ΚΙΗ α. Kurier Instytutu Historii. 4 (64), R. IX styczeń - PDF\nΚΙΗ α. Kurier Instytutu Historii. 4 (64), R. IX styczeń\nDownload "ΚΙΗ α. Kurier Instytutu Historii. 4 (64), R. IX styczeń 2013. http://warsztathistoryka.uni.lodz.pl/sknh.html"\n1 ΚΙΗ α Kurier Instytutu Historii 4 (64), R. IX styczeń Spis treści Byle do wiosny...2 Hiszpańsko portugalska rywalizacja kolonialna w dobie wielkich odkryć geograficznych...3 Zabawy i zabawki dzieci z polskich rodzin ziemiańskich w II poł. XIX w....6 Zabójstwo ministra II RP. Część I- Zamach....8 Kultura: Teatr. Przed odejściem w stan spoczynku recenzja 10 Kino. Anna Karenina recenzja 12 Do Przeczytania, do zobaczenia...13 Indeks artykułów i rekomendowanych tytułów semestr zimowy.19 Drukowane w Instytucie Historii UŁ W związku ze zbliżającą się wielkimi krokami sesją wszystkim koleżankom i kolegom życzymy powodzenia. Wykładowcom zaś niewyczerpanych pokładów cierpliwości. Studentów I roku II stopnia, których tym razem nie czeka żaden egzamin, zachęcamy do efektywnego wykorzystania czasu np. na pisanie artykułów do KIH-y.\n2 BYLE DO WIOSNY S tudenci działający w Kole Naukowym intensywnie myślą o wiośnie. Jeszcze nie zakończyła się jesienna konferencja, a tworzyli już plany kolejnej. Jest nad czym pracować. Zapowiada się ciekawe wydarzenie naukowe. Należy dodać, iż ta konferencja będzie organizowana przy współpracy ze Studenckim Kołem Naukowym Mediewistów UŁ. VI Łódzka Wiosna Młodych Historyków odbędzie się w dniach III 2013 r. Tematykę określają panele: I. Wspólna przeszłość różne historie: Stosunki polsko żydowskie na przestrzeni dziejów Losy diaspory żydowskiej na świecie Historia Izraela II. Niebanalna historia codzienności: Moda Dieta Higiena Warunki mieszkaniowe Codzienne obowiązki Edukacja Rozrywki Życie codzienne wielkich ludzi III. Trzy kontynenty, trzy światy. Zderzenie cywilizacji europejskiej z amerykańskimi: Odkrycia Podróże Podbój Konflikty Współpraca IV. Między ortodoksją a herezją. Religia i wojny religijne w średniowieczu - Studenckie Koło Naukowe Mediewistów Uniwersytetu Łódzkiego 21 marca (czwartek) odbędzie się uroczysta inauguracja skupiająca się wokół problematyki pierwszego panelu jest ona obecna w debacie publicznej, a rok 2013 to 70 rocznica powstania w Getcie Warszawskim. Prof. dr hab. Rafał Stobiecki wygłosi wykład na temat współczesnych interpretacji Holocaustu. Następnie zaplanowana jest dyskusja panelowa, w której udział weźmie gość specjalny, ale tego asa z rękawa jeszcze nie wyciągamy. 22 marca (piątek) zapowiada się apetycznie prof. dr hab. Maciej Kokoszko przygotuje bizantyńskie specjały. Będzie to niewątpliwie perełka panelu poświęconego historii codzienności. Naszym gościom z całej Polski Łódź będzie się już na zawsze kojarzyła z dobrą historyczną kuchnią. To jeszcze nie koniec Nie sposób jednak napisać w tak 2\n3 krótkim artykule o wszystkich wydarzeniach około konferencyjnych SKNH gwarantuje: będzie się działo! Stopniowo będziemy ujawniać coraz więcej szczegółów. Pewne jest, że w ofercie VI Łódzkiej Wiosny Młodych Historyków znajdują się ciekawe wykłady i spotkania z wyjątkowymi gośćmi, zajmujące referaty, wciągające dyskusje i interesujące wydarzenia związane z poruszaną tematyką. Warto zarezerwować czas by w marcu niczego nie przegapić III 2013 r. zapraszamy! Już wkrótce zaczniemy przyjmować zgłoszenia referatów. Zachęcamy do wzięcia udziału w tej cieszącej się popularnością w całej studenckiej Polsce konferencji. SKNH jest również otwarte na osoby, które chciałyby pomóc w organizacji tego wielkiego wydarzenia. Wszelkie pytania prosimy kierować na adres: Komitet organizacyjny: Estera Flieger przewodnicząca, Karolina Feder, Martyna Wilk, Marcin Gawryszczak, Anna Szczepańska Studenckie Koło Naukowe Mediewistów UŁ Marcin Męcina Studenckie Koło Naukowe Mediewistów UŁ Patronat: Centrum Badań Żydowskich, Centrum Badań nad Historią i Kulturą Basenu Morza Śródziemnego i Europy Południowo Wschodniej im. prof. Waldemara Cearana, American Corner. HISZPAŃSKO PORTUGALSKA RYWALIZACJA KOLONIALNA W DOBIE WIELKICH ODKRYĆ GEOGRAFICZNYCH J uż w średniowieczu wykształcił się kierunek zainteresowań i ekspansji monarchii iberyjskich. Portugalia od 1415 r. penetrowała atlantyckie wybrzeża Afryki. Aragonia zainteresowana była Morzem Śródziemnym, natomiast Kastylia ciągle prowadziła rekonkwistę, ale po opanowaniu Wysp Kanaryjskich, również skłaniała się ku Atlantykowi. Po zjednoczeniu Kastylii i Aragonii pod rządami Izabeli i Ferdynanda, oba kierunki ekspansji były równomiernie kontynuowane 1. Pierwszy spór o posiadłości poza Półwyspem Iberyjskim, był elementem kastylijskiej wojny sukcesyjnej ( ). Król Portugalii Alfons V Afrykańczyk rościł sobie pretensje do tronu Kastylii, gdzie królową uczyniono Izabelę. Działania wojenne, oprócz ziemi iberyjskiej, prowadzone były również na Oceanie Atlantyckim 2. Portugalia, jeszcze od czasów Henryka Żeglarza, posiadała jedną z wysp kanaryjskich Lanzarote, którą Kastylia 1 F. Kubiaczyk, Między wojna a dyplomacją. Ferdynand Katolicki i polityka zagraniczna Hiszpanii w latach , Kraków 2010, s Ibidem, s\n4 chciała jej odebrać. W 1475 r. Izabela zaczęła przyznawać licencje na żeglugę do obszarów położonych na południe od Przylądka Bojador. Oświadczyła także, że Kastylia od zawsze posiadała prawo do podboju i handlu w tym rejonie, co było oczywistym kłamstwem, jako że to Portugalczycy penetrowali te rejony już kilkadziesiąt lat wcześniej 3. W 1476 r. wojska kastylijskie złupiły Wyspy Zielonego Przylądka. Kastylia dążyła do odebrania Portugalii monopolu na handel z Zachodnią Afryką, jednak jeszcze wówczas posiadała za słabą flotę 4. Wojnę zakończył traktat z Alcaçovas 5 z 1479 r. Na jego mocy Portugalia uznawała prawa Kastylii do Wysp Kanaryjskich oraz jej zaplecze terytorialne w Afryce na północ od Przylądka Bojador 6. Hiszpania zaś akceptowała portugalskie rządy na Maderze, Wyspach Zielonego Przylądka, Azorach, Gwinei i prawa do Fezu. Oba państwa traktowały przyznane sobie terytoria jako pomost do odkrycia morskiej drogi do Indii. Pokój ten przetrwał aż do 1580 r. Kolejne napięcie we wzajemnych stosunkach pojawiło się po powrocie Kolumba w 1493 r. z jego pierwszej wyprawy. Dwór hiszpański ogłosił odkrycie drogi morskiej do Azji Wschodniej, co wywołało niepokój w Lizbonie. Władca Portugalii, Jan II, obawiał się wzrostu potęgi Hiszpanii i złamania hegemonii jego państwa na Atlantyku. Planowano nawet po cichu zamordować Kolumba albo zapobiec dalszym wyprawom, ale sprzeciwił się temu król Portugalii 7. Morska demonstracja floty portugalskiej miała przestraszyć Hiszpanię przed wysyłaniem kolejnych ekspedycji, jednak nie osiągnęła celu 8. Jeszcze w tym samym roku wysłano Kolumba w następna podróż do odkrytych przez niego ziem. W obawie przed ewentualnym konfliktem z Portugalią, Ferdynand i Izabela postanowili odwołać się do papieża, aby ten rozgraniczył strefy wpływów obu państw i tym samym zalegalizował prawa Hiszpanii do nowoodkrytych ziem. Papieskie orzeczenie miało uzasadnić hiszpańską ekspansję za ocean, ustanowić religijne fundamenty odkryć, co leżało na sercu Izabeli i stworzyć punkt wyjściowy do przyszłego porozumienia z Portugalią 9. Dnia 3 maja 1493 r. papież Aleksander VI w bulli Inter Caetera I (Między Innymi) przyznaje Hiszpanii ziemie odkryte przez Kolumba, oraz te które odkryje w przyszłości. Następnego dnia papież, pod wpływem hiszpańskiego ambasadora biskupa Bernardino Lopeza de Carvajal a, wydał bullę Inter Caetera II, będącą właściwie poprawką poprzedniej. Papież wyznaczał linie demarkacyjną, o co wcześniej zabiegał u Ferdynanda Kolumb 10. Według niego linia ta miała przebiegać przez Azory lecz papież postanowił przesunąć ją o 100 lig 11 (557 km) na zachód od Azorów 12. Ponadto papież wydał jeszcze trzy bulle. Eximedevotionis ustanawiała równość odkryć Portugalii i Hiszpanii, Piis Fidelium określała zasady ewangelizacji nowoodkrytych ziem, Ducumsiquiem dopuszczała możliwość, że Hiszpanie płynąc na zachód odkryją tereny należące do Indii azjatyckich 13. Jan II twierdził jednak, że na mocy traktatu z Alcaçovas, należą mu się również zachodnie obszary Atlantyku, a bullę Inter 3 Ibidem. 4 Ibidem, s Inna nazwa to Alcaçobas. 6 M. F. Alvarez, Izabela Katolicka, Warszawa 2007, s M. Małowist, Konkwistadorzy portugalscy, Warszawa 1976, s F. Kubiaczyk, op. cit., s. 186, A. H. de Oliveira Marques, Historia Portugalii, t. I, Warszawa 1987, s M. F. Alvarez, op. cit., s. 328, F. Kubiaczyk, op. cit., s Inne nazwy to legua, leguas. 12 Bulla Inter Caetera II nieprecyzyjnie określa archipelag od którego przesuwano linię: 100 leguas na zachód od Azorów lub Wysp Kapverdyjskich, jak też nie wskazuje czy brano pod uwagę zachodnie wyspy krańcowe czy wschodnie. Vide: J. Babicz, W. Walczak, Zarys historii odkryć geograficznych, Warszawa 1968, s F. Kubiaczyk, op. cit., s\n5 Caetera II uznał za uzurpację 14. Ferdynand z kolei uważał, że traktat odnosi się tylko do wymienionych w nim wysp i ziem, nie zaś całego oceanu 15. Duże różnice wynikające z interpretacji traktatu skłoniły obie strony do renegocjacji podziału strefy wpływów. Negocjacje prowadzono w miejscowości Tordesillas w Kastylii od listopada 1493 r. Dyplomatom obu stron doradzali wybitni geografowie. Portugalię reprezentował m.in. Duarte Pacheco Pereira, autor Smaragdo de Situ Orbi. Po stronie hiszpańskiej jednym z kartografów był sławny Fernando Torres, profesor z Salamanki. Obecni byli również Ferdynand i Izabela czerwca 1494 r. podpisano dwa porozumienia: pierwsze dotyczyło granic w Afryce Północnej, drugie przesuwało atlantycką linię demarkacyjną o 370 lig (ok km) na zachód od Wysp Zielonego Przylądka 17, a przebiegać miała na 46 o W. Potwierdzono prawa Portugalii do terenów i odkryć na wschód od tej właśnie linii, a Hiszpanii na zachód, przy czym Hiszpania posiadała prawo do przepływania na zachód przez strefę portugalską. O przesunięcie linii o 270 lig na zachód, silnie zabiegała strona portugalska. Prawdopodobnie Portugalczycy dopłynęli do Brazylii na początku lat 90-tych XV w. 18, co utrzymywali w tajemnicy, a do historii przeszła wyprawa Cabrala z 1500 r., który przypadkiem odkrył brazylijskie wybrzeże. W rzeczywistości dopłynięcie do Kraju Samby było zamierzone. Przesunięcie linii dalej na zachód oddawało ten ogromny obszar w ręce Portugalczyków. W wymuszeniu na Hiszpanach zgody na to, pomogły w znacznym stopniu łapówki wręczane przez portugalskich agentów członkom rady króla i królowej Hiszpanii 19. Traktat jeszcze w 1494 r. został ratyfikowany przez oba dwory, jeżeli zaś chodzi o papiestwo, uczynił to papież Juliusz II dopiero w 1506 r. Traktat nie był ściśle przestrzegany, co było efektem nieprecyzyjnego określenia obu stref wpływów. Portugalczycy eksploatowali ziemie w Ameryce Południowej na zachód od 46 o W, docierając m.in. w pobliże Buenos Aires, Hiszpanie zaś skolonizowali Filipiny. Traktat nie regulował jednak zasięgu wpływów w szeroko rozumianej Azji. Sprawa stanęła na ostrzu kiedy powróciła do Hiszpanii Victoria, jedyny okręt z wyprawy Magellana dookoła świata. W 1521r. Victoria i Trynidad dopłynęły do Moluków, wysp w Indonezji słynących z poszukiwanych w Europie korzeni. Problem w tym, że przed ich przybyciem z Molukami handlowali już Portugalczycy i nie mieli zamiaru z nikim się tym dzielić. Już w 1524 r. król Hiszpanii Karol I próbował dojść do porozumienia w tej sprawie lecz bezskutecznie 20. Hiszpańskie wyprawy wysyłane na Moluki w latach 1525 i 1527 kończyły się katastrofą, a niektóre statki były przechwytywane przez Portugalczyków. Niepowodzenia te skłoniły Karola do zawarcia porozumienia z Portugalią w sprawie Moluków, podpisanego w Saragossie w roku Król Hiszpanii odsprzedawał Moluki Portugalii za 350 tys. dukatów, a linię demarkacyjną ustalono na 142 o E, tj. 297,5 mili na wschód od Wysp Kanaryjskich 22. Należy podkreślić, że precyzyjne wytyczenie południka w tamtych czasach było wręcz niemożliwe. Ponadto nie skorygowano błędu w obliczeniach dotyczących 14 J. V. Baroque, M. T. de Lara, A. D. Ortiz, Historia Hiszpanii, Kraków 1997, s Ibidem, s M. F. Alvarez, op. cit., s. 329, F. Kubiaczyk, op. cit., s J. Babicz i W. Walczak podają, że w Tordesillas linia została przesunięta o 270 lig na zachód od tej ustanowionej w Inter Caetera II, czyli od Wysp Azorskich, F. Kubiaczyk twierdzi, że linię przesunięto o 370 lig (ok km) na zachód od Wysp Zielonego Przylądka, podobnie jak M. F. Alvarez, który przytacza odpowiedni fragment Traktatu z Tordesillas. J. Babicz, W. Walczak, op. cit., s ; F. Kubiaczyk, op. cit., s. 190; M. F. Alvarez, op. cit., s Był to najprawdopodobniej Duarte Pacheco Pereira, portugalski geograf obecny w Tordesillas w 1494 r. Vide: F. Kubiaczyk, op. cit., s , A. H. de Oliveira Marques, op. cit., s F. Kubiaczyk, op. cit., s. 190, M. Małowist, Konkwistadorzy portugalscy, Warszawa 1992, s H. Kamen, Imperium Hiszpańskie. Dzieje rozkwitu i upadku, Warszawa 2008, s Ibidem. 