Rzym (Roma) 2021 - Polski.wiki\nRzym (AFI: / ˈroma /,) to włoskie miasto liczące 2 808 293 mieszkańców, stolica Republiki Włoskiej, a także stolica o tej samej nazwie metropolii i regionu Lacjum. Jest to najludniejsza gmina we Włoszech i trzecia w Unii Europejskiej po Berlinie i Madrycie. Choć z 1287,36 km² jest największą gminą we Włoszech iw Unii Europejskiej, a także piątym co do wielkości miastem w Europie po Moskwie, Stambule, Londynie i Sankt Petersburgu; jest pięćdziesiątą piątą co do wielkości gminą na świecie. Wyposażona w specjalny porządek administracyjny, zwany Roma Capitale, rządzony prawem państwowym, jest również europejską gminą o największej powierzchni terenów zielonych. Został założony zgodnie z tradycją 21 kwietnia 753 p.n.e.z Romulusa (choć ostatnie wykopaliska w Lapis niger datują fundamenty na 2 wieki wcześniej), w ciągu trzech tysiącleci swojej historii była pierwszą metropolią Zachodu, bijącym sercem jednej z najważniejszych starożytnych cywilizacji, która wywarł wpływ na społeczeństwo, kulturę, język, literaturę, sztukę, architekturę, urbanistykę, budownictwo, filozofię, religię, prawo i obyczaje kolejnych stuleci. Miejsce pochodzenia języka łacińskiego, było stolicą starożytnego państwa rzymskiego, które rozciągało swoje panowanie na cały basen Morza Śródziemnego i znaczną część Europy, Państwa Papieskiego, podporządkowanego doczesnej władzy papieży i Królestwa Włoch ( od 1871 do 1946). Z definicji określa się je jako Miasto, Caput Mundi i Wieczne Miasto. Sercem chrześcijaństwa katolickiego jestjedyne miasto na świecie, w którym mieści się całe państwo, enklawa Watykanu: z tego powodu jest często określana jako stolica dwóch państw. Jej historyczne centrum, ograniczone obwodem murów Aureliana, na które nakładają się świadectwa z prawie trzech tysiącleci, jest wyrazem historycznego, artystycznego i kulturowego dziedzictwa zachodnioeuropejskiego świata, a w 1980 r. wraz z eksterytorialnymi właściwościami Świętej Zobacz w mieście, został wpisany na listę światowego dziedzictwa UNESCO, środek rozszerzony w 1990 roku na terytoria objęte murami Gianicolense. Miejsce założenia Europejskiej Wspólnoty Gospodarczej i Euratomu, jest też siedzibą trzech organizacji ONZ: Organizacji ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO),Międzynarodowy Fundusz Rozwoju Rolnictwa (IFAD) i Światowy Program Żywnościowy (WFP).\nGeograficznie w dolinie Tybru, Rzym wznosi się na brzegach Tybru; pierwotna osada rozwinęła się na wzgórzach zwróconych w stronę zakrętu, w którym wznosi się wyspa Tiberina, jedyny naturalny bród rzeki.\nTerytorium gminy jest duże, obejmuje obszary opuszczone od wieków, w większości podmokłe i nienadające się do rolnictwa i nie należące do żadnej gminy: o powierzchni 1287,36 km² jest największe we Włoszech i jest jednym z największych rozszerzonych między stolicami europejskimi. Gęstość zaludnienia nie jest zbyt wysoka, ze względu na obecność terenów zielonych rozsianych po całym obszarze miejskim: Rzym jest wyjątkowy w świecie zachodnim ze względu na rozległość otaczającej miasto wsi oraz wzajemne przenikanie się miasta i wsi. Ponadto Rzym jest włoską gminą o największej liczbie sąsiednich gmin, 29 (z wyłączeniem enklawy Watykanu). Terytorium, na którym powstało i rozwinęło się miasto, ma złożoną geologicznie historię:ostatnie podłoże składa się z materiału piroklastycznego wytwarzanego przez wygasłe wulkany otaczające obszar miasta na południowym wschodzie wulkan Laziale na obecnych Wzgórzach Albańskich, a na północnym zachodzie Góry Sabatini, między 600 000 a 300 000 lat temu. Większość wzgórz na tym obszarze jest utworzona z tych złóż. Później działalność rzeczna Tybru i Aniene przyczyniła się do erozji płaskorzeźb i sedymentacji charakteryzującej obecne terytorium. Terytorium Rzymu ma zatem różne krajobrazy i cechy środowiskowe: niektóre płaskorzeźby i wzgórza górskie (w tym siedem historycznych wzgórz), płaskie tereny, rzeka Tyber i jej dopływy, marrane, jeziora Bracciano i Martignano oraz sztuczne. , wyspa rzeczna (Isola Tiberina),piaszczyste wybrzeże kąpieliska Ostia, Morze Tyrreńskie. Klasyfikacja sejsmiczna: strefa 2B (średnia sejsmiczność, obejmuje obszary terytorialne Gmin IV, V, VI, VII, VIII i IX); strefa 3A (niska sejsmiczność, obejmuje obszary terytorialne Gmin I, II, III, X, XI, XII, XIII, XIV i XV); strefa 3B (niska sejsmiczność, obejmuje wyspę administracyjną gminy XV).\nStarożytne centrum miasta składa się z siedmiu historycznych wzgórz: Palatino, Aventino, Campidoglio, Quirinale, Viminale, Esquilino i Celio. W historycznym centrum znajdują się również wzgórza Gianicolo, Pincio i Watykan, a także sztuczne płaskorzeźby Monte Testaccio i Monte Giordano. Poza murami rozciągają się wyższe wzgórza, w tym Monte Mario (którego wysokości 139 metrów jest najbardziej imponującą płaskorzeźbą w Rzymie, z której można podziwiać jeden z najpiękniejszych widoków na miasto), Monte Antenne, Monti Parioli, Montesacro i Monteverde.\nPrzez miasto, oprócz Tybru, przepływa również Aniene, jej dopływ na północ od dzisiejszego obszaru miejskiego, oraz małe strumienie, takie jak Almone i liczne rowy lub marrane Agro Romano. Gmina Rzym X wychodzi na Morze Tyrreńskie (Rzym jest największą gminą nadmorską w Europie, z około 20 km linii brzegowej), gmina Rzym XV nad jeziorami Bracciano i Martignano (z eksklawą Polline Martignano, w parku Bracciano-Martignano).\nWedług klasyfikacji klimatów Köppena Rzym należy do pasa Csa, czyli klimatu umiarkowanego z upalnym latem. dostępne o każdej porze roku. Pory pośrednie, choć umiarkowanie deszczowe, są najprzyjemniejsze. Jesień jest znacznie cieplejsza niż wiosna, która wciąż cierpi z powodu resztek zimy. Przy średniej maksymalnej temperaturze powyżej 30°C rzymskie lato jest z natury bardzo gorące. Centrum Rzymu znajduje się około 25 km od wybrzeża Tyrreńskiego. Latem łagodzący wpływ Morza Tyrreńskiego jest bardziej zauważalny po zachodniej stronie miasta dzięki charakterystycznemu „Ponentino”, delikatnemu zefirowi, który wieje z zachodu na wschód, hamującnadmierne nagrzewanie letnich popołudni i łagodzenie uczucia dyskomfortu. Inaczej sytuacja wygląda w centrum, do którego tylko częściowo dociera Ponentino ze względu na silną urbanizację, której temperatura może rejestrować się nawet o 3°/4°C wyższa niż po stronie zachodniej. W lecie połączenie wilgoci i wysokich temperatur w połączeniu z napływem świeżego powietrza z północnego zachodu może powodować rzadkie, ale intensywne burze; sytuacja ta trwa do października, kiedy infiltracje chłodniejszego powietrza spotykają się z wciąż bardzo ciepłym morzem. W pozostałej części roku okresy suchsze przeplatają się z okresami umiarkowanie deszczowymi, z maksymalnymi szczytami w listopadzie, grudniu i kwietniu. Średnie roczne opady wynoszą około 800 mm w latach 1971-2000.Opady śniegu to rzadkie zjawisko w mieście. W ciągu ostatniej dekady akumulacja śniegu miała miejsce w latach 2018, 2012 i 2010; w przeszłości inne ważne epizody miały miejsce w latach 1986, 1985 i 1956. Opady śniegu występują na ogół w przypadku napływu zimnego powietrza z Doliny Rodanu lub z Rosji. Częściej jednak śniegi o małym znaczeniu występują bez akumulacji, ze względu na niskie temperatury, jakie można osiągnąć w mieście zwłaszcza w nocy. Jako przykład podano dane dotyczące stacji meteorologicznej Roma Urbe (okres 1971-2000). Oprócz Urbe, najważniejszymi oficjalnymi stacjami meteorologicznymi Rzymu są:Stacja pogodowa Rzym Monte Mario Stacja pogodowa Rzym Ciampino Stacja pogodowa Rzym Fiumicino Klasyfikacja klimatyczna: strefa D, 1415 GG\nNa temat pochodzenia nazwy Rzym sformułowano różne hipotezy; nazwa mogła wywodzić się od: Rzymu, córki Italo (lub Telefa, syna Herkulesa), żony Eneasza lub jego syna Ascanio ;; Romano, syn Odyseusza i Kirke; Romo, syn Ematione, którego Diomedes przywiózł z Troi; Romide, tyran łacinników, który wypędził Etrusków z regionu; Rommylos i Romos (Romolo i Remo), bliźniaczy synowie Ascanio, którzy założyli miasto; Rumon lub Rumen, archaiczna nazwa Tybru, mająca rdzeń analogiczny do greckiego czasownika ῥέω (rhèo) i łacińskiego czasownika ruo, co oznacza „płynąć”; Ruma, co w języku etruskim oznacza „pierś”, a zatem może odnosić się do mitu Romulusa i Remusa, a także do ukształtowania pagórkowatego obszaru Palatynu i Awentynu, czy też do zakola Tybru przed nimi;ῥώμη (rhṓmē), co w języku greckim oznacza „siła”; Rzym, dziewczyna trojańska, która znała sztukę magii, o której wskazówki odnajdujemy w pismach poety Stesicoro; Amor, to jest słowo Rzym czytane od prawej do lewej: interpretacja została dokonana przez bizantyjskiego pisarza Giovanniego Lido, żyjącego między V a VI wiekiem.\nNazwy nawiązujące do Rzymu i ich pochodzenia\nRzym ma również kilka tytułów. W rzeczywistości jest definiowany par excellence: Urbs / Urbe (z łac. „Miasto”), ponieważ w starożytności słowo Urbs oznaczało Rzym, który był uważany za miasto par excellence; Caput fidei (z łac. „Stolica wiary”) i Święte Miasto, bo Rzym od wieków był główną siedzibą władzy Kościoła katolickiego (który jest więc bardzo często określany także jako Kościół rzymskokatolicki); Miasto wody lub „regina aquarum” ze względu na akwedukty i fontanny, symbiotyczny związek z Tybrem i ogólnie dużą dostępność wody; Caput mundi (z łac. „Stolica świata”), tłumaczone rosnącym ogromem Imperium Rzymskiego, które uczyniło Rzym jednym z najbardziej wpływowych miast w historii,pochodzi od frazy z Farsalii Marco Anneo Lucano, która brzmi: „Ipsa, Caput Mundi, bellorum maxima merces, Roma testa facilis” (Sam Rzym, stolica świata, najważniejsza ofiara wojny, łatwa do ujarzmienia); Urbs Aeterna (z łac. „Wieczne Miasto”), które zamiast tego wywodzi się od frazy z Księgi elegii Albia Tibullo: „Romulus aeternae nondum formaverat urbis / moenia”. („Romulus jeszcze nie zbudował murów Wiecznego Miasta”).„Romulus nie utworzył jeszcze wiecznego miasta / fortyfikacji”. („Né anchor aveva Romolo innalzato le mura dell'Eterna Urbe”).„Romulus nie utworzył jeszcze wiecznego miasta / fortyfikacji”. („Né anchor aveva Romolo innalzato le mura dell'Eterna Urbe”).\nZałożony zgodnie z tradycją przez Romulusa 21 kwietnia 753 rpne Rzym był rządzony przez okres 244 lat przez system monarchiczny, z władcami początkowo pochodzenia łacińskiego i sabińskiego, a później etruskiego. Tradycja przekazała siedmiu królom: sam Romulus, Numa Pompilius, Tullo Ostilio, Anco Marzio, Tarquinio Priscus, Servius Tullius i Tarquinio the Superb Ostatni król Etrusków wygnany z miasta i ustanowił republikę oligarchiczną w 509 rpne, dla Rzymu rozpoczął się okres naznaczone wewnętrznymi walkami między patrycjuszami i plebejuszami oraz ciągłymi wojnami przeciwko innym populacjom italskim: Etruskom, Capenati, Falisci, Latini, Volsci, Equi. Stając się kochanką Lacjum, Rzym prowadził kilka wojen (z Galami, Osco-Samnitami i grecką kolonią Taranto, sprzymierzonym z Pirronem, królemEpir), co pozwoliło mu na podbój półwyspu włoskiego, od obszaru centralnego po Magna Graecia III i II wiek p.n.e. ) walczył z Kartaginą i trzema wojnami macedońskimi (212-168 pne) przeciwko Macedonii. Powstały pierwsze prowincje rzymskie: Sycylia, Sardynia i Korsyka, Hiszpania, Macedonia, Grecja (Acaia), Afryka. W drugiej połowie II wieku i I wieku pne miały miejsce liczne bunty, spiski, wojny domowe i dyktatury: to wieki Tyberiusza i Gajusza Grakchusa, Giugurty, Kwinta Lutazia Catulo, Gajusza Mario, Lucia Cornelio Silla, Marco Emilio Lepido, Spartacus, Gneo Pompeo, Marco Licinio Crasso, Lucio Sergio Catilina,Marco Tullio Cicero, Gajusza Juliusza Cezara i Oktawiana, który będąc członkiem drugiego triumwiratu wraz z Markiem Antonim i Lepidusem, w 27 pne został princeps civitatis i otrzymał tytuł Augusta. Ustanowione de facto Cesarstwo, które w II wieku za czasów cesarza Trajana przeżywało największą ekspansję, Rzym potwierdził się jako caput mundi, czyli stolica świata, wyraz, który przypisywano mu już w okresie republikańskim. W rzeczywistości terytorium imperium rozciągało się od Oceanu Atlantyckiego po Zatokę Perską, od środkowo-południowej części Wielkiej Brytanii po Egipt. Pierwsze wieki cesarstwa, w którym oprócz Oktawiana Augusta, cesarze z dynastii julijsko-klaudyjskiej, Flawia (której zawdzięczamy budowę amfiteatru o tej samej nazwie,znane jako Koloseum) i Antoninów, charakteryzowały się także rozprzestrzenianiem się religii chrześcijańskiej, głoszonej w Judei przez Jezusa Chrystusa w pierwszej połowie I wieku (za Tyberiusza) i spopularyzowanej przez jego apostołów na całym obszarze cesarstwa. koniec dynastii Sewerów rozpoczął się kryzys księstwa, po którym nastąpił okres militarnej anarchii. Gdy Dioklecjan doszedł do władzy (284), sytuacja w Rzymie była poważna: barbarzyńcy od dziesięcioleci napierali z granic, prowincjami rządzili skorumpowani ludzie. Aby lepiej zarządzać imperium, Dioklecjan podzielił je na dwie części: został Augustem części wschodniej (z rezydencją w Nikomedii) oraz mianował Valerio Maximian Augustus części zachodniej, przenosząc cesarską rezydencję do Mediolanum. L'Imperium zostało podzielone wraz z utworzeniem tetrarchii: dwaj Augustowie musieli w rzeczywistości mianować dwóch cezarów, którym powierzyli część terytorium i którzy później zostali nowymi cesarzami. Decydujący punkt zwrotny nastąpił wraz z Konstantynem I, który po licznych walkach wewnętrznych ponownie scentralizował władzę i edyktem mediolańskim z 313 r. dał chrześcijanom wolność wyznania, zobowiązując się do ustabilizowania nowej religii. Zbudował kilka bazylik, przekazał władzę cywilną nad Rzymem papieżowi Sylwesterowi I i założył nową stolicę, Konstantynopol we wschodniej części cesarstwa. ostatni cesarz zjednoczonego imperium: w rzeczywistości po jego śmiercijego synowie, Arkadiusz i Honoriusz, podzielili imperium. Stolicą Cesarstwa Zachodniorzymskiego stała się Rawenna, Rzym, który nie pełnił już głównej roli w administracji cesarstwa, został splądrowany przez Wizygotów dowodzonych przez Alaryka (410); upiększone ponownie budową sakralną przez papieży (przy współudziale cesarzy), miasto zostało ponownie splądrowane w 455 r. przez Genseryka, króla Wandalów. Odbudowy Rzymu dokonali papieże Leon I (obrońca Urbisa za przekonanie Attyli w 452 r. do nieatakowania Rzymu) oraz jego następca Hilary, ale w 472 r. miasto zostało splądrowane po raz trzeci w ciągu kilkudziesięciu lat (przez Ricimero i Anicio Olibrio). Detronizacja Romulusa Augusta w dniu 22 sierpnia 476 r. zadekretowała koniec Cesarstwa Zachodniorzymskiego i:dla historyków początek średniowiecza.