Archiwum Historii Mówionej - Władysław Matkowski\nWładysław Matkowski „Brzoza”\n[Nazywam się] Władysław Matkowski, pseudonim „Brzoza”, urodzony w marcu 1922 roku. Przed wojną zamieszkały w dzielnicy Nowe Bródno przy ulicy Białołęckiej. W Powstaniu w Zgrupowaniu „Chrobry II” oraz w dyspozycji Komendy Okręgu Warszawskiego.\nProszę powiedzieć, czy pana zdaniem wychowanie w szkole, wychowanie w rodzinie wpłynęło na postawę gotowości oddania życia za ojczyznę?\nWychowanie w szkole, w rodzinie, w Kościele miało bez wątpienia wpływ, ale jeśli mi wolno podkreślić, to chyba największy wpływ miała ówczesna literatura, którą młodzież bardzo się interesowała. Wychowałem się – poza oczywiście Sienkiewiczem – także na takich książkach, które były moimi ulubionymi książkami, jak Gąsiorowskiego, jak Przyborowskiego, jak Meissnera. Te książki bardzo kształtowały wyobraźnię i postawę młodych ludzi. Nie należałem do młodzieży bardzo sprawnej fizycznie. Bardzo bolałem nad tym, że jak dobierano zawodników do szkolnych zawodów, czy to w piłkę nożną, zawsze zostawałem tym ostatnim albo też w ogóle pomijanym, ale chciałem jednocześnie jakoś to wyrównać innymi cechami i miałem bardzo dobre wyniki w strzelaniu na strzelnicy sportowej w parku Agrykola. Byłem uczniem gimnazjum, które nosiło imię pułkownika Leopolda Lisa-Kuli. To młody bohater, młody oficer, ulubiony oficer marszałka Piłsudskiego, który zginął w wieku dwudziestu trzech lat, a na wojnę ruszył, kiedy miał siedemnaście lat. Nawet nasz hymn szkolny nawiązywał do postaci pułkownika Lisa-Kuli. Ponadto moja szkoła na Nowym Bródnie była pod szczególną opieką 36. pułku piechoty i najpierw pułkownik Czadek, dowódca tego pułku, a potem, kiedy zastąpił go pułkownik Karol Ziemski (to późniejszy zastępca „Montera” w czasie Powstania), opiekowali się tą szkołą.\nJak wyglądała taka opieka?\nOpieka [polegała] przede wszystkim na tym, że na wielkim terenie przylegającym do szkoły, który był własnością wojska, wojsko pomogło urządzić stadion sportowy, jeziorko. Tam było bagno, więc zbudowanie tego jeziorka osuszyło jednocześnie teren, a dla nas latem było cenną rozrywką dla kajaków, a zimą ślizgawką. Poza tym urządzano nam często na Agrykoli zawody strzeleckie. Był taki plakat znany przed wojną: „Ćwicz rękę i oko”. Przepraszam, może ten fragment wyrzucimy, bo już nie mogę sobie [przypomnieć], ale był to taki bardzo znany plakat, zachęcający do ćwiczeń przygotowania wojskowego. Raz w tygodniu były wykłady hufca Przysposobienia Wojskowego z bardzo dużym programem obejmującym cały zakres służby wartowniczej. Na tym głównie polegała ta opieka ze strony 36. pułku piechoty. Jak wielką wagę przywiązywano wówczas do wychowania fizycznego może świadczyć fakt, że w 1938 roku odwiedził naszą szkołę marszałek Śmigły Rydz. Odwiedzał ją prezydent Stefan Starzyński, ponieważ ta szkoła była szkołą miejską i oczkiem w głowie prezydenta, ponieważ była wysuniętą placówką w dzielnicy kolejarskiej, w najbiedniejszej dzielnicy Warszawy. Wychowanie było bardzo patriotyczne w duchu kultu marszałka Piłsudskiego. To podstawy szkolne do 1 września, kiedy wybuchła wojna.\nJak pan zapamiętał dzień 1 września 1939 roku?\nZ wielu rzeczy, których dzisiaj absolutnie już nie pamiętam, ten dzień jakoś wrył mi się w pamięć, ponieważ pierwszą rzeczą, jaką uczyniłem po wysłuchaniu w radiu komunikatu, że to wojna, to udałem się do szkoły. Szkoła rozpoczynała się nie 1 września tego roku, tylko miała się rozpocząć 3 września. Ale pobiegłem do szkoły w nadziei, żeby się czegoś dowiedzieć. W szkole był już dyrektor szkoły Stefan Świętorzecki. Meldowałem się tam również i 2 września. A trzeciego dnia wojny dowiedziałem się, że mamy się udać na ulicę Jagiellońską, na punkt zborny Przysposobienia Wojskowego. Oczywiście stawiłem się tam. Stamtąd przeszliśmy do centralnych magazynów zaopatrzenia Przysposobienia Wojskowego na ulicy Łazienkowskiej. Na ulicy Łazienkowskiej dostaliśmy umundurowanie. Umundurowanie składało się przede wszystkim z butów, płaszcza, pasa głównego. Pod spodem mieliśmy zwyczajne drelichowe, cienkie mundury Przysposobienia Wojskowego.\nCzy ta organizacja młodzieżowa była obowiązkowa?\nTo była obowiązkowa służba – Przysposobienie Wojskowe. Bardzo ważne, bo starsza młodzież harcerska przechodziła do hufców Przysposobienia Wojskowego.\nCo się działo później, jak już byliście umundurowani?\nPrzeszliśmy bardzo intensywny marsz. Pamiętam, że w miejscowości Cegłów pod Mińskiem Mazowieckim dowódca batalionu, major Jan Gorazdowski powiedział, że ktokolwiek chce, może wrócić do domu; pozostaną tylko ci, którzy chcą iść dalej. „Od tego momentu jesteście żołnierzami Wojska Polskiego, podlegacie prawu wojskowemu”. Pewna ilość, niewielka zresztą, odeszła, wróciła do Warszawy. A myśmy bardzo intensywnym marszem [szli], stale bombardowani przez Niemców, wielokrotnie w ciągu dnia był alarm: „Lotnik, kryj się!” – strzelały samoloty niemieckie. [zatrzymanie nagrania]\nTen samochód odstawiłem na punkt zborny do Łazienek. Tam mi powiedziano – dosłownie w formie prośby – czy nie mógłbym odstawić tego samochodu do pułku w Radomiu. To było już wieczorem. Byłem uszczęśliwiony, że mnie obdarzają takim zaufaniem.\nPan miał wtedy prawo jazdy, tak?\nTak, już miałem od dwóch lat prawo jazdy. Pojechałem do Radomia. W Radomiu miałem zdać ten samochód i wrócić, ale któryś z oficerów zaprowadził mnie do dowódcy pułku, pułkownika Gwidon Kamińskiego, który mi powiedział: „Chłopcze, czy możesz zostać dwa, trzy dni, bo akurat nie mam kierowcy?”. Więc znowu byłem uszczęśliwiony i przez dwa czy trzy dni – już nie pamiętam dokładnie – woziłem tym samochodem pułkownika, księdza i rabina na nocne przysięgi wojskowe w lasach, utajnione przysięgi wojskowe poborowych. Potem pułkownik znalazł żołnierza z prawem jazdy i powiedział: „Jak chcesz, możesz wracać do domu”. Wystawił mi bilet wówczas na tak zwaną torpedę do Warszawy i wróciłem do Warszawy, bo mówiłem, że jestem członkiem Przysposobienia Wojskowego, w każdej chwili mogę dostać powołanie.\nTeraz wróćmy do urwanej opowieści.\nCegłów się chyba nazywała ta wieś. Tam zresztą przeszliśmy bardzo silne bombardowanie stacji kolejowej w Mińsku, bo to było tuż obok. Ruszyliśmy dalej na Białą Podlaską. W Białej Podlaskiej ogromne wrażenie zrobiły na nas samoloty ze sterczącymi w górę ogonami, bo silnik jest cięższy od całego kadłuba i sterczały te ogony spalonych samolotów.\nPotem jeszcze dalej w szeregach [szliśmy] do Brześcia. Ten marsz był o tyle utrudniony, że pełno było uchodźców na drogach. Uchodźcy ci niechętnie odnosili się do oddziałów szeregów zwartych, bo ich zdaniem przyciągało to bombardowanie, co nie było pewnie pozbawione racji. Jednocześnie dostaliśmy wprawdzie żołd, ale mieliśmy jednak już pewne trudności z wyżywieniem. Żywiliśmy się tym, co nasze zaopatrzenie zdołało gdzieś na miejscu zorganizować, [na przykład] jakiś chleb. Pamiętam tylko, że dostawałem dosyć duży przydział papierosów, których nie paliłem. Za te papierosy czasem udało się gdzieś na wsi dostać kawałek chleba, ale już było to bardzo trudne.\nDoszliśmy do Brześcia. W Brześciu załadowano nas do pociągu. To była ogromna różnica, bo te marsze były bardzo intensywne. Wyruszyliśmy przez Kowel do stacji, która się nazywała Antonówka, to jest stacja kolejowa przy Sarnach. Tam szczęśliwi, bo przyjechaliśmy tam – to pamiętam, 16 września – że możemy w tych pociągach odpocząć. Zwłaszcza że stał tam także i pociąg pancerny polski i 135. pułk pułkownika Tabaczyńskiego.\nNie pytaliście, dlaczego tak daleko odchodzicie od Warszawy?\nNie pytaliśmy z jednego prostego powodu, że w wojsku jest bardzo trudno pytać. Cała filozofia wojska polegała na tym: odpoczynek pół godziny, siadać, stać, idziemy. Ale od sierżantów można się było cokolwiek dowiedzieć. Taka ogólna opinia panowała, że jedziemy do ośrodków zapasowych na szkolenie, bo byliśmy wprawdzie po przysposobieniu wojskowym, ale do pełnego wyszkolenia żołnierskiego jeszcze nam wiele owało. Byliśmy materiałem na żołnierzy, którzy mieli następnie uzupełniać ubytki w istniejących formacjach wojskowych.\nNagle pociąg ruszył w kierunku na południe. Nie bardzo wiedzieliśmy, dokąd jedziemy dalej. Po iluś tam kilometrach pociąg się zatrzymał i dostaliśmy rozkaz opuszczać pociąg. Była to duża grupa wojska, ponieważ 135. pułk liczył prawdopodobnie koło półtora tysiąca ludzi i nasz batalion jak ruszał z Warszawy, to wiem, że liczył osiemset sześćdziesięciu żołnierzy. Tam już było na pewno trochę mniej, bo pod Cegłowem kilkudziesięciu chłopców ubyło, tym niemniej była to spora grupa. Ruszyliśmy w kierunku na miejscowość Maniewicze i po drodze kilkakrotnie nad nami przelatywały samoloty z czerwonymi gwiazdami. Ale o ile psychicznie byliśmy przygotowani do walki z Niemcami, o tyle do walki z Rosjanami w ogóle psychicznie przygotowani nie byliśmy. To było całkowite zaskoczenie. Pierwsze samoloty, jak się pokazały z gwiazdami, to niektórzy koledzy rzucali czapki do góry, że Rosjanie idą nam na pomoc. Zauważyłem tylko, że w stosunku do PZL 14, naszego myśliwca, te samoloty z gwiazdami miały o wiele większą szybkość.\nNajwiększym przeżyciem było bombardowanie. Schwyciły nas te samoloty pod dużą, rozległą wsią o nazwie Gródek wołyński (nie mieszać z Gródkiem Jagiellońskim) i tam na otwartej przestrzeni zrobiono nam straszliwą jatkę. Zdałem sobie sprawę z tego, że nie chodziło o pozbawienie siły bojowej jednostki wojskowej, chodziło o wybicie ludzi do cna, do końca, ile się tylko dało. Latały nad nami w kółko. Wtedy miałem hełm na głowie, hełm, który zresztą, jak to się wojskowym żargonem mówi, wyfasowałem wcześniej i poczułem – ponieważ wieś sąsiednia paliła się już od końca do końca, wytworzył się bardzo silny prąd powietrza – silny gwizd w głowie. Nie wiedziałem, co to jest. Zdjąłem hełm, żeby zobaczyć, czy nie jestem ranny. Jak zdjąłem hełm, to przestało gwizdać. Jak zobaczyłem hełm, [okazało się, że] kawałek żelaza, odłamek granatu naciął bok hełmu i zrobiła się tam szczelina, i to tak przez tę szczelinę gwizdało. Zagrzebaliśmy wtedy około dwustu zabitych. To ogromna liczba, jak na niewielką przecież jednostkę wojskową. Nawet później czytałem, że generał Rückeman mówił o tym, że dowiedział się, że kolumna Tabaczyńskiego poniosła bardzo duże straty. Generał Rückeman to był dowódca Korpusu Ochrony Pogranicza. Początkowo jemu podlegaliśmy, ale generał Rückeman został mianowany dowódcą w dniu wybuchu wojny i przybył do Pińska w zasadzie w tym momencie, kiedy już musiał zbierać stanice i pozostałe jednostki, ponieważ sytuacja się tam wytworzyła taka, że dowódca IX Okręgu, generał Kleeberg, któremu cały ten teren podlegał jako administratorowi wojskowemu, wykonał wręcz wzorowo plany mobilizacyjne i wysłał jednostkę KOP-u i wszystkie jednostki z tamtego okręgu na zachód. Tam pozostały ośrodki zapasowe i obsadzone stanice graniczne. Generał Kleeberg w tym czasie już organizował, zgodnie z nakazem Wodza Naczelnego, tak zwaną zaporę przeciwko zagonowi pancernemu Guderiana od północy, od Prus Wschodnich, a generał Rückeman organizował wszystkie pozostałe jednostki, żeby je wycofać po 17 września. Tym dwóm generałom zawdzięczam, że nie trafiłem do niewoli radzieckiej.\nSzliśmy bardzo intensywnym marszem, przeprawiając się przez Styr, Stochód, przez rzeki Wołynia, aż do Bugu. Przez cały ten czas byliśmy atakowani przez pododdziały Armii Czerwonej, przez dywersantów ukraińskich, białoruskich. Co krok widzieliśmy bramy udekorowane, z napisami po niemiecku z jednej strony i po rosyjsku z drugiej strony. Z jednej strony: Zdrastwuj, germanskaja armija, a z drugiej strony [tekst niemiecki], prawda. To był marsz niesłychanie uciążliwy, ponieważ szliśmy cały czas niezwykle morderczym, forsowanym marszem, a to dlatego, że generał Kleeberg zbierał wszystkie swoje jednostki zawodowe i między tymi grupami, które organizował generał Rückeman i Kleeberg, było osiemdziesiąt kilometrów różnicy. Dwa dni morderczego marszu i myśmy po prostu gonili (wówczas jeszcze nie samodzielną) Grupę „Polesie” generała Kleeberga.