e-wesele.pl - Kilka rzeczy w niskich cenach!!\nWątek: Kilka rzeczy w niskich cenach!!\nAutor Wątek: Kilka rzeczy w niskich cenach!! (Przeczytany 54318 razy)\nKilka rzeczy w niskich cenach!!\nBotki, czarne, zamszowe, rozm. 39, NIGDY nie noszone, 25zł plus przesyłka.\nBotki ZARA, nowe, nigdy nie noszone, cena sklepowa 499zł,rozmiar 40, cena 270zł plus przesyłka.\nBaleriny, nowe, nigdy nie noszone, rozm. 39 - 20zł plus przesyłka (myślę, że max 5zł)\nDresowa katanka, nigdy nie noszona, rozmiar S, 25zł plus przesyłka\nSukienka, rozmiar M, nigdy nie noszona, cena 60zł plus przesyłka;\nZaraz dołoże 3 sukienki.\nSukienka, rozm. 36 nigdy nie noszona, cena 30zł plus przesyłka\nSukienka, rozm. 38 nigdy nie noszona, cena 30zł plus przesyłka\nSukienka Lipsy by Asos, rozm. 36, przepiękna, nigdy nie noszona, cena 80zł plus przesyłka.\nOdp: Kilka rzeczy w niskich cenach!!\nBotki, czarne, zamszowe, rozm. 39, NIGDY nie noszone, 25zł plus przesyłka. ( bardzo wysokie są?)\n13 Września 2013, 10:23\nco takie duze te buty?!\nDmonik te botki to takie z 10-11cm. Zaraz napisze dane na priv a Ty mi wyślij swoje.\nMalinka bo ja większa ciut jestem\nNajwyżej odsprzedam jak nie będę umiała w nich chodzić\n13 Września 2013, 10:35\nfajne te botki Zary... Ania a one takie prawdziwe 40 czy bardziej 39? bo ja noszę 39 ..\nNo włąsnie dla mnie to są 40, bo na mnie są za duże.\nJeszcze wystawię kilka rzeczy za 5-10zł, moze ktoś się skusi. Bo u mnie leżą i w koncu wywalę\nAle to jak zaprowadzę synka do szkoły.\nDmonik no one są nawet wysokie. Ale stwierdziłam ze nie będę w nich chodzić, bo mam inne czarne a te tylko leżą\nA! Ela nie wiem czy lubisz taki styl, ćwieki itp ale zaj.. są botki Steve Madden, traperki ze srebrnymi ćwiekami. Uwielbiam je! Na All są, babka z USA sprowadza.\n13 Września 2013, 10:57\nCytat: ~anulka~ w 13 Września 2013, 10:45\nna zalando sa\na jaka cena na ebay anulka?\n13 Września 2013, 11:06\nBotki z zary wziete?\nCytat: aaaneta w 13 Września 2013, 11:01\nEeee zobaczyłam ze to rozmiar 40 a nie 39, gdyby to było 39 brałabym od ręki\n13 Września 2013, 11:42\nKochane gdyby to było 39 to bym sama nosiła\nMalinka ja mam jeszcze inne, tych moich Madden'ów nie ma na Zalando (albo ja nie widzę ).\nKoszula w paski, rozm. S, nigdy nie noszona, wygląda jak ta na zdjęciu, ale to nie Zara. Trzeba sobie doszyć guziczek bo widzę, że nie ma. 10zł.\nKatanka, rozm. 36 (wg mnie mała jest), kupiłam kiedyś na All, nigdy nie założyłam, miałam wyciąć tą siateczkę ale jakoś tego nigdy nie zrobiłam. Po prawej stronie na dole brakuje jednego oczka łańcucha. Oddam za 10zł\nMam też tą kieckę fioletową co miałam u Dziubaska na sesji, ubrałam z 2x w życiu i jakaś taka zmechacona Oddam za darmo, dołożę do innego zakupu temu kto będzie chciał. Jest rozkloszowana i ma złoty zamek na plecach.\n13 Września 2013, 12:01\nTo ja poproszę tą koszulę w paski. A sukienkę też chętnie obejrzę - może da się coś z nią zrobić\n13 Września 2013, 12:20\nLink do katanki;\nZaraz powrzucam jeszcze dżinsy, legginsy i inne spodnie. Elisabeth czy jesteś zainteresowana kombinezonem zimowym dla Madzi? Mam nówkę sztukę ze Smyka z zeszłego roku, raz ubrany. Jednoczęściowy. Na Olkę za mały.\nspóźniłam się ...\n13 Września 2013, 12:38\nDżinsy jasnoniebieskie rozm. L, cena 15zł, kilka razy noszone (one mają być takie niby pogniecione i jakby wybielone);\nDżinsy wycierane rozm. 30, 15zł\nDżinsy ciemnogranatowe, rozm. 30, 15zł\nNiebieskie spodnie, takie delikatnie zamszowe, super kolorek, rozm. 38, 20zł\nDżinsy Stradivarius, rozm. 38, są świetne ale na mnie ciasne mimo ze mam ze dwie pary innego koloru tego modelu i są ok, nigdy nie noszone, cena 35zł\nSpodnie HM, obie pary rozm. 38, nigdy nie noszone, bez metek, cena 35zł sztuka\nBluza Mosquito, rozm. M, 10zł plus przesyłka. Dla mnie ona jest beznadziejna. Wyprałam raz i brzegi są jakieś pofalowane.\nchciałabym te spodnie z HM te pierwsze\n13 Września 2013, 12:44\nMi dorzuć tą bluzę z Mosqito\n13 Września 2013, 12:52\nJa poproszę jeszcze te pierwsze dżinsy i katankę...\n13 Września 2013, 13:04\nSpódniczka ZARA, rozm. M, nowa z metką, 40zł\nKrótki sweterek nietoperz, złota nitka, rozm. uni, 15zł\nSzpilki zielone fluo, rozm. 39, nowe, wys. obcasa 10cm.\nLuźna różowa bluzka, lekko prześwitująca, nowa, rozmiar UNI. 15zł\nSpodnie dżinsowe Tally Weijl, rozm. 40, ubrane raz, na mnie za duże, 15zł\nSpodnie khaki, z niskim krokiem, nowe z metką, nie ma nigdzie rozmiaru ale ja myślę ze to 36/38, materiał to 97%bawełna, 3%elastan, 30zl\nLegginsy po 10zł:\nBershka, raz ubrane, rozm.38\nNo name ;P Wg mnie rozmiar 38 (te wstawki to zamszowe)\nRozmiar M, nowe, nigdy nie noszone, 7/8, skórzane paski po bokach;\nI takie dwie sukienki po 5zł:\nDo wszystkiego oczywiście koszt przesyłki. Przy zakupie kilku rzeczy za przesyłkę płaci się raz (myślę że jakieś 11zł przy większej paczce, a przy małej jakieś 6zł).\n13 Września 2013, 13:07\nspódniczkę ZARA tez prosze\n13 Września 2013, 13:08\nJa poproszę sweterek pomarańczowy i legginsy ze skórzanym paskiem.\n13 Września 2013, 13:12\ntylko mi chodziło o tą dresową katankę\nCytat: moia w 13 Września 2013, 13:17\nTo ja byłam pierwsza\nAniu poczekam jeszcze czy coś "wrzucisz" zapłacę za wszystko na raz\nAniu dodawaj numerki przy zdjęciach - nie będzie problemu\nCytat: dmonik44 w 13 Września 2013, 13:19\nAle ja nie myślę o tej Mosqito, tylko tej pierwszej\n13 Września 2013, 13:29\nJuż wszystko wiem Ok, odłożone\nDemko na razie nic nie będzie, tzn dziś, jeszcze przejrzę wieczorem.\nI ok, następnym razem numerki będę dodawać\nOk, to ta katanka pomyłkowo usunięta\n13 Września 2013, 13:30\nTo i ja czekam na dalsze propozycję i dopiero poproszę o podsumowanie\n13 Września 2013, 13:42\nspodnie khaki jeszcze aktualne? to ja biore\nDobra, na tą chwilę nic, nie chce mi się przeglądać już\nTe dwie kiecki dżinsowe za 5zł dorzucić komuś gratis?\n13 Września 2013, 14:49\nAnia możesz mi wymierzyć w biuscie tą czerwoną sukienkę rozm 36\ni w sumie w tyłku też poproszę


Sieraków Śląski - Kościół neogotycki i jego legenda. Atrakcje turystyczne Sierakowa Śląskiego. Ciekawe miejsca Sierakowa Śląskiego\nStrona główna ciekawe miejsca zabytki: kościoły, klasztory, sanktuaria Kościół neogotycki i jego legenda\nKościół neogotycki i jego legenda\nśw. Jana Nepomutsena wybudowany w r. 1870\nSieraków Śląski - PałacOdległość: 0,03km\nSieraków Śląski - Kościół p.w. św. Piotra i Pa...Odległość: 0,31km\nŁomnica - GłazOdległość: 2,04km\nMolna - Kościół ewangelicki z 1856 r.Odległość: 4,05km\nŁomnica - Pomnik poległych milicjantówOdległość: 4,19km


gotowe zestawy na prezent - Sklep eSanatoria\nPrezentujemy Państwu pięknie zapakowane gotowe zestawy. Doskonały pomysł na urodzinowy, imieninowy, świąteczny upominek. Często jest tak, że nie wiemy co kupić na prezent najbliższym, Dziadkom, koleżance albo najzwyczajniej w świecie, nie wiemy na co się zdecydować.\nDlatego przygotowaliśmy dla Państwa oryginalne, niepowtarzalne prezenty. Zestawy komponowaliśmy wg tego co cieszy się Państwa największym uznaniem.\nKosmetyki są naturalne, z naszych polskich uzdrowisk, dlatego mamy przekonanie, że to doskonały i zawsze świetny pomysł na prezent.\nKołobrzeskie Spa zestaw dla mężczyzny\nKrynickie Spa zestaw kosmetyków krem przeciw zmarszczkom i lawendowe ukojenie żel + mydło\nPielęgnacja twarzy i ciała lekki krem do twarzy, peeling borowinowy i masło do ciała\nPołczyn Zdrój borowinowy zestaw krem do twarzy, krem do rąk, żel pod prysznic\nRymanów Zdrój Zestaw kosmetyków dla mężczyzny\nRymanów Zdrój Zestaw kosmetyków do pielęgnacji ciała\nTerra Spa zestaw borowinowy\nDr Duda Uniwersalny zestaw z Buska\nGotowy zestaw do cery dojrzałej z Buska Zdrój\nkrynickie Spa Jaśminowa pielęgnacja twarzy zestaw na dzień i noc\nKrynickie Spa zestaw: nawilżający krem do twarzy z kolagenem i róża kąpiel\nOzdobne opakowanie na prezent - Stwórz własny prezent\nSekretne Spa zestaw krem, maseczka i krem pod oczy\nSosnowa aromaterapia ukojenie dla zmysłów\nSulphur Uniwersalny zestaw siarczkowy z Buska Zdrój\nTerra Spa świerkowy relaks w domowym zaciszu kąpiel świerkowa i mus\nUzdrowisko Połczyn borowinowy zestaw pielęgnacyjny do twarzy\nZestaw domowe spa od Terra Spa


Zakazane marzenia z 1944 - Historia - rp.pl\nAktualizacja: 25.02.2010, 10:13\nZakazane marzenia z 1944\nWarszawa - Muzeum Powstania\nZawiszacy tacy jak my, Muzeum Powstania Warszawskiego, ul. Grzybowska 79, wstęp wolny, rezerwacje: tel. 22 539 79 70, niedziela (28.02), godz. 12\nO przeżyciach zawiszaków – najmłodszych żołnierzy Polski podziemnej – napisano wiele artykułów i książek. Ale nawet najciekawsza z publikacji blednie w obliczu perspektywy bezpośredniego spotkania ze świadkami tamtych wydarzeń. Poniżej dalsza część artykułu\nUczestnicy warsztatów historycznych z cyklu „Zawiszacy tacy jak my” (w wieku 10 – 12 lat) stają przed taką szansą raz w miesiącu. Komendę nad zgromadzonymi w Sali Małego Powstańca młodymi badaczami historii obejmują wówczas kombatanci walk z 1944 roku, a będące esencją zajęć zadania, stawiane przez nich przed dziećmi, jako żywo przypominają te, którym przed laty sami musieli sprostać.\nBohaterami poprzednich warsztatów byli Włodzimierz Dusiewicz ps. Dusza i Jerzy Kasprzak ps. Albatros. Tym razem dowodzić będzie Tadeusz Jarosz ps. Topacz. Dzisiejszy profesor i wykładowca Politechniki Warszawskiej w czasie okupacji pomagał mamie w domowych obowiązkach, marzył o rowerze i – zakochany pierwszą miłością – starał się o względy koleżanki swojej młodszej siostry. A jako członek Szarych Szeregów brał udział w konspiracji.\nJakie zadania stawiała przed nim organizacja i czego się uczył na tajnych zbiórkach? O wszystkim opowie już w niedzielę. Nie można tego przegapić.