\nWraz z końcem Cesarstwa Zachodniorzymskiego rozpoczął się dla Rzymu okres naznaczony barbarzyńską obecnością we Włoszech, a przede wszystkim afirmacją Kościoła (na czele z Papieżem), który zastąpił cesarstwo i zbudował most, który zjednoczy starożytność z nowym światem.Liczne walki w mieście i Europie nie pozwoliły na utworzenie stałej struktury politycznej w Rzymie, który w ten sposób przechodził przez różne formy rządów: był zdominowany najpierw przez Gotów, potem przez Bizancjum. W tym okresie poświadcza się istnienie księstwa rzymskiego, które z grubsza odpowiadało miastu i okolicznym terenom. W 756 król lombardzki Astolfo definitywnie pokonał, król Franków Pippin Łokietek podarował podbite ziemie papieżowi Stefanowi II ,usankcjonowanie narodzin Patrimonium Sancti Petri, Państwa Kościelnego, którego stolicą został Rzym. W Wigilię Bożego Narodzenia 800 roku papież Leon III koronował na cesarza Karola Wielkiego w starożytnej bazylice św. Cesarstwo Rzymskie: Rzym nie był jego stolicą (położony w Akwizgranie), ale służył jako religijne centrum nowego państwa teokratycznego. Około połowy IX wieku papież Leon IV, po najeździe Saracenów w 846 roku, ufortyfikował Civitas Leonina (w przybliżeniu odpowiadającą Watykanu), potwierdzając władzę polityczną sprawowaną przez papieży, których chroniły rody szlacheckie. Nawet ci ostatni ufortyfikowali swoje rezydencje do tego stopnia, że stały się prawdziwymi zamkami: jest to okres między 1100 a 1200 rokiem,okres, w którym Rzym nawiązał stosunki z gminami położonymi w jego sąsiedztwie, około połowy XII w. rzymscy obywatele utworzyli Gminę Konsularną (osiedlającą się na Kapitolu), rywalizującą władzę papieską i autonomię szlachty; w tym okresie Rzym został wyposażony w nowe i sprawne systemy obronne.Epoka średniowiecza charakteryzowała się także walkami pomiędzy propapieskimi i proimperialnymi rodami szlacheckimi, które wstrzymywały rozwój centralnego obszaru miasta aż do szesnasty wiek. Rzym, polityczne centrum świata dzięki przybyciu papieży, został uznany za miasto papieskie, gdy w 1300 roku Bonifacy VIII ogłosił pierwszy Jubileusz (wydarzenie, które przyciągnęło do miasta około dwóch milionów pielgrzymów); sam papież, trzy lata później, założył Studium Urbis.Ale kiedy papież Klemens V przeszedł na emeryturę do Awinionu w 1309 r., Rzymem rządziły rodziny szlacheckie w ciągłej wzajemnej walce: miasto przeszło inwolucję, aw XV wieku zarejestrowało zaledwie 20 000 mieszkańców. Radykalną zmianę w średniowiecznym Rzymie zapoczątkował papież Mikołaj V, który postanowił zbudować od podstaw nowy ośrodek Rzymu, ośrodek wiary chrześcijańskiej, odmienny od pogańskiego starożytnego Rzymu. Wyszedł z Lateranu i wpadł na pomysł budowy nowej bazyliki św. Piotra: od tego momentu, przez około cztery wieki, Rzym był pod całkowitą władzą papieży.który postanowił zbudować od podstaw nowy ośrodek Rzymu, ośrodek wiary chrześcijańskiej, odmienny od pogańskiego starożytnego Rzymu. Wyszedł z Lateranu i wpadł na pomysł budowy nowej bazyliki św. Piotra: od tego momentu, przez około cztery wieki, Rzym był pod całkowitą władzą papieży.który postanowił zbudować od podstaw nowy ośrodek Rzymu, ośrodek wiary chrześcijańskiej, odmienny od pogańskiego starożytnego Rzymu. Wyszedł z Lateranu i wpadł na pomysł budowy nowej bazyliki św. Piotra: od tego momentu, przez około cztery wieki, Rzym był pod całkowitą władzą papieży.\nPo reformie luterańskiej (1517) i splądrowaniu Rzymu przez lansquenetów cesarza Karola V w 1527 r. miasto stało się centrum kontrreformacji zapoczątkowanej przez Sobór Trydencki, skoncentrowanej na papieskim absolutyzmie, choć od tego okresu Papież przestał mieć znaczący wpływ na politykę europejską. Epoka baroku charakteryzowała się wielką rewitalizacją urbanistyczną miasta, zarówno ze strony szlachty, jak i potężnego kardynała papieży. Prawdziwym architektem wielkiego dzieła modernizacji architektonicznej, kulturalnej i gospodarczej miasta był papież Sykstus V, papież tylko przez pięć lat (1585-1590). W 1626 r. zainaugurowano nową bazylikę św. Piotra w Watykanie, godło rządów papieskich. L'Papieski absolutyzm został przerwany dopiero, gdy wstrząsy wywołane rewolucją francuską doprowadziły 15 lutego 1798 r. do proklamowania Republiki Rzymskiej i obalenia papieża Piusa VI. Nowa forma rządów trwała zaledwie rok, ale wraz z nadejściem Napoleona Bonaparte Rzym stał się częścią Pierwszego Cesarstwa Francuskiego (1808), pełniąc ważną rolę symboliczną, do tego stopnia, że ustanowił tytuł króla Rzymu dla jego dziedzic. Sam Napoleon zlecił artyście Antonio Canovę renowację miasta; z jego polecenia rozpoczęto ponadto wykopaliska archeologiczne (zwłaszcza na Forum Romanum) prowadzone przez francuską Quatremère de Quincy. W okresie francuskim w Rzymie doszło do licznych grabieży dzieł sztuki przez Napoleona. Pod koniec epoki napoleońskiejpomimo przelotnej okupacji przez Joachima Murata w listopadzie 1813 r., papież Pius VII powrócił do Rzymu w 1814 r., przywracając papieską władzę doczesną usankcjonowaną przez Kongres Wiedeński.\nPrzywrócenie władzy doczesnej papieży trwało kilkadziesiąt lat, odczuwając skutki włoskiego Risorgimento. Po zamieszkach w 1848 r., po ucieczce papieża Piusa IX do Królestwa Obojga Sycylii, w 1849 r. ustanowiono Drugą Republikę Rzymską, rządzoną przez triumwirat Carlo Armelliniego, Giuseppe Mazziniego i Aurelio Saffi. Trwało to zaledwie kilka miesięcy, pomimo obrony prowadzonej przez Giuseppe Garibaldiego na Janikulum, w wyniku interwencji armii francuskiej Ludwika Napoleona Bonaparte dowodzonego przez generała Oudinota, nacisku pierwszego króla Włoch Vittorio Emanuele II przeciwko Piusowi IX , wielokrotnie zapraszany do opuszczenia swego doczesnego panowania. Różne próby również poszły na marne (m.in. sam Garibaldi,zatrzymany w Mentanie) w celu przymusowego przyłączenia miasta Rzymu do Królestwa Włoch, a sytuacja pozostała niezmieniona aż do upadku Napoleona III w 1870 roku. 20 września Bersaglieri dowodzeni przez generała Raffaele Cadornę otworzyli wyłom w kręgu murów , w pobliżu Porta Pia i wjechał do Rzymu. Pius IX zamknął się w pałacach Watykanu, ogłaszając się więźniem politycznym, choć prawem gwarancji zagwarantowano mu suwerenne prerogatywy. Rzym w wyniku plebiscytu 2 października został włączony do Królestwa Włoch, którego stolicą stał się 3 lutego 1871 roku. Pierwsze dziesięciolecia nowej stolicy przyniosły wielki ferment budowlany, w którym wybudowano znaczną część teren zamknięty w murach ze szkodą dla dużych wcześniej istniejących willi, takich jak Villa Ludovisi, zarówno dla budynków użyteczności publicznej, jak i ministerstw,zarówno dla nowych dzielnic mieszkaniowych. Ekspansja miejska następowała równolegle z napływem wielu nowych mieszkańców, który na początku XX wieku przekroczył pół miliona, ale był też przyczyną skandalu finansowego Banca Romana. Po I wojnie światowej miasto znalazło się w klimacie niepokojów i niepewności politycznej, co w 1922 r. sprzyjało dojściu do władzy Benito Mussoliniego (28 października, marsz na Rzym). W okresie faszystowskim Rzym znajdował się w centrum drastycznej rewolucji miejskiej, której pragnął i wdrożył sam Mussolini: Duce kazał zburzyć kilka średniowiecznych i renesansowych budynków, aby umożliwić otwarcie niektórych dużych ulic (via dei Fori Imperiali, via del Teatro di Marcello i via della Conciliazione) oraz odizolowanie starożytnych zabytków (Mauzoleum Augusta,Kapitol, Koloseum). Ponadto narodziły się nowe dzielnice (w tym przysiółki) i nowe konstrukcje, takie jak EUR (zbudowany z okazji Wystawy Powszechnej w Rzymie w 1942 r., ale nigdy nie zainaugurowany z powodu wybuchu wojny), miasto-ogród Aniene , a mianowicie obecna dzielnica Monte Sacro, miasto uniwersyteckie, forum Mussoliniego i studia Cinecittà. Wraz z podpisaniem paktów laterańskich, 11 lutego 1929 r. ustanowiono nowe niepodległe państwo Watykan, z jurysdykcją nad wzgórzem o tej samej nazwie i innymi eksterytorialnymi dobrami.W 1940 r. Włochy przystąpiły do II wojny światowej, która nie dotyczyła bezpośrednio Rzymu aż do , podążając za niekorzystną dla Osi tendencją,19 lipca 1943 została poddana ciężkiemu bombardowaniu przez lotnictwo alianckie, w wyniku którego zginęło ponad 3000 osób w dzielnicach San Lorenzo, Tiburtino, Prenestino, Casilino, Labicano, Tuscolano i Nomentano. Po aresztowaniu Mussoliniego 25 lipca i zawieszeniu broni w dniu 8 września Rzym został zajęty przez nazistów, pomimo prób obrony Porta San Paolo i Montagnola i mimo, że został ogłoszony miastem otwartym. W ciągu dziewięciu miesięcy okupacji miasto było miejscem deportacji rzymskich Żydów 16 października 1943 r., ataków rzymskiego ruchu oporu na Wehrmacht, takich jak ten, który miał miejsce przy via Rasella, oraz masakr dokonanych przez nazistów, m.in. w Fosse Ardeatine, by ostatecznie zostać wyzwolony przez aliantów 4 czerwca 1944 r. Po wojnie Rzym, po referendum z 2 i 3 czerwca 1946 r.,stało się stolicą nowo narodzonej Republiki Włoskiej. W latach pięćdziesiątych i sześćdziesiątych miasto rozwinęło się urbanistycznie i demograficznie, a od Jubileuszu 1950 roku stało się jednym z najbardziej rozchwytywanych kierunków turystycznych, przekształcając się w krótkim czasie w jedną ze światowych stolic rozrywki i kina. , dzięki licznym filmom uznanych autorów filmowych. Lata pięćdziesiąte i sześćdziesiąte pamiętamy jako okres dolce vita, opowiedziany przez Federico Felliniego w filmie o tym samym tytule. Rzym, który stał się jedną z międzynarodowych stolic kina, jest odwiedzany przez najważniejsze osobistości międzynarodowego jet setu, które spotykają się w miejscach Via Veneto. W tym samym czasie staje się jednym z centrów włoskiej mody wysokiej, otwierając butiki wielkich nazwisk na Via dei Condotti,przez Borgognonę i przez Frattinę. W tym okresie miasto szybko się rozrastało: powstawały nowe osiedla i urbanizowano tereny peryferyjne, do tej pory na otwartej wsi. Zbudowano nowy dworzec Termini i zbudowano nową infrastrukturę (w tym pierwszy odcinek sieci metra i Grande Raccordo Anulare) oraz obiekty sportowe na Igrzyska Olimpijskie, które Rzym gościł w 1960 r. 25 marca 1957 r. podpisał w Rzymie dwa traktaty ustanawiające europejską wspólnotę gospodarczą i europejską wspólnotę energii atomowej; od 1962 do 1965 w Bazylice św.także ze względu na swoje znaczenie jako stolicy państwa, została obdarzona szczególnym systemem administracyjnym, który zastąpił poprzednią gminę i została nazwana Stolicą Rzymską. Ponadto wraz z likwidacją prowincji rzymskiej utworzono miasto metropolitalne, które choć zachowuje pewną autonomię administracyjną w stosunku do gminy specjalnej, zarządzane jest przez burmistrza miasta.\nOpis herbu gminy rzymskiej znajduje się w pierwszym artykule statutu miejskiego: Innymi symbolami Rzymu, oprócz herbu miejskiego, jest wilczyca kapitolińska, posąg z brązu przedstawiający legendarnego wilczyca, która opiekowała się bliźniakami Romulusem i Remusem; Koloseum, największy amfiteatr w świecie rzymskim, uznany w 2007 roku za jeden z siedmiu cudów współczesnego świata (unikatowy w Europie); Cupolone, kopuła bazyliki św. Piotra w Watykanie, która dominuje nad całym miastem i symbolizuje świat chrześcijański. Symbolem miasta w czasach starożytnych był orzeł cesarski, wizerunek wojskowy; w średniowieczu był to lew, zwierzęce godło zwierzchnictwa. Mottem miasta jest SPQR, po łacinie Senatus PopulusQue Romanus (Senat i Lud Rzymski), który wstarożytność wskazywała na dwie klasy, na których opierało się społeczeństwo rzymskie: patrycjuszy i plebejuszy.\nMiasto Rzym jest czwartym spośród 27 miast odznaczonych złotym medalem „zasłużony dla narodowego Risorgimento”, za wysoce patriotyczne działania prowadzone przez miasto w okresie Risorgimento. wśród miast odznaczonych męstwem wojskowym za wojnę wyzwoleńczą; odznaczony złotym medalem za waleczność wojskową za ofiary poniesione przez ludność, w tym bombardowania i masakrę dołów ardeańskich oraz za działalność w partyzantce podczas II wojny światowej.\nRzym pojawia się jako wynik ciągłego nakładania się świadectw architektonicznych i urbanistycznych z różnych wieków, w unikalnym i sugestywnym przenikaniu się, które pokazuje złożoną relację, jaką miasto zawsze tworzyło ze swoją przeszłością, naprzemiennie chaotyczny rozwój, okresy dekadencji, odrodzenia i próby, w epoce współczesnej, unowocześniać tkankę miejską. Rzym to miasto z największą liczbą zabytków na świecie zarówno w sensie bezwzględnym, jak i gęstości, czyli w stosunku do powierzchni (zabytki na metr kwadratowy).\nKościoły i inne miejsca kultu\nArchitektury sakralne Rzymu stanowią fundamentalną część monumentalnego dziedzictwa miasta: są symbolem kulturowego, społecznego i artystycznego znaczenia elementu religijnego w historii Rzymu. Najważniejszymi budowlami sakralnymi starożytności były świątynie; nie były miejscami spotkań wiernych, a jedynie mieściły kultowy obraz boskości, której byli oddani. Uważa się, że w późnej epoce republikańskiej Rzym miał około stu świątyń, a kościołów chrześcijańskich jest kilkaset, a ich historia splata się z religijną, społeczną i artystyczną historią miasta. Katedra diecezji rzymskiej to bazylika San Giovanni in Laterano, jedna z czterech głównych bazylik papieskich wraz z bazyliką San Pietro in Vaticano,bazylika San Paolo fuori le mura i bazylika Santa Maria Maggiore. Cztery bazyliki były częścią tak zwanej „wycieczki po siedmiu kościołach”, którą pielgrzymi musieli przejść pieszo i w ciągu jednego dnia. Pozostałe trzy kościoły, które są częścią tej trasy, to: bazylika San Lorenzo fuori le mura, bazylika Santa Croce in Gerusalemme i bazylika San Sebastiano fuori le mura. Chociaż miasto jest centrum Kościoła katolickiego, nie brakuje przykładów miejsc kultu należących do innych wyznań religijnych chrześcijaństwa takich jak Świątynia Waldensów na Piazza Cavour (waldyzm), Świątynia Rzymu Włochy (Kościół Jezusa Chrystusa Świętych w Dniach Ostatnich), cerkiew św.kościół San Paolo wewnątrz murów (anglikański). Rzym można zatem uznać za miasto z największą liczbą kościołów na świecie. Oprócz chrześcijaństwa miasto jest także punktem odniesienia dla społeczności islamskiej, po wybudowaniu największego meczetu w Europie w dzielnicy Parioli, która zajmuje powierzchnię 34 000 m², oraz dla społeczności żydowskiej, dzięki Tempio Maggiore w Rzymie, ukończone na początku XX wieku w żydowskim getcie.ukończony na początku XX wieku w getcie żydowskim.ukończony na początku XX wieku w getcie żydowskim.