Najlepsi z najlepszych 2021: część druga czyli najlepsze i najgorsze filmy, seriale oraz gry 2021 roku według Jaśka Bryga | 16mm\nNajlepsi z najlepszych 2021: część druga czyli najlepsze i najgorsze filmy, seriale oraz gry 2021 roku według Jaśka Bryga\nPosted on 8 stycznia 2022 by administrator\nLubię podsumowania roku. Ci, którzy już mnie znają, mogą oczekiwać po moich rankingach szczerości, nie umieszczę żadnego filmu „bo wypada”, a jeśli jakiś blockbuster podobał mi się bardziej od hitu festiwalowego, to po prostu będzie wyżej w rankingu. Pierwotnie miałem ułożyć skromne top 3, ale zerknąłem na obejrzane w ostatnim roku przez siebie filmy i pomyślałem, że po prostu szkoda byłoby mi nie wyróżnić niektórych filmów, które mnie zachwyciły tak troszkę mniej niż te z top 3. Dla gier i seriali top 3 wydało się jednak wystarczające, ponieważ aż tyle w tym roku nie grałem i nie oglądałem, żeby wystarczającą ilość razy się zachwycić na stworzenie top 10. Wybrałem najgorsze tylko jeśli chodzi o filmy, bo w przypadku seriali oraz gier nic nie wzbudziło we mnie nienawiści.\nPod uwagę biorę pozycje, które miały w 2021 miały ogólnodostępną premierę w Polsce, bądź na platformach streamingowych.\nNajlepsze filmy 2021 roku:\n10. Ojciec (The Father, Florian Zeller, 2020)\nOjciec to nie tylko tour de force Anthony’ego Hopkinsa, ale przede wszystkim horror pamięci. Przerażający film o tym, jak wraz ze starzeniem się nasza pamięć może nam płatać niezbyt zabawne figle. Udało się twórcom za pomocą narracji oddać, w jaki sposób może działać umysł osoby chorej na Alzheimera.\n9. Nie czas umierać (No Time to Die, Cary Fukunaga, 2021)\nTo najbardziej emocjonalny film o Bondzie obok W tajnej służbie Jej Królewskiej Mości. Trudno coś powiedzieć o filmie bez spoilowania wielu twistów fabularnych, ale Bond podobnie jak w tamtym filmie urósł do statusu postaci tragicznej. Dla niektórych może to zepsuć eskapistycznego ducha serii, ale ja lubię, jak moi bohaterowie cierpią, stają się bardziej ludzcy, a przez to mogę się z nimi identyfikować i przeżywać prawdziwe emocje, a nie tylko ekscytację z powodu kolejnej wybuchowej sceny akcji.\nNie obyło się bez wad. Przede wszystkim Rami Malek jest fatalnym antagonistą, a jego plan nie ma za wiele sensu, jednak finalnie potrafi uderzyć Bonda tam, gdzie zaboli go najbardziej. To nie tylko świetny film o Bondzie, ale naprawdę dobry melodramat, zupełnie jak W Tajnej służbie Jej Królewskiej Mości, do którego nawiązaniami Nie czas umierać jest wypełnione. Dobry wzorzec.\nNigdy wcześniej też nie byłem tak ciekawy jak twórcy poprowadzą serię dalej.\n8. Eternals (Chloé Zhao, 2021)\nSuperbohaterowie też mogą mieć kryzys egzystencjalny. W zasadzie w komiksach Marvela ciągle go mają, na tym polega spora część charakterystyki komiksów Domu Pomysłów. Nigdy jednak w filmowych adaptacjach nikt nie zadał tak dosadnie pytania „a co by się stało, gdyby superbohaterowie zwątpili w misję, którą mają wypełnić”.\nFilm podzielił widownię i krytykę, ale wydaję mi się, że Chloé Zhao wręcz po to go stworzyła. Mam wrażenie, że czas może być jednak łaskawy dla Eternalsów i film zyska cult following, na który zasługuje. To obok Avengers: Czas Ultrona najbardziej autorska produkcja MCU, która podobnie jak film Jossa Whedona płaszczykiem bombastycznej rozrywki zadaje naprawdę intrygujące pytania o sens istnienia, które zostały we mnie jeszcze na długo po seansie. Nie jest to idealny film, ale ma serce na właściwym miejscu.\n7. Nomadland (Chloé Zhao, 2020)\nW tym filmie Chloé Zhao do perfekcji doprowadziła swój styl mieszania kina z pogranicza fabuły i dokumentu. Tym razem pomiędzy naturszczyków wprowadziła Frances McDormand, która gra niezrozumianą przez swoich bliskich kobietę, która decyduje się na życie nomadki jeżdżącej kamperem po Stanach Zjednoczonych. To film o stracie, samotności, wolności i wielu innych rzeczach, o których opowiada w naprawdę subtelny sposób. Jest tylko jedna niesamowita skaza na tym diamencie. Reklamowanie słynącego z wątpliwych etycznie praktyk w stosunku do pracowników Amazona w filmie, który jest o ucieczce od kapitalizmu i konsumpcyjnego stylu życia? Coś tutaj jest bardzo nie tak. W czasie seansu wręcz się zastanawiałem, czy film nie został sfinansowany przez Amazona, ale tak nie było, a mimo to są sceny, które wyglądają jak reklama tego molocha.\n6. Powrót do tamtych dni (Konrad Aksinowicz, 2021)\nTo jest bardzo Polski film, w dobrym tych słów znaczeniu.\nPoczątek lat 90. Czternastoletni Tomek (Teodor Koziar) mieszka z matką (Weronika Książkiewicz). Jego ojciec (Maciej Stuhr) wyemigrował za chlebem do Stanów Zjednoczonych. Gdy chłopak przeżywa właśnie pierwszą nastoletnią miłość do nowej koleżanki z klasy Marty (Oliwia Gołębiowska), ojciec niespodziewanie wraca z emigracji. Szczęście chłopaka trwa jednak krótko, ponieważ mężczyzna nękany poczuciem porażki zaczyna wracać do nałogu alkoholowego.\nFilm Aksinowicza miesza typowe dla polskiego kina uczucie beznadziei z dozą humoru i dużą garścią nostalgii. Ten nostalgiczny powrót do dzieciństwa jest pełen pięknych momentów. Gdy główny bohater tańczył po raz pierwszy ze swoją sympatią w rytm The Lady in Red, aż sam się cofnąłem emocjonalnie do swojej przeszłości, gdy pierwszy raz to robiłem, ale u mnie było to Take My Breath Away.\nJest tu jednak też pełno bólu i niejednoznacznie toksycznych zachowań. Łatwo oskarżyć ojca pijaka o to, że zniszczył dzieciństwo synowi, ale mam wrażenie, że matka jest tutaj nie mniejszą krzywdzicielką. Zatrzymuje męża pod dachem, żeby tylko za bardzo nie wynieść swoich problemów do osób trzecich, zamiast starać się wysłać go na terapię. Rozumiem ją jednak, alkoholizm dalej jest w naszym społeczeństwie traktowany jako stygma, występek, a nie jako choroba.\n5. Sound of Metal (reż. Darius Marder, 2019)\nTen film z mocą metalowego pręta uderzył w moją wrażliwość i lęki. Praktycznie czułem fizycznie, jak główny bohater tracił zmysł, który pozwalał mu realizować się w tym co kochał. Gdy Ruben (Riz Ahmed) tracił słuch, niezbędny w karierze muzyka, to ja z przerażeniem myślałem, jak zrezygnowany bym się czuł, gdybym zaczął tracić wzrok. A potem bohater walczył dla kobiety swojego życia, ale gdy już do niej wrócił, to poczuł się niepotrzebny. Moje serce zostało złamane i nawet to zakończenie, w którym bohater symbolicznie godzi się ze swoim losem, godzi się, że już nic nie będzie takie jak było, nie było w stanie go scalić.\nMam trochę zarzutów do filmu Dariusa Mardera. Wątek społeczności głuchoniemych za bardzo chwilami miał posmak społeczności na wzór jakiejś sekty. Nie zgadzam się z filozofią Joe (Paul Raci), według której osoby głuchonieme powinny żyć odizolowane od reszty społeczeństwa, żeby nie czuły, że są niepełnosprawne. Nie zgadzam się, ale rozumiem ten tok myślenia. Poza tym nie osłabia to emocjonalnego ciosu, który wyprowadza film, ale dopełnia go intelektualną rozkminą, co szanuję.\n4. Palm Springs (Max Barbakow, 2020)\nCzasami się zastanawiam, czemu tak trudno nakręcić dobrą komedię romantyczną. Przecież przepis wydaje się prosty: znaleźć dwójkę aktorów ze sporą chemią, postawić ich w sytuacji pełnej przeciwności stojących na drodze ich miłości i wyciągnąć z tego pierwiastek komediowy. A jednak prawdziwe perełki w tym gatunku w ostatnich latach można policzyć na palcach jednej ręki.\nJako niepoprawny romantyk jestem niesamowicie szczęśliwy, że wreszcie się udało. Palm Springs to najlepsza komedia romantyczna od czasu Poradnika pozytywnego myślenia i prawdopodobnie film, który z każdą powtórką będzie mi się podobał jeszcze bardziej. Niektórzy powiedzą, że to już było grane w Dniu świstaka. Niby tak, ale jednak nie, ponieważ tutaj w pętli lądują obydwie połówki relacji romantycznej i przez to jest to film o czymś zupełnie innym. O tym jak się rodzi miłość, o tych spędzonych ze sobą chwilach, w których zaczynamy się odkrywać przed sobą, a przede wszystkim o tym, że drugą połówkę można znaleźć w najmniej spodziewanych sytuacjach – na przykład w pętli czasowej!\nAndy Samberg jest uroczo gamoniowaty jak zawsze, a Cristin Milotti jest po prostu niesamowicie urocza. Chemia między nimi jest nieopisana, a to finałowe wyznanie miłości spowodowało, że aż po seansie zachciało mi się napisać coś podobnego. Feel good movie roku.\n3. Licorice Pizza (Paul Thomas Anderson, 2021)\nMój ulubiony twórca zdecydował się zrobić film w gatunku, do którego mam niesamowitą słabość. Po prostu nie było możliwości, żebym nie był urzeczony. Licorice Pizza jest naprawdę uroczym filmem o pierwszym zauroczeniu. Anderson cofnął się do swoich młodzieńczych lat i nakręcił film, w którym fakty oraz anegdoty łączą się z miłością do kina. Posunął się w tym mieszaniu faktów z fikcją do tego stopnia, że w głównej żeńskiej roli obsadził Alanę Haim, która jest córką Donny Haim, w której podkochiwał się, będąc właśnie nastolatkiem.\nNarracyjnie Licorice Pizza jest filmem bardzo rozbitym, ale składa się z takich genialnych kawałków, że na pewno byłby hitową składanką w sieci sklepów muzycznych, z których film wziął swoją nazwę. To właśnie taki the best of, w którym każdy znajdzie coś dla siebie. Tutaj nawiązanie do Taksówkarza, tam Bradley Cooper szalejący jako Jon Peters, jeszcze gdzie indziej David Bowie pogrywający w tle wydarzeń, a wszystko to składa się na nostalgiczną podróż do czasów młodości, której głównym celem jest atrakcyjna starsza dziewczyna. W końcu pamiętamy tylko najbardziej intensywne momenty sprzed lat, więc nic dziwnego, że nowy film twórcy Magnolii się składa się z samych takich szlagierów.\nMiło też, że Anderson zauważył, że dużo biegają w tych filmach romantycznych.\n2. Obiecująca. Młoda. Kobieta. (Promising Young Woman, Emerald Fennell, 2020)\nGdyby ktoś mi powiedział, że najciekawszym filmem traktującym o #metoo będzie mieszanka filmu Rape & Revenge z komedią romantyczną, to powiedziałbym, że chciałbym tego, ale w to nie wierzę. A jednak Obiecująca. Młoda. Kobieta. jest niesamowicie przewrotnym kinem zemsty o kulturze gwałtu. Przewrotne jest tu wszystko. Od genialnego castingu, w rolach oprawców w końcu widzimy mężczyzn o twarzach i medialnych osobowościach aniołków, aż po wybitny soundtrack. Chyba nikt się nie spodziewał, że jedna z najlepszych fałszywych scen romantycznych w historii będzie się rozgrywać w rytm „Stars Are Blind” Paris Hilton, a spełnienie zemsty zostanie osiągnięte przy „Angel of the Morning” Juice Newton. Ta finałowa sekwencja jest popisem szalonego geniuszu Fennell, ponieważ czujemy radość z tego, że życie oprawcy zostanie spieprzone, ale po chwili przychodzi gorycz, ponieważ tak naprawdę nikt nie odpowie bezpośrednio za seksualne krzywdzenie kobiety. Po raz pierwszy też ktoś zauważył chyba w kinie horrorowy potencjał w wykorzystaniu kropeczek z Messengera.\nDalej się nie mogę pogodzić z tym, że Carey Mulligan nie dostała Oscara.\n1.Spider-Man: Bez drogi do domu (Spider-Man: No Way Home, Jon Watts, 2021)\nMagicy z Marvel Studios pokazali, jak się dobrze robi nostalgię. Powroty postaci, które widzieliśmy w poprzednich inkarnacjach przygód Człowieka Pająka służą historii, a nie są fan servicem w imię samego fan service’u.\nHistoria sięga do moralnego jądra Spider-Mana, cofa się do słynnego motto postaci, które brzmi „Z wielką mocą wiąże się wielka odpowiedzialność”. Gdy pod wpływem zepsutego zaklęcia, po którym wszyscy ludzie mieli zapomnieć, że Peter Parker jest Spider-Manem, do świata zaczynają się przedostawać antagoniści z innych uniwersów, bohater staje przed wyborem czy szybko odesłać ich na pewną śmierć, czy im pomóc. Peter postanawia ich uleczyć, mimo że wiąże się to z wielkim ryzykiem. To opowieść o tym, że czynienie dobra może nieść ze sobą przykre konsekwencje, ale to nie znaczy, że nie trzeba robić tego, co jest właściwe. Ten film wyciąga esencję z Człowieka Pająka, cofa go do korzeni, w których jest on postacią tragiczną.