\nPrzeszliśmy Bug pod miejscowością Opalin, z tym że ja tego przejścia nie pamiętam. Miałem gorączkę chyba ze czterdzieści stopni, ponieważ tam pod Gródkiem w czasie bombardowania jakiś oficer, bo się troszkę zrobiło zamieszania, rozkazał mi iść z sobą. Zebrał grupę żołnierzy i wyciągaliśmy jeszcze [zapasy] amunicyjne ukryte w płonących stodołach. Trzeba było tę amunicję wyciągnąć i doznałem silnego oparzenia ręki, na które w tamtych warunkach w ogóle nie zwracałem uwagi, ale płaszcz był już dosyć brudny i ciągle ten mankiet infekował ranę. Dostałem bardzo silnej gorączki, szedłem. Już ostatnie odcinki to nawet dowódca plutonu – wówczas porucznik Aleksiejew – kazał mi od czasu do czasu przysiąść gdzieś na jakimś wozie taborowym. Ale na ogół jednak szedłem z tym ciężkim karabinem.\nPo przeprawieniu się przez Bug sytuacja – jak gdyby dosłownie w jakimś filmie – radykalnie się zmieniła. Pierwsza rzecz, zobaczyłem znak Czerwonego Krzyża. Poszedłem, zapytałem, czy nie mają kawałka białej szmaty czy coś, żeby to opatrzyć. Tam jakiś młody lekarz-oficer natychmiast się tym zajął. Oczyścił ranę, obandażował. To było tak zdumiewające, że działa jakiś punkt sanitarny, jakaś organizacja, że jest czysta woda do przemycia rany. Tak że to ogromnie podnosiło na duchu. Od tej chwili bardziej poczuliśmy się znowu wojskiem podlegającym rozkazom, a nie tylko grupą, która goni w morderczych marszach. Do tego niektóre przestrzenie uprawne na Wołyniu były ogromne. Myśmy szli często na przełaj i jak przyszło przechodzić przez głębokie bruzdy w poprzek, a nie wypadały one w nogę, to trudno sobie nawet wyobrazić, jak morderczy jest taki marsz.\nCzy pan brał udział w ostatniej bitwie…\nDostaliśmy rozkaz – kierunek Parczew, potem Czemierniki nad Tyśmienicą. W nocy 1 października przekraczaliśmy Tyśmienicę po zbudowanym w nocy moście przez saperów. Nas w Czemiernikach podporządkowano dywizji „Brzoza” wówczas pułkownika Ottokara Brzozy-Brzeziny. Ale z nami przeprawiała się także kawaleria dywizji „Zaza” Podhorskiego. Skierowano nas zaraz po przejściu Tyśmienicy do miejscowości Talczyn i tam już 2 października rozgorzała bitwa, która przeszła do historii jako bitwa pod Kockiem, a de facto toczyła się na przestrzeni dwudziestu pięciu [kilometrów] – troszkę nawet więcej – między Kockiem a Wolą Gułowską i Krzywdą.\nBrałem udział w walkach na odcinku wsi Wojcieszków koło Adamowa. Najczęściej wykonywałem funkcje łącznika i zwiadowcy, a to z bardzo błahego powodu, wszyscy moi koledzy dostali buty wojskowe, a ja miałem batiowskie, turystyczne trampy, na kilka dni przed wybuchem wojny ojciec mi kupił, bardzo wygodne i już trochę dochodzone, i sierżant Brzozowski pozwolił mi zostać w tych butach. W związku tym należałem do bardzo nielicznych, którzy mieli nogi niepokrwawione. W związku z tym jak przychodziło na postoju jakieś zadanie związane z pokonaniem jakiegoś odcinka drogi, to prawie byłem pewien, że na mnie wypadnie. Ostatniego dnia, 5 października byłem właśnie łącznikiem do pułkownika Brzozy-Brzeziny. W lesie były tabliczki, drogowskazy wielkości [dziesięć na czterdzieści centymetrów] z napisem „Brzoza”. Brzoza-Brzezina, czyli dowództwo. To dla mnie było bardzo ważne, bo kiedy znacznie później, na pierwszym przysięgowym zebraniu zapytano mnie nagle o pseudonim, a ja nie byłem przygotowany, to nagle sobie przypomniałem te tabliczki z napisem „Brzoza” i powiedziałem po prostu „Brzoza”. Tam dostałem zalakowane koperty do przeniesienia do majora Gorazdowskiego. Przeniosłem je i jeszcze major Gorazdowski kazał mi czekać, to już był drugi dzień, kiedy nic nie jadłem. Pamiętam, że w tej izbie chłopskiej, gdzie czekało nas kilku łączników, z różnych zresztą jednostek, znalazłem trochę soli w solniczce i po prostu jadłem tę sól. W rozkazie – okazuje się – było zalecenie, żeby ten młodzieżowy batalion, bo już było postanowienie o kapitulacji, nie poszedł do niewoli i wskazana była droga, którędy mamy przejść front. Wówczas dowódca mojej kompanii, bo były trzy kompanie w batalionie, kapitan Stefan Sauter zebrał tych, którzy się czują na siłach, żeby przejść przez front.\nRuszyliśmy w kierunku na Żelechów. Największą trudnością było przejście bardzo otwartej przestrzeni, przez którą przebiegała droga, a na drodze, jedna za drugą, setki niemieckich ciężarówek, które szły na splendowanych światłach i po tej przestrzeni siały ogniem karabinów maszynowych, tak na ślepo, bo to była noc. A myśmy czekali na jakąś przerwę i skokami grupy, plutony, jeden za drugim, przeskakiwały tę drogę. Jeden z moich kolegów został lekko ranny, draśnięty zaledwie, nawet ja mu opatrywałem nogę tak zwanym opatrunkiem osobistym, a wspominam o tym tylko dlatego, że po przejściu już do Warszawy spotkałem jego ojca i pytałem się: „Co robi teraz Rysiek?”. Ten ojciec mi powiedział: „Zmarł zaraz po przyjściu do domu na tężca”, bo to draśnięcie było zakażone.\nDoszliśmy z bronią w ręku w okolice miejscowości Wiązowna i tam nam powiedział sołtys, że w koło są Niemcy, już nie ma żadnych walk: „Nie macie co iść, zakopcie broń”. I myśmy te ostatnie karabiny zakopali. Z płaszcza zdjąłem pas pod spód, jak się płaszcz wojskowy luźno nosi, to człowiek wygląda jak zupełna – znowu używając żargonu wojskowego – łajza, a nie jak żołnierz. Ale jedną rzecz zachowałem i mam do dzisiaj, to bagnet. A bagnet zachowałem nie dlatego, że byłem bohatersko nastrojony do walki, tylko dlatego że wysyłając nas poza linię frontu, dano nam po dwie puszki konserw i do tych konserw bez bagnetu absolutnie dostać się nie było można, więc ten bagnet był bardzo ważny. Na pasie pod płaszczem miałem ten bagnet.\nDrogami szło już tysiące uchodźców, wracających z tak zwanej rajsy, jak się to wtedy mówiło, uciekinierów z Warszawy. Kapitan Sauter, z tych kilkunastu nas wówczas, zatrzymał mnie przy sobie i kazał się do siebie zwracać: „Panie profesorze”, a tam od tego sołtysa dostał jakąś cywilną kurtę. Zresztą poszedł potem jednak do niewoli, zgłosił się do niewoli. Oczywiście się jeszcze ciągle myliłem, stawałem na baczność, salutowałem i mówiłem: „Panie kapitanie”. Doszliśmy do Warszawy.\nDo Warszawy wróciłem, wiem, że była to niedziela. Musiało to być chyba około 8–9 października. Rodziców zastałem żywych, ale mieliśmy takie dwa domy, parterowe zresztą, skromne, ale między nimi ogródek. Ten drugi dom, w którym mieszkaliśmy, [został] spalony, więc oczywiście w niesłychanie prymitywnych warunkach tam mieszkaliśmy.\n11 listopada tego roku mój kolega Zygmunt Puterman, nieżyjący już dawno, powiedział mi: „Słuchaj, będziemy obchodzić dzień 11 Listopada, zbieramy się tu i tu, i będzie jednocześnie przysięga konspiracyjna”. To było na ulicy Siedzibnej, na Nowym Bródnie. Z ludzi, którzy byli, znałem kilka osób. Jak tylko wszedłem, to [rozpoznałem] kolegów z tego gimnazjum. Pierwszą osobą, którą poznałem, był ksiądz Józef Woźniak, wikary kościoła Matki Boskiej Różańcowej na Bródnie. Był jakiś pan, który się przedstawił, że jest porucznikiem Wojska Polskiego i że przyjmie od nas przysięgę w Służbie Zwycięstwu Polski. Wówczas złożyłem tę przysięgę i właśnie Zygmunt Puterman jak gdyby wybił się tam bardzo, bo był bardziej aktywny wśród nas, i powiedział: „Słuchajcie, najważniejszą rzeczą jest zabranie broni z Golędzinowa. Na Golędzinowie była duża jednostka obrony Warszawy, która przed kapitulacją zakopała tam coś. Nie wiemy co, trzeba to zbadać. A najważniejsza rzecz, to Niemcy bardzo szybko się o tym dowiedzą, więc trzeba to przenieść w jakieś inne miejsce”. Pamiętam, że aż do mrozów, które ścisnęły ziemię tak, że nie można było kopać, myśmy stamtąd wygrzebywali. Niestety trafiliśmy nie na najbardziej przydatną broń, bo na skrzynki z granatnikami, do wyrzutni granatników. Ale jednak był tam cenny materiał wybuchowy i kazano nam nosić, zapewne do paru punktów, ale punkt, do którego ja nosiłem, był na Bródnie i nie mogę sobie już przypomnieć, jak nazywała się taka mała uliczka, do której to nosiłem pod pazuchą.\nNie miał pan żadnych wątpliwości co do tego, że należy w dalszym ciągu walczyć z Niemcami czy wstępować do konspiracji?\nProszę pani, gdyby człowiek się specjalnie wtedy zastanawiał i rozważał, może byłaby to albo jakaś zasługa, albo [coś]. Nie było na ten temat żadnych rozważań. Był jakiś automat, który nakazywał robić pewne rzeczy, zwłaszcza że robiło się to w gronie kolegów, wobec których czuło się pewną solidarność grupy, prawda.\nPotem zostałem wezwany do takiego domku na przedmieściach Bródna. To się popularnie nazywało góry, tak na końcu, takie piaskowe wydmy. Tam stały domki i tam, skądinąd znany mi – bo w tej dzielnicy myśmy się prawie wszyscy znali – Zygmunt Tomaszewski, wtedy już się przedstawił jako „Dybiak” i organizował już komórkę konspiracyjną, w której wydawał pewne polecenia. Ta komórka miała jakiś kryptonim, ale ja wtedy tego kryptonimu nie znałem. Już na pierwszych szkoleniach, prawda, wielokrotnie podkreślano, że podstawową zasadą jest wiedzieć tak mało, jak to tylko możliwe. Wiedzieć tylko to, co jest absolutnie niezbędne. Dlatego nikt się z nami nie dzielił informacjami, jaką grupę stanowimy, komu podlegamy, jaka jest struktura tej organizacji. Nic z tych rzeczy nie potrafię powiedzieć. Oczywiście potem wiele czytałem. Wiele lat później ukazała się monografia tej grupy. Czytałem tam swoje nazwisko, prawda, między innymi, ale wtedy tego wszystkiego nie wiedziałem.\nNa czym polegała pana działalność konspiracyjna?\nProszę pani, dostawałem najrozmaitsze zadania. Na przykład, że mam iść w osłonie jakiejś grupy, która miała jakieś zadanie, ale ani nie wiedzieliśmy, jakie to zadanie. Wiedzieliśmy tylko, na czym polega nasza funkcja, mamy osłaniać z bronią w razie pojawienia się Niemców.\nJedną z akcji, która trwała troszkę dłużej, była akcja palenia niemieckich samochodów ciężarowych. To wyglądało w ten sposób, że dostaliśmy coś w rodzaju cegły, kształtu cegły, tylko to było znacznie mniejsze, to były jakieś opiłki metalowe, urządzenie samozapalające, które polegało na tym, że z boku był otworek. Dostawało się rurkę z miękkiego ołowiu, która z jednej strony była osłonięta niebieską, z drugiej strony czerwoną żelatyną i w środku była szklana fiolka. Rzecz polegała na tym, żeby poruszyć ołowianą rurką, aż pęknie, ten płyn się wyleje i wówczas włożyć na godzinę naprzód. W zależności od tego, czy chciało się wywołać pożar szybciej czy później, to albo stroną czerwoną, albo niebieską wtykało się w ten otwór i trzeba było to gdzieś w tej ciężarówce umieścić. Po umieszczeniu trzeba było spisać numer, to znaczy zapamiętać, a potem zameldować numer tej ciężarówki.\nIle pan spalił ciężarówek?\nTylko jedną mi się udało. Potem mieliśmy takie zadania, że mieliśmy chodzić i obserwować na przykład ulicę Podskarbińską na Grochowie. Miałem obowiązek przez godzinę, bo co godzinę trzeba było [się] zmieniać, żeby nie zwrócić większej uwagi i meldować wszystko, co się na tej ulicy w ciągu tej godziny dzieje. Nie mieliśmy zielonego pojęcia, po co to robimy, ale wkrótce okazało się, że zostały tam spalone ogromne składy przed rozpoczęciem ataku na Związek Radziecki i potrzebne było pełne rozpoznanie. Takie akcje żeśmy robili aż do momentu, kiedy dostałem przydział do szkoły, ale podoficerskiej, nie do podchorążówki, ponieważ miałem dopiero małą maturę. Przerwa w nauce. Zresztą zupełnie wyraźnie zalecali, żeby się uczyć i zrobić maturę, ale wtedy nie miałem matury i rozpocząłem, to zresztą nawet jest opisane w monografii, skończyłem tę szkołę podoficerów.\nGłównie na ulicy Julianowskiej, na Nowym Bródnie, ale czasem także na Siedzibnej, czasem także na Palestyńskiej, zmieniało się. To wszystko potem należało do XII Rejonu [?? – I Rejonu?] VI Okręgu Praga.\nZ czego pan się utrzymywał w czasie okupacji?