CHORWACJA - (Wybór Reader´s Digest : Wszystko o Ziemi)\n"Była republika Jugosławii z malowniczym wybrzeżem na początku lat 90-tych dotknięta wojną domową"\nW latach 70-tych, kiedy był jeszcze u władzy marszałek Tito, wydawało się, że serbski i chorwacki naród są nierozłącznie połączone. Ten pogląd okazał się tragicznie nieprawdziwy. Chorwacja, która leży pomiędzy Morzem Adriatyckim a Niziną Węgierską, ogłosiła w czerwcu 1991 niepodległość, uznana przez społeczeństwa europejskie w styczniu 1992. Pokój, którym do tej pory Chorwci się cieszyli, odszedł wraz z nastaniem niepodległości. Na początku jugosławski rząd federalny tworzony przez Serbów nie uznał niepodległości kraju i wybuchły okrutne walki. W styczniu 1992 zawarto przymierze i Chrowacja zaczęła się rozwijać jako niepodległe państwo. Jednak już w tym okresie Serbowie opanowali dużą część chorwackiego terytorium, a w mieszanych serbsko-chorwackich regionach wszczeli "czystki etniczne". Tysiące Chorwatów musiało opuścić domy, a na jednej trzeciej terytorium Chorwacji ogłoszono niezawisłe państwo - Serbską Krainę. Czystki etniczne odznaczały się niezwykłym okrucieństwem, a ich ofiarami padły dziesiątki tysięcy ludzi. Kiedy konflikt pogłębił się, ONZ wysłała tam swoje jednostki. Walki trwały jednak aż so marca 1994, kiedy to rząd chorwacki i samozwańcza władza Serbskiej Krainy podpisały przymierze. Ale rząd chorwacki ogłosił wtedy kategorycznie, że nie gwarantuje SK niepodległości i nie pozwoli jej na połączenie z Serbią. Dlatego siły pokojowe ONZ zostały w kraju i kontrolowały przede wszystkim buforową strefę między chorwackimi a serbskimi jednostkami nacjonalistycznymi. W sierpniu 1995 przystąpili do potężnego przeciwataku i przepędzili Serbów z Krainy, także jedynym terytorium chorwackim, opanowanym do tej pory przez Serbów, pozostała urodzajna Wschodnia Sławonia. Obywatele serbscy, których rodziny żyły w Krainie przez stulecia, uciekli lub byli masowo przepędzeni ze swoich domów. Narody Zjednoczone nie ukrywały zadowolenia z tego, że zdecydowanie lepiej uzbrojone wojsko chorwacki odzyskało to terytorium. W 1992 roku mniejszość chorwacka w Bośni i Hercegowinie wyraziła życzenie połączenia się z Chorwatami w Chorwacji. Między chorwackimi, muzułmańskimi i serbskimi obywatelami Bośni i Hercegowiny wybuchła wtedy jedna z najokrutniejszych wojen domowych w dziejach ludzkości. W lutym 1994 Chorwaci podpisali przymierze z bośniańskimi muzułmanami, a w miesiąc później zgodzili się na stworzenie wspólnej federacji. Napięcie w kraju jednak pozostaje.\nTereny zajmowane historycznie przez Chrwatów rozciągało się na południe od rzeki Savy i obejmowało Sławonię, przybrzeżne niziny, południowy-zachód Hercegowiny,a nawet część Czarnogóry. Chorwaci żyją na Bałkanach od VII stulecia, zostali ochrzczeni przez rzymskokatolików z Aquileje. Chorwacja od roku 1102 była połączona z Węgrami unią personalną, później zawładneli nią Habsburgowie. Na wybrzeżu Adriatyku organizowali swoje kolonie Wenecjanie, ze wschodu nadciągali Turcy, którzy chcieli przyłączyć ziemię do Królestwa Osmańskiego. Chorwacja jest politycznie silnie powiązana z Zachodnią Europą, a religijnie z Rzymem. Jednak kulturalnie wpisuje się bardziej do Europy Środkowej niż w Półwysep Bałkański. Wiele chorwackich miast przypomina austriackie lub węgierskie, a miasta na wybrzeżu Adriatyku, z wilgotnymi zimami i gorącymi słonecznymi latami, mają typową śródziemnomorską atmosferę i od dawna są celem turystów. Chorwaci, wspólnie ze Słoweńcami i Macedończykami, zachowali własny język, często wbrew naciskom z zagranicy. Serbochorwacki, urzędowy język byłej Jugosławii, składał się z dwóch języków, które mimo znacznego podobieństwa, mają rózny alfabet, fonetykę i słownictwo. Nawet po 40 latach przymusowego kształcenia, młodzi Chorwci i Serbowie mają problem z czyteniem tekstu w drugim języku. Rzymskokatoliccy Chorwaci (i Słoweńcy) piszą łacinką, natomiast prawosławni Serbowie (tak samo jak Czarnogórcy i Macedończycy) używają cyrylicy przypominającej azbukę. Różnice kulturowe były możliwą przyczyną tego, że liczni Chorwaci od początku źle czuli się we wspólnym królestwie Serbów, Chorwatów i Słowińców, które powstajo po I wojnie w grudniu 1918. Chorwaci w czasie II wojny światowej cieszyli się pewną niezawisłością i przy pomocy niemieckich i włoskich okupantów ustanowili państwo faszystowskie.