Praca nagrodzona I miejscem w konkursie na esej o ingerencjach rządowych i kryzysach gospodarczych\nZarówno bankowość, jak i kryzysy gospodarcze towarzyszą historii ludzkości od zamierzchłych czasów. Rynek pożyczek funkcjonował już zaskakująco dawno i bardzo wcześnie zaczęto go poddawać państwowym regulacjom:\nUważa się powszechnie, że kredyt jest nowoczesnym wynalazkiem, ewentualnie że narodził się zaledwie kilkaset lat temu. To prawda, że niektóre, najbardziej wysublimowane formy kredytu wyłoniły się na rynku w bieżącym stuleciu, jak choćby plastykowe karty kredytowe. Jednak sama instytucja kredytu istniała zanim jeszcze człowiek wynalazł pieniądz […] Jegomość znany jako Hammurabi, król należący do pierwszej dynastii władającej Babilonem, wydał pierwszy znany kodeks prawny około roku 1800 p.n.e., w którym znajdziemy pierwsze odnotowane próby regulacji stóp procentowych.\nWiemy także o historycznych relacjach opisujących kryzysy gospodarcze i paniki na rynku kredytowym również pochodzące z okresu starożytnego. Krachom towarzyszyły najczęściej upadłości banków i kupieckich domów pożyczkowych. Wraz z kontrakcją kredytu upadały całe branże produkcyjne i całe gospodarki pogrążały się w recesji, ludzie często popadali w niewolę za długi, jak w starożytnej Grecji, a nieuczciwi bankierzy bywali nawet skazywani na śmierć, jak w średniowiecznej Katalonii. Pomimo oficjalnych deklaracji polityków i urzędników w nich pracujących — nie ulega najmniejszej wątpliwości, że powołanie do życia banków centralnych i poddanie życia gospodarczego dyktatowi tych instytucji nie wyeliminowało cyklu wzrostów i depresji poprzedzanych panikami na giełdach. Niektórzy ekonomiści, jak choćby George Selgin, wskazują nawet, przy użyciu zresztą tych samych metod i narzędzi, jakie stosują zwolennicy bankowości centralnej, że banki centralne nie tylko nie zapobiegły ani nie złagodziły kryzysów, lecz nawet pogorszyły sytuację. W związku z tym postulują oni likwidację instytucji bankowości centralnej i poddanie systemu monetarnego mechanizmom konkurencji rynkowej.\nSamo współwystępowanie bankowości i kryzysów gospodarczych nie musi oczywiście oznaczać, że jedno z drugim jest niezawodnie powiązane i że to banki (lub banki centralne) zawsze wywołują kryzysy bądź się do ich powstania za każdym razem przyczyniają. Ustalenie rzeczywistych przyczyn zapaści gospodarczych wydaje się zatem fundamentalne dla znalezienia odpowiedzi na tytułowe pytanie. Jeśli bowiem to system bankowy, a w szczególności jakiś konkretny zestaw rozwiązań w tym systemie zaimplementowany (np. bank centralny), powoduje kryzysy — zmiana tego systemu może wyeliminować kryzysogenny czynnik i tym samym nasza odpowiedź na powyższe pytanie może okazać się pozytywna.\nNa pytanie o związek banków z kryzysami gospodarczymi mogą istnieć trzy wzajemnie wykluczające się odpowiedzi:\nSystem bankowy przyczyniał się do powstania wszystkich kryzysów gospodarczych.\nSystem bankowy przyczyniał się do powstania niektórych kryzysów gospodarczych, w przypadku pozostałych kryzysów ich przyczyny znajdowały się poza systemem bankowym.\nŻaden z kryzysów gospodarczych nie został wywołany przez banki, a ich przyczyny zawsze były zewnętrzne wobec systemu bankowego.\nJeżeli prawidłowa okazałaby się odpowiedź 1 lub 2, należy jeszcze ustalić, w jaki sposób banki przyczyniły się do zaburzenia procesów gospodarczych, powodując zapaść w handlu i produkcji. To samo pytanie możemy na przykład zastosować względem samych banków centralnych, aby skonkretyzować swoje wnioski. Tylko wówczas uda nam się ustalić, czy właściwym remedium na kryzysy gospodarcze jest system tak zwanej wolnej bankowości proponowany przez takich ekonomistów, jak: Ludwig von Mises, Friedrich A. von Hayek i Larry J. Sechrest, a spośród żyjących wspomniany już George Selgin, Kevin Dowd, Steven Horwitz, Lawrence H. White. Aby odpowiedzieć na pytanie o przyczyny kryzysów gospodarczych, nie wystarczy nam surowa obserwacja historycznych wydarzeń z wykazaniem na istnienie jakichś korelacji między tymi wydarzeniami. Potrzebować będziemy spójnej teorii tłumaczącej, w jaki sposób banki i banki centralne przyczyniły się (bądź nie) do wystąpienia zaburzeń na rynkach i czy doprowadziły do wybuchu kryzysów, czy nie. Rzeczywiście, badaniem kryzysów gospodarczych i szukaniem ich źródeł zajmowali się liczni ekonomiści należący do odmiennych szkół ekonomicznych.\nWcześni badacze ekonomii zwracali uwagę na powtarzalność, cykliczność zmian koniunktury gospodarczej obserwowaną przynajmniej na przestrzeni ostatnich dwóch stuleci. Próby badania tej cykliczności podjęli Clément Juglar, wskazujący na istnienie 8-10-letnich cyklów, Nikolai D. Kondratieff identyfikujący długie cykle trwające 50-60 lat, Joseph Kitchin badający krótkie cykle 3-letnie związane ze zmianami zapasów i Simon Kuznetz ze swoimi 15-25-letnimi cyklami powiązanymi ze zmianami demograficznymi i inwestycjami infrastrukturalnymi. Współcześnie podaje się w wątpliwość istnienie takich regularnych fluktuacji gospodarczych. Murray N. Rothbard uznał cykle Kondratieffa za fikcję. Roger Garrison krytykuje wszystkie „techniczne” teorie cykliczne. Poważniej traktuje je Witold Kwaśnicki, który w swojej pracy poświęconej znanemu tzw. świńskiemu cyklowi wskazuje na występowanie w swojej symulacji fluktuacji o częstotliwościach sugerowanych przez Kitchina, Juglara i Kuznietsa i dochodzi do wniosku, że cykliczne wahania w produkcji są jedną z przyczyn fluktuacji gospodarczych, choć nie są wystarczającym wyjaśnieniem.