Pieniądze dla pielęgniarek są….z ich własnych pieniędzy! – Stowarzyszenie Pielęgniarki Cyfrowe\nNiezłym sprytem wykazał się dyrektor Szpitala w Mielcu\nSpór w Mieleckim Szpitalu, jak w większości szpitali, nie zaczął się od masowych zwolnień chorobowych – jak chcą to przedstawić mediom i obywatelom włodarze szpitali.\nOd kwietnia tego roku trwa spór zbiorowy Związków Zawodowych z dyrekcją Szpitala Specjalistycznego im. Edmunda Biernackiego w Mielcu.\nW dniu 5 lipca podczas rozmów z personelem pielęgniarskim dyrektor zaproponował podwyżkę w wysokości 400 zł brutto do wynagrodzenia zasadniczego ….przesuniętą z transzy dodatku Zembalowego, a pochodne byłyby wypłacane z budżetu szpitala.\nPropozycja została odrzucona przez personel.\nW dniu 6 lipca br. rozpoczęły się mediacje w sprawie trwającego od kwietnia br. sporu zbiorowego ze związkami zawodowymi.\nTutaj parę słów wyjaśnienia.\nWynagrodzenie zasadnicze jest najważniejszą częścią opłaty za wykonaną pracę. Nie jest równoznaczne z minimalnym wynagrodzeniem, o tym za chwilę.\nObok wynagrodzenia zasadniczego pracownikowi wypłacane są:\nDodatki, np. za szczególne warunki pracy ( zmianowa, nocna itd.), wysługa lat\nPremie, nagrody i wyróżnienia.\n. Wynagrodzenie zasadnicze pracownika wraz z dodatkami i innymi świadczeniami nie może być niższe, niż wynagrodzenie minimalne w gospodarce narodowej, które jest określane co roku przez Ministra Pracy. Nie można jednak utożsamiać wynagrodzenia minimalnego z wynagrodzeniem zasadniczym, ponieważ są to dwa odrębne pojęcia.\nZ kolei ,, pochodne ” to składki społeczne obciążające płatnika, składki na FP i FGŚP, czyli koszty pracodawcy.\nSkładki pracownika, składki zdrowotne i podatek mieszczą się w wynagrodzeniu brutto.\n2. Kodeks Pracy art. 78 § 2\n3. Dziennik Ustaw z 2002 r. nr 200, poz. 1679 ze zm.\nUżyte zdjęcie CC BY-SA 3.0, Link\nKategorie finansowanie, zarobkiTagi finansowanie, zarobki\tZobacz wpisy\n1 komentarz do wpisu “Pieniądze dla pielęgniarek są….z ich własnych pieniędzy!”\n8 lipca, 2018 o 12:31\t | Odpowiedz\nDziewczyny kiedy lekarze odeszli od pacjentów i dali wypowiedzenia pieniądze się znalazły i nie było takich cyrkow a wam ciągle obiecywał i guzik z tego wyszło nie dajcie się wykiwac walcz ie do osiągnięcia tego co wam się należy my pacienci jesteśmy z wami całym setcem\n949 299 odwiedzin


Oleksicki w Pulp City - Aleja Komiksu\n2008-02-02 08:00:00 - Rozmaitości\nOleksicki w Pulp City\nCo porabia Marek Oleksicki poza tworzeniem nowego "Odmieńca"? Jest szefem artystycznym projektu nowej figurkowej gry strategicznej "Pulp City". A to nie jedyny związek gry ze światem komiksu.\n"Pulp City" należy do gatunku skirmish (polegająca na poprowadzeniu do boju niewielkich oddziałów). Pierwsza w swoim rodzaju, bo osadzona w mieście pełnym super herosów i super złoczyńców. Pulp City to mieszanka gorącego Miami i groźnego Nowego Jorku, nieustannie nękana najazdami kosmitów, wielkich potworów i hord demonicznych maniaków. Gracze dowodzą drużynami wyspecjalizowanych postaci, a gra nabiera kolorów, gdy trzeba bronić mieszkańców miasta lub zmagać się o prymat na ulicach Pulp City. Czy już czujesz sie jak superheros?\nChoć gra powstaje całkowicie w języku angielskim, za Pulp City stoi polski zespół kreatywny (Pulp Monsters). Marek Oleksicki, twórca Odmieńca i Ursynowskiej Specgrupy miksuje różne motywy kultury popularnej i powołuje do życia kolejnych superbohaterów - od wielkich goryli uzbrojonych w miniguny po Czerwonego Kapturka w wersji voodoo.\nJego rysunki w trzydziestomilimetrowe rzeźby zmienia międzynarodowa grupa artystów. Rezultaty można oglądać na www.pulp-city.com, a jeszcze w tym półroczu w sklepach hobbystycznych. Gra została wybrana przez czytelników prestiżowego portalu Tabletop Gaming News jako jedna z trzech najbardziej oczekiwanych nowości 2008 roku.\nCóż można dodać - trzymamy kciuki za powodzenie projektu!