\nMiasto jest również rozsiane kilkoma przykładami architektury grobowej, w tym: starożytne podziemne katakumby, zwłaszcza chrześcijańskie Priscilla i San Callisto, mauzolea i monumentalne grobowce, które zdobiły również drogi konsularne, takie jak mauzoleum Augusta w Campo Marzio czy grobowce z Via Appia, prywatne hypogeum wielkich rodów rzymskich, nekropolie skoncentrowane zwłaszcza poza miastem, a nawet rzadkie przykłady piramid, takie jak piramida Cestiusza. Do tych zabytków, zwłaszcza po średniowieczu, dobudowano nowoczesne cmentarze. Rzym posiada łącznie 11 cmentarzy komunalnych: cmentarz Verano, cmentarz Flaminio (który ze swoimi 140 hektarami jest największy), cmentarz San Vittorino, cmentarz Ostia Antica, cmentarz Laurentino, cmentarz Cesano,cmentarz Santa Maria del Carmine, cmentarz Isola Farnese, cmentarz Castel di Guido, cmentarz Maccarese (położony na terenie gminy Fiumicino), cmentarz Santa Maria di Galeria oraz cmentarz nie- Cmentarz katolicki i Cmentarz Wojenny w Rzymie. Do tego dochodzi cmentarz krzyżacki, położony w pobliżu granicy z Watykanem.\nCywilna architektura Rzymu składa się z kilkuset budynków i innych zabytków, które towarzyszyły historii miasta przez około 28 wieków: od arx Capitolina i domus starożytnego Rzymu po szlacheckie pałace średniowiecza, od luksusowych willi papieskiego Rzymu po nowoczesne budynki, które charakteryzują EUR, takie jak Palazzo della Civiltà Italiana i nowsze dzielnice, po dzieła najważniejszych współczesnych architektów powstałe w ciągu ostatnich dwóch dekad. Są też przykłady syntezy, czyli przypadków, w których budynki z poprzednich epok zostały zintegrowane lub przekształcone w kolejnych epokach, jak miało to miejsce w Tabularium czy Castel Sant'Angelo. W historycznym centrum miasta skupione są najbardziej prestiżowe budowle z okresu średniowiecza i epoki nowożytnej.Wśród nich są: kompleks Piazza del Campidoglio, składający się z Palazzo Senatorio, ratusza i siedziby Roma Capitale, Palazzo dei Conservatori i Palazzo Nuovo, pełniących jednocześnie funkcję siedziby Muzeów Kapitolińskich, a także historycznego rezydencje wielkich rodów szlacheckich oraz papieży i kardynałów, takich jak Palazzo Venezia, Palazzo Farnese, Palazzo Colonna i Palazzo Barberini. Wiele z nich, po przyłączeniu Rzymu do Królestwa Włoch, służyło jako siedziba różnych organów rządu narodowego. Wśród nich najważniejsze to: pałac Kwirynalski, siedziba prezydenta republiki, pałac Madama, siedziba Senatu Republiki, pałac Montecitorio, siedziba Izby Deputowanych, pałac Chigi, siedziba rządu włoskiego, Koch pałac, siedziba Banku Włoch, Palazzo Spada, siedziba Rady Stanu,Palazzo di Giustizia, znany również jako Palazzaccio i siedziba Najwyższego Sądu Kasacyjnego oraz Palazzo della Consulta, siedziba Trybunału Konstytucyjnego. W mieście znajdują się również urzędy wszystkich ministerstw, a także różne ambasady do Republiki Włoskiej, a większość z nich do Stolicy Apostolskiej. Wreszcie w Rzymie znajdują się również główne biura regionu Lacjum oraz, w Palazzo Valentini, metropolii Roma Capitale. Znajdują się tu również liczne wille i ogrody, niegdyś rezydencje szlacheckie, począwszy od miejskich horti, należących do wybitnych postaci starożytnego Rzymu, aż po duże wille wzniesione w epoce nowożytnej, wśród których główne to: willa Doria Pamphilj, willa Borghese, willa Ada, willa Giulia, willa Chigi, willa Albani i willa Torlonia. W całej swojej wielowiekowej historiiRzym był domem dla setek teatrów (najstarszym murowanym był teatr Pompeo i możemy wymienić m.in. teatr Marcellusa i teatr Ostii) oraz innych zabawnych budowli, takich jak cyrki (z których najsłynniejszym jest teatr Circus Maximus, mogący pomieścić około 250 000 widzów) oraz amfiteatry (w tym Koloseum, które stało się symbolem miasta i samego amfiteatru). Rzym jest również bogaty w fontanny i akwedukty: wśród monumentalnych fontann, z których większość została zbudowana przez papieży na początku nowożytności, znajdują się fontanna di Trevi, fontanna Acqua Felice (o del Mosè), cztery fontanny, fontanna Barcaccia, trzy fontanny Piazza Navona (Quattro Fiumi, Moro i Nettuno), Fontanna Żółwi, Fontanna Trytonów, FontannaAcqua Paola i fontanna Najad Akwedukty zbudowano już w starożytności: ich łączna długość sięgała około 350 km; w średniowieczu iw epoce nowożytnej papieże kazali je odnawiać i budować inne; ostatnie pochodzą z XX wieku i zostały zbudowane z myślą o zwiększonym zapotrzebowaniu miasta na wodę. Główne akwedukty Rzymu to: akwedukt Felice, akwedukt Acqua Paola, akwedukt Acqua Pia Antica Marcia, akwedukt Peschiera-Capore i akwedukt Appio-Alessandrino. W centrum miasta znajdują się również starożytne łuki triumfalne (łuk Tytusa, łuk Septymiusza Sewera, łuk Konstantyna) oraz pozostałości kilku łaźni, jednego z głównych miejsc spotkań w starożytności (m.in. łaźnie Karakalli, łaźnie św. Dioklecjan i Łaźnie Tytusa).Tybr i Aniene, rzeki, które przecinają miasto, są przecinane przez ponad trzydzieści mostów: w obszarze miejskim przez Tyber przechodzi 28 (w tym starożytny most Milvio, most Sant'Angelo, most Sisto i Fabricio), a 5 zostały zbudowane do przekroczenia Aniene, w tym mostu Nomentano. Współczesne architektury obejmują: Auditorium Parco della Musica Renzo Piano, MAXXI Zahy Hadid, Muzeum Sztuki Współczesnej Odile Decq, Muzeum Ara Pacis i Kościół Boga Miłosiernego Ojca Richarda Meiera, Rzymskie Centrum Kongresowe „La Nuvola” Massimiliano Fuksasa.28 przecina Tybr (w tym starożytny most Milvio, most Sant'Angelo, most Sisto i most Fabricio), a 5 zbudowano do przeprawy przez Aniene, w tym most Nomentano. Współczesne architektury obejmują: Auditorium Parco della Musica Renzo Piano, MAXXI Zahy Hadid, Muzeum Sztuki Współczesnej Odile Decq, Muzeum Ara Pacis i Kościół Boga Miłosiernego Ojca Richarda Meiera, Rzymskie Centrum Kongresowe „La Nuvola” Massimiliano Fuksasa.28 przecina Tybr (w tym starożytny most Milvio, most Sant'Angelo, most Sisto i most Fabricio), a 5 zbudowano do przeprawy przez Aniene, w tym most Nomentano. Współczesne architektury obejmują: Auditorium Parco della Musica Renzo Piano, MAXXI Zahy Hadid, Muzeum Sztuki Współczesnej Odile Decq, Muzeum Ara Pacis i Kościół Boga Miłosiernego Ojca Richarda Meiera, Rzymskie Centrum Kongresowe „La Nuvola” Massimiliano Fuksasa.Muzeum Sztuki Współczesnej Odile Decq, Muzeum Ara Pacis i Kościół Boga Miłosiernego Ojca Richarda Meiera, Rzymskie Centrum Kongresowe „La Nuvola” Massimiliano Fuksasa.Muzeum Sztuki Współczesnej Odile Decq, Muzeum Ara Pacis i Kościół Boga Miłosiernego Ojca Richarda Meiera, Rzymskie Centrum Kongresowe „La Nuvola” Massimiliano Fuksasa.\nArchitektura militarna Rzymu sięga mitycznych początków miasta, kiedy Romulus wzniósł mury kwadratowego Rzymu, aby wyznaczać świętą granicę urbs, przemianowany na pomerius i odegrał ważną rolę w całej historii miasta , determinując jej rozwój i obronę. W ciągu jej dziejów wzniesiono pięć odrębnych systemów obronnych: po murach romulańskich, serbski (później przebudowany w epoce republikańskiej), aureliański, leoński (średniowieczny, wokół Watykanu i Borgo) i Gianicolense (XVII w., wokół Trastevere i Janiculum) ). Główne mury miasta, zbudowane przez cesarza Aureliana, nadal w dużej mierze istnieją i wyznaczają jego historyczne centrum; pierwotnie około 19 km długości z 18 drzwiami,z których większość otwierała się na drogę konsularną: jedną z najbardziej imponujących do dziś, obecną Porta Maggiore, Porta San Sebastiano i Porta San Paolo. Rzym jest jedyną europejską stolicą, która prawie w całości zachowała obwód swoich murów. Innym charakterystycznym obrazem średniowiecznego Rzymu i rzymskiej wsi były wieże i zamki, często budowane na starożytnych ruinach, domy potężnych rodów magnackich, które rządziły miastem między X a XIV wiekiem. Gregorovius stwierdził, że w średniowieczu Rzym miał około 900 wież, z których większość została zburzona w drugiej połowie XIII wieku na polecenie senatora Gibelinów Brancaleone degli Andalò; około 50 zachowało się do dziś, w tym w historycznym centrum: Torre delle Milizie, Torre Argentina, Torre Caetani, Torre dei Capocci, Torre dei Conti,tor Sanguigna i Torre della Moletta, a poza centrum tor de 'Schiavi, Torre di Centocelle, tor Pignattara i tor Tre Teste. Do tego dodano kilka wież nadbrzeżnych Lacjum, z których dwie w nadmorskiej wiosce Ostia, mianowicie tor Boacciana i tor San Michele, oraz inne, obecnie zniszczone, w okolicznych gminach, takie jak Torre Clementina (Fiumicino) i Torre del Vajanico (Pomezja) . Wśród zamków pozostają Castel Sant'Angelo, zbudowany przez papieży do kontrolowania miasta na prawym brzegu Tybru, Castrum Caetani na starożytnej Drodze Appijskiej, Rocca di Ostia w Ostia Antica, zamek Cecchignola, zamek Magliana, zamek Isola Farnese, zamek Corcolle, casal de 'Pazzi, zamek Length, zamek Porcareccia, zamek Torrenova.Po zjednoczeniu Włoch,miasto było chronione umocnionym obozem składającym się z piętnastu fortów i czterech baterii, które tworzyły pierścień o długości około 40 km wokół miasta.\nGłówne place Rzymu, zrodzone w okresie renesansu lub baroku, świadczą o twórczej zdolności harmonijnego ideału życia między humanistycznym wywyższeniem a nadprzyrodzonym poczęciem. Wśród najbardziej znanych rzymskich placów znajdują się ulice Piazza di Spagna, Piazza Navona, Piazza del Popolo, Piazza della Repubblica, Piazza Venezia, Piazza Colonna, Piazza Farnese, Largo di Torre Argentina, Campo de 'Fiori i Piazza San Pietro. centrum miasta, via del Corso, via del Babuino i via di Ripetta, które tworzą Trójząb; via dei Fori Imperiali, dawniej via dell'Impero; via Vittorio Veneto, rozsławiony w latach sześćdziesiątych; via dei Condotti, główna ulica handlowa; via Margutta, ulica artystów; via Nazionale, zbudowany po jednostce; via della Conciliazione,która łączy państwo włoskie z Watykanem.Miastem, w którym zachowała się największa liczba obelisków, jest Rzym: wiele z nich pochodzi z czasów cesarskich, kiedy obeliski zostały przetransportowane bezpośrednio z Egiptu; inne zostały wykonane przez Rzymian, którzy używali tego samego granitu co Egipcjanie. Większość z nich została odrestaurowana przez papieża Sykstusa V. Od czasów starożytnych ulice, place i budynki w Rzymie zdobiły różnego rodzaju posągi (konne, stojące, siedzące, popiersia). W starożytności przypisywano im niemal mistyczną moc, zdolną do ochrony ludu rzymskiego i reprezentowania zgromadzenia bogów. Szczególne i charakterystyczne jest sześć mówiących posągów (w tym Pasquino i posąg Babuino), przez które ludzie w satyryczny i cierpki sposób,wyrażał niezadowolenie wobec sprawujących władzę w mieście.W Rzymie na przestrzeni wieków wzniesiono liczne kolumny w celach upamiętniających; wśród 14 zachowanych jeszcze kolumna Marka Aureliusza i kolumna Trajana. Wśród głównych kolumnad miasta najbardziej znana jest prawdopodobnie ta zbudowana przez Berniniego w XVII wieku.\nZe względu na ogrom stanowisk archeologicznych i znalezisk Rzym jest prawdziwym skansenem. Kolebką historii Rzymu jest Wzgórze Palatyn, pod którym znajduje się Forum Romanum, Fora Cesarskie i Targi Trajana, ośrodki życia politycznego, gospodarczego, religijnego i społecznego starożytnego świata, symboliczny zabytek starożytny Rzym; na pobliskim wzgórzu Oppio znajdują się pozostałości Domus Aurea, złotego domu Nerona. Idąc od Piazza Venezia w kierunku Tybru znajdują się Crypta Balbi (część starożytnego teatru Balbo), Foro Boario, teatr Marcellusa ze świątyniami obszaru Sant'Omobono i Foro Olitorio oraz świętym obszarem Largo di Torre Argentina (gdzie zginął Cezar). Inne stanowiska archeologiczne w mieście to podziemna bazylika Porta Maggiore,Łaźnie Karakalli, Łaźnie Dioklecjana, Łaźnie Tito, Mitreum San Clemente, Audytorium Mecenate, Stadion Domicjana, szczątki Ludusa Magnusa, Audytorium Hadriana i rzymskie domy Celio, poniżej Santi Giovanni e Paolo Poza zamieszkanym centrum znajdują się wykopaliska Ostii; mauzoleum Cecylii Metelli, sąsiednia Villa di Maxenzio, Castrum Caetani, grób Scipioni i willa Quintili na Appia Antica; willa Livia w Prima Porta; obszar archeologiczny Veio, z etruskim sanktuarium Apolla i parkiem Grobowców via Latina.Auditoria di Adriano i rzymskie domy Celio, poniżej bazyliki Santi Giovanni e Paolo Poza zamieszkanym centrum znajdują się wykopaliska Ostii; mauzoleum Cecylii Metelli, sąsiednia Villa di Maxenzio, Castrum Caetani, grób Scipioni i willa Quintili na Appia Antica; willa Livia w Prima Porta; obszar archeologiczny Veio, z etruskim sanktuarium Apolla i parkiem Grobowców via Latina.Auditoria di Adriano i rzymskie domy Celio, poniżej bazyliki Santi Giovanni e Paolo Poza zamieszkanym centrum znajdują się wykopaliska Ostii; mauzoleum Cecylii Metelli, sąsiednia Villa di Maxenzio, Castrum Caetani, grób Scipioni i willa Quintili na Appia Antica; willa Livia w Prima Porta; obszar archeologiczny Veio, z etruskim sanktuarium Apolla i parkiem Grobowców via Latina.Apollo i park Grobowców Via Latina.Apollo i park Grobowców Via Latina.\nZbiór wolnych terenów zielonych obejmuje łączną powierzchnię 86 000 ha, 67% z 128 500 ha Rzymu, co czyni go najbardziej zielonym miastem europejskim w wartościach bezwzględnych. Wśród nich są chronione obszary przyrodnicze, których siedliska są szczególnie bogate w gatunki roślin i zwierząt, w tym 19 parków naziemnych i jeden morski, płycizna Tor Paterno.Obszary chronione to niedawna rzeczywistość, która rozpoczęła się wraz z utworzeniem Parku miejskiego. park regionalny Pineto w 1987 r. i Park Regionalny Appia Antica w następnym roku; w 1997 r. narodził się organ regionalny RomaNatura, który znacznie rozszerzył liczbę obszarów chronionych, dodając 14 z nich.rezerwat przyrody Marcigliana, rezerwat przyrody Decima-Malafede, stanowy rezerwat przyrody Litorale Romano, rezerwat przyrody Dolina Aniene, rezerwat przyrody Insugherata i rezerwat przyrody Monte Mario, do których dodano wnętrza parków willi w Rzymie i różne parki miejskie (np. Parco degli Acquedotti). Pod ogród botaniczny i miejski ogród różany przeznaczono określone tereny zielone, natomiast na terenach bardziej peryferyjnych znajdują się również tereny rolnicze. Rozległy obszar wiejski, częściowo płaski, a częściowo pagórkowaty, który rozciąga się wokół miasta Rzym, jest określany jako wieś rzymska, która różni się od wsi rzymskiej tym, że znajduje się na terytorium miejskim.Miejska oaza zarządzana przez WWF, a przy ujściu rzeki znajduje się Śródziemnomorskie Centrum Habitat, kolejna miejska oaza zarządzana przez LIPU.