\nJak chodziłem do szkoły, to jeszcze ciągle po trosze [byłem] na garnuszku [rodziców]. Szkoła podoficerska była zupełnie niezależna od szkoły, nie odbywała się codziennie. Najczęściej odbywała się w każdą niedzielę. Nie były to jakieś szczególne studia – nauka broni.\nDo jakiej jeszcze szkoły pan chodził?\nChodziłem do szkoły handlowej przy ulicy Szerokiej na Pradze. Szkoła była bardzo dziwna, ponieważ pod tytułem, na przykład: „Korespondencja handlowa”, były wykłady z literatury polskiej; pod tytułem „Prawodawstwo” była tak spora ilość wiedzy prawniczej, że miałem duży zapas wiedzy, kiedy później studiowałem przedmioty prawne. Ksiądz na religii wykładał podstawy filozofii i etyki; pod tytułem „Arytmetyka Handlowa” były podstawy normalnej matematyki. Ponieważ ja zacząłem chodzić na komplety organizowane przez dawnych profesorów, ale to naprawdę nie wypalało, ponieważ zawsze były jakieś przeszkody w zebraniu się ludzi, a to łapanka, a to niemożność dojazdu. Jednakże ta regularna szkoła dawała lepsze warunku nauki, a potem tak zwane świadectwo ukończenia i to było dosyć ważne.\nWtedy właśnie, po ukończeniu tej szkoły dostałem skierowanie na praktykę do firmy „Pluton”. Firma „Pluton” była to bardzo znana firma handlująca przed wojną kawą i herbatą, prowadzona przez młodego pana Kordiana Tarasiewicza, takiego typowego reprezentanta młodej warstwy polskich przemysłowców z wielkimi ambicjami unowocześnienia polskiego handlu. Zatrudniał znakomitych architektów, żeby projektowali wnętrza sklepów, grafików, którzy projektowali opakowania, świetnie wyszkolony personel, wyżej płatny niż w innych firmach. Była to rzeczywiście bardzo nowoczesna firma z tradycjami. To taka ciekawostka, że ja byłem wprawdzie praktykantem tej firmy, nic nie znaczącym, ale kiedy wchodziłem do firmy, do biura, to portier przy drzwiach kłaniał mi się wpół i mówił: „Moje uszanowanie, panie praktykancie”. Takie były wówczas obyczaje.\nW czasie okupacji czytaliśmy na ogół bardzo dużo, przy karbidowych lampach, przy filujących płomykach – jak się to wtedy mówiło. Mogę powiedzieć, że to był okres intensywnego samokształcenia, niezależnie od szkoły. W firmie „Pluton” [była] grupa młodzieży – pan Tarasiewicz ściągnął właśnie młodzież i tych profesorów z SGH – którzy stracili pracę, zorganizował pracę, szkolenie pod płaszczykiem szkolenia praktykantów do pracy zawodowej. Przechodziliśmy różne stadia pracy w firmie. Dostałem najpierw przydział do księgowości, potem z księgowości do fabryki, do palarni kawy zbożowej. Chodziło przede wszystkim o to, żeby utrzymać liczny personel firmy, żeby mieli z czego żyć. Firma otrzymała także uprawnienia takiej hurtowni zaopatrzenia i mnie wówczas mianowano magazynierem magazynów przy ulicy Grzybowskiej 37. Magazyn to była cała posesja, która należała częściowo do firmy „Pluton”, ale obok był plac należący do firmy „Haberbusch i Schiele”, który zresztą miał główne browary po drugiej stronie ulicy Żelaznej, ale tam też był stary magazyn, który firma adoptowała. Tam urządziliśmy skład właśnie takich towarów i to było po kilkadziesiąt ton mąki, cukru, kasz, marmolady, faski. Ogromne ilości tej marmolady, sztuczne soki, nawet bloki topionego masła, jaja. To wszystko były bezcenne towary.\nCzy to była żywność sprzedawana na kartki w sklepach?\nDo tych magazynów przyjeżdżali przedstawiciele zakładów przemysłowych, które prowadziły stołówki dla pracowników i to było oczywiście ściśle reglamentowane i wydawane tylko na certyfikaty. Naturalnie, ilość tego towaru była pod ścisłą kontrolą i ponosiłem, jako bardzo młody człowiek, bardzo dużą odpowiedzialność.\nCzy był tam jakiś niemiecki zarząd?\nNie. Niemiecki zarząd polegał na tym, że firma składała tam wszystkie asygnaty upoważniające do pobrania towaru i musiała się z tego wyliczyć co do kilograma.\nProszę powiedzieć, czy stopa życiowa pana i pana rodziny zmieniła się w stosunku do przedwojennej?\nProszę pani, mogę powiedzieć tak: rodzice mieli sklep na Nowym Bródnie. Oczywiście ten sklep w czasie okupacji handlował tylko tymi przydziałowymi towarami. Wieczorami siedzieli, kleili kartki na arkusze. Nie mogę powiedzieć, że zaznałem głodu, ale to było takie [skromne życie]. Przede wszystkim warunki mieszkaniowe były okropne, dzisiaj trudne do wyobrażenia, ale głodu nie zaznałem. Ale nie było oczywiście luksusu. Jadło się kartkową glinę nazywaną chlebem. O takich rzeczach jak wędlina czy coś człowiek musiał zapomnieć, ale jednak nielegalny dowóz mięsa z Karczewa pozwalał, że jak przychodziły święta, to zawsze był jakiś kawałek mięsa. Najgorzej wegetowali urzędnicy, którzy potracili prace, ale już na przykład kolejarze, którzy pracowali, dostawali te kartki. Powszechną [była] bieda, ale moi rodzice bez przerwy przyrównywali to do głodu z I wojny światowej i ciągle podkreślali, że o głodzie nie ma mowy, że głód to był wtedy i wtedy przeszli przez okres głodu, to co jest teraz, głodem nazwać nie można, jest to po prostu bardzo skromne życie.\nCzy pan wiedział, że wybuchnie Powstanie?\nNic nie wiedziałem o wybuchu Powstania. Nie dostałem żadnej [informacji] na Bródnie. Ale też kiedy zaczęła się ucieczka Niemców, to wtedy dostałem polecenie z firmy. Przekazał mi to człowiek, o którym wiedziałem, że jest głęboko współpracujący z Polską Podziemną, [powiedział], że mam nie opuszczać magazynu.\nCzy pan pamięta datę, kiedy to było?\nTego właśnie nie mogę sobie dokładnie przypomnieć. Było to kilka dni przed wybuchem Powstania, kiedy już przez most na Pragę nie jeździłem do domu, tylko nocowałem i od rana otwierałem magazyn. Ci wszyscy, którzy jeszcze mieli te Bezugscheiny, jak się to wtedy mówiło, hurmem chcieli odebrać te towary, zwłaszcza wobec ucieczki Niemców, więc okres był bardzo gorący. A ja dostałem ciche polecenie, żeby jak najbardziej utrudniać, z byle jakiego powodu, odbiór tych towarów. Oczywiście robiłem co mogłem, żeby w zwolnionym tempie [wydawać], żeby na tym magazynie zachować jak najwięcej.\nAle to było polecenie od tego człowieka, o którym pan wspomniał?\nTak, to było polecenie od Adama Steinborna, porucznika „Odrowąża”. On się do mnie zgłosił wcześniej. Zapytał mnie, czy jestem zaprzysiężony i powiedział mi, że wydaje polecenia, które należy traktować jak rozkazy. Powiedział to w bardzo takim nie rozkazodawczym trybie, tylko ustawił mnie to, co mam robić.\nKiedy zobaczyłem 1 sierpnia, po godzinie „W” pierwszych Powstańców – a właśnie zamknąłem magazyn, miałem przy sobie klucze – to chciałem się zorientować w sytuacji. Tej nocy niewiele jeszcze mogłem zrobić. Pamiętam, że skrzyknęliśmy się, wszyscy sąsiedzi, zaczęliśmy budować samorzutnie barykadę na ulicy Żelaznej, ale tak zwana Nordwacha była jeszcze w rękach niemieckich. Wobec tego musieliśmy zachować jak największą ostrożność. Drugiego dnia Powstania nastąpił potworny, nieprawdopodobny wybuch jakiejś amunicji, składów amunicji – myśmy myśleli, że na Krochmalnej, niektórzy mówili, że na Chłodnej, tuż obok – który powybijał szyby w całym domu. Chyba trzeciego dnia zjawił się w magazynach pan Tarasiewicz, właściciel, który dotarł do magazynów i powiedział, że magazyn ma być zamknięty i nikomu nie wolno wydawać żadnego towaru, ponieważ uzgodnił z Komendą Główną, że ten towar ma być wydany ludności po zwycięstwie Powstania. Za kilka dni ma służyć jako ten towar, który zostanie dostarczony. Ale zaraz potem zostałem wezwany na ulicę Jasną do Komendy Okręgu Warszawskiego. Tam mi powiedziano, że podlegam od tej chwili – troszkę przestawiam, bo jednocześnie działo się co innego w tym samym czasie – dowództwu, kwatermistrzostwu okręgu Warszawy, jestem odpowiedzialny za magazyn, że Komenda Okręgu Warszawskiego, nie Komenda Główna, przejmuje dyspozycję tym towarem, że wolno mi wydawać towar wyłącznie na zaświadczenia. Dostałem wtedy opaskę z literami „WP”, dostałem legitymację, na której mi wypisano od razu „Brzoza”, i od tej chwili stałem się odpowiedzialnym za te magazyny.\nMiędzy Jasną a Grzybowską była PAST-a, która była jeszcze w rękach niemieckich. Moja droga musiała prowadzić tylko tutaj, w okolicach PAST-y, więc przechodziłem tę drogę w dosyć trudnych warunkach. Jednocześnie zameldowałem się kapitanowi, on się nazywał Stykowski, używał pseudonimu kapitan „Hal”, który wykazał duże zrozumienie dla mojej podwójnej funkcji. Wtedy takiego bezpośredniego zagrożenia niemieckiego dla magazynu jeszcze nie było, w tych pierwszych dniach, natomiast przechodziły Grzybowską czołgi i ponieważ miałem garaż z samochodami firmowymi, tam było trochę benzyny, zebraliśmy butelki, ponalewaliśmy tę benzynę i przejeżdżające czołgi obrzucaliśmy tymi butelkami.\nKto brał udział w tym działaniu?\nLudzie, których nie znałem. Ludzie zebrani dosyć chyba przypadkowo, bo kapitan „Hal” powiedział, że moją pierwszą funkcją jest pilnowanie magazynu. Ale pilnowanie magazynu, jak akurat nie miałem [chwilowo obowiązków], to trzeba było coś [robić]. Przecież to nie było [tak], że mogłem sobie robić, co chciałem. Tak się złożyło, że w pewnym momencie przyszedł oddział, który miał zaświadczenia, chciał odbierać towar i jakiś „gołębiarz” postrzelił jednego z tej grupy, również jednego z pracowników „Plutona”. Ponieważ miałem niezłe wyniki w strzelaniu, a przedtem zapomniałem o tym powiedzieć, że kiedy mi nadawano tę funkcję i obowiązki kierowania magazynem, poprosiłem o osłonę żandarmerii i miałem takiego starszego pana z karabinem. Sam nie miałem broni i nie miałem karabinu, ale wziąłem karabin od tego żandarma i poszedłem na strych sąsiedniego domu. Wypatrywałem, z której strony ten snajper strzela i w pewnym momencie [dostrzegłem], że strzela żandarm z wieży strażackiej przy ulicy Chłodnej. Jest to odległość – jak sądzę – około dwustu metrów i stamtąd ostrzeliwuje dziedziniec naszego [magazynu], więc przymierzyłem się i zastrzeliłem tego żandarma. Upadł. Czy to wyszło na dobre magazynom, tego nie wiem, bo zaraz potem dostaliśmy serię „krów” w sąsiedni magazyn. Był jeden tak, drugi tak. W tym jednym magazynie był tylko susz buraczany, więc mało wartościowy towar, i w ten magazyn [trafili]. Trudno o tym opowiadać, bo jednocześnie działo się wiele rzeczy.\nDruga strona ulicy jeszcze nie była w rękach Niemców. W jakiś czas potem – ale trudno mi powiedzieć dokładnie kiedy – po drugiej stronie ulicy ulokowali się żołnierze RONA, takiej Rosyjskiej Wyzwoleńczej Armii [Narodowej]. Magazyn raz jeden wpadł w ręce tych Niemców czy Rosjan, ale na jeden dzień, [potem] odbiliśmy go. W tym okresie oczywiście musiałem walczyć z karabinem, to oczywiste, ale jak nie było tego, to musiałem wydawać ten towar. Towar był taki, że zaczęto mi także dostarczać towar z innych zarekwirowanych punktów. W pewnym momencie musiałem zameldować, że muszę ustanowić swojego zastępcę, bo sam muszę chodzić, rozliczać się z Grzybowskiej na Jasną z tych wszystkich asygnat. A był czas, że miałem połówki tuszy wieprzowej na magazynie, co to można było tylko porównać do wartości żywego złota taki towar. Można sobie łatwo wyobrazić, że jakiekolwiek i, jakiekolwiek niedopatrzenia groziły mi ogromnymi konsekwencjami. To nie tylko była kwestia wrodzonej uczciwości, to także było poczucie tego, za co odpowiadam i że to jest wojna i że tu żartów nie ma.\nNie było nacisków, żeby wydawać zapasy?\nSzalone. Dlatego ten żandarm był potrzebny. Dlatego tak potrzebna była przychylność kapitana „Hala”, bo przychodziły różne oddziały i w sposób niesłychanie agresywny domagały się wydania towarów, a ja mogłem wydać towar wyłącznie na asygnaty z Komendy Okręgu Warszawskiego.\nCzy miał pan tam pracowników?