Walki o warszawską Prage toczyły się we Wrześniu 1944 roku. I ślady po pociskach, kulach pochodzą z tego właśnie okresu. Choć i z Września 1939 ponoć też są. Niektóre zródła podają np. że ślad po pocisku artyleryjskim na piekarni Teodora Rajcherta pochodzi właśnie z 1939 roku a nie 1944. Faktem jednak bezsprzecznym jest to że na terenie centralnej Pragi jak i Rembertowa oraz innych przedmieść z tego okresu, ślady po walkach pochodzą od Armi Czerwonej i 1 Dyw. Piechoty, Kościuszkoców. Także od Niemców rzecz jasna... Dobrze więc może przytoczę tu żródła z których dowiemy się o walkach o Pragę w 1944 roku\n10 września 1944 roku – rozpoczęły się walki o warszawską Pragę pomiędzy niemieckim IV Korpusem Pancernym SS, a oddziałami 1. Armii Wojska Polskiego: 1. Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki i 1. Brygady Pancernej im. Bohaterów Westerplatte oraz dwiema radzieckimi armiami 70. i 47. Celem było opanowanie prawobrzeżnej Warszawy. Na początku września 1944 roku wojska prawego skrzydła 1 Frontu Białoruskiego, po walkach na przedpolach Warszawy, osiągnęły rubież: Zegrze, Słupno, Wesoła, Stara Miłosna, Międzylesie, Zbytki. Na rubieży tej Niemcy rozbudowali przedni skraj obrony przedmościa warszawskiego. Na terenie o powierzchni 700 km² Niemcy zgromadzili jednostki IV Korpusu Pancernego SS w składzie dwóch dywizji pancernych SS „Wiking” i „Totenkopf”, węgierskiej 1. Dywizji Kawalerii i 73. Dywizji Piechoty z 9. Armii. Skuteczność obrony Warszawy dowództwo Grupy Armii „Środek” wiązało z utrzymaniem przedmościa. Niemcy za wszelką cenę starali się nie dopuścić Rosjan do Wisły. Obawiali się połączenia Armii Czerwonej z powstańcami.\nW celu likwidacji przedmościa, dowództwo 1. Frontu Białoruskiego przygotowało operację siłami 70. Armii i 47. Armii. 47. Armii podporządkowano 1 .Dywizję Piechoty im. Tadeusza Kościuszki wydzieloną z 1. Armii Wojska Polskiego. Główne uderzenie zaplanowano od południa w kierunku: Miedzeszyn, Anin, Wygoda, dworzec wschodni, pomocnicze: z północnego wschodu w kierunku: Radzymin, Praga.\n1. Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki działała w składzie radzieckiego 125 Korpusu Armijnego, na jego głównym kierunku uderzenia i współdziałała z sowieckimi 76 i 175. Dywizją Piechoty. 1. Dywizja Piechoty otrzymała zadanie przełamać niemiecką obronę na odcinku 1,7 km, pomiędzy hutą szkła a stacją kolejową Międzylesie, kontynuować natarcie na głębokość 16 km w kierunku na Anin, Wawer, Pragę i w rejonie mostu Kierbedzia wyjść nad Wisłę.Cały pas natarcia na tym odcinku był silnie pocięty i gęsto zabudowany. Umocnionych stanowisk na kierunku natarcia 1. Dywizji Piechoty bronił niemiecki 70. pp z 73. Dywizji Piechoty wspierany z zachodniego brzegu Wisły przez 173. pułk artylerii i artylerię ciężką. 1. Dywizja Piechoty, na czas natarcia, wspierana była radziecką artylerią, w tym artylerią rakietową, wzmocniona była batalionem czołgów i batalionem saperów. Dowódca dywizji gen. Wojciech Bewziuk ugrupował dywizję w dwa rzuty. W pierwszym nacierały 1. i 3. pułki piechoty, w drugim 2. Pułk Piechoty. 10 września 1944 w godzinach rannych wykonano rozpoznanie walką siłami jednego batalionu radzieckiego i 1. batalionu 3 pp. O 13:00, po półtoragodzinnym przygotowaniu artyleryjskim i lotniczym, przystąpiono do natarcia. Do końca dnia dywizja przełamała pierwszą i drugą pozycję obronną, rozbiła 70 pp w rejonie Glinek i osiągnęła szosę Czaplowizna – Wawer. Następnego dnia podeszła pod Kawęczyn. 12 września zbliżyła się do Pragi, gdzie wieczorem na przedpolach odparła kontruderzenie niemieckiego pułku piechoty zmotoryzowanej, wsparte czołgami z 19. Dywizji Pancernej. 13 września 1944 r. 1. Dywizja Piechoty prowadziła walki uliczne na Pradze wspierana w końcowej fazie walk przez 1. Brygadę Pancerną im. Bohaterów Westerplatte i 13. pułk artylerii przeciwpancernej. Do 16:30 1. pp osiągnął skrzyżowanie ulic: Zamojskiego z Targową i Zieleniecką. W nocy 2. pp zdobył Dworzec Wileński, a 3. pp stację kolejową Warszawa – Praga. Rosjanie, ze 175. Dywizji Piechoty zdobyli Grochów i kontynuowali natarcie na Saską Kępę. Prawy sąsiad, 76. Dywizja Piechoty, zdobyła Targówek i rozpoczęła walki o Nowe Bródno. W godzinach rannych 15 września 1944 r. cała Praga była wolna. Wyzwolenie Pragi stało się podstawą działań 1 Armii Wojska Polskiego mającej za zadanie uchwycenie przyczółków na lewym brzegu Wisły i udzielenie wsparcia walczącym jeszcze powstańcom. Straty 1 Dywizji Piechoty: 1792 żołnierzy i oficerów, w tym 310 zabitych i zaginionych, 1482 rannych. Straty niemieckie: ok. 2 tys. zabitych i rannych, 106 dostało się do niewoli.


Cacharel - SwedishFace\nStrona główna » Marki » Cacharel\nCacharel to Francuska Marka, która produkuje produkty w formacie Ready-to-Wear. Ich produkty obejmują Odzież, perfumy i akcesoria. Są one szczególnie znane ze swojego młodzieńczego, figlarnego, kobiecego i kolorowego stylu. Cacharel została założona w 1962 przez człowieka o imieniu Jean Bousquet. Nazwa Cacharel pochodzi od dialektyczny słowa dla konkretnej kaczki w pewnej części Francji. Bousquet zainteresował się światem mody, będąc synem sprzedawcy maszyn do szycia. Od dzieciństwa był otoczony światem mody. W młodości studiował jako szew w kolegium, a następnie przez dwa lata pracował jako projektant. Wkrótce potem założył Cacharel.\nPierwsze perfumy rozpoczęła się w 1978 i został nazwany Anais Anais dla kobiet. Paryfmen zapachy białej lilii, Hiacynta i lilii z lilii. Od 1978, liczba wersji perfum zostały zwolnione, na przykład Anais Anais Eau Legere od 2006 który pachnie jak Lily, Tahiti-Gardenia i Frangipani. W 2007, Libere perfum dla kobiet rozpoczęła się, że pachnie pomarańczy, cukru i paczula. W 1998, NOA dla kobiet perfum rozpoczęto, że pachnie piżmo, Piwonia i ziarna kawy. Noah warto wspomnieć o jego niesamowity projekt butelki, butelka wygląda jak małe okrągłe pole w szkle w którym znajduje się klejnot na dole.\n197,56 zł 259,60 zł\nCacharel Amor Amor edt 30ml..\nCacharel Noa edt 50ml..\n184,36 zł 242 zł\nCacharel Lou Lou edp 50ml..\nCacharel Lou Lou edp 30ml..\n135,96 zł 176 zł\nCacharel Eden edp 30ml..\n131,56 zł 158,40 zł\nCacharel Amor Amor edt 50ml..\n179,96 zł 244,20 zł


Wstęp do prawoznawstwa. Wydanie 11 [Tatiana Chauvin, Tomasz Stawecki, Piotr Winczorek] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00115 003379 21001392 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Tatiana Chauvin, Tomasz Stawecki, Piotr Winczorek Liczba stron:\nISBN: 978-83-812-8487-5 Data wydania: 2018-05-06\ndr hab. Tatiana Chauvin adiunkt Uniwersytetu Warszawskiego dr hab. prof. UW Tomasz Stawecki profesor Uniwersytetu Warszawskiego prof. zw. dr hab. † Piotr Winczorek profesor Uniwersytetu Warszawskiego Wstęp do prawoznawstwa 11. wydaniepoprawione i uzupełnione WYDAWNICTWO C.H.BECK WARSZAWA 2017\nWydawca: Wioletta Żelazowska © Wydawnictwo C.H.Beck 2016 Wydawnictwo C.H.Beck Sp. z o.o. ul. Bonifraterska 17, 00-203 Warszawa www.ksiegarnia.beck.pl Skład i łamanie: PanDawer Przygotowanie wersji elektronicznej: Wydawnictwo C.H.Beck ISBN: 978-83-812-8487-5\nWykaz skrótów 1. Źródła prawa KC Kodeks cywilny KK Kodeks karny Konstytucja RP Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2.4.1997 r. (Dz.U. Nr 78, poz. 483 ze zm. i ze sprost.) KP Kodeks pracy KPA Kodeks postępowania administracyjnego KPC Kodeks postępowania cywilnego KPK Kodeks postępowania karnego KRO Kodeks rodzinny i opiekuńczy KSH Kodeks spółek handlowych TWE Traktat ustanawiający Wspólnotę Europejską (wersja skonsolidowana Dz.Urz. UE C 321E/2006, s. 1) 2. Publikatory i czasopisma Biul. SN Biuletyn Sądu Najwyższego Dz.U. Dziennik Ustaw Dz.Urz. UE Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej KPP Kwartalnik Prawa Prywatnego MoPod Monitor Podatkowy M.P. Monitor Polski ONSA Orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego OTK Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego OTK-A Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego – Seria A OSNAP Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Administracyjna i Pracy OSNC Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna OSNCP Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Cywilna i Pracy OSNKW Orzecznictwo Sądu Najwyższego Izba Karna OSPiKA Orzecznictwo Sądów Polskich i Komisji Arbitrażowych PiP Państwo i Prawo PiZS Prawo i Zabezpieczenie Społeczne Pr. Gosp. Prawo Gospodarcze Rej. Rejent RPEiS Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny SI Studia Iuridica SP-E Studia Prawno-Ekonomiczne ZNUJ Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego 3. Inne skróty ang. angielski (-a, -e) art. artykuł (-y) cz. część ETPC Europejski Trybunał Praw Człowieka fr. francuski (-a, -e) gr. grecki (-a, -e) GUS Główny Urząd Statystyczny itp. i tym podobne łac. łaciński (-a, -e) m.in. między innymi n. następny (-a, -e) NATO Organizacja Traktatu Północnoatlantyckiego (ang. North Atlantic Treaty Organization) NBP Narodowy Bank Polski NIK Najwyższa Izba Kontroli np. na przykład Nr numer NSA