22 Ibidem. 5\n6 szerokości Euroazji 23. Gdyby jednak nawiązać do podziału z Tordesillas to 46 o W miałby swój odpowiednik w 134 o E, czyli zarówno Filipiny jaki i niemalże cała współczesna Indonezja, znajdowały się w portugalskiej strefie. Wychodziłoby na to, że Portugalczycy kupili prawa do Moluków, które już posiadali! Tak dokładnych danych w Tordesillas chyba jednak nie opracowano, ponieważ Filipiny od początku stały się obiektem hiszpańskiej kolonizacji i Portugalczycy nie robili z tego problemu. Niejasności wynikają z tego, że część dokumentu traktatowego zaginęła lub spłonęła podczas trzęsienia ziemi w Lizbonie w 1755 r. Mimo przypadków wzajemnego wkraczania na swoje strefy wpływów, obie strony starały się przestrzegać postanowień z Tordesillas i Saragossy, nawet po włączeniu Portugalii w skład monarchii hiszpańskiej przez Filipa II w 1580 r. Hiszpanie nie napotkali wówczas na sprzeciw w portugalskich koloniach, wobec ich połączenia z imperium Filipa II 24. Wiązało się to z nikłymi możliwościami obronnymi portugalskich posiadłości oraz dopatrywaniem się pewnych korzyści ekonomicznych w zjednoczonej monarchii. Wynikać to mogło z sytuacji obu państw. Portugalia niezbyt ludna, interesowała się głównie handlem, a do jego prawidłowego funkcjonowania potrzebny jest pokój na lądzie, a szczególnie na morzu. Dlatego nie była zainteresowana wojną z Hiszpanią. Ta również nie dążyła do konfliktu, ponieważ stale zaangażowana była w politykę śródziemnomorską, a także w wojny z Francją, Anglią i Niderlandami. Tworzenie sobie kolejnego wroga na zachodzie byłoby niedorzeczne, tym bardziej, że statki hiszpańskie miały już dostatecznie wielu wrogów na morzach. Traktat z Tordesillas obowiązywał do 1777 r. i dlatego można określić tę umowę jako trwałą. Konrad Banaś ZABAWY I ZABAWKI DZIECI Z POLSKICH RODZIN ZIEMIAŃSKICH W II POŁOWIE XIX WIEKU C zas wolny w kręgach ziemiańskich był ważnym elementem życia codziennego, w którym uczestniczyła cała rodzina. Pamiętnikarki wspominały wieczorne zabawy, spotkania, czytanie lektur oraz muzykowanie 25. Sposób spędzania wolnego czasu był czynnikiem wpływającym na kształt kultury i wychowania w danej warstwie społecznej 26. Forma spędzania wolnego czasu przez dzieci była ważnym elementem w procesie wychowania. Zabawy wpływały na rozwój emocjonalny oraz intelektualny potomstwa. W rodzinach ziemiańskich w wolnym czasie dzieci uczestniczyły w rozmaitych grach. W przestronnych dworach było dużo miejsc do zabawy. Pamiętnikarki bardzo chętnie rozpisywały się na temat rozrywek z dzieciństwa. Przy okazji wspominały śmieszne historie związane z rozmaitymi pomysłami dzieci. Dość zabawnym przykładem była opowieść Jadwigi Zamoyskiej: Panna Gumpert nauczyła nas jakiejś gry, w której każdy miał napisać na papierku, czego najbardziej w życiu pragnie, a potem ktoś czytał te wszystkie życzenia, a wszyscy mieli zgadywać kogo to życzenia 27. Jadwiga napisała na swojej karteczce, że chciałaby mieć tyle dzieci ile gwiazd na niebie. Panna Gumpert nie przeczytała na głos tego życzenia, tylko zwróciła się do rodziców Jadwigi. Rodzice zapytali ją dlaczego to jest jej 23 J. Babicz, W. Walczak, op. cit., s F. Braudel, Morze Śródziemne i świat śródziemnomorski w epoce Filipa II, t. II, Warszawa 2004, s J. Sikorska- Kulesza, Między nadmiarem a niedostatkiem. Uwagi o czasie wolnym ziemiaństwa w XIX wieku, [w:] Kobieta i kultura czasu wolnego, red. A. Żarnowska, A. Szwarc, t.7, Warszawa 2001, s R. Konator, R. Zięzio, Zabawy i zabawki w życiu polskich dzieci w XIX i XX wieku, [w:] Od narodzin do wieku dojrzałego. Dzieci i młodzież w Polsce, red. E. Mazur, cz.2, Warszawa 2003, s J. Zamoyska, Wspomnienia, oprac. M. Czapska, Londyn 1961, s\n7 życzenie, a ona zdziwiona, że nikt jej nie rozumie odpowiedziała: Mając tyle dzieci, miałabym wojsko pod moimi rozkazami: Niemców i Moskali bym wypędziła i Polskę odbudowała! 28. W rodzinach ziemiańskich w wolnym czasie dzieci grały w loteryjki, domino, warcaby, szachy, karty 29. Powodzeniem cieszyły się gry ruchowe takie jak zabawa w chowanego, ślepa babka, niebo i piekło, wilka i gęsi. W pewnym stopniu zastępowały gimnastykę dzieci, ważną dla rozwoju fizycznego młodego organizmu. Posiadały aspekt rozrywkowy i zdrowotny. Pamiętnikarki w swych wspomnieniach z dzieciństwa opisywały dość specyficzne zabawy, wymagające odwagi oraz odporności. W takiej grze uczestniczyła Jadwiga Zamoyska: Polegały na wykazaniu jak największej wytrzymałości na ból bez zdradzenia cierpienia bez drgnięcia twarzy. Zapalone zapałki kładliśmy sobie na nogach, póki się same nie dopalą, kłuliśmy się igłami, okładali pokrzywami, szczypali do krwi. Układaliśmy sobie z moim bratem schadzki w czasie rekreacji na takie ćwiczenia 30. U podłoża zabaw wytrzymałościowych, leżała chęć pokazania patriotyzmu i odporności na cierpienie i ból. Turnieje odbywały się w ukryciu i bez zgody rodziców. Uczestniczką podobnej gry była Anna Potocka: Z Heleną Rogalińską byłyśmy dwie najgorętsze patriotki, próbowałyśmy na sobie różne tortury, aby się zahartować i umieć z godnością cierpieć za ojczyznę i głównie biczowałyśmy sobie ręce po same łokcie pokrzywami, która dłużej aż póki nie popuchły jak kłody 31. Możemy stwierdzić, że pamiętnikarki były w dzieciństwie wychowywane w duchu patriotyzmu i szacunku dla walczących bohaterów powstania. Rodzice zdawali sobie sprawę z specyficznych zabaw dzieci. Wielokrotnie widzieli siniaki, obtarcia, które były konsekwencjami gier wytrzymałościowych. Rodzice dbali o to, aby ich pociechy poprzez zabawy mogły rozwijać swój umysł i poszerzać wiedzę oraz umiejętność. Gabrjela z Güntherów Puzynina wspominała, iż będąc dziewczynką miała dla siebie wydzieloną część ogródka. Sama dbając o rośliny na tej działeczce uczyła się systematyczności oraz rozwijała wiedzę o przyrodzie 32. Zazwyczaj dzieci były autorami zabaw, dzięki czemu rozwijali swoją wyobraźnię. Twórczynią bardzo ciekawego pomysłu na spędzenie wolnego czasu była Anna Potocka. Będąc małą dziewczynką: Zawsze coś sobie do roboty znalazłam, na przykład z podwiązek wyciągałam gumki i robiłam z nich rodzaj harfy, na której grać próbowałam 33. W XIX wieku ziemianie organizowali bale dla swych pociech. Zapraszano dzieci pochodzące z najbliższego towarzystwa rodziny. Uczestnicy musieli być odpowiednio przebrani. O takim balu kostiumowym, wspominała Zofia z Fredrów Szeptycka: ( )ubierano mnie u ciotki Leonowej, leżącej jeszcze w łóżku po ataku paralitycznym, którym tkniętą został wchodząc do nas. Miała być przebrana de Pompadour i średnio się tym cieszyłam. ( ) Muzyka, światła, tłum rozmaicie przebranych dzieci i gwar znacznie tę moją fantazje przygasił( ) 34. Istotnym elementem sposobu spędzania wolnego czasu były akcesoria, czyli zabawki. Do zabaw ruchowych wykorzystywano np. piłki, obręcze, łyżwy, sanki, huśtawki, skakanki, kręgle 35. Największym targiem zabawkarskim w XIX wieku był Emaus w Krakowie, 28 Ibidem, s E. Kowecka, Wypoczynek i zabawa, [w:] Historia kultury materialnej Polski w zarysie, t.5, od 1795 do 1870 roku, Wrocław 1978, s J. Zamoyska, op. cit., s A. Potocka, Mój Pamiętnik. Oprac. A. Jastrzębski, Warszawa 1973, s G. z Güntherów Puzynina, Wilnie i w dworach litewskich, Kraków 1990, s A. Potocka, op. cit., s Z. z Fredrów Szeptycka, Wspomnienia z lat ubiegłych, Wrocław, Warszawa, Kraków 1967, s A. Bołdyrew, Matka i dziecko w rodzinie polskiej. Ewolucja modelu życia rodzinnego w latach , Warszawa 2008, s\n8 urządzany w poniedziałek wielkanocny 36. Sprzedawano tam zabawki z gliny, drewna, ciasta, soli 37. Do najpopularniejszych zabawek należały lalki woskowe lub porcelanowe, domki dla lalek, mebelki, naczynka (nieraz bardzo kosztowne, z porcelany, a nawet srebra), konie na biegunach, fuzyjki, ołowiani żołnierze. Można było kupić przybory do malowania, wycinanki, naklejanki, układanki 38. W domach ziemiańskich nie kupowano dzieciom drogich zabawek. Anna Potocka pisała: Nie pochwalam wydawania olbrzymich sum na drogie zabawki, bo nawet faktem jest, że dzieci się najlepiej prostymi jarmarcznymi zabawkami bawią 39. W dworach ziemiańskich rozrywki dostarczały również zwierzęta. Trzymano przy nich oswojone niedźwiedzie, sarny, pawie. W domach najsłynniejsze były kanarki i papugi. Jednak najbardziej ziemianie przywiązani byli do psów. Zwierzęta dostarczały rozrywki dorosłym i dzieciom. Jadwiga Zamoyska wspominała wyścigi w parku ze swoim psem Sułtanem. Jeden z takich wyścigów mógł się źle dla niej skończyć: ( )a on przyleciał w szalonym pędzie ku mnie, skoczył przednimi łapami na moją szyje i rozdziawiwszy ogromną swą paszczę, schwycił mi twarz między zęby, także dolnymi zębami brodę mi zadrasną, a wierzchnimi ponad nosem 40. Faktem było, że dzieci do zabawy nie potrzebowały drogich akcesoriów, jedynie grupy rówieśników i możliwości swobodnego zachowania. Pamiętnikarki wskazywały, że gry nie tylko bawiły, ale także rozwijały umysł, silną wolę dziecka i zwiększały odporność. Anna Stelmaszczyk ZABÓJSTWO MINISTRA II RP. CZĘŚĆ I ZAMACH. B ronisław Wilhelm Pieracki urodził się 28 V 1895 w Gorlicach. Ukończył gimnazjum w Nowym Sączu, angażował się wówczas w działalność organizacji paramilitarnych. Po wybuchu I wojny światowej, wstąpił do legionów polskich, służył w 2, a następnie w 4 pułku piechoty legionów. Uczestniczył w walkach z Ukraińcami o Lwów w 1918 roku. W 1924 roku posiadał już stopień pułkownika, z 12 lokatą w korpusie oficerów piechoty 41. W wyborach do sejmu z 1928 roku uzyskał mandat posła z ramienia BBWR. W 1929 roku mianowany wiceministrem Spraw Wewnętrznych, następnie w latach był wicepremierem bez teki. Od 22 VI 1931 roku pełnił funkcję Ministra Spraw Wewnętrznych Zamach na Ministra Spraw Wewnętrznych Bronisława Pierackiego został dokonany 15 czerwca 1934 roku. Tego dnia, po południu minister pojechał do Klubu Towarzyskiego, mieszczącego się przy ul. Foksal 3, w jej ślepym zakończeniu. Klub ten miał ekskluzywny charakter, był popularny wśród osób związanych z rządem, posłów i dziennikarzy 42. W tym czasie w lokalu przebywali między innymi premier Leon Kozłowski, minister Pracy i Opieki 36 Emaus to krakowski odpust świąteczny odbywający się w Wielkanocny Poniedziałek, przy klasztorze Norbertanek na Zwierzyńcu. Był największym targiem zabawkarskim, gdzie można było kupić charakterystyczne dla folkloru krakowskiego zabawki wykonywane ręcznie. 