\nTak, miałem. Normalnie miałem sześciu pracowników, ale tu zgłosiło się trzech mieszkających w pobliżu, którzy pracowali razem ze mną. Jednego z nich wyznaczyłem jako tego, który mnie zastępuje w czasie, kiedy mnie nie ma, ale trudno mi jest określić datę i nie wiem, czy dokładnie się trzymam pewnej chronologii. Ale trzeba było także ściągać te towary i na przykład – to sobie przypominam – 6 sierpnia dostałem rozkaz, żeby sprawdzić, co jest na Miodowej w magazynach firmy „Szumilin”. Przez pralnię „Asko”, przez Chłodną przeskoczyłem na Stare Miasto do magazynów. Okazało się, że tam jednak [towar] zagospodarował miejscowy dowódca. A tam nie było takich towarów jak u nas, ale każdy towar był dobry, gdziekolwiek coś się znalazło. I nic właściwie nie wskórałem, tyle że kiedy wracałem, to Chłodna została właśnie przecięta przez Niemców. Znalazłem się w takiej sytuacji: jak wrócić i zameldować swój powrót? Chcąc nie chcąc musiałem pod bardzo silnym obstrzałem, przeskoczyć Chmielną i pamiętam, że zrobiłem to na wysokości pralni „Asko”, na ulicy Chłodnej i że tam – cudem zupełnym – nie strzelali do mnie właśni koledzy. Kiedy przeskoczyłem, wyjaśniło się, pokazałem dokumenty. Więcej kłopotów nie miałem i wróciłem.\nPotem dostawałem takie zlecenie, że na Siennej jest sklep, w którym są znaczne zapasy, żebym zorganizował przerzucenie tych [rzeczy]. Mnie również w pewnym sensie, nie całkowicie, podlegały tak zwane kolumny transportowe, które przychodziły po towar, ponieważ poza tym towarem, o którym mówiłem, takim bardzo cennym, to jeszcze miałem wielkie tak zwane sąsieki wypełnione luźnym zbożem. Na początku to był towar, który traktowaliśmy jako praktycznie bezwartościowy, ale potem okazał się on niezwykle cenny. Nie mogę sobie dokładnie przypomnieć, kiedy dostałem rozkaz rozrzucenia magazynu w dwa lub trzy miejsca, żeby nie wszystko było na jednym miejscu, zwłaszcza że druga strona ulicy została zajęta przez Niemców i trwała ciągła wymiana strzałów. Wówczas chyba koło czterdziestu ludzi było zaangażowanych.\nSkąd pan wziął tych ludzi?\nA dostałem. Przyszli z Komendy Okręgu Warszawskiego. Proszę pani, ja byłem małym człowiekiem, z tym że jakby to powiedzieć, moja funkcja troszkę narastała w toku Powstania. Na początku byłem po prostu zwykłym magazynierem, który niewiele się różnił od robotnika magazynowego. Potem obarczono mnie tym przerzuceniem towaru w inne miejsca, a była to Filharmonia Warszawska oraz podziemia restauracji „Adria”, a częściowo także pasaż „Italia”, to na Nowym Świecie, było jedno wejście od ulicy Chmielnej, a jedno od Nowego Światu. Większość moich zajęć – przynajmniej w ciągu sierpnia – to było kursowanie między Jasną, między filharmonią, „Adrią” i Grzybowską.\nTo nie było łatwe zajęcie w ostrzeliwanej Warszawie.\nŁatwe nie było nic. Nie było łatwe dla mnie, nie było łatwe dla nikogo. Dla cywilów, nawet tych siedzących w piwnicach, też nie było łatwe. Proszę pani, byłem kilkakrotnie zasypywany, wygrzebywany, wielokrotnie kontuzjowany, ale to jest jak gdyby marginalna sprawa. Akurat miałem pecha, że kiedy uderzył ten pocisk w filharmonię, to właśnie tam byłem. Zginęło mnóstwo ludzi, ja ocalałem. Cuda były na każdym niemal kroku. Tak się stało, że wyżywienie dostawałem na Jasnej raz dziennie.\nMusiał pan tam chodzić na obiad?\nNie. Albo u „Hala” dostałem coś do zjedzenia, najczęściej był to rozgotowany jęczmień polany „Hanną Romer”, żeśmy się śmieli, czyli tą firmą, która produkowała sztuczne soki, albo trochę lepsze wyżywienie, jeśli trafiłem, to miałem prawo korzystać z tej stołówki na Jasnej. W Jasną kiedyś trafił pocisk. Byli tam ranni. Później dopiero dowiedziałem się, że ranny był także podobno i „Monter”, ale tego oczywiście nie wiedziałem. Przez pewien czas ta organizacja grała – jak na dane warunki – zupełnie znośnie. Ale z czasem, po pierwsze, jednak ubywało towarów, po drugie, coraz bardziej niejasną sytuację rozkazodawczą miałem z ulicy Jasnej. Poczułem, że muszę sam być dla siebie rozkazodawcą i po prostu podejmować własne inicjatywy. Wobec tego starałem się zgromadzić, co się dało, w magazynach, nawet mydło i bielidło. A nawet, co może zabrzmi zupełnie śmiesznie, jak się dowiedziałem, że pasaż „Italia” ciągle ma wodę i łaźnię, to zarekwirowałem ileś tam kubłów, zwyczajnych ocynowanych wiaderek i kazałem kolumnie nabierać wodę i nosić do filharmonii, do piwnicy i tam zostawiać jako rezerwę wody.\nKiedy dostałem rozkaz objęcia piwnic „Adrii”, to zastałem tam sporo butelek wina. Oczywiście zamknąłem to pomieszczenie. Wino było przeznaczone wyłącznie dla punktów sanitarnych i szpitali. Proszę pani, głodowałem w czasie Powstania, siedząc na magazynach, bo po prostu głód doskwierał bardzo, bo były przecież dni, w których ani tu, ani tu już nie dostałem żadnego wyżywienia.\nJedną z akcji, które pamiętam, opisana jest zresztą w monografii, to było wymycie oddziałów, które przeszły kanałami ze Starówki. Musiałem im dostarczyć wodę, mydło i sodę do zmycia tych ekskrementów. Tam spotkałem także swoich kolegów z konspiracji, właśnie na dwunastym regionie, ponieważ ten dwunasty region troszkę się tam rozłożył. Niektórzy koledzy zostali przesłani do innych oddziałów, na przykład na Stare Miasto. I niespodziewanie z jednym z kolegów, który potem zmarł w Australii, tam się spotkałem. Nawet zupełnie przypadkowo dostałem jego wspomnienia, w których pisze, że pomocy udzielił mu jego stary przyjaciel, i nawet pisze tam „kapral podchorąży Matkowski”, ale ja nie miałem ukończonej podchorążówki, miałem ukończoną szkołę podoficerską i rozpocząłem podchorążówkę, nie miałem jeszcze prawa używania [stopnia podchorążego].\nGdzie znajdował się punkt mycia żołnierzy?\nW pasażu „Italia” był cały szereg [lokali], na przykład wielka restauracja „Bodega” i tam była łaźnia także. Naturalnie musiałem w jakiejś mierze zabezpieczyć używanie tej [łaźni], pierwszeństwo zapewnić ludziom przechodzącym kanałami ze Starówki.\nPóźniej zacząłem nadawać sam sobie niemal zadania. Bo wie pani, mówię to, co widziałem. Widziałem ogromnie dużo, a rozumiałem bardzo mało. Nie wiedziałem, co się dzieje w Komendzie Okręgu Warszawskiego. Oficer, któremu się zawsze meldowałem, to był major, który używał pseudonimu „Kiliński”. Nie miał ten pseudonim nic wspólnego z Batalionem „Kiliński”, po prostu on podpisywał wszystkie swoje rozkazy – major „Kiliński”. Dopiero w parę lat po wojnie z materiałów o służbie prawnej Powstania Warszawskiego dowiedziałem się, że on został skazany na karę śmierci i wyrok został wykonany w czasie Powstania.\nZa współpracę z Niemcami, za zdradę tajemnic Powstania jeszcze przed Powstaniem. Tylko jedno mogę powiedzieć, był to człowiek niesłychanie nerwowy i rozliczenia z nim, jakieś objaśnienia wymagały dużo spokoju i dużo opanowania. Potem zastąpił go major o pseudonimie „Badacz”. Był to człowiek bardzo zrównoważony i bardzo konkretny. Ale był czas, kiedy zacząłem przychodzić i nie zastawałem nikogo z oficerów. To między innymi tak trwało. Magazyny się wyczerpywały. Zostawało najwięcej jeszcze tego zboża, które z czasem zaczęło nabierać wartości, bo jakby nie było, był to jakiś środek odżywczy. Co prawda to było zboże niepozbawione łusek, tak że nazywaliśmy je popularnie „plujka”.\nCzyli kasza „pluj” pochodziła nie tylko z browarów Haberbuscha, ale również z magazynów „Plutona”?\nTak. Dlatego że służyła zarówno Haberbuschowi do piwa, jak i „Plutonowi” do tak zwanej kawy zbożowej. Tam na miejscu była fabryka palenia tej kawy.\nCzy pan wiedział, co się dzieje dookoła, o walkach?\nProszę pani, oczywiście w Komendzie Okręgu Warszawskiego zawsze dostawałem jakąś prasę powstańczą. Nie zawsze był czas na to, żeby przeczytać. Czasem byłem świadkiem, proszę mi wybaczyć, ale rzeczy, których wolałbym nie widzieć. Czasem byłem świadkiem rzeczy, które robiły na mnie kolosalne wrażenie i o tych mogę opowiedzieć. Mianowicie, szedłem ulicą Jasną i nagle zobaczyłem, że idzie oddział powstańczy na placówkę pod dowództwem jakiegoś młodego dowódcy, z nim kilkunastu żołnierzy. Akurat szedłem za nimi. Doszliśmy, to było gdzieś na rogu Świętokrzyskiej chyba, nagle widzimy, stoi oddział Niemców z oficerem, grzebią zmarłego Niemca, to jeńcy Powstania. Ten oficer odczytuje coś z Biblii – tak mi się wydawało, że z Biblii, może to była jakaś książka do nabożeństwa – jakąś modlitwę, stoją ci Niemcy i grzebią tego jeńca. Nagle patrzę, że ten dowódca, chłopak nie bardzo wyrobiony, zobaczył to i nie wiedział, jak się w tej sytuacji zachować. Akurat mijał tę grupę niemiecką i proszę sobie wyobrazić, że zatrzymał – widać było u niego ogromne wahanie – oddział, podał komendę: „Baczność!” – i cały oddziałek zasalutował. Trwało to dwie, trzy sekundy, komenda: „Spocznij!” – i poszli dalej. Tego drobnego obrazka z Powstania nie zapomnę. Rozumiem wahania tego chłopaka, zupełnie nienauczonego, jak w takiej sytuacji się zachować, a jednak był to jakiś odruch żołnierskiego serca. Trwało to dosyć długo i – mówiąc szczerze – dosyć monotonnie.\nCzy pamięta pan zdobywanie PAST-y?\nTak, ale ja w niej nie brałem udziału. W momencie samego ataku PAST-y musiałem jednak obejść dużo bardziej ryzykowną drogą, bliżej Ogrodu Saskiego, bo tu się działy bezpośrednie działania. Tam dowodzono ludźmi i nie mógł się pętać obcy.\nKażdy wykonywał swoje zadanie?\nOni swoje. Byłem świadkiem zdobycia Nordwache na ulicy Żelaznej. Cóż, nic takiego z rzeczy do szczególnego zapamiętania nie potrafiłbym w tej chwili sobie przypomnieć. Byłem ranny, lekko zresztą, ale strzelili z działka bezpośrednio do mnie, w barykadę, pod którą musiałem przebiegać, i w tym momencie rąbnęli. Pamiętam to tylko dlatego, że jedyny środek, jaki był wtedy do zalania tej rozkrwawionej łydki, to była terpentyna i terpentyną zalałem tą ranę.\nNikt pana nie opatrywał?\nNie, akurat nie było nikogo do opatrunku. Gorzej, że parę razy musiałem skoczyć. Raz skoczyłem nie bardzo szczęśliwie i na obu nogach wystąpiły mi tak zwane krwiaki, sińce, obrączki sine dookoła. Absolutny drobiazg, nikt na nie nie zwracał uwagi, ja też. Bardzo wiele lat mi to nie przeszkadzało, dopóki serce dobrze pracowało, ale jak się zaczęły kłopoty krążeniowe, nogi nieukrwione, to tam się zaczęły robić rany. Takie pamiątki z Powstania, ale to są drobiazgi, które leczę do dzisiaj, zwłaszcza że były to już takie trochę niesprawne nogi. I potem cokolwiek się mi nie wydarzyło w życiu, zawsze głównie w tą lewą nogę.\nProszę powiedzieć, czy kontaktował się pan z ludnością cywilną?\nMiałem małe kontakty z ludnością cywilną, owało na to czasu. Ale zdarzył się taki jeden z wielu różnych przypadków, że ogromna grupa uciekinierów z zagrożonej dzielnicy [znalazła się] na placu Powstańców Warszawskich obecnie, a wówczas na placu Wareckim. Ktoś mnie zapytał zwyczajnie, gdzie można tutaj coś – już nawet nie bardzo pamiętam to pytanie, o jakąś sprawę podszedł do mnie i pytał. Proszę sobie wyobrazić, że jak zobaczyli ludzie, że udzielam jakiejś odpowiedzi, to nagle cały ten tłum mnie otoczył i zaczął mi zadawać setki pytań. I ja rzeczywiście poczułem, że muszę się tymi ludźmi zająć, że nie mogę ich zostawić ot tak sobie. Zacząłem improwizować, ale wiedziałem, gdzie ich mogę zaprowadzić: do pasażu „Italia” część, część do „Adrii”, która nota bene już była mocno zbombardowana, ale było jeszcze miejsce, żeby się tam jakoś umieścić. Powiedziałem im gdzie, jakich ulic trzeba unikać. Może to bezwartościowe informacje. Dla nich w danej chwili ważne [było], że ktoś się w ogóle nimi zajął. Takich fragmentów miałem kilka, nie ten jeden.\nCzy ci ludzie opowiadali, co się działo w dzielnicach, z których uciekali?\nNie. Tylko jedno, że Niemcy mordują wszystkich, dzieci, kobiety i przerażenie w oczach. Pyta pani o kontakty. Chyba na to pytanie mógłbym odpowiedzieć – cowieczorne modlitwy na podwórzach, przed figurami. Prawie na każdym podwórzu. Już przed Powstaniem instalowano figury, a w czasie Powstania odbywały się modlitwy wspólne. Ludzie się tam dosyć skąpo dzielili wiadomościami, bo nikt nie miał wiadomości pewnych.\nCzy pamięta pan nastrój, jaki panował wśród cywilów?\nNastrój zupełnie inny w pierwszych dniach Powstania, zupełnie inny, kiedy Powstanie dogasało, kiedy było już niemal pewne, że Powstanie upadnie. W pierwszym momencie – proszę sobie wyobrazić – wychodzę na ulicę, z otwartego okna ktoś puszcza płytę z „Warszawianką”, wystawiona biało-czerwona flaga. To trzeba by było być ze stali, żeby się nie rozpłakać i żeby nie ulec emocjonalnemu nastrojowi. Ale zupełnie co innego, jak na ulicy Śliskiej przeszedłem straszliwe bombardowanie i zobaczyłem dziewczynę bez obu nóg.