na terapeutę siedząc przy stoliczku lub stojąc przed terapeutą.\nJeśli dziecko mówi echolaliami, czyli powtarza zaslyszane slowa to sprawa jest o tyle łatwiejsza (choć na pewno nie bardzo łatwa), bo nie trzeba go uczyć wypowiadania, tylko komunikowania. Pamiętam kiedyś Beta napisała na forum przykład dialogu z echolaliami. Nie moge znaleźć tego dialogu, a był fajny. Sprowadzał się do tego, ze rodzic lub terapeuta modyfikował (modelował) zdanie, wypowiedź dziecka:\nrodzic: chcesz pić?\ndziecko: chcesz pić\nrodzic: tak, chcesz pić; powiedz: chcę pić.\ndziecko: chcę pić\nTo było coś w tym rodzaju. Skłonienie dziecka do użycia poprawnej formy.\nJeśli za echolalie bierzesz wokalizowanie, czyli powtarzanie samemu sobie sylab i dźwięków, jak niemowlę, to sprawa się komplikuje: trzeba nauczyć dziecko powtarzania tych dźwięków na polecenie. A na to przepis jest o wiele dłuższy i skomplikowany... Neurologopeda byłby chyba potrzebny lub logopeda z dużym doświadczeniem. Albo poporostu cwiczenia i cierpliwość w czekaniu na gotowość dziecka do tego zadania.\n« Odpowiedź #476 dnia: Kwiecień 12, 2005, 10:06:56 »\nSandraw, Twoja cora nie wysuwa jezyka i nie wykonuje nasladowania ruchow warg, bo nie ma po prostu swiadomosci posiadania takowych narzadow. Probuj intensywnie masowac, nawet szczoteczka elektryczna bo wtedy efekt jest lepszy. Dla skupienia uwagi dziecka na sobie mozesz sprobowac przyklejac sobie na twarzy kolorowe naklejki, zakladac kolorowe czapeczki. Moj syn probowal mi to zdejmowac i odklejac, a ja wtedy szybko pokazywalam mu jakiej cwiczenie wargami badz jezykiem. Po jakims czasie zaczal powtarzac. Trzeba probowac.\n« Odpowiedź #477 dnia: Kwiecień 12, 2005, 10:21:48 »\nAby troche uatrakcyjnic cwiczenia logopedyczne mozna wykorzystac Metode Dobrego Starty p. Bogdanowicz (nie wiem, czy wiedza o niej rodzice zwlaszcza malych autystykow, bo my pracowalismy wg niej 7 lat temu a to przeciez kawal czasu). Wykoirzystuje sie w niej zaleznodsc miedzy sprawnosdcia manualna a rozwojem mowy. Sa do narysowania rozne wzory, bardzo proste, a kazdemu szablonowi towarzyszy piosenka bardzo prosta, rytmiczna. Czasem nie jest to rysowanie, ale np. wykorzystanie szablonu z dziurkami, w ktore trzeba trafiac paluszkiem dziecka, prowadzac jego raczke. Po jakims czasie dziecko rysuje i spiewa samo.\n« Odpowiedź #478 dnia: Grudzień 21, 2006, 09:25:04 »\nTrochę się cofnęłam do starego watku o nauce mówienia, bo sporo tu dobrych i sprawdzonych pomysłów.\nMoże Wam sie przyda....\n« Odpowiedź #479 dnia: Styczeń 05, 2007, 18:14:55 »\ntam mozna zamowic komplet DVD do cwiczen mowy dla dzieci .\nSa bardzo fajne o Smoku - dzieci je uwielbiaja !