37 E. Kowecka, W salonie i kuchni. Opowieść o kulturze materialnej pałaców i dworów polskich w XIX w., Warszawa 1984, s Ibidem, s A. Potocka, op. cit., s J. Zamoyska, op. cit., s Dziennik Personalny M. S. Wojsk. Nr 131 z r. 42 W. Żeleński, Zabójstwo ministra Pierackiego, Zeszyty Historyczne, 1973, z. 25, s. 4. (dalej Zabójstwo Ministra ) 8\n9 Społecznej Jerzy Paciorkowski wojewoda Władysław Belina-Prażmowski 43 czy pułkownik Roman Abraham 44. Około B. Pieracki wysiadł z samochodu i zwrócił się w kierunku wejścia do Klubu. Wtedy zbliżył się do niego młody mężczyzna, który manipulował przy trzymanej przez siebie paczce. Jak się później okazało, owa paczka, którą zgubił podczas ucieczki, posiadała w swej zawartości bombę. Zapalnik jednak nie zadziałał, wtedy zamachowiec wyjął rewolwer i z bliskiej odległości oddał trzy strzały w kierunku B. Pierackiego 45. Pierwsza kula trafiła w kapelusz, minister odwrócił się i w tym momencie padły kolejne 2 strzały 46. Kule trafiły w tył głowy, ciężko raniąc ofiarę 47. Bronisław Pieracki natychmiast osunął się na bruk. Rannego ministra bardzo szybko zabrała karetka, przewieziono go do szpitala Ujazdowskiego, gdzie natychmiast przeszedł operację, którą przeprowadził dr płk Tadeusz Sokołowski, naczelny lekarz tego szpitala oraz mjr Henryk Juliusz Levvitoux 48. Udało się zatrzymać krwotok, wydobyto też kulę 49. Pomimo tego, o godzinie B. Pieracki zmarł w szpitalu. Był przy nim wtedy brat, Kazimierz Pieracki. Lekarze, którzy przeprowadzili ekspertyzę zwłok stwierdzili, że minister został trafiony dwoma pociskami, z których pierwszy trafił w potylicę, drugi zaś w ślimak prawego ucha środkowego. Strzały były oddane z bliska; z odległości 25 centymetrów, co sprawiło, że nie pozostawiły żadnych śladów. Ponadto w wyniku upadku ministra na twarz, znaleziono na niej obrażenia w postaci krwawych otarć oraz rozległych sińców, wskazujących na stłuczenia 50. Świadkowie opisywali zamachowca jako wysokiego, młodego blondyna o bujnych włosach, w jasnym, zielonkawym płaszczu i w ciemniejszym ubraniu. Spacerował po ul. Foksal już od rana, nie wzbudzając niczyich podejrzeń 51. Nie reagował, gdy do klubu dotarli premier czy inni goście dopiero przybycie Pierackiego sprowokowało jego działanie. Po oddaniu strzałów zamachowiec oddalił się na ulicę w stronę Nowego Świata. Dopiero wtedy za zamachowcem rozpoczął się pościg, który zainicjował woźny klubu, będący świadkiem zamachu. Minęło jednak trochę czasu, zanim otrząsnął on się z szoku i zaalarmował o zabójstwie, dzięki temu zamachowiec zyskał szanse na oddalenie się. W pościgu wzięło udział kilkanaście przypadkowych osób, wśród nich byli goście klubu, szofer ministra Stanisław Witulski, dwóch policjantów posterunkowi Stanisław Bagiński oraz Władysław Obrecki 52. Uciekinier biegnąc, ostrzeliwał się, a także zgubił kapelusz oraz paczkę. Przebiegł przez ul. Kopernika, w ul. Szczyglą, gdzie zniknął z pola widzenia pogoni. Policja otoczyła budynek zakładu św. Kazimierza przy Szczyglej, przypuszczając, że to tam schronił się sprawca. Ten jednak wbiegł do narożnej kamienicy przy ul. Okólnik pod nr. 5, wszedł na najwyższe piętro, zdjął tam płaszcz, po czym wrócił na ulicę 53. Ktoś, kto wychodził z domu bez płaszcza i kapelusza nie wyglądał już jak podejrzany, a jak zwykły przechodzień, który na chwilę opuścił mieszkanie w pilnej sprawie. Zamachowca zauważył syn dozorcy domu 54, oczywiście nie wiedział wówczas o randze bohatera pościgu. 43 Ówczesny wojewoda lwowski. 44 Minister Bronisław Pieracki skrytobójczo zamordowany, Dziennik Poznański 17 VI 1934, nr 136, s Ibidem. 46 Szczegóły zamachu, Ilustrowana Republika, 16 VI 1934, nr 163, s E. Jezierski, Bronisław Pieracki. Generał Brygady, Minister Spraw Wewnętrznych, Poseł na sejm, Żołnierz, Mąż Stanu, Człowiek, Warszawa 1934, s Jak zamordowano śp ministra Pierackiego, Ilustrowana Republika, 19 XI 1935, nr 319, s Operacja i zgon, Ilustrowana Republika 16 VI 1934, nr 163, s Proces o zabójstwo Bronisława Pierackiego, Ilustrowany Kuryer Codzienny, 19 XI 1935, nr 346, s W. Żeleński, Zabójstwo ministra Pierackiego, Warszawa 1995, s. 13. (dalej Zabójstwo ) 52 J. Piątkiewicz, Strzały na Foksal, Świat, 26 I 1964, nr 4, s W. Żeleński, Zabójstwo ministra, s J. Piątkiewicz, op. cit., s\n10 Informacja o zamachu bardzo szybko rozniosła się po Warszawie. Śledztwo osobiście nadzorował minister sprawiedliwości Czesław Michałowski 55. Józef Piłsudski, na wieść o zamachu, był bardzo podniecony 56. Gdy do J. Piłsudskiego przybył Sławoj Felicjan Składkowski 57, by zameldować o zgonie ministra, ten go nie przyjął. Według relacji Mieczysława Lepeckiego 58, J. Piłsudski długo nie mógł pogodzić się ze śmiercią B. Pierackiego. Aleksandra Piłsudska wspomina, że po zamachu w wyniku silnych emocji, pomimo pozornego spokoju i opanowania mąż dostał wysokiej gorączki 59. K U L T U R A Teatr Marcin Gawryszczak PRZED ODEJŚCIEM W STAN SPOCZYNKU D nia 7 października, w domu zamieszkiwanym przez rodzeństwo Werę, Klarę i Rudolfa Hoellerów, trwają przygotowania do uroczystej kolacji. Niedługo wszyscy zasiądą do stołu. Okazją do świętowania jest rocznica urodzin Himmlera. Wera prasuje - nazistowski mundur i pasiak więźnia jednego z obozów koncentracyjnych. Nerwowo wyczekuje powrotu brata z pracy. Postać Rudolfa ciągle pojawia się w jej rozmowach z Klarą. Widz jest zaintrygowany i chce poznać trzeciego bohatera sztuki. Rudolf to były zastępca komendanta obozu koncentracyjnego. Po wojnie został prezesem sądu, odnosi sukcesy w życiu zawodowym: Ludzie go oklaskują kiedy mówi o miłości ojczyzny. Wkrótce ma przejść na emeryturę. Tylko 7 października zawsze w tym samym miejscu zaczepiają go żydowskie dzieci. Znają prawdę? Te urodziny będą wyjątkowe. Faktycznie, w mieście zaczęło się mówić o przeszłości znanego prawnika. To jednak nie koniec rodzinnych tajemnic. Głuchoniema pomoc domowa, zawsze tego dnia odprawiana do domu, dla Wery jest idealna nikomu nie opowie o jej związku z bratem. Rodzeństwo stworzyło patologiczny układ w myśl wyjątkowo wypaczonej przez siebie zasady wszystko zostaje w rodzinie : Zaciągamy zasłony gdy nadchodzi czas Nikt nie wie co robimy nikt nie wie co myślimy nikt nie wie czym jesteśmy. W takim domu źle czuje się Klara. Przykuta do wózka inwalidzkiego na skutek obrażeń doznanych podczas amerykańskiego nalotu, uzależniona jest od opieki swojej dysfunkcyjnej rodziny, która nie chce oddać jej do zakładu opiekuńczego, bynajmniej nie z powodu szczerej miłości, ale specyficznego przywiązania do niej (Wera tłumaczy to następująco: W gruncie rzeczy jest to idealny mechanizm ty i ja i Rudolf). Brzydzi się zachowaniem swojego rodzeństwa i jego poglądami politycznymi. To inteligentna dziewczyna, pogrążająca się w lekturze gazet i często pisząca listy do redakcji ostre i oddające jej rewolucyjne usposobienie. Nie boi się prosto w twarz powiedzieć Werze co myśli o jej relacjach z Rudolfem. Sama stała się obiektem kpin i agresji ze strony rodzeństwa, tym razem jednak brat łaskawie nie nakazał przebrać ją w pasiak. Jest obwiniania za każde niepowodzenie. Rudolf i Wera próbują uśpić sumienie - mimo totalnego upadku moralnego 55 Czesław Michałowski ( ), minister sprawiedliwości w sześciu rządach w latach , następnie do 1939 r. senator. 56 M. B. Lepecki, Zamach na ministra Pierackiego i jego gorzkie następstwa, Wiadomości (Londyn), 14 X 1956, nr 42 (550), s Sławoj Felicjan Składkowski ( ), generał dywizji WP, doktor medycyny, premier od 15 V 1936 do 30 IX Adiutant Józefa Piłsudskiego. 59 A. Piłsudska, Wspomnienia, Warszawa 2004, s\n11 jego głos wciąż do nich dociera. Wpływ na to ma właśnie Klara i najwyraźniej dlatego tak ją traktują. Na relacje panujące między rodzeństwem nakłada się jeszcze jeden ważny czynnik obraz ojca i matki. Wiele o nich słyszymy. Atmosfera domu rodzinnego często pojawia się we wspomnieniach bohaterów przedstawienia, próbują się do niej odnieść, ocenić matkę i ojca, a także siebie nawzajem. W czterech ścianach mieszkania rozgrywa skomplikowany dramat rodzinny. Wszyscy są zakładnikami historii rodzinnej, jak i tej wielkiej. Sztuka austriackiego pisarza Thomasa Bernharda dotyka problemu rozliczenia się przez społeczeństwo z nazistowską przeszłością, a właściwie konkretnych jednostek uwikłanych w hitlerowski system. Wera wyraża pewność: Przecież za 10 lat nikt o nic nie zapyta. Rudolf z kolei twierdzi: Historii nie da się sfałszować. Podjął jednak taka próbę - oddany służbie w wymiarze sprawiedliwości na co dzień widywany w sędziowskiej todze. Ale pod nią kryje się sylwetka człowieka, który służył zbrodniczej ideologii i nadal ją wyznaje. Ale czy oszukując wszystkich dookoła, najbardziej nie oszukuje samego siebie? Czy za odpowiedź można uznać zakończenie? Nie będę go zdradzać, ale jest to niewątpliwie pytanie z którym zostałam pozostawiona po wyjściu z teatru. Milena Lisiecka, cechująca się znakomitymi warunkami głosowymi, dobrze wcieliła się w despotyczną i zakłamaną postać Wery. Jej aparycja sceniczna, ruch i głos złożyły się na dobrą kreację. Interesująco wypadła Matylda Paszczenko w roli Klary. Grając bohaterkę przykutą do wózka inwalidzkiego miała ograniczone możliwości wyrazu, tymczasem poradziła sobie z tym zadaniem w sposób znakomity. Przemyślała rolę i zaplanowała sposób oddania uczuć względem rodziny czy też wyrażenia poglądów, nadal pozostając w tym prawdziwa. Niestety gra Andrzeja Wichrowskiego jako Rudolfa była przerysowana. Mam wrażenie, które zresztą podzielają inni, że od aktorów teatralnych nie oczekuje się nadużywania takiego chwytu jakim jest krzyk. Oddanie nerwowego charakteru postaci i niestabilnej warstwy emocjonalnej bohatera byłoby ciekawsze poprzez gesty czy konkretny sposób poruszania się. To kreacja nierówna, stopniowo wraz z rozwojem akcji poprawiał się jej odbiór. W wielu recenzjach sztuka Przed odejściem w stan spoczynku Thomasa Bernharda w reżyserii Grzegorza Wiśniewskiego określana jest jako przerażająca, przytłaczająca, perwersyjna, prowokacyjna, porywająca. Wszystkie te przymiotniki pasują idealnie. Banalne wyda się stwierdzenie, że historia prezentowana w przedstawieniu jest tak straszna, że aż śmieszna. Łaska Rudolfa, która uwolniła Klarę od obowiązku założenia pasiaka bawi, podobnie jak widok bohaterki w imprezowej czapeczce przy stole z szalonym rodzeństwem. Absurd podniesiony do potęgi tworzy klimat spektaklu. Niewątpliwie to ciekawa i dobra pozycja w repertuarze Teatru im. Stefana Jaracza. Nie zgodzę się z opinią Olgi Ptak z Dziennika Teatralnego, iż wystarczy kilka minut by uznać to przedstawienie za perełkę. Pranie rodzinnych brudów w pierwszym akcie jest po prostu męczące. Sztuka wydaje się zbyt ciężka - trudno wytrzymać w jednym pokoju z Klarą, Werą i Rudolfem, który do nich po pewnym czasie dołącza. Możliwe, że to zamierzony efekt. Drugi akt ogląda się z większym zaciekawieniem. Jest głębszy i o wiele bardziej porusza. Całość pracuje po wyjściu widza z teatru to największy atut tego spektaklu. Potrzeba czasu by ustosunkować się do sztuki i odpowiednio ją ocenić. Jest trudna nie tylko dla widza, ale również dla aktorów. Wzruszenie Mileny Lisieckiej świadczy o tym, jak wiele wysiłku kosztuje wcielenie się w tak skomplikowanych bohaterów. Cytowane fragmenty sztuki Thomasa Bernharda Przed odejściem w stan spoczynku. Komedia o duszy niemieckiej w przekładzie Danuty Żmij Zielińskiej. Estera Flieger 11\n12 K I N O ANNA KARENINA Z niecierpliwością czekałam na Annę Kareninę. Powodów było kilka. Po pierwsze lubię filmy kostiumowe, po drugie chciałam odnieść się do wcześniejszych wersji. Zaznaczyć należy, iż znałam kilka dzieł tego reżysera, chciałam mieć porównanie z nimi. Zwiastun zapowiadał ciekawe widowisko. Film Joe Wrighta to już kolejna ekranizacja powieści Lwa Tołstoja - jednego z najsłynniejszych romansów wszechczasów. Czy reżyser Dumy i uprzedzenia oraz Pokuty pokazał widzom coś odmiennego od swoich poprzedników? Po części tak. Magiczna Rosja - taką właśnie poznajemy w tym filmie. Jej obraz jest nad wyraz uroczy, a współczesna technika filmowa uwydatnia jej piękno. Ta Rosja jest tłem dla kolejnych wydarzeń. Zacznę jednak od początku. Anna Karenina (Keira Knightley) to żona Aleksieja (Jude Law), wysoko postawionego urzędnika carskiej Rosji. Jadąc pociągiem w odwiedziny do swojego brata, piękna Anna poznaje młodego hrabiego Wrońskiego (Aaron Taylor- Johnson). Szybko zakochują się w sobie, jednak cenę za to uczucie zapłaci tylko Karenina. Jak pokazać coś, co już przerabialiśmy wiele razy, w ciekawy, intrygujący sposób? Reżyser podołał temu zadaniu - przekształcił film w spektakl teatralny. Wiele scen odgrywanych jest na deskach. Czyżby słynna metafora życia jako teatru? Może się to wydawać oklepane, jednak to co możemy zobaczyć idąc na prawdziwą sztukę nie oddaje tego, co pokazał nam J. Wright. Symbolika, która góruje w Annie Kareninie pozbawiona jest nadęcia oraz przesadnego dramatyzmu. Ekranizacja klasycznej powieści Lwa Tołstoja (według scenariusza świetnego brytyjskiego dramaturga Toma Stopparda) różni się wyraźnie od wielu poprzedniczek - nie jest to z pewnością kolejna, nudna, filologiczna wersja. Ale sama odmienność nie jest jeszcze wartością. Tym, co uderza w niej najmocniej, jest jej jawna teatralność. Film zaczyna się na teatralnej scenie, później niejednokrotnie mamy okazję zajrzeć za kulisy, od czasu do czasu miga widownia ze zgromadzoną publicznością. To ciekawy pomysł: romans zamężnej Anny i Wrońskiego jest rzeczywiście widoczny jak na dłoni, ma stałą publiczność - nawet jeśli oboje się łudzą, że pozostaje niezauważony. Mamy również okazję popodziwiać zarówno gwarne miasto jak i wieś oddaną wiecznemu porządkowi natury. Co mnie zdecydowanie urzekło w tym filmie to dopracowanie pewnych szczegółów. Widok mężczyzn koszących w ukropie, w czasie żniw nie byłby na tyle przyjemny gdyby nie zachowana harmonia, ich równomierna praca, co było chyba próbą podkreślenia istoty współpracy oraz owego ciężkiego wysiłku. Dość ważnym momentem filmu była śmierć robotnika pod pociągiem. Miała ona olbrzymi wymiar dla samej Anny, ale także ukazywała sytuacje w jakiej znajdował się szereg mieszkańców Rosji konieczność pracy w okropnych, niebezpiecznych warunkach, a praca i tak nie zapewniała pewności finansowej. Nie można oceniać samej historii ukazanej w tej adaptacji. W filmie składa się w jedną całość, widzimy szereg zmian w życiu bohaterki, jej salonową śmierć oraz tę prawdziwą. Jednak mi samej brakowało wielu elementów. Mam na myśli głównie końcowe sceny, które w dużej mierze zostały okrojone, a osoba, która nie czytała książki zapewne miała sporo przemyśleń dotyczących niektórych, niewyjaśnionych kwestii. Nie podobał mi się również sam moment wyścigu - miałam zupełnie inne wyobrażenie tej sceny. Muzyka skomponowana przez Dario Marianelliego jest urzekająca, a rytm jest istotnym elementem akcji. Na przykład urzędnicy stemplujący dokumenty w odpowiednim tempie, czy odgłosy wydawane przez wachlarz Anny, który odzwierciedla bicie jej serca. Natomiast kostiumy i scenografia zdecydowanie zasługują na Oscara. Wiem, że to mocne stwierdzenie, ale w tej kwestii obraz robi ogromne wrażenie. 