\nPróbowano wskazywać na czynnik psychologiczny jako ważny lub główny powód występowania fluktuacji gospodarczych, kładąc nacisk na irracjonalne zmiany nastrojów i przekonań na rynkach od przesadnego optymizmu po nieuzasadniony pesymizm (John Mills, Edward D. Jones, Arthur Pigou). Niektórzy ekonomiści tłumaczą kryzysy przyczynami naturalnymi — plagami, nieurodzajem i suszami, a nawet plamami na Słońcu. Wydaje się, że wyjaśnienie takie ma sens jedynie w przypadku preindustrialnych gospodarek, w których większość społeczeństwa zajmowała się pracą na roli i z niej żyła.\nDużą popularnością cieszą się teorie podkonsumpcji, których początków doszukiwać się możemy już w pracach Malthusa i Marksa, jednak najbardziej uznana na świecie i stanowiąca wyznacznik polityki monetarnej i fiskalnej większości państw zachodnich w XX wieku jest teoria Johna M. Keynesa, który winą za dekoniunkturę obarczał autodestrukcyjne mechanizmy rynkowe prowadzące do spadków popytu konsumpcyjnego i recesji. Uznawszy, że rynek samodzielnie nie jest zdolny poradzić sobie z kryzysem, Keynes zalecał aktywną politykę banków centralnych, polegającą na obniżaniu stóp procentowych oraz interwencje rządu w postaci inwestycji i odpowiednich działań fiskalnych mających na celu zwiększenie zagregowanego popytu.\nZ kolei teoria realnego cyklu koniunkturalnego wiąże ich występowanie ze zmianami technologicznymi, które powodują występowanie szoków podażowych oraz szereg dostosowań na rynkach w celu ich oczyszczenia i zaadoptowania się podmiotów do nowej sytuacji.\nWreszcie — pojawiają się najciekawsze dla nas teorie monetarne. Wśród nich wymienić możemy teorię monetarną Ralpha G. Hawtreya, skupiającą się na zaburzeniach powodowanych przez zmiany stóp procentowych na rynku pośredników i hurtowników, a także teorię nierównowagi monetarnej Lelanda B. Yaegera, która wskazuje na problem z dostosowaniem się cen na rynku w efekcie zmian monetarnych. Najbardziej interesująca, gdyż najlepiej tłumacząca przyczyny cyklu koniunkturalnego, jest jednak naszym zdaniem austriacka teoria, stworzona przez Ludwiga von Misesa i rozwinięta przez F.A. von Hayeka. Zgodnie z tą teorią — to inflacyjna polityka monetarna banków centralnych wywołuje boomy i następnie kryzysy. Wskutek obniżki stóp procentowych poniżej poziomu naturalnego, tj. wolnorynkowego, następuje niezdrowa ekspansja kredytowa niemająca oparcia w oszczędnościach, a przedsiębiorcy, kierując się zafałszowanymi sygnałami gospodarczymi, rozpoczynają szereg inwestycji w bardziej kapitałochłonne i okrężne procesy produkcyjne, które okazują się z czasem niemożliwe do podtrzymania. Gdy dalsza ekspansja kredytowa nie jest dłużej możliwa, a bank centralny podwyższa lub przestaje obniżać stopy procentowe, te nietrafione inwestycje muszą ulec likwidacji, co pociąga za sobą bankructwa, zwolnienia, bezrobocie i wywołuje recesję. Próby sztucznego podtrzymywania boomu prowadzą jedynie do większego marnotrawstwa kapitału i pogorszenia skutków recesji w przyszłości.\nNa gruncie austriackiej analizy cyklu koniunkturalnego zwolennicy wolnej bankowości postulują odejście od systemu bankowości centralnej, uwolnienie banków komercyjnych od państwowych regulacji i likwidację rządowego monopolu na emisję waluty. Argumentują, że w systemie wolnorynkowego pieniądza, banków konkurujących ze sobą i emitujących własne waluty, cykle koniunkturalne, jakie znamy, nie występowałyby. Banki komercyjne bez ochrony ze strony państwowych instytucji zmuszone byłyby do ostrożnego udzielania kredytów i dbania o zaufanie swoich klientów co do ich wypłacalności, co zmusiłoby je do samoograniczenia swych inflacyjnych zapędów. Stabilność takiego systemu gwarantowałyby instytucje clearingowe dbające o uczciwe rozliczanie się banków ze wzajemnych zobowiązań i uniemożliwiające któremuś z nich nadmierną emisję kredytu i środków fiducjarnych. Oprócz analizy teoretycznej oferują szereg przykładów historycznych, wskazujących na dobre rezultaty funkcjonowania systemów bankowych podobnych do tych przez nich proponowanych. Steven S. Hanke zaproponował nawet w 2007 roku likwidację banku centralnego i uwolnienie systemu bankowego jako remedium na problemy systemu monetarnego w dręczonym hiperinflacją Zimbabwe. Jeżeli chodzi o ekonomistów głównego nurtu, to w większości zignorowali oni koncepcję wolnej bankowości. Jak pisze Mateusz Machaj:\nAkademicki kurs makroekonomii zawiera wyłącznie omówienie systemu pieniężnego opartego na państwowej produkcji pieniądza. O innych możliwościach produkowania pieniądza nie wspomina się. Nie przedstawia się jednak żadnych naukowych argumentów, które przemawiałyby za utrzymaniem monopolu menniczego. Monopol państwa w sferze pieniądza traktuje się nieomal jak dogmat, choć sporo czasu poświęca się na omówienie szkodliwości monopoli jako takich. […] Wbrew temu, co głoszą ekonomiści głównego nurtu, wolny rynek pieniądza może być solidną podstawą makroekonomicznej stabilności. Nie powodowałby kryzysów bilansu płatniczego, chaosu w wymianie międzynarodowej ani gwałtownych wahań na giełdzie Forex.\nCo więcej — często wyraża się wręcz zadowolenie i dumę z bankowości centralnej i wychwala jej zasługi w stabilizowaniu gospodarki. Przeciwnicy wolnej bankowości widzą zasadniczy problem w pozbawieniu państwa narzędzi kontroli nad systemem monetarnym i sektorem finansowym, a tym samym w ograniczeniu możliwości politycznej ingerencji państwa w procesy gospodarcze, co utrudnić ma rządzącym naprawianie „błędów wolnego rynku” oraz ratowanie banków i instytucji finansowych przed upadłością. Zwolennicy wolnej bankowości natomiast w likwidacji takich instytucji jak FDIC czy BFG widzą lekarstwo na zbyt dużą skłonność do ryzyka oraz wskazują na to, że nie ma żadnego powodu, aby banki i pokrewne im instytucje były chronione przed naturalną konsekwencją złego zarządzania, jaką może być bankructwo. Murray Rothbard stwierdza wręcz, że brak bankructw w systemie bankowym sam w sobie nie świadczy o prawidłowym jego działaniu, lecz wręcz przeciwnie — jeśli brak ten wynika z prawnej ochrony przed bankructwami. Należy się z tym stanowiskiem zgodzić, skoro uznajemy, że mechanizm bankructwa jest elementem oczyszczającym rynek ze złych przedsiębiorców i pozwala alokować kapitał do rąk osób potrafiących lepiej nim zarządzać.