Naczelny Sąd Administracyjny OECD Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (ang. Organization for Economic Co-operation and Development) ONZ Organizacja Narodów Zjednoczonych pkt punkt p.n.e. przed naszą erą por. porównaj post. postanowienie poz. pozycja ppkt podpunkt pt. pod tytułem red. redakcja red. nauk. redakcja naukowa rozdz. rozdział RM Rada Ministrów s. strona SA sąd apelacyjny SN Sąd Najwyższy SN (7) Sąd Najwyższy w składzie 7 sędziów tekst jedn. tekst jednolity TK Trybunał Konstytucyjny tj. to jest tzn. to znaczy tzw. tak zwany (-a, -e) UE Unia Europejska USA Stany Zjednoczone ust. ustęp w. wiek (-i) w zw. w związku z. zeszyt ze sprost. ze sprostowaniem ze zm. ze zmianami zob. zobacz\nWykaz podstawowej literatury A. Bator, W. Gromski, A. Kozak, S. Kaźmierczyk, Z. Pulka, Wprowadzenie do nauk prawych. Leksykon tematyczny, wyd. 3, Warszawa 2010 I. Bogucka, Funkcje prawa. Analiza pojęcia, Kraków 2000 B. Brożek, J. Stelmach, Metody prawnicze. Logika – Analiza – Argumentacja – Hermeneutyka, wyd. II, Kraków 2006 B. Brożek, Normatywność prawa, Warszawa 2012 T. Chauvin, Homo iuridicus. Człowiek jako podmiot prawa publicznego, Warszawa 2014 T. Chauvin, Sprawiedliwość: między celowością a bezpieczeństwem prawnym. Ewolucja poglądów Gustawa Radbrucha, SI 1999, Nr XXXVII R. Dworkin, Biorąc prawa poważnie, Warszawa 1998 L. L. Fuller, Moralność prawa, Warszawa 1978 T. Gizbert-Studnicki, Język prawny a język prawniczy, ZNUJ 1972, z. 55 T. Gizbert-Studnicki, Zasady i reguły prawa, PiP 1988, z. 3 W. Gromski, Autonomia i instrumentalny charakter prawa, Wrocław 2000 H. L. A. Hart, Pojęcie prawa, Warszawa 1998 F. A. von Hayek, Konstytucje wolności, Warszawa 2012 H. Izdebski, Fundamenty współczesnych państw, Warszawa 2007 J. Jabłońska-Bonca, O prawie, prawdzie i przekonywaniu, Koszalin 1999 J. Jabłońska-Bonca, Wstęp do nauk prawnych, Poznań 1994 A. Jamróz, Wprowadzenie do prawoznawstwa, Warszawa 2008 K.J. Kaleta, A. Kotowski, Podstawy prawoznawstwa, Warszawa 2016 M. Kordela, Zasady prawa. Studium teoretycznoprawne, Poznań 2012 W. Lamentowicz, Państwo współczesne, Warszawa 1996 L. Leszczyński, Zagadnienia teorii stosowania prawa. Doktryna i tezy orzecznictwa, Kraków 2001 D. Lyons, Etyka i rządy prawa, Warszawa 2000 M. Matczak, Summa iniuria. O błędzie formalizmu w stosowaniu prawa, Warszawa 2007 L. Morawski, Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, wyd. 4., Warszawa 2003 L. Morawski, Wstęp do prawoznawstwa, wyd. XII, Toruń 2009 L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 2006 J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, Katowice 1999 K. Pałecki, Prawoznawstwo – zarys wykładu. Prawo w porządku społecznym, Warszawa 2003 C. Perelman, Logika prawnicza. Nowa retoryka, Warszawa 1984 T. Pietrzykowski, Wsteczne działanie prawa i jego zakaz, Kraków 2004 J. Raz, Autorytet prawa. Eseje o prawie i moralności, Warszawa 2000 W. Sadurski, Teoria sprawiedliwości. Podstawowe zagadnienia, Warszawa 1988 M. Safjan, Wyzwania dla państwa prawa, Warszawa 2007 R. Sarkowicz, J. Stelmach, Teoria prawa, Kraków 1996 W. Staśkiewicz, Demokratyczne państwo prawne w Polsce lat dziewięćdziesiątych: eufunkcjonalność teorii i dysfunkcjonalność praktyki, [w:] Prawo i ład społeczny. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Annie Turskiej, Warszawa 2000 T. Stawecki, O praktycznym zastosowaniu hermeneutyki w wykładni prawa, [w:] Teoria i praktyka wykładni prawa, red. P. Winczorek, Warszawa 2005 T. Stawecki, Precedens jako zadanie dla nauk prawnych, [w:] Precedens w polskim systemie prawa, red. A. Śledzińska-Simon, M. Wyrzykowski, Warszawa 2010 J. Stelmach, Kodeks argumentacyjny dla prawników, Kraków 2003 J. Stelmach, Współczesna filozofia interpretacji prawniczej, Kraków 1995 J. Stelmach, R. Sarkowicz, Filozofia prawa XIX i XX w., Kraków 1999 M. Szyszkowska, Teorie prawa natury XX wieku w Polsce, Warszawa 1982 Teoria i praktyka wykładni prawa, red. P. Winczorek, Warszawa 2005 Z. Tobor, Teoretyczne problemy legalności, Katowice 1998 R. A. Tokarczyk, Współczesne kultury prawne, Warszawa 2008 P. Winczorek, Komentarz do Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 roku, Warszawa 2008 P. Winczorek, Nauka o państwie, wyd. 4, Warszawa 2011 P. Winczorek, Polska pod rządami Konstytucji z 1997 roku, Warszawa 2006 S. Wronkowska, M. Zieliński, Komentarz do zasad techniki prawodawczej z dnia 20 czerwca 2002 r., Warszawa 2004 S. Wronkowska, Podstawowe pojęcia prawa i prawoznawstwa, wyd. III, Poznań 2007 S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Warszawa 1997 J. Wróblewski, Rozumienie prawa i jego wykładnia, Wrocław–Warszawa 1990 J. Wróblewski, Sądowe stosowanie prawa, Warszawa 1988 Z zagadnień teorii i filozofii prawa. Instrumentalizacja prawa, red. A. Kozak, Wrocław 2000 M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, wyd. 5, Warszawa 2010 Z. Ziembiński, Desuetudo, PiP 1994, z. 11 Z. Ziembiński, Problemy podstawowe prawoznawstwa, Warszawa 1980 M. Zirk-Sadowski, Wprowadzenie do filozofii prawa, Kraków 2000\nPrzedmowa Już w pracach nad poprzednim, dziesiątym wydaniem podręcznika nie uczestniczył inicjator i współtwórca poprzednich edycji, prof. dr hab. Piotr Winczorek. Nasz Nauczyciel i Przyjaciel zmarł 9 lutego 2015 r. Pozostali autorzy starali się wszakże zachować myśli i opinie prof. Piotra Winczorka, gdyż ogromna większość z nich zachowuje wciąż swoją aktualność. Oddając do druku obecne wydanie podręcznika wyrażamy nadzieję, że czytelnicy tej pracy zdołają przy jej pomocy poznać oraz zrozumieć szczegółowe koncepcje i instytucje współczesnego prawa. Wiedza ta jest niezwykle istotna, gdyż służy rozstrzyganiu sporów i rozwiązywaniu problemów nierzadko o wielkim znaczeniu społecznym. Należy wszakże konkretne rozwiązania teoretyczne i praktyczne widzieć w kontekście dorobku nauk prawnych, orzecznictwa sądów oraz współczesnej myśli humanistycznej. Jedynie taki szeroki kontekst pozwala na posługiwanie się konkretnymi rozwiązaniami prawnymi ze zrozumieniem i ogranicza traktowanie ich wyłącznie jako arbitralnych instrumentów władzy publicznej. Składamy zarazem serdeczne podziękowania Panu Jakubowi Karczewskiemu za cenne uwagi merytoryczne i redakcyjne wniesione do obecnego wydania. Tatiana Chauvin Tomasz Stawecki\nCZĘŚĆ I. Prawo jako przedmiot nauk prawnych ROZDZIAŁ I. Podstawowe koncepcje prawa Literatura: R. Alexy, W obronie niepozytywistycznej koncepcji prawa, PiP 1993, z. 11–12; T. Chauvin, Sprawiedliwość. Między celowością a bezpieczeństwem prawnym. Ewolucja poglądów Gustawa Radbrucha, SI 1999, Nr XXXVII; R. Dworkin, Biorąc prawa poważnie, Warszawa 1998; tenże, Imperium prawa, Warszawa 2006, rozdz. I, III; J. Finnis, Prawo naturalne i uprawnienia naturalne, Warszawa 2001, rozdz. II; L.L. Fuller, Anatomia prawa, Lublin 1993; tenże, Moralność prawa, Warszawa 2004; J. Habermas, Faktyczność i obowiązywanie. Teoria dyskursu wobec zagadnień prawa i demokratycznego państwa prawnego, Warszawa 2005; H. L. A. Hart, Pojęcie prawa, Warszawa 1998; K.J. Kaleta, A. Kotowski, Podstawy prawoznawstwa, Warszawa 2016; J. M. Kelly, Historia zachodniej teorii prawa, Kraków 2006; H. Leszczyna, Hermeneutyka prawnicza. Rozumienie i interpretacja tekstu prawnego, Warszawa 1997; D. Lyons, Etyka i rządy prawa, Warszawa 2000; L. Morawski, Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, Warszawa 1999, rozdz. I i II; J. Raz, Autorytet prawa. Eseje o prawie i moralności, Warszawa 2000; T. Stawecki, O praktycznym zastosowaniu hermeneutyki w wykładni prawa, [w:] P. Winczorek (red.), Teoria i praktyka wykładni prawa, Warszawa 2005; J. Stelmach, Kodeks argumentacyjny dla prawników, Kraków 2004; J. Stelmach, R. Sarkowicz, Filozofia prawa XIX i XX w., Kraków 1999; M. Szyszkowska, Teorie prawa natury XX wieku w Polsce, Warszawa 1982; S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii prawa, Warszawa 1997, rozdz. II, III, V, VI, XII; M. Zirk-Sadowski, Wprowadzenie do filozofii prawa, Kraków 2000, rozdz. V–VIII. Na istotę prawa można patrzeć z dwóch punktów widzenia: historycznego oraz współczesnego. W pierwszym przypadku skupiamy się na różnorodności przyjmowanych wizji prawa, a jednocześnie eksponujemy ewolucję poglądów na jego temat. W drugim przypadku – gdy przyjmujemy perspektywę współczesną – dostrzegamy przede wszystkim, że nasze rozumienie tego, czym jest prawo, a w konsekwencji formułowana przez nas koncepcja prawa, ma istotny wpływ na szczegółowe rozwiązania: na zasady tworzenia prawa, sposoby jego interpretacji, orzekanie w sądach i stosowanie w różnych dziedzinach życia społecznego przez organy administracji publicznej. W niniejszym skrypcie przyjmujemy przede wszystkim perspektywę współczesną. Takie jest bowiem zasadnicze zadanie wstępu do prawoznawstwa w ramach studiów prawniczych. Przedmiot ten ma przybliżać studentom podstawowe terminy, konstrukcje teoretyczne i problemy, z którymi się spotykamy zajmując się prawem. Nasze rozważania rozpoczynamy od przedstawienia głównych kierunków myśli prawnej i sformułowanych