\nTo nie tylko mój ulubiony film roku, ale też zdecydowanie najlepsze kinowe przeżycie roku. Gdy otwarły się w filmie pewne portale, to widzowie zaczęli żywiołowo klaskać, co przypomniało mi, czemu przeżywanie filmu wspólnie z innymi w kinie jest takie wspaniałe. To przeżywanie wspólnych emocji. A nowy Spider-Man tych emocji zapewnia naprawdę dużo.\nWillem Dafoe zasłużył na nominację do Oscara, to jedna z najbardziej przerażających kreacji ostatnich lat.\nNajgorsze filmy 2021 roku:\n3.Dziewczyny z Dubaju (Maria Sadowska, 2021)\nDopiero pod koniec Dziewczyny z Dubaju zaczynają udawać coś więcej niż niesmaczną eksploatację tematu sex workingu. Jednak pretensje bohaterki o to, że gangsterzy są gloryfikowani w kinie a sex workerki traktowane jak społeczny rynsztok są wyłącznie śmieszne, gdy przez większość filmu reżyserka właśnie w taki sposób traktuje swoje bohaterki. Szkoda, bo ważny temat został zmarnowany na niskich lotów rozrywkę, którą od filmów Patryka Vegi różni wyłącznie niezła strona wizualna.\n2.After. Ocal mnie (After We Fell, Castille Landon, 2021)\nCzego ja oczekiwałem idąc na trzecią część After? Byłem na poprzednich dwóch i nic w nich nie było poza celebracją toksycznych związków i figury bad boya, którego grzeczna dziewczynka chce zmieniać. Jedyne co się zmieniło, to że w tej części Tessa (Josephine Langford) stała się bardziej toksyczna, a całość już przekroczyła granicę opery mydlanej, w której większość postaci okazuje się spokrewniona.\n1. Oczy diabła (Patryk Vega, 2021)\nTo najgorszy film jaki widziałem w życiu. Tym razem Patryk Vega przekroczył kolejną granicę cynizmu i nakręcił „film dokumentalny” o handlu dziećmi, który klimatem przypomina foliarski filmik z Youtube. Wiecie, za wszystkim stoją sataniści, a ostatni sprawiedliwy, na jakiego kreuje się Vega, odkrył uknuty przez nich spisek. Szkoda strzępić klawiaturę. Obrzydliwe.\nNajlepsze seriale 2021:\n3. Mare z Easttown (Mare of Easttown, HBO)\nMare z Easttown nie robi nic odkrywczego. To kolejna opowieść o małomiasteczkowych traumach, które wychodzą na jaw w czasie przeprowadzanego śledztwa. Ile razy to grali? Jednak Mare z Easttown robi to naprawdę dobrze, oferuje parę zaskoczeń i przede wszystkim ma asa w rękawie w postaci Kate Winslet w życiowej formie.\n2. WandaVision (Disney+)\n“Czym jest żałoba, jeśli nie przedłużeniem miłości?”\nNajbardziej postmodernistyczna rzecz zrobiona przez Marvela. Twórcy WandaVision wykorzystali konwencję sitcomu, żeby opowiedzieć o tym, jak telewizja tworzy bezpieczną przestrzeń dla widzów, jak tworzy wyobrażenie o życiu idealnym, jak pomaga odwrócić uwagę od swojego cierpienia.\nJestem pewien, że będzie to najbardziej analizowana akademicko produkcja Marvela, ale pod względem finalnie opowiedzianej historii wcale tak bardzo nie różni się treściowo od tego, o czym komiksy Marvela opowiadają od około 60 lat. To, co zawsze wyróżniało postacie Marvela, to traumy, to, że są ludzcy w przeżywaniu rozterek, a nie są bogami jak większość postaci DC. Oczywiście Wanda (Elizabeth Olsen) ma niemal boskie moce, może zmieniać rzeczywistość pod swoje widzimisię, ale robi to co większość ludzi by zrobiła mając takie moce – tworzy świat idealny, w którym jej bliscy, którzy umarli żyją, świat, w którym każdy jest szczęśliwy i uśmiechnięty, niczym w starym sitcomie.\n„Byłem w miejscu, w którym jesteś. Czułem, to co czujesz. Nie pytaj mnie, skąd wiem. Wiem… że nie chcę cię skrzywdzić. Nie chcę tronu. Chcę tylko… żeby było z tobą dobrze.”\nNie spodziewałem się, że w serialu Marvela usłyszę najlepsze słowa opisujące, jak to jest kogoś kochać, ale Loki jest zaskakująco poruszającą historią miłosną, z twistem. Bóg Psot zakochuje się… w swojej żeńskiej wersji z innego uniwersum. To trochę historia romantyczna, a trochę opowieść o miłości do samego siebie, ale nie takiej narcystycznej, a po prostu o zaakceptowaniu się takim, jakim się jest.\nW Lokim jest zaskakująco dużo do rozpakowania, ponieważ to również opowieść o przeznaczeniu, zadająca pytania o istnienie wolnej woli. Loki urasta do rangi prawdziwej postaci tragicznej, która nie ma wpływu na to, że jest zła, gdy okazuje się, że siły wyższe w postaci organizacji TVA pilnują, żeby zawsze krzywdził innych. Oczywiście to też kolejna cegiełka dodana do budowy gargantuicznego uniwersum Marvela, w której jest sporo dla fanów. Doczekałem się wreszcie debiutu mojego ulubionego antagonisty, który będzie sprawiał kłopoty Avengersom przez najbliższe lata.\nNajlepsze gry video 2021:\n3.Resident Evil Village\nMariaż starego z nowym. Ósmy Resident czerpie mocno z kultowej czwartej części. Znowu lądujemy w europejskiej wiosce, ale wróciła perspektywa pierwszoosobowa z siódmej części. Podobnie jak w klasycznych Residentach środek ciężkości jest nastawiony na eksplorację, ale tym razem nie możemy narzekać na brak amunicji. Zmniejsza to trochę poczucie strachu i zaszczucia. Przy tym to znakomity survival horror. Mocno pulpowy, kiczowaty. Jest tym dla Resident Evil 4, czym Resident Evil VII był dla pierwszego Residenta. Duchowym spadkobiercą.\nOby kolejna część nie była jak szóstka…\nSeria u nas mało znana, a szkoda, bo główna bohaterka serii Samus Aran, jest pierwszą prawdziwą heroiną w historii gier video.\nMetroid Dread to na pozór więcej tego samego. Samus ląduje na nowej planecie, zostają jej zabrane wszystkie umiejętności i musi w osamotnieniu walczyć o przetrwanie. Tym razem twórcy dorzucili odświeżające sekwencje skradankowe, w których jak robot nas złapie, to natychmiastowo giniemy, ale to dalej metroidvania, cholernie dobra metroidvania. Poczułem ten progres, gdy początkowo walczyłem o przeżycie, a w finale czułem się niczym bóg, gdy robiłem fikołki, unikając każdego pocisku i naprawdę trudnego bossa bez draśnięcia. Nie za pierwszym razem, bo to gra, w której musimy opanować do perfekcji sekwencje ruchów przeciwnika, żeby odnieść sukces.\nFilmoznawców może zaciekawić fakt, że w serii znajdziemy wiele nawiązań do kina. Cała seria jest wzorowana na Obcym, jeden z antagonistów ma nawet na imię Ridley (w przypadku serii Obcy po obejrzeniu prequeli też mam wrażenie, że tak jest), a wiele miejscówek w Metroidach na przestrzeni lat kopiowało styl H.R. Gigera.\nDawajcie mi Metroid Prime 4!\n1.No More Heroes 3\nNie zrozumiecie chyba jeśli nie graliście. Seria No More Heroes to samoświadoma beka ze schematów gier video, kultury geekowskiej i zbereźna podśmiechujka z popkultury. W końcu w pierwszej części główny bohater chce zostać najlepszym płatnym zabójcą na świecie tylko dlatego, że chce zdobyć laskę! W trzeciej jest już z nią w separacji, a tym razem Travis Touchdown chce zostać najlepszym płatnym zabójcą… we wszechświecie.\nTa seria to tak bardzo moje poczucie humoru. Zadania są monotonne, ot, trzeba przejść kolejne killroomy, żeby zebrać kasę na wyzwanie bossa na pojedynek, ale wszystko to jest samoświadomym żartem z gier video, w których w zasadzie praktycznie zawsze robimy to samo! Główny antagonista tym razem jest kosmitą, który w dzieciństwie został wygnany na ziemię i zaprzyjaźnił się z chłopcem niczym E.T. z dzieciakami w klasyku Stevena Spielberga, ale ten tutaj wraca po latach, żeby podbić ziemię! A na końcu mamy scenę po napisach, której nie powstydziłby się Marvel, w której dzieci głównego bohatera przybywają z przyszłości, żeby ostrzec go, że jego brat będzie chciał podbić planetę. Parodia popkultury pełną gębą.\nBawiłem się znakomicie. Nowe dzieło Sudy51 jest stylowe, niegrzeczne i cholernie grywalne, jeśli macie specyficzny gust. Taki Deadpool gier video, ale lepszy.\nZdj 1 oficjalne materiały Film Forum Poland\nZdj 2 oficjalne materiały prasowe filmu Nie czas umierać\nZdj 3 oficjalne materiały prasowe filmu Nomadland\nZdj 4 oficjalne materiały prasowe filmu Sound of Metal\nZdj 5 oficjalne materiały prasowe filmu Obiecująca. Młoda. Kobieta\nZdj 6 zdjęcie Sony Pictures Polska\nZdj 7 oficjalne materiały prasowe HBO Polska\nZdj 8 oficjalne materiały prasowe Disney +\nThis entry was posted in Szerokie ujęcie. Bookmark the permalink.\n← Najlepsi z najlepszych 2021: część pierwsza\nNa skróty o premierach kinowych – Grudzień 2021 →


DreamScene for Windows 7 64bit + motywy.rar - Programy PC - furiatto40 - Chomikuj.pl\nDreamScene for Windows 7 64bit + motywy.rar\nfuriatto40 / Programy PC / DreamScene for Windows 7 64bit + motywy.rar\nDownload: DreamScene for Windows 7 64bit + motywy.rar\nhasło do folderu to nazwa Chomika :)\nSamodzielny montaż komputera.rar\n01_Podzespoły i obudowa.avi 02_Montaz_CPU.avi 03_Montaz_DDR.avi 04_Montaz_plyty.avi 05_Montaz_karty.avi 06_Montaz_HDD.avi 07_Montaz_DVD.avi 08_Montaz_FDD.avi 09_Podlaczenie zasilania i kabelkow.avi 10_Pierwsze uruchomienie.avi 11_Konfiguracja BIOS'u.avi\nExpressivo1.2.2-Syntezatror Ewa, Agata i Jacek.rar\nAshampoo Internet Accelerator v3.0 [ pl ].rar\nAshampoo Internet Accelerator to program przeznaczony do optymalizacji połączenia z Internetem. Potrafi przyspieszyć łaczenie z Siecią o 10-20%, dzięki czemu serfowanie jest szybsze i wydajniejsze.\nRMVB Subtitle Muxer v1.0.zip\nProgram, który wkleja napisy do filmów w formacie RMVB. Obsługa programu jest banalna. Napisy mogą być w formacie .ssa, .ass, .srt, .sub Aby sofcik zadziałał możesz potrzebować dodatkowo pliku VB6FR.DLL który znajduje się w paczce. Plik należy wkleić do Windows/System32\nSpeedConnect Internet Accelerator v7.5.Crack (ZOBACZ J....rar\nYouCam3 - Setup.exe\nYouCam 3 umożliwia dodawanie bardzo zabawnych efektów do nagrania przekazywanego przez kamerę internetową użytkownika. Spraw żeby Twój rozmówca spadł z krzesła śmiejąc się do łez! YouCam 3 śledzi ruch oczu użytkownika i na tej podstawie dodaje do jego sylwetki rozmaite – wybrane przez głównego zainteresowanego – efekty graficzne. Dzięki YouCam 3 można założyć sobie wirtualną czapkę, okulary czy maskę lub wyposażyć swoją postać w inny zabawny gadżet. To jednak nie wszystko! YouCam 3 dodatkowo pozwala bowiem przenieść swoją postać w jedną z wielu scenerii, np. na plac Piccadilly Circus w rozrywkowej dzielnicy West End w Londynie. Internetowa baza YouCam 3 zawiera ponad 3000 różnych efektów! Wyobraź sobie minę Twojego przyjaciela gdy to zobaczy... Warto dodać, że YouCam 3 zawiera dodatkowe funkcje takie jak nagrywanie pulpitu, tworzenie prezentacji czy wysyłanie i filmów z kamery internetowej na Facebooka lub YouTube.\nWirtualny wykrywacz kłamstw firmy Kish Kish, sygnowany przez firmę Skype, według zapewnień producenta, jest w stanie orzec, czy rozmówca mówi prawdę czy kłamie, na podstawie brzmienia głosu. Wykrywacz reaguje na subtelne różnice w natężeniu głosu, jego barwie i tonie, rozpoznając zmiany głosu wywołane kłamstwem. Zainstalowana aplikacja uruchamia się automatycznie wraz z rozpoczęciem rozmowy przez komunikator Skype. Podczas pierwszych 10 sekund program automatycznie dostosowuje się do parametrów głosu rozmówcy. Po tym czasie aplikacja rozpoczyna pomiar zdenerwowania w głosie i informuje w momencie wykrycia kłamstwa.\nFinalne wydanie przeznaczonego specjalnie dla fanów gier komputerowych, bardzo prostego w obsłudze, sprawnego narzędzia służące do zapewnienia maksymalnej wydajności sprzętowej i programowej w czasie grania we wszelkiego rodzaju gry. Dzięki wygodnemu i przejrzystemu interfejsowi możliwe jest dokonanie optymalizacji ustawień jednym kliknięciem. Program posiada również wbudowaną blokadę okienek typu pop-up oraz funkcję oszczedzania energii w komputerach typu laptop. Jeżeli użytkownik pragnie mieć szybki dostęp do programu, to aplikacja może pracować zminimalizowana w zasobniku systemowym.