\nDzika przyroda miejska\nW Wiecznym Mieście żyją tysiące gatunków zwierząt, kręgowców i bezkręgowców. Typowe dla obszaru Koloseum są na przykład koty, które od 2001 roku są uznawane za „dziedzictwo biokulturowe Rzymu” (jedyny przykład takiego przepisu we Włoszech). Istnieje około 300 000 kotów rzymskich. Około 120 000 mieszka w domach, a reszta jest zabłąkana, zgrupowana w co najmniej 400 koloniach kotów określonych jako wolne siedliska (przewidziane przez ustawę nr 281 z 1991 r. i ustawę regionalną nr 34 z 1997 r.), a wiele Opiekują się nimi Rzymianie, głównie kobiety, czasami nazywane kotami. Wśród ptaków, w środowisku miejskim, występują szpaki pospolite, szacowane na nawet 5 mln osobników, a także mewy srebrzyste i inne typowe składniki fauna miejska, taka jak gołębie.szare wrony i turkawki. Do tych rodzimych gatunków, zwłaszcza w ostatnich dziesięcioleciach, dołączyły również inne gatunki obce, w tym mniszka lekarska. W stosunku do szpaków Rzym jest miastem włoskim z największą liczbą tych ptaków, które skolonizowały środowisko miejskie od pierwszego okresu powojennego, po zniszczeniu wielu peryferyjnych mokradeł, znajdując nieliczne drapieżniki i łatwe schronienie. Pierwszymi obszarami zajmowanymi przez te ptaki były tereny zielone palazzo Venezia, willa Torlonia i piazza Cavour, a następnie w 1970 r. willa Ada, willa Doria Pamphilj, via Venti Settembre, viale di Trastevere i via Appia Nuova. Później skolonizowali platany na prawym brzegu Tybru, między Ponte Matteotti i Ponte Sant'Angelo, docierając w końcu na oba brzegi.W sezonach migracji powodują spore problemy z obornikiem. Niemniej jednak rozpowszechniane są liczne filmy przedstawiające spektakularne tańce wykonywane na niebie na oczach mieszkańców i turystów, często mylone z dwoma poprzednimi gatunkami i wprowadzone przez człowieka w ciągu poprzednich dwóch stuleci, a także kilka gatunków dzików.Do miasta rozprzestrzeniło się również kilka ssaków, w tym mysz zwyczajna i szczur norweski, wydry, często mylone z dwoma poprzednimi gatunkami i wprowadzone przez człowieka w ciągu ostatnich dwóch stuleci, oraz kilka gatunków dzików.Do miasta rozprzestrzeniło się również kilka ssaków, w tym mysz zwyczajna i szczur norweski, wydry, często mylone z dwoma poprzednimi gatunkami i wprowadzone przez człowieka w ciągu ostatnich dwóch stuleci, oraz kilka gatunków dzików.\nLiczący ponad 2 879 000 mieszkańców Rzym jest najbardziej zaludnioną gminą we Włoszech. W kontekście Unii Europejskiej gmina Rzym zajmuje trzecie miejsce pod względem liczby ludności, po Berlinie i Madrycie. Łącznie z dojeżdżającymi do pracy, żołnierzami, studentami, mieszkańcami Watykanu, politykami i dyplomatami, łączna liczba mieszkańców Rzymu w normalnym dniu roboczym sięga około 40 000 000. Mieszkańcy przed zjednoczeniem Włoch (tys.) Mieszkańcy (tys.)\nPochodzenie etniczne i mniejszości zagraniczne\nRzym to włoska gmina o największej liczbie zagranicznych mieszkańców: na dzień 31 grudnia 2020 r. było ich ogółem 341661, co stanowiło 12,27% populacji, liczba ta niewiele wzrosła od 2010 r., wraz z nadejściem kryzysu gospodarczego, podczas gdy wzrost był stały w poprzednich latach, od 169 tys. w 2000 r. (6% populacji) do 346 tys. w 2010 r. (12%), przy wzroście o 126% w latach 2000-2018.\nŁacina była pierwszym językiem Rzymu; przeszedł tę samą ewolucję i przeobrażenia miasta: początkowo używany tylko w mieście i w Lacjum vetus (z nielicznymi odmianami dialektalnymi, np. w Falerii i Preneste), ulegał wpływom etruskim, a przede wszystkim greckim. Następnie język łaciński podążał za ekspansją Rzymu na półwyspie włoskim i w całym cesarstwie, aż wraz z instytucją polityczną przeszedł w fazę upadku. W średniowieczu został potwierdzony jako oficjalny język Kościoła rzymskiego oraz kulturalny i międzynarodowy język Europy Zachodniej. Językiem powszechnie używanym przez ludność, oprócz oficjalnego języka włoskiego, jest dialekt rzymski, który podobnie jak większość włoskich dialektów nie ma oficjalnego statusu. Wyszkolony w średniowieczu,pierwotnie był podobny do dialektów południowych, a następnie w okresie renesansu uległ wpływom kulturowym florenckim, co upodabniało go do dialektu toskańskiego. Romanesco, jak wszystkie języki, ewoluowało wówczas na przestrzeni lat (Giuseppe Gioachino Belli w pierwszej połowie XIX wieku używał form językowych, których nie używał Triluss na początku XX wieku), a od początku XX wieku jest również szeroko rozpowszechniony w innych obszarach Lacjum, w wyniku wzrostu demograficznego. Wśród głównych dzieł literackich w dialekcie rzymskim należy pamiętać, oprócz wspomnianych już poetów Gioachino Belli i Trilussę, Cesare Pascarella, Giuseppe Berneriego, Filippo Chiappiniego, Crescenzo Del Monte. Liczni aktorzy przyczynili się i przyczynili do teatralnego i kinematograficznego wyrazu dialektu rzymskiego w XX wieku:wśród nich Aldo Fabrizi, Elena Fabrizi, Alberto Sordi, Nino Manfredi, Gina Lollobrigida, Anna Magnani, Gigi Proietti, Gabriella Ferri, Enrico Montesano i Carlo Verdone.\nPomimo swoich indoeuropejskich początków, religia rzymska, związana z historią i tradycjami miasta od samego początku, ma swoje własne cechy, ze względu na historyczną, prawną i polityczną mentalność typową dla społeczeństwa rzymskiego. Bóstwa, w przeciwieństwie do greckich, nie miały autonomicznej egzystencji; religia nie dawała podstaw do opowieści mitycznych ani refleksji teologicznej, lecz była instrumentem regni: już od archaicznej fazy dziejów rzymskich w istocie instytucje religijne nie różniły się od politycznych. Obok głównych bóstw (Jowisz, Junona, Minerwa, Westa, Janus, Mars), antropomorfizowanych, istniały duchy opiekuńcze, takie jak lary i penaty. Religię rzymską charakteryzował również główny cykl corocznych świąt, związanych wyłącznie z miastem Rzym; jednak zekspansja imperium, liczne nowe religie i kulty misteryjne rozprzestrzeniły się w Rzymie, głównie ze Wschodu. W I wieku, jak to miało miejsce w najważniejszych ośrodkach cesarstwa, chrześcijaństwo również szybko się rozprzestrzeniło: początkowo uważani za sektę żydowską, chrześcijanie, należący do wszystkich warstw społecznych, mieli własną organizację (kościół, zgromadzenie Boże), na czele której biskup (później nazwany Papieżem), z którego pierwszy jest uważany za apostoła Piotra; zmarł w Rzymie jako Paweł z Tarsu, apostoł pogan, który przybył do Rzymu, aby głosić kazania około roku 60: obaj są świętymi patronami Rzymu. Po przełomie Konstantyna w 313 r. i edykcie z Tesaloniki w 380 r. chrześcijaństwo stało się religią państwową i Kościołem Rzymu,która dzierży prymat Stolicy Piotrowej, zwiększyła jej moc duchową i liturgiczną oraz nawiązała kontakt z instytucjami politycznymi, które charakteryzowały kolejne stulecia.\nRzym, od wieków cel pielgrzymek milionów wiernych, jest głównym ośrodkiem katolicyzmu, goszczącym Państwo Watykańskie, rządzone przez Biskupa Rzymu, który na użytek samego Kościoła jest zawsze panującym papieżem. Religia katolicka obrządku rzymskiego jest również obecnie najbardziej rozpowszechniona wśród ludności, przyjmując tym wyznaniem chrztu około 82,0% ludności obszaru północno-zachodniego należy do diecezji Porto-Santa Rufina (z siedzibą biskupa w La Storta), obszar Ostia Antica (siedziba biskupa) i część Casal Palocco w diecezji Ostia,część Torre Gaia i Borghesiana w diecezji Frascati oraz obszar San Vittorino w diecezji Tivoli. Co 25 lat lub w różnych latach z okazji poszczególnych rocznic obchodzony jest w Rzymie Powszechny Jubileusz Kościoła Katolickiego, uroczyście ogłoszony i zainaugurowany przez panującego Papieża obrzędem otwarcia świętych drzwi. Pielgrzym, który je przekroczy, w czterech głównych bazylikach, ma możliwość zbawienia i odpuszczenia grzechów.oferowana jest możliwość zbawienia i odpuszczenia grzechów.oferowana jest możliwość zbawienia i odpuszczenia grzechów.\nOprócz katolicyzmu w Rzymie szeroko rozpowszechniony jest islam i inne kulty chrześcijańskie; ponadto liczna społeczność żydowska była obecna w mieście od późnego okresu republikańskiego. W szczególności znajduje się Kościół ewangelicki waldensów ze świątynią waldensów na Piazza Cavour, ortodoksja z kościołem Santa Caterina martire i mormonizm ze świątynią Rzymu we Włoszech. Islam ma, jako główną siedzibę miasta, meczet w Rzymie (największy meczet na Zachodzie) w obszarze Acqua Acetosa. Judaizm ma jedną z największych synagog w Europie, Tempio Maggiore w Rzymie, na terenie getta.\nJednym z głównych obchodów rzymskiej tradycji ludowej był od XV do XIX wieku Karnawał Rzymski, przywrócony przez gminę Rzym, choć w zupełnie innej formie, w 2010 roku. Jego początki sięgają starożytnych Saturnaliów. Rzym, charakteryzujący się rozrywką publiczną, tańcami i maskaradami. Igrzyska karnawałowe odbywały się od X wieku na górze Testaccio; kilka wieków później papież Paweł III zdecydował, że karnawał powinien odbyć się na via Lata, obecnie via del Corso. Wśród typowych masek rzymskiego karnawału znajdują się Rugantino, Meo Patacca i generał Mannaggia La Rocca.Rzym to miasto bogate w tradycje, mity, legendy, zwyczaje i folklor, począwszy od starożytności i przez całe średniowiecze, w których wielu kwitły opowieści, w których sfera religijna łączyła się ze światem magicznym,sacrum połączone z profanum. Ze względu na swoje szczególne cechy jednym z obszarów Rzymu, gdzie wciąż można prześledzić fragmenty i bodźce kultury popularnej, jest malownicza dzielnica Trastevere z wąskimi uliczkami, trattoriami, średniowiecznymi kościołami i wzgórzem Janikulum; to właśnie w Trastevere znajduje się muzeum folkloru romańskiego i poetów, w którym znajdują się dokumenty dotyczące życia codziennego i tradycji rzymskich, w tym akwarele Ettore Roesler Franz o zaginionym Rzymie. W dzielnicy Europa znajduje się Narodowe Muzeum Sztuki i Tradycji Ludowych, która gromadzi materiały tradycyjne i folklorystyczne z całych Włoch. Warto też pamiętać: Boże Narodzenie w Rzymie, 21 kwietnia; jest to data, w której według tradycji Romulus założył miasto (753 pne).21 kwietnia obchodzony jest z przedstawieniami kostiumowymi, wydarzeniami kulturalnymi i imprezami rekreacyjnymi; 1 maja, dzień robotniczy: unitarne związki organizują bezpłatny koncert na Piazza di Porta San Giovanni w Laterano, na który przyjeżdżają setki tysięcy widzów; Dzień Republiki, 2 czerwca; tradycyjna parada wojskowa odbywa się wzdłuż Via dei Fori Imperiali, która kończy się na Piazza Venezia, na Altare della Patria; SS. Piotra i Pawła, patronów miasta, 29 czerwca. Święto św. Piotra i Pawła zostało ustanowione dekretem Państwa Kościelnego z dnia 29 kwietnia 1818 r.; Festa de Noantri odbywa się na Zatybrzu. Obchodzony jest w pierwszą sobotę po 16 lipca z okazji rocznicy Madonny del Carmelo.dzień robotniczy: unitarne związki organizują bezpłatny koncert na Piazza di Porta San Giovanni na Lateranie, w którym biorą udział setki tysięcy widzów; Dzień Republiki, 2 czerwca; tradycyjna parada wojskowa odbywa się wzdłuż Via dei Fori Imperiali, która kończy się na Piazza Venezia, na Altare della Patria; SS. Piotra i Pawła, patronów miasta, 29 czerwca. Święto św. Piotra i Pawła zostało ustanowione dekretem Państwa Kościelnego z dnia 29 kwietnia 1818 r.; Festa de Noantri odbywa się na Zatybrzu. Obchodzony jest w pierwszą sobotę po 16 lipca z okazji rocznicy Madonny del Carmelo.dzień robotniczy: unitarne związki organizują bezpłatny koncert na Piazza di Porta San Giovanni na Lateranie, w którym biorą udział setki tysięcy widzów; Dzień Republiki, 2 czerwca; tradycyjna parada wojskowa odbywa się wzdłuż Via dei Fori Imperiali, która kończy się na Piazza Venezia, na Altare della Patria; SS. Piotra i Pawła, patronów miasta, 29 czerwca. Święto św. Piotra i Pawła zostało ustanowione dekretem Państwa Kościelnego z dnia 29 kwietnia 1818 r.; Festa de Noantri odbywa się na Zatybrzu. Obchodzony jest w pierwszą sobotę po 16 lipca z okazji rocznicy Madonny del Carmelo.2 czerwca; tradycyjna parada wojskowa odbywa się wzdłuż Via dei Fori Imperiali, która kończy się na Piazza Venezia, na Altare della Patria; SS. Piotra i Pawła, patronów miasta, 29 czerwca. Święto św. Piotra i Pawła zostało ustanowione dekretem Państwa Kościelnego z dnia 29 kwietnia 1818 r.; Festa de Noantri odbywa się na Zatybrzu. Obchodzony jest w pierwszą sobotę po 16 lipca z okazji rocznicy Madonny del Carmelo.2 czerwca; tradycyjna parada wojskowa odbywa się wzdłuż Via dei Fori Imperiali, która kończy się na Piazza Venezia, na Altare della Patria; SS. Piotra i Pawła, patronów miasta, 29 czerwca. Święto św. Piotra i Pawła zostało ustanowione dekretem Państwa Kościelnego z dnia 29 kwietnia 1818 r.; Festa de Noantri odbywa się na Zatybrzu. Obchodzony jest w pierwszą sobotę po 16 lipca z okazji rocznicy Madonny del Carmelo.Obchodzony jest w pierwszą sobotę po 16 lipca z okazji rocznicy Madonny del Carmelo.Obchodzony jest w pierwszą sobotę po 16 lipca z okazji rocznicy Madonny del Carmelo.\nMiasto jest centrum wielu instytucji finansowych (banków i towarzystw ubezpieczeniowych), ośrodków produkcji telewizyjnej, firm działających w branży modowej i reklamowej, a przede wszystkim filmowej, dzięki licznym domom produkcyjnym i studiom Cinecittà. Rzym jest także siedzibą niektórych międzynarodowych agencji Organizacji Narodów Zjednoczonych, takich jak: Światowy Program Żywnościowy (WFP); Organizacja Narodów Zjednoczonych ds. Wyżywienia i Rolnictwa (FAO); Międzynarodowy Fundusz Rozwoju Rolnictwa (IFAD) W mieście mieści się uczelnia NATO. W stolicy Włoch, oprócz traktatów, które powołały EWG i Euratom w 1957 r., odbyło się także oficjalne podpisanie traktatu o konstytucji europejskiej (29 października 2004 r.) oraz zastrzeżenie statutu Międzynarodowego Trybunału Karnego.Będąc stolicą prowincji Rzym, regionu Lacjum i stolicą Republiki Włoskiej, w Rzymie, oprócz urzędów miejskich, znajdują się różne urzędy rządu prowincji, regionalnego i krajowego, a także: generał armii włoskiej Sztab Generalny Marynarki Wojennej Sztabu Generalnego Sił Powietrznych Sztabu Obrony Dowództwa Generalnego Karabinierów Włoskiej Agencji Kosmicznej.Broń karabinierów Włoskiej Agencji Kosmicznej.Broń karabinierów Włoskiej Agencji Kosmicznej.\nMiasto jest obsługiwane przez liczne szpitale publiczne i prywatne oraz ośrodki leczenia, w różnych ASL, na które miasto jest podzielone. Wśród głównych rzymskich szpitali znajdują się cztery polikliniki uniwersyteckie Umberto I (największy szpital publiczny we Włoszech), Tor Vergata, Agostino Gemelli (katolicki uniwersytet) i Campus Bio-Medico, duże kompleksy San Camillo-Forlanini i San Giovanni Addolorata, szpital pediatryczny Bambino Gesù (należący do Watykanu) oraz poliklinika wojskowa Celio. Ponadto Istituto Superiore di Sanità działa w służbie Ministerstwa Zdrowia. Nie działają już liczne zakłady opieki zdrowotnej, w tym: archispedale Santo Spirito in Saxia (założony w średniowieczu jeden z najstarszych szpitali na świecie), szpital San Giacomo degli Incurabili, szpital Carlo Forlanini,Szpital Nuovo Regina Margherita, dawny azyl Santa Maria della Pietà i dawny szpital w Rzymie.