przez nie koncepcji prawa, gdyż pełne zrozumienie szczegółowych zagadnień wymaga znajomości szerszego kontekstu, w którym one występują. Refleksja nad istotą prawa od najdawniejszych czasów związana jest z przekonaniem o potrzebie utrzymywania ładu społecznego. W tradycji filozofii starożytnej mocno zakorzeniona była wiara, że porządek spraw ludzkich ma charakter naturalny, tzn. jest częścią ładu istniejącego w całym wszechświecie. Tak jak przyroda doświadcza kolejnych pór roku czy stałego następowania po sobie nocy i dnia, tak i ludzie powinni podporządkować swoje postępowanie i wzajemne stosunki trwałym regułom, które są naturalne dla społeczności ludzkich, a wierność którym nazywa się sprawiedliwością (dike). Również władcy, którzy mocą swego autorytetu i siły narzucają poddanym swe rozkazy, powinni owe naturalne reguły wcielać w życie i nie mogą przeciw nim występować. Z kolei sofiści w V w. p.n.e. (a więc jeszcze przed Platonem i Arystotelesem) wyjaśniali te ideały w kategoriach rozumu ludzkiego, twierdząc, że ustroje społeczne są wyłącznie wytworem człowieka. Podkreślali, że prawo tworzone przez władców nie powinno odrzucać idei sprawiedliwości, jednakże nie stanowi ono ze swojej istoty odbicia naturalnego ładu. W skrajnym przypadku, jak choćby tym, którego ilustracją jest „Antygona” – tragedia Sofoklesa, może nawet dojść do konfliktu obu porządków. W ten sposób, wyodrębnienie prawa tworzonego przez władców od innych postaci porządku społecznego nadało mu szczególny charakter: prawo państwowe stało się środkiem oddziaływania na zachowania ludzi i instrumentem osiągania przyjętych celów. Następne stulecia doprowadziły do dalszego umocnienia poglądu o samodzielności prawa tworzonego (lub choćby uznawanego) i chronionego przez rządzących. Nazywano je prawem pozytywnym, tj. obowiązującym tu i teraz z mocy ustanowienia lub uznania przez legalną władzę publiczną. Zwieńczeniem procesu umacniania znaczenia prawa stanowionego były dwa zjawiska: przekonanie o potrzebie spisywania podstawowych zasad ustroju państwa i podstawowych praw obywateli w ustawach zasadniczych, nazywanych zwykle konstytucjami, a także regulowanie wybranych szerokich dziedzin życia społecznego i gospodarczego w ustawach zwanych kodeksami. Przykładami pierwszego zjawiska były konstytucje wielu państw, uchwalane na przełomie XVIII i XIX w., w tym polska Konstytucja 3 maja (1791 r.). Kodeksy zaś były tworzone przez cały XIX w., począwszy od Landrechtu Pruskiego z 1794 r. i wielkich kodyfikacji francuskich z czasów Napoleona. Znaczenie prawa pozytywnego wzrosło w XIX w. wraz z dominacją doktryny politycznej liberalizmu. Władza państwowa stawała się wówczas coraz mniej represyjna wobec obywateli, a wyznaczenie jej granic było przedmiotem sporów wśród filozofów, pisarzy i polityków. Ograniczenie władzy dokonywało się zarówno przez wskazywanie sfer życia społecznego, w których ingerencja państwa jest niedopuszczalna w ogóle bądź powinna być znikoma, jak i przez ścisłe określenie instrumentów, metod i procedur oddziaływania władzy państwowej na obywateli. Prawo pozytywne stawało się więc samodzielnym, coraz bardziej precyzyjnym zespołem reguł postępowania. Jednocześnie wpływ idei Oświecenia z racjonalizmem na czele, pogłębiający się pluralizm religijny, rozwój gospodarczy i umacnianie się więzi narodowych (a w konsekwencji państw narodowych) odsuwały na drugi plan inne regulatory zachowań ludzi w społeczeństwach (religię, obyczaje, tradycję). Kierunek, który podsumowywał refleksje nad znaczeniem prawa pozytywnego oraz nad sposobami jego tworzenia i stosowania nazwany został pozytywizmem prawniczym. Proces autonomizacji prawa pozytywnego osłabiał także ideę powszechnego, naturalnego ładu społecznego, choć jej ostatecznie nie unicestwiał. Przez pokolenia bowiem filozofowie prawa poszukiwali reguł, wytycznych bądź warunków, które prawo pozytywne powinno spełniać, aby nie sprzeciwiać się ideałom wolności i sprawiedliwości. Nowożytni i współcześni myśliciele również poszukują takich stałych, nienaruszalnych norm i standardów. Formułowano je w postaci katalogów obywatelskich praw i wolności, gwarantowanych przez konstytucje albo też, jak się to czyni dziś, międzynarodowych deklaracji, konwencji i paktów praw człowieka i obywatela. Później, już w XX w., ujawniły się rozmaite słabości pozytywistycznej koncepcji prawa. Dlatego też rozwinęły się inne kierunki myśli prawnej, zwłaszcza podkreślające znaczenie prawidłowości życia społecznego w kategoriach socjologicznych, jak również koncepcje hermeneutyczne, argumentacyjne i komunikacyjne. Oto najważniejsze założenia i twierdzenia wspomnianych kierunków. § 1. Koncepcje prawnonaturalne Zwolennicy koncepcji prawnonaturalnych zakładają, że prawo pozytywne nie jest wyłącznym ani najwyższym wzorem zachowań. Ludzie związani są również normami i zasadami nie będącymi wytworem ludzkiego stanowienia. W tym sensie rozwiązania prawne powinny brać pod uwagę istniejący dualizm norm: obowiązywanie porządku prawa ludzkiego (pozytywnego) oraz prawa naturalnego. Normy prawa naturalnego powinny być urzeczywistniane przez prawo pozytywne, obowiązują one bowiem niezależnie od aktów władzy. Prawo naturalne stanowi wzór, który prawo pozytywne powinno naśladować i urzeczywistniać, jest ideałem dobrego prawa. Refleksja ta dominowała w europejskiej myśli filozoficzno prawnej praktycznie do XIX w. – wówczas ustąpiła miejsca pozytywizmowi prawniczemu. O jej szczególnym renesansie możemy mówić dopiero po II wojnie światowej. Nie ma jednej koncepcji prawnonaturalnej. Możemy mówić o koncepcjach ontologicznych, epistemologicznych, antropologicznych i innych. W rozwoju myśli prawnonaturalnej dostrzec możemy rozmaite nurty i ujęcia, które można podzielić na te wywodzące się z przekonań religijnych (Bóg jako źródło prawa) oraz tzw. laickie czy racjonalistyczne, według których źródłem prawa naturalnego jest rozum człowieka, jego natura, godność lub też natura społeczeństwa. Wspólne im wszystkim jest jednak przekonanie o potrzebie istnienia porządku, którego źródło obowiązywania leży poza wolą prawodawcy. Starożytność. Początki nurtu prawnonaturalnego odnajdujemy w starożytności. Najczęściej przeciwstawiano sobie wówczas porządek państwowy i przenikającą prawo pozytywne naturę ludzką rozumianą na sposób przyrodniczy (sofiści) lub społeczny (Arystoteles). Za źródło nakazów i zakazów prawa natury uznawano istotę człowieka. Z kolei stoik Cyceron pisał: „Jest zaiste prawdziwe prawo, prawo prawego rozumu, niezmienne i wieczne, zgodne z naturą, zasiane do umysłów wszystkich ludzi, które nakazując wzywa nas do wypełniania powinności, a zakazując odstrasza od występków (…). Prawo to nie może być ani odmienione przez inne, ani uchylone w jakiejś swojej części, ani zniesione całkowicie. (…) Nie jest ono inne w Rzymie, a inne w Atenach, inne teraz, a inne później, ale jako prawo jedyne w swoim rodzaju, wieczne i nieodmienne, obejmuje zarówno wszystkie narody, jak i wszystkie czasy”. Wczesne chrześcijaństwo i średniowiecze. U św. Augustyna porządek rzeczy, wyrażany przez prawo boże, znajdował odzwierciedlenie w postępowaniu człowieka. Człowiek mógł postępować dobrze, dostąpić łaski i być zbawionym. Dla ludzi grzesznych Bóg zgotował „państwo ziemskie”, które pełniło wobec nich rolę bicza bożego. Dobrzy ludzie w tym państwie byli tylko pielgrzymami. Inaczej powołanie prawa naturalnego postrzegał, żyjący w XIII w., św. Tomasz z Akwinu. Według przedstawionej przez niego hierarchicznej koncepcji, porządek nadawany jest światu przez boży plan, prawo wieczne (lex aeterna), które człowiek poznaje częściowo drogą rozumową jako prawo naturalne (lex naturalis) i które obowiązuje w sumieniu. Dopiero poznanie wskazań tego prawa pozwala na stworzenie przez człowieka jego pochodnej w postaci prawa pozytywnego, ludzkiego (lex humana). Jeśli jednak prawo ludzkie odchodziłoby od prawnonaturalnego wzorca, gdyby pozostawało w sprzeczności z prawem naturalnym, możnaby uznać, że traci swoją wartość jako prawo i przestaje obowiązywać. Prawo niesprawiedliwe nie zasługuje na miano prawa (lex iniusta est non lex). Współcześnie tak pojmowana koncepcja prawa naturalnego była rozwijana m.in. przez myślicieli katolickiej nauki społecznej (m.in. Jana Pawła II, ks. Mieczysława A. Krąpca). Szkoła prawa natury XVII wieku. W jej ramach, na bazie dominującego wówczas racjonalizmu, wypracowana została koncepcja prawa naturalnego oderwana od religii. Prawo boskie zostało zastąpione prawem natury ludzkiej. Ojcem tego nowego nurtu myślenia był holenderski prawnik, Hugo Grocjusz. Wychodząc z założenia o niezmienności natury człowieka, twierdził, że prawo z niej wynikające ma tak niezmienny charakter, że „nawet sam Bóg nie może go zmienić”. Prawo natury, jest powszechne, racjonalne i świeckie, a rozeznanie w tym co dobre i złe ma charakter obiektywny. Grocjusz był również twórcą koncepcji prawa podmiotowego (uprawnienia) rozumianego albo jako władza w stosunku do siebie (wolność), albo jako władza w stosunku