\nCzy ci ludzie nie naciskali, żeby pan wydał im trochę żywności?\nNie. Ci ludzie to nawet nie wiedzieli, gdzie jest [magazyn]. Magazyn był trochę ukryty. Ukryty nie w ten sposób, że zakamuflowany, tylko nie był frontowy. Mało kto wiedział, że tam jest właśnie to miejsce, w którym są jakieś towary. Zresztą te towary też wymagały [obróbki]. To najczęściej byli ludzie zrozpaczeni, uchodzący gdzieś przed chwilą z wydarzeń tragicznych, koszmarnych, które widzieli na własne oczy. Po wojnie miałem przyjaciela, który mówi, że w kościele Świętego Wojciecha na Woli Niemcy zgromadzili [ludność], strzelali do wszystkich i jego ojciec go nakrył swoim ciałem i rzucił się na całą kupę ciał i on w nocy się wygrzebał spod zabitego ojca. Proszę sobie wyobrazić psychikę tego chłopaka – prawda – który się wygrzebuje na stosie ciał spod ciała własnego ojca.\nAle wola życia chyba była dosyć silna, bo jak słucha się opowieści z Powstania, to słyszy się wiele nieprawdopodobnych historii.\nProszę pani, zapewne tak było. Często słucham opowieści z Powstania. Zadziwia mnie jedno, zadziwia mnie to, że niemal wszyscy pomijają sprawę osobistego lęku i strachu. Ja się bałem i jakoś nie bardzo wierzę, że ludzie się nie bali. Człowiek wykonywał automatycznie pewne czynności, wiedział, że po prostu trzeba to zrobić, ale nie mogę powiedzieć, żebym [się nie bał]. Co więcej, w czasie okupacji czytałem bardzo dużo, byłem chłonny na wszystko co popadnie. Regularnie czytałem całą prasę podziemną i można by powiedzieć, że byłem chyba może trochę lepiej niż przeciętny człowiek, zorientowany w działaniach wojennych. Zresztą do dzisiejszego dnia przejawiam to zainteresowanie historią II wojny światowej. I wtedy śledziłem bardzo dokładnie ruchy niemieckich jednostek, politykę Polskiego Państwa Podziemnego, rządu londyńskiego. Po prostu to był przedmiot mojego zainteresowania. I któregoś, ale jednego z pierwszych dni Powstania, z moim szefem, wobec którego była przepaść, jeśli chodzi o rangę, ale w czasie Powstania ta przepaść zmalała, bośmy spali w jednym pomieszczeniu (nota bene spaliśmy pewnej nocy na całym nakładzie grubych książek „Dzieje papieży”, pamiętam, przepiękne wydanie) i tam był akurat spokojniejszy wieczór, rozmawialiśmy o postępach wojsk alianckich w tym czasie i o wizycie Mikołajczyka w Moskwie. I ja się założyłem – może to nie brzmi zbyt przyjemnie – z panem [Tarasiewiczem] – żyjącym do dzisiaj, ma dziewięćdziesiąt dziewięć lat, ale żyje i wspominamy ten moment często – że Rosjanie nam z pomocą nie przyjdą, na to liczyć nie powinniśmy. Co więcej, premier Mikołajczyk zamiast rozmawiać o sprawach polskich, będzie musiał rozmawiać o sprawach warszawskich. Powstanie nie jest na rękę nikomu z aliantów. Powstanie jest wielkim krzykiem narodowym narodu polskiego. I Tarasiewicz na to powiedział: „Panie Władysławie, jak zaczęli ofensywę, to muszą ją skończyć. Możemy się założyć – i zażartował sobie – o dobrą książkę, z wyjątkiem »Historii papieży«”. I to pamiętam jak dzisiaj, że postawił warunek, że nie będzie to „Historia papieży”. Ten moment – zakład czasem sobie wspominamy, ponieważ spotykamy się dosyć często. Ale naprawdę, to po raz pierwszy chyba mówię od Powstania, do pani wspominam ten fragment, podobnie jak i taki [inny] incydent, którego do tej pory nigdy nie opowiadałem.\nMianowicie, kiedy po drugiej stronie Grzybowskiej usadowili się Rosjanie z RONA, to kapitanowi „Halowi” przyszło na myśl – o czym się dowiedziałem zresztą od Tarasiewicza, który był bardziej blisko kapitana „Hala”, bo ja miałem niższą rangę – żeby posłać do nich gońca z listem. I napisał ktoś znający język rosyjski pismo, że po co my strzelamy do siebie, naszym odwiecznym wrogiem są Niemcy, a my, Słowianie, strzelamy do siebie. Nie wiem, czy dokładnie powtarzam treść, tak mniej więcej. Ale kogo tu znaleźć, żeby z tym listem do Rosjan przeszedł. I zgłosił się chłopak. Miał nie więcej chyba jak piętnaście, szesnaście lat i nazywał się tak jak znany, znakomity aktor polski, Gajos. To pamiętam, bo ten młody człowiek stosunkowo niedawno zmarł w Warszawie. I on powiedział, że on na ochotnika pójdzie. Wziął patyk z białą chusteczką. Przerwali ogień Rosjanie i przeszedł. Po naszej stronie było [rozmyślanie, czy] przepadł, czy nie przepadł. Nie wracał, mijały całe godziny. Ku niezmiernemu zdziwieniu wrócił. Wrócił – jak powiedział – odkarmiony, odżywiony i z listem, że oni zaangażowali się w walkę po stronie Niemiec i nie ma już dla nich odwrotu. Jest to mało znaczący dla historii Powstania fragment, próba jakiegoś przemówienia do braci Słowian.\nCzy wiedzieliście wtedy, jakimi okrutnymi żołnierzami są ci z RONA?\nTak, na pewno, na sto procent. Proszę pani, każda iskierka nadziei w czasie Powstania była na wagę złota. Ludzie czepiali się każdej nadziei. Gdyby to miało przynieść w efekcie choćby nawet zmniejszenie ofiar czy coś. To nie była próba pokoju, bo to nie o tym mowa, to raczej by można było rozważać w kategorii próby rozłamu w szeregach agresora – prawda – raczej tak. Ale musiał ten list jednak odegrać jakąś rolę, widać to było po tym chłopaku, który wrócił, którego tam dobrze potraktowano, wypuszczono, że odpisano jakiś list. Mało tego, walki, chociaż niedługo zostali wymienieni, ale w czasie kiedy byli, straty jednak były najmniejsze w tym czasie. Cóż, drobny incydent z Powstania. Opowiadam chaotycznie, bo też i moje wspomnienia są jednym wielkim chaosem.\nCzy widział pan jakieś szczególne zachowania Niemców podczas Powstania?\nNie. Nie zetknąłem się w czasie Powstania w taki sposób z Niemcami, żebym mógł albo obserwować, albo rozmawiać. Inni przeżyli takie momenty, ja nie. Po prostu w każdej wolnej chwili brałem karabin, ten właśnie jeden przydzielony na magazyn i tworzyliśmy swojego rodzaju zaporę, że tędy przejść nie można, gdyby atakowali i gdyby się gdzieś chcieli wedrzeć, to my tego bronimy.\nO kapitanie „Halu” krążą czasem kontrowersyjne opowieści. Czy miał pan bliższy kontakt z jego oddziałem, słyszał o jakichś przypadkach zabójstw Żydów?\nNie. Proszę pani, tak mówią, ale przecież ja bym to naprawdę [zauważył], nawet mając bardzo sporadyczny kontakt z kapitanem „Halem”. Nie podlegałem mu tak bezpośrednio, żebym coś dla niego znaczył, ale on miał kwaterę na terenie Grzybowskiej 37, tu gdzie ja byłem. Obserwowałem przecież wszystkie wydarzenia. Naprawdę nie pamiętam żadnego takiego wydarzenia związanego z mordowaniem Żydów. Chyba że gdzieś się to poza zasięgiem mojego wzroku odbywało. Ja niczego takiego nie widziałem. Mogę tylko powiedzieć, że on okazywał pełne zrozumienie dla mojej podwójnej niejako roli. Dla mnie było ważne, żeby uznano mnie za żołnierza „Chrobrego II”. Tam mnie przyjęto, zarejestrowano i „Hal” rozumiał, że ja odpowiadam za ten magazyn. Co więcej, stworzył temu magazynowi pewną ochronę, prawda.\nWojsko, które pan widział dookoła siebie, podlegało rozkazom dowódcy?\nZ tym że ja nie znam struktury dowodzenia. Nie wiem, jaka była zależność między kapitanem „Halem” a „Lechem Grzybowskim”. Było dwóch „Lechów”, jeden był kapitanem, drugi był kapitanem, „Lech” pierwszy, „Lech” drugi, trudno było rozróżnić, to jeden przyjął pseudonim „Żelazny” i bronił odcinka Żelaznej, a drugi, „Lech Grzybowski” i bronił odcinka całej ulicy Grzybowskiej do Ciepłej, Waliców, to był taki strategicznie dosyć ważny obszar. Jaką rolę pełnił kapitan „Hal” w tym układzie, to nie docierało do mnie. Przepraszam, że ja mam mało informacji źródłowych i ciekawych o Powstaniu.\nNas interesują pana osobiste przeżycia, one są ciekawe. Proszę powiedzieć, kiedy pana magazyn już solidnie opustoszał?\nMogę powiedzieć, że tylko zboże zostało gdzieś do połowy września jeszcze. Potem może trochę nawet ważniejsza była „Adria” i filharmonia, do której żeśmy częściowo przenieśli zapasy. Właściwie praca zaopatrzenia to gdzieś w połowie września, można powiedzieć, zamarła, bo resztę to już prawie sam sobie wydawałem rozkazy, jeśli chodzi o jakieś zaopatrzenie punktów sanitarnych w alkohol.\nCzy widział pan zrzuty?\nCzy te zrzuty leżały jakoś w pana gestii?\nNie, bo to były zrzuty broni. Inny dział się tym zajmował.\nAle czasami zrzucano również żywność.\nTak, ale nie dochodziło to do moich magazynów.\nJak emocjonalnie odbieraliście te zrzuty?\nNa pewno każdy troszkę po swojemu. Ja cały czas z ogromnym podziwem myślałem i miałem przed oczyma tego kapitana samolotu, który w danym momencie odchyla wolant do przodu, z całą świadomością, że to odchylenie oznacza śmierć. Ten obraz mnie prześladował i patrzyłem na te samoloty i podziwiałem, że ci ludzie idą na śmierć. To było dla mnie dominujące.\nJak pan odbierał to, że Brytyjczycy się tak słabo zaangażowali w pomoc?\nProszę pani, wtedy rozważałem na ten temat bardzo niewiele, bo dopływ informacji się kurczył. Coraz mniej wiedziałem. Nie wiedziałem, jakie jest posuwanie się, ale myślałem – pewnie bezpodstawnie – że muszą być i inne także przyczyny, nie tylko kwestia Powstania mogła zatrzymać ofensywę radziecką, ponieważ Powstanie, cokolwiek o nim nie powiedzieć, było zbyt małym ewenementem w skali II wojny światowej. To były takie moje rozmyślania, być może niczym nieuzasadnione, ale tak sobie wtedy myślałem, że muszą być jakieś inne przyczyny, które powstrzymały marsz wojsk sowieckich, które z taką lekkością przeszły od Pińska do Warszawy, rozbijając po drodze armię niemiecką, armię „Środek”, bądź co bądź, duże zgrupowanie niemieckie, usytuowane bardzo korzystnie, bo przecież milionowa armia niemiecka była w Budapeszcie i milionowa armia niemiecka była w Kurlandii. I tak sobie myślałem, dlaczego oni się zatrzymali? Po to, żeby się Powstanie wykrwawiło? Tak, to politycznie może być istotne, ale to nie może być główna przyczyna dla radzieckiego sztabu generalnego. To musi być coś ważniejszego. Oczywiście, że po wojnie, czytając mnóstwo literatury, zdaję sobie sprawę i dzisiaj, chyba jeśli nie wiem na pewno, to myślę, że dość blisko jestem prawdy, dlaczego.\nCzy podczas Powstania miała pan kontakt z rodziną?\nŻadnego. Wiedziałem tylko, że po drugiej stronie Wisły są moi rodzice i myślałem o nich. Ale nie miałem w Warszawie żadnego oparcia poza tymi kontaktami związanymi z wykonywaną funkcją.\nCzy miał pan dostęp do prasy powstańczej?\nOczywiście. Dostęp do prasy powstańczej miałem wyjątkowo łatwy, bo w Komendzie Okręgu Warszawskiego mogłem zawsze, tylko nie bardzo był czas na czytanie. Ale dostęp do prasy miałem, mało [tego], do wiadomości radiowych, często nawet przekazywanych ustnie informacji.\nCo działo się z panem, kiedy magazyn opustoszał?\nProszę pani, to jest właśnie taki [specyficzny] okres. Magazyn był pusty, ale trzeba było po pierwsze, ciągle zaglądać na Jasną, ale i tu wykonywać zadania przydzielone przez dowódcę odcinka, prawda.\nJakie pan miał zadania?\nZadanie było takie, jak będą atakowali, to strzelamy.\nCzy pan widział, co się dzieje z elektrownią, w której teraz jest Muzeum Powstania Warszawskiego? To była ulica Towarowa.\nNie. [To była] Towarowa, a mój teren kończył się na ulicy Żelaznej – Chłodna, Żelazna.\nJakie wspomnienie z Powstania szczególnie wbiło się panu w pamięć?\nO jednym takim fragmencie wspomniałem, tego oddziałku, który oddał hołd wrogowi, wrogowi przecież straszliwie znienawidzonemu w tamtym czasie. Widziałem rzeczy straszne, ale widziałem to, co widzieli wszyscy. Nic nie może się wiązać akurat z moim nazwiskiem, z moją działalnością. Setki tysięcy ludzi przeżywało to samo.\nJak pan przyjął decyzję o kapitulacji?\nJa się jej spodziewałem, już zdawałem sobie sprawę z tego, że to się tym musi skończyć. To był okres już takiego zmęczenia, że przyjmowało się to właściwie z wygaszonymi emocjami. Nie wiem, czy to jest odpowiednie określenie, ale po prostu wiadomo było, że trzeba będzie wychodzić i dla mnie był tylko problem, [że] musiałem się zameldować na Jasnej. Na Grzybowskiej powiedziałem: „Dla porządku muszę na tą Jasną pójść”. Poszedłem na Jasną, nie zastałem nikogo, wszyscy wyszli.