Afro Samurai – XBOX 360 - Gry Torrentów\nBy Gry Torrentów on\t 7 lutego 2016 XBOX 360\nKsiążę Persji wyraźnie ma swój udział wielbicieli obrębie sceny rozwoju, jeśli Afro Samurai jest coś sądząc. To nie znaczy, że Afro i przyjaciele bardzo dużo trzymać świecy do fantastycznej reinvention Ubisoft klasycznej platformówki – to naprawdę nie robi. Ale dowody na to, że deweloper Namco Bandai usiadł i wziął zawiadomienie o podstawowym wyglądzie (tekstury ilustracyjny, bogate kolory i czyste, komórka zacienione świata), jak również podstawowe połączenie walki i platformówki.\nZ Oczywiście, Prince of Persia nigdy nie miał krwi roi, nagie-Łuszcz babes z ostrzami\nto gdzie Afro Samurai kroki w centrum uwagi.; Jest to klnie, gory, brudne i czasami perwersyjne opowieść o afro, tzw Number Two – postać przeznaczeniem jest zmierzyć się z numerem jeden – posiadacz świętej i mocny pałąk, który ostatecznie zastrzega noszących „miejsce na szczycie drabiny ludzkości. Każdy chce być numerem jeden, więc wszyscy się wypierają noszącego numer dwa pałąk – ponieważ tylko numer dwa może osiągnąć położenie numer jeden, który by go zakwestionować.\nOnechanbara Bikini Samurai Squad – XBOX 360\nAfro Samurai XBOX 360 darmowy pobieranie Afro Samurai XBOX 360 pobieranie darmowy Afro Samurai XBOX 360 pobieranie torrent Afro Samurai XBOX 360 pobieranie torrentów Afro Samurai XBOX 360 torrent Afro Samurai XBOX 360 torrent pobieranie Afro Samurai XBOX 360 torrentów Afro Samurai XBOX 360 torrentów pobieranie pobieranie Afro Samurai XBOX 360 pobieranie Afro Samurai XBOX 360 torrent pobieranie Afro Samurai XBOX 360 torrentów pobieranie torrent Afro Samurai XBOX 360 pobieranie torrentów Afro Samurai XBOX 360 torrent Afro Samurai XBOX 360 torrent Afro Samurai XBOX 360 pobieranie torrent pobieranie Afro Samurai XBOX 360 torrentów Afro Samurai XBOX 360 torrentów Afro Samurai XBOX 360 pobieranie torrentów pobieranie Afro Samurai XBOX 360\nAfro Samurai – XBOX 360 przez Gry Torrentów


Kredyty studenckie są przyzwane osobom z trudną sytuacją materialną, które chcą podjąć naukę na studiach wyższych. Preferencyjne warunki zagwarantowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego sprawiają, że są to najlepsze warunki na rynku.\nNa okres 5 lat studiów przewidziana pula kredytu przez instytucję finansową wynosi 30 tysięcy złotych i jest wypłacana w comiesięcznych ratach po 600 złotych. Nie trzeba jej spłacać od razu po ukończeniu edukacji, ale do 2 lat od zakończenia studiów. Najczęściej termin, w którym trzeba całkowicie spłacić zobowiązanie jest dwa razy dłuższy niż przyznawana pomoc. Dodatkowym atutem kredytu sudeckiego jest to, że bank nie rozlicza ze sposobu wydatkowania tej kwoty. Dzięki temu można z nią zrobić wszystko. Warto jednak robić to rozsądnie, gdyż należy pamiętać, że przyjdzie dzień w którym trzeba będzie zacząć oddawać tą pożyczkę.\nBank nie sprawdza na co wydawana jest pożyczka\nPrzyznawana kwota nie jest wielka i w przypadku braku dodatkowych źródeł utrzymania może starczyć jedynie na opłaty, dojazdy oraz jedzenie. Jeżeli natomiast podstawowe wydatki są mniejsze i okazuje się, że coś z tej kwoty zostaje, niekoniecznie trzeba ją roztrwonić na zabawę i przyjemności. Warto zastanowić się nad tym, jak można ją zainwestować by poprawić swoją przyszłą sytuację na rynku pracy. Obecnie kiedy bezrobocie jest wysokie, wielu absolwentom trudno jest znaleźć pracę po studiach. Wiele osób kończących studia ma podobnie wyglądające życiorysy, dlatego warto zadbać o wyróżnienie się. Samorozwój jest niezwykle cenny, nie tylko ze względu na CV, ale też dla poszerzania własnych horyzontów. Warto wykorzystać to zwłaszcza w okresie studiów, gdy dzięki legitymacji można uzyskać atrakcyjne zniżki.\nKredyt studencki można zainwestować także w rozwój osobisty\nDobrym pomysłem na inwestowanie w siebie są kursy nauki języków obcych. Nie trzeba jednak szukać najdroższych szkoleń w szkołach językowych. Często uczelnie dla swoich studentów również oferują takie kursy, za stosunkowo niewielką opłatą. Można też skorzystać z propozycji kół naukowych lub organizacji studenckich. Dzięki nim można niewielkim kosztem udać się na staż zagranicę. To także dodatkowy budżet, który można wykorzystać na różne warsztaty i szkolenia dedykowane dla studentów. W przypadku gdy, nie ma się pomysłu na inwestowanie w siebie, zawsze można pozostałe środki odkładać na lokatę. Dzięki temu w przypadku trudnych sytuacji życiowych, będzie to dodatkowy kapitał.


Gwarek – zamknięty na dzieci | Ornontowice Info\nGwarek – zamknięty na dzieci\nOn: 3 kwietnia, 2018\nIn: Biznes, Finanse, Interwencja cztelników, Kobieta, Sport, Urząd Gminy Ornontowice\nKońcem lutego czworo dzieci z Ornontowic usłyszało od trenera Gwarka, że mają już nie przychodzić bo mają zbyt niski poziom sportowy. Ten sam Gwarek kosztuje gminę ponad 300 000 (trzysta tysięcy) rocznie.\nKońcem lutego do redakcji zwróciły się matki dzieci z Ornontowic ”wyrzuconych” z Gwarka. Niby nic takiego bo matki już tak mają że staja zawsze za swoimi pociechami. Zapewne przeszło by to bez echa, ale uwagę naszą zwrócił sposób w jaki trener przekazał informacje o zakończeniu przygody dzieci z ornontowicką piłką. Nie było to pierwsze takie zdarzenie w historii tego klubu.\n„Nie przychodź więcej, masz za niskie kwalifikacje sportowe.” – Mniej więcej (z relacji matek) takie słowa padły z ust trenera S. do trzech z czterech młodych chłopców. Czwarta matka z którą się skontaktował trener telefonicznie (info od S.) podobno przyjęła tłumaczenie trenera ze zrozumieniem.\n„Teraz już mogę jeść wszystko, już nie będę grał na Gwarku.” – takimi mniej więcej słowami (relacja jednej z matek) skomentował jeden z chłopców pytanie o swoje przygnębienie w tym lutowym dniu.\nPiłkarskie kłamstwa Gwarka\nStowarzyszenie Górniczy Klub Sportowy GWAREK Ornontowice to podobno z założenia organizacja prospołeczna, takie informacje są zawarte w dokumencie będącym biblią każdego stowarzyszenia – STATUCIE. Władze klubu same się tym chwalą na swoich stronach:\nSzkółka Piłkarska “Gwarek” za nadrzędny cel stawia sobie wychowywanie młodych ludzi poprzez sport ze szczególnym ukierunkowaniem na piłkę nożną.\nTo co możemy zapewnić najmłodszym:\n– treningi od najmłodszych lat w świetnej atmosferze,\n– program szkoleniowy dopasowany do jednostek,\n– szkolenie ukierunkowane na piłkę nożną pełną zwodów i radości z gry,\n– wyjątkowe warunki do treningu,\nWystarczy zestawić te deklaracje z tym co robi trener S.\nPostanowiliśmy wyjaśnić temat u źródeł i naczelny spotkał się z prezesem oraz sekretarzem Gwarka.\nRetoryka wypowiedzi władz klubu była taka, że najważniejszy jest poziom prezentowany przez całość zespołu, i dla dobra tego poziomu należy pozbywać się tych słabszych dzieci.\nPodobna retoryka, bije wprost z wypowiedzi wychowanków Gwarka publikowanych na portalu facebook – My jesteśmy dobrzy więc nam się należy, a nie da się każdemu dogodzić.\nFinansowanie publiczne prywatnych biznesów trenerów z Ornontowic\nPrywatna szkółka trenerów Z. i B. uczy odpłatnie dzieci z Ornontowic i Orzesza kasując według cennika na stronie internetowej od 60 do 80 pln za miesiąc od dziecka, a chwalą się, że dzieci uczestniczących w ubiegłym roku w treningach było 120. Bardzo upraszczając 120*60=7200 czyli trenerzy przyjmując, że pracują we dwóch to za godzinę pracy zarabiali 600 pln [7200/2(osoby)/6(godzin)], a tyle słyszeliśmy na temat słabych zarobków trenerów, że niby tylko 700 pln na miesiąc.\nŻeby było ciekawiej to redakcji zarzucono na portalu facebook, sprowadzenie sportu do kwestii finansowych bo wypomnieliśmy to, że Gwarek kosztuje ponad 300 000 (trzysta tysięcy) rocznie budżet gminy. Tak wypomnieliśmy, ale w określonym kontekście.\nSprostowanie informacji o Piłkarskim Przedszkolu\nRodzice winni, a Gwarek idealny?\nCzy gwarek traktuje równo wszystkich? Nie bo mogło by to zaburzyć funkcjonowanie profesjonalnej drużyny. Drużyny, w której szeregach nie znajduje się miejsce dla każdego dziecka chcącego się poruszać pod okiem opiekuna.\nNa spotkaniu z naczelnym zostali oskarżeni rodzice. Tak drodzy czytelnicy to WY jesteście winni tego, że nasze pociechy nie mają miejsca w Gwarku. Władze klubu i trenerzy uzasadniają swoją tezę dosyć przewrotnie.\nJedenasto lub trzynastolatki w ocenie gwarkowskich prominentów są wypychani na treningi przez rodziców z pobudek egoistycznych, nic nie ma z tym wspólnego to, że być może sami podejmują decyzję o rozpoczęciu przygody, lub rodzice dopiero teraz ugięli się pod presją dzieci i zgodzili się na trenowanie piłki przez ich pociechy.\nNatomiast trzy i czterolatki same świadomie podejmują decyzje o graniu w piłkę i to jest idealny okres na rozpoczęcie przygody z piłką. Dla takich pociech idealne jest piłkarskie przedszkole.\nWracając do kwestii finansowych to jak wyliczyliśmy te ponad 300 000 kasy na prywatny podmiot który odmawia gry najmłodszym?\nNie wyliczyliśmy, są to dane dostarczone nam, na nasz wniosek przez Zakład Gospodarki Zasobami Gminy.\nIle kosztuje nas Gwarek?\nWnioskowaliśmy o dane z ostatnich 10 lat, a dostaliśmy dane tylko za ostatnie 2 lata.\nPamiętać należy, że sprawy by nie było gdyby nie zachowanie pewnego trenera i władz klubu.\nŻeby było zabawniej na stronach Gwarka (finansowanego w dużej mierze przez gminę i użytkującego gminny obiekt) jest zachęcanie do korzystania z komercyjnego ośrodka należącego do trenerów.\n2011 – PiłkarskiePrzedszkole[dot]pl dla dzieci uczęszczających do zespołu szkolno – przedszkolnego w Ornontowicach oraz … tel. …. dla dzieci nie mających możliwości trenować pod szyldem Piłkarskiego Przedszkola\nDawno, dawno temu, za siedmioma …\nPrzepraszam, nie mogłem się powstrzymać. Kiedyś było jakoś inaczej. Swego czasu trafiłem na filmik o ludziach nowoczesnych i ludziach starej daty.\nMy dinozaury skazaliśmy się na wymarcie generując stada uzależnionych od internetu dzieci, które nie potrafią sobie radzić ze światem bez pomocy smarfona. Na szczęście instynkt samozachowawczy przetrwał wśród nielicznych przedstawicieli i tych starej daty i tych nowoczesnych.\nTen instynkt samozachowawczy każe, albo nam pogonić nasze pociechy na plac i zmusić do ruchu, albo samym dzieciakom każe szukać ruchu.\nDo takich samych zachowań oficjalnie zachęcają lekarze, politycy, sportowcy i trenerzy. Ale jak widać na przykładzie naszej gminy te zachęty ze strony polityków i trenerów są całkowicie puste i bazują na zwykłym graniu na naszej chęci dbania o zdrowie naszych dzieci.\n300 000 dla wybranych\nPytanie czy te pieniądze które gmina wydaje na sport (Gwarek) mają służyć zaspokojeniu ambicji niewielkiej grupy?\nCzy tych 300 000 nie można by było przeznaczyć na coś co służyć będzie wszystkim nam? Na przykład na dofinansowanie Systemu Ratownictwa Medycznego, zakończenie inwestycji kanalizacyjnej, przebudowy naszych dróg, doposażenie naszych strażaków ochotników – ciekawe czy ktoś odważy się powiedzieć, że naszym STRAŻAKOM nie należą się środki do ochrony nas wszystkich?\nMożna też zebrać grupę zapaleńców i stworzyć coś co było by konkurencją dla GKS Gwarek, coś co by było skierowane do mieszkańców, a nie służyło spełnianiu ambicji wybrańców? Ciekawe czy taką organizacje Urząd Gminy wspierał by tak samo hojnie jak obecnie Gwarek?\nCiekawe dlaczego teraz nikt na gminie nie interesuje się tym jak są wydawane pieniądze przekazywane niezależnemu stowarzyszeniu i dlaczego to stowarzyszenie żerując na pieniądzach z gminy niweczy starania urzędu do zachęcenia najmłodszych do aktywnego spędzania wolnego czasu?\nPrevious Post: Pszczyna przegrała proces o uchwałę śmieciową\nNext Post: Silny wstrząs na KWK Budryk\nNie rozumiem, po co to oburzenie. Przekazał informację (według mnie, w kulturalny sposób). Dzieciak ewidentnie się nie nadawał do kopania w piłkę, więc dlaczego trener, drużyna, rodzice i dziecko mieliby tracić czas? W ten sposób rodzice dziecka, mogą nakierować go na inny sport, gdzie będzie miał większe szanse.\nJeżeli znajdę ofertę pracy gdzie jest napisane, super atmosfera, wszystkiego nauczymy itd itd.. i po prostu będę słaby w tym co robię, to jak mnie zwolnią, powinienem pisać artykuł o tym jaki ten zakład pracy jest zły? ?\nMamy chyba inne wyobrażenie pedagoga, tego czym jest kultura wypowiedzi i czym jest odpowiedzialność społeczna. Dorośli pod opieką których znajdują się dzieci, są od tego by chronić dzieci przed zagrożeniami jakie przyniesie im świat dorosłych i na pewno osoba która w taki sposób zwraca się do dzieci to żaden pedagog.\nMi sie wydaje że autor tego artykułu troche wyolbrzymia bo jesli dziecko jest male i kiepsko gra i trener nie widzi perspektyw dla tego dziecka w najbliższym czasie to ma prawo go odprawic zeby nie zanizac poziomu niech dziecko spróje w puzniejszych latach moze bedzie bardziej rozwiniete emocjonalnie i ruchowo wtedy trener coś z nie go wyciśnie. Moje dziecko jakiś czas temu chodziło na nauke pływania i było widać ze mocno odstaje od innych po pewnym czasie instruktorka powiedziała nam że mamy sobie na razie dać spokoj i spróbować za rok wtedy bedzie lepiej i ok przyjolem i nie przyszło mi do głowy żeby latać do dyrektora basenu na skargi\nA gdzie ma się rozwinąć jeżeli nie w miejscu finansowanym z Naszych pieniędzy? To dziecko, jako mieszkaniec Ornontowic, też dokłada do tego klubu. Dziecko nie wygra z dorosłym stosującym świadomie lub nie zasady erystyki. My dorośli mamy obowiązek stanąć w obronie najmłodszych, tymczasem osoby które powinny to robić tego nie robią.\n“To dziecko, jako mieszkaniec Ornontowic, też dokłada do tego klubu”… A od kiedy to dzieci płacą podatki? 😀 Większych durnot dawno nie czytałam.\nA co mają podatki do budżetu gminy? Bo chyba logiczne jest, że ten budżet ma służyć wszystkim mieszkańcom nie zależnie od wieku, koloru skóry, wyznania czy płci. Skoro więc płaci się z tego budżetu ponad 300 000 na utrzymanie jednego prywatnego podmiotu to znaczy, że wszyscy płacimy z budżetu przeznaczonego na nas wszystkich.\nLast 30 Days Visits: 20 588