\nWedług sondażu przeprowadzonego przez urząd statystyczny gminy Rzym w 2007 roku, jakość życia obywateli rzymskich jest ogólnie dobra; niemniej jednak stolica wykazuje różne słabości. Wśród nich pojawiają się problemy związane z zanieczyszczeniem komunikacyjnym, środowiskowym i akustycznym, spowodowane rosnącym wykorzystaniem pojazdów prywatnych; wystrój miejski cierpi z powodu ogromnej obecności obraźliwych billboardów i znaków reklamowych, a także obecności graffiti wandali. Kolejny problem dotyczy usług komunalnych, do których czasem trudno dotrzeć, zwłaszcza dla osób starszych.Wśród pozytywnych aspektów jest zadowolenie mieszkańców z życia w Rzymie, cieszenia się na co dzień historycznym i archeologicznym dziedzictwem miasta, jego monumentalnymi, artystycznymi i kulturalnymi pięknem łagodny klimat,bliskość morza i centrum chrześcijaństwa, różne możliwości nauki i szkolenia, różne obiekty sportowe i duże tereny zielone. Rzym ma również negatywny rekord pod względem liczby godzin straconych w ruchu: jest to drugie co do wielkości miasto na świecie, po Bogocie (Kolumbia), ze średnią 254 godzin straconych w ruchu miejskim każdego roku, zgodnie z badaniem jakości życie przeprowadzone w 2015 roku przez firmę konsultingową Mercer, pomimo pozytywnych aspektów, Rzym zajmuje 52. miejsce, ukarane przez swój system transportowy i nieoptymalny kontekst handlowy, pozostając daleko od 41. miejsca w Mediolanie. we Włoszech (w 2010 r. według Krajowego Stowarzyszenia Policjantów,Rzym znalazł się na drugim miejscu za Mediolanem pod względem liczby przestępstw na sto tysięcy mieszkańców, ze szczególnym uwzględnieniem kradzieży mieszkań, kradzieży samochodów, rozbojów i rabunków, natomiast w 2011 r. strzelał w głowę pod względem liczby morderstw”. o braku bezpieczeństwa i degradacji na przedmieściach miejskich, przeprowadzonej w 2009 r. przez departament ds. innowacji i społeczeństwa Sapienzy na zlecenie Regionalnego Obserwatorium Bezpieczeństwa i Legalności, jeden na dwóch Rumunów uważa te przedmieścia za niebezpieczne, martwiąc się przede wszystkim przestępczością i wypadkami drogowymi. Co więcej, większość Rzymian, z którymi przeprowadzono wywiady, zauważa, że w mieście są niebezpieczne obszary, do których lepiej nie jechać.napadów i rabunków, a w 2011 r. strzał w głowę za liczbę morderstw), co drugi Rumun uważa te przedmieścia za niebezpieczne, zaniepokojony przede wszystkim przestępczością i wypadkami drogowymi. Co więcej, większość Rzymian, z którymi przeprowadzono wywiady, zauważa, że w mieście są niebezpieczne obszary, do których lepiej nie jechać.napadów i rabunków, a w 2011 r. strzał w głowę za liczbę morderstw), co drugi Rumun uważa te przedmieścia za niebezpieczne, zaniepokojony przede wszystkim przestępczością i wypadkami drogowymi. Co więcej, większość Rzymian, z którymi przeprowadzono wywiady, zauważa, że w mieście są niebezpieczne obszary, do których lepiej nie jechać.co drugi Rumun uważa przedmieścia za niebezpieczne, martwi się przede wszystkim przestępczością i wypadkami drogowymi. Co więcej, większość Rzymian, z którymi przeprowadzono wywiady, zauważa, że w mieście są niebezpieczne obszary, do których lepiej nie jechać.co drugi Rumun uważa przedmieścia za niebezpieczne, martwi się przede wszystkim przestępczością i wypadkami drogowymi. Co więcej, większość Rzymian, z którymi przeprowadzono wywiady, zauważa, że w mieście są niebezpieczne obszary, do których lepiej nie jechać.\nJako stolica Włoch, miasto posiada dwa Archiwa Państwowe: Centralne Archiwum Państwowe, które przechowuje (z pewnymi wyjątkami) dokumentację wytworzoną przez organy i urzędy Państwa Włoskiego od jego jedności oraz Archiwum Państwowe Rzym, który do 1953 pełnił również funkcje dawnego. Ponadto w Watykanie znajdują się Tajne Archiwa Watykanu. Miasto posiada liczne biblioteki różnego typu i wielkości. Wśród najważniejszych możemy wymienić: Biblioteka Angelica; Watykańska Biblioteka Apostolska w Watykanie; Biblioteka Casanatense; Biblioteka Instytutu Encyklopedii Włoskiej, Biblioteka Hertziana; Narodowa Biblioteka Centralna Vittorio Emanuele II, największa biblioteka we Włoszech; Biblioteka Uniwersytecka Alessandrina;Biblioteka Vallicelliana. Sieć 37 czytelni publicznych Roma Capitale jest natomiast oznaczona nazwą Biblioteki Rzymu. Istnieje wiele bibliotek rzymskich uczestniczących w National Library Service (SBN). Dzięki OPAC SBN możliwe jest przeszukiwanie sieci w aktualnych katalogach ponad 100 placówek bibliotecznych w mieście, agregowanych w różnych ośrodkach regionalnych.\nW Rzymie istnieją biura organów zajmujących się badaniami naukowymi, technologicznymi, medycznymi lub humanistycznymi: m.in. ISTAT, publiczna instytucja badawcza zajmująca się spisami ludności, przemysłem, usługami, rolnictwem i różnymi badaniami w dziedzinie gospodarki; IsIAO, organ publiczny, który aktywnie działa w dziedzinie promocji kultury między Włochami a krajami Afryki i Azji; IPOCAN, instytucja zajmująca się badaniem i badaniem problemów związanych z islamskim Bliskim Wschodem w czasach nowożytnych i współczesnych; Krajowa Rada ds. Badań Naukowych, krajowy organ publiczny, którego zadaniem jest wykonywanie, promowanie, rozpowszechnianie,transfer i wzmocnienie działalności badawczej w głównych sektorach rozwoju wiedzy i ich zastosowań w rozwoju naukowym, technologicznym, gospodarczym i społecznym Włoch, z różnymi biurami rozsianymi po całym obszarze miejskim i silną koncentracją instytutów w obszarze badawczym; Accademia Nazionale dei Lincei, jedna z najstarszych we Włoszech, założona w 1603 r.; Narodowa Akademia Nauk znana jako XL; Papieskiej Akademii Nauk.\nRzym to włoskie miasto z największą liczbą (2228) przedszkoli, szkół podstawowych i gimnazjów, publicznych i prywatnych. Szkoła w Rzymie ma odległe początki: Plutarch stwierdził, że pierwsza rzymska szkoła publiczna została otwarta w połowie III wieku p.n.e., nawet jeśli jest to prawdopodobnie znacznie starsza instytucja; przez wieki Rzym był jednym z głównych ośrodków edukacji w świecie zachodnim. W średniowieczu edukacja szkolna została całkowicie powierzona Kościołowi; Od okresu renesansu do zdobycia Rzymu obowiązywał papieski system scholastyczny. Wśród głównych szkół rzymskich wymieniamy państwowe liceum Virgilio, liceum Torquato Tasso, państwowe liceum Giulio Cesare, liceum artystyczne Ripetta,liceum im. Ennio Quirino Viscontiego, państwowe liceum Dante Alighieri, państwowe liceum Camillo Cavour, państwowe liceum Terenzio Mamiani, państwowe liceum Pilo Albertelli, państwowe liceum Augusto Righi, państwowe liceum Plinio Seniore, Collegio San Giuseppe – Instytut De Merode, Narodowa Szkoła z Internatem Vittorio Emanuele II, Instytut Massimiliano Massimo.Instytut Maksymiliana Massimo.Instytut Maksymiliana Massimo.\nMiasto Rzym ma największą liczbę absolwentów we Włoszech, a także najwyższy odsetek w porównaniu z liczbą mieszkańców. Posiada również największą liczbę uniwersytetów i studentów we Włoszech; na jego terenie znajdują się 22 uczelnie państwowe i niepubliczne oraz 24 uczelnie papieskie, w sumie 46 uczelni. Najważniejsza jest Sapienza, która w 2013 roku była również jedyną włoską uczelnią, która znalazła się w pierwszej setce na świecie według międzynarodowego rankingu opracowane przez Center for World University Rankings, zajmując 63. miejsce.\nW Rzymie oferta muzeów jest bardzo bogata pod względem ilości i jakości: muzea zawierają kulturę, sztukę i rzeźbę, skarby gromadzone w mieście na przestrzeni wieków: od muzeów watykańskich (około 6 milionów zwiedzających w 2015 r.), po muzea kapitolińskie ( najstarsze muzeum publiczne na świecie), od galerii Borghese po Muzeum Narodowe Zamku Świętego Anioła i ponownie: Galeria Colonna, Galeria Doria Pamphilj i Narodowa Galeria Sztuki Starożytnej, Narodowe Muzeum Rzymskie, Narodowe Muzeum Etruskie w Villa Giulia , Palazzo delle Esposizioni, Muzeum Rzymu, Muzeum Rzymu na Zatybrzu, Historyczne Muzeum Wyzwolenia, Centralne Muzeum Risorgimento, Muzeum Forów Cesarskich (które wraz z innymi jest częścią systemu Muzea w gminie), Muzeum Barracco, Narodowe Muzeum Sztuki Orientalnej im. Giuseppe Tucciego,Muzeum Napoleońskie w Rzymie, Narodowe Muzeum Etnograficzne Prehistoryczne Luigi Pigorini, Narodowa Galeria Sztuki Nowoczesnej i Współczesnej, a także nowoczesne MACRO i MAXXI oraz muzea naukowe (Muzeum Miejskie Zoologii Rzymu, Planetarium i Muzeum Astronomiczne).\nNiektóre z najpopularniejszych gazet krajowych mają swoją siedzibę w Rzymie: Il Messaggero (z siedzibą przy via del Tritone, założona w 1878 r.); Il Tempo (założony w 1944 r., ma siedzibę w Palazzo Wedekind); la Repubblica (druga najpopularniejsza gazeta we Włoszech); Secolo d'Italia (założona w 1952); manifest (w stylu komunistycznym); Corriere dello Sport - Stadio (jedna z trzech głównych ogólnopolskich gazet sportowych); il Fatto Quotidiano (założona w 2009 r.) W przeszłości była również siedzibą L'Unità, Liberazione, Il Popolo i Il Riformista. Wśród rzymskich grup wydawniczych i wydawnictw znajdują się: L'Espresso Publishing Group, Italian Publishing Group, Instytut Encyklopedii Włoskiej, Carocci, Città Nuova Editrice, Caltagirone Editore, Lateran University Press, Newton Compton Editori , Gremczyk, Fanucci,Nutrimenti the Editori Riuniti i CIC Edizioni Internazionali.\nRadio Capital, M2o, Radio Dimensione Suono Roma, Radio Radicale i Rai Radio z 10 sieciami radiowymi mają siedzibę w Rzymie wśród krajowych nadawców radiowych. Znajduje się tam również centrala operacyjna Radia 24, część studiów Radia Kiss Kiss, redakcja Radia Maria i oddział RTL 102.5. 6 października 1924 Ines Viviani Donarelli odczytała wstępną zapowiedź pierwszej włoskiej audycji radiowej URI z rzymskiego studia w Palazzo Corrodi (dzielnica Parioli). W 1927 r. URI przekształciło się w EIAR z siedzibą w Rzymie; w Turynie był zarząd generalny. Ten ostatni został przeniesiony do Rzymu w 1952 roku, osiem lat po tym, jak EIAR przyjęło nazwę Radio Audizioni Italiane.\nW 1952 r. dyrekcja generalna Radia Audizioni Italiane przeniosła się z Turynu (miasta, w którym URI urodziło się w 1924 r.) do Rzymu: tutaj firma, 10 kwietnia 1954 r., została operatorem telewizyjnym i przyjęła nazwę RAI – włoska radiotelewizja. Siedziba, prezydium i zarząd znajdują się przy viale Giuseppe Mazzini 14, w dzielnicy Della Vittoria. Główne centrum produkcyjne znajduje się w Saxa Rubra; inne znajdują się przy via Teulada (Della Vittoria), via Ettore Romagnoli (Monte Sacro Alto) oraz w Teatrze Zwycięstwa przy via Col di Lana (Della Vittoria); audytorium Rai znajduje się w Foro Italico. W Rzymie produkowane są Rai 1, Rai 2, Rai 3, Rai News 24, Rai Italia i Rai Radio 1, Rai Radio 2, Rai Radio 3, Rai IsoRadio, Parlament Rai Gr, Rai Radio All Italian.W Rzymie znajdują się również dwa centra produkcyjne Mediaset (Safa Palatino Center i Titanus Elios Center), oddział Sky Italia (na Salaria) oraz siedziba LA7 i LA7d (via Pineta Sacchetti); istnieją również różne firmy telewizyjne (takie jak LT Multimedia, Fox Italia, Telecom Italia Media, NBC Universal Global Networks Italia i przedstawicielstwa zagranicznych telewizji), TV2000 (telewizja Konferencji Episkopatu Włoch, na Via Aurelia) i Telepace (za pośrednictwem del Mascherino), które współpracują zarówno z Watykańskim Centrum Telewizyjnym, jak iz różnymi lokalnymi sieciami telewizyjnymi w Lacjum. Istnieje wiele programów nadawanych z Rzymu i dramatów telewizyjnych kręconych w stolicy: od Canzonissimy po Rischiatutto, od Non è la Rai po Maurizio Costanzo Show, od Tańca z gwiazdami po Carràmba! Co za niespodzianka, od niedzieli do Kto to widział?,od lekarza w rodzinie do I Cesaroni.\nRzym jest obecnie uważany za jedno z najważniejszych miast sztuki na świecie; na jego terenie znajdują się dzieła świadczące o wszystkich cywilizacjach, które go zamieszkiwały w różnych epokach, od dzieł rzymskich po średniowieczne, renesansowe, barokowe, romantyczne i współczesne: z tego powodu jest to miasto, które ma więcej zabytków na świecie. Sztuka rzymska była pod silnym wpływem dwóch różnych prądów kulturowych: kultury italskiej (zwłaszcza etruskiej) i hellenistycznej kultury greckiej; Rzymianie nie przywiązywali jednak zbytniej wagi do świata sztuki, uważanego za przyczynę zepsucia mos maiorum. W Rzymie od pierwszych wieków powstał portret, związany z kultem przodków.Podbój obcych ludów wniósł do miasta kapitolińskiego ogromne bogactwa pochodzące z wywłaszczenia świątyń i wrogich miast: ostateczny podbój terytoriów helleńskich również zetknął go bezpośrednio ze skarbami sztuki greckiej. Architektura rzymska opierała swoje schematy konstrukcyjne na zasadzie łuku i sklepienia; kopuła była prawdziwym rzymskim wynalazkiem, wraz z gęstą siecią dróg, która łączyła Rzym z innymi miastami imperium. Malarstwo rzymskie, prawdopodobnie zbliżone do hellenistycznego, dzieli się umownie na cztery style, zwane pompejańskimi; w Rzymie niektóre przykłady zachowały się w różnych rezydencjach patrycjuszy, na przykład w willi Livia i w Casa della Farnesina. Sztukę rzymską można podzielić na dwa nurty:sztuka dworska (lub patrycjuszowska) i sztuka plebejska, z której wywodziła się sztuka wczesnochrześcijańska i znaczna część sztuki średniowiecznej. Samo chrześcijaństwo zmieniło wygląd miasta, które zostało wzbogacone o katakumby, bazyliki (budowane na wzór cywilnych), kościoły z mozaikowymi dekoracjami. Po stuleciach schyłku, spowodowanego najazdami barbarzyńców, sztuka rzymska przeszła nową fazę po zejściu Franków do Italii, a przede wszystkim po koronacji Karola Wielkiego, który pragnął odbudować imperium porównywalne z rzymskim, rozszerzając je. i władzy, ale także sztuki i kultury. Po późnym średniowieczu, charakteryzującym się dominacją rodów szlacheckich, które wzbogaciły oblicze miasta setkami wież, będących symbolem ich potęgi i definitywną afirmacją papiestwa po zachodniej schizmie,Rzym zmienił swój wizerunek, stając się najważniejszym miejscem produkcji artystycznej na całym kontynencie; w tym okresie w służbie papieży pracowali w mieście najważniejsi architekci i malarze: Masaccio i Masolino, Leon Battista Alberti, Beato Angelico, Piero della Francesca, Pinturicchio, Botticelli, Bramante, Rafael i Michał Anioł. Po pięcioletnim okresie papieża Sykstusa V, który zmienił układ urbanistyczny miasta, w XVII w. w Rzymie narodziła się sztuka barokowa, której największymi przedstawicielami byli Carlo Maderno, Pietro da Cortona, Gian Lorenzo Bernini i Francesco Borromini . W XVIII wieku Rzym utracił swoją rolę polityczną jako główna stolica europejska, a mimo powstania kilku wielkich dzieł sztuki (m.in. autorstwa Antonio Canovy) produkcja artystyczna powoli zanikała,także z powodu wydarzeń politycznych w mieście. Decydującym punktem zwrotnym było naruszenie Porta Pia, które przekazało Rzym Królestwu Włoch: miasto musiało ponownie przystosować się do roli stolicy i przeżyć szybką ekspansję urbanistyczną i demograficzną. Po Rzymie Umbertyńskim pod koniec XIX wieku i Rzymie Giolittiego na początku XX wieku zapanował faszyzm, odnawiając oblicze miasta. Druga połowa stulecia charakteryzowała się powstawaniem nowych dzielnic, takich jak EUR, w których dominuje sztuka i architektura nowoczesna i współczesna.Po Rzymie Umbertyńskim pod koniec XIX wieku i Rzymie Giolittiego na początku XX wieku zapanował faszyzm, odnawiając oblicze miasta. Druga połowa stulecia charakteryzowała się powstawaniem nowych dzielnic, takich jak EUR, w których dominuje sztuka i architektura nowoczesna i współczesna.Po Rzymie Umbertyńskim pod koniec XIX wieku i Rzymie Giolittiego na początku XX wieku zapanował faszyzm, odnawiając oblicze miasta. Druga połowa stulecia charakteryzowała się powstawaniem nowych dzielnic, takich jak EUR, w których dominuje sztuka i architektura nowoczesna i współczesna.