12\n13 Joe Wright nie ukrywał, że najlepszym sposobem na przedstawienie świata, w którym rządziła fałszywa grzeczność będzie teatr. Dużo w tej historii symboli. Może się wydawać, że twórcy mieli komplet: ciekawy koncept na ukazanie losów bohaterów, świetną oprawę muzyczną i stroje, a także scenografię oddającą klimat epoki. Niestety to wszystko wymieszane przyćmiło coś najważniejszego tytułową bohaterkę. Samej Anny jest za mało. Film ogląda się przyjemnie, nie nudziłam się, jednak jeśli mam do wyboru Annę Kareninę w wersji papierowej oraz na ekranie, to w tym przypadku pozostanę przy tej pierwszej. Ewa Kacprzyk D O P R Z E C Z Y T A N I A, D O Z O B A C Z E N I A W zeszłym roku Wydawnictwo Naukowe PWN opublikowało książkę pt. Rwanda. Wojna i ludobójstwo, autorstwa dr. Jacka Reginia-Zacharskiego, pracownika Wydziału Stosunków Międzynarodowych i Politologicznych UŁ, której chciałbym poświęcić tu nieco uwagi. Patronem wydania tej książki jest portal historyczno-militarny konflikty.pl, a publikacja ta to kompendium historyczne adresowane przede wszystkim do studentów historii, politologii, stosunków międzynarodowych, socjologii i dziennikarstwa. Publikacja ta prezentuje w syntetyczny sposób genezę i przebieg jednego z najkrwawszych konfliktów politycznych 2. połowy XX wieku, największego ludobójstwa od czasów Holocaustu i stanowi pretekst do przypomnienia tych tragicznych wydarzeń sprzed 18 lat. Rwanda to mały kraj w środkowej Afryce, o powierzchni nieco ponad km 2, zamieszkały obecnie przez około mieszkańców. W stolicy państwa Kigali, gdzie dominuje niska, postkolonialna zabudowa, mieszka obecnie około mieszkańców. Rwanda to kraj piękny i malowniczy, nazywany często Krajem tysiąca wzgórz (fran. Pays des Mille Collines) albo Szwajcarią Afryki. Choć znajduje się zaledwie kilka stopni na południe od równika, cechuje go bardzo łagodny jak na Afrykę klimat, ze względu na położenie większości terytorium na wysokości ponad 1000 m n.p.m. (najwyższy szczyt to wygasły wulkan Karisimbi 4507 m n.p.m.), na wyżynach i niezbyt stromych zboczach gór. Rwandę cechuje urozmaicona i bogata sieć rzeczna (to tu znajdują się źródła Kagery, uznawanej przez hydrologów za początek Nilu), malownicze jeziora (największe to jezioro Kiwu na granicy z Kongo), unosząca się w powietrzu lekka mgiełka i wspaniała dzika przyroda (np. populacja ostatnich goryli górskich zamieszkująca wulkaniczny masyw Wirunga). Znajdują się tu niewielkie złoża cyny oraz wszechobecne plantacje kawy, herbaty, tytoniu... Jednym słowem to biblijny raj na ziemi. Aż do 6 kwietnia 1994 r. kraj ten nie wyróżniał się niczym szczególnym. Co prawda mieszkańcom dokuczała bieda i przeludnienie, rządy w kraju sprawował mocno opresyjny reżim, zdarzały się ostre konflikty polityczne, nawet morderstwa i pogromy, na granicach tliła się wojna domowa z opozycyjną partyzantką ale to raczej standard w tym zakątku Trzeciego Świata w 2 połowie XX wieku. Gdy o świcie 6 kwietnia 1994 r. jakaś, do dziś nie wiadomo przez kogo wystrzelona rakieta, zniszczyła podchodzący do lądowania na międzynarodowym lotnisku w Kigali samolot z prezydentami Rwandy (Juvénalem Habyarimana) i sąsiedniego Burundi (Cyprienem Ntaryamira) na pokładzie, w tym raju na ziemi rozpętało się prawdziwe piekło. Na drogach w całym kraju pojawiły się prowizoryczne blokady, przy których rosły stosy trupów. Zbrojne w chińskie maczety (zakupione specjalnie w tym celu po 50 centów sztuka), kije i maczugi bandy pijanej młodzieży z paramilitarnych milicji Hutu Interahamwe (w języku kinyarwanda Walczący razem) i Impuzamugambi (Mający wspólny cel) oraz uzbrojeni w pistolety i karabiny wspierający ich policjanci i żołnierze z armii rządowej i Gwardii Prezydenckiej przez około 100 dni w wojskowych ciężarówkach i pieszo 13\n14 przemierzali kraj, bezkarnie mordując bezbronnych cywilów mężczyzn, kobiety, dzieci, niemowlęta, swoich sąsiadów i współobywateli tylko dlatego, że należeli do innego plemienia Tutsi, niegdyś bogatej i wpływowej kasty rządzącej w tym kraju, a potem dyskryminowanej i prześladowanej mniejszości. Kolejne cele mordów wskazywało im zionące nienawiścią rządowe radio RTLM (Radio Télévision Libre des Mille Collines), a do walki zagrzewał rewolucyjny pieśniarz Simon Bikindi. W prasie (zwłaszcza osławionym magazynie Kangura) i radio nawoływano do tępienia karaluchów Tutsi (inyezi) i ścinania wysokich drzew. O historyczne uzasadnienie tej niebywałej czystki etnicznej zadbał profesor Ferdinand Nahimana wyznawca skrajnie nacjonalistycznej i rasistowskiej ideologii Hutu Power. Powołany po śmierci prezydenta Habyarimany i zamordowaniu przez ekstremistów Hutu pani premier Agathe Uwilingiyimana rząd tymczasowy, na którego czele stanął ekonomista Jean Kabanda, zapewnił tym bandom morderców pełne wsparcie, podobnie jak większość partyjnych przywódców Hutu i urzędników - prefektów na prowincji. Ci z prefektów, którzy odmówili udziału w mordach, jak prefekt Butare Jean Baptiste Habyalimana, byli zabijani wraz z całymi rodzinami. Podobny los spotkał prawie wszystkich polityków Hutu o umiarkowanych poglądach, działaczy społecznych i gospodarczych, opozycyjnych sędziów, wojskowych i księży. Armia rządowa, dowodzona po zestrzeleniu prezydenckiego samolotu przez pułkownika Théoneste Bagosora, dostarczyła bojówkom Interahamwe i Impuzamugambi broń, środki transportu oraz przeszkoliła jak skutecznie zabijać współobywateli. W ciągu zaledwie 3 miesięcy zamordowano w tym niewielkim kraju od do ponad ludzi, zginęło blisko 12% mieszkańców. W samej stolicy Kigali zabito około ćwierć miliona osób. Policzono, że średnio 1 morderstwo zdarzało się co 8½ sekundy, a w ciągu jednego dnia było ich % wszystkich ofiar zgładzono w ciągu pierwszych 2 tygodni rzezi, najwięcej w stolicy i innych większych miastach. Było to chyba najszybsze ludobójstwo w dziejach świata! Największych masakr dokonano w Rwandzie w miejscach publicznych szkołach (np. w Ntarama), urzędach, szpitalach, kościołach katolickich i protestanckich (np. w Nyamata, Nyange, Kibeho, Gikondo) oraz na miejskich stadionach (np. w Kibuye). Tysiące ludzi, głównie Tutsi próbowało tam znaleźć schronienie, a znalazło śmierć od maczet, kul karabinów, granatów a nawet buldożerów. Bezpieczne okazały się tylko meczety, choć muzułmanie byli wtedy w Rwandzie nieliczną, dyskryminowana mniejszością. O bezpośredni udział w mordach oskarżono aż osób, w tym kilkudziesięciu księży. Sąsiedzi Hutu mordowali i rabowali sąsiadów Tutsi lub wydawali ich grasującym po kraju bojówkom, a ci którzy próbowali ratować i ukrywać sąsiadów, czy protestować przeciw masakrze, często ginęli mordowani wraz z nimi. Na prowincji chłopi dzień po dniu, tydzień po tygodniu, na znak gwizdka ruszali niczym na żniwa mordować sąsiadów. Przygotowania do tej zbrodni ludobójstwa trwały co najmniej kilka miesięcy i były obmyślone w najdrobniejszym szczególe, omawiano je otwarcie w debatach parlamentarnych, jak przyznał podczas procesu J. Kabanda. Pani minister do spraw kobiet i rodziny Pauline Nyiramasuhuko opracowała metody niszczenia kobiet Tutsi, m.in. przy pomocy grasujących po kraju oddziałów gwałcicieli zarażonych wirusem HIV. Skala okrucieństwa wobec kobiet, masowych gwałtów, tortur i okaleczeń znacznie przekroczyła wyczyny żołdactwa znane z innych wojen. Nie oszczędzano też dzieci, zabijając i okaleczając je maczetami czy rozbijając o drzewa i ściany kościołów. Przy wszystkich drogach w kraju rosły stosy niepochowanych trupów pomordowanych, rzeki pełne były ciał ofiar tych mordów. Gdyby nie rozpoczynająca się tu właśnie w kwietniu pora deszczowa, w gorącym afrykańskim klimacie musiałoby to niechybnie wywołać epidemię. Podobno mieszkańcy sąsiednich krajów jeszcze długo po tych wydarzeniach nie chcieli jeść ryb karmionych ludzkim mięsem Tan tragiczny bilans byłby z pewnością jeszcze większy, gdyby szybka, zwycięska ofensywa wojskowych oddziałów rebeliantów Tutsi z Rwandyjskiego Frontu Patriotycznego (RPF) pod wodzą Paula Kagame nie powstrzymała w lipcu 1994 r. tlącej się jeszcze w wielu rejonach kraju rzezi. Ofensywę tą rozpoczęto wbrew naciskom społeczności międzynarodowej i z pogwałceniem porozumień pokojowych wynegocjowanych rok wcześniej w Aruszy, ale uratowała tysiące istnień ludzkich. W 14\n15 obawie przed zemstą zwycięskich Tutsi tysiące Hutu pod osłoną interwencyjnych wojsk francuskich wyemigrowało za granice, głównie do Zairu. Wstrząsające są relacje Tutsi ocalałaych z rwandyjskiego ludobójstwa, którzy przeżyli tylko dlatego, że udało im się dostać do luksusowego hotelu des Mille Collines w Kigali, pod opiekę dyrektora Paula Rusesabaginy i żołnierzy z misji ONZ, zdobyli zagraniczne paszporty albo udawali Hutu dzięki drogo kupionym podrobionym dokumentom. Nieliczni przeżyli ukryci przez sąsiadów, księży, europejskich misjonarzy. Gwałcone do nieprzytomności przez całe oddziały oprawców kobiety były porzucane w lesie czy wrzucane do rzek. Inni przeżyli nierozpoznani pod stertą trupów przy drodze, w dżungli, w okropnych warunkach na bagnach, albo uciekając biegiem przed oprawcami, zmuszeni do porzucenia na pastwę morderców własnych dzieci Tymczasem, kiedy w stolicy Rwandy Kigali codziennie ginęły od maczet tysiące niewinnych ofiar, sekretarz generalny ONZ Egipcjanin Butros Ghali nie wierzył w alarmujące relacje napływające z Afryki i nie spieszył się z podjęciem jakichkolwiek decyzji, a Rada Bezpieczeństwa ONZ 21 kwietnia 1994 r. przyjęła Rezolucję nr 912, zmniejszającą kontyngent ONZ w Rwandzie do zaledwie 270 żołnierzy z mandatem ograniczonym do monitorowania sytuacji i pośrednictwa w negocjacjach pokojowych. Prasa brytyjska pisała o kolejnym afrykańskim bałaganie, na Zachodzie nie chciano wierzyć w zorganizowane ludobójstwo widząc w wydarzeniach rwandyjskich jedynie kolejny etap wojny domowej, ekscesy niekarnego wojska czy spontaniczne akty przemocy będące odpowiedzią na zestrzelenie prezydenckiego samolotu. Amerykańskie władze i media długo broniły się przed nazwaniem rwandyjskiej rzezi ludobójstwem, mówiąc tylko o aktach ludobójstwa, pewnie po to uniknąć automatyzmu działań wynikających z Konwencji o zapobieganiu i karaniu zbrodni ludobójstwa z 1948 r. i nie stracić poparcia wpływowej mniejszości żydowskiej przed zbliżającymi się wyborami do Kongresu. Po niedawnej kompromitacji w Somalii, i w obliczu rozszerzającego się konfliktu zbrojnego w Bośni rząd Stanów Zjednoczonych i jego sojusznicy nie zdecydowali się na minimalne choćby zaangażowanie militarne w tym małym afrykańskim kraju, pozbawionym złóż ropy czy diamentów. Inną postawę przyjęły tylko niektóre kraje afrykańskie, zwłaszcza Nigeria i Ghana. Belgowie, mający najwięcej interesów i najlepsze rozeznanie w sprawach Rwandy, w odpowiedzi na zamordowanie 10 swoich żołnierzy z misji ONZ (UNAMIR), zamiast domagać się ukarania sprawców, tchórzliwie i w pośpiechu wycofali cały swój kontyngent wojskowy z Rwandy, lobbując w ONZ za całkowitym zakończeniem misji ONZ w tym kraju. Francuscy komandosi z kolei, ewakuując w połowie kwietnia w ramach akcji Amaryllis swoich obywateli i innych białych z ogarniętej chaosem Rwandy, przy okazji wywieźli do Paryża wielu wpływowych polityków Hutu - swoich dotychczasowych sojuszników, zaangażowanych w zorganizowanie ludobójstwa. Znalazła się wśród nich wdowa po prezydencie Agathe Habyarimana, związana z radykalnym klanem Hutu zwanym akazu. We Francji przyznano jej uposażenie 230 tys. franków z funduszu dla rwandyjskich uchodźców, odmawiając procesu i ekstradycji do Rwandy... Bierność ONZ i mocarstw zachodnich w obliczu tego bestialskiego ludobójstwa w