Tanie loty Ust-Hayruzovo | Tickets.pl\nTanie loty Ust-Hayruzovo\nBilety lotnicze > Rosja > Ust-Hayruzovo\nBilety lotnicze do Ust-Hayruzovo (УХЙ)\nZarezerwuj najtańsze bilety lotnicze online do Ust-Hayruzovo. Za pomocą usługi wyszukiwania biletów lotniczych Tickets.pl bez problemu znajdziesz najlepszą ofertę i możesz w prosty sposób kupić bilety lotnicze z Ust-Hayruzovo. Musisz tylko określić kierunek lotu, datę, liczbę dorosłych pasażerów i dzieci. Następnie system zaoferuje wszystkie możliwe opcje zakupu biletów lotniczych z Gaithersburg.\nNa naszej stronie internetowej możesz zawsze sprawdzić aktualny rozkład lotów do Ust-Hayruzovo, Rosja z dowolnego lotniska na świecie, znaleźć zniżki, promocje, oferty last minute w zaciszu własnego domu i zarezerwować bilet na potrzebny lot.\nIle kosztuje bilet na samolot do Ust-Hayruzovo\nCeny przelotów do Ust-Hayruzovo z Gaithersburg zależą od dnia, miesiąca i godziny wylotu, a także od linii lotniczej. Porównujemy koszty bezpośrednich lotów i lotów z przesiadką w 750 liniach lotniczych. Użyj wyszukiwania biletów, aby sprawdzić ceny i daty wylotu z Twojego miasta.\nIle lotnisk jest w Ust-Hayruzovo?\nW Ust-Hayruzovo są następujące lotniska: Ust-Hayruzovo.\nUnikalny identyfikator Twojej sesji. Wykorzystaj go w wyniku jakichkolwiek trudności podczas korzystania z portalu: 2210678147


Granica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu [Michael J. Behe] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\nAutor: Michael J. Behe Liczba stron:\nISBN: 978-83-66233-24-9 Data wydania: 2020-11-06\nD B A Granica ewolucji przedstawia wyważoną, Granica ewolucji przedstawia wyważoną, rzetelną i miażdżącą argumentację. rzetelną i miażdżącą argumentację. To niesłychanie ważna książka. To niesłychanie ważna książka. – Philip Skell – Philip Skell En Arche\nGranica ewolucji W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu En Arche\nSERIA INTELIGENTNY PROJEKT Seria Inteligentny Projekt to pierwsza tak ambitna i bogata propozy cja na polskim rynku wydawniczym, w ramach której ukazują się książki dotyczące teorii inteligentnego projektu –Intelligent Design (ID). Autorzy zastanawiają się: Czy różnorodność życia na Ziemi może być wyjaśniona wyłącznie przez procesy czysto przyrodnicze? Czy złożone struktury biologiczne mogły powstać drogą przypadku i konieczności, bez udziału inteligencji? Czy Ziemia jest tylko jedną z wielu niczym nie wyróżniających się planet? Teoria inteligentnego projektu jest ogólną teorią rozpoznawania projektu i ma szerokie zastosowanie w takich dziedzinach nauki, jak kryminalistyka, historia, kryptografia, astronomia i inżynieria. Seria Inteligentny Projekt pokazuje, że koncepcja ID powinna być stosowana również w zagadnieniach pochodzenia i rozwoju różnych form życia, a także w próbie zrozumienia nas samych. Przez kilkadziesiąt lat zajmowałem się budową molekularnych pojazdów wyposażonych w funkcjonalne silniki, koła, osie i podwozia […] Biologiczne mechanizmy odpowiadające za takie przekształcenia stanowią dla nas wielką zagadkę. James M. Tour, https://www.jmtour.com/personaltopics/evolutioncreation/ En Arche\nGranica ewolucji W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu Michael J. Behe Warszawa 2020 En Arche\nTytuł oryginału The Edge of Evolution The Search for the Limits of Darwinism Copyright © 2007 by Michael J. Behe c/o Writers’ Representatives LLC, New York. All rights reserved Copyright © for the Polish edition by Fundacja En Arche, Warszawa 2020 Przekład Zbigniew Kościuk Redaktor naukowy serii prof. dr hab. Kazimierz Jodkowski Redaktor prowadzący Barbara Giża Redakcja merytoryczna prof. dr hab. Marian Wnuk Konsultacja merytoryczna Katarzyna Górska-Golon Redakcja językowa Alicja Kaszyńska Korekta Monika Marczyk Projekt okładki Jadwiga Topolowska Projekt graficzny i skład Maria Rosłoniec Ilustracja na okładce Wellcome Images Wydanie I ISBN 9788366233225 (PDF) ISBN 9788366233232 (EPUB) ISBN 9788366233249 (MOBI) Fundacja En Arche al. Jana Pawła II 80 lok. 15 00175 Warszawa biuro@enarche.pl Księgarnia internetowa enarche.pl/ksiegarnia/ En Arche\nMoim rodzicom Josephowi i Helen Behe En Arche\nSpis treści Rozdział 1. Elementy darwinizmu Rozdział 2. Wyścig zbrojeń czy wojna pozycyjna? Rozdział 3. Matematyczna granica darwinizmu Rozdział 4. Co może wyjaśnić darwinizm Rozdział 5. Czego nie może wyjaśnić darwinizm Rozdział 6. Punkty odniesienia Rozdział 7. Zasada dwóch miejsc wiążących Rozdział 8. Zarzuty pod adresem koncepcji granicy Rozdział 9. Bazylika i pachwiny łuku Rozdział 10. Cały świat to scena Dodatek A Ja, Nanorobot Dodatek B Lekooporność zarodźca malarii 9 25 55 77 99 119 141 169 193 229 267 287 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu Dodatek C Montaż wici bakterii Dodatek D Szuler Podziękowania Bibliografia Indeks osobowy Indeks rzeczowy 289 297 307 309 327 329 8 En Arche\nRozdział 1 Elementy darwinizmu Życie na Ziemi rozwijało się miliardy lat w sposób przypadkowy, ukierunkowany przez zasadę doboru naturalnego. Tak głosi darwinizm, najbardziej wpływowa idea naszych czasów. Przypadkowe mutacje DNA organizmów istniejących w zamierzchłej przeszłości pozwoliły szczęśliwemu mutantowi wydać więcej potomstwa niż innym przedstawicielom gatunku, co w kolejnych pokoleniach doprowadziło do zmiany całego gatunku. Nieprze- rwane powtarzanie tego prostego procesu w ciągu eonów doprowadziło do powstania cudów życia, od złożonych mechanizmów molekularnego funk- cjonowania komórki po ludzki umysł. Tak przynajmniej uważają zwolennicy teorii darwinowskiej. Czy twierdze- nie to jest jednak prawdziwe? Żeby udzielić odpowiedzi na to pytanie, trzeba skrupulatnie zbadać teorię Darwina, bo nie sprowadza się ona do jednej kon- cepcji, ale stanowi połączenie kilku niezależnych, zupełnie odrębnych pojęć. Trzy najważniejsze, które należałoby odróżniać już na samym początku, to: przypadkowa mutacja, dobór naturalny i wspólny przodek. Słysząc o pochodzeniu od wspólnego przodka, większość ludzi myśli o „ewolucji”. Z pojęciem tym łączy się pogląd, że różne rodzaje dzisiejszych gatunków można wywieść od ich wspólnego przodka. Na przykład myszo- skoczki i żyrafy – dwa ssaki – uważa się za potomków jednego gatunku istnie- jącego w zamierzchłej przeszłości. Podobnie jest z organizmami zaliczanymi do znacznie bardziej odległych grup, choćby bawołami i myszołowami, świ- niami i petuniami, jakami i drożdżami. Pogląd ten może się wydać zdumiewający, nic więc dziwnego, że niektó- rzy uznają koncepcję wspólnego przodka za tak niesłychaną, iż zaprzestają dalszych badań. Jednocześnie wyjaśnienie oparte na koncepcji wspólnego przodka jest w oczywisty sposób banalne. Koncepcja wspólnego przodka bierze pod uwagę wyłącznie podobieństwa pomiędzy organizmami. Stwierdza, że pewne cechy wspólne występowały od początku – że posiadał je przodek. 9 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu Sama w sobie nie próbuje jednak wytłumaczyć, skąd się wzięły owe cechy lub przodek, ograniczając się do odpowiedzi na pytanie, dlaczego jego potomko- wie różnią się od siebie. Na przykład króliki i niedźwiedzie mają futro, więc koncepcja wspólnego przodka powiada, że miał je także ich przodek. Rośliny i zwierzęta są zbudowane ze złożonych komórek posiadających jądro, więc musiały je odziedziczyć po wspólnym przodku. Jednak pytania o to, jak i dla- czego do tego doszło, pozostają bez odpowiedzi. W przeciwieństwie do tego mechanizm ewolucji postulowany przez Darwina – koncepcja stanowiąca połączenie przypadkowych zmian z zasadą doboru naturalnego – jest zdecydowanie bardziej ambitny. Dzięki połączeniu mechanizmu przypadkowych zmian i doboru naturalnego próbuje się wyja- śnić różnice pomiędzy organizmami oraz udzielić odpowiedzi na zasadnicze pytanie: Co mogło spowodować tak zdumiewające przemiany? W jaki sposób organizm pełniący funkcję przodka z upływem czasu przekształcił się w or- ganizmy tak różne, jak na przykład nietoperze i wieloryby? Podzielmy tę złożoną koncepcję na elementy składowe. Najpierw zbadaj- my pojęcie doboru naturalnego. Podobnie jak pojęcie wspólnego przodka, zasada doboru naturalnego wydaje się interesująca, ale po bliższej analizie okazuje się stosunkowo skromną konstrukcją. Mówi ona, że lepiej przysto- sowani przedstawiciele danego gatunku wydadzą więcej potomków, którzy przetrwają, w odróżnieniu od osobników gorzej przystosowanych. Gdyby całkowita liczba gatunków pozostała bez zmian, z upływem czasu potomstwo lepiej przystosowanych zajęłoby miejsce potomstwa gorzej przystosowanych osobników. Wydaje się oczywiste, że stworzenia pod jakimś względem lepiej przystosowane (silniejsze, szybsze, wytrzymalsze) przeciętnie biorąc, poradzą sobie lepiej od osobników gorzej przystosowanych (słabszych, wolniejszych, mniej wytrzymałych). Najważniejszym elementem złożonej teorii Darwina jest rola przypadko- wych zmian. Niemal wszystko, co nowe i ważne w myśli Darwina, skupia się w trzeciej koncepcji. Zgodnie z darwinowską logiką jedynym sposobem, w jaki roślina lub zwierzę staje się lepiej przystosowane od swoich krewniaków, jest podleganie ciągłym przypadkowym zmianom. Jeśli jakaś zmiana spowoduje, że organizm stanie się silniejszy, szybszy lub w jakimś sensie bardziej odporny, wówczas do głosu może dojść zasada doboru naturalnego, która zagwarantu- je, że jego potomkowie staną się liczniejsi od innych. Jednak dopóki nie doj- dzie do przypadkowej zmiany, zasada doboru naturalnego nie zadziała. 