\nPierwszymi formami teatralnymi obecnymi w Rzymie były popularne wyrażenia przedliterackie: fescennino, które weszło do Rzymu w IV wieku p.n.e.; nasycony, reprezentowany podczas ludi scaenici ustanowionego w 364 p.n.e.; l'atellana, komediowa farsa; mim, przedstawienie pochodzenia greckiego. To właśnie od przedstawienia dzieła teatralnego rozpoczyna się tradycyjnie historia literatury łacińskiej: w 240 r. p.n.e. edylowie powierzyli bowiem Livio Andronico kompozycję fabule z okazji rocznicy zwycięstwa św. Rzym nad Kartaginą (I wojna punicka). Pod silnym wpływem greckiego teatr łaciński zalicza się do głównych autorów: Gneo Nevio, Marco Pacuvio, Quinto Ennio, Lucio Accio, Tito Maccio Plauto, Publio Terenzio Afro i Lucio Anneo Seneca; od I wieku n.e.rozpoczął się długi okres upadku teatru łacińskiego. Po ciemnej fazie w całym średniowieczu (charakteryzującym się tzw. teatrem religijnym) teatr odgrywał wiodącą rolę od początku ery nowożytnej, mimo surowej cenzury papieży: przestrzenie publiczne przeznaczone jednak na przedstawienia teatralne , zaczął się pojawiać dopiero w XVII wieku (wiek pod wpływem obecności w Rzymie patronki Krystyny Szwecji), chociaż pierwszy został wzniesiony na Kapitolu na rozkaz papieża Leona X w 1513 roku. Złoty wiek dla Współczesny teatr rzymski to XVIII wiek, kiedy powstały wielkie teatry (Alibert, Argentyna) i rozprzestrzenił się melodramat rzymskiego Pietro Metastasio. Teatr, po upadku w pierwszej połowie XIX wieku, został zrewitalizowany po latachjedność narodowa (zwłaszcza teatr gwarowy i proza); w latach 80. XIX wieku wybudowano Costanzi (Operę). W XX wieku powstały liczne teatry, mimo kryzysu w świecie teatralnym wywołanego narodzinami kina i telewizji; w ostatnich dziesięcioleciach nastąpiła teatralna decentralizacja na rzecz peryferyjnych obszarów miasta Kapitolińskiego. Dziś Rzym może pochwalić się wielką różnorodnością oferty teatralnej, w tym oprócz wyżej wymienionego teatru Eliseo, teatru Brancaccio, teatru Ambra Jovinelli, teatru Sistina, teatru Quirino, teatru Valle, teatru Indii, sali Margherita , GranTeatro, Vittorie, Tor Bella Monaca, Lido i Arcobaleno.Opera). W XX wieku powstały liczne teatry, mimo kryzysu w świecie teatralnym wywołanego narodzinami kina i telewizji; w ostatnich dziesięcioleciach nastąpiła teatralna decentralizacja na rzecz peryferyjnych obszarów miasta Kapitolińskiego. Dziś Rzym może pochwalić się wielką różnorodnością oferty teatralnej, w tym oprócz wyżej wymienionego teatru Eliseo, teatru Brancaccio, teatru Ambra Jovinelli, teatru Sistina, teatru Quirino, teatru Valle, teatru Indii, sali Margherita , GranTeatro, Vittorie, Tor Bella Monaca, Lido i Arcobaleno.Opera). W XX wieku powstały liczne teatry, mimo kryzysu w świecie teatralnym wywołanego narodzinami kina i telewizji; w ostatnich dziesięcioleciach nastąpiła teatralna decentralizacja na rzecz peryferyjnych obszarów miasta Kapitolińskiego. Dziś Rzym może pochwalić się wielką różnorodnością oferty teatralnej, w tym oprócz wyżej wymienionego teatru Eliseo, teatru Brancaccio, teatru Ambra Jovinelli, teatru Sistina, teatru Quirino, teatru Valle, teatru Indii, sali Margherita , GranTeatro, Vittorie, Tor Bella Monaca, Lido i Arcobaleno.w ostatnich dziesięcioleciach nastąpiła teatralna decentralizacja na rzecz peryferyjnych obszarów miasta Kapitolińskiego. Dziś Rzym może pochwalić się wielką różnorodnością oferty teatralnej, w tym oprócz wyżej wymienionego teatru Eliseo, teatru Brancaccio, teatru Ambra Jovinelli, teatru Sistina, teatru Quirino, teatru Valle, teatru Indii, sali Margherita , GranTeatro, Vittorie, Tor Bella Monaca, Lido i Arcobaleno.w ostatnich dziesięcioleciach nastąpiła teatralna decentralizacja na rzecz peryferyjnych obszarów miasta Kapitolińskiego. Dziś Rzym może pochwalić się wielką różnorodnością oferty teatralnej, w tym oprócz wyżej wymienionego teatru Eliseo, teatru Brancaccio, teatru Ambra Jovinelli, teatru Sistina, teatru Quirino, teatru Valle, teatru Indii, sali Margherita , GranTeatro, Vittorie, Tor Bella Monaca, Lido i Arcobaleno.teatr Tor Bella Monaca, teatr Lido i teatr Arcobaleno.teatr Tor Bella Monaca, teatr Lido i teatr Arcobaleno.\nRzym jest uważany za jedną ze światowych stolic kina: od czasu budowy studiów Cinecittà skoncentrowała się tam duża część włoskiego przemysłu filmowego. Cinecittà, zainaugurowana w 1937 roku, w latach 50. i 60. stała się nowym Hollywood dla amerykańskich producentów: tu kręcono takie kolosy jak Quo vadis?, Kleopatra i Ben-Hur. Kilka miejsc w mieście jest powiązanych z filmami, aktorami, reżyserami: na przykład piazza del Popolo (W Roku Pańskim Luigi Magniego), via Vittorio Veneto i fontanna di Trevi (La dolce vita Federico Felliniego), kościół Trinità dei Monti i via Margutta (rzymskie święta Williama Wylera), Testaccio (Accattone Pier Paolo Pasoliniego), fontanna di Trevi (Totòtruffa 62, z Totò i Nino Taranto). Istnieje równieżbardzo udane filmy związane z miastem i jego historią, choć kręcone gdzie indziej: jest wiele, w szczególności, filmy o starożytnym Rzymie, należące do tzw. gatunku peplum (od Spartakusa do Il gladiatora), a zwłaszcza te z religijno-egzorcyzmem (Obrzęd, druga twarz diabła i aniołów i demonów). Rzym jest powiązany z wieloma innymi filmowcami, w tym z reżyserami takimi jak Vittorio De Sica, Roberto Rossellini, Pier Paolo Pasolini, Giorgio Bianchi, Luigi Comencini, Luigi Zampa, Dino Risi, Steno, Pietro Germi, Ettore Scola, Sergio Leone, Lucio Fulci, Dario Argento, Nanni Moretti, Matteo Garrone, scenarzyści tacy jak Suso Cecchi D'Amico, Ennio Flaiano, Leonardo Benvenuti, Age & Scarpelli, Flavio Mogherini, a także aktorzy tacy jak Anna Magnani, Aldo Fabrizi, Silvana Mangano, Alberto Sordi, Nino Manfredi, Vittorio Gazownik ,Ugo Tognazzi, Gian Maria Volonté, Enrico Montesano, Gigi Proietti, Christian De Sica, Carlo Verdone, Sergio Castellitto, Massimo Ghini. Jednak przed Cinecittà istniały inne firmy produkcyjne: Cines, urodzony w 1906 roku z przekształcenia Alberini & Santoni w anonimową firmę Scalera Film, przy obwodnicy Appia oraz De Paolis; Incom Week i Istituto Luce również przyczyniły się do rozwoju przemysłu filmowego.przemysł filmowy również The Incom Week i Istituto Luce.przemysł filmowy również The Incom Week i Istituto Luce.\nMuzyka obecna jest w historii Rzymu od najwcześniejszych ustnych wypowiedzi klas rządzących fazy przedliterackiej (od carmina convivalia do neniae) i popularnych (pieśni, formułki magiczne, rymowanki, carmina triummalia). Pochodząca z Etrusków lub Italii muzyka rzymska odgrywała fundamentalną rolę w życiu społecznym, kulturalnym i wojskowym: główne instrumenty były używane podczas bitew. Wraz z nadejściem chrześcijaństwa w Rzymie rozprzestrzenił się śpiew chrześcijański, w którym można odnaleźć archetypy zachodniej kultury muzycznej. Po zwrocie Konstantyna w Rzymie powstała pierwsza schola lektorum, która później przekształciła się w schola cantorum. W kościele rzymskim rozwinął się starożytny chorał rzymski, nazwany później chorałem gregoriańskim, ponieważ przypisywano go papieżowi Grzegorzowi I:pieśń ta jest uznawana za pieśń właściwą liturgii rzymskiej. W 1028 r. Guido d'Arezzo został zaproszony przez papieża Jana XIX do Rzymu, gdzie przebywał na Lateranie, aby zilustrować kurii papieskiej innowacje, jakie wprowadził w dziedzinie muzyki. Między XVI a XVII wiekiem, w kontekście kontrreformacji, powstała Papieska Kaplica Muzyki Sykstyńskiej, a grupa kompozytorów działała w Rzymie w poszukiwaniu odnowionego stylu sakralnego opartego na chorale gregoriańskim i polifonii z XV wieku: głównym interpretatorem tej odnowy, z której rozkwitła nowa muzyka polifoniczna i barokowa, był Giovanni Pierluigi da Palestrina. W 1584 powstała Narodowa Akademia Santa Cecilia, najstarsza akademia muzyczna na świecie. To właśnie w Rzymie, najpierw z Caccini, a potem z Metastasio,rozpoczęła się reforma włoskiej opery. W następnych stuleciach do Rzymu przyjeżdżali tacy kompozytorzy jak Antonio Vivaldi, Wolfgang Amadeusz Mozart, Gioachino Rossini, Franciszek Liszt, Charles Gounod czy Claude Debussy. W XX wieku w mieście urodzili się kompozytorzy Ennio Morricone, Armando Trovajoli, Nicola Piovani, klawesynistka Chiara Massini, pianistka Alessandra Celletti oraz kilku głównych włoskich autorów piosenek, m.in. Claudio Villa, Lando Fiorini, Claudio Baglioni, Antonello Venditti, Renato Zero, Francesco De Gregori, Fiorella Mannoia, Michele Zarrillo, Luca Barbarossa, Marina Rei, Jovanotti, Eros Ramazzotti, Max Gazzè, Alex Britti, Daniele Silvestri, Niccolò Fabi, Simone Cristicchi, Giorgia i Fabrizio Moro. Rzym miał też wspaniałą kulturę hip-hopową,z bardzo znanymi raperami, takimi jak Piotta i CaneSecco oraz kolektywami, takimi jak TruceKlan, Colle der Fomento i Cor Veleno. W 1908 roku powstała Orkiestra Narodowej Akademii Santa Cecilia, najstarsza z obecnych włoskich orkiestr symfonicznych, która od 2002 roku ma siedzibę w nowoczesnym Auditorium Parco della Musica. Inne orkiestry symfoniczne miasta to Orkiestra Symfoniczna Rzymu, która występuje w Audytorium Conciliazione, oraz Orkiestra Roma Sinfonietta, która ma siedzibę w Auditorium Parco della Musica. Cinecittà Studio 15 było gospodarzem Konkursu Piosenki Eurowizji 1991, po zwycięstwie Toto Cutugno w poprzednim roku, az kolei zwycięstwo Szwecji z piosenką Fångad av en stormvind autorstwa Caroli Häggkvist.W 1908 roku powstała Orkiestra Narodowej Akademii Santa Cecilia, najstarsza z obecnych włoskich orkiestr symfonicznych, która od 2002 roku ma siedzibę w nowoczesnym Auditorium Parco della Musica. Inne orkiestry symfoniczne miasta to Orkiestra Symfoniczna Rzymu, która występuje w Audytorium Conciliazione, oraz Orkiestra Roma Sinfonietta, która ma siedzibę w Auditorium Parco della Musica. Cinecittà Studio 15 było gospodarzem Konkursu Piosenki Eurowizji 1991, po zwycięstwie Toto Cutugno w poprzednim roku, az kolei zwycięstwo Szwecji z piosenką Fångad av en stormvind autorstwa Caroli Häggkvist.W 1908 roku powstała Orkiestra Narodowej Akademii Santa Cecilia, najstarsza z obecnych włoskich orkiestr symfonicznych, która od 2002 roku ma siedzibę w nowoczesnym Auditorium Parco della Musica. Inne orkiestry symfoniczne miasta to Orkiestra Symfoniczna Rzymu, która występuje w Audytorium Conciliazione, oraz Orkiestra Roma Sinfonietta, która ma siedzibę w Auditorium Parco della Musica. Cinecittà Studio 15 było gospodarzem Konkursu Piosenki Eurowizji 1991, po zwycięstwie Toto Cutugno w poprzednim roku, az kolei zwycięstwo Szwecji z piosenką Fångad av en stormvind autorstwa Caroli Häggkvist.która od 2002 roku mieści się w nowoczesnym Auditorium Parco della Musica. Inne orkiestry symfoniczne miasta to Orkiestra Symfoniczna Rzymu, która występuje w Audytorium Conciliazione, oraz Orkiestra Roma Sinfonietta, która ma siedzibę w Auditorium Parco della Musica. Cinecittà Studio 15 było gospodarzem Konkursu Piosenki Eurowizji 1991, po zwycięstwie Toto Cutugno w poprzednim roku, az kolei zwycięstwo Szwecji z piosenką Fångad av en stormvind autorstwa Caroli Häggkvist.która od 2002 roku mieści się w nowoczesnym Auditorium Parco della Musica. Inne orkiestry symfoniczne miasta to Orkiestra Symfoniczna Rzymu, która występuje w Audytorium Conciliazione, oraz Orkiestra Roma Sinfonietta, która ma siedzibę w Auditorium Parco della Musica. Cinecittà Studio 15 było gospodarzem Konkursu Piosenki Eurowizji 1991, po zwycięstwie Toto Cutugno w poprzednim roku, az kolei zwycięstwo Szwecji z piosenką Fångad av en stormvind autorstwa Caroli Häggkvist.Rok wcześniej Toto Cutugno, az kolei zwycięstwo Szwecji z piosenką Fångad av en stormvind Caroli Häggkvist.Rok wcześniej Toto Cutugno, az kolei zwycięstwo Szwecji z piosenką Fångad av en stormvind Caroli Häggkvist.\nU początków kuchni rzymskiej tkwi kuchnia starożytnego Rzymu, opisana w Satyriconie przez Arbitra Petroniusza oraz w przepisach Apiciusa i oparta na ubijanych mięsach, roślinach strączkowych, warzywach, rybach i winie. Kuchnia rzymska, począwszy od średniowiecza, dzieliła się na kuchnię papieską, spożywaną na dworze papieży, oraz kuchnię popularną, która dojrzała do dnia dzisiejszego. Ten ostatni bazuje na prostych, ale smacznych składnikach, na wykorzystaniu aromatycznych ziół, resztek i podrobów, smalcu, oleju i siekanego boczku, słoniny, boczku i szynki.Pieczona jagnięcina, ogon wołowy, coratella, rigatoni z pajatą, saltimbocca, flaczki wołowe , karczochy rzymskie, amatriciana, carbonara, cacio e pepe, pangiallo, biała pizza ,oraz kuchnia żydowsko-rzymska (m.in. karczochy żydowskie i calzonichi).