do innych bądź jako władztwo nad rzeczami. Reprezentantami tej szkoły byli także autorzy nowożytnych koncepcji umowy społecznej (m.in. Thomas Hobbes, John Locke, Jean-Jacques Rousseau). Większość z przedstawionych wyżej koncepcji zakłada niezmienność treści wskazań prawa natury i dlatego można zaliczyć je do grupy tzw. koncepcji statycznych. Natomiast na przełomie XIX i XX w. ukształtowała się szkoła prawa natury o zmiennej treści. Związana z myślą filozoficzną Immanuela Kanta, rozwinięta została jako ideał prawa przez Rudolpha Stammlera, a w ujęciu opisowym (pokazującym jak ludzie myślą o prawie) przez polskiego teoretyka prawa Leona Petrażyckiego. Według zwolenników tej koncepcji, prawo naturalne nie ma treści raz na zawsze i z góry danej, lecz jest zespołem zmiennych historycznie, wyobrażeń o należytym ładzie społecznym i sprawiedliwości, będących wytworem ludzkiego intelektu i odpowiadających wrażliwości moralnej danej epoki. Inaczej mówiąc, forma prawa, czyli idea prawa słusznego jako nakazu rozumu, nie zmienia się – zmienia się tylko sposób w jaki rozumiemy i interpretujemy składające się nań wartości. Tak rozumiane ideały dobrego prawa powinny znaleźć odzwierciedlenie w prawie tworzonym i sankcjonowanym przez państwo, a zatem w prawie pozytywnym. Druga wojna światowa przyniosła z kolei odrodzenie się prawa natury w ujęciu, które można nazwać dynamicznym. Stanowi ono odmianę koncepcji statycznych. Normy prawa natury pozostają zasadniczo niezmienne, ale w zależności od warunków historyczno-materialnych dokonuje się ich odmiennej (dynamicznej) interpretacji. Do ujęcia tego odwołują się m.in. dokumenty II Soboru Watykańskiego. Historycznie nurt prawa natury odegrał bardzo istotną rolę; stanowił źródło inspiracji dla prawników oraz dał podwaliny idei konstytucjonalizmu. Bezpośrednie odwołania do „praw naturalnych i przyrodzonych” znajdujemy w amerykańskiej Deklaracji Niepodległości z 1776 r. i francuskiej Deklaracji Praw Człowieka i Obywatela z 1789 r. Odwoływał się do jego norm również Trybunał Norymberski. Współcześnie znaczna część postulatów o prawnonaturalnym charakterze została ujęta w formę prawa pisanego, stanowionego, w tym – prawa międzynarodowego. Doszło do swoistej pozytywizacji tych postulatów. W tym kontekście wspomnieć trzeba przede wszystkim o Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka ONZ z 1948 r., Paktach Praw Człowieka ONZ z 1966 r. i Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności z 1950 r. wraz z szeregiem protokołów dodatkowych itp. Obszerne katalogi wolności i praw człowieka i obywatela, o których mówi się często, że posiadają prawnonaturalny charakter, a więc nie mogą być przez władzę ustanowione i nadane, lecz jedynie deklarowane, są włączone do współczesnych konstytucji państw demokratycznych, w tym Polski. Konstytucja RP z 2.4.1997 r. w art. 30 zawiera następującą deklarację: „Przyrodzona [tj. naturalna – przypis autorów] i niezbywalna godność człowieka stanowi źródło wolności i praw człowieka i obywatela. Jest ona nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona jest obowiązkiem władz publicznych”. Inaczej niż w starożytności czy wiekach średnich, współczesne koncepcje prawa naturalnego nie przyznają już owym wzorcom mocy uchylania prawa pozytywnego. Prawo naturalne nie pełni już więc roli walidacyjnej wobec norm stanowionych przez człowieka. Zdaniem wielu autorów daje jednak istotne podstawy do kwestionowania tezy o wyłączności prawa pozytywnego jako podstawowego, mającego charakter publiczny, regulatora zachowań. § 2. Pozytywizm prawniczy i jego ewolucja Kierunek pozytywistyczny, obejmujący, podobnie jak prawo naturalne, wiele różnych nurtów, uznaje, że prawem jest zespół norm (wzorów powinnego zachowania) ustanowionych lub uznanych i chronionych (sankcjonowanych) przez państwo posługujące się środkami przymusu. Pozytywizm prawniczy związany był w pewnym stopniu z dominującym w drugiej połowie XIX w. prądem myślowym: pozytywizmem filozoficznym. Można jednak uznać, iż był to kierunek mający przede wszystkim prawniczy rodowód. Poszukiwał takiego prawa, które jest dostępne badaniu empirycznemu, to znaczy przejawia się przede wszystkim w praktyce, którą można opisywać i analizować. Pozytywizm prawniczy odrzucał wszelką metafizykę i starał się wypracować własne metody interpretacji prawa obowiązującego. Jego rzecznicy przyjmowali więc, że prawo istnieje tylko w postaci tekstów, przede wszystkim ustaw. Prawo ustanowione przez człowieka obowiązuje niezależnie od prawa naturalnego czy szeroko rozumianej moralności. Znika związek walidacyjny między tymi porządkami. Ideałem prawa staje się prawo wolne od wartościowania. Ten pogląd nazywa się zwykle tezą o rozdziale prawa i moralności. Warto dodać, że współcześnie pozytywizm prawniczy jest najbardziej rozpowszechnionym typem poglądów na prawo, choć konfrontacja z rozbudowanymi systemami społecznymi opartymi na pluralizmie poglądów i demokracji wykazuje coraz dobitniej jego niedostatki. Kierunek ten nie potrafił bowiem dostarczyć rozwiązań problemów pojawiających się w systemach totalitarnych (m.in. nazistowskim i komunistycznym). Przez długi czas nie mógł też przekonująco rozwiązać problemu stosowania na terytorium określonego państwa norm prawa międzynarodowego publicznego (prawa tworzonego w postaci traktatów międzynarodowych przez przedstawicieli wielu państw). Nie zdołał także wyjaśnić, w jaki sposób ludzkie przekonania moralne mogą przenikać do praktyki stosowania prawa stanowionego. Jako prąd myśli prawniczej, pozytywizm kształtował się w obrębie dwóch odmiennych kultur prawnych – anglosaskiej i kontynentalnej. Ta pierwsza znana jest także pod nazwą jurysprudencji analitycznej. Najbardziej rozwiniętą postać tej nauki w początkach myśli pozytywistycznej wypracował w pierwszej połowie XIX wieku angielski prawnik John Austin, który bazował w istotnej mierze na poglądach Jeremiego Benthama. Definiował on abstrakcyjną i generalną normę prawną jako rozkaz suwerena, czyli istoty wyposażonej we władzę nad innymi. Zrealizowanie prawa-rozkazu zabezpieczone było w świetle tej koncepcji zagrożeniem użycia przymusu (sankcją). Normy tworzące system prawny przyjmowały u Austina postać prostych zakazów i nakazów, a suweren je ustanawiający miał zdolność wymuszania posłuchu u poddanych. W drugiej połowie XX w. w zdecydowanie krytyczny sposób do koncepcji J. Austina odniósł się w swoich pracach inny wielki przedstawiciel brytyjskiego pozytywizmu prawniczego – Herbert L. A. Hart. Wykazał on przede wszystkim, że prawo nie składa się wyłącznie z obowiązków (nakazów i zakazów), a jego obowiązywanie nie polega jedynie na nawyku zachowania się w określony sposób. Tak może myśleć ktoś, kto obserwuje funkcjonowanie prawa w życiu społecznym z zewnątrz. Tymczasem obywatel musi odczuwać różnicę między nadającą prawo wolą suwerena a bandytą grożącym niebezpiecznym narzędziem i żądającym pieniędzy (tzw. paradoks bandyty). Tej różnicy, zdaniem H. L. A. Harta, nie daje się uchwycić w pozytywizmie pierwotnym. Jeżeli postrzegamy prawo jako podmioty zobowiązane do podporządkowania się jego normom, musimy je w pewnym stopniu akceptować, musimy czuć się zobowiązani wewnętrznie do jego przestrzegania. Dodatkowym wzmocnieniem staje się towarzysząca normom prawnym silna presja społeczna. H. L. A. Hart poczynił też wielki wkład w koncepcję budowy systemu prawnego – powrócimy do niej w rozdziale poświęconym tym zagadnieniom. Zwolennicy pozytywizmu prawniczego w wersji rozwijanej w Europie kontynentalnej, (np. niemiecki filozof Georg Jellinek) podkreślają, że normy prawne mają trzy podstawowe cechy, dzięki którym prawo pozytywne jako „zbiór przepisów ludzkiego postępowania” różni się od norm religii, moralności i obyczajów, które takiego charakteru nie posiadają: 1)\tdotyczą tylko zewnętrznego zachowania ludzi względem siebie, przez co kontroli władzy publicznej nie są poddane sumienia ani myśli obywateli, ale jedynie ich czyny. Jednocześnie, tak długo jak czyny człowieka nie godzą w wolność i dobra innego człowieka, prawo pozwala obywatelowi cieszyć się jego własną wolnością; 2)\tmają szczególną genezę – są ustanawiane przez uznany przez ludzi i zewnętrzny wobec nich autorytet. Autorytet ten jest suwerenem – posiada zwierzchnią i najwyższą władzę wobec poddanych mu osób. W Europie kontynentalnej ideę suwerenności łączono wyraźnie z państwem; 3)\tprzestrzeganie prawa zagwarantowane jest przez przymus, którym może posługiwać się władza publiczna. Najdalej w wypracowywaniu idei prawa oderwanego nie tylko od moralności, ale wręcz od wszelkiej rzeczywistości empirycznej poszli przedstawiciele kierunku zwanego normatywizmem (przede wszystkim austriacki prawnik i filozof Hans Kelsen). Nazwa kierunku wiąże się z uznaniem, iż prawo to wyłącznie formalna powinność ujęta w postać norm postępowania budujących hierarchiczny system prawny. O ile wspólne wszelkim odmianom pozytywizmu było uznanie niezależności norm prawnych i moralnych oraz ujmowanie prawa jako