Stara Płanina | Lisowczycy\nLokalne wierzchowce to mieszanka konia wschodniobułgarskiego z koniem karakaczańskim. Są to konie średniego rozmiaru, około 150 cm w kłębie. Cechuje je wysoka rezolutność i wytrzymałość fizyczna, dzięki czemu są idealne do poruszania się po górskich ścieżkach Starej Płaniny.\nZ uwagi na drobną budowę ciała koni, waga jeźdźca nie może przekraczać 100 kg.\nDzień 2 Golyam Izvor\nDzień 3 Średniowieczny monastyr\nDzień 4 Wzgórza i kotliny\nDzień 5 Podziemny szlak\nDzień 6 Miasteczko z bajki


btwinnn - profil w Wykop.pl\nbtwinnn od 6 lat 1 mies. na Wykopie\n23 812 akcji\n23 783 mikroblog\nCzy Austriacy brzmią w uszach Niemców jak niemieccy wieśniacy? Chodzi o akcent. Podobno dlatego Arnold Schwarzenegger był dubbingowany w niemieckiej wersji. Czy Szwajcarzy też mają wieśniacki akcent?\n#jezykiobce #niemiecki #pytaniedoeksperta @nadiadeutschland #austria #narty #szwajcaria\nPoniżej zdjęcie ze Ski Amade. Ponad 760 km tras narciarskich. pokaż całość\n+: Mathieu_gbw, patrolez\nbtwinnn 1 dzień 11 godz. temu via iOS\n@tytanos: Ludzie ze Styrii brzmią i zachowują się jak wiesniacy\nSiema rowerowe świry. Przyszedł mi dzisiaj rower mtb Full 29 w rozmiarze L (Giant trance 3). Sugerowałem się reachem ramy na swój wzrost zgodnie z tym artykułem: 1enduro rozmiar ramy. Wychodzi ze reach neutralny jest 460mm, rower ma 462mm. Nie zdecydowałem się na rozmiar M, ponieważ ma reach 442, który wydawał się za mały. Zostawiać czy iść w M? Jezdze głównie singletrack ale w tym roku chce zacząć jeździć po bikeparkach 2-3 wyjazdy na rok. #mtb #rower #kiciochpyta pokaż całość\n@GrubyKociol: Oki No szkoda :( pójdę w M jak mam jeździć na tym rowerze pare sezonów\n180 cm 80kg 80 przekrok zasieg ramion muszę zmierzyć\nHarryPothed 5 dni temu\ndlaczego black ops 2 jest tak drogi? na steamie 250 pln a na stronkach typu g2a w okolicach 200... da sie to kupic gdzies taniej?\n@HarryPothed: Nie graj w to. Tam są tylko cziterskie lobby\nUkuleleman 3 dni temu\nKurwa chcialem sobie oyknac kilka szybkich meczy w codzika ale wyskakuje mi błąd "Nasz Fastfile poziomu jest inny niz serwera! Anulowanie połączenia. wie kros jak to naprawic?\n+: btwinnn, CarettaCaretta\n@Ukuleleman: Mam to samo\nMiał ktoś taki błąd: nasz fastfile poziomu jest inny niż na serwerze! Anulowanie połączenia. Wszedłem sobie do gdy i chciałem zagrać #vanguard #callofduty #xbox #xboxseriesx\nbtwinnn 6 dni temu\n@Betmen: co jest złego w beltor?\nbtwinnn 1 tydz. temu\njak fitują buty spd ? W nike mam 45 w większości butów, stopa 29cm sugerować się tym bo w specjalistycznych butach nie zawsze to było trafne u mnie. Poszukuję butów do mtb, będą to pierwsze buty tego typu. Ktoś coś doradzi? Pedały słyszałem, że M520 najtańsze i dobre. #rower #mtb #spd #shimano\n@btwinnn: ja swoje Shimano M065 używam o numer większe od numeru buta "cywilnego". Są idealne.\n@btwinnn: Scott mi się pokrył rozmiarowo z New Balance ( ͡° ͜ʖ ͡°)\nMirki ten Giant wart jest swojej ceny ?\nNie znam się na osprzęcie mtb\n@STRawny: To jest imo rocznik 2020\nMirki, podpowie mi ktoś coś jaki MTB XC 29", rozmiar na 185cm, z możliwością zamontowania bagażnika, tak powiedzmy do 5k? Może być używka ale żeby był dowód zakupu.\nSpodobał mi się X-Caliber 7 (optycznie a to też bardzo ważne) bebechy nienajgorsze, opinie całkiem całkiem.\nBędzie to drugi rower, obstawiam, że będzie używany 20-50x w roku, na co dzień stacjonarny i gravel.\n#rower #rowerowyrownik #mtb #rowery #kwadraty pokaż całość\n+: krytyk__wartosciujacy, Znasz_tego_Andrzeja +4 innych\n@slynny_zbrodniarz_wojenny: Merida big Nine 500 lite sprawdź\n...to tylko najnowsze aktywności użytkownika btwinnn\nPopularne tagi btwinnn\n#buty (1) #consolepeasants (1) #gownowpis (1) #konsole (1) #prawojazdy (1)