\nReżim komunistyczny Tity zrodził się jako powstanie partyzanckie przeciw niemieckim okupantom podczas II wojny światowej. Tito pzrewodził siłom powstańczym, które walczyły zarówno przeciw Niemcom, jak i przeciw opozycyjnej grupie powstańczej żandarmerii. Po wyzwoleniu kraju w roku 1944, bardzo popularny Tito ogłosił się głową niezawisłej Jugosławii. W tym okresie Chorwacja była jedną z sześciu socjalistycznych republik federacji jugosławskiej. Polityka Tity wspierała rozwój rolnictwa, przemysłu i turystyki oraz otwierała Jugosławię na światT. Chorwacja, z 4 012 km długim wybrzeżem, zanotowała burzliwy rozwój całej strefy przybrzeżnej. Turyści wcześnie zaczeli napływać na słoneczne, otoczone wyspami wybrzeże Dalmacji oraz Istrię i przywozili ze sobą zagraniczną walutę. Głównymi portami w regionie są Pula, Rijeka, Split, Zadar a Šibenik. Chorwacja, będąca aż do 1945 roku głównie rolniczym krajem, rozwinęła sektor przemysłowy.Przemysł zbudowany na dostatku energii i wykorzystaniu rodzimych surowców - drzewa, ropy, gazu, bauxitu, wapieńca i rud żelaza - jest usytuowany w Zagrzebiu, Osijeku, Slavonskim Brodzie, Varażdinie i Sisaku.\nChorwacja w roku 1994 miała powierzchnię niewiele większą niż Słowenia. Dzieli się na trzy główne regiony przyrodnicze. Dolna Chorwacja rozciąga się w urodzajnych nizinach wzdłuż rzek Savy i Dravy, między zalesionymi wzgórzami i pagórkami - to rejon gospodarstw, ogrodów, lasów i zaokrąglonych wierzchołków gór, jak naprzykład piękne pogórze Papuk na zachód od Osijeku z najwyższym szczytem 953 m. Miasta, z wyjątkiem Osijeku i Slavonskiego Brodu, są małe i raczej pełnią funkcję rolniczego targowiska. Na południowym zachodzie od dolnej Chorwacji leży Chorwacja górna, rozczłonkowany, wietrzny i miejscami górzysty, nieurodzajny region z dużą ilością opadów. Trzeci region, wapieńcowa Dalmacja, rozciąga się wzdłuż słonecznego wybrzeża Adriatyku i ma typowy klimat śródziemnomorski, który jest idealny dla uprawy fig, oliwek, winorośli i cytryn. Przed wybuchem wojny domowej Dalmacja przyciągała rocznie milony turystów. Przed wojną Chorwacja była drugą najbogatszą i najbardziej uprzemysłowioną rebubliką jugosławską, gdzie jeździło najwięcej turystów. Jesnak okrutne i bezlitostne walki dotknęły zarówno przemysł, jak i ruch turystyczny. Nie oszczędzono nawet zabytków historycznych. W przeszłości nie było problemu z wyprodukowaniem większej ilości żywności, niż istniejące w kraju zapotrzebowanie. W latach 1991-94 eksport został jednak zatrzymany. Przemysł w roku 1994 w ruinach. Przykładowo funkcjonowanie elektrowni wodnych, transportu i komunikacji było w roku 1992 poważnie naruszone, co wywołało zanczne trudności gospodarcze, zwłaszcza w Dalmacji.\nDużym ciosem dla gospodarki był wielki ubytek turystów. W okresie najgorszych walk w hotelach na wybrzeżu zamiast turystów mieszkali uciekinierzy. Liczba uciekinierów wynosiła w 1993 roku około 500 000 osób, przeważnie Chorwaci z Bośni i Hercegowiny oraz Krainy. Rozwiązanie problemu uciekinierów, zwłaszcza ich zakwaterowania, było wraz z obroną największym obciążeniem budżetu państwa. W połowie lat 90-tych sytuacja w chorwackiej gospodarce zaczęła się poprawiać. Ruch turystyczny znów intensywnie się rozwija.