10 En Arche\nRozdział 1. Elementy darwinizmu Przypadkowe zmiany, dobór naturalny, wspólny przodek – trzy odrębne, niezależne idee powiązane w ramach jednej teorii. Połączenie trzech wspo- mnianych koncepcji powoduje, że na pytanie: „Czy teoria Darwina jest praw- dziwa?” można udzielić kilku odpowiedzi. Oczywiście, jest możliwe, że każda z nich – koncepcja wspólnego przodka, doboru naturalnego i przypadkowych zmian – okaże się prawdziwa i że w adekwatny sposób wyjaśnią one proces ewolucji. Możliwe jest także, że wszystkie są prawdziwe (w tym znaczeniu, że przypadkowe zmiany i proces doboru naturalnego faktycznie zachodzą), ale nie są zdolne do wyjaśnienia procesu ewolucji. Nie możemy też wykluczyć, że jedna z nich okaże się prawdziwa, zaś dwie pozostałe całkowicie błędne. Albo że jedna koncepcja będzie prawdziwa w stopniu większym niż druga i trze- cia. Ponieważ wspomniane koncepcje mają charakter odrębny, świadectwa prawdziwości każdego z aspektów teorii Darwina należy ocenić w niezależny sposób. Poprzednie pokolenia naukowców chętnie wprowadzały rozróżnie- nia w tej dziedzinie. Wielu czołowych biologów końca XIX i początku XX wieku uważało koncepcję wspólnego przodka za prawdziwą, zaś zasadę przy- padkowych zmian/doboru naturalnego za błędną. W ciągu ostatnich 100 lat w naukach przyrodniczych dokonał się ogromny postęp. Na co wskazują wyniki współczesnej nauki? Mówiąc krótko, świadectwa istnienia wspólnego przodka wydają się nie do odparcia. Rezultaty współcze- snych eksperymentów w dziedzinie sekwencjonowania DNA, niewyobrażalne dla dziewiętnastowiecznych badaczy, takich jak Karol Darwin, ujawniają, że po pierwsze, niektóre bardzo daleko spokrewnione organizmy mają przypadkowe wspólne cechy genów, które mogły zostać odziedziczone jedyne po dalekim wspólnym przodku. Po drugie, istnieje wiele świadectw wskazujących, że przy- padkowe zmiany w połączeniu z zasadą doboru naturalnego mogą w istotny sposób modyfikować formy życia. Po trzecie, można przytoczyć mocne świa- dectwa, że możliwości przypadkowych zmian są bardzo ograniczone. Po raz pierwszy od czasu, gdy Darwin ogłosił swoją teorię, znamy sekwencje wielu genomów i w miarę dokładnie wiemy, w jaki sposób dochodzi do mutacji. Z badań przedstawionych w tej książce wynika, że przypadkowe zmiany genetyczne mogą wywoływać zmiany ewolucyjne jedynie w bardzo ograni- czonym zakresie. Naukowcy do tej pory zgadzają się, że nie ma wiarygodnych świadectw potwierdzających kluczową rolę losowych mutacji, a wyjątkiem są tylko zagadnienia znajdujące się na peryferiach problematyki pochodzenia i rozwoju życia. Z wielu powodów, mających niewiele wspólnego z nauką, 11 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu ten kluczowy element teorii Darwina – podkreślanie potęgi zasady doboru naturalnego połączonej z przypadkowymi zmianami – jest agresywnie sprze- dawany współczesnym odbiorcom. W ostatnich latach intelektualni spadkobiercy Darwina uporczywie wci- skają swoje poglądy opinii publicznej jako biologiczną teorię wszystkiego. Twierdzą na przykład, że stosując zasady darwinowskie w medycynie, można uzyskać odpowiedź na pytanie, dlaczego chorujemy. Psychologia nawiązująca do myśli Darwina wyjaśnia, dlaczego niektórzy mężczyźni dopuszczają się gwałtów, a niektóre matki zabijają swoje nowo narodzone dzieci. Skłonność do postrzegania świata przez szkła teorii Darwina objęła nawet nauki huma- nistyczne, prawo i politykę. Z powodu retorycznej mgiełki, która otacza dys- kusję o ewolucji, ludziom trudno odróżnić solidną wiedzę od iluzji. Jeśli jed- nak wielkie hasła darwinizmu to fanfaronada i przechwałki, społeczeństwo może być wprowadzane w błąd w bardzo ważnych sprawach – począwszy od przyczyn chorób po winę przestępców – co grozi poważnymi konsekwencja- mi w realnym świecie. Jako teoria wszystkiego darwinizm jest zwykle przedstawiany w formie alternatywy „przyjmujesz lub odrzucasz”. Albo w całej rozciągłości przyj- mujesz teorię Darwina, albo uznajesz, że cała ewolucja jest przereklamowana i wylewasz dziecko z kąpielą. Oba sposoby podejścia są błędne. Świat, w któ- rym żyjemy, bywa groźny, nie stać nas więc na luksus przedkładania czyichś dogmatów ponad dane empiryczne. Celem tej książki jest przedarcie się przez mgłę i przedstawienie trzeźwej oceny tego, co teoria Darwina może, a czego nie może wytłumaczyć, innymi słowy odnaleźć to, co nazywam granicą ewolucji. Znaczenie ścieżki Na pierwszy rzut oka darwinowska teoria ewolucji wydaje się zwodniczo prosta, na dodatek, w przeciwieństwie do licznych teorii z dziedziny fizy- ki i chemii, można ją podsumować bez pomocy aparatu matematycznego. W obrębie każdego gatunku występują różnice. Na przykład jedno zwierzę jest większe od swoich braci i sióstr, inne może być szybsze, jeszcze inne mieć jaśniejsze ubarwienie. Niestety z powodu niewystarczającej ilości pożywienia oraz obecności różnego rodzaju drapieżników nie wszystkie osobniki, któ- re przyjdą na świat, się rozmnożą. Dlatego osobnik, któremu przypadkowe zróżnicowanie daje przewagę w walce o przetrwanie, będzie żyć, rozwijać się 12 En Arche\nRozdział 1. Elementy darwinizmu i płodzić potomstwo. Jeśli korzystne zróżnicowanie mamy lub taty zostanie odziedziczone przez dzieci, one również będą mieć szansę na doczekanie większej liczby potomstwa. W miarę upływu czasu potomkowie pierwszego osobnika ze szczęśliwą mutacją zaczną dominować w populacji, więc zmieni się gatunek jako taki. Jeśli opisany scenariusz będzie się powtarzać, gatunek może się w końcu przekształcić w coś zupełnie innego. Początkowo wszystko wydaje się proste. Zróżnicowanie, dobór, dziedzi- czenie (inaczej mówiąc, przypadkowe zmiany, dobór naturalny i wspólny przodek) wydają się kompletem niezbędnych elementów. Przedstawienie nar- racji ewolucjonistów w tak abstrakcyjny sposób, jak to uczyniłem w poprzed- nim akapicie, powoduje, że ewolucja darwinowska sprawia wrażenie niemal logicznej konieczności. Zwolennicy teorii Darwina często utrzymywali, że ona po prostu musi być prawdziwa. Jeśli w jakiejś grupie organizmów wystę- puje zróżnicowanie, jeśli różnice korzystnie wpływają na szansę przetrwania i jeśli są one dziedziczone, wówczas kolejne pokolenie niemal na pewno bę- dzie liczyć więcej osobników posiadających pożądaną cechę. Następne po- kolenie będzie mieć ich jeszcze więcej i tak dalej, aż wspomnianą cechę będą mieć wszyscy przedstawiciele danego gatunku. Jeśli opisane warunki zostaną spełnione, tam gdzie występuje zróżnicowanie, dobór naturalny i dziedzicze- nie, musi z konieczności zachodzić proces ewolucji. Do tego momentu wszystko jest dobrze. Jednak abstrakcyjna, naiwna lo- gika ignoruje dużą część układanki. W realnym świecie przypadkowe zmiany, dobór naturalny i wspólny przodek mogą być prawdziwe, a mimo to opisany przez Darwina proces może nie być wystarczającym wyjaśnieniem powsta- nia życia. Aby wytworzyć wiele złożonych form życia, proces postulowany przez Darwina musiałby przebiegać w wielu spójnych krokach, w serii ko- rzystnych zmian nawarstwiających się i prowadzących do złożonego wyniku. Żeby coś takiego mogło się dokonać w realnym świecie, a nie jedynie w na- szej wyobraźni, musi istnieć biologiczna ścieżka prowadząca do organizmu, który będzie mieć rozsądną szansę przetrwania w przyrodzie. Innymi słowy, zróżnicowanie, dobór naturalny i dziedziczenie będą działać jedynie pod wa- runkiem istnienia płynnej ewolucyjnej ścieżki prowadzącej z biologicznego punktu A do biologicznego punktu B. W procesie ewolucji pytanie o ścieżkę odgrywa równie doniosłą rolę, co w życiu codziennym. Gdybyśmy podążali na oślep z punktu A do punktu B, ogromne znaczenie miałoby to, gdzie się one znajdują oraz co leży między 13 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu nimi. Przypuśćmy, że musimy przejść z zawiązanymi oczami (aby uczynić przykład bliższy duchowi darwinizmu, pijani w sztok) z punktu A do punktu B, żeby zdobyć nagrodę – powiedzmy, złoty puchar. Co więcej, przypuśćmy, że jedyną myślą, która przychodzi nam do głowy w ślepej nieprzytomności, jest wspinanie się wyżej, kiedy tylko nadarzy się okazja (naśladując dobór na- turalny ustawicznie podnoszący gatunki na coraz to wyższy poziom przysto- sowania). Gdybyśmy musieli wspiąć się z parteru zamkniętej klatki schodowej na dach, aby zdobyć nagrodę, mielibyśmy niewielki problem. Gdyby trzeba było jednak przejść na ślepo z jednego końca nieznanego miasta na dach drapacza chmur stojącego w drugim końcu – przez ruchliwe ulice, omijając zagrożenia i pokonując liczne drzwi – znaleźlibyśmy się w poważnych tara- patach. Przypuszczalnie potykalibyśmy się nieporadnie, wspinali na weran- dy domów, gramolili na dachy samochodów i tak dalej, aby w końcu utknąć w jednym z tysięcy najwyższych punktów w okolicy, nie mogąc uczynić kolej- nego kroku w górę i nie chcąc zejść. Gdybyśmy próbowali się wspinać coraz wyżej i musieli podążać na oślep z równin otaczających Lubbock w Teksasie na szczyt Sears Tower w Chicago – błąkając się po omacku przez równi- ny i lasy, kaniony i rzeki – trudno byłoby oczekiwać, że odniesiemy sukces. Podobnie jak nie odniosłyby sukcesu miliardy innych, którzy poważyliby się na coś takiego. W życiu codziennym im większa odległość dzieli punkty A i B oraz im trudniejszy teren je oddziela, tym mniejsza szansa trafienia po omacku do celu, nawet – a może szczególnie – gdy kierujemy się prostą wskazówką w rodzaju „zawsze podążaj w górę, nigdy w dół”. Podobnie jest z ewolucją. W czasach Darwina naukowcy nie znali wielu faktów życia, dlatego mogli żywić uzasadnioną nadzieję, że ścieżki ewolucyjne okażą się krótkie i gład- kie. Dzisiaj mamy lepszą orientację w sytuacji. Ogromny postęp współcze- snej nauki dowiódł, że życie jest niezwykle wyszukane i złożone, szczególnie w swoich molekularnych podstawach. Oznacza to, że darwinowskie ścieżki wiodące do złożonych form życia są długie i wyboiste. Przed teorią Darwina stoi zatem podobny problem, jak przed długą wędrówką odbywaną na ślepo. Surowy ewolucyjny krajobraz, przypadkowe zmiany i dobór naturalny mogą zaprowadzić potykające się gatunki w genetyczne uliczki bez wylotu, spowo- dować, że utkną na szczycie małych wzgórz lub będą się błąkać bez celu po fizjologicznych równinach, nie zbliżywszy się nawet do zdobycia biologiczne- go złotego pucharu czekającego na odległym biologicznym szczycie. Gdyby 14 En Arche\nRozdział 1. Elementy darwinizmu tak faktycznie było, wówczas przypadkowe zmiany/dobór naturalny okazały- by się z konieczności nieskuteczne. Wniosek, który z tego płynie jest następujący: Jeśli nie istnieje gładka, wzno- sząca się stopniowo oraz łatwa do odnalezienia ścieżka ewolucyjna, która w rozsądnym czasie doprowadzi do powstania układu biologicznego, proces darwinowski nie będzie działać. W mojej książce wykażę, jak trudno jest spełnić ten warunek. Spojrzenie wstecz Jak daleko muszą być oddalone biologiczne punkty A i B i jak stroma ścieżka musi je łączyć, aby przypadkowe zmiany i dobór naturalny stały się nieefektywne? Po czym możemy rozpoznać, że wspomniany punkt został osiągnięty? Gdzie w biologii istnieje miejsce, w którym można wyznaczyć granicę ewolucji? Na kolejnych stronach próbuję odpowiedzieć na te pytania. Wykorzystuję badania, które ponad 10 lat temu zaprezentowałem w innej książce zatytuło- wanej Czarna skrzynka Darwina. Przekonywałem w niej, że organizmy, któ- re cechuje nieredukowalna złożoność – jak niektóre bardzo skomplikowane maszyny komórkowe – nie mogły wyewoluować w wyniku przypadkowych zmian i doboru naturalnego. Nawiązując do wcześniejszej analogii, wykazywa- łem, że pijany, który porusza się z zawiązanymi oczami, nie zdołałby przejść z punktu A do punktu B, bo nie potrafiłby nawet stawiać kroku za krokiem, a musiałby przecież przeskakiwać kaniony i przekraczać rzeki. Zakończyłem Czarną skrzynkę Darwina konkluzją, że przynajmniej niektóre z podstawowych struktur życia znajdują się poza zasięgiem możliwości mechanizmu przypad- kowej zmiany. Wniosek ten wzbudził wiele kontrowersji. W środowisku naukowym szczególnie silne emocje wywołała moja konkluzja, że wspomniane struktu- ry zostały inteligentnie zaprojektowane. Wielu sprzeciwiało się instynktow- nie, z różnych przyczyn. W nowej książce – choć dochodzę ostatecznie do tych samych wniosków, więc spotkam się pewnie ze sprzeciwem niektórych – poświęcam dużo miejsca analizie świadectw molekularnych, badań geno- mów i ważnych długofalowych badań zmian ewolucyjnych w organizmach jednokomórkowych, aby poddać krytyce teorię darwinowską bez nawiązy- wania do teorii inteligentnego projektu. Czytelnicy, którzy nie potrafią przy- jąć moich ostatecznych konkluzji, będą mogli przynajmniej zapoznać się 15 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu ze świadectwami przedstawionymi w większej części książki, przed odrzuce- niem wniosków sformułowanych w trzech ostatnich rozdziałach. Wykażę, że matematyczne prawdopodobieństwo i struktury biochemiczne nie potwier- dzają przypadkowego charakteru ewolucji darwinowskiej, a przypadkowe zmiany ograniczają się do marginesów ewolucji. Mimo to, poszukując linii wyznaczającej granicę przypadkowości, nie ma potrzeby wyciągania wniosku o istnieniu projektu. Przezwyciężenie impasu Tematem mojej książki Czarna skrzynka Darwina było ukazanie, w jaki spo- sób niektóre skomplikowane formy życia wykraczają poza granice przypadko- wych zmian i doboru naturalnego. W tej książce stawiam sobie ambitniejszy cel. Skupiam się