\nWróciłem na Grzybowską, nie zastałem nikogo, nie wiem co robić. Do byle jakiego oddziału się przyłączyć nie mogłem, bo nikt by mnie nie przyjął. Wobec tego pozostało mi jedno, bardzo zresztą ryzykowne, bo byłem jednak młody, spróbować wyjść z ludnością cywilną. Ale trzeba było dużego szczęścia, żeby tam Niemcy, którzy przeglądali, nie wyłowili. I ja po prostu, jeśli to nazwać [szczęściem], szczęście miałem, bo przyłączyłem się do takiej grupy, starałem się wyglądać jak najstarzej i co więcej, kiedy miałem ogromnie wyostrzony instynkt, próbowałem się zorientować, gdzie, co, z której strony grozi, co zrobić, jaką decyzję podjąć, wszystko przecież zależało od tego, na co się człowiek decydował. Znalazłem się w Pruszkowie, to pierwsza rzecz, zacząłem kombinować, jak się stąd wydostać.\nJaką drogą dostał się pan do Pruszkowa?\nPieszo, z całymi kolumnami. Jak tylko Niemcy przeglądali, to się starałem tak umieścić, żeby mnie jak najmniej na siebie zwracać uwagi. Ale największym wydarzeniem było to, że [stały] jakieś wagony towarowe. Myślę sobie: „Spróbuję się dostać do tego wagonu”. Ale po takich skrzynkach się tam wchodziło, a przedtem Niemiec oglądał. Przede mną szedł człowiek, znacznie starszy ode mnie, czterdziestoparoletni i skarżył się na to, że jest ranny, i Niemiec mu kazał zawijać nogawkę, pokazywać tę ranę. A ja w tym czasie ominąłem tego Niemca i ku mojemu nieprawdopodobnemu zdziwieniu, bo to był podoficer, a przy wagonie stało dwóch szeregowych żołnierzy niemieckich i pomogło mi wejść do wagonu, po tych [skrzynkach], nie patrząc na to, kto [wchodzi].\nJechaliśmy, to pierwsza rzecz, śledziłem dokładnie którędy jedziemy, bo jedna mnie myśl nurtowała – jak najszybciej dostać się z powrotem do Warszawy i do rodziców, bo zostali sami. W Opocznie staliśmy bardzo długo na [stacji]. Podniósł się w całym pociągu krzyk, że za potrzebą [muszą wyjść]. Zaczęli Niemcy wagon po wagonie ludzi wypuszczać przed zagajnikiem, przed lasem. Też wysiadłem z wagonu i patrzę, że ktoś w ten zagajnik dał nogę. Myślę sobie: „Jak jemu się udało, dlaczego mnie by się nie miało udać?”. I krok po kroku, coraz bliżej zagajnika, a potem w te pędy. Jakieś strzały za mną [usłyszałem] i uciekłem, oczywiście na teren, którego nie znałem ani nie miałem żadnego punktu zaczepienia, ale byłem poza zasięgiem bezpośredniego nadzoru. To już mi dawało jakieś, złudne zresztą, poczucie bezpieczeństwa, bo po jakimś czasie wpadłem w obławę niemiecką. Ona akurat nie mnie dotyczyła, ale się tam znalazłem i zupełnym cudem udało mi się stamtąd wyrwać. Starałem się [przemieszczać] coraz bliżej Warszawy. Jak dotarłem pod Grodzisk Mazowiecki, to była miejscowość Radonie i tam wszedłem do domu, jak wchodziłem często [z pytaniem], czy nie ma kawałka chleba czy czegoś. Powiedzieli mi, że mogą mnie zatrudnić jako robotnika w fabryce przetwarzania marmolady. To przyjąłem jako dar Boży. Pozwolili mi nocować na strychu jakiegoś domu i tam doczekałem 17 stycznia.\nCzy pan dostał żołd, jak inni żołnierze Armii Krajowej?\nDostałem złotą dwudziestodolarówkę, którą miałem cały czas przy sobie. Ale ona miała to do siebie, że wydać ją w całości nie mogłem, więc ją skrywałem bardzo skrzętnie. Przechodziła mi taka myśl w Pruszkowie, żeby może się nią posłużyć przy wydobyciu się stamtąd, ale wiedziałem, że nie mam do kogo [iść]. Dać pierwszemu lepszemu to [nierozsądne]. Tę dwudziestodolarówkę odebrali mi później ubowcy, już długo po Powstaniu.\nŻywił się pan tym, co panu ludzie ofiarowali?\nTak. Niesłychaną pomocą były punkty RGO. Pamiętam, najsmutniejszym dla mnie czasem to były Święta Bożego Narodzenia, Wigilia, potem Nowy Rok spędzone samotnie na tym strychu. Słyszałem z chat gdzieś tam dochodzące kolędy.\nKiedy pan się dostał do Warszawy?\nJak zobaczyłem radzieckie mundury, to natychmiast ruszyłem pieszo w kierunku Warszawy. Przeszedłem przez Stare Miasto po gruzach katedry.\nJakie na panu zrobiły wrażenie te gruzy?\nKolosalne. Znając dobrze Stare Miasto, nie mogłem się zorientować, gdzie jestem i jak trafić do nabrzeża. Potem przeszedłem Wisłę po lodzie i udałem się tam, gdzie mieszkali moi rodzice na Bródnie. Rodziców nie zastałem. Nocowałem gdzieś w naszym starym domu, który nie był wtedy spalony. Oficyna była spalona, a frontowy dom był niespalony, tylko rozgruchotany. Tam przespałem [noc]. Na drugi dzień starałem się rozpytać ludzi. Mówili mi niektórzy, że rodzice moi, ponieważ tu był silny ostrzał, poszli na Targówek. Ale gdzie na ten Targówek? Nie wiedziałem gdzie, ale ruszyłem na ten Targówek. Myślę sobie: „Gdzie ci moi rodzice mogli się na tym Targówku zatrzymać?”. Przychodziło mi na myśl, że mój ojciec jako kupiec miał jakieś kontakty, więc zacząłem wypytywać w sklepie i trafiłem na rodziców. Mogłem oczywiście tam znaleźć miejsce tylko na podłodze, bo sami rodzice nie mieli na czym spać.\nA później spotkałem koleżankę ze szkoły, która zaangażowała się w nowe władze. Nie wiem dokładnie, czym była, ale ona mi powiedziała: „Słuchaj, ty stąd, z Warszawy musisz uciekać”. Mówię: „To ja się muszę teraz ujawnić”. – „Niech cię ręka boska broni. Uciekaj i nie ujawniaj się. Zaszyj się, gdzie się da”. I wyjechałem z Warszawy, najpierw do Działdowa, potem do jakiejś miejscowości Lidzbark, ale nie ten znany Lidzbark Warmiński, tylko takie małe miasteczko, Lidzbark Welski. Tam spotkałem kolegę, który, jak się okazuje, dostał jakieś pełnomocnictwo do ożywienia przemysłu. Była tam – zburzona zresztą – garbarnia i on powiedział: „Mianuję cię tutaj kierownikiem tej garbarni”. Ale garbarni w gruzach. Tym niemniej zaangażowałem się w to. Ściągałem tam ludzi, próbowaliśmy odbudować tę zburzoną główną ścianę, odczyścić niektóre maszyny. Potem zaczęliśmy akcję, z namowy jednego z robotników, który mi powiedział, żeby okolicznym chłopom powiedzieć, że w zamian za skórę poubojową, my im zrobimy uprząż do wozów, do koni z takiej prawie surowej, szybko garbowanej skóry i to była pierwsza rzecz, którą żeśmy zaczęli tam majstrować. Jak się rozeszła wieść, to mieliśmy nawet dosyć dużo amatorów na zamianę tych – śmierdzących zresztą – skór, na robienie uprzęży do wozu.\nCzy myślał pan wtedy o ustroju, który w Polsce panuje czy zapanuje?\nProszę pani, naprawdę zdezorientowanie było ogromne. Również wśród kolegów z AK, których zacząłem spotykać. Były zupełnie dwie skrajne opinie. Byli koledzy, którzy mówili: „Słuchajcie, my musimy teraz wchodzić jak najszybciej w te struktury, musimy przejmować władzę, my tam powinniśmy mieć coś do powiedzenia”. Byli i tacy, jak ta koleżanka: „Zaszyj się, jak możesz, przynajmniej na pewien czas”. I człowiek nie wiedział zupełnie, jaką decyzję [podjąć]. Rządził człowiekiem przypadek, raz ulegał takim namowom, raz takim. Wyglądało to na początku, handel rozwinął się tak, że na ulicach Warszawy mogła pani kupić każdą wędlinę, każde mięso, chleb biały. Oczy z orbit wychodziły. Do tego wszystkiego cztery funkcjonujące partie. Mój ojciec ogromnie zaangażował się w PSL i zorganizował tam miejscową jednostką PSL-u. Nota bene zapłacił potem za to, ja zresztą też, bo pewnie i to się przyczyniło, mnie pozbawiono – bez żadnego wyroku – praw wyborczych. Nie brałem udziału w głosowaniu. Na przykład było takie referendum „3 x tak”, w którym – poszedłem sprawdzić – na liście mnie nie było. Nie dochodziłem, bo po co.\nCzy spotkały pana szykany za udział w Powstaniu?\nWłaściwie nie mogę powiedzieć. Byłem aresztowany w Działdowie przez UB, ale oni zupełnie nic o mnie nie wiedzieli. Aresztowany [byłem] razem z wieloma mieszkańcami miasta i obawiam się, że było to w przeddzień jakiejś akcji, takie trochę profilaktyczne, prewencyjne aresztowanie. Ponieważ po miesiącu spędzonym w piwnicy, w strasznych zresztą warunkach, bez właściwie żadnego dochodzenia mnie wypuszczono. Wypuszczono mnie z wszami – to jest inna sprawa – ale wypuszczono. Oczywiście nie było mowy o tej dwudziestce. Wtedy mi ta dwudziestodolarówka przepadła.\nMój ojciec nalegał na jedno: jak najszybciej dostać się na studia, jak najszybciej podgonić stracony czas nauki. Więc zacząłem się rozglądać, ale nie miałem łatwo. Natomiast – może będzie pani zdziwiona – funkcjonowała Szkoła Nauk Politycznych profesora Rejmana. Znana, przedwojenna, Wyższa Szkoła Administracji i Dyplomacji. Jedna prywatna wyższa uczelnia w Warszawie, płatna, ale czesne nie było jakieś niebotyczne i jeden z kolegów powiedział: „Wiesz, ja cię tam zapiszę. Jak wrócisz do Warszawy – bo ja się troszkę jeszcze tułałem poza Warszawą – to ja cię tam zapiszę”. I on mnie tam zapisał. Proszę sobie wyobrazić, że przez pewien czas były tam znakomite wykłady w dziedzinie, która mnie ogromnie interesowała: prawo międzynarodowe, międzynarodowe karne, norymberskie, prawo kolizyjne międzynarodowe, dalej stosunki międzynarodowe, historia dyplomacji. To wszystko mnie szalenie interesowało. Co prawda nie było wtedy książek, były tylko skrypty i notatki z tego okresu, ale przez dwa lata była to naprawdę niezła uczelnia. Wykładali tacy profesorowie jak Julian Makowski, świetny profesor prawa międzynarodowego. Dopiero po dwóch latach upaństwowili tę szkołę i rozpoczęła się nauka marksizmu, ale nie tylko w tej szkole, taka sama była na politechnice, taka sama na wszystkich innych wydziałach.\nTak że kiedy potem zacząłem pracować, bo o pracę nie było trudno, najpierw pracowałem w prywatnym zrzeszeniu eksporterów i importerów. Kiedy upaństwowili handel, to poprzenosili nas. Ja dostałem przydział Centrali Handlu Zagranicznego „Metaleksport”, bo znałem język angielski, więc to było wtedy poszukiwane. Dostałem się tam i personalna mówiła: „To jak to jest, towarzyszu Matkowski, to wy macie studia w akademii politycznej i jesteście bezpartyjni?” – i mnie się cisnęło na usta słowa: „Właśnie dlatego jestem bezpartyjny”, ale nie wszystko się mówiło, co się chciało powiedzieć. Powiedziałem jakąś głupotę, że jeszcze nie dorosłem do tego, że jeszcze za mało wiem. Ale po jakimś czasie jednak uznali, że nie mogę pracować w handlu zagranicznym i poprosili mnie, żebym złożył rezygnację z pracy. To złożyłem rezygnację. Do 1956 roku gdzieś mnie tam personalna z „Metaleksportu”, druga już, kolejna, nie ta pierwsza, jakoś się mną zainteresowała i powiedziała: „Powstaje tutaj taka Państwowa Komisja Etatów”. To jakaś głupota absolutna i tam mnie ona umieściła, i tam pracowałem do 1956 roku jako referent. W 1956 roku poinformowano mnie, że mogę wrócić, jeśli tylko chcę, do handlu zagranicznego, do jednej z central. To wróciłem. Zaproponowali mi centralę „Motoimport”, to przyjąłem tą propozycję.\nAle w życiorysach, które było trzeba wtedy pisać, pisał pan, że należał do AK?\nNie. Pisałem takie formułki, [które] sobie znalazłem i pisałem to z uporem maniaka, że pracowałem jako magazynier w firmie „Pluton”. Magazyn ten prowadziłem również w okresie Powstania, kiedy kontrolę nad magazynem przejęły władze powstańcze. I to jest [formułka] wyuczona przeze mnie na pamięć, którą we wszystkich tych [życiorysach pisałem]. Czy należałem do AK? Dostałem opaskę z literami „WP” i numerem Wojska Polskiego, więc pisałem, że służyłem w Wojsku Polskim, co nie było oczywistą nieprawdą, zawsze mogłem się z tego wytłumaczyć. I takie sformułowania figurują we wszystkich moich aktach, bliskie prawdy.\nWarszawa, 12 kwietnia 2010 roku\nRozmowę przeprowadziła Małgorzata Rafalska-Dubek\nWładysław Matkowski Pseudonim: „Brzoza” Stopień: kapral, szef magazynów zaopatrzenia Formacja: Zgrupowanie „Chrobry II” Dzielnica: Wola Zobacz biogram\nstrzelec Marian Ziółkowski „Cichy” Data wywiadu: 2010-01-22 Formacja: Zgrupowanie „Żniwiarz”, 9. kompania dywersyjna, pluton 230 Dzielnica: Żoliborz [Nazywam się] Marian Ziółkowski, pseudonim „Cichy”, urodzony 15 września 1925 roku w Warszawie, zamieszkały w Warszawie na Muranowie. Proszę nam opowiedzieć o swoim domu rodzinnym ...