\nInnym argumentem przeciwników wolnej bankowości jest rzekoma niestabilność takiego systemu w wyniku przesadnej emisji środków fiducjarnych, nastąpi zawieszenie ich wymienności na właściwy pieniądz w skutek utraty wiarygodności emitentów. Obawę taką wyrażał między innymi Milton Friedman:\nOd czasu do czasu następowałaby nadprodukcja waluty fiducjarnej, pozornie tylko wymiennej na właściwy pieniądz. W efekcie wymienność ta byłaby zawieszana. Tak właśnie działo się w historycznych przypadkach funkcjonowania »wolnej bankowości« w Stanach Zjednoczonych oraz w podobnych warunkach w innych krajach.\nJednakże są to zarzuty chybione, gdyż inni badacze wskazali na to, że przyczyny problemów w tych systemach rzekomej „wolnej bankowości” leżały w istocie w regulacjach rządowych, które wiązały ręce bankom i zmuszały je do działań, które następnie skutkowały problemem z płynnością i zawieszaniem wymienności ich banknotów. Banki były zmuszane do trzymania w swych bilansach obligacji rządowych, a gdy te traciły na wartości — banki wpadały w tarapaty. Inny rodzaj regulacji ograniczał rozwój ponadregionalnej bankowości, co prowadziło do zawężania obszaru obrotu banknotami konkretnych banków oraz zwiększało ich ekspozycję na lokalne ryzyko. Lawrence White posuwa się do stwierdzenia, że określanie takich systemów bankowych mianem „wolnej bankowości” jest nadużyciem. Co ciekawe — White sam padł ofiarą krytyki ze strony Murraya Rothbarda, który wskazał na nieścisłości w jego pracy poświęconej „wolnej” bankowości szkockiej, zarówno jeśli chodzi o przedstawianie jej jako przykładu bankowości niezależnej od banku centralnego, jak i o jej rzekomą wyższość w stosunku do angielskiego systemu z bankiem centralnym. Rothbard obie te tezy podważa.\nNiewielkie zainteresowanie wolną bankowością wśród ekonomistów głównego nurtu nadrabiają jej krytycy wśród samych austriaków, będący zwolennikami bankowości opartej na pieniądzu kruszcowym i wymogu utrzymywania stuprocentowej rezerwy dla depozytów na żądanie. Jednym z nich był właśnie Rothbard. Stanowisko „stuprocentowców” opiera się na argumentach ekonomicznych oraz etycznych, dotyczących rzekomej niemoralności emisji kredytu ex nihilo. Philipp Bagus i David Howden, a także Dan Mahoney podają z kolei w wątpliwość skuteczność instytucji clearingowych oraz rezerw ostrożnościowych w systemie wolnej bankowości.\nZwolennicy wolnej bankowości najczęściej nie postulują całkowitego wyeliminowania państwa z gospodarki. W związku z tym musimy wziąć pod uwagę, że państwo posiada też inne, niemonetarne metody wpływania na koniunkturę gospodarczą i tym samym istnieją inne drogi, którymi rząd może zaburzyć funkcjonowanie systemu finansowego nawet w kraju, w którym funkcjonowałby system wolnej bankowości. W istocie, w przypadku ostatniego kryzysu finansowego z 2008 roku, do jego powstania przyczyniły się rozliczne regulacje i interwencje państwowe, zarówno wewnątrz sektora bankowego, jak i poza nim. Przykładowo narzędziem takim są gwarancje rządowe dla kredytobiorców, które politycy mogą udzielić wybranej grupie przedsiębiorców lub nawet osób indywidualnych. Udzielając takich gwarancji, zapewniliby tym samym, że w razie gdyby pożyczkobiorcy ci mieli jakikolwiek kłopot w spłacie zaciągniętych zobowiązań, instytucje państwowe wkroczą z ratunkiem i spłacą kredyt ze środków pochodzących z budżetu, a więc pozyskanych od podatników pod przymusem. Tego typu działanie państwa może także zniekształcić strukturę kredytową na rynku, skłaniając prywatne banki do udzielania kredytów klientom posiadającym rządowe gwarancje, tym samym kierując strumień inwestycji do sektorów, które urzędnicy uznają za „pożądane” i zmniejszając dostępność środków dla innych sektorów zgłaszających zapotrzebowanie na kredyt. Urzędnicy nie kierują się rachunkiem ekonomicznym, lecz interesem biurokratycznym instytucji, w których pracują, a te podporządkowane są z kolei interesowi politycznemu polityków sprawujących władzę. Dlatego wybór tak uprzywilejowanej branży na podstawie politycznego klucza nie wynika z dostrzeżenia okazji przedsiębiorczej na rynku i tym samym rodzi ryzyko dokonania błędnych inwestycji w sektorach, w których na wolnym rynku by do nich nie doszło. W gruncie rzeczy podobny mechanizm zadziałał, obok czynników natury monetarnej, w przypadku kredytów subprime w Stanach Zjednoczonych, gdzie gwarantując odkupienie złych pożyczek hipotecznych przez publiczne instytucje Fannie Mae i Fredie Mac, rząd dostarczał bankierom inwestycyjnym dodatkowej motywacji do udzielania tego rodzaju ryzykownych kredytów. Jest to przykład działania mechanizmu pokusy nadużycia (ang. moral hazard), gdy podmiot prywatny zachęcony jest do dokonania ryzykownej operacji w nadziei na zysk i ze świadomością, że władze publiczne w razie porażki ocalą go od jej konsekwencji. Co ważne — tego typu państwowe gwarancje tworzą pokusę nadużycia nie tylko dla bankierów, ale także, a może przede wszystkim, dla kredytobiorców, którzy w przeciwnym wypadku nie przyjęliby na siebie pełnego ryzyka zaciągnięcia kredytu.