\nKażdego roku stolica jest bohaterem wydarzeń w wielu sferach kulturowych i może przyciągnąć kilkaset tysięcy osób. Na poziomie kinematograficznym w mieście odbywają się: jesienny Rome Film Festival ze sceną główną w Auditorium Parco della Musica; Festiwal Filmów Niezależnych w Rzymie (w skrócie RIFF), festiwal filmów niezależnych organizowany w Rzymie od 2000 roku; ceremonia wręczenia nagród Davida di Donatello, ze zmienną lokalizacją między Auditorium Conciliazione a Studios de Paolis przy via Tiburtina. W sferze literackiej należy zwrócić uwagę na: uroczystość wręczenia Nagrody Stregi, która odbywa się co roku w pierwszy czwartek lipca w nimfeum Willi Giulia; targi dla małych i średnich wydawnictw, Więcej książek więcej za darmo, w Nowym Centrum Kongresowym przyeuro; Literatura - Międzynarodowy Festiwal Rzymski, który odbywa się latem w Bazylice Maksencjusza na Forum Romanum; „Libri Come”, w Auditorium Parco della Musica. Na froncie artystycznym Rzymskie Quadriennale odbywa się w mieście, zwykle w Palazzo delle Esposizioni, Rzymskim Biennale Sztuki Międzynarodowej, Triennale Sztuk Wizualnych (od 2011), a także licznymi wystawami o znaczeniu międzynarodowym na wystawie przestrzenie Stajni Kwirynalskich, różnych muzeów i licznych prywatnych galerii. Ostatecznie w latach 2002-2020 FotoGrafia odbywała się w Rzymie. Międzynarodowy Festiwal Rzymski. W stolicy odbywają się również wydarzenia związane z modą: Altaroma Fashion Week, którego kuratorem jest firma Altaroma w zmiennych lokalizacjach (obszarEx Dogana w Scalo San Lorenzo w dzielnicy Tiburtino, dawne koszary przy Via Guido Reni); Rzymski Tydzień Mody, który odbywa się w salach Targów Rzymskich; Roma Sposa - Międzynarodowa Wystawa Sukni Ślubnych i Uroczystych, która odbywa się jesienią w Nowym Centrum Kongresowym. O randze ogólnopolskiej mają również inne imprezy, takie jak Rzymskie Lato czy Romarama, na które składają się liczne inicjatywy (wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, spektakle muzyczne, przeglądy kin, przeglądy czytelnictwa, odczyty i koncerty, imprezy poświęcone książkom i inne), Europejska edycja Maker Faire, Romaeuropa Festival i Romics, imprezy związanej z komiksem i animacją, corocznej do 2012 r. i półrocznej od 2013 r.Rzymski Tydzień Mody, który odbywa się w salach Fiera di Roma; Roma Sposa - Międzynarodowa Wystawa Sukni Ślubnych i Uroczystych, która odbywa się jesienią w Nowym Centrum Kongresowym. O randze ogólnopolskiej mają również inne imprezy, takie jak Rzymskie Lato czy Romarama, na które składają się liczne inicjatywy (wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, spektakle muzyczne, przeglądy kin, przeglądy czytelnictwa, odczyty i koncerty, imprezy poświęcone książkom i inne), Europejska edycja Maker Faire, Romaeuropa Festival i Romics, imprezy związanej z komiksem i animacją, corocznej do 2012 r. i półrocznej od 2013 r.Rzymski Tydzień Mody, który odbywa się w salach Targów Rzymskich; Roma Sposa - Międzynarodowa Wystawa Sukni Ślubnych i Uroczystych, która odbywa się jesienią w Nowym Centrum Kongresowym. O randze ogólnopolskiej mają również inne imprezy, takie jak Rzymskie Lato czy Romarama, na które składają się liczne inicjatywy (wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, spektakle muzyczne, przeglądy kin, przeglądy czytelnictwa, odczyty i koncerty, imprezy poświęcone książkom i inne), Europejska edycja Maker Faire, Romaeuropa Festival i Romics, imprezy związanej z komiksem i animacją, corocznej do 2012 r. i półrocznej od 2013 r.która odbywa się jesienią w Nowym Centrum Kongresowym. O randze ogólnopolskiej mają również inne imprezy, takie jak Rzymskie Lato czy Romarama, na które składają się liczne inicjatywy (wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, spektakle muzyczne, przeglądy kin, przeglądy czytelnictwa, odczyty i koncerty, imprezy poświęcone książkom i inne), Europejska edycja Maker Faire, Romaeuropa Festival i Romics, imprezy związanej z komiksem i animacją, corocznej do 2012 r. i półrocznej od 2013 r.która odbywa się jesienią w Nowym Centrum Kongresowym. Inne wydarzenia mają również znaczenie ogólnopolskie, jak np. rzymskie lato czy Romarama, na którą składają się liczne inicjatywy (wydarzenia artystyczne, spektakle teatralne, spektakle muzyczne, przeglądy kin, przeglądy czytelnictwa, odczyty i koncerty, wydarzenia poświęcone książkom i inne), Europejska edycja Maker Faire, Romaeuropa Festival i Romics, imprezy związanej z komiksem i animacją, corocznej do 2012 r. i półrocznej od 2013 r.europejską edycję Maker Faire, Romaeuropa Festival i Romics, wydarzenie związane z komiksem i animacją, corocznie do 2012 r. i półroczne od 2013 r.europejską edycję Maker Faire, Romaeuropa Festival i Romics, wydarzenie związane z komiksem i animacją, corocznie do 2012 r. i półroczne od 2013 r.\nHistoryczny pododdział składa się ze 116 okręgów toponimicznych, podzielonych na cztery grupy: 22 okręgi tworzące historyczne centrum, utworzone w średniowieczu na podstawie 14 okręgów augustianów i rozbudowane pod koniec XIX wieku, wszystkie wchodzące w skład mury Aurelian z wyjątkiem Borgo i Prati; 35 dzielnic otaczających historyczne centrum poza murami Aureliana, w tym trzy „okręgi morskie” Ostii; 6 przedmieść, terytoria poza sąsiedztwem; 53 słabo zaludnione obszary rozciągające się na granicy GRA aż do granic miejskich, które tworzą Agro Romano.Obecnie używane są dalsze podpodziały i toponimy.\nTerytorium Roma Capitale podzielone jest na 15 gmin (dawne okręgi) z autonomią zarządczą, finansową i księgową oraz organami politycznymi wybieranymi w wyborach bezpośrednich. W 1972 r. utworzono 20 okręgów, zredukowanych do 19 w 1992 r., kiedy XIV stał się gminą Fiumicino, a od 2001 r. nazwano Municipi, kiedy to uzyskały większe kompetencje w wyniku procesu decentralizacji administracyjnej. Statut Roma Capitale od 2013 r. podzielił terytorium na 15 gmin, łącząc niektóre z wcześniej istniejących terytoriów. Dla celów statystycznych gminy podzielone są na 155 jednorodnych obszarów miejskich.\nRzym jest pierwszą gminą we Włoszech pod względem całkowitego produktu krajowego brutto i jednym z pierwszych dużych miast pod względem dochodu na mieszkańca, i tutaj koncentruje się większość działalności gospodarczej i zatrudnienia Lazio. Ogólnie Rzym jest 95. gminą pod względem średniego dochodu podlegającego opodatkowaniu na mieszkańca zadeklarowanego w 2014 r., z 24 555 euro. Wartość dodana firm w przemyśle i usługach niefinansowych wyniosła 51,8 mld w 2015 r. (nieco mniej w Mediolanie z 52,5), podczas gdy wydajność wynosiła 57 000 euro na pracownika (mniej niż 70 500 w Mediolanie); najważniejsze sektory pod względem wartości dodanej to informacja i komunikacja (10,4 mld), handel (7,4) oraz działalność profesjonalna i techniczna (5,6). Metropolia Rzym ma największą liczbę ludności czynnej zawodowo we Włoszech (1,98 mln) i zatrudnionych (1,77 mln), ale wskaźnik aktywności jest niższy niż w metropoliach środkowo-północnych (na 100 osób w wieku produkcyjnym faktycznie w Rzymie tylko 67 pracuje lub szuka pracy), a stopa bezrobocia, która w 2016 r. wyniosła około 9,8%, w porównaniu z 2015 r. (10,7%) Główną cechą sektorową obszaru rzymskiego jest wysoki udział usług publicznych, dzięki ministerstwom i innym państwowym i lokalnym organom publicznym. 87% zatrudnionych pracuje w sektorze usług (z czego 19% w handlu, hotelach i restauracjach), a tylko 7% w przemyśle sensu stricto, oprócz 5,4% w budownictwie; 78% zatrudnionych było zatrudnionych, również ze względu na dużą koncentrację prac publicznych.Gospodarka rzymska składa się w dużej mierze z małych i średnich przedsiębiorstw, w stolicy swoje siedziby mają również duże firmy, w tym sprywatyzowane lub przekształcone w spółki akcyjne dawne udziały państwowe: Enel, Eni, TotalErg, Api, Terna i GSE w sektorze energetycznym sektor , TIM, Open Fibre, Groupama, Poste Italiane, Leonardo, Ferrovie dello Stato Italiane, Atlantia i Rai.\nRzym jest największą gminą rolniczą w Europie, z obszarem rolniczym o powierzchni około 517 km², co stanowi około 40% całkowitej powierzchni gminy.\nW Rzymie istnieje silna rzeczywistość przemysłowa złożona ze średnich i średnich małych firm, która rozwinęła się wokół niektórych biegunów rozwoju, takich jak tzw. Dolina Tiburtina (Tecnopolo Tiburtino) czy obszar na wschodzie, tuż za Grande Raccordo. Anulare, która biegnie wzdłuż trasy via Tiburtina, gdzie znajdują się firmy z branży mechanicznej i lotniczej, takie jak Vitrociset, ASTER, Thales Alenia Space, Selex. Dwa inne bardzo ważne sektory to sektor chemiczno-farmaceutyczny reprezentowany przez Pfizer, Merck, Angelini, Takeda, Bristol-Myers Squibb oraz sektor spożywczy z Unilever, Gentilini oraz rynki ogólne. Inne ważne ośrodki przemysłowe to Parco de 'Medici, Santa Palomba i inne obszary rozrzucone wokół GRA i wzdłuż Rzymu-Fiumicino.\nWraz z otwarciem rynku telekomunikacyjnego nastąpił znaczący rozwój firm bezpośrednio lub pośrednio związanych z tym sektorem, które często wybierały Rzym na lokalizację swoich biur. Obecność trzech publicznych ośrodków uniwersyteckich, a także kilkudziesięciu o charakterze prywatnym, sprzyjała w ostatnich latach rozwojowi działalności związanej z badaniami i zaawansowanymi usługami technologicznymi. Najważniejszy finansowy i trzeci biegun stolicy jest reprezentowany przez euro. Sektor usług jest uzupełniany przez obecność centralnych i drugorzędnych urzędów różnych ministerstw, które wraz z różnymi władzami lokalnymi (region, metropolia, gmina, gminy) tworzą administrację publiczną Kapitolu.\nHistoryczne, monumentalne, artystyczne, kulturowe i religijne znaczenie miasta sprawia, że jest ono jedną z głównych destynacji turystycznych na świecie, a także w 2019 roku utrzymuje drugą po Paryżu pozycję w Unii Europejskiej. Każdego dnia Rzym odwiedza średnio około 90 000 turystów, co daje w 2017 r. roczną łączną liczbę 14,7 mln przyjazdów i 35,6 mln obecności, z czego dwie trzecie to obcokrajowcy. Udział turystyki stanowi około 12% PKB miasta.\nRzym posiada największą sieć dróg w Europie z około 6000 km dróg. Miasto znajduje się w centrum promienistej struktury szlaków komunikacyjnych, które wytyczają starożytne rzymskie drogi, które począwszy od miliarium aureum, fizycznego kilometra zerowego, łączyły Rzym ze wszystkimi zakątkami Cesarstwa: głównymi placówkami konsularnymi, które prowadziły do pozostałych włoskich (Aurelia, Cassia, Flaminia, Salaria, Tiburtina, Appia, Casilina) oraz innych torów o znaczeniu lokalnym (Nomentana, Prenestina, Anagnina, Ardeatina, Laurentina, Ostiense, Tiberina, do których w średniowieczu dodano Tuscolana). Przestrzeń miejską, niegdyś wyznaczoną murami, począwszy od drugiej połowy XX wieku wyznacza zewnętrzny pierścień łączący szlaki penetracyjne, Grande Raccordo Anulare,który stanowi główne połączenie transportu drogowego między Rzymem a resztą Włoch. Cztery autostrady zbiegają się na skrzyżowaniu Florencji (odnoga A1 Rzym północ), Teramo i Pescara (A24 / A25), Neapolu (odnoga A1 Rzym południe) oraz lotniska Rzym-Fiumicino (A91, z którego odchodzi A12 do Civitavecchia). , oprócz dwóch autostrad Cassia Veientana (SS 2 bis) i Pontina (SS 148). Inne ważne arterie rzymskiej sieci drogowej to Tangenziale Est (która biegnie między centrum a Raccordo, przecinając wschodnią, północną i północno-zachodnią dzielnicę stolicy) oraz via Cristoforo Colombo, która łączy centrum z wybrzeżem Ostii .Lotnisko Rzym-Fiumicino (A91, z którego odchodzi A12 do Civitavecchia), a także dwie autostrady Cassia Veientana (SS 2 bis) i Pontina (SS 148). Inne ważne arterie rzymskiej sieci drogowej to Tangenziale Est (która biegnie między centrum a Raccordo, przecinając wschodnią, północną i północno-zachodnią dzielnicę stolicy) oraz via Cristoforo Colombo, która łączy centrum z wybrzeżem Ostii .Lotnisko Rzym-Fiumicino (A91, z którego odchodzi A12 do Civitavecchia), a także dwie autostrady Cassia Veientana (SS 2 bis) i Pontina (SS 148). Inne ważne arterie rzymskiej sieci drogowej to Tangenziale Est (która biegnie między centrum a Raccordo, przecinając wschodnią, północną i północno-zachodnią dzielnicę stolicy) oraz via Cristoforo Colombo, która łączy centrum z wybrzeżem Ostii .\nPołożony w centrum półwyspu Rzym jest również głównym węzłem kolejowym w środkowych Włoszech, połączonym szybkimi liniami z Florencją i Neapolem. Pozostałe główne ciągi komunikacyjne przebiegają - przynajmniej w początkowej części trasy - układem dróg konsularnych: linia tyrreńska (Rzym-Genua, wzdłuż Via Aurelia); linia północna początkowo wzdłuż doliny Tybru (Rzym-Florencja-Bolonia); linie w kierunku Adriatyku (Rzym-Pescara wzdłuż Via Tiburtina i Rzym-Ankona wzdłuż Via Flaminia); linie w kierunku południowym (Rzym-Formia-Neapol wzdłuż Via Appia i Rzym-Cassino-Neapol wzdłuż Via Casilina). Koleje obsługujące Rzym obejmują również usługi podmiejskie zarządzane przez Trenitalia i zwane Ferrovie Laziali (lub FL) w sumie osiem linii kolejowych,do których dodaje się Leonardo Express (bezpośredni pociąg między Rzymem Termini i lotniskiem Rzym-Fiumicino) oraz trzy dawne linie kolejowe, będące własnością regionu, zarządzane przez ATAC: Rzym-Lido, Rzym-Giardinetti i Rzym-Civita Castellana-Viterbo (lub Rzym-Północ). Główny dworzec kolejowy i jedyny w historycznym centrum to Roma Termini (najbardziej ruchliwy dworzec we Włoszech, połączony z liniami metra A i B, w pobliżu linii Rzym-Centocelle), ale szybkie pociągi Trenitalia pociągi Italo i pociągi krajowe zatrzymują się również w Rzymie Tiburtina (przeznaczonym do zarządzania poziomem usług równym Termini i połączonym linią B) oraz w Rzymie Ostiense (połączonym z linią B i Rzym-Lido). Inne stacje, które odgrywają ważną rolę w usługach kolejowych to Roma San Pietro, Roma Trastevere,Roma Tuscolana i Roma Prenestina, natomiast zamknięta dla zwiedzających od 2003 roku Roma Casilina jest wykorzystywana jako wyjątkowy przystanek w trudnych warunkach.\nZgodnie z tradycją, pierwszy rzymski port należy do Anco Marzio, który zbudował osadę Ostia u ujścia Tybru, do której w epoce cesarskiej dodano dwa nowe porty Klaudiusza i Trajana na przeciwległym brzegu rzeki . Inne rzymskie porty to porty rzeczne, zbudowane do lądowania łodzi, które w starożytności płynęły w górę Tybru, aby dotrzeć do miasta: port Emporio, opuszczony już w średniowieczu; port Ripa, przebudowany w 1642 roku pod nazwą Ripa Grande; port Ripetta, zbudowany w 1704 w górę rzeki od Castel Sant'Angelo, ale zniszczony w 1893; port Leonino, zbudowany w 1827 r. na polecenie Leona XII i zniszczony w 1863 r. Miasto obsługują cztery przystanki: rzymski port turystyczny położony w rejonie Ostia Lido, otwarty w 2001 r. dla statków wycieczkowych;port nad kanałem Fiumicino, głównie dla łodzi rybackich i prywatnych łodzi; port Civitavecchia o funkcjach handlowych, który łączy Rzym z głównymi miejscami docelowymi na Morzu Śródziemnym i jest głównym terminalem narodowym dla statków wycieczkowych; port Marina di Nettuno, pełniący głównie funkcje turystyczne.