amelia, Author at lokomodels.pl\nby amelia on Listopad 16, 2016 in Broda • 0 Comments\nby amelia on Październik 29, 2016 in Męskie fryzury • 0 Comments\nby amelia on Październik 16, 2016 in Pielęgnacja • 0 Comments\nby amelia on Październik 13, 2016 in Fryzury ślubne • 0 Comments\nby amelia on Wrzesień 22, 2016 in Sprzęt • 0 Comments\nDobra prostownica może zdziałać cuda i odmienić każde włosy. Kobiety wykorzystują prostownice nie tylko do prostowania, ale również falowania pasm. Sprzęt ten ma więc sporo zastosowań i przyda się każdej pani dbającej o swój wygląd. To zakup na lata, dlatego warto mądrze zainwestować. Jak wybrać najlepszą prostownicę? Istotną funkcją w prostownicach jest regulacja temperatury. Dzięki niej prostowanie nie będzie tak… Read more →\nJakiego fryzjera wybrać?\nby amelia on Wrzesień 16, 2016 in Pielęgnacja • 0 Comments\nWybór odpowiedniego fryzjera wbrew pozorom nie jest łatwą decyzją. W końcu to osoba, której powierzamy swoje włosy będące naszą wizytówką. Zamiast iść do przypadkowego salonu warto zastanowić się nad tym gdzie włosy zostaną potraktowane najlepiej. Czym kierować się przy wyborze fryzjera? Pierwszym krokiem do wyboru odpowiedniego fryzjera jest zasięgnięcie opinii u znajomych. Warto poczytać również komentarze o salonach fryzjerskich na… Read more →\nby amelia on Wrzesień 2, 2016 in Domowe sposoby, Pielęgnacja • 0 Comments\nby amelia on Lipiec 22, 2016 in Domowe sposoby, Pielęgnacja • 0 Comments\nby amelia on Lipiec 2, 2016 in Domowe sposoby, Pielęgnacja • 0 Comments\nby amelia on Czerwiec 16, 2016 in Domowe sposoby, Pielęgnacja • 0 Comments\nCopyright © 2018 lokomodels.pl. All Rights Reserved. The Arcade Basic Theme by bavotasan.com.


Z jakiego względu opłaca się wybrać klimatyzatory wyposażone w technologię Inverter? - constans.info\nJeśli zastanawiasz się nad zakupem klimatyzatorów, powinny zainteresować cię klimatyzatory wyposażone w technologię Inverter. Czym się odróżniają oraz dlaczego jest wybrać właśnie te modele? Przede wszystkim z tego powodu, że Inverter to nowoczesna technologia, zapewniająca optymalne działanie klimatyzatora. Jego praca jest dyskretna, dlatego nie przeszkadza w normalnym funkcjonowaniu jego użytkowników.\nTakie klimatyzatory pozwalają na oszczędzanie energii, co jest niebywale istotne dla osób dbających o środowisko. Zaoszczędzają nawet do 30% energii, co jest niezwykle dobrym wynikiem przy tego rodzaju sprzętach . Jednak to nie wszystkie plusy – wskazklimatyzatory (sprawdź stronę)tory szybko osiągają temperaturę, której oczekuje ich użytkownik oraz podtrzymują ją na stałym poziomie, a wszystko dzięki płynnej regulacji sprężarki. Sprężarka dostosowuje odpowiednią moc, zapewniając ogrzewanie bądź ochładzanie pomieszczenia oraz osiągnięcie dogodnych warunków w jego wnętrzu. Oczekiwaną temperaturę uzyskuje się nawet cztery razy szybciej, niż w tradycyjnych urządzeniach, które nie są wyposażone w opisywaną technologię. Już nie będziesz musiał niepokoić się, iż wracając z pracy w mroźny wieczór, jeszcze przez jakiś czas poczekasz, nim wreszcie zdejmiesz z siebie gruby sweter.\nOd razu po wejściu poczujesz miłe ciepło, będziesz mógł przyrządzić kolację i rozsiąść się komfortowo w fotelu, oglądając ulubione programy telewizyjne. Również letnią porą będziesz mógł liczyć na odpowiednią temperaturę.\nZaintrygował Cię nasz post oraz opracowane tu treści? Kolejne informacje z witryny (http://a-pro.pl/uslugi-elektryczne/) oczekują na pod tym linkiem. Zachęcamy!\nWtedy jednak na pewno bardziej będzie cię interesować chłodne powietrze, więc oczekiwaną wysokość temperatury ustawisz na posiadanym urządzeniu. Choćby dla takiego komfortu warto jest je kupić.\nJeżeli chcesz zapoznać się z konkretnymi wariantami klimatyzatorów, musisz znaleźć właściwy sklep, jaki ma taki asortyment. Sprzedawcy udzielą ci niezbędnych ci informacji, a ty będziesz mógł wybrać urządzenie, które urzeczywistni twoje potrzeby. Nie zapominaj, by skonsultować się w każdej niepewnej dla ciebie kwestii, byś podjął celne decyzje i był zadowolony z jego użytkowania. Wyjątkowo pomyślną ofertę możesz znaleźć w internecie. Gdy będziesz wiedzieć, które urządzenie wybrać, zakup nie sprawi ci żadnego problemu.\nNie od dzisiaj wiadomo, że przebywanie w pomieszczeniach, które są komfortowo urządzone może dobrze wpłynąć na nasz nastrój. W związku z takim stanem spraw wykonujemy każde wysiłki, aby i nasze domy mogły prezentować się pociągająco przy równoczesnym zachowaniu pełnej funkcjonalności. Upiększanie pomieszczeń nie jest natomiast zadaniem łatwym. Okazuje się, że w większości wypadków nasza wiedza w tym przedmiocie stoi na obiektywnie niskim poziomie, w następstwie tego też nawet przy wykorzystaniu naszej sumiennej wiedzy nie jesteśmy w stanie wiele zdziałać.\nDawno minęły już czasy, kiedy najpopularniejszym typem ogrzewania w domach były tradycyjne piece opalane koksem lub drewnem. W późniejszym czasie ludzie odkryli, że ogrzewanie takie jest nie tylko mało ekonomiczne, ale także zabierające bardzo dużo energii z uwagi na obowiązek noszenia opału do mieszkania. Ponadto palenie w piecach zabiera dużo czasu i należy czekać długi czas, zanim we wnętrzu będzie ciepło. Aktualnie raczej wybiera się ogrzewanie za pomocą kaloryferów czy profesjonalnych urządzeń umieszczonych pod podłogą.\nMinione lata przyniosły bardzo duży wzrost popularności klimatyzatorów. Główną przyczyną takiego stanu rzeczy jest znaczna obniżka cen urządzeń, dzięki czemu klimatyzatory zaczęły być dostępne znacznie szerszej liczbie odbiorców. Na rynku pojawiły się także nieduże, przenośne sprzęty, proste do montażu i tanie w serwisowaniu, na jakie stać przeciętnego Kowalskiego.


Jaką śmiercią powinniśmy się przejmować? | JasonHunt\nJaką śmiercią powinniśmy się przejmować?\nGłupia jestem, bo już trochę na tym świecie żyję, a jeszcze tyle nie rozumiem. Do niedawna wszystko było proste, ale najpierw wymyślono internet, potem durnych dziennikarzy a potem do głosu doszli ludzie, którzy wywracają mój system wartości do góry nogami.\nZawsze śmieszyło mnie, gdy w mediach jedna śmierć była straszniejsza od innej śmierci. Przykładowo jak gdzieś sobie giną ludzie, to nieważne ilu mężczyzn zginie, zawsze najważniejsze jest to, że umarło ileś tam „kobiet i dzieci”. Jakby śmierć kobiety miała być czymś dziwnym i godnym najwyższego potępienia, a śmierć dziecka to już w ogóle gnój. Swoją drogą media bardzo lubią umierające dzieci. W takim TVN nie ma dnia, aby nie znaleźli sobie jakiegoś małoletniego trupa. A to wypadnie z okna, a to do szamba wleci, albo pijany rodzic zakatuje jakieś dziecko. Kiedyś chyba zrobię tekst ‚wszystkie dzieci miesiąca”, gdzie wam pokażę, jak często śmierć dziecka bywa podłą walką o nagłówki. Bo chyba nie wierzycie, że jakiś dziennikarz się taką śmiercią przejmuje?\nAno właśnie. Weźcie mnie wyprostujcie, bo się pogubiłem. Jaką śmiercią powinienem się przejmować? Sam już nie wiem, która jest zła, a która uzasadniona, bo na ten przykład parę dni temu wybuchła afera z duńskim dziennikarzem, który na wizji uśmiercił królika (pizgnął mu pompką w łeb), a potem go zjadł. Internety rzuciły się na gościa jakby był seryjnym mordercą. Polskie internety też nie mogły mu tego wybaczyć.\nTo ja już niczego nie rozumiem, bo albo jestem głupszy niż myślałem, albo te internety mają zryte mózgi.\nBo zawsze wydawało mi się, że publiczne zabicie czegoś żyjącego nie jest aż tak okrutne jak publiczne jedzenie tego, co się zabiło. Serio. Jeśli ktoś mnie zabije na oczach kamer, to mu to wybaczę. Ale jak ktoś mnie zabije i jeszcze zje, to się naprawdę bardzo wkurzę.\nA jednak publiczne jedzenie mięsa nikogo nie razi…\nCałkiem podobną sytuację mamy z polującymi na zwierzęta. Wielu poluje i bardzo dobrze, że to robi, ale niech buk ma go w opiece, jeśli wrzuci na Fejsa fotkę z zabitym zwierzęciem. Były już przypadki linczów na takich delikwentkach. Sweet focia z żyrafą, słoniem, lwem… A zatem zabijanie, gdy nie widzimy jest dobre, ale już pokazywanie tego, co się zabiło złe?\nTo dlaczego wędkarze bezkarnie pokazują się z rybami, do jasnej cholery?\nMieliśmy zabawny przypadek ze trzy lata temu, gdy w Makro wystawiono do sprzedaży świniaka. Takiego, że było widać buźkę, oczka i nosek. Ludzie się oburzyli, Makro narobiło w gacie i wycofało go ze sprzedaży. Martwa świnka o wyglądzie świnki nie jest ok, ale martwa ryba o wyglądzie ryby już jest ok?\nZe zwierzętami to ogólnie jest śmieszne, bo jeśli zapytasz internetów, czy zjedzenie kury jest ok, to internety odpowiedzą ci, że jest ok. Ale jeśli zapytasz, czy zjedzenie psa jest ok, to już to nie będzie ok. Podobnie jak z zabiciem muchy. Przecież one nie gryzą, a mimo tego bezkarnie się je zabija. Ale kota już zabić nie można. Dlaczego? Bo jest większy od muchy?\nDzisiaj przeczytałem, że jedna Amerykanka została skazana na 18 lat więzienia za zabicie swojego autystycznego dziecka. Zgadzam się, że zabijanie niepełnosprawnych dzieci nie jest w porządku, ale dlaczego w takim razie w porządku jest usuwanie ciąży, gdy istnieje podejrzenie, że dziecko urodzi się niepełnosprawne? Albo chcemy dać takim ludziom możliwość życia albo nie chcemy, a wtedy najuczciwiej byłoby zmienić prawo karne i pozwolić na zabijanie upośledzonych. Co nie jest takim złym pomysłem – za jednym zamachem pozbylibyśmy się połowy sejmu i większości celebrytów.\nA propos celebrytów – kilka miesięcy temu przez sieć przetoczył się hejt na jeden z portali, bo reklamował się banerem „Znamy wyniki sekcji zwłok Roberta Leszczyńskiego„. A cóż innego robią media przy zgonach sławnych osób? Strony główne wszystkich portali są zalane nagłówkami „wiemy jak zginął!”, „znamy ostatnie słowa!”, „ostatni niepublikowany wywiad!”. Czy baner z martwym człowiekiem jest czymś gorszym od tabloidowego tytułu, mającego na celu nabijanie odsłon?\nParę dni temu gliniarze przymknęli dziewczynkę, która pomogła swojej koleżance popełnić samobójstwo. I znowu – to jest bardzo nie ok, że pomogła komuś się zabić. To się zastanawiam, dlaczego jest tylu zwolenników eutanazji? Czym się różni pomoc w zabiciu nastolatki od pomocy w zabiciu np. staruszki?\nGubię się w tym wszystkim. Tyle rodzajów śmierci, tyle różnych interpretacji. Niedługo dojdzie do tego, że nie będę wiedział, czy seryjny morderca zabijający staruszki jest godny potępienia czy pochwały. Chyba przestałem nadążać za trendami.


Fotel Tapicerowany Aluro to mebel, który charakteryzuje się wspaniałym wzornictwem, klasycznym ponadczasowym stylem a do tego jest niesamowicie wygodny. Niezwykle szykowny fotel z kolekcji Aluro Palida to mebel inspirowany wytwornym stylem prowansalskim. Do wykonania fotela Aluro wykorzystano drewno bukowe w beżowej kolorystyce, co w połączeniu z beżową tapicerką daje niesamowity efekt wizualny. Fotel prowansalski ozdobiony został subtelnymi rzeźbieniami w drewnie tuż pod siedziskiem i na nogach. Z pewnością będzie godnie prezentował się w Twoim salonie i nie tylko!