\nInnym, o wiele bardziej oczywistym i prostszym sposobem, w jaki rząd jest zdolny deformować strukturę rynku, jest realizacja państwowych inwestycji wprost z pominięciem prywatnych „pośredników”, czyli przedsiębiorców. W tym przypadku rząd stawia siebie w roli najbardziej wiarygodnego kredytobiorcy na rynku, gdyż jako jedyny może obiecać swym wierzycielom, że spłaci swoje długi bez względu na stopień powodzenia swoich „gospodarczych” przedsięwzięć, mogąc po prostu siłą pozyskać na to fundusze od innych podmiotów (podatki). Historia pokazuje nam, że prywatni bankierzy bardzo chętnie kredytowali różne programy rządowe, organizując sprzedaż państwowych obligacji i sami je nabywając. Będąc takim wygodnym i wiarygodnym klientem, rząd może zaciągać w prywatnych bankach pożyczki przeznaczone na realizację przeróżnych programów publicznych inwestycji infrastrukturalnych, na finansowanie działań wojennych lub programy socjalne, takie jak dostarczanie „darmowych” usług publicznych obywatelom. Jeżeli rozmiar tych programów okaże się wystarczająco duży, może zniekształcić całą kapitałową strukturę produkcji. Przykładowo program budowy ogromnych tam i zapór wodnych może wywołać boom na rynku materiałów, narzędzi i maszyn budowlanych, który zostanie zalany zamówieniami publicznymi. Tymczasowy, „skokowy” charakter takich inwestycji sprawi, że po początkowym ożywieniu nastąpi kontrakcja zamówień i krach w zaangażowanych w program branżach, który następnie rozleje się na inne rynki. Każda próba przedłużania tej sztucznej prosperity, polegająca na powoływaniu kolejnych rządowych programów infrastrukturalnych zapewniających popyt dla sztucznie rozrośniętego sektora prywatnego, jedynie pogorszy konsekwencje przyszłego krachu. Podobnych programów nie można bowiem powtarzać w nieskończoność bez ryzyka doprowadzenia do ruiny finansów państwa, a bez możliwości kreacji pieniądza rząd nie będzie mógł nawet przedłużyć fałszywej prosperity inflacyjną polityką monetarną — która zresztą też nie mogłaby trwać w nieskończoność. W tym przypadku moglibyśmy dostrzec skutki podobne do tych opisywanych w tradycyjnej austriackiej teorii cyklu koniunkturalnego, lecz wywołane innym sposobem i pozbawione swego „cyklicznego” charakteru.\nCzy banki w systemie wolnej bankowości są zdolne w jakikolwiek sposób zapobiec tego typu państwowej destrukcji? Z jednej strony, jako że nie są skartelizowane w systemie bankowości centralnej, nie ma żadnych legalno-prawnych sposobów na zmuszenie ich do współpracy z państwem w jego programach gospodarczych. Same ustalają wysokość stóp procentowych i decydują o tym, jak surowe kryteria udzielania kredytów przyjąć. Te stopy procentowe oraz restrykcje dotyczące udzielania kredytów mogą utrudnić rządowi realizację jego ambitnych programów. Jednakże — jak już wspomnieliśmy, oferta banków dla wiarygodnych i wszechmocnych kredytobiorców, jakimi są lub przynajmniej starają się jawić państwa, jest zwykle bardzo hojna. Państwo może także zastosować specjalną politykę fiskalną wobec sektora bankowego — tak, aby zniekształcić zachowanie banków. Rząd może uchwalić podatki, które obejmą pewne rodzaje aktywów banków, a innych nie, lub wystąpią dla nich odmienne stawki podatkowe. W ten sposób zachęci banki do zmiany struktury swoich aktywów i np. nabywania większej liczby obligacji państwowych. Rzecz jasna bez banku centralnego i bez jego „operacji otwartego rynku” skala takich manipulacji, przynajmniej dotyczących obligacji państwowych, byłaby skromna — w porównaniu do możliwości, jakie mają obecne państwa. Ponadto nadal działa tutaj obawa przed „utratą rynku”, ta sama, która skłania banki komercyjne do rozkręcania akcji kredytowych w systemie z bankowością centralną. Prywatny bank nie musi angażować się w finansowanie państwowych przedsięwzięć, lecz jego zarząd odczuwa presję ze strony udziałowców i akcjonariuszy, wskutek której wciąż szuka możliwości zwiększania swych zysków. Może wystarczyć, że jeden lub kilka największych banków zdecyduje się kredytować rządowe projekty (lub kredytować dostawców dóbr kapitałowych wyższego rzędu dostarczanych wykonawcom rządowych projektów) lub przedsięwzięcia z rządowymi gwarancjami, aby pozostałe banki zmuszone były dołączyć do tak rozwijającej się akcji kredytowej finansującej sztuczne ożywienie gospodarcze. Z drugiej strony można jednak powiedzieć, że ze strony tych samych akcjonariuszy i udziałowców powstaje presja na zarządy banków, aby dbały o bezpieczeństwo powierzonego im kapitału. W związku z tym w sytuacji, gdy brak jest rządowego pożyczkodawcy ostatecznej instancji — banku centralnego — oraz systemu funduszu gwarancyjnego (FDIC, BFG), jedynym zabezpieczeniem jest powstrzymywanie się banków od angażowania w niebezpieczne przedsięwzięcia kredytowe i ryzykowną inflację.\nPodsumowując należy stwierdzić, że teoria wolnej bankowości dostarcza umiarkowanie solidnych argumentów ekonomicznych wspartych przekonującymi dowodami historycznymi na rzecz uznania wolnego rynku pieniądza za propozycję lepszą od obowiązującego systemu bankowości centralnej z państwowym monopolem walutowym. Jednakże, mając na względzie liczną krytykę zarówno modeli teoretycznych, jak i zaprezentowanych przykładów historycznych wolnej bankowości, nie można całkowicie wykluczyć możliwości wystąpienia cyklu koniunkturalnego w rozumieniu teorii austriackiej w warunkach wolnego rynku pieniądza. Nie można też oczywiście wykluczyć kryzysów powstałych wskutek gwałtownych zmian technologicznych czy katastrof naturalnych. Ryzyko zwiększa obecność państwa posiadającego niemonetarne środki presji na system bankowy i przedsiębiorców, mogące doprowadzić do wywołania sztucznego boomu, a następnie kryzysu. Jednakże wiele wskazuje na to, że kryzysy zaistniałe w takich warunkach byłyby rzadsze i/lub mniej niszczycielskie od tych, jakie rozwijają się w reżimie bankowości centralnej.