\nRzymski system lotnisk jest największym we Włoszech z prawie 50 milionami pasażerów (2018) i jednym z największych w Europie. W szczególności miasto jest obsługiwane przez dwa główne lotniska oraz trzy inne do użytku o mniejszym znaczeniu: lotnisko Rzym-Fiumicino jest głównym włoskim lotniskiem pasażerskim z natężeniem ruchu wynoszącym 42 995 119 w 2018 r. (wzrost o 4,9% w stosunku do 2017 r.) i drugim lotniskiem towarowym z 160 903,9 ton (wzrost o 11% w stosunku do 2015 r.). Jest to jedno z najważniejszych lotnisk w Europie. Drugi rok z rzędu „Leonardo da Vinci” za pośrednictwem ACI (Airport Council International) otrzymał od pasażerów wyróżnienie „Airport Service Quality Award” jako najlepsze lotnisko w Europie w 2018 roku. Około 30 km od centrum Rzymu znajduje się połączona z miastem linią ciągłą Leonardo Express,z 110 połączeniami do iz Roma Termini, z podmiejskiej linii kolejowej FL1 oraz różnymi publicznymi (Cotral) i prywatnymi liniami autobusowymi. Lotnisko Rzym-Ciampino „Giovan Battista Pastine”, nadal zlokalizowane na terytorium Rzymu, na granicy z gminą, od której wzięło swoją nazwę; jest to lotnisko cywilne i wojskowe, położone wzdłuż Via Appia; odbiera dużą liczbę tanich lotów linii lotniczych. Połączony z miastem połączeniami kolejowymi (FL4 i FL6) oraz autobusowymi, jest to dziewiąte włoskie lotnisko dla ruchu pasażerskiego, z 5 839 737 przewiezionymi pasażerami w 2018 r. (styczeń-listopad) i różnicą w stosunku do 2017 r. o -0,8%. Lotnisko Rzym-Urbe, położone przy Via Salaria około 6 km od centrum; jest używany jako port turystyczny i został odnowiony i używany jako heliport. L'Lotnisko wojskowe Mario de Bernardi, lepiej znane jako Pratica di Mare ze względu na bliskość wioski o tej samej nazwie w gminie Pomezia. Graniczy z miejskim terytorium Rzymu na południe od stolicy i służy wyłącznie do celów wojskowych. Port lotniczy Guidonia „Alfredo Barbieri”, lotnisko wojskowe im. pułkownika Alfredo Barbieri, siedziba Szkoły Sił Powietrznych i Centrum Doboru Wojsk Lotniczych. Lotnisko Rzym-Centocelle im. gmina Rzym, która była pierwszym lotniskiem we Włoszech, zainaugurowanym w 1909 roku i którego pas startowy jest nadal widoczny w Parku Archeologicznym Centocelle.homonimiczna frakcja gminy Pomezia. Graniczy z miejskim terytorium Rzymu na południe od stolicy i służy wyłącznie do celów wojskowych. Port lotniczy Guidonia „Alfredo Barbieri”, lotnisko wojskowe im. pułkownika Alfredo Barbieri, siedziba Szkoły Sił Powietrznych i Centrum Doboru Wojsk Lotniczych. Lotnisko Rzym-Centocelle im. gmina Rzym, która była pierwszym lotniskiem we Włoszech, zainaugurowanym w 1909 roku i którego pas startowy jest nadal widoczny w Parku Archeologicznym Centocelle.homonimiczna frakcja gminy Pomezia. Graniczy z miejskim terytorium Rzymu na południe od stolicy i służy wyłącznie do celów wojskowych. Port lotniczy Guidonia „Alfredo Barbieri”, lotnisko wojskowe im. pułkownika Alfredo Barbieri, siedziba Szkoły Sił Powietrznych i Centrum Doboru Wojsk Lotniczych. Lotnisko Rzym-Centocelle im. gmina Rzym, która była pierwszym lotniskiem we Włoszech, zainaugurowanym w 1909 roku i którego pas startowy jest nadal widoczny w Parku Archeologicznym Centocelle.Siedziba Szkoły Sił Powietrznych i Centrum Wyboru Wojskowych Sił Powietrznych Lotnisko Rzym-Centocelle im. Francesco Baracca przestało funkcjonować, położone wewnątrz miasta w obszarze o tej samej nazwie gminy Rzym, który był pierwszym lotniskiem we Włoszech zainaugurowany w 1909 r., którego ślad jest nadal widoczny w Parku Archeologicznym Centocelle.Siedziba Szkoły Sił Powietrznych i Centrum Wyboru Wojskowych Sił Powietrznych Lotnisko Rzym-Centocelle im. Francesco Baracca przestało funkcjonować, położone wewnątrz miasta w obszarze o tej samej nazwie gminy Rzym, który był pierwszym lotniskiem we Włoszech zainaugurowany w 1909 r., którego ślad jest nadal widoczny w Parku Archeologicznym Centocelle.\nLokalny transport publiczny składa się z: 59-kilometrowej sieci metra i 73 stacji składających się z 3 linii (A, B/B1 i C), zarządzanych przez ATAC, spółkę wewnętrzną będącą własnością gminy; 8 kolei regionalnych, zwanych Ferrovie Laziali i obsługiwanych przez Trenitalia na węźle kolejowym w Rzymie, ponumerowanych od FL1 do FL8, oprócz szybkiego połączenia Leonardo Express między stacją Termini a lotniskiem Fiumicino oraz trzech licencjonowanych kolei zarządzanych przez ATAC (Rzym-Lido, Rzym-Giardinetti i Rzym-Civita Castellana-Viterbo); 6 linii tramwajowych i 3 trolejbusy zarządzane przez ATAC; ponad 370 linii autobusowych, w tym 29 linii nocnych, zarządzanych przez ATAC i prywatne konsorcjum Roma TPL.Lokalna sieć naziemnego transportu publicznego, sumując kilometry zabudowy kolejowej i drogowej, jest największa pod względem 4650 km. . Dell 'rozległa sieć tramwajów podmiejskich, które niegdyś charakteryzowały obszar Rzymu, w tym tramwaj Rzym-Tivoli i tramwaje Castelli Romani, po cięciach dokonanych w XX wieku nie zachowała się żadna roślina. Jeśli chodzi o ścieżki rowerowe, Rzym ma największą sieć we Włoszech, zarówno jeśli chodzi o asfaltowe trasy miejskie dla pieszych, ponad 320 km, jak i ścieżki o mieszanej ziemi. Jeśli chodzi o taksówki, w Rzymie jest około 7800 licencji, oprócz 993 zezwoleń NCC na samochody.zarówno w przypadku asfaltowych miejskich tras pieszych o długości ponad 320 km, jak i ścieżek mieszanych. Jeśli chodzi o taksówki, w Rzymie jest około 7800 licencji, oprócz 993 zezwoleń NCC na samochody.zarówno w przypadku asfaltowych miejskich tras pieszych o długości ponad 320 km, jak i ścieżek mieszanych. Jeśli chodzi o taksówki, w Rzymie jest około 7800 licencji, oprócz 993 zezwoleń NCC na samochody.\nTerytorium miejskie Rzymu jest zarządzane przez specjalny organ terytorialny, zwany Roma Capitale, który wszedł w życie 3 października 2010 r. po reformie tytułu V części II włoskiej konstytucji w 2001 r., aby zapewnić miastu większą autonomię, zastępując poprzednią gminę Rzymu, zachowując niezmienione granice i poziom władzy. Od 2015 r. burmistrzowi Rzymu przysługuje również, z mocy prawa, urząd burmistrza metropolitalnego Stolicy Metropolitalnej Rzymu.\nRzym gości ambasady zagraniczne przy Republice Włoskiej (138 ambasad) i Stolicy Apostolskiej (72), w tym zatem także ambasadę włoską przy Stolicy Apostolskiej, która ma swoją siedzibę w Palazzo Borromeo 25 konsulatów generalnych lub honorowych. jest siedzibą Suwerennego Wojskowego Zakonu Maltańskiego, zakonu zależnego od Stolicy Apostolskiej, uznawanego przez większość społeczności międzynarodowej jako podmiot prawa międzynarodowego: willa Zakonu Maltańskiego na Awentynie, miejsce historyczne zakonu, gospodarze ambasady przy Stolicy Apostolskiej i Włoskiej Republice Zakonu oraz korzysta z prawa eksterytorialności. Wreszcie w stolicy znajdują się stałe misje dyplomatyczne przy FAO państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych.\nOd 1956 r. Rzym jest partnerem bliźniaczym na wyłączność i wzajemność z: Paryżem.\nW swojej historii Rzym był gospodarzem różnych wydarzeń sportowych o światowym znaczeniu, przede wszystkim igrzysk olimpijskich w 1960 roku oraz pierwszej edycji igrzysk paraolimpijskich. Ponadto w stolicy odbyły się finały dwóch piłkarskich mistrzostw świata organizowanych we Włoszech (1934 i 1990). Ostatecznie w mieście odbyła się druga edycja mistrzostw świata w lekkiej atletyce w 1987 roku oraz dwukrotnie mistrzostwa świata w pływaniu (siódma edycja w 1994 roku i trzynasta edycja w 2009 roku). Jeśli chodzi o zawody europejskie, to w mieście odbyły się finały dwóch mistrzostw Europy w piłce nożnej zorganizowanych we Włoszech (1968 i 1980), a w 1974 r. odbyły się Mistrzostwa Europy w Lekkoatletyce, a w 1983 r. Mistrzostwa Europy w pływaniu. Ostatecznie Rzym był czterokrotnie ostatnim etapem Giro d'Italia (1950, 1989,2009 i 2018), a także jedno z miejsc rozgrywek NBA Europe Live Tour (w 2006 i 2007). Rzym regularnie co roku gości zawody sportowe, wśród których pamięta się: Internazionali d'Italia, które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.a także jedno z miejsc, w których rozgrywane są mecze NBA Europe Live Tour (w 2006 i 2007 roku). Rzym regularnie co roku gości zawody sportowe, wśród których pamięta się: Internazionali d'Italia, które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.a także jedno z miejsc, w których rozgrywane są mecze NBA Europe Live Tour (w 2006 i 2007 roku). Rzym regularnie co roku gości zawody sportowe, wśród których pamięta się: Internazionali d'Italia, które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.Trasa koncertowa NBA po Europie (2006 i 2007). Rzym regularnie co roku gości zawody sportowe, wśród których pamięta się: Internazionali d'Italia, które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.Trasa koncertowa NBA po Europie (2006 i 2007). Rzym regularnie co roku gości zawody sportowe, wśród których pamięta się: Internazionali d'Italia, które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.Rzym regularnie co roku gości zawody sportowe, wśród których pamięta się: Internazionali d'Italia, które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.Rzym regularnie co roku gości zawody sportowe, wśród których pamięta się: Internazionali d'Italia, które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.które odbywają się od kwietnia do maja każdego roku na stadionie tenisowym w Rzymie; E-Prix of Rome, mistrzostwa Formuły E, odbywają się na torze miejskim EUR od 2018 roku; Turniej Sześciu Narodów: domowe mecze włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.mecze domowe włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.mecze domowe włoskiej drużyny rugby; Międzynarodowe zawody jeździeckie „Piazza di Siena”, zawody jeździeckie, które odbywają się od 1922 r. na Piazza di Siena, w Villa Borghese; Złota Gala Pietro Mennea międzynarodowa impreza lekkoatletyczna, która odbywa się corocznie na Stadionie Olimpijskim; Maraton Rzymski, organizowany wiosną ze startem i metą via dei Fori Imperiali.\nW Rzymie jest kilka klubów sportowych, które rywalizują w najwyższej lidze swojej dyscypliny: AS Roma i SS Lazio, obaj bojownicy Serie A, ścierają się w derbach Rzymu (piłka nożna); piłka nożna SS Lazio 5-a-side (piłka nożna 5-a-side); Virtus Rome Basketball, Blue Star Rome, Eurobasket Rome (koszykówka); Unione Sportiva Primavera Rugby, SS Lazio Rugby, Rugby Roma Olimpic 1930, Fiamme Oro Rugby, Unione Rugby Capitolina, CUS Roma Rugby (rugby); SS Lazio Piłka wodna, ASD Rzym (woda polo); Rome Gladiators, Rome Grizzlies, Lazio Marines (futbol amerykański); ASD Roman Gimnastyka, Olos Gym 2000 (gimnastyka artystyczna); Roma Volley Club Female (siatkówka);\nWedług mapowania obiektów sportowych znajdujących się na terenie rzymskiego miasta, wykonanego przez Prisp (Plan regulacji obiektów sportowych), w Rzymie znajduje się około 2500 obiektów sportowych, w tym 1700 sal do gier zespołowych, 1100 miejsc do odnowy biologicznej, 231 boisk odkryte i liczne otwarte przestrzenie i małe rośliny. Poniżej wymieniono najważniejsze z nich, z których niektóre charakteryzują teren sportowy Foro Italico: Stadion Olimpijski, zainaugurowany w 1953 r. jako Stadio dei Centomila, gościł drugą edycję mistrzostw świata w lekkiej atletyce (1987), dwa finały Europy puchar (1976-1977 i 1983-1984) oraz dwa finały Ligi Mistrzów UEFA (1995-1996 i 2008-2009), finał piłkarskich mistrzostw świata w 1990 roku; Stadion Flaminio, otwarty w 1959 roku,od 2000 do 2011 roku gościł u siebie mecze 15-osobowej włoskiej drużyny rugby podczas turnieju Sześciu Narodów; Centrum Sportu Giulio Onesti w Acqua Acetosa; Centrum Sportowe Terme di Caracalla; Stadion Marmurów; Stadion Pasquale Giannattasio (ex Stella Polare – Ostia); Palazzetto dello Sport, wybudowany w latach 1958-1960 jako obiekt przeznaczony do organizacji niektórych wydarzeń Igrzysk Olimpijskich w 1960 roku, nadal działa i organizuje imprezy sportowe; PalaLottomatica (dawniej PalaEUR), największy pałac sportowy w Rzymie, otwarty w 1960 roku, przykład włoskiego racjonalizmu; Central Tennis Stadium, gdzie co roku rozgrywane są Internazionali d'Italia, turniej tenisowy, który jest częścią obwodu ATP Tour Masters 1000; Stadion pływacki; Ippodromo delle Capannelle (galop);Hipodrom Tor di Quinto (wojskowy); kompleks basenów miejskich; w sąsiednich gminach Marino i Mentana znajdują się dwa lodowiska, które obsługują dużą część miasta Rzym.\nCorrado Augias, Sekrety Rzymu, Mediolan, Arnoldo Mondadori Editore, 2005, ISBN 88-04-54399-X. Marie Antoinette i Lozzi Bonaventura, starożytny Rzym. Podróżuj w czasie, aby odkryć wieczne miasto, Przewodnik ITER, Subiaco, 2009, ISBN 978-88-8177-143-1. Francesco Bartolini, Rzym. Od Unity do dzisiaj, Rzym, Carocci, 2008, ISBN 978-88-430-4571-6. Mauro Cutrufo, Czwarta Stolica, Rzym, Gangemi Editore, 2010, ISBN 978-88-492-1950-0. Emilio Gabba i in., Wprowadzenie do historii Rzymu, Mediolan, LED, 1999, ISBN 88-7916-113-X. Andrea Giardina, Starożytny Rzym, Bari-Rzym, Editori Laterza, 2008, ISBN 978-88-420-7658-2. (EN) Stefan Grundmann, Architektura Rzymu: historia architektury w 400 indywidualnych prezentacjach, przy współpracy Ulricha Fursta, Londyn, Axel Menges, 1998, ISBN 3-930698-60-9. Keti Lelo,Salvatore Monni i Federico Tomassi, Mapy nierówności. Metropolitalna geografia społeczna, Rzym, Donzelli Editore, 2019, ISBN 978-88-684-3988-0. Massimiliano Liverotti, Wielka księga rozwiązanych i nierozwiązanych tajemnic Rzymu, Rzym, Newton Compton Editori, 2007, ISBN 978-88-541-0894-3. Prowincja Rzymska, Sprawozdanie roczne 2013-2014, Rzym, 2015 (archiwum z oryginalnego adresu URL w dniu 31 stycznia 2016 r.). Armando Ravaglioli, Wielkie place Rzymu. Miejsca powitania: Piazza del Popolo, Hiszpania, Colonna, Navona, S. Pietro, S. Giovanni in Laterano, del Campidoglio, wyd. 3, Rzym, Newton Economic Pocket Books, 1996, ISBN 88-7983-777-X . Claudio Rendina, Encyklopedia Rzymu, Rzym, Newton Compton Editori, 2005, ISBN 88-541-0304-7. Claudio Rendina, Rzym wczoraj, dziś i jutro, Rzym, Newton Compton Editori, 2007,ISBN 978-88-541-1025-0. Vittorio Sgarbi, Włochy cudów. Kartografia serca, Mediolan, Bompiani, 2009, ISBN 978-88-452-6381-1. Alfonso Traina i Giorgio Bernardi Perini, Przygotowawczy do uniwersyteckiej łaciny, wyd. 6, Bolonia, Pàtron Editore, 1998, ISBN 978-88-555-2454-4. AA.VV., Dziedzictwo ludzkości, Mediolan, Touring Editore, 2004, ISBN 978-88-365-2948-3. Giggi Zanazzo, Przysłowia rzymskie, Rzym, Perino, 1886, SBN IT \_ ICCU \_ RML \_ 0054457.Przysłowia rzymskie, Rzym, Perino, 1886, SBN IT \_ ICCU \_ RML \_ 0054457.Przysłowia rzymskie, Rzym, Perino, 1886, SBN IT \_ ICCU \_ RML \_ 0054457.\nObszar metropolitalny Rzymu Metropolia Rzymu Stolica Lacjum Dialekt rzymski Diecezja Rzymska Prowincja Rzym Stolica Rzymu Burmistrzowie Rzymu Historia Rzymu Podziały Rzymu Via Francigena Dolina Tybru\nWikiźródła zawiera stronę poświęconą Rzymowi Wikicytaty zawiera cytaty z Rzymu lub o nim\nOficjalna strona internetowa, pod adresem comune.roma.it. Rzym, na Treccani.it - Encyklopedie online, Instytut Encyklopedii Włoskiej. Rzym, w Słowniku Historii, Instytut Encyklopedii Włoskiej, 2010. Roma, su Know.it, De Agostini. (IT, DE, FR) Rzym, na hls-dhs-dss.ch, Słownik historyczny Szwajcarii. (EN) Rzym, na Encyclopedia Britannica, Encyclopædia Britannica, Inc. Opere di Roma, na openMLOL, Horizons Unlimited srl. (EN) Prace dotyczące Rzymu / Rzymu (Włochy) / Rzymu, o Otwartej Bibliotece, Archiwum Internetowym. (EN) Rzym, w Encyklopedii Katolickiej, Robert Appleton Company. Kapitoliński nadzór nad dziedzictwem kulturowym, na sovraintendenzaroma.it. Musei w Comune, na Museiincomuneroma.it. Bibliografia rzymska, na host.uniroma3.it.