małym, zapomnianym przez Boga afrykańskim kraju to z całą pewnością jedna z największych w dziejach kompromitacji społeczności międzynarodowej. Wracając do polecanej książki, Autor w kolejnych rozdziałach omówił: 1) Dzieje Rwandy i sąsiedniego Burundi przed 1945 r., genezę głębokich podziałów społecznych na plemiona (czy może raczej kasty?) rolników Hutu i pasterzy Tutsi (trzecia, najbardziej upośledzona grupa to Pigmeje Twa), wpływ europejskich kolonizatorów Niemców, a zwłaszcza Belgów na niekorzystne przemiany ustroju i struktury społecznej ludności w tej części Afryki; 2) Schyłkowy okres rządów europejskich po II wojnie światowej, meandry belgijskiej polityki kolonialnej w tym powiernictwie z ramienia ONZ, proces podziału powiernictwa na dwie części i uzyskania niepodległości przez Rwandę i Burundi w 1962 r., okoliczności obalenia monarchii (mwami) Tutsi i przejęcia władzy w nowej republice Rwandy przez partie większości Hutu; 3) Historię polityczną, nawarstwiające się problemy demograficzne, społeczne i gospodarcze Rwandy pod rządami prezydentów Hutu, najpierw Grégoire 15\n16 Kayibandy ( ), a następnie Juvénala Habyarimany ( ), przyczyny radykalizacji poglądów ekipy rządzącej począwszy od lat 80. XX w.; 4) Wydarzenia bezpośrednio poprzedzające eskalację konfliktu i ludobójstwo działania polityczne i militarne opozycyjnych grup Tutsi z terytorium Ugandy, walki na północnej granicy kraju i porozumienia pokojowe z Aruszy ( ); 5) Dalszy przebieg wojny domowej i 100 dni ludobójstwa w Rwandzie (od kwietnia do lipca 1994 r.) oraz postawę Organizacji Narodów Zjednoczonych, rządów Stanów Zjednoczonych, Francji, Belgii i całej społeczności międzynarodowej wobec tych wydarzeń; 6) Sytuację polityczną w Ruandzie po zwycięstwie rebeliantów Tutsi, autorytarne, dalekie od standardów zachodniej demokracji, ale mądre rządy Paula Kagame (wiceprezydenta i ministra obrony od lata 1994 r., a prezydenta republiki od 2000 r.) i jego aktywność w polityce zagranicznej, a zwłaszcza udział w wielkiej wojnie afrykańskiej na terytorium Demokratycznej Republiki Kongo. J. Reginia-Zacharski sporo uwagi poświęcił także działalności Międzynarodowego Trybunału Karnego dla Rwandy obradującego w tanzańskiej Aruszy wymieniając jego sukcesy w ściganiu zbrodniarzy organizatorów ludobójstwa (kilku najważniejszych zbrodniarzy odsiaduje już wyroki dożywotniego więzienia), ale i porażki (np. problemy z ekstradycją, błędy proceduralne) oraz spory polityczne wokół działalności tego trybunału (np. spór pani prokurator Carli del Ponte z obecnym przywódcą Rwandy Paulem Kagame). Wartość merytoryczną i dydaktyczną tego kompendium podwyższają opublikowane w obszernym aneksie materiały źródłowe, (m.in. wszystkie rezolucje ONZ w sprawie Rwandy), rozbudowane kalendarium wydarzeń (od końca XIX wieku do czasów współczesnych), leksykon postaci (krótkie biogramy czarnych i białych bohaterów omawianych wydarzeń historycznych), syntetyczny słowniczek pojęć, indeks osobowy oraz 3 skromne, czarno-białe, choć bardzo potrzebne mapki prezentujące cały region wielkich jezior afrykańskich, Rwandę pod koniec omawianego konfliktu (w lipcu 1994 r.) i kraj ten w chwili obecnej. Aneks, słowniczek i inne dodatki stanowią ok 1/3 całej książki, liczącej łącznie 251 stron niedużego formatu. Po przeczytaniu tej książki, a przeczytać ją na pewno warto, odczuwam pewien niedosyt. Autor koncentruje się głównie na genezie konfliktu, poszukując źródeł nienawiści między Hutu i Tutsi w epoce przedkolonialnej, zwracając uwagę na chwiejną i nieprzemyślaną politykę europejskich kolonizatorów, a zwłaszcza Belgów pod koniec ich mandatu. Zwraca uwagę na zaostrzające się spory polityczne, przymusowe migracje, walki domowe, pogromy i masakry w Rwandzie i Burundi z lat 60. i 70. XX wieku, w których żadna z grup etnicznych nie pozostała bez winy, na ekonomiczne i demograficzne uwarunkowania konfliktu (czy wiecie, że jedną z pośrednich przyczyn eskalacji konfliktu i ludobójstwa w Rwandzie był spadek cen kawy na światowych rynkach?), wreszcie na przyczyny tej zadziwiającej, kompromitującej bierności ONZ, Stanów Zjednoczonych i całej społeczności międzynarodowej wobec rwandyjskiego ludobójstwa z 1994 r. i dwuznaczna postawę Francji. Znacznie mniej uwagi (zwłaszcza w kalendarium) poświęca jednak samemu przebiegowi ludobójstwa, opisowi najbardziej znanych epizodów tej zbrodni, mocno dyskutowanej roli duchownych i kościołów różnych wyznań, problemom odpowiedzialności za mordy i integracji społeczeństwa Rwandy kilkanaście lat po ludobójstwie. J. Reginia-Zacharski pomija zupełnie 2 polskie wątki konfliktu rwandyjskiego (rzeź Tutsi w polskiej katolickiej misji palotyńskiej w Gikondo oraz postać Stefana Steca, majora sił pokojowych ONZ, który mocno zaangażował się w ratowanie masakrowanej ludności, a zmarł w wieku zaledwie 41 lat w wyniku powikłań związanych z zespołem stresu pourazowego, 11 lat po traumatycznej misji w UNAMIR). Bezstronny, a nawet beznamiętny opis tych drastycznych zbrodni, choć zgodny z wymogami stawianymi naukowej syntezie czy kompendium, trochę mnie jednak razi. Szkoda także, że poza jednym zdjęciem na okładce, brakuje w książce jakiegokolwiek materiału ikonograficznego, a w załączonym aneksie oprócz tekstów traktatów pokojowych i rezolucji mogłoby znaleźć się, moim zdaniem, chociaż kilka przykładowych artykułów prasowych ilustrujących ewoluujący z czasem stosunek opinii międzynarodowej do tego afrykańskiego ludobójstwa oraz fragmenty relacji ocalonych. 16\n17 Jeśli także Państwa, tak jak mnie poruszyła ta tematyka, zachęcam do wnikliwej lektury wspomnianej książki Jacka Reginia-Zacharskiego oraz innych publikacji poświęconych temu afrykańskiemu konfliktowi z końca minionego wieku. Polskiego tłumaczenia doczekały się np. wstrząsające relacje ocalałych z ludobójstwa i ich katów spisane przez francuskiego dziennikarza Jeana Hatzfelda w serii książek pt.: Nagość życia. Opowieść z bagien Rwandy (2000), Sezon maczet (2003) i Strategia antylop (2007). Obejrzyjcie Państwo także koniecznie film oparty na autobiografii dowódcy misji wojskowej ONZ w Rwandzie (UNAMIR), kanadyjskiego generała (obecnie senatora) Roméo Dallaire pt. Podać rękę diabłu (Shake Hands With the Devil). Jest to relacja jednego z najlepiej zorientowanych w zawiłościach rwandyjskiej polityki obcokrajowców, człowieka który widział z bliska tragedię Rwandy. Mając do dyspozycji bardzo niewielkie i ciągle kurczące się środki, pomógł uratować tysiące ludzi chroniących się pod opieką nielicznych i słabo uzbrojonych błękitnych hełmów. Generał Dallaire to jeden z nielicznych sprawiedliwych, który w czasie trwania tych masakr próbował bezskutecznie obudzić sumienie świata, skłonić do aktywniejszych działań na rzecz masakrowanej ludności ONZ i rządy. Na temat tragicznych wydarzeń w Rwandzie z 1994 r. nakręcono dotąd kilka filmów fabularnych: Hotel Ruanda (2004), Czasem w kwietniu (2005), Shooting Dogs (2005) i najnowszy Kinyarwanda (2011), które również śmiało mogę Państwu zarekomendować (szczególnie wstrząsający i prawdziwy jest moim zdaniem obraz Shooting Dogs w reżyserii Michaela Caton-Jonesa). Temat rwandyjskiego ludobójstwa bardzo mnie poruszył. Mam dziś wyrzuty sumienia, że kiedy te okropieństwa działy się w środkowo-wschodniej Afryce, specjalnie się nimi nie przejąłem, podobnie zresztą jak reszta świata. Byłem wtedy w Państwa wieku, na I roku studiów i inne tematy zaprzątały moją uwagę. Owszem, docierały do nas za pośrednictwem zachodnich serwisów informacyjnych dramatyczne relacje, zdjęcia, filmy relacjonujące przebieg tych afrykańskich masakr, ale jakoś to sobie racjonalizowaliśmy - kolejny afrykański bałagan, wojna plemienna w dzikim kraju, jacyś rebelianci kontra wojskowi... Powinniśmy pamiętać o tych milionach ofiar, o tym że człowiek człowiekowi zgotował ten los, tak stosunkowo niedawno, choć tak daleko od nas, w egzotycznym afrykańskim kraju. Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2003 r. wprowadziło Dzień Pamięci Ofiar Ludobójstwa w Rwandzie, święto obchodzone corocznie w dniu 7 kwietnia (w rocznicę rozpoczęcia masakry). W zeszłym roku szukałem jakiejkolwiek wzmianki o tej rocznicy na najważniejszych polskich portalach internetowych i nie znalazłem ani jednej! Zabrakło miejsca na najkrótsze chociaż wspomnienie tej rocznicy, wśród setek relacji o wyrodnej matce Madzi, ślubach i rozwodach celebrytów czy wypadkach drogowych... Pamiętajmy! Dziękuję koledze dr Arturowi Rosiakowi za poruszenie tematyki rwandyjskiego ludobójstwa podczas jednego z odczytów PTH, którego tytuł muszę tu koniecznie przypomnieć: A świat odwrócił wzrok Kilka linków dla zainteresowanych: Polecał: dr Tomasz Pietras, Katedra Historii Historiografii i Nauk Pomocniczych Historii, Opiekun SKNH UŁ 17\n18 P od koniec 2012 roku ukazały się dwie interesujące, ale i kontrowersyjne książki Życie codzienne pod rządami Stalina. Rosja radziecka w latach trzydziestych XX wieku autorstwa Sheili Fitzpatrick oraz Sowiety od kuchni. Mikojan i radziecka gastronomia pióra Iriny Głuszczenko. Obie monografie przedstawiają ZSRR nie przez pryzmat totalitarnego aparatu bezpieki, lecz wpływu ideologii na życie codziennych ludzi. Czy jednak opisywane publikacje nie wpadają w pułapkę relatywizmu? Czy autorki nie próbują wybielać radzieckich przywódców? Na szczęście udało się tego uniknąć. Anastas Mikojan próbujący zmienić upodobania żywieniowe mieszkańców Związku Radzieckiego nie stał się sympatycznym miłośnikiem amerykańskich Fast foodów. Pozostał groteskowym odbiciem Stalina, i tak jak on, pragnął zmienić mentalność mieszkańców swojego kraju bez względu na cenę. Sheila Fitzpatrick doskonale wskazywała, jak jedną decyzją władze kraju robotników potrafiły drastycznie zmieniać im życie. Naprawdę warto zapoznać się z tymi książkami. Polecał: mgr Jan Ratuszniak D la osób, które jeszcze nie miały okazji zapoznać się z dorobkiem naukowym łódzkiego środowiska filologów klasycznych, albo odwrotnie, pilnie ten dorobek śledzą, z miłą chęcią podaję, że od początku listopada 2012 roku pasjonaci antycznego świata mogą wzbogacić domową biblioteczkę o niezwykle cenną pozycję autorstwa dr Idaliany Kaczor, filologa klasycznego z Pracowni Recepcji Literatury Rzymskiej Uniwersytetu Łódzkiego. Deus rituscultus. Studium na temat charakteru religii starożytnych Rzymian to przede wszystkim imponujący informator o najdawniejszych kultach starożytnych Rzymian oraz transformacji dokonywanych w zakresie wierzeń od czasów archaicznych. Praca podzielona na dziesięć działów, każdy wyposażony w podrozdziały udogodnia operowanie interesującymi czytelnika zagadnieniami. Na co osobiście zwracam uwagę podczas lektury bibliografia, w tym wypadku bogato wyposażona, umożliwia zapoznanie z mniej znanymi polskimi i zagranicznych publikacjami. Miłym akcentem jest indeks nazw świąt zamieszczony na końcu książki. Idąc za słowami recenzentki, prof. dr hab. Lucyny Stankiewicz, że w polskiej literaturze naukowej nie ma dotychczas pełnego, monograficznego opracowania archaicznych rytów Rzymian, praca dr Kaczor musi stać się religioznawczym niezbędnikiem i intelektualną gratką systematyzującą wiedzę. Wyrazić żal należałoby z powodu nakładu, który w porównaniu z zawartością kart przedstawia się mniej imponująco. A szkoda, gdyż język, którym autorka się posługuje, do hermetycznych z pewnością nie należy i jak wierzę z uwagi na dosyć popularną tematykę dr I. Kaczor miałaby szanse dotrzeć nie tylko do wąskiego grona środowiska akademickiego. Polecała: Justyna Olejnik P ragnę zwrócić uwagę na ramówkę Planete+. Proponuję śledzić ją ze względu na wielokrotnie nagradzany film dokumentalny Kucharze Historii. W wojsku im bliżej kotła tym lepiej mówi pierwszy bohater żołnierz rosyjski gotujący dla armii walczącej w Czeczenii. Ale wcale nie ma łatwego zadania - wojsko jest już w drodze, a brakuje mięsa. Poznajemy przepis na szaszłyki dla rosyjskiej kompanii, a dalej m.in. na Komiśniak chleb dla 18 mln niemieckich żołnierzy, ale również na zatrute pieczywo dla 300 esesmanów, węgierską kiełbasę dla 120 tys. okupantów radzieckich czy też pieczeń cielącą dla 80 tys. żołnierzy chorwackich. To opowieść o wybranych konfliktach, które toczyły się na przestrzeni XX wieku: II wojna światowa, rewolucja na Węgrzech w 1956 r., interwencja wojsk radzieckich w Czechosłowacji w 1968 r., konflikt francusko 18\n19 algierski i wojna na Bałkanach poznajemy te wydarzenia dosłownie od kuchni, często dwóch różnych wrogich sobie. Wspomnienia osób odpowiedzialnych za