na sformułowaniu rzetelnych zasad ogólnych wyznaczają- cych granicę ewolucji – umożliwiających określenie z pewną dozą dokładno- ści punktu, po przekroczeniu którego darwinowskie wyjaśnienie wydaje się mało prawdopodobne – nie tylko w odniesieniu do konkretnych organizmów, ale ogólnych cech życia. Można to porównać do zadania, przed którym stoi archeolog badający starożytne miasto zasypane piaskiem. Ustalenie, czy mi- sterne malowidła na ścianach miejskich gmachów są dziełem przypadkowe- go procesu (na przykład piasku naniesionego przez wiatr), jest stosunkowo proste. W końcu jest rzeczą bardzo mało prawdopodobną, aby piękne obrazy powstały w wyniku przypadkowego procesu, szczególnie jeśli przedstawiają nie tylko proste wzory geometryczne, ale też ludzi lub zwierzęta. Później jednak sytuacja zaczyna się komplikować. Czy ciemne ślady wid- niejące z boku stanowią część malowidła, czy są jedynie smugami? Czy ster- ta kamieni obok zewnętrznego muru jest stołem lub ołtarzem, czy jedynie przypadkową grupą skał? Czy grunt w pobliżu ściany jest pozostałością pola uprawnego? Gdzie przebiegały granice miasta? W jakim miejscu kończyła się cywilizacja i zaczynała dzika przyroda? Podjęcie decyzji w sprawach marginal- nych, takich jak wymienione, wymaga cięższej pracy, a wnioski są z koniecz- ności wstępne i bardziej niepewne. Mimo to po zakończeniu badań archeolog będzie posiadać znacznie jaśniejszy obraz tego, gdzie kończyło się miasto i do głosu dochodziły przypadkowe procesy naturalne. W pewnym sensie zadanie archeologów jest łatwe. Muszą uwzględniać wpływ procesów fizycznych na badane artefakty, ale zwykle nie zajmują się 16 En Arche\nRozdział 1. Elementy darwinizmu szerzej obiektami biologicznymi. Oczywiście, gdy próbujemy ustalić, w jakim miejscu może przebiegać granica darwinizmu, do głosu dochodzą unikatowe procesy biologiczne. Przypadkowe mutacje DNA można porównać do przy- padkowych zdarzeń, które spotykają przedmioty nieożywione. Jednak rośli- ny i zwierzęta się rozmnażają, a kamienie nie. Zasada doboru naturalnego oddziałuje na żywe obiekty, a nie na nieożywione. Teoria Darwina głosi, że przypadkowe zdarzenia genetyczne i dobór naturalny na przestrzeni eonów dają rezultaty, które nie wyglądają na dzieło przypadku. Życie na Ziemi istnieje od miliardów lat. W tak długim czasie pojawiła się i zniknęła ogromna liczba organizmów. Zaciekła walka toczona w ciągu wieków między różnymi liniami rozwojowymi miała, zdaniem darwinistów, doprowa- dzić do biologicznego „wyścigu zbrojeń” – gdzie, niczym wet za wet, pojawiały się modyfikacje w dziedzinie zdolności prowadzenia wojny biologicznej, analo- giczne do zaawansowanego dwudziestowiecznego wyścigu zbrojeń pomiędzy Stanami Zjednoczonymi a Związkiem Radzieckim. Być może wynikiem tego biologicznego wyścigu zbrojeń jest skomplikowana maszyneria życia, znacznie wykraczająca poza to, co normalnie uznalibyśmy za dzieło przypadku. Tyle teoria. Niestety jej sprawdzenie okazało się rzeczą skrajnie trud- ną. Współczesne badania laboratoryjne przypadkowych zmian/doboru naturalnego cierpią z powodu niemożności przebadania naprawdę dużych grup organizmów. Zwykle nawet w przypadku heroicznych wysiłków po- dejmowanych przez najlepszych naukowców bada się jedynie względnie niewielką grupę organizmów i to przez stosunkowo krótki okres, śledząc zmiany jedynie kilku wybranych cech. Często po zakończeniu takich ba- dań, mimo uzyskania pewnych interesujących rezultatów, niemożliwe jest sformułowanie wniosków ogólnych. Chociaż naukowcy pragnęliby podjąć pełniejsze, szerzej zakrojone badania, skala problemu jest po prostu zbyt wielka. Laboratoria nie mają nawet ułamka środków potrzebnych do ich przeprowadzenia. Nie dysponując rozstrzygającymi testami laboratoryjnymi, większość bio- logów przyjmuje ramy teorii darwinowskiej i po prostu zakłada to, czego nie można udowodnić. Niestety może to prowadzić do zrozumiałego, ale de- strukcyjnego nawyku intelektualnego, polegającego na zapominaniu o róż- nicy pomiędzy tym, co zostało przyjęte w charakterze założenia, a tym, co zostało dowiedzione. Nawet najbardziej spostrzegawczy badacze niejako automatycznie zaliczają różnice pomiędzy dalekimi rodzajami organizmów 17 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu na poczet przypadkowych zmian i doboru naturalnego, zaś najbardziej prze- myślne cechy biologiczne przypisują działaniu teorii darwinowskiej. Przezwyciężenie teoretycznego impasu wymagałoby uzyskania ewolucyj- nych danych na poziomie genetycznym, danych pobranych u ogromnej liczby organizmów podlegających nieustannej presji doboru naturalnego. Zdobycie takich danych w przeszłości było po prostu niemożliwe. Obecnie stało się to wykonalne. Szybkie postępy nauki Jeszcze 10 lat temu wytyczenie granicy ewolucji z dowolną dokładnością nie mogłoby się udać. Wiedzieliśmy zbyt mało. Jednak niepowstrzymany po- chód nauki, szczególnie w ostatniej dekadzie, spowodował, że zadanie to zna- lazło się w naszym zasięgu. Główna trudność oceny darwinowskiej teorii ewolucji polega na tym, że choć można z łatwością zaobserwować duże zmiany u zwierząt i roślin, ich przyczyny pozostają niejasne. Darwin i inni ówcześni przyrodnicy mogli ba- dać, powiedzmy, zmiany dzioba zięby, ale nie potrafili powiedzieć, co te mo- dyfikacje spowodowało. Uczeni z połowy XX wieku, bliżsi naszym czasom, potrafili stwierdzić, że jakaś bakteria wytworzyła oporność na antybiotyki, ale nie wiedzieli dokładnie, jak tę zdolność uzyskała. Dopiero w ostatnim pół- wieczu nauka dowiodła, że widoczne zmiany są spowodowane przez niewi- doczne mutacje występujące w DNA i białkach. Jedynym sposobem zrozumienia, czego może dokonać mechanizm przypadkowych mutacji i doboru natural- nego, jest prześledzenie zmian na poziomie molekularnym. Zrozumienie tego stanu rzeczy ma charakter rozstrzygający. Właściwa ocena teorii Darwina wymaga więc z konieczności oceny działania przypadkowych zmian i doboru naturalnego na poziomie molekularnym. Nawet dzisiaj takie przedsięwzięcie jest niezwykle żmudne i mozolne, nie ma jednak innej drogi. Dobrą wiadomością jest to, że dzięki ogromnym wysiłkom i pomysłowo- ści współczesna nauka stworzyła narzędzia umożliwiające wykonanie tego zadania. Triumf dwudziestowiecznej biologii polegał na wyjaśnieniu jednego z warunków teorii Darwina – na określeniu tego, co leży u podstaw zróżni- cowania. Wiemy obecnie, że zróżnicowanie organizmów jest wynikiem nie- widocznych zmian w ich DNA. (Strukturę DNA omawiam w Dodatku A). Co więcej, badacze skatalogowali ogromną liczbę sposobów, dzięki którym 18 En Arche\nRozdział 1. Elementy darwinizmu te zmiany mogą nastąpić. Przypadkowym zmianom podlegają nie tylko po- jedyncze jednostki DNA (zwane nukleotydami). Podczas powielania DNA w kolejnym pokoleniu replikowane lub pomijane mogą być także większe fragmenty podwójnej helisy DNA. Bardzo rzadko dochodzi do dwukrotnego powielenia całej molekuły DNA, w rezultacie którego potomek otrzymuje podwójne DNA swoich rodziców. Aktywne elementy DNA, przypominające wirusy, mogą wstawiać własne kopie w nowe miejsca genomu, czasami po- ciągając za sobą inne elementy DNA. Możliwości zmiany DNA organizmów, jakimi dysponuje natura, są dosłownie nieograniczone. Mozolna praca wielu naukowców odsłoniła nie tylko podstawy zróżnico- wania, ale całkiem precyzyjnie określiła współczynnik mutacji. Ogólnie bio- rąc, powielanie DNA jest niezwykle dokładne. Błąd zdarza się przeciętnie raz na około100 milionów nukleotydów DNA powielonych w następnym poko- leniu. Są jednak wyjątki. W przypadku niektórych wirusów, takich jak HIV, współczynnik mutacji wzrasta ogromnie. Kolejnym ważnym postępem umożliwiającym właściwą ocenę teorii Darwina okazało się sekwencjonowanie DNA. W ciągu ostatnich dekad liczba zsekwencjonowanych łańcuchów DNA wzrosła w tempie wykładni- czym. W połowie lat dziewięćdziesiątych XX wieku udało się opisać sekwen- cję pierwszego pełnego genomu – maleńkich bakterii o nazwie Haemophilus influenzae. Obecnie znamy sekwencje setek genomów. Sekwencjonowanie całych genomów, a także łatwy sposób sekwencjonowania kluczowych frag- mentów DNA organizmów umożliwia badaczom wskazanie zmian mole- kularnych leżących u podstaw chorób genetycznych lub oporności na an- tybiotyki. Cały ten postęp naukowy nie wystarczyłby jednak do sformułowania roz- strzygających wniosków co do możliwości ewolucji darwinowskiej, gdyby nie można było przebadać wystarczającej liczby organizmów. Im większa liczba organizmów, tym większa szansa na to, że przypadkowa mutacja spowoduje korzystną zmianę podlegającą doborowi naturalnemu i tym pewniejsze nasze konkluzje w kwestii możliwości darwinizmu. Badania zwierząt, na przykład zięb, w najlepszym razie mogą obejmować setki osobników. W warunkach laboratoryjnych można przebadać tysiące muszek owocowych. To lepiej, ale liczba jest nadal dalece niewystarczająca. U tysięcy, a nawet milionów organi- zmów do zmian dochodzi stosunkowo rzadko, jednak tylko nieliczne okazują się korzystne. 19 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu Oczywiście świat przyrody roi się od organizmów. W danym momencie na naszej planecie mogą żyć miliardy przedstawicieli ssaków, na przykład lu- dzi lub szczurów. W morzach i oceanach zamieszkuje ogromna liczba ryb. Wspomniane organizmy reprezentują jedynie większe formy życia. Oprócz nich są niepoliczone ilości mikroskopijnych tworów, takich jak bakterie i wi- rusy. W przeciwieństwie do laboratoriów, które nie mogą wyhodować wystar- czającej liczby organizmów, aby zbadać możliwości teorii ewolucji Darwina, natura nie ma z tym najmniejszego problemu. Ewolucja od wspólnego przodka poprzez zmiany zachodzące w DNA jest bardzo dobrze dowiedziona. Proces ten może być przypadkowy lub nie. Dzięki ewolucji naukowcy, którzy odkryli sekwencję ludzkiego DNA i odna- leźli korzystne mutacje – na przykład pozwalające lepiej stawić czoło naszym naturalnym wrogom – nie badali DNA wyłącznie jednej osoby. Obserwowali rezultaty zmagań, które toczyły się na przestrzeni tysiącleci i obejmowały miliony milionów ludzi. Przodek współczesnego człowieka przedłużył ko- rzystną zmianę, a jego potomkowie pokonali potomków wielu innych. Zatem współczesna sytuacja odzwierciedla historię ewolucyjną wielu ludzi. Kiedy badacze opisują sekwencję genomu, odsłaniają bogactwo świadectw teorii ewolucji – w sensie darwinowskim lub innym – co było niemożliwe w przy- padku pozostałych metod badawczych. Dymiący pistolet darwinizmu Z powodu ogromnej liczebności populacji, współczynnika reprodukcji i naszej wiedzy z dziedziny genetyki najlepszym pojedynczym sprawdzianem prawdziwości teorii Darwina jest historia malarii. Poświęcę jej dużą część tej książki. Ludzkość trapi wiele chorób pasożytniczych, ale z historycznego punktu widzenia największą zmorą była właśnie malaria, ona też została naj- bardziej gruntownie zbadana. Od 10 tysięcy lat pasożyt przenoszony przez komary wywołuje choroby i śmierć na ogromnych połaciach ziemskiego glo- bu. Dopiero 100 lat temu ludzkość poznała przyczynę gorączki malarycznej, więc wcześniej nie dysponowano żadną świadomą obroną. Jedynym sposo- bem złagodzenia intensywnej, uporczywej presji ze strony pasożyta była siła doboru naturalnego. W ludzkim genomie pojawiły się setki różnych muta- cji dających pewną odporność na malarię, które dzięki doborowi naturalne- mu się rozprzestrzeniły. Mutacje te były zachwalane przez darwinistów jako 20 En Arche\nRozdział 1. Elementy darwinizmu najlepszy, najbardziej dobitny przykład zdolności, które kryje w sobie ewolu- cja darwinowska. To prawda. Kiedy jednak odkryliśmy zmiany molekularne leżące u pod- staw odporności na malarię, okazało się, że opowiadają one zupełnie inną historię od tej, której oczekiwali zwolennicy Darwina – historię chaotyczne- go młócenia rękami i prowadzonych na oślep poszukiwań. Malaria stanowi jeden z najlepszych przykładów ewolucji darwinowskiej, jednak dane nauko- we wskazują nie tylko na to, co może ona zdziałać, ale także, co ważniejsze, na to, co leży poza zasięgiem jej możliwości. Podobnie zmiany zachodzące w ludzkim genomie w odpowiedzi na malarię wskazują granicę możliwości przypadkowych mutacji. Ponieważ przypadek malarii został tak gruntownie zbadany, a także z po- wodu astronomicznej liczby organizmów, ewolucyjne zmagania ludzkości z jej starożytną nemezis stanowią najlepszą i najbardziej wiarygodną podsta- wę do formułowania sądów na temat możliwości procesu przypadkowych zmian i doboru naturalnego. Dorównuje jej kilka innych źródeł informacji. Jak się niebawem przekonamy, niektóre z nich snują podobną opowieść. (Caveat lector*: Niestety w celu pełnego zrozumienia i docenienia trud- ności, przed którymi staje przypadkowa zmiana, oraz tego, jak ilustruje je walka ludzkości z malarią, trzeba się zanurzyć w detale zmagań na poziomie molekularnym. Będę się starał ograniczyć do minimum te szczegóły, nie- które ze spraw omawiając w dodatkach. Nie można jednak uniknąć tego, ponieważ przedstawienie zagadnienia wymaga znajomości pewnych szcze- gółów technicznych). Chociaż liczebność zarodźców jest ogromna, jest znacznie mniejsza od liczby organizmów, które żyły na Ziemi. Jednak, jak się niebawem okaże, proste ekstrapolowanie danych dotyczących malarii pozwala na wstępne określenie granicy tego, czego można w uzasadniony sposób oczekiwać od przypadkowych zmian, a nawet od całego życia na Ziemi w ciągu kilku ostatnich miliardów lat. Oprócz tego badania bakterii Escherichia coli (pałeczki okrężnicy) i HIV (wirusa wywołującego AIDS) dostarczają wyraźnego potwierdzenia wniosków płynących z badań malarii. W badaniach przypadkowych mutacji HIV jest czymś w rodzaju kamienia z Rosetty, bo tego rodzaju wirusy cechują się niezwykle wysokim współczynnikiem rotacji, dziesięciokrotnie wyższym * łac. strzeż się, czytelniku (przyp. tłum.). 