uporządkowanej, względnie spójnej i kompletnej całości, nazywanej systemem prawnym, o tyle w krajach Europy kontynentalnej dodawano jeszcze, że porządek prawny przyjmuje wyłącznie postać prawa stanowionego (odrębnego od prawa zwyczajowego, prawa tworzonego przez sędziów itp.). Jedynym źródłem prawa w takim ujęciu ma być ustawa. W koncepcji pozytywistycznej do twierdzenia będącego podsumowaniem tezy, że „tylko prawo pozytywne jest prawem”, niektórzy teoretycy dodawali jeszcze twierdzenie nawiązujące do tezy o rozdziale: „każde prawo pozytywne jest prawem”, nawet tyrańskie i niesprawiedliwe. Przypominano tu starą rzymską paremię dura lex, sed lex (twarde prawo, ale prawo). Takiemu prawu i zapadającym na jego podstawie decyzjom, np. wyrokom sądów, każdy obywatel winien jest bezwzględny posłuch. Uzasadnieniem dla takiego podejścia było odwoływanie się do stanu bezpieczeństwa prawnego. Prawo pozytywne gwarantować miało stabilność i przewidywalność decyzji władzy publicznej. Rygorystyczne postrzeganie prawa w taki właśnie sposób, bardzo formalny i odmawiający związku z podstawowymi wartościami ludzkimi, doprowadziło jednak do kompromitacji doktryny pozytywizmu prawniczego na skutek burzliwych doświadczeń XX w. Wywołało to zmiany, których przykład stanowią poglądy niemieckiego prawnika i filozofa Gustawa Radbrucha. Trudne doświadczenie własne i obserwacja przemian zachodzących w Niemczech od lat 30. XX w., zmusiły go do rezygnacji ze stanowiska konsekwentnego pozytywizmu. W obliczu wykorzystywania prawa i przymusu państwowego jako instrumentu do dokonywania zbrodni, G. Radbruch stwierdził, iż prawu należy stawiać choćby minimalne wymogi moralne (określił je mianem „ponadustawowego prawa”). Normy rażąco niehumanitarne, nawet jeśliby były odpowiednio ustanowione i wsparte przymusem państwa nie zasługują na miano prawa i można je określić jedynie jako „ustawowe bezprawie” (tzw. formuła Radbrucha). W skutek tych doświadczeń współczesny pozytywizm prawniczy ukształtowany jest już w znacznie zmodyfikowanej postaci: 1)\tpaństwo jest nadal uważane za głównego twórcę prawa, co nie pozbawia jednak rangi prawa norm pochodzących od innych autorytetów: wspólnoty międzynarodowej, takich wspólnot ponadnarodowych, jak Unia Europejska, wspólnot regionalnych i lokalnych o szerokiej autonomii, korporacji zawodowych itp.; 2)\tsystem prawa nie składa się wyłącznie z norm o charakterze rozkazów, ale też z innych wzorców i wytycznych postępowania, np. z zasad, które można zrealizować w większym lub mniejszym stopniu, tzw. reguł sensu, upoważnień, dyrektyw celowościowych, standardów etycznych, norm technicznych itp.; 3)\tsystem prawa nie zawsze jest kompletny (zupełny) i niesprzeczny wewnętrznie, stosowanie prawa nie polega więc wyłącznie na prostym odnoszeniu ogólnej reguły do konkretnego przypadku; 4)\tseparacja prawa i moralności nie jest tak bezwzględna, jak wydawało się to prekursorom pozytywizmu prawniczego. Prawo tworzone i stosowane jest przez faktycznie działające instytucje, a te urzeczywistniają rozmaite wartości i ideały, kierują się pewną polityką motywowaną przez wzgląd na wartości społeczne itp. Ani treść prawa, ani proces jego stosowania nie są neutralne aksjologicznie. Spójność (koherencja) systemu prawa wymaga, aby uwzględniać również standardy moralne, polityczne itp. § 3. Prawo jako fakt. Realizm prawny Koncepcje prawa natury i pozytywizmu prawniczego, pomimo zasadniczych różnic, mają jedną wspólną cechę – ujmują prawo jako zespół norm postępowania. W przeciwieństwie do nich, związane z prawem nauki empiryczne, przede wszystkim socjologia, ujmują prawo jako fakt społeczny osadzony w szerszym kontekście kulturowym. Według definicji zaproponowanej w końcu XIX w. przez Emila Durkheima faktem społecznym jest wszelki, powszechny w danym społeczeństwie sposób postępowania, zdolny do wywierania na jednostkę zewnętrznego przymusu. Oprócz prawa, faktami społecznymi w tym rozumieniu są również moralność, religia czy obyczaje. Socjologia prawa stawia sobie w stosunku do prawa szczególne zadanie – jest nim poszukiwanie odpowiedzi na pytania dotyczące wpływu norm prawnych na funkcjonowanie życia zbiorowego, na to, w jaki sposób człowiek i społeczeństwo kształtuje się pod wpływem prawa i jak samo na nie wpływa. Założenie to znajduje zastosowanie w wielu szczegółowych problemach związanych z funkcjonowaniem prawa i z reakcjami na nie. W dalszych rozważaniach przyjrzymy się, jak obserwacje socjologiczne znajdują zastosowanie i przełożenie na problem obowiązywania prawa (rozdz. X), jego przestrzegania i funkcji (rozdz. XI). Istnieje także warta podkreślenia zależność między racjonalnym tworzeniem prawa a zakładaną gotowością społeczeństwa do przestrzegania projektowanych zmian (rozdz. XII). Prawo, które znajdzie posłuch w społeczeństwie, będzie bowiem w konsekwencji prawem skutecznym. Na gruncie nurtów teorii i filozofii prawa opisany powyżej sposób patrzenia na prawo reprezentowany jest przez tzw. realizm prawniczy. Odnajdujemy tutaj podejście analizujące „prawo w działaniu” (law in action). Prawo jako zespół norm zastępujemy zespołem zjawisk (faktów) z zakresu socjologii czy psychologii, powiązanych z normami prawnymi. Kierunek realistyczny podkreśla równie mocno swój sprzeciw wobec koncepcji pozytywistycznych, jak i prawnonaturalnych. Pierwszym realiści zarzucają przede wszystkim nieuzasadnioną wiarę w moc sprawczą tekstów prawnych (law in books – „prawo w książkach”, „prawo oficjalne”). Koncepcje prawnonaturalne krytykują natomiast za poszukiwanie wzorców prawa drogą spekulatywnych rozważań, zastępujących rzetelne badanie praktyki życia społecznego. Koncepcje realistyczne znajdują wyraz w różnych teoriach i doktrynach. Jedne znajdują inspirację w naukach o psychice człowieka i wskazują, że istotą prawa są ludzkie przeżycia, emocje, które są rzeczywistymi pobudkami naszego postępowania. W rzeczywistości to nimi bowiem się kierujemy, a nie tekstami ustaw uchwalonych przez władzę państwową. Stanowisko to prezentował w początku XX w. m.in. polski uczony Leon Petrażycki. Analiza psychologiczna pozwoliła mu na stworzenie podstaw psychologii emocjonalnej. Normy prawne i normy moralne ujawniają się w naszej psychice, są wyobrażeniami sposobów zachowania. Emocje mogą mieć charakter imperatywny (jednostronne poczucie powinności zachowania się w określony sposób), tak jak ma to miejsce w przypadku emocji moralnych, albo charakter imperatywno-atrybutywny. Taki charakter mają emocje prawne, które – zdaniem L. Petrażyckiego – nie tylko nakazują nam zachować się w określony sposób wobec innego podmiotu, ale pozwalają również oczekiwać określonego zachowania się tego podmiotu w stosunku do nas. Pisał on, że działanie norm prawnych „polega na dwóch funkcjach: z jednej strony zobowiązują one do pewnego postępowania, z drugiej zaś przydzielają one to, czego się wymaga od zobowiązanego, komuś innemu, jako jemu należne”. Petrażycki wyróżniał dwa rodzaje prawa jako zjawiska psychicznego: intuicyjne i pozytywne. Prawo intuicyjne jest prawem indywidualnym, przynależnym jednostce lub grupie ludzi, a zarazem nie wynikającym z zewnętrznego źródła, np. woli ustawodawcy. Jest to postać poczucia prawnego silnie determinującego ludzkie działania. Natomiast prawo pozytywne łączy się z tzw. faktami normatywnymi (uchwalenie ustawy, umowa, obyczaj) i dotyczy wszystkich, gdyż to właśnie ono reguluje stosunki społeczne. Zdaniem L. Petrażyckiego faktyczną podstawą porządku prawnego i rzeczywistym motorem życia społeczno-prawnego nie jest prawo pozytywne, lecz właśnie intuicyjne. Natomiast drugi nurt, reprezentowany przede wszystkim przez amerykański realizm prawniczy, odwołuje się do dorobku socjologii i upatruje istoty prawa w zachowaniach ludzi. Przedstawiciele tej koncepcji koncentrują się na działaniu prawa, interesuje ich law in action. Istota prawa jest tu rozmaicie ujmowana. Najczęściej za prawo uważa się wzory postępowania ujawniające się w masowych, powtarzalnych zachowaniach ludzi lub w decyzjach określonych osób, które uznaje się za mające znaczenie prawne. Dla przykładu Oliver W. Holmes, uznawany za prekursora tego nurtu, pojmował prawo jako prognozę decyzji sądów dokonywaną z perspektywy „złego człowieka”, zainteresowanego prawdopodobieństwem wymierzenia mu sankcji i jej wysokością. „Prawo jest tym, co urzędnicy, sędziowie lub adwokaci robią ze swoimi sprawami” pisał inny amerykański teoretyk Karl Llewellyn. Realistyczna refleksja nad prawem dostarczyła także podstaw dla szeroko rozumianej polityki prawa. Koncepcję takiej polityki stworzył wspomniany L. Petrażycki – według niego zadaniem polityki prawa było urzeczywistnienie miłości powszechnej. Szczególna jej odmiana zwana „inżynierią społeczną” została sformułowana przez Amerykanina, Roscoe Pounda. Polityka prawa nie wyjaśnia zjawisk prawnych, ale ma prowadzić przede wszystkim do znalezienia empirycznie sprawdzonych i skutecznych środków osiągania zamierzonych celów etycznych lub politycznych. Według R. Pounda