zem sprzyja nawiązywaniu więzi z dzieckiem, pozwala rodzicom lepiej się wyspać i ułatwia karmienie piersią (starsze niemowlęta mogą wtedy pić z piersi w nocy bez budzenia matki). Nocne karmienie, z kolei, ma wpływ na płodność matk\nJak działają tłumaczeniaKursy bhp onlineCzy zegarek jest dobry na prezent?Bathtubs and plumbing issuesDentysta ZabrzeOgniwa, panele, kolektory słoneczne - kilka informacjiStare, dobre gry i zabawa na świeżym powietrzuPrace dekarskie lub blacharskie na dachu? Sprawdź czy z podnośnikiem nie będzie łatwiejReklama w parze z drukiemDruk dla firm i przedsiębiorstw to nie prosta sprawaTanie pozycjonowanieOgólnie o ogrzewaniuKosmetyki orientuKilka słów o odzieży termoaktywnejO jednorazowej odzieży medycznejStomatologia ZabrzeSport to zdrowie. Jak się suplementowaćKursy bhp onlinePraca w poligrafii. Drukowanie, przygotowywanie materiałów...Księgowość, biura rachunkowe i podatkiVisit CracowDentysta i stomatolog -kilka faktówNa temat dentystów i leczeniu u nich zębówKobieca odzież na zimęKrótko o zaproszeniach na śluby i weselaNaprawiamyKilka ciekawych faktów o OZE z naciskiem na energetykę słonecznąKilka faktów o przedsiębiorstwachSuplementy do treninguRelaks we własnym ogrodzie


Jak zmieniali się bohaterowie Wiedźmina? Zobaczcie porównanie\n17 grudnia 2014 24 listopada 2015 Darek Madejski 0 Comments PC, ps4, Wiedźmin, wiedźmin 3 dziki gon, Xbox 360, xbox one\nOd wydania pierwszej części gry minęło ponad 7 lat.\nWśród nowych screenów z Wiedźmin 3: Dziki Gon, które publikowaliśmy dwa dni temu, znalazły się nie tylko piękne widoki oraz dorastająca Ciri, czyli druga grywalna postać nadchodzącej części. Mogliśmy zobaczyć także Zoltana, obecnego w grach o Wiedźminie od samego początku.\nPora więc przyjrzeć się, jak wspomniany krasnolud zmieniał się przez lata. Dodatkowo zerknijcie na metamorfozę Geralta oraz ponętnej Triss Merigold. Zapraszamy do galerii!\nPrzypominamy, że od wydania pierwszej części Wiedźmina minęło już ponad 7 lat. Tytuł został wydany jedynie na PC. Dopiero kontynuacja przygód Białego Wilka, czyli Zabójcy Królów, wyszła poza pecety i pojawiła się na jednej konsoli – X360.\nNajnowsza część – Wiedźmin 3: Dziki Gon – zmierza na blaszaki oraz konsole nowej generacji (PS4, Xbox One). Data premiery została ustalona na 19 maja 2015 roku.\n← The Sims 4 – darmowy dodatek wprowadza nowe kariery zawodowe oraz prezent na święta\nDarmowy i “dziki” dodatek do Dragon Age: Inkwizycja →\nCyberpunk 2077 zostanie pokazany na E3 2017? CD Projekt daje odpowiedź\n8 czerwca 2017 Darek Madejski 0\nTekken 7 – świeży zwiastun i kolejny nowy zawodnik\n8 grudnia 2014 Darek Madejski 0\nAssassin’s Creed Chronicles: China wychodzi z mroku! Co wiemy o nowej grze?\n22 września 2014 Darek Madejski 0


Krajowe akty prawne dotyczące nawozów i nawożenia - BIP Ministerstwo Rolnictwa i Rozwoju Wsi\nKrajowe akty prawne dotyczące nawozów i nawożenia\n01 lipca 2008 / autor: Sławomir Mucha / - odsłon\nStan na dzień: 27.10.2015 r.\nUstawa z dnia 20 lipca 2017 r. - Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1566)\nUstawa z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu (Dz.U. 2015. 625)\nWersja angielska /English version/\npobierz plik (228,68 kB)\nRozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 kwietnia 2008 r. w sprawie szczegółowego sposobu stosowania nawozów oraz prowadzenia szkoleń z zakresu ich stosowania (Dz.U. 2014 poz. 93)\nRozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 czerwca 2008 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz.U. 2008, nr 119, poz. 765 z późn. zm.)\nRozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 3 grudnia 2007 r. w sprawie wysokości opłaty za wydanie opinii o planie nawożenia oraz sposobu jej uiszczania (Dz.U. 2007, nr 233, poz. 1716)\nRozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 30 stycznia 2008 r. w sprawie wysokości i sposobu uiszczania opłat za zadania wykonywane przez okręgowe stacje chemiczno-rolnicze (Dz.U. 2008, nr 9, poz. 174)\nRozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 16 stycznia 2008 r. w sprawie określenia wysokości i sposobu uiszczania opłat za przeprowadzenie czynności kontrolnych i przeprowadzenie badań laboratoryjnych nawozów, nawozów oznaczonych znakiem "NAWÓZ WE" oraz środków wspomagających uprawę roślin (Dz.U. 2008, nr 17, poz. 108)\n(Dz.U. 2002, nr 99, poz. 896 z późn. zm.)\nRozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 8 września 2010 r. w sprawie sposobu pakowania nawozów mineralnych,umieszczania informacji o składnikach nawozowych na tych opakowaniach, sposobu badania nawozów mineralnych oraz typów wapna nawozowego (Dz.U. 2010, nr 183, poz. 1229)\nObwieszczenie Ministra Gospodarki z dnia 16 sierpnia 2010 r. w sprawie listy akredytowanych laboratoriów upoważnionych do wykonywania badań potwierdzających spełnianie przez nawozy oznaczone znakiem "NAWÓZ WE" wymagań określonych dla tych nawozów w odrębnych przepisach (M.P. 2010, nr 60, poz. 788)\nZmodyfikowany przez: Sławomir Mucha E-mail: slawomir.mucha@minrol.gov.pl Data utworzenia: 01.07.2008 13:51:31 Data ostatniej modyfikacji: 25.01.2018 14:52:05 Statystyka strony: - odsłon


Roxy BIXBY Botki kowbojki i motocyklowe black - Buty360\nButy360 › Buty damskie › Botki › Botki kowbojki › Roxy BIXBY Botki kowbojki i motocyklowe black\nProponowane Roxy BIXBY Botki kowbojki i motocyklowe black były tanio do kupienia w www.zalando.pl. botki kowbojki damskie bardzo dobrze wyglądają w trakcie całej jesieni, kiedy to przechodzą zmianę stylizacje kobiet. Roxy staje naprzeciw wszelkim oczekiwaniom, tworząc buty Roxy BIXBY Botki kowbojki i motocyklowe black, dzięki którym poczujesz się 100%.. więcej »\nProponowane Roxy BIXBY Botki kowbojki i motocyklowe black były tanio do kupienia w www.zalando.pl. botki kowbojki damskie bardzo dobrze wyglądają w trakcie całej jesieni, kiedy to przechodzą zmianę stylizacje kobiet. Roxy staje naprzeciw wszelkim oczekiwaniom, tworząc buty Roxy BIXBY Botki kowbojki i motocyklowe black, dzięki którym poczujesz się 100% kobietą niezależnie od zaistniałej sytuacji. Tym, co zasługuje na szczególną uwagę w przypadku tego modelu to szczególnie wysoki poziom wytrzymałości i dokładne wykonanie.\nRoxy BIXBY Botki kowbojki i motocyklowe black, materiał zewnętrzny: wysokiej jakości materiał skóropodobny, materiał wewnętrzny: materiał, podeszwa: tworzywo sztuczne, wyściółka: włókno, podeszwa: tworzywo sztuczne, Kształt obcasa: obcas słupek, materiał zewnętrzny: wysokiej jakości materiał skóropodobny, nosek buta: okrągły, wyściółka: włókno, wzór: kolor jednolity, materiał wewnętrzny: materiał, wysokość obcasa: 2 cm, zapięcie: zamek błyskawiczny, materiał: wysokiej jakości materiał skóropodobny.\nJeżeli prezentowany model nie do końca spełnia Twoje oczekiwania, to na 100 procent zamieszczone niżej botki kowbojki damskie mogą Ci się spodobać. Jeżeli mamy na myśli Roxy to do wyboru jest sporo prestiżowych modeli, które cieszą się dużym uznaniem pośród kobiet ceniących jakość wykonania i wizualność. Nie czekaj i poznaj propozycję buty360.pl i kup wybrane botki idealne dla siebie.\nSerdecznie zapraszamy do wyrażenia własnej opinii o butach Roxy BIXBY Botki kowbojki i motocyklowe black


TK odroczył rozprawę ws. uprawnień budowlanych - Analizy i komentarze - Czytaj - budownictwo.abc.com.pl\nStrona główna » Wiedza » Analizy i komentarze » TK odroczył rozprawę ws. uprawnień budowlanych\nTrybunał Konstytucyjny odroczył rozprawę, na której miał zbadać kwestię konstytucyjności upoważnienia ministra budownictwa do określenia ograniczenia zakresu uprawnień budowlanych w drodze rozporządzenia.\nTrybunał Konstytucyjny miał zająć się przepisami ustawy Prawo budowlane, które dają ministrowi ds. budownictwa kompetencję do wydania rozporządzenia, w którym może on ograniczyć zakres uprawnień budowlanych. Postępowanie zostało zainicjowane przez Polską Izbę Inżynierów Budownictwa, która 4 marca 2015 r. podjęła dwie uchwały w sprawie zwrócenia się do TK o zbadanie konstytucyjności przepisów. Trybunał badał sprawę w składzie pięciu sędziów.\nZ uwagi na wtorkowe zmiany w zakresie kompetencji ministrów, Trybunał na wniosek przedstawiciela Ministerstwa, postanowił odroczyć rozprawę do 7 lutego 2018 r. Przedstawiciel argumentował, że upoważnienie, które zostało mu udzielone jest podpisane przez Andrzeja Adamczyka, ministra Infrastruktury i Budownictwa, ale z uwagi na wtorkowe zmiany w rządzie, nie ma już takiego ministerstwa, a Andrzej Adamczyk jest szefem resortu infrastruktury a nie budownictwa i infrastruktury.\nOd wtorku nie wiadomo, które ministerstwo zajmuje się budownictwem, ponieważ nie ma jeszcze nowej ustawy o działach administracji rządowej. "Prace legislacyjne nad zmianą ustawy o działach, m.in. w zakresie podziału działu budownictwo, mieszkalnictwo, planowanie przestrzenne już się rozpoczęły" - poinformował szef kancelarii premiera Michał Dworczyk. Dodał, że prace nad dokumentem są zaawansowane i projekt powinien być gotowy w ciągu najbliższych tygodni.\nRPO: upoważnienie ministra do ograniczenia zakresu uprawień budowlanych niekonstytucyjne >>>\nKomunikaty wydawane przez Kancelarię Prezesa Rady Ministrów wskazują, że "ze względu na szczególny priorytet, jakim dla rządu jest program Mieszkanie Plus, zaplanowano wydzielenie części zadań dotyczących budownictwa z dotychczasowego Ministerstwa Infrastruktury i Budownictwa i przekazanie ich do nowych struktur powstałych po zmianach w działach administracji rządowej".\nPowyższe wątpliwości zadecydowały, że Trybunał Konstytucyjny, na wniosek pełnomocnika ministerstwa, postanowił odroczyć termin rozprawy na 7 lutego 2018 r.\nDorian Lesner 10.01.18


Po ZO w ELBLĄGU\nJak to w Elblągu – było WSPANIALE! - gospodarze: kol. Sławomir Skorupa – Geodeta Miasta Elbląga oraz kol. Florian Romanowski – Prezes OPEGIEKA Sp. z o.o. w Elblągu są wzorem dla kolejnych organizatorów gdańskich zebrań oddziałowych.\nSpotkanie rozpoczęła wizyta w Muzeum Archeologiczno-Historycznym. Dzięki uprzejmości Pani Dyrektor Muzeum dr Marii Kasprzyckiej uczestnicy zebrania mogli zapoznać się z najbogatszym w Polsce zbiorem zabytków archeologicznych pochodzących z 30-letnich badań wykopaliskowych prowadzonych na terenie Starego Miasta w Elblągu, dzięki którym poznano układ urbanistyczny miasta, formy zabudowy murowanej i drewnianej, ale również uzyskano dokładne informacje o funkcjonujących w Elblągu gałęziach wytwórczości czy prowadzonej przez elblążan wymianie handlowej. Olbrzymi zbiór zabytków z gliny, skór, szkła, metalu i drewna daje barwny obraz kultury materialnej miasta, ukazuje poziom życia jego mieszkańców oraz obrazuje życie codzienne elblążan od XIII do pocz. XX w. Większość odkrytych przez elbląskich archeologów zabytków znaleziono w latrynach, które są prawdziwymi skarbnicami dla badaczy. Tutaj do naszych czasów przetrwały instrumenty muzyczne, znaki pielgrzymie, tabliczki woskowe czy zabawki dziecięce, niezwykle cenne źródła wiedzy o dawnym Elblągu... więcej TUTAJ Zachęcamy do odwiedzenia obiektów MA-H przy ul. Bulwar Zygmunta Augusta 11 w Elblągu – NAPRAWDĘ WARTO! Spotkanie w muzeum było ważne również z powodu uzgodnienia terminu i miejsca geodezyjnej wystawy „4 BIURKA” na terenie MA-H w 2019 roku. O szczegółach będziemy informować…\nPrzed rozpoczęciem realizacji programu zebrania, jego uczestnicy:\n1/. zapoznali się z organizacją pracy miejskiego ODGiKu w Elblągu,\n2/. degustowali m.in. kartacze w opegiekowskiej kantynie.\nZebranie otworzył Przewodniczący Koła Zakładowego OPEGIEKA kol. Sławomir Czkuj witając przybyłych, w szczególności Zastępcę GGK Karola Kossa – członka zarządu gdańskiego SGP. Następnie Prezes Florian Romanowski prezentował osiągnięcia OPEGIEKA.\nNa przewodniczącego zebrania wybrano kol. Ryszarda Rus, który złożył relacje z:\nzebrania ZG w dniu 11.09.2018 r. w Warszawie (Statut SGP / Zjazd Nadzwyczajny).\nzaawansowania prac KO obchodów 100-lecia SGP w tym wystawa „4 BIURKA” jako element wniosku o finansowanie działalności upowszechniającej naukę [DUN_ID nr 422962 z dnia 30 września 2018 r.] pn. „Wsparcie zadań popularyzatorskich dla osiągnięć naukowo-technicznych w ramach obchodów 100-lecia SGP. Uzgodniono oddziałowy, 10-cio osobowy skład na galę jubileuszową.\nNastępnie skarbnik kol. Zbigniew Rynkiewicz przekazał ważne informacje po szkoleniu w ZG w dniu 26.09.2018 r. m.in. o zasadach rozliczania FV jak i o plikach JPK.\nW sprawy do omówienia:\npodsumowano spotkanie z hydrografami Marynarki Wojennej w Gdyni oraz naradę szkoleniową w Szymbarku – dziękując organizatorom za włożony wysiłek…\ndyskutowano o przygotowaniach do szkolenia w dniu 3 grudnia br. oraz o organizacji imprez w 2019 roku: m.in. XXXVI Mistrzostwa Tenisa Ziemnego w Gdańsku połączone ze szkoleniem w dniach 30-31 sierpień 2019 r. oraz Dzień Geodety Europejskiego (Światowego) – 21 marzec 2019 r.\nuzgodniono zakres bazy danych członków oddziału z podziałem na koła, w tym pisemne wezwania do opłacenia zaległych składek członkowskich.\nZdecydowano, że w dniu 14 grudnia br. zorganizowane zostanie otwarte spotkanie przedświąteczno-noworoczne.\nW sprawach różnych PWINGiK kol. Krystian Kaczmarek poinformował, że Wojewoda Pomorski powoła m.in. Tomasza Jewsienię ma członka Wojewódzkiej Komisji Dyscyplinarnej o co wnioskował ZO SGP w Gdańsku. Na zakończenie obrad przyjęto kolejne 2 osoby na członków SGP: kol. Elizę Hryniewicz-Fiedusik z Elbląga oraz kol. Tomasza Pieczkowskiego z Gdyni - GRATULACJE. GALERIA