21 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu od współczynnika mutacji komórek. Wirusy zawierają znacznie mniej mate- riału genetycznego, ale ten tak szybko mutuje i się powiela, że mutacji, które przeszedł sam HIV w okresie ostatnich 50 lat, było przynajmniej tyle (choćby niektórych), ile nastąpiło we wszystkich komórkach od początku świata. Wstępny zarys granicy Jedną z trudności, przed którymi staje autor książki podważającej wystar- czalność teorii Darwina, jest to, że niektórzy ludzie mylnie sądzą, iż chce od- rzucić ją w całości. Czas najwyższy uwolnić się od myślenia typu „albo-albo”. Przypadkowe zmiany stanowią w pełni wystarczające wyjaśnienie niektórych cech życia, ale do wyjaśnienia innych nie wystarczą. W tej książce szukamy linii oddzielającej przypadkowe od nieprzypadkowego, linii wyznaczającej granicę ewolucji. Zastanówmy się: Z jednej strony, mamy malarię, starożytną plagę ludzkości, która w pew- nych rejonach świata zabijała połowę dzieci do piątego roku życia. W po- łowie XX wieku odkryto cudowne lekarstwa mogące wyleczyć tę przera- żającą chorobę, co wzbudziło nadzieję, iż uda się całkowicie ją wyplenić. Niestety w ciągu dekady pasożyt wywołujący malarię ewoluował, wytwa- rzając oporność na leki. Opracowano nowe lekarstwa i rzucono je do boju, ale zwycięstwo okazało się jedynie przelotne. Zaczęto się obawiać, że to nie ludzie wyplenią malarię, ale malaria – ludzi, przynajmniej w niektórych częściach świata, gdzie liczba zgonów spowodowanych przez tę chorobę w ostatnich latach dramatycznie wzrosła. Z badań malarii można wycią- gnąć następujący wniosek: ewolucja jest nieubłagana, stawia opór najnow- szym osiągnięciom współczesnej medycyny. Z drugiej strony, mamy chorobę nazywaną anemią sierpowatą. W Stanach Zjednoczonych zmagania z anemią sierpowatą zakończyły się sromotną klęską, ale w Afryce pojawiły się promyki nadziei. Aby doszło do zachoro- wania, potrzebne są dwie kopie (dwa allele, po jednym od każdego rodzica) zmutowanego genu kodującego jeden z czterech łańcuchów białkowych hemoglobiny – białka odpowiadającego za transport tlenu przez erytro- cyty (krwinki czerwone). Hemoglobina o zmienionej budowie (oznacza- na jako HbS) powoduje zmianę kształtu erytrocytów z dyskowatego na 22 En Arche\nRozdział 1. Elementy darwinizmu sierpowaty, co pociąga za sobą liczne następstwa zdrowotne i w wielu przypadkach prowadzi do śmierci, najczęściej w młodym wieku. Osoby z jednym zmutowanym allelem tego genu (z jednym allelem sierpowatości) nie mają objawów anemii, jednak ich erytrocyty zawierają około 40 zmie- nionej hemoglobiny. Jednocześnie osoby te są dwukrotnie mniej podatne (oporne) na zakażenie zarodźcem i dziesięciokrotnie rzadziej chorują na ciężką postać malarii. Geny przenoszące pojedynczą mutację anemii sier- powatej pojawiły się prawdopodobnie około 10 tysięcy lat temu w popu- lacjach ludzkich w Afryce. Mutacja sama w sobie jest punktową, prostą zmianą – niczym w zasadzie skomplikowanym. Jak dotąd jednak malaria – mająca po tysiąckroć więcej czasu w porównaniu ze współczesną medy- cyną na pokonanie anemii sierpowatej – nie znalazła jednak sposobu, aby poradzić sobie z tą mutacją. Podczas gdy ewolucyjna moc malarii utrudnia działania współczesnej medycyny, niewielka zmiana genetyczna w organi- zmie gospodarza udaremnia wszelkie wysiłki malarii. Oprócz nich jest HIV. Żniwo śmierci, które AIDS zbiera w obecnych czasach, jest porównywalne z tym, które w średniowieczu zbierała czarna śmierć (dżuma). Współczesna nauka umożliwiła wytworzenie pewnej liczby leków na AIDS, jednak po krótkim czasie – liczonym w miesiącach, a cza- sami zaledwie w dniach – niezmiennie traciły one skuteczność. Powodem była ewolucja darwinowska. Genom HIV, wirusa wywołującego AIDS, jest mikroskopijnym fragmentem RNA wielkości około jednej milionowej ludzkiego genomu. Niewielki rozmiar, duży współczynnik replikacji oraz ogromna liczba kopii wirusa przyczajonych w zarażonej osobie czynią zeń łącznie ewolucyjną potęgę. Przypadkowe zmiany zachodzące podczas re- plikacji wirusa w połączeniu z selektywną presją wywieraną przez leki po- zwalają, by lekooporne odmiany HIV rozwijały się w typowym procesie darwinowskim. W tym przypadku ewolucja bierze górę nad medycyną. Należy również wspomnieć o E. coli. Bakteria E. coli, będąca normalnym mieszkańcem ludzkiego przewodu pokarmowego, jest badana w labora- toriach naukowców od ponad 100 lat. Jej genetyka i biochemia zostały poznane lepiej niż innych organizmów. W ciągu ostatniej dekady bakteria E. coli została poddana najbardziej rozległym, szeroko zakrojonym labo- ratoryjnym badaniom ewolucyjnym, jakie kiedykolwiek przeprowadzono. 23 En Arche\nGranica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu Ta powielająca się około siedmiu razy dziennie bakteria była hodowana w kolbach przez ponad 30 tysięcy pokoleń. Trzydzieści tysięcy pokoleń od- powiada blisko milionowi ludzkich lat. Co przyniosła ewolucja? Głównie swoje przeciwieństwo, dewolucję. Chociaż marginalne szczegóły pewnych systemów uległy zmianie, w ciągu 30 tysięcy pokoleń bakteria raz po raz odrzucała znaczne kawałki swojego genetycznego dziedzictwa, między in- nymi zdolność tworzenia niektórych części składowych RNA. Jest także ryba zaliczana do podrzędu nototeniowców, zamieszkująca re- jon Antarktyki, potrafiąca przetrwać w temperaturze, która powinna za- mrozić jej krew w naczyniach krwionośnych. Badania wykazały, że ma- leńkie, stopniowe zmiany zachodzące w jej DNA w ciągu 10 milionów lat wytworzyły nowy zdumiewający rodzaj środka zapobiegającego zamarza- niu – od mrażacza, który przywiera do kryształków lodu i zapobiega ich rozrostowi. Kolejne zwycięstwo doboru naturalnego. Na koniec ponownie wracamy do malarii. Agresywny pasożyt wywołujący chorobę – ewolucyjny wulkan, który nic sobie nie robi z ludzkich leków – ma piętę Achillesową. Nie rozwinie się w organizmie komara gospodarza, jeśli temperatura, w której ten się znajduje, nie będzie przynajmniej umiar- kowana, co ogranicza zasięg jego występowania głównie do tropików. Gdyby pasożyt mógł się rozwijać w niższej temperaturze, malaria zdoła- łaby się znacznie bardziej rozprzestrzenić. Jednak mimo dziesiątek tysięcy lat i ogromnej liczebności populacji, znacznie większej niż wspomnianej ryby z Antarktyki, zarodziec malarii nie zdołał tego dokonać. Dlaczego ryba potrafiła wyewoluować tak, by móc żyć w temperaturze niższej od punktu zamarzania, a zarodziec malarii nie potrafi przeżyć w nieco niższej temperaturze? Gdzieś pomiędzy tymi przykładami przebiega granica ewolucji. 24 En Arche\nRozdział 2 Wyścig zbrojeń czy wojna pozycyjna? Malaria nie bez powodu została nazwana „zabójcą milionów”1. Ta za- raza uśmierca co roku wielu ludzi – głównie małe dzieci – i wywołuje chorobę u 100 razy większej liczby osób. Genom ludzki i genom zarodźca walczą ze sobą od tysięcy lat. Przez lata miliardy ludzi i astronomiczna liczba zarodźców malarii trzymały się wzajemnie za gardło. W ciągu tych zaciekłych zmagań ewolucyjnych każda zmiana, która dawała przewagę, była faworyzo- wana przez zasadę doboru naturalnego i rosła liczbowo. Dzięki takim tech- nikom, jak sekwencjonowanie DNA, ujawniono wiele molekularnych zmian ewolucyjnych zachodzących w ludzkim organizmie i zarodźcu malarii. Ma- laria dostarcza lepszego studium działania darwinowskiej ewolucji niż zięby z Galapagos, piękne ćmy krępaki nabrzozaki lub inne stworzenia, które silniej przemawiają do wyobraźni. Niczym mikroskopijny Dracula, diaboliczny zarodziec malarii żywi się ludzką krwią. Ten jednokomórkowy organizm przenoszony przez komary dostaje się do krwiobiegu w chwili ugryzienia. Wniknąwszy do środka, za- rodźce malarii krążą, dopóki nie dotrą do wątroby, gdzie zatrzymują się na pewien czas, by się rozmnożyć. Następnie powracają do krwiobiegu i wnikają do środka krwinek czerwonych. Zainfekowane komórki krwi mogą utkwić w naczyniach krwionośnych i przestać krążyć. W tym czasie zarodziec malarii, który wniknął do środka, kontynuuje reprodukcję (powstaje około 20 kopii), co prowadzi do rozpadu erytrocytów i zainfekowania kolejnych. Zarodźce 1 Ta fraza pochodzi z wiersza Mosquito Day [Dzień komara] znalezionego w liście brytyj- skiego naukowca Ronalda Rossa do żony (z 20 sierpnia 1897 roku). Ross (1857–1932) od- krył, że malaria jest przenoszona przez komary, za co w 1907 roku otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie fizjologii i medycyny. Utwór został zacytowany w książce I. W. Shermana, Malaria: Parasite Biology, Pathogenesis, and Protection, Washington, D.C. 1998, s. 6. 25 En Arche\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Granica_ewolucji__W_poszukiwaniu_ograniczen_darwinizmu-ebookRO/p00653526i006" target="_blank" title="Granica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu [Michael J. Behe] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Granica ewolucji. W poszukiwaniu ograniczeń darwinizmu [Michael J. Behe] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Rosja: Kazachstan proponuje budowę kanału Morze Kaspijskie-Morze Czarne - Money.pl\nStrona głównaRosja: Kazachstan proponuje budowę kanału Morze Kaspijskie-Morze Czarne\nRosja: Kazachstan proponuje budowę kanału Morze Kaspijskie-Morze Czarne\nPrezydent Kazachstanu Nursułtan Nazarbajew zaproponował w niedzielę budowę kanału łączącego Morze Kaspijskie z Morzem Czarnym, który mógłby posłużyć do transportu surowców energetycznych z Azji Środkowej.\n*Prezydent Kazachstanu Nursułtan Nazarbajew zaproponował w niedzielę budowę kanału łączącego Morze Kaspijskie z Morzem Czarnym, który mógłby posłużyć do transportu surowców energetycznych z Azji Środkowej. *\n"Regiony Azji Środkowej i Morza Kaspijskiego mają bogate złoża surowców energetycznych, a zasoby te powinny być dostarczane na rynki światowe" - powiedział Nazarbajew na międzynarodowym forum ekonomicznym w Petersburgu.\nNowy kanał "utworzyłby główną oś eksportu dla całej Azji Środkowej po prostu morzem poprzez Rosję" - ocenił Nazarbajew przed zgromadzeniem, w którym uczestniczą również rosyjski prezydent Władimir Putin oraz przywódcy byłych republik radzieckich, m.in. prezydent sąsiadującego z Kazachstanem Uzbekistanu Islam Karimow.\nKanał łączący oba morza oferowałby drogę o tysiąc kilometrów krótszą od trasy siecią połączeń Wołga-Don do Morza Czarnego.\nPrezydent nie podał szczegółów. Morze Kaspijskie i Morze Czarne oddzielone są obszarami górskimi w Armenii, Azerbejdżanie, Gruzji, południowej Rosji i północno-wschodniej Turcji. (PAP)\nklm/ ro/ 1717, 1284\nKazachstan proponuje budowę kanału Morze Kaspijskie-Morze Czarne\nRosja: Polskie okręty wpłyną na Morze Czarne\nRosja rozpoczyna budowę kolejnych trzech radarów Woroneż-DM\nMorze Martwe zostanie uratowane?