przygotowywanie posiłków dla żołnierzy nie mają jedynie kulinarnego charakteru. To często bardzo głębokie refleksje, a jednak prosto podane, na temat istoty wojny. Życie to nie kasza. Nie da się ugotować według przepisu ( ) W życiu ciągle dochodzą nowe składniki mówi jedna z bohaterek. Kobiety gotujące dla armii serbskiej zauważyły zaś: Gotowałyśmy dla ludzi, ale przeciwko Chorwacji. Chorwacki kucharz, który służył w armii jugosłowiańskiej z kolei na pytanie czy teraz zgodziłby się gotować z Serbem odpowiada: Po moim trupie. W 1991 nawet kuchnia zrobiła się nacjonalistyczna wspomina dietetyk, którego zatrudniał Josip Tito. Mężczyzna odpowiedzialny za przygotowywanie posiłków dla żołnierzy francuskich walczących w Algierii niechętnie opowiada o samej wojnie: Wolę mówić o gotowaniu ( ) Wszystko sprowadza się do kostki rosołowej. Kiedy patroszy kurczaka weteran opowiada o okrucieństwach tego konfliktu. Z każdą sceną przygotowywanie jedzenia staje się coraz bardziej wyraźną metaforą walki czytamy na stronie Planete+. Dokument przygotowany jest w interesującej konwencji. Reżyser nie ucieka od groteski i czarnego humoru operuje nimi z łatwością. Widać cele jakie założył sobie dokumentalista i konsekwencje w ich realizacji. Na uznanie zasługuje montaż. Film niekiedy bawi, ale całość niewątpliwie wiele uczy i bardzo porusza. Pytania stawiane bohaterom są trafne i przemyślane co wcale nie jest taką oczywistością, gdyż media często proponują nam beznadziejne i nic nie wnoszące wywiady zepsute nieumiejętnie postawionymi pytaniami. Tę fascynującą i nietypową, ale jakże cenną lekcję historii kończy przejmujące epilog kucharz z łodzi podwodnej stojący po pas w wodzie szykuje Sznycel dla 19 zatopionych przyjaciół i szuka odpowiedzi na pytanie: Ma pan jakiś przepis na strach? Kucharze Historii, reż. Peter Kerekes, prod. Słowacja 2008, 88 min. Polecała: Estera Flieger Drogi Czytelniku! Masz jakiś ciekawy artykuł na dysku lub dnie szuflady? Pragniesz podzielić się recenzją książki lub filmu albo wzbogacić dział Do przeczytania, do zobaczenia krótką notką? A może masz pomysł na ciekawy wywiad i chętnie go zrealizujesz? Zapraszamy do zespołu redakcyjnego! Czekamy na Twoje teksty! A w lutowym numerze m.in.: Problem higieny dzieci w dworach ziemiańskich w II poł. XIX w., Zabójstwo ministra II RP. Część II Śledztwo, Indeks artykułów, które ukazały się w Kurierze Instytutu Historii w semestrze zimowym roku akademickiego 2012/2013: 50 lat w służbie Jej Królewskiej Mości (nr 63) Anna Karenina (nr 64) Byle do wiosny (nr 64) 19\n20 Co robią Pelikany nad Bzurą? Rzecz o herbie Łowicza w dawnej Polsce (nr 61-62) Hiszpańsko portugalska rywalizacja kolonialna w dobie wielkich odkryć geograficznych (nr 64) Jan Nowakowski PS. Irka / Upiór Żołnierz 25 Pułku Armii Krajowej (nr 61-62) Jesteś Bogiem (nr 61-62) KIH-a od kuchni (nr 63) Od Olimpii do Londynu (nr 61 62) O działalności Studenckiego Koła Naukowego (nr 61-62) Podsumowanie konferencji: Szpiedzy, kurtyzany, wojownicy drugoplanowi aktorzy na scenie dziejów (nr 63) Przed odejściem w stan spoczynku (nr 64) Publiczne miejsca straceń w dawnej Polsce (do 1795 r.) (nr 61-62) Sprawa legitymizacji córek Kazimierza Wielkiego wraz z papieskim określeniem kolejności sukcesyjnej tronu polskiego (nr 63) Święta w Lexington (nr 63) Witold Kucharski dowódca Wichrowców (nr 63) Zabawy i zabawki dzieci z polskich rodzin ziemiańskich w II połowie XIX w. (nr 64) Zabójstwo ministra II RP. Część I Zamach (nr 64) Znaczenie wydarzeń korsuńskich w IX i X w. dla historii Rusi Kijowskiej (nr 63) Tytuły rekomendowane w dziale Do przeczytania, do zobaczenia: Africa s World War. Congo, The Rwandan Genocide and the Making of a Continental Catastrophe (nr 63) Deus rituscultus. Studium na temat charakteru religii starożytnych Rzymian (nr 64) Historia Rosji (nr 62) Kucharze Historii (nr 64) Pocahontas i kapitan John Smith (nr 62) Ruskij Miedwied. Istorija, Semiotika, Politika (nr 62) Rwanda. Wojna i ludobójstwo (nr 64) Sowiety od kuchni. Mikojan i radziecka gastronomia (nr 64) Zaginione Królestwa (nr 62) Życie codzienne pod rządami Stalina. Rosja radziecka w latach trzydziestych XX wieku (nr 64) PORTAL KAŻDEGO HISTORYKA Zespół redakcyjny: Redaktor naczelna: Estera Flieger. Korekta: Estera Flieger, Marcin Gawryszczak, Ewa Kacprzyk, Martyna Wilk. Autorzy: Konrad Banaś, Estera Flieger, Ewa Kacprzyk, Marcin Gawryszczak, Justyna Olejnik, dr Tomasz Pietras, mgr Jan Ratuszniak, Anna Stelmaszczyk. Projekt Rycerzyka: Przemysław Damski. redakcji: Nakład: egz.\nRuanda, Rwanda, Republika Ruandyjska, Repoblika y'u Rwanda, République rwandaise, państwo położone w środkowej Afryce, bez dostępu do morza.\nRuanda, Rwanda, Republika Ruandyjska, Repoblika y'u Rwanda, République rwandaise, państwo położone w środkowej Afryce, bez dostępu do morza. Do 1986r. nosiło nazwę Rwanda. Na północy graniczy z Ugandą,


Jesteś tutaj:Strona Główna » Aktualności » Archiwum aktualności » Szkoła z Mikluszowic najlepsza w powiecie bocheńskim!\nDodano: 16.12.2014 11:00\nW Centrum Kongresowym ICE w Krakowie, odbyła się uroczystość wręczenia nagród szkołom podstawowym będącym laureatami w V Edycji Małopolskiego Konkursu „Odblaskowa Szkoła”, w którym wzięło udział 415 szkół z Małopolski.\nSzkoła Podstawowa im. Jana Pawła II w Mikluszowicach ostatecznie zajęła VII miejsce w Małopolsce i okazała się najlepsza w powiecie bocheńskim, dzięki działaniom podjętym na początku roku szkolnego 2014/2015. W szkole odbyło się szereg imprez promujących bezpieczeństwo w ruchu drogowym, z których najważniejszą był „Odblaskowy Piknik” zorganizowany 5 października br. Piknik stał się atrakcją dla uczniów i społeczności lokalnej, na którym każdy mógł otrzymać elementy odblaskowe i kamizelki w różnego rodzaju konkursach i działaniach, np. poprzez zrzut odblasków z lotni. Działania podjęte przez szkołę w Mikluszowicach znalazły oddźwięk w prasie i Internecie na stronach różnych instytucji wspierających akcję. Można je było również śledzić na stronie internetowej szkoły. Uczniowie wraz z całymi rodzinami mogli i wykazali się w licznych konkursach wiedzy, zręcznościowych, sportowych i plastycznych o tematyce bezpieczeństwa na drodze.\nDyrektor Szkoły w Mikluszowicach odebrała z rąk organizatorów czek na kwotę w wysokości 2 500 zł do wykorzystania przez szkołę oraz pamiątkowe dyplomy. Uczniowie otrzymali słodycze ufundowane przez firmę Wawel. Nagrodą dla wszystkich laureatów był występ zespołu FEEL.\nOrganizatorami konkursu i akcji byli: Małopolski Urząd Wojewódzki, Urząd Marszałkowski Województwa Marszałkowskiego, Małopolska Wojewódzka Rada Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego, Wydział Ruchu Drogowego KWP w Krakowie, Kuratorium Oświaty w Krakowie, oraz Krajowe Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego.\nNagrody zostały ufundowane przez Małopolską Wojewódzką Radę Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego oraz Krajowe Centrum Bezpieczeństwa Ruchu Drogowego.\nbenedyktynek civitas dokumenty dwutraktowym gazaris kiedy koci zamek komunikacji miasteczkiem mulka muzeum bochnia nakrytej numer konta ośrodek interwencji kryzysowej pedagog rzecznik konsumentów szpital wniosek paszport zwrot łapanów


Viking fartuch Skadi, czarny - CelticWebMerchant.com\nLeonardo Carbone Viking fartuch Skadi, czarny\nTen wąski i wydłużony fartuch jest pięknie ozdobione haftowanymi wzorami na dole. Viking nosiły takie fartuchy do ochrony ich przed zabrudzeniem ubrania. Można przymocować fartuch na swojej sukni z broszki lub szpilki. Uwaga: broszki nie zostały uwzględnione. Idealne ubranie, aby zakończyć swój strój Wikingów!\nKolor: czarny (z białym i czerwonym haftem)\nBroszki nie są wliczone\nMateriał: 100% bawełna / / Kolor: czarny (z białym i czerwonym haftem) / / Broszki nie są wliczone / / Długość: ok. 91 cm / / Recepta prania: 30 stopni pranie / / Na podstawie historycznego oryginału


Największe atrakcje Egiptu - Podróże\nMŚ: gol za golem, zacięty mecz Senegalu z Japonią\n16 maja 14 16:19\nEgipt to możliwość przeżycia niezwykłej przygody. Kraj ma do zaoferowania wiele atrakcji, w tym podziwianie piramid, safari na wielbłądach z beduińskimi przewodnikami czy rejs po Nilu. Niezapomiane wrażenia gwarantowane. Sprawdź, co warto zobaczyć!\nEgipt - najpiękniejsze miejsca Foto: Thinkstock\nDżabal Musa Foto: Thinkstock\nWielu badaczy spiera się, czy wznosząca się w południowej części Synaju Dżabal Musa to właśnie góra Horeb z historii Mojżesza. Najwyższy wierzchołek granitowego masywu wznosi się na wysokość 2285 m n.p.m. Na sam szczyt wiodą Schody Pokutne liczące prawie 4 tysiące schodów! Czekając na szczycie na świt, podziwiać można wspaniały widok na skalisty krajobraz i rysującą się w oddali zatokę Akaba.\nKair Foto: Thinkstock\nWiększość osób, które przyjeżdżają z Polski, właściwie nie ma czasu rozejrzeć się po mieście. A szkoda, bo jeśli przeznaczymy na zwiedzanie miasta co najmniej tydzień, odkryjemy niesamowitą metropolię pozbawioną uciążliwej powierzchownowści w postaci korków i ciężkiego powietrza. W mieście i jego okolicy znajdują się najcenniejsze zabytki Egiptu z okresu faraonów, a także koptyjskie i islamskie, nigdy nie wiesz, kiedy krążąc po mieście natkniesz się na kolejny niezwykły ślad przeszłości.\nPiramidy w Gizie Foto: Thinkstock\nPołożone na przedmieściach Kairu, piramidy w Gizie są wizytówką starożytnego Egiptu, którą trzeba zobaczyć na własne oczy. Największą z zespołu piramid jest piramida Cheopsa: naprawdę niezapomniany widok. Jest jedynym z siedmiu, zachowanym do dziś, cudem starożytnego świata. Rozmiary tej monumentalnej budowli sprawiają, że turyści stający przed tą niesamowitą budowlą najczęściej odczuwają pokorę przed starożytnymi budowniczymi.\nSakkara Foto: Thinkstock\nPrawdziwi miłośnicy starożytności musza koniecznie odwiedzić Sakkarę, która według wielu turystów jest dużo ciekawsze niż bardziej znane zabytki w Gizie. Uznana z najstarszą na świecie murowaną budowlę wyjątkowa piramida Dżosera jest częścią kompleksu pogrzebowego króla Dżosera, władcy z III dynastii. To unikatowa, sześciopoziomowa piramida, zaprojektowana przez architekta Imhotepa.\nKlasztor św. Katarzyny Foto: Thinkstock\nKlasztor świętej Katarzyny jest najstarszym ciągle działającym na świecie. Położony u stóp góry Synaj, zbudowany został w miejscu, gdzie według Księgi Wyjścia Bóg miał objawić się Mojżeszowi pod postacią gorejącego krzewu. Krzew ten do dziś rośnie na dziedzińcu klasztoru. Patronką klasztoru jest męczennica z Aleksandrii, zamordowana w 300 r. Według tradycji anioły przeniosły jej ciało na pobliską górę, także nazwanej jej imieniem (jest to najwyższy, sięgający 2629 m szczyt w Egipcie).\nNurkowanie Foto: Thinkstock\nNurkowanie to nie sport dla wybranych, ale aktywność prawie dla wszystkich. o jedna z największych atrakcji Egiptu i jedna z najlepszych miejscówek do nurkowania na świecie - dla początkujących i zaawansowanych. Bajeczna rafa z fantastycznym kolorowym światem fauny i flory, 100-metrowa studnia Blue Hole koło Dahabu, a nawet safari nurkowe czyli żeglowanie połączone z nurkowaniem - wszystko to znajduje się dosłownie w zasięgu ręki turystów przebywających w luksusowych kurortach nad Morzem Czerwonym.\nAleksandria Foto: Thinkstock\nSłynąca z określenia "Perła Morza Śródziemnego" Aleksandria fascynuje mieszanką historii i współczesności. Choć ze starego miasta pozostało niewiele, Aleksandria wciąż zachowuje śródziemnomorską elegancję z jej starymi domami, eleganckimi na sposób europejski, starymi kawiarniami i grecko-rzymskimi zabytkami. Katakumby Kom el-Shouqafa, podwodne ruiny Montazah i Maamoura oraz wibrująca scena artystyczna czynią z Aleksandrii miejsce wyjątkowe.\nOaza Siwa Foto: Thinkstock\nWszyscy znawcy tematu przyznają jednogłośnie, że Oaza Siwa to zdecydowanie najciekawsza oaza Egiptu. Zielona wyspa pełna źródeł mineralnych, słonych jezior oraz niekończące się gaje oliwne i palmowe. Shali, główne miasto oazy, zaprasza do zwiedzenia dziwnych ruin fortecy Shali, które dominują w centrum miasta. Warto podążyć piaszczystymi ścieżkami w kierunku Świątyni Wyroczni, do której swego czasu przybył sam Aleksander Wielki, aby zasięgnąć porady.\nWielkie Morze Piasku na Saharze\nWielkie Morze Piasku na Saharze Foto: Thinkstock\nZajmujące około 72 tysięcy kilometrów kwadratowych w północnej części Sahary Wielkie Morze Piasku jest trzecim pod względem wielkości polem wydmowym na świecie. Można się tam dostać od północy przez oazę Siwa, która jest świetnym punktem do rozpoczęcia wyprawy. Niezmącony spokój wijących się w nieskończoność wydm, z których najdłuższa liczy ponad 140 km długości i noc pod gwiazdami w jednym z pustynnych obozów - tego trzeba zakosztować!\nSpektakl "Światło i dźwięk"\nSpektakl "Światło i dźwięk" Foto: Thinkstock\nZupełnie nowym przeżyciem może być odkrycie znanych zabytków w czasie spektakli "światło i dźwięk" w czasie których oświetlane są one kolorowymi światłami z nagraną narracją opowiadającą o historii miejsca z udziałem jednego lub wielu głosów. Do tego dodany jest podkład dźwiękowy zsynchronizowany z efektami świetlnymi dającymi oprawę wizualną, dając zupełnie nieoczekiwany efekt. Warto pamiętać, że spektakle w Gizie i Karnaku mogą mieć także polską narrację.\nOaza Dakhla Foto: Thinkstock\nOaza Dakhla uważana jest za jedną z najbardziej atrakcyjnych oaz egipskich. W oazie znajduje się ponad 500 gorących źródeł, w tym Bir Tarfawi i Bir Al-Gebel, jak również niesamowite domostwa z cegieł wyrabianych z błota we wioskach Al-Qasr i Balat. Przebywając tam cały czas ma się nieodparte wrażenie, że ciągle jesteśmy w średniowieczu, a czas, nie tylko zatrzymał się, ale cofa nas wciąż wgłąb dziejów.\nBiała Pustynia ma zasłużoną opinię najbardziej znanego miejsca docelowego, jeśli chodzi o pustynie w Egipcie - i nie bez powodu. Skały kredowe uległy tu erozji, zamieniając się w monolityczne rzeźby - jadrangi - o niespotykanych formach przypominających wielbłądy, lamparty, lwy, strusie i jastrzębie. Ilość nieziemskich i piękne wyrzeźbionych przez wiatr formacji skalnych ukształtowanych w postaci gigantycznych grzybów lub ułożonych kamyczków nie ma sobie równych na żadnej innej pustyni na świecie. Najłatwiej dostać się tu z Oazy Baharija lub Farafra.\nDolina Nilu Foto: Thinkstock\nJednym z najlepszych, najwygodniejszych, ale też i najprzyjemniejszych sposobów zwiedzania Egiptu jest rej poniku. Żeglowanie wzdłuż porośniętych bujną roślinnością brzegów Doliny Nilu okolonej złocistymi wydmami oraz zwiedzanie budowli i pomników starożytnego Egiptu, takich jak Kom Ombo czy Abu Simbel bez wątpienia należy do obowiązków każdego szanujące się turysty.\nLuksor Foto: Thinkstock\nLuksor, będący niegdyś stolicą starożytnego Egiptu, znany jest dziś jako "największe na świecie starożytne muzeum na wolnym powietrzu". Nil dzieli Luksor na dwie części, zwane Wschodnim i Zachodnim Brzegiem. Świątynia w Luksorze jest jednym z tych zabytków, których nie wolno pominąć na żadnej z wycieczek do Egiptu; jest to świadectwo historii Egiptu począwszy od czasów panowania XII dynastii w starożytnym Egipcie po XIV wiek naszej ery, gdy w obrębie zespołu świątynnego zbudowano meczet upamiętniający Abuy Al-Haggaga, odpowiedzialnego za wprowadzenie islamu do Luksoru.\nZespół świątynny w Karnaku Foto: Thinkstock\nZespół świątynny w Karnaku stanowią trzy świątynie główne, kilka mniejszych świątyń wewnętrznych oraz pewna liczba świątyń zewnętrznych. Wszystkie one są świadectwem pracy wielu pokoleń starożytnych budowniczych, powstałym na przestrzeni 1500 lat. Około trzydziestu różnych faraonów przyczyniło się do powstania i rozbudowy tego miejsca, które w ten sposób zyskało wielkość, złożoność i różnorodność nigdzie indziej niespotykaną. Świątynia Amona, będąca główną budowlą kompleksu, jest największym miejscem kultu, jakie kiedykolwiek powstało.\nŚwiątynia Deir el Bahri\nŚwiątynia Deir el Bahri Foto: Thinkstock\nŚwiątynia grobowa królowej Hatszepsut położona jest u stóp potężnego klifu w pobliżu zachodniego brzegu Nilu. Świątynia znana jest także jako Deir el Bahri. Poświęcono ją Amonowi-Ra, bogowi słońca. Autorem unikalnej budowli był architekt imieniem Senemut, który zaprojektował świątynię w sposób klasyczny. Wart podziwu jest taras z kolumnami, z których kilka mierzy niemal 28 metrów wysokości.\nŚwiątynia grobowa Ramzesa II\nŚwiątynia grobowa Ramzesa II Foto: Thinkstock\nBudowa świątyni grobowej Ramzesa II będącej częścią ogromnego kompleksu grobowego faraona trwała ok. 20 lat. Wspaniała świątynia znajduje się w Luksorze, na Zachodnim Brzegu. Gigantyczne posągi Ramzesa, które pierwotnie strzegły wejścia, popadły w ruinę, choć ich części rozrzucone wokół świątyni można nadal podziwiać. W okolicy koniecznie zobaczyć trzeba jeszcze unikatowe Grobowce Dostojników.\nDolina Królowych Foto: Thinkstock\nNa Zachodnim Brzegu w Luksorze, niedaleko Doliny Królów znajduje się Dolina Królowych. Jest to miejsce pochówku żon faraonów, książąt, księżniczek i szlachty. Największą atrakcją jest grób Nefertari, ukochanej żony Ramzesa II. Grobowiec jest uważany za jeden z najpiękniejszych w Egipcie: wszystkie ściany pokryto malowidłami przedstawiającymi Nefertari prowadzoną przez bogów.\nDolina Królów Foto: Thinkstock\nDolina Królów, znajdująca się po starożytnej stronie Teb, na Zachodnim Brzegu w Luksorze, jest starożytnym cmentarzyskiem, gdzie chowano władców Nowego Państwa. Tutaj znajduje się między innymi grobowiec Tutenchamona, który odkryto w niemal nietkniętym stanie w latach dwudziestych ubiegłego wieku, a także grobowiec Ramzesa Wielkiego. Należy jednak pamiętać, że skarby znalezione w grobowcu można zobaczyć tylko w Muzeum Egipskim w Kairze.\nŚwiątynia Kom Ombo Foto: Thinkstock\nKilkadziesiąt kilometrów na północ od Assuanu leży Świątynia Kom Ombo, poświęcona Sobekowi i Horusowi Starszemu. Ma dwa identyczne wejścia, hypostyle i sanktuaria. Zamysłem budowniczych było, aby symetryczny układ świątynny stanowił hołd dla mitycznego połączenia, jakie istniało między bóstwami. Budowla stanęła na skale tuż przy zakręcie Nilu, gdzie w starożytnych czasach krokodyle zbierały się w grupy.\nWyspa File Foto: Thinkstock\nStarożytna wyspa File była świętym ośrodkiem kultu bogini Izydy i miejscem, w którym powstał okazały kompleks świątynny znany obecnie jako Świątynia File. Przez całe tysiąclecia wyspa File przyciągała pielgrzymów z całego znanego podówczas świata. Wyspa uległa zalaniu, a ostatecznie została całkowicie zatopiona po wybudowaniu Tamy Asuańskiej. Zalewanie wyspy stało się bodźcem dla inicjatywy UNESCO, mającej na celu zachowanie wspanialej Świątyni File. Zespół świątynny rozebrano na części i przeniesiono na wyspę Agilkia, która następnie przybrała nazwę File.\nŚwiątynia Ozyrejon w Abydos\nŚwiątynia Ozyrejon w Abydos Foto: Thinkstock\nJedną z turystycznych atrakcji, których nie sposób pominąć podczas podróży do Doliny Nilu, jest świątynia Ozyrejon w Abydos, znajdująca się nieco na północ od Luksoru, gdzie niegdyś leżało starożytne Abydos. Ozyrys, Izyda, Horus, Amon Ra, Ra-Hoor-Khuit, Ptah oraz deifikowany Seti - wszystkim tym bogom poświęcono świątynię i komorę, w której znajdują się dobrze zachowane przykłady sztuki zdobniczej oraz pisma.\nAsuan Foto: Thinkstock\nLeżący na południu Egiptu Asuan oddalony jest od Kairu o ok. 900 km. Położony jest w spokojnej Dolinie Nilu, gdzie wody rzeki płyną jeszcze bardziej dostojnie niż gdzie indziej, obmywając granitowe skały i okrągłe szmaragdowe wyspy usiane palmami i inną roślinnością tropikalną. Miasto uważane jest za ulubiony kierunek wyjazdów zimowych. Nie ma się co dziwić - w lecie temperatura przekracza tu codziennie czterdzieści stopni!\nJezioro Nassera Foto: Thinkstock\nJezioro Nassera jest jednym z największych sztucznych zbiorników na świecie, o spokojnych wodach i czystych brzegach, na których stoją pamiątki z czasów starożytnych. Powstała przez przegrodzenie Nilu Wielką Tamą Asuańską, która sama w sobie tez jest warta obejrzenia. Wybudowana w pobliżu Asuanu w latach sześćdziesiątych tama ma 3600 metrów długości. Wielka Tama, oddalona o 13 km od Asuanu, zazwyczaj jest stałym punktem programu całodniowych wycieczek kierujących się na południe od miasta.\nŚwiątynie Abu-Simbel Foto: Thinkstock\nUmieszczone na szczycie wzgórza i spoglądające na Nil majestatyczne świątynie Abu-Simbel należą do dziedzictwa światowego UNESCO. Słynne na całym świecie świątynie poświęcone Ramzesowi II oraz królowej & Nefertari, wywierają kolosalne wrażenie. Są one bez wątpienia jednymi z najwspanialszych zabytków na świecie i drugim najczęściej odwiedzanym miejscem turystycznym w Egipcie, po piramidach w Gizie. Świątynie były zagrożone możliwością zatopienia przez wody Jeziora Nassera podczas konstrukcji nowej tamy. Rząd egipski, przy wsparciu UNESCO ogłosił światowy apel, aby ocalić te wspaniałe zabytki. Zostały one pomyślnie rozmontowane i przeniesione na miejsce leżące 60 metrów nad klifem, gdzie zostały początkowo zbudowane.\nOaza Kharga Foto: Thinkstock\nOaza Kharga jest największą i najgęściej zaludnioną oazą na Pustyni Zachodniej. Stanowi doskonałą bazę wypadową na safari w głąb Pustyni Zachodniej. W samym mieście oraz w okolicach można zwiedzać zabytki z okresu Egiptu starożytnego oraz grecko-rzymskiego, takie jak Świątynia Hibis. W pobliżu Karghi koniecznie trzeba zobaczyć bardzo stare zabytki koptyjskie, takie jak nekropolia Al-Bagawat i klasztor Deir Al-Kashef.\nGilf El-Kebir Foto: Thinkstock\nGilf El-Kebir to piaszczysty płaskowyż, rozpościerający się na południowo-zachodnim krańcu Pustyni Zachodniej. Skaliste progi opadające w kierunku południowo-wschodnim są częściowo pokryte piaskiem, nawianym od północy, gdzie znajduje się Wielkie Morze Piaskowe. To miejsce tak odludne i dzikie, że podroż tutaj samochodem terenowym zajmuje , wraz z powrotem prawie dwa tygodnie. Ale o to przecież chodzi w pustynnym safari… Na płaskowyżu znajdują się liczne jaskienie - Jaskinia El-Mestikawi przechowuje w swym wnętrzu malowidła przedstawiające różne gatunki bydła, co świadczy o tym, że w przeszłości obszar ten był nawodniony.\nBiałe Wybrzeże Śródziemnomorskie Foto: Thinkstock\nBiałe Wybrzeże Śródziemnomorskie rozciąga się od El-Alamein do małej miejscowości portowej Masra Matruh. Wśród Polaków jest mało popularny, ale goście z całej Europy i krajów arabskich przyjeżdżają tu, spragnieni wypoczynku na nienaruszonym odcinku wybrzeża, gdzie klimat jest łagodniejszy niż latem w najpopularniejszych miejscowościach nad Morzem Czerwonym.\nPustynia Arabska Foto: Thinkstock\nPustynia Arabska stanowi północno-wschodnią część Sahary, zajmuje obszar między Nilem a Morzem Czerwonym. Jej zachodnia część jest głównie piaszczysto-żwirowa i gruzowa, a wschodnia-kamienista. Skrajnie suchy zwrotnikowy klimat (średnia roczna suma opadów poniżej 10 mm) sprawia, że krajobraz Pustyni Arabskiej to przede wszystkim sieć suchych wadi porośniętych skąpą roślinnością kserofilną. W jej południowej części znajduje się Park Narodowy Elba, położony między regionami tropikalnymi a pustynnymi stanowi unikalny ekosystem. Szczyci się najbogatszą roślinnością w całym Egipcie, teren ten zamieszkują także subsaharyjskie gatunki zwierząt.\nKanał Sueski Foto: Thinkstock\nNa koniec wspomnijmy o jeszcze jednym dziele człowieka, które w Egipcie trzeba zobaczyć - Kanale Sueskim. Widok statków "płynących" po pustyni należy do najbardziej niesamowitych przeżyć jakich można doświadczyć w Egipcie. Budowany w pocie czoła przez Egipcjan dla Europejczyków, był kilkukrotnie zarzewiem lokalnych konfliktów. Dziś przez Kanał Sueski mogą przepłynąć 44 statki na dobę, czas przepływu wynosi 15 godzin. Dzięki swym charakterystykom technicznym jest zdolny przyjąć największe statki oceaniczne.\nNajwiększe atrakcje Turcji [ZDJĘCIA]\nrejs feluką w dół rzeki z Asuanu do Edfu\nwyspa Sehel File - sanktuarium Izydy\nAbu Simbel - świątynie Ramzesa II i Nefertari\nOaza Siwa: Cytadela, gaje palmowe, skalne grobowce i słone jeziora\nGorące źródła - Bir Wahed w pobliżu oazy Siwa\nWydmy - Seify (wydmy podłużne)\nPrehistoryczna sztuka naskalna - Jaskinia Pływaków w Gilf Kabir,\nDżabal Uwajnat - zatopione ruiny pałacu Kleopatry, rzymskie galery i francuskie okręty wojenne\nKatakumby Kom asz-Szukqafa\nAl-Alamajn: Muzeum Wojny, cmentarze wojskowe, opuszczony szpital polowy\nMiasto-ogród - Ismailija\ngóry Pustyni Wschodniej\nKlasztory nad Morzem Czerwonym - monastyry - św. Pawła i św. Antoniego\nEgipt: najnowsze wiadomości, praktyczne porady\nEgipt | Atrakcje | Atrakcje turystyczne | Kair | Sharm el-Sheikh | Wakacje | Wakacje za granicą


Odkrywamy tajemnice Piszkowic i Jaszkowej Górnej\nponiedziałek, 16.4.2018 10:01\t, komentarze: 0 , odsłony: 277\n„Detektywi Przeszłości” to prężnie działająca nieformalna grupa młodzieży, na co dzień uczniów Kłodzkiej Szkoły Przedsiębiorczości, pod opieką nauczyciela historii i regionalisty: p. Marka Królikowskiego, która za cel swojej działalności obrała popularyzowanie wielokulturowego dziedzictwa Ziemi Kłodzkiej. W kręgu naszych zainteresowań znajduje się odkrywanie zabytków wsi kłodzkich, dziś często zapomnianych i nie znanych społeczności lokalnej, a następnie przygotowanie produktu turystycznego, który zachęci do odwiedzenia miejscowości i poznania jej wielokulturowych walorów. Składają się nań: trójjęzyczne tablice (w jęz. polskim, czeskim i niemieckim) informujące o historii wsi i przybliżające losy wybranych zabytków, zaprojektowana trasa turystyczna (piesza, rowerowa) prezentująca wybrane pomniki historii (foldery), przewodnik turystyczny oraz gra terenowa (Quest), w trakcie której gracz (turysta) ma okazję poznawać zabytki wsi i odkrywać jej historię poprzez wykonywanie różnych zadań, a także konkursy plastyczne dla dzieci i młodzieży. W tym celu pozyskujemy środki finansowe w ramach różnych konkursów grantowych i nawiązujemy współpracę z licznymi partnerami (władze samorządowe, instytucje kultury, prywatni przedsiębiorcy).\nJak dotąd „Detektywi Przeszłości” opracowali turystycznie trzy miejscowości: Stary Wielisław (projekt: Wieś bogata w historię – zabytki Starego Wielisławia, zdobył nawet prestiżową nagrodę Rady Gminy Kłodzko: Rununcullus Penicuilatus w kategorii Projekt Roku 2016), Starków oraz Wojciechowice. Dzięki współpracy z władzami Gminy wiejskiej Kłodzko oraz gminnym Ośrodkiem Kultury, Sportu i Rekreacji naszej grupie udało się zrealizować 3-dniowy obóz wolontariacki (w dn. 4-6 kwietnia br), w trakcie którego, pod opieką wspomnianego nauczyciela, udało się nam opracować historycznie i turystycznie dwie kolejne miejscowości.\n- Była to moja druga przygoda z Detektywami Przeszłości – mówi Wiktoria, członkini grupy- mam nadzieję że nie ostatnia. Bardzo mi się podobało, ponieważ dużo dowiedziałam się o otaczających mnie wioskach. Jestem zdecydowanie za prowadzeniem lekcji w taki sposób jest to lepsze niż wersje książkowe.\nPierwszego dnia młodzi Detektywi zawitali do Piszkowic (projekt: Kłodzki Książ – zabytki Piszkowic, dofinansowany w ramach konkursu grantowego „Szkoła w Działaniu”, organizowanym przez fundację „Razem Możemy Więcej” przy Domu Dziecka w Kłodzku). Na terenie tej niewielkiej wsi udało się zlokalizować aż 18 ciekawych miejsc i pomników historii, w oparciu o które zaplanowana została trasa turystyczna i gra terenowa. Dzięki inicjatywie sołtysa i jednego z mieszkańców grupa miała ponadto okazję zwiedzić piszkowicki pałac, któremu prywatny właściciel stara się przywrócić dawną świetność oraz najstarszy zabytek wsi – kościół parafialny pw. św. Jana Chrzciciela. W trakcie wycieczki nie zabrakło również „czegoś dla ciała”. Miejscowe Koło Gospodyń Wiejskich podjęło strudzonych wędrówką młodych odkrywców pysznym obiadem, zaś OSP urządziło dla nich ognisko z pieczeniem kiełbasek. W trakcie pobytu, na terenie miejscowości zamontowane zostały dwie tablice informacyjne: z krótką historią miejscowości oraz prezentującą dzieje miejscowego kościoła.\nKolejne dwa dni młodzi poszukiwacze spędzili w Jaszkowej Górnej (projekt: Wieś bogata w historię –zabytki Jaszkowej Górnej, dofinansowany w ramach konkursu grantowego „Tu mieszkam, tu zmieniam”, organizowanego przez Fundację BZWBK we współpracy ze Stowarzyszeniem SILNIA! z Kłodzka). W trakcie męczącej wędrówki (a dzięki inicjatywie sołtysa atrakcyjnej przejażdżki, w trakcie której była okazja docenić krajobrazowe walory wsi) prze tą jedną z najdłuższych wsi kłodzkich, młodzi detektywi odkryli 30 ciekawych miejsc, które znajdą się na zaplanowanej trasie turystycznej. W oparciu o 15 spośród nich powstanie gra terenowa, dzięki której każdy gracz będzie samodzielnie mógł poznać historię wsi i jej zabytków. Podczas pobytu młodzi ludzie mieli okazję wysłuchać wielu ciekawych relacji mieszkańców o wydarzeniach z przeszłości wsi. Ciekawym punktem wyprawy było ponadto zwiedzanie jaszkowskiego pałacu oraz kościoła pw. św. Mikołaja. O regenerację sił młodych ludzi zadbało miejscowe KGW, podejmując grupę wspaniałym obiadem. W tym miejscu chcielibyśmy podziękować wszystkim osobom i instytucjom, które wsparły realizację naszych projektów.\nDyktando o złote pióro burmistrza Szczytnej\nWiosenne Spotkanie z Historią czyli warsztaty średniowieczne w Kłodzku - dzień pierwszy\nRozpoczęcie sezonu motocyklowego już 29 kwietnia\nponiedziałek, 23.4.2018 16:20\nPiknik Rycerski w Międzylesiu\nponiedziałek, 23.4.2018 14:50\nDuszniki-Zdrój: rozpoczęto przyjmowanie wniosków o dofinansowanie do wymiany pieców\nponiedziałek, 23.4.2018 14:01\nBorelioza najczęstszą chorobą zawodową wśród rolników\nponiedziałek, 23.4.2018 13:37\nponiedziałek, 23.4.2018 12:08\nponiedziałek, 23.4.2018 11:31\nCentrum Wsparcia dla osób znajdujących się w stanie kryzysu psychicznego\nponiedziałek, 23.4.2018 10:33\n100 tys. złotych na sprzęt ratownictwa\nponiedziałek, 23.4.2018 09:37\nSpotkanie informacyjne już w środę\nponiedziałek, 23.4.2018 09:15\nBiesiada Polska na Szlaku Ginących Zawodów\nponiedziałek, 23.4.2018 08:57\nTrwa nabór kandydatów do służby w Nadodrzańskim Oddziale Straży Granicznej\nponiedziałek, 23.4.2018 08:48\nWielka akcja policji i ABW w Dzierżoniowie. Strzały, helikopter, zablokowane drogi...\nniedziela, 22.4.2018 21:34\nZmarł Paweł Maślanka\nniedziela, 22.4.2018 14:58\nWystawa fotografii XIX-wiecznego podróżnika Leona Barszczewskiego ze zbiorów Igora Strojeckiego\npiątek, 20.4.2018 14:51\nŚwięto Bystrzycy Kłodzkiej\npiątek, 20.4.2018 14:07\npiątek, 20.4.2018 12:52\nLiga Mistrzów UEFA w Cinema 3D Kłodzko\npiątek, 20.4.2018 11:47


Przekładki do segregatora A5 biurowe kolorowe | dlabiura24.pl\nPrzekładki do segregatora A5 umożliwiają nam łatwą segregację dokumentów. W zależności od naszych preferencji dystrybutorzy oferują nam przekładki z możliwością opisu lub bez karty opisowej.\nPrzekładki kartonowe DURABLE A5 25szt.338.69 zł/op.275,36 zł netto\nPrzekładki do segregatora są praktycznym artykułem biurowym, który umożliwia nam sprawną organizację naszego miejsca pracy. Przy ich użyciu, jesteśmy w stanie zadbać o najmniejszy szczegół naszych dokumentów. Przekładki to niewątpliwie mały, ale zarazem jakże niezbędny artykuł biurowy. Oprócz tradycyjnego najbardziej spopularyzowanego formatu A4 jesteśmy w stanie wyróżnić, również te mniej standardowe, jak przekładki A5, czy A4 maxi. Przekładki do segregatora A5 sprawdzą się świetnie w momencie, gdy chcemy poddać segregacji notatki lub dokumenty o mniejszym formacie.\nPrzekładka A5 - zastosowanie\nPrzekładki A5 to najchętniej wybierany produkt z tej kategorii zaraz po przekładkach A4 do segregatorów. Ten niewielkich rozmiarów przedmiot, w znacznym stopniu może ułatwić nam codzienne funkcjonowanie. Prawidłowo prowadzona archiwizacja oszczędza nam wiele czasu i nerwów poświęconych na próby odnajdywania zawieruszonych dokumentów. Przekładki do segregatora A5 charakteryzują się szerokim podziałem ze względu na kolorystykę i zróżnicowaną ilość poszczególnych parametrów.\nPrzekładki A5 - rodzaje\nPodobnie jak w przypadku przekładek do segregatorów A4 tak i tym razem jesteśmy w stanie wymienić szereg parametrów, które wpływają na ostateczną jakość produktu. Przekładka A5 będzie miała znacznie mniejszy podział niż ta, o formacie A4. Nie zmienia to jednak faktu, że aby dokonać przemyślanego zakupu, warto poznać podstawowe różnice pomiędzy poszczególnymi produktami.\nWażnym parametrem zakładki do segregatora A5 jest tworzywo. Ten parametr wysokim stopniu zadecyduje o trwałości i odporności na czynniki zewnętrzne naszego artykułu biurowego.\nPrzekładki do segregatora A5 - budowa:\nprzekładki do segregatora A5 pp (folia polipropylenowa)\nprzekładki do segregatora A5 wykonane z kartonu wykończonego folią pp\nprzekładki do segregatora A5 wykonane z preszpanu\nprzekładki kartonowe A5\nCiekawym modelem przekładki A5 jest produkt Durable wykonany z kartonu, w poziomie, zawierający przekładki:\nA-Z, 25 części\nA-Z, 50 części\nProdukt ten zawiera aż 25 kart oraz ma możliwość wymiany etykiet i okienek.\nW zależności od naszych indywidualnych preferencji dystrybutorzy oferują nam przekładki A5 z możliwością opisu lub te bez karty opisowej. Niektóre przekładki A5 mają również możliwość wpięcia ich do segregatora. Opcji i możliwości jest naprawdę wiele.\nPrzekładki do segregatora A5 - sprawdzeni dystrybutorzy, niska cena\nNiezwykle ważne jest, aby produkty, które wybieramy pochodziły zawsze od sprawdzonych producentów z wieloletnim doświadczeniem branżowym.\nDlatego wspieramy takie marki jak:\nMarki te, swoją pracą przez lata zdobyły zaufanie rzeszy zadowolonych klientów i partnerów.\n1/3 A4 (8)\nZ kartą opisową (40)\nZ perforacją (4)


Kolejne obiekty dołączają do programu Hotele Plus | HotelNews.pl\nHome » Aktualności » Kolejne obiekty dołączają do programu Hotele Plus\nKolejne obiekty dołączają do programu Hotele Plus\nDo Hoteli PLUS przystąpiły dwa kolejne obiekty: Hotel Uniejów i Zajazd Dwa Bratanki z Rzeszowa. Łącznie zrzeszonych jest już 21 obiektów z całego kraju. Hotele, które przystąpią do programu, otrzymują wsparcie merytoryczne i operacyjne.\nProgram Operacyjnego Wsparcia Hotele PLUS ma charakter otwarty, to znaczy że nie ma zobowiązań (np. do zakupów) ani rygorów spełniania określonych kryteriów czy standardów (tym różni się od innych programów obecnych na rynku). Założeniem programu jest wsparcie właścicieli i osób zarządzających obiektami hotelowo – gastronomicznymi. Partnerzy korzystają z dowolnie wybranych korzyści, które są w ofercie Hoteli Plus.\nI tak w ramach współpracy możliwa jest na przykład wymiana voucherów pobytowych między hotelami (do celów marketingowych jako nagrody dla klientów, lub motywacyjnych jako nagrody dla pracowników), kilkudniowa wymiana pracowników między hotelami (w celach szkoleniowych ale także motywacyjnych pracowników). Ponadto Hotele PLUS dysponują dużą liczbą ekspertów branżowych, co umożliwia prowadzenie szkoleń, działań doradczych i inwestycyjnych na terenie całego kraju.\nDo Hoteli PLUS należą zarówno hotele kameralne i nieskategoryzowane, jak również duże i prestiżowe obiekty jak pięciogwiazdkowe hotele: Pałac Sulisław czy też nowo otwarty hotel Heron.\nźródło: hotelnews.pl / Hotele Plus\nKraków jednym z najbardziej przyjaznych miast świata [GALERIA]


Rosja: Wydalono dwóch greckich dyplomatów - GazetaPrawna.pl - biznes, podatki, prawo, finanse, wiadomości, praca -\ngazetaprawna.plRosja: Wydalono dwóch greckich dyplomatów\nRosja: Wydalono dwóch greckich dyplomatów\n06.08.2018, 17:18; Aktualizacja: 06.08.2018, 18:00\nJak się uważa, chodziło o rosyjskie usiłowania podważenia porozumienia Grecji z Macedonią, w którym ta ostatnia zgodziła się na zmianę nazwy państwa na Macedonia Północna, uzyskując w zamian zobowiązanie rezygnacji z blokowania jej integracji z Unią Europejską i NATO.źródło: ShutterStock\nDo rosyjskiego MSZ wezwano w poniedziałek ambasadora Grecji w tym kraju i wręczono mu notę, w której poinformowano o symetrycznej odpowiedzi na "nieprzyjacielskie działania" Aten i wydaleniu z kraju dwóch greckich dyplomatów.\nW lipcu Ateny wydaliły dwóch rosyjskich dyplomatów i zakazały wjazdu na teren kraju dwóm kolejnym. Swą decyzję w tej sprawie greckie władze zakomunikowały Rosjanom 6 lipca, zarzucając dyplomatom ingerowanie w wewnętrzne sprawy państwa oraz podejmowanie działań zagrażających jego bezpieczeństwu.\nRzeczniczka rosyjskiego MSZ Maria Zacharowa oceniła, że ten krok nie wpłynie pozytywnie na dwustronne stosunki, i zapowiedziała analogiczną odpowiedź.\nJak się uważa, chodziło o rosyjskie usiłowania podważenia porozumienia Grecji z Macedonią, w którym ta ostatnia zgodziła się na zmianę nazwy państwa na Macedonia Północna, uzyskując w zamian zobowiązanie rezygnacji z blokowania jej integracji z Unią Europejską i NATO.\nTagi:Grecja, wydalenie, Rosja, dyplomacja, stosunki międzynarodowe


Hoco Selfie stick uchwyt kijek z kablem Lightning IPhone przycisk czarny | dobreetui.pl\nHoco Selfie stick uchwyt kijek z kablem Lightning IPhone przycisk czarny\nKod produktu: 6957531085102\nUchwyt selfie z pilotem HOCO K7 Dainiy. Ułatwia zapisywanie najważniejszych momentów w formie zdjęć i filmów.\nKompatybilny ze smartfonami poniżej 6 cali. Przewodowy selfie stick HOCO K7 Dainiy pozwala zapisać codzienne momenty z życia w formie zdjęć i video. Wystarczająca długość (64 cm) zwiększa komfort korzystania z produktu. Uchwyt selfie K7 Dainiy zapewnia mocny chwyt i zapobiega wyślizgiwaniu się urządzenia.\nKompatybilny ze smartfonami poniżej 6 cali.\nWydłużona długość: 64 cm\nLiczba złączy kompensacyjnych: 7 węzłów\nWymiary: 27.1 * 20.6 * 124.5 mm