\n Martin A. Armstrong, „A Brief History of World Credit & Interest Rates”, https://www.armstrongeconomics.com/research/a-brief-history-of-world-credit-interest-rates/3000-b-c-500-a-d-the-ancient-economy/, tłumaczenie własne.\nWarto tutaj dla porządku zaznaczyć, że w istocie to, co nazywamy „kodeksem” Hammurabiego, nie było żadnym spisem praw, lecz zaledwie zbiorem wydanych wyroków królewskich. Więcej na ten temat w: M. Stępień, Wprowadzenie, Kodeks Hammurabiego, Wydawnictwo Alfa, Warszawa 2000, str. 65.\n Jesus Huerta de Soto, Pieniądz, kredyt bankowy i cykle koniunkturalne, Instytut Ludwiga von Misesa, Warszawa, 2009, str. 56.\n Więcej informacji na ten temat znajduje się w znakomitym wykładzie George’a Selgina dla Furman University poświęconym skuteczności działań amerykańskiej Rezerwy Federalnej, dostępnym pod adresem: https://www.youtube.com/watch?v=m3LuXgSDfR8\nOsoby preferujące słowo pisane mogą zaś zapoznać się z artykułem Selgina, L. White’a i W. D. Lastrapesa „Has the Fed Been a Failure?”, poświęconym tej kwestii: https://www.cato.org/publications/working-paper/has-fed-been-failure\n Patrz w: Ludwig von Mises, Free Banking and Contract Law, fragment rozdziału 17 Human Action: The Scholar’s Edition, dostęp pod adresem: https://mises.org/library/free-banking-and-contract-law. Interesujący jest także artykuł Jeffreya M. Herbenera pod tytułem „Ludwig von Mises on the Gold Standard and Free Banking”, gdzie autor szczegółowo omawia poglądy Misesa na kwestię „właściwego” systemu monetarnego w kontekście współczesnych rozważań G. Selgina i L. White’a. Tekst dostępny jest pod adresem: https://mises.org/system/tdf/qjae5_1_4.pdf?file=1&type=document\n Friedrich A. von Hayek, Denationalization of Money: The Argument Refined, The Institute of Economic Affairs, London, 1976. Książka dostępna w formacie PDF pod adresem: https://mises.org/system/tdf/Denationalisation%20of%20Money%20The%20Argument%20Refined_5.pdf?file=1&type=document\n Larry Sechrest, Free Banking: Theory, History, and a Laissez-Faire Model, The Ludwig von Mises Institute, Auburn, Alabama, 2008. Książka dostępna w formacie PFD pod adresem: https://mises.org/system/tdf/Free%20Banking%20Theory%2C%20History%2C%20and%20a%20Laissez-Faire%20Model_2.pdf?file=1&type=document\n George A. Selgin, The Theory of Free Banking: Money Supply under Competitive Note Issue, Rowman & Littlefield, Lanham, 1988. Książka dostępna w formie elektronicznej pod adresem: http://oll.libertyfund.org/titles/selgin-the-theory-of-free-banking-money-supply-under-competitive-note-issue\n Kevin Dowd, Private Money — the Path to Monetary Stability, Institute of Economic Affairs Hobart Paper 112, 1988. Tekst dostępny w formacie PDF pod adresem: http://iea.org.uk/sites/default/files/publications/files/PRIVATE%20MONEY.pdf\n Steven Horwitz, Monetary Evolution, Free Banking, and Economic Order, Westview Pr, 1993. Ciekawy jest także wykład Horwitza na temat bankowości centralnej dostępny pod tym adresem: https://www.youtube.com/watch?v=S2M0RF6faC0\n Lawrence H. White, Free Banking in Britain Theory, Experience and Debate, 1800–1845, The Institute of Economic Affairs, London, 1995. Książka dostępna w formacie PDF pod adresem: https://iea.org.uk/wp-content/uploads/2016/07/upldbook115pdf.pdf\nA także: Lawrence H. White, Competition and Currency: Essays on Free Banking and Money, New York University Press, New York, 1989.\n Co wynika prawdopodobnie z tego, że nie posiadamy po prostu wystarczająco wiarygodnych, lub żadnych, danych statystycznych z dawnych epok, które umożliwiłyby zaobserwowanie czy taka cykliczność występowała też np. w starożytności. Dysponujemy jedynie skromnym materiałem kronikarskim i opisami pojedynczych krachów gospodarczych i panik.\n Więcej na temat cyklów Kitchina, Kondratieffa i Juglara w: Joseph A. Schumpeter, Business Cycles. A Theoretical, Historical and Statistical Analysis of the Capitalist Process, New York-London, 1939, str. 173-174.\n Więcej na ten temat w pracy Murraya N. Rothbarda pod tytułem „The Kondratieff Cycle: Real or Fabricated?”. Esej dostępny pod adresem: http://rothbard.altervista.org/articles/kondratieff-cycle.pdf\n Pisze o nich tak: „Short waves traced out by chartists, or technicians, are equally baseless. Their triple peaks, triple troughs, heads and shoulders, and the like are no more real than faces in the clouds”, „The Austrian Theory of the Business Cycle in the Light of Modern Macroeconomics” [w:] The Review of Austrian Economics, cz. 3, nr 1, 1998, s. 4. Tekst dostępny jako PDF pod adresem: https://mises.org/system/tdf/rae3_1_1_2.pdf?file=1&type=document\n „Cykl świński wydaje się dobrym punktem wyjścia do budowy ogólnego modelu cyklu koniunkturalnego. Powszechnie akceptowany jest fakt, że opóźnienia inwestycyjne są głównym czynnikiem odpowiedzialnym za fluktuacje działalności przedsiębiorczej. Jak pokazują wyniki naszej symulacji, opóźnienia te, choć naprawdę ważne, nie mogą zostać uznane za jedyny czynnik, ani nawet za czynnik najważniejszy”. Więcej w: Witold Kwaśnicki, Kitchin, Juglar and Kuznetz business cycles revisited, University of Wroclaw. Całość dostępna pod adresem:\nhttp://kwasnicki.prawo.uni.wroc.pl/todownload/Kwasnicki_cyclesJEBO.pdf, tłumaczenie własne.\n Więcej na temat ich prac w: Paul Barnett, Business-Cycle Theory in the United States, 1860–1900, The University of Chicago Press, Chicago, Illinois, str. 10-25. Książka dostępna w formacie PDF pod adresem: https://mises.org/system/tdf/Business-Cycle%20Theory%20in%20the%20United%20States%201860%E2%80%931900.pdf?file=1&type=document Właściwie, w pewnym sensie, jest to też czynnik nieobcy teorii Keynesa, piszącego o „zwierzęcych instynktach”.