społeczeństwem można sterować za pomocą prawa. W ten sposób udaje się promować i chronić rozmaite interesy społeczne ujawniające się w społeczeństwie i domagające się należnego uwzględnienia. Właściciele rzeczy mogą być chronieni przed naruszaniem ich własności, ofiary wypadków mogą liczyć na odpowiednie odszkodowania, a kierowcy będą znać reguły poruszania się po drogach publicznych w sposób najmniej grożący kolizją. Ostatecznym skutkiem pracy sędziów i innych urzędników publicznych będzie ograniczenie konfliktów społecznych i większe bezpieczeństwo obywateli. Do koncepcji polityki prawa wracano także w II połowie XX w. w związku z doktrynami technokracji i merytokracji, wierząc, że wiedza ekspertów zaangażowanych w proces podejmowania decyzji politycznych może przynieść korzystne efekty, może nawet pomyślniejsze niż demokratyczny system sprawowania władzy. Ostatnie dekady XX w. negatywnie zweryfikowały najambitniejsze z takich projektów politycznych, choć nie podważyły całkowicie wiary w naukę jako źródło wiedzy pewnej. Natomiast socjologiczne teorie prawa początków XXI w. podkreślają przede wszystkim wielość i różnorodność (pluralizm) norm i porządków prawnych, nawet w ramach jednego państwa. Zwracają też uwagę, że współcześnie prawo nie musi być tak ściśle związane z władzą państwową, jak to zakładano w XIX i XX wieku. § 4. Koncepcje hermeneutyczne, argumentacyjne i komunikacyjne Współcześnie coraz szersze zainteresowanie skupia jeszcze inna grupa niepozytywistycznych teorii prawa, które nie nawiązują ani do koncepcji prawnonaturalnych, ani do tradycyjnych ujęć psychologicznoprawnych i socjologicznoprawnych. Tworzy się w ten sposób odrębny nurt w refleksji nad prawem, jego istotą i funkcjami społecznymi. Nurt ten, również zróżnicowany wewnętrznie, obejmuje m.in.: 1)\thermeneutykę prawniczą, 2)\tteorie argumentacji, 3)\tteorie komunikacji społecznej. Hermeneutyczne koncepcje prawa za kluczowe uznają pojęcie rozumienia i ustalenie warunków możliwości rozumienia. Najważniejsze jest to, co adresaci norm prawnych, a przede wszystkim sędziowie czy urzędnicy intuicyjnie rozumieją poprzez prawo. Punktem wyjścia jest proces ustalania znaczenia tekstów. Trzeba zwrócić uwagę na cztery kwestie zasadnicze związane z hermeneutycznymi koncepcjami prawa: 1)\t„przed wykładnią nie ma prawa” pisał niemiecki filozof prawa, Arthur Kaufmann, co znaczyło, że prawo nabiera ostatecznego sensu dopiero wówczas, gdy sędzia czyta przepisy prawne, zastanawia się, jak należy je rozumieć i jaki wyrok należy wydać na ich podstawie. Rolą sędziego jest „urzeczywistnienie prawa”, polegające na szczególnym zestawieniu normy prawnej i konkretnych warunków życia; 2)\tdany tekst należy interpretować w kontekście różnych istotnych dla niego okoliczności, ale nie powinno się ograniczać do tego, „co autor chciał powiedzieć”. W tym sensie interpretowany tekst „nie należy już do jego autora”; 3)\tproces rozumienia nie ma charakteru liniowego (biorę tekst do ręki → czytam → rozumiem tekst), ale bardzo często przebiega jakby po linii koła: biorę jednostkę tekstu (zdanie, przepis prawny) → analizuję jej treść → odnoszę do całości, w której ta jednostka się mieści i interpretuję jednostkę w kontekście całości, ale następnie → interpretuję całość, wiedząc, że zawiera ona analizowaną jednostkę. Taką metodę interpretacji nazywa się zwykle „kołem hermeneutycznym”; 4)\tistotnym elementem procesu rozumienia tekstu, w tym tekstu prawnego, jest tzw. przedrozumienie. Sędzia otwierając akta sprawy po raz pierwszy nie zna jeszcze żadnych faktów istotnych dla wyroku, jaki ma wydać, ale zwykle ma już jakiś ogólny pogląd na tego typu sprawy, działa również w określonej tradycji interpretacyjnej oraz w określonym kontekście historycznym. Dopiero taka ogólna „podbudowa” pozwala mu na zastosowanie posiadanej wiedzy do konkretnego przypadku stosowania prawa. Koncepcje hermeneutyczne rozwinęły się szczególnie w niemieckiej filozofii i teorii prawa, ale istotne uznanie zyskały współcześnie także w Stanach Zjednoczonych. W polskich naukach prawnych nawiązują do nich zwłaszcza Jerzy Stelmach i Marek Zirk-Sadowski. Z kolei prawnicze teorie argumentacyjne akcentują fakt, że do prawa odwołujemy się przede wszystkim w sytuacji sporów. Sprawa tocząca się przed sądem cywilnym to spór między indywidualnymi osobami (lub ich organizacjami) o majątek lub pewne dobra osobiste. Z kolei sprawa karna to szczególna postać sporu między społeczeństwem a jednostką, która naruszyła reguły zachowania przez to społeczeństwo ustalone. W takiej sytuacji kluczowe znaczenie ma zarówno podjęcie decyzji władczej (wydanie wyroku przez sąd), jak i uzasadnienie tej decyzji, przekonanie jej adresatów, że jest to właściwe i sprawiedliwe rozstrzygnięcie. Argumentacyjne koncepcje prawa są szczególnie zainteresowane właśnie etapem stosowania prawa. Kładą nacisk na następujące zagadnienia: 1)\tstosowanie prawa to w znacznej mierze prezentacja różnych argumentów (racji) za określonym rozstrzygnięciem. Wyrok sądu będzie uzasadniony argumentacyjnie, gdy jego treść nie tylko odpowiadać będzie treści przepisów prawnych, ale także przeważającym argumentom za określonym rozwiązaniem; 2)\tniektóre sposoby rozumowania prawniczego zostały w praktyce prawniczej na tyle mocno ugruntowane, że prawnicy przyjmują je jako argumenty, których się nie podważa, nawet jeśli nie zostały wyrażone wprost w tekście aktów normatywnych. Są to swoiste zasady kultury prawnej. Nikt współcześnie nie kwestionuje zasady, że „prawo nie powinno działać wstecz” ani że „chcącemu nie dzieje się krzywda” (tzn. że jeśli ktoś zgadza się na określone działanie innej osoby, to nie może się później skarżyć na zrealizowanie tego działania). Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli koncepcji argumentacyjnych, Chaim Perelman takie zasady nazywa „topikami prawniczymi”, czyli „miejscami wspólnymi” dla prawników (od gr. topos – miejsce; zob. rozdz. XV § 85); 3)\tdecyzja władcza, np. wyrok sądu, kierowana jest zawsze do określonego audytorium. Audytorium mogą tworzyć osoby występujące w sprawie sądowej jako strony (powód i pozwany, oskarżyciel i pozwany itp.). Mogą nim być inni sędziowie (także instancji odwoławczych), adwokaci i radcowie prawni, którzy zajmują się określonymi sprawami. W sprawach głośnych publicznie audytorium mogą tworzyć także obywatele, którzy śledzą w środkach masowego przekazu informacje o toczącym się postępowaniu. Wreszcie zwolennicy teorii komunikacyjnych stoją na stanowisku, że normy (reguły, zasady) prawa kształtują się w procesie dyskursu, w którym uczestniczą: oficjalny autor tekstu aktu normatywnego (np. parlament), jego fachowi wykonawcy (np. sędziowie, urzędnicy), adresaci prawa (np. obywatele, osoby prawne), przedstawiciele nauki prawa, publicyści, politycy itp. Rozstrzygnięcie polega na osiągnięciu porozumienia (zgody, konsensusu) w drodze dialogu. Podstawowe założenia prawidłowej komunikacji pozwalają się ująć w następujących twierdzeniach: 1)\tdyskurs, ujmowany jako wymiana argumentów zmierzająca do osiągnięcia wspólnego porozumienia, ma charakter procedury; dyskurs musi być tak zorganizowany, by porozumiewanie się było zgodne z rzeczywistością, intencjami uczestników oraz społecznie akceptowanymi normami; 2)\tprocedura ta toczy się w warunkach tzw. idealnej sytuacji komunikowania się, w której wszyscy uczestnicy dyskursu powinni mieć taką samą (równą) możliwość przedstawiania swojego stanowiska; nikt nie powinien cenzurować wypowiedzi innych i nikt nie powinien być dyskryminowany; autorem koncepcji „idealnej sytuacji mowy” jest filozof i socjolog niemiecki, Jürgen Habermas; 3)\twynikiem dyskursu ma być takie rozwiązanie (decyzja), którego konsekwencje są możliwe do zaakceptowania przez wszystkich uczestników dyskursu i które w określonym stopniu realizuje ich wspólne oraz własne interesy. Przedstawione tu w wielkim skrócie główne koncepcje prawa nie są oczywiście jedynymi. W piśmiennictwie do badania i opisu prawa a także do projektowania nowych regulacji sięga się po analizę ekonomiczną, po filozofię języka, różne kierunki filozofii polityki itp. Praktyka prawnicza w Europie kontynentalnej radzi sobie z bogactwem koncepcji prawa w ten sposób, że przyjmuje pewne elementarne tezy pozytywizmu prawniczego, nazywając je koncepcją prawa w znaczeniu prawniczym. W takim ujęciu prawo to zbiór reguł ustanowionych bądź uznanych przez odpowiednie organy władzy publicznej, wobec których posłuch zapewniony bywa w ostateczności dzięki przymusowi, jaki stosować może państwo. Tak rozumianemu prawu będą poświęcone główne części skryptu.\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Wstep_do_prawoznawstwa__Wydanie_11-ebookRO/p02044701i020" target="_blank" title="Wstęp do prawoznawstwa. Wydanie 11 [Tatiana Chauvin, Tomasz Stawecki, Piotr Winczorek] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Wstęp do prawoznawstwa. Wydanie 11 [Tatiana Chauvin, Tomasz Stawecki, Piotr Winczorek] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>