Persona non grata (2005), reż. Krzysztof Zanussi - Kino CHARLIE\ndramat, Polska, Włochy, Rosja 2005\nObsada Zbigniew Zapasiewicz, Nikita Michałkow\nWiktor ambasador Polski w Urugwaju boleśnie przeżywa nagłą śmierć ukochanej żony. Przyjeżdżając do kraju spotyka rosyjskiego wiceministra spraw zagranicznych, Olega. Łączy ich zażyła przyjaźń obciążona jednak dwoma podejrzeniami. W oczach Wiktora Oleg mógł być w swojej ambasadzie oddelegowany do infiltrowania polskiego podziemia. Po drugie bliska przyjaźń Olega ze zmarła właśnie żoną Wiktora zawiera w sobie podejrzenie, czy zmarła nie zdradziła męża z ujmującym do dziś Rosjaninem.\nMądry i wzruszający film-o tym, ze nie warto odkladac wszystkiego na potem,bo "potem" jest zupelnie inne niz nam sie wydaje.\nFilm o zasadach i wartościach, ktore sa wazne w zyciu.\nFilm o dokonywaniu wyborow i podejmowaniu decyzji.\nI wreszcie o tym,ze nik nie jest do konca zly albo dobry.\nlidzia 20-11-2005, 18:49\nWitam! Ciekaw jestem ogromnie, dlaczego nikt jeszcze nie zamieścił opinii nt. najnowszego obrazu Krzysztofa Zanussi'ego? Moim zdaniem, o filmie tym można napisać albo bardzo wiele, albo nic. Być może z tegoż powodu widzowie woleli nie opisywać swoich wrażeń po obejrzeniu "Persona non grata". To przecież tylko "słowa, słowa, słowa..."\nMario 31-10-2005, 15:45\n19.04 - piątek\n20.04 - sobota


Materace W Tarnowie - Jak Dobrać Twardość I Rodzaj Odpowiedni Dla Siebie? - GazetaSenior.pl\nMaterace w Tarnowie – jak dobrać twardość i rodzaj odpowiedni dla siebie?\nPartner artykułu16 kwietnia, 2021 5:19 pm\nTwardość materaca to parametr, który nieodpowiednio dobrany, może wyrządzić nam ogromną krzywdę. Mowa tu nie tylko o obniżonym komforcie snu, ale również i kręgosłupie, który może zacząć pobolewać. Duże znaczenie ma także rodzaj wkładu, jaki się w nim znajduje. Tylko jak dobrać te parametry tak, by odpowiadały naszym potrzebom?\nMaterac a jego twardość\nSkala twardości materaców\nH1 — materac miękki\nH2 — materac średnio-miękki\nH3 — materac średnio-twardy\nH4 — materac twardy\nDobrze dobrany materac powinien w jak najbardziej skuteczny sposób odciążać kręgosłup. I to tak, by zapewnić mu wygięcia w literkę „S” — podczas leżenia w pozycji „na wznak”. Natomiast w trakcie leżenia na boku, kręgosłup powinien zachować prostą pozycję. Dzięki temu zmęczony całym dniem kręgosłup będzie mógł się odprężyć. W efekcie wstając rano, będzie on nawet o 3 cm dłuższy! Tylko jak w praktyce możemy dowiedzieć się, jaki materac będzie dla nas odpowiedni? Wbrew pozorom nie trzeba się na nim wcale kłaść. Wystarczy bowiem, że dopasujemy go pod kątem wagi. Znany producent materaców — firma Hilding stworzyła jasną, 4-stopniową skalę twardości swoich produktów, dzięki czemu jeszcze łatwiej jest tego dokonać!\nPrzedstawiona poniżej skala twardości odnosi się do produktów marki Hilding. Sprawdź aktualną ofertę na te materace w sklepie online materacetarnow.eu lub na materace w sklepie online materacewloclawek.eu. Wiele przydatnych informacji na temat schorzeń kręgosłupa, wywołanych niewłaściwą twardością materaca — możesz poczytać na stronie zdrowykregoslup.pl.\nTego typu produkt sprawdzi się zarówno w przypadku dzieci, młodzieży i dorosłych, których waga wynosi poniżej 60 kg. Materace miękki zazwyczaj preferują osoby o szczupłej i drobnej posturze ciała. Dlatego najczęściej sięgają po nie kobiety.\nJest to najczęściej wybierany spośród wszystkich stopień twardości. Ich stosowanie zaleca się osobom, które ważą pomiędzy 60 a 80 kg. Delikatnie otulają ciało i dostosowują się do jego naturalnych krzywizn.\nZnakomicie sprawdzają się w przypadku osób o nieco większej sylwetce oraz masie ciała, która nie przekracza granicy 100 kg. Często sięgają po nie również osoby drobniejsze, które wolą spać na nieco twardszym podłożu.\nProdukty o najwyższym stopniu twardości tworzone są z myślą o osobach, które borykają się z nadwagą lub otyłością. Są to materace przeznaczone dla osób, których waga przekracza 100 kg, w związku z czym nie mogą one spać na materac miękkich.\nNa rynku nie brakuje różnorodnych wypełnień, co widać zresztą na przykładzie firmy Hilding. Oferuje ona m.in. materace piankowe oraz sprężynowe. Pierwsze z nich mogą zostać wypełnione pianką lateksową, która jest polecana zwłaszcza w przypadku alergików. Wykonane z niej materace (np. Hilding Melody) nie gromadzą bakterii ani roztoczy. Wysoko cenione są również pianki termo- i wysokoelastyczne (np. Hilding Boogie i Foxtrot). Osobom, które zmagają się z uporczywymi bólami kręgosłupa, mięśni czy stawów, poleca się natomiast wybór modeli sprężynowych. Wśród nich najczęściej wybieranymi są materace kieszeniowe (np. Hilding Pasodoble i Step), których sprężynki umieszczane są w osobnych kieszonkach. Prawdziwym rarytasem, zwłaszcza dla osób zmagających się z problemami z krążeniem — są materace Pocket Plus (np. Hilding Dance). W dodatku są one modelami o 7 strefach twardości. Są one również znakomitym wyborem dla par, które śpią razem.\nNowszy wpisGreckie ruiny. Czy warto podziwiać?\nStarszy wpisCo tam u sokołów? Zobaczcie sami


Radpol przygotowuje nowe produkty - Energetyka\nRadpol przygotowuje nowe produkty\nRadpol zakończył odbiór techniczny nowoczesnych urządzeń przeznaczonych do wyrobu produktów termokurczliwych.\nTym samym spółka zakończyła realizację umowy o wartości 1,5 mln euro, zawartej z holenderską firmą INHOL BV PTL Brand.\nInnowacyjne urządzenia pozwolą firmie Radpol poszerzyć asortyment dedykowany branży ciepłowniczej i energetycznej. Testowane linie produkcyjne przeznaczone będą do rozdmuchu rur o małych średnicach przeznaczonych dla branży energetycznej i ciepłowniczej, a także rur o dużych średnicach wykorzystywanych w branży ciepłowniczej. Inwestycja jest odpowiedzią na rosnące zapotrzebowanie rynku na wyroby termokurczliwe.


Firma niejawna (95)\nStrona 2 - 412 ofert\nStabilna firma zatrudni pracownika gospodarczego (odśnieżanie, posypywanie solą) na teren zewnętrzny w Słomnikach.\nPokaż wszystkie praca: Zakłady Usługowe EZT - oferty pracy: Słomniki\n1200 zł netto tygodniowo, w zależności od stanowiska i zaangażowania, można zarabiać o wiele więcej.\nPracę w młodym i zgranym zespole, który jest otwarty na…\nPokaż wszystkie praca: Pro Explor - oferty pracy: Kraków\nSzukam opieki dla 2-miesięcznej dziewczynki na ok. 2h dzienn...\nSzukam opieki dla 2-miesięcznej dziewczynki na około 2 godziny dziennie w przedziale czasowym od 9 do 16.\nDo ustalenia ilość dni w tygodniu.\nSzukam niani dla 4-letniej dziewczynki - Bochnia - Część eta...\nDo obowiązków niani należy przyprowadzenie córki z przedszkola około godz.\n12.30 ( bardzo blisko domu) i opieka nad nią do około godz.\nWykształcenia Pedagogicznego :Pedagogika opiekuńczo- wychowawcza;\nStabilną pracę w młodym zespole w świetnej atmosferze.\nPoszukujemy ekspedientki do pracy na stoisku z biżuterią w Sukiennicach.\nOferujemy pracę zarówno dorywczą (np.\nBiegłej znajomości obsługi komputera – pakiet MS Office.\nSamodzielności i bardzo dobrej organizacji pracy własnej.


Skuteczna terapia na blizny - IntBau\n12 czerwca 2017 11 czerwca 2017 • Zdrowie Zdrowie Gdańsk, usuwanie blizn, usuwanie blizn Gdańsk 0\nNienaganna skóra bez skazy jest powodem do dumy. Gładka skóra sprawia, że czujemy się atrakcyjne i bardziej pewne siebie. Czasami jednak ideał zakłóca jedna uciążliwa blizna. Jeśli to ona jest Twoim problemem, sprawdź, jak się z nim uporać.\nŚlad po trudnym przeżyciu\nJeśli na naszym ciele pojawi się rana, na przykład po urazie, chorobie lub interwencji medycznej, naturalnym etapem jej gojenia jest powstanie blizny. Niekiedy blizny są niewielkie lub nieistotne i w niczym nie przeszkadzają ich posiadaczowi. Czasami jednak dzieje się inaczej. Blizny w widocznych miejscach są nieestetyczne, przyciągają uwagę i znacznie obniżają samoocenę. Z kolei rozległe, grube blizny mogą powodować dyskomfort, przykurcze i rozmaite przykre dolegliwości. Z tego też powodu coraz więcej ludzi decyduje się na usuwanie blizn. Zabiegi takie są szybkie, mało inwazyjne i przynoszą spektakularne efekty. Warto się nimi zainteresować, jeśli szpecąca blizna jest problemem, który ma wpływ na nasze życie. Skutecznie usunąć można zarówno małe blizny po trądziku i po ospie, jak i duże, rozległe blizny po oparzeniu lub operacji. Czasami będzie potrzebna większa liczba zabiegów, ale efekt zawsze będzie co najmniej zadowalający.\nLaser pomoże walczyć z bliznami – usuwanie blizn Gdańsk\nJest wiele skutecznych terapii na usuwanie blizn, jednak najskuteczniejsza i najmniej inwazyjna jest laseroterapia. Laserowa korekcja blizn, w przeciwieństwie do zabiegów operacyjnych i chemicznych, jest bardzo bezpieczna, mało inwazyjna, a także obarczona minimalnym ryzykiem powikłań i zakażenia. Podczas naświetlania skóry laserem wokół blizny tworzy się siatka mikrouszkodzeń przeplatana zdrową tkanką. Komórki są pobudzane do naturalnej regeneracji i wydzielania kolagenu, który natychmiast zaczyna odbudowę nowej, zdrowej skóry. Podczas tego procesu blizna mięknie, uszkodzone tkanki wygładzają się, a cały obszar ulega intensywnej odbudowie. Zabieg laserowy wymaga tylko miejscowego znieczulenia (czasem wystarczy chłodzenie). Nie wymaga także hospitalizacji. Jedynym skutkiem ubocznym, który może dotknąć minimalny procent pacjentów, jest ryzyko wystąpienia przebarwienia skóry w miejscu zabiegu.\nKiedy nie można usunąć blizny\nLaserowe usuwanie blizn, jak każdy zabieg, posiada pewne przeciwwskazania do wykonywania. Laseroterapii nie powinny się poddawać kobiety w ciąży i karmiące piersią, osoby cierpiące nowotwory skóry, diabetycy, a także osoby z infekcją bakteryjną i wirusową. Jeśli niedawno poddawaliśmy się zabiegom medycyny estetycznej, przed laserowym usuwaniem blizn powinniśmy dowiedzieć się, jak długi czas należy odczekać. Przed wykonaniem zabiegu należy na jakiś czas zrezygnować z opalania i przyjmowania światłouczulających leków, takich jak antybiotyki lub tabletki hormonalne. Odradzane są też niektóre zioła, jak na przykład dziurawiec.