\n Przykładem takiego podejścia jest artykuł Ellswortha Huntingtona zatytułowany „Climatic Variations and Economic Cycles” opublikowany w Geographical Review w 1916 roku. Dostępny pod adresem: https://www.jstor.org/stable/pdf/207618.pdf. Ciekawą, współczesną pracę na ten temat opublikowano w kontekście dawnej gospodarki chińskiej: Zhudeng Weia, Arlene M. Rosenb, Xiuqi Fanga, c, Yun Sua, Xuezhen Zhang, „Macro-economic cycles related to climate change in dynastic China” [w:] Quaternary Research, cz. 83, nr 1, styczeń 2015, str. 13–23. Powstało też podobne opracowanie dotyczące przedindustrialnej Europy: Pei Q, Zhang DD, Lee HF, Li G, „Climate Change and Macro-Economic Cycles in Pre-Industrial Europe”, PLoS ONE 9(2): e88155, 2014. (doi:10.1371/journal.pone.0088155), które jest dostępne w formacie PDF pod adresem: http://journals.plos.org/plosone/article/asset?id=10.1371/journal.pone.0088155.PDF\n Jarosław Cholewiński, Austriacka Teoria Cyklu Koniunkturalnego, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu: Wydział Nauk Ekonomicznych i Zarządzania, praca magisterska pod kierunkiem dr. Jerzego Boehlke, Toruń 2006, str. 11. Dostępna pod adresem: http://mises.pl/wp-content/uploads/2007/05/austriacka-teoria-cyklu-koniunkturalnego.pdf\n F.E. Kydland, E.C. Prescott, „Time to build and Aggregate Fluctuations” [w:] Econometrica, cz. 50 (nr 6), 1982. Tekst dostępny w formacie PDF pod adresem: http://www.fep.up.pt/docentes/pcosme/S-E-1/kP-Econ.pdf\n Yeager, Leland B., „The Significance of Monetary Disequilibrium” [w:] Cato Journal, cz. 6, nr 2 (jesień 1986), str. 369-99.\n Omówienie konkretnego wkładu Misesa i Hayeka w ATCK znaleźć można w: Stanisław Bródka, Dorobek Misesa i dorobek Hayeka w teorii cyklu koniunkturalnego, Praca licencjacka pod kierunkiem dr. Andrzeja Jędruchniewicza, Szkoła Główna Gospodarstwa Wiejskiego w Warszawie Wydział Nauk Ekonomicznych, Warszawa 2016. Dostępna jest w formacie PDF pod adresem: http://mises.pl/wp-content/uploads/2016/08/Br%C3%B3dka_Dorobek-Misesa-o-dorobek-Hayeka-w-teorii-cyklu-koniunkturalnego.pdf\n Ze względu na fakt, że szczegółowe omówienie ATCK w tym eseju jest niemożliwe, autor zmuszony jest odesłać czytelnika do prac w całości poświęconych tej teorii. Obok wspomnianej już pracy J. Cholewińskiego tekstem omawiającym szczegółowo austriacką teorię cyklu koniunkturalnego jest praca magisterska Katarzyny Oleksiak Problem kryzysów gospodarczych w świetle teorii austriackiej szkoły ekonomii, dostępna w formacie PDF pod adresem: http://mises.pl/wp-content/uploads/2016/09/Praca-magisterska-Katarzyna-Oleksiak.pdf\n Banki konkurujące ze sobą miałyby wiele powodów, aby dbać o utrzymanie czasowej koordynacji między zapadalnością pożyczek udzielanych przez nie (kredyty) a własnych zobowiązań wobec klientów (depozyty, lokaty etc.). Jednym z nich jest między innymi możliwość prowadzenia przez konkurencję „pojedynków walutowych” polegających na gromadzeniu banknotów konkurenta i żądaniu w pewnym momencie ich wymiany, co może zmusić go do zawieszenia wypłat. Innym sposobem jest udzielenie konkurencyjnemu bankowi krótkoterminowych pożyczek, a następnie zażądanie ich spłaty, gdy tylko ten udzieli na ich bazie kredytów długoterminowych.\n The experience of free banking, K. Dowd (red.), Londyn: Routledge 1992. Książka dostępna w formacie PDF pod adresem: http://www.libertarianismo.org/livros/KevinDowd_TheExperienceOfFree_Banking.pdf\n Steven S. Hanke, „Free Banking for Zimbabwe” [w:] Globe Asia, grudzień, 2007. Artykuł dostępny jest pod adresem: https://www.cato.org/publications/commentary/free-banking-zimbabwe\n Mateusz Machaj, Wstęp do wydania polskiego, „Wolny rynek pieniądza zamiast banków centralnych”, [w:] Austriacy o standardzie złota, pod. red. Llewellyn Rockwell, Instytut Ludwiga von Misesa, Warszawa, 2011.\n Czego przykładem jest wykład Marka Belki na Uniwersytecie Warszawskim, który odbył się 22 października 2013 roku, w ramach cyklu „8 Wykładów na Nowe tysiąclecie”, gdzie były prezes NBP chwalił poczynania Fedu i EBC w obliczu kryzysu roku 2008. Wykład dostępny pod adresem: https://www.youtube.com/watch?v=k0jOs8Yvooo&index=30&list=WL\n Krytycy centralnej bankowości oczywiście zgadzają się w pełni z tym, że banki centralne i gwarancje rządowe dla banków komercyjnych zwiększają „bezpieczeństwo” systemów bankowych w tym sensie, że rozwiązują na krótką metę problem banków polegający na koordynacji czasowej zapadalności ich zobowiązań wobec wierzycieli z zapadalnością udzielonych przez nie kredytów (maturity mismatching). Jednakże wskazują na to, że nawet gdy bank centralny dostarczy tymczasowej płynności bankom w trakcie ich tarapatów, a także ograniczy odpływ depozytów na żądanie, nie oznacza to jednak dostarczenia na rynek rzeczywistych oszczędności, a tym samym nie rozwiązuje problemu przedsiębiorców, którzy rozpoczęli niemożliwe do podtrzymania projekty inwestycyjne. Więcej na ten temat w: Phillip Bagus, „Austrian Business Cycle Theory: Are 100 Percent Reserves Sufficient to prevent a Business Cycle?”, [w:] Libertarian Papers, Część 2, nr. 2, 2010, str. 11-13. Artykuł dostępny pod adresem: https://mises.org/system/tdf/lp-2-2_2.pdf?file=1&type=document\n Żaden krytyk wolnej bankowości nie twierdzi zaś, że przedsiębiorstwa produkujące na przykład buty, klej czy samochody powinny być chronione przez państwo przed upadłościami. Nie postuluje się powołania Samochodowego Funduszu Gwarancyjnego, który chroniłby producentów aut, ani Komisji Nadzoru Obuwniczego, który badałby, czy pudełka w sklepach obuwniczych rzeczywiście zawierają wewnątrz buty. Jedynymi zwolennikami zapobiegania bankructwom nieudolnych przedsiębiorstw także poza systemem bankowym są politycy łasi na głosy pracowników tych przedsiębiorstw w najbliższych wyborach oraz na datki finansowe na prowadzenie kampanii od właścicieli tych przedsiębiorstw. Doskonałym przykładem takiego działania jest bailout przemysłu samochodowego w USA po wybuchu kryzysu w 2008 roku. Więcej na jego temat: Kimberly Amadeo, „Auto Industry Bailout (GM, Ford, Chrysler): Was the Big 3 Bailout Worth It?”, https://www.thebalance.com/auto-industry-bailout-gm-ford-chrysler-3305670\n Milton Friedman, A Program for Monetary Stability, Fordham University Press, New York 1960, str. 6, tłum. własne.\n Arthur J. Rolnick, Warren E. Weber, Free Banking, Wildcat Banking, and Shinplasters [w:] Quarterly Review 6, 1982, str. 10-19.\n Lawrence H. White, Competition and Currency…, op. cit., str. 53.\n A właściwie to wykazuje, że ponieważ bankowość szkocka wcale nie była ani wolna od regulacji, ani niezależna od Banku Anglii i jej działalność kredytowa naśladowała inflacyjne akcje kredytowe angielskiego kartelu bankowego, nie można nazwać jej „wolną bankowością”, a przez to nie ma powodu aby funkcjonowała „lepiej” od skartelizowanego systemu angielskiego. Więcej w: Murray N. Rothbard, „The Myth of Free Banking in Scotland”, [w:] The Review of Austrian Economics, 1988, str. 229-245. Tekst dostępny w wersji PDF pod adresem: https://mises.org/system/tdf/rae2_1_15_2.pdf?file=1&type=document\n Rothbard także chciał uwolnić system monetarny od wpływu państwa i znieść instytucje banku centralnego, jednakże za właściwy system monetarny uważał ten oparty na pieniądzu złotym i wymogu stuprocentowej rezerwy dla depozytów na żądanie, podczas gdy klasyczni „wolni bankierzy” proponują system prywatnych walut fiducjarnych. Więcej o poglądach Rothbarda na bankowość i jej historię w: Murray N. Rothbard, The Mystery of Banking, Ludwig von Mises Institute, Auburn, Alabama, 2008, książka dostępna w formacie PDF pod adresem: https://mises.org/system/tdf/Mystery%20of%20Banking_2.pdf?file=1&type=document\nA także w jego artykule: „The Case for a 100% Gold Standard” dostępnym na stronie Mises Institute pod adresem: https://mises.org/library/case-100-percent-gold-dollar-0\n Jesus Huerta de Soto, Pieniądz, kredyt bankowy…,op. cit. Autor szczegółowo rozważa różnice między depozytem a pożyczką z perspektywy prawnej, a także analizuje, jak do tej kwestii podchodzono w przeszłości i wykazuje, że tradycyjne rozumienie depozytu na żądanie zostało wypaczone, a bankierzy robili przez wieki wszystko, aby zalegalizować proceder naruszania środków zdeponowanych przez swoich klientów i wykorzystywania ich bez ich wiedzy do udzielania kredytów. Uznaje to za mnożenie tytułów własności do tego samego pieniądza, co naruszałoby prawo własności. Obrońcy wolnej bankowości krytykują to podejście, jednakże argumenty etyczne nie są istotne dla naszych rozważań w tej pracy. Ważniejsza jest analiza ekonomiczna Jesusa Huerty de Soto, który właśnie brak wymogu stuprocentowej rezerwy obarcza winą za nadmierne akcje kredytowe i wskazuje, że rezerwa cząstkowa umożliwia bankom pompowanie baniek kredytowych. Stwierdza, że „Nawet jeśli dla dobra argumentacji zgodzimy się, że wszystkie inwestycje finansowane za pomocą nowych kredytów zostają natychmiast i równocześnie „zaoszczędzone”, wciąż pozostaje pewien problem. Kiedy nowy pieniądz dociera do swych ostatecznych posiadaczy (pracowników i właścicieli dóbr kapitałowych i pierwotnych środków produkcji), to jeśli postanowią oni wydać go w całości lub części na dobra i usługi konsumpcyjne, ujawni się zbytnia kapitałochłonność struktury produkcji i nastąpi recesja” (str. 412). Zwolennicy wolnej bankowości odrzucają również tę tezę, uznając, że nie tyle emisja środków fiducjarnych bez pokrycia, co prowadzące inflacyjną politykę monetarną banki centralne i instytucje gwarancyjne z nimi spokrewnione są przyczyną tworzenia baniek.\n Philipp Bagus, David Howden, „Still Unanswered Quibbles with Fractional Reserve Free Banking”, tekst dostępny w formacie PDF pod adresem: http://www.philippbagus.de/wp-content/uploads/2015/05/RAE-response-to-Selgin.pdf\n Dan Mahoney, „Free Banking and Precautionary Reserves: some Technical Quibbles” [w:] Libertarian Papers, cz. 3, nr 29, 2011.\n Których to gwarancji rozliczne zagrożenia omawiał już Frédéric Bastiat w swoim niezwykle popularnym eseju „Co widać i czego nie widać” w rozdziale dziewiątym dotyczącym kredytu. Właściwie już on pokazuje na bardzo uproszczonym przykładzie, jak państwo zniekształca rynek kredytowy i jakie są niekorzystne tego skutki dla alokacji kapitału produkcyjnego w gospodarce w tym zdaniu: „Powiecie, że rząd oferuje te same ułatwienia Janowi i Jakubowi? Ale nie można pożyczyć dwóch pługów, ponieważ jest tylko jeden”. Frédéric Bastiat, Co widać i czego nie widać, Fijorr Publishing Co., Warszawa, 2005, str. 43.\n A w przypadku kontroli banku centralnego nad stopami procentowymi, bez obniżania stopy procentowej, nie byłoby ich na taki kredyt zwyczajnie stać. Jak widać sama cena, jaką kredytobiorca musi zapłacić w związku z pożyczką, pełni do pewnego stopnia rolę mechanizmu zabezpieczającego przed zaciąganiem nieodpowiedzialnych długów. Osoby nieposiadające po prostu zdolności kredytowej na wolnym rynku kredytu nie otrzymają, lub będzie on nadzwyczaj drogi, co pokazują choćby przykłady polskich parabanków i podejrzanych firm oferujących tzw. chwilówki, dla których oprocentowanie stoi na bardzo wysokim poziomie (powyżej 10%) w stosunku do oprocentowania kredytów w bankach.\n Więcej na ten temat w serii książek autorstwa Songa Hongbinga pod tytułem Wojna o pieniądz, zwłaszcza w tomie 2, gdzie autor szczegółowo opisuje, jak wielkie rodziny bankierskie finansowały wysiłki wojenne oraz inne rządowe przedsięwzięcia Francji, Anglii czy Prus, licząc na pewny zysk oraz liczne przywileje od polityków. Przy czym w naszym przypadku w systemie wolnej bankowości bankierzy kierowaliby się co najwyżej chęcią gwarantowanego zysku, nie zaś przyszłymi przywilejami prawnymi, o ile oczywiście założymy, że brak rządowych ingerencji w system bankowy ma być „daną” w naszych rozważaniach i tym samym ignorujemy lobbing polityczny sektora bankowego.\n Nawet zwolennicy zadłużania państwa argumentujący przeciwko cięciom wydatków budżetowych i sugerujący, że finansowanie licznych programów rządowych poprzez dług jest wskazane i korzystne — tacy jak Paul Krugman, zauważają, że dług publiczny jest „dobry” tak długo, jak długo pozostaje pod kontrolą — cokolwiek miałoby to oznaczać.\n Ze specyficznym przykładem takiego rozwiązania mamy do czynienia aktualnie w Polsce, gdzie banki komercyjne mogą uniknąć płacenia podatku wprowadzonego na początku 2016 roku, jeżeli w ich bilansie w danym miesiącu znajdą się papiery dłużne skarbu państwa. Nie wiadomo, czy rzeczywistym celem umieszczenia takiego zapisu w ustawie było zachęcenie banków do nabywania obligacji, czy też był to wynik lobbingu banków, chcących uniknąć nowego podatku, czy interesy polityków i banków okazały się zbieżne. Więcej na ten temat: http://www.money.pl/gospodarka/wiadomosci/artykul/podatek-bankowy-z-luka-prawna-zabraknie,83,0,2058323.html\n Autor niniejszej pracy nie twierdzi, że wobec tego należy poddać banki kartelizacji i centralnej kontroli. Argument ten w tej lub podobnej postaci jest jednak wykorzystywany także przez zwolenników bankowości centralnej. Więcej na ten temat w: Vera C. Smith, The Rationale of Central Banking, Liberty Fund, Indianapolis, 1990, str. 177-178.\nPosted in Bankowość, Teksty, Wolna bankowośćTagged konkurs na esej, Rafał Trąbski, wolna bankowość\nPozostałe wpisy autora: Rafał Trąbski\nWiśniewski: Neoluddyzm, futurologia, mizantropia i rozwój\n2 Komentarze “Trąbski: Czy wolna bankowość zapobiegnie kryzysom gospodarczym?”\nJak to dobrze że szanowny Autor wyraźnie pokazał ogromną rolę jaką odgrywa działalność aparatu państwowego, rządu. Porównując znaczenie tej roli ze znaczeniem zmiany systemu bankowego widać moim zdaniem iż jakakolwiek zmiana systemu bankowego nie przyniesie żadnych korzyści jeżeli nastawienie rządu do gospodarki nie ulegnie zmianie.\nPonieważ obecnie rządy wybierane są w sposób demokratyczny to nastawienie rządu do gospodarki odpowiada nastawieniu do gospodarki większości obywateli.\n6 marca 2017 o 15:36\nOd intuicji do oksymoronu\nTrudno oczekiwać, aby autor w krótkim tekście mógł dokonać pogłębionej analizy wysoce skomplikowanego i kontrowersyjnego zagadnienia, która pozwoliłaby mu na zebranie i przywołanie najistotniejszych przesłanek do wyprowadzenia, jeśli nie rozstrzygających, to przynajmniej bardzo przekonywujących wniosków. Jeśli temat jest bardzo obszerny, to siłą rzeczy trzeba się posłużyć dużymi uproszczeniami na każdym etapie pisania tekstu. W doborze argumentów sięga się wtedy przede wszystkim do intuicji, czyli przywołuje się te fakty i przesłanki, które najbardziej pasują do uzasadnienia z góry przyjętych wniosków. Jednak taka metoda „analizy” może zaprowadzić autora do niespodziewanego oksymoronu!\nWłaśnie taka przypadłość dopadła Rafała Trąbskiego autora tekstu pt.: „Czy wolna bankowość zapobiegnie kryzysom gospodarczym?” (http://mises.pl/blog/2017/03/02/trabski-czy-wolna-bankowosc-zapobiegnie-kryzysom-gospodarczym/). W samym tekście autor przede wszystkim skupia się i przywołuje różnych i niewątpliwie wygodnych mu i potrzebnych autorów o faktach i zjawiskach ekonomicznych, aniżeli ukazuje same te fakty w ich kontekstowych powiązaniach i funkcjonowaniu w rzeczywistej gospodarce. Chociaż w kanwie swego tekstu stara się przeciwstawić bankowość wolnorynkową centralnej bankowości państwowej, to jednak nigdzie nie daje definicji ani dla bankowości wolnego rynku ani też dla systemu bankowości centralnej z państwowym monopolem walutowym. Czytelnik w ogóle nie dowiaduje się, jak wolna bankowość aktualnie funkcjonuje oraz ewentualnie jak ta prywatna bankowość mogłaby czy powinna funkcjonować, gdyby jej działalność nie była kontrolowana i ograniczana przez banki centralne, które autor traktuje i utożsamia z monopolem państwowego pieniądza. Ponadto należy podkreślić, że np. udziałowcami Fed (banku centralnego Stanów Zjednoczonych) są przede wszystkim podmioty prywatne, czyli Fed jest prywatną korporacją, chociaż jej działalność jest w znacznym zakresie regulowana przez państwo. Tymczasem prawda o zasadach funkcjonowania systemu bankowego jest zupełnie inna, niż to w sposób domniemany sugeruje autor tekstu! Jeśli chodzi o zasady funkcjonowania współczesnego systemu monetarnego oraz kreację pieniądza fiducjarnego, to mamy bowiem do czynienia ze swego rodzaju hybrydą. Banki centralne nie kreują bowiem pieniądza obiegowego, a jedynie kontrolują i wyznaczają rozmiary obiegu pieniężnego. To przecież banki komercyjne, czyli prywatna bankowość poprzez udzielanie oprocentowanych kredytów w tej części, w której nie ma na nie pokrycia w zdeponowanych oszczędnościach, a tworzonych ex nihilo, kreuje i powiększa obieg pieniężny. Co to za monopolista z państwa w zakresie fiducjarnego pieniądza, który za wypożyczanie tak wykreowanego pieniądza musi płacić prywatnym bankom oprocentowanie!\nNic dziwnego, że w swoich końcowych wnioskach autor doszedł, bo musiał dojść do swoistego oksymoronu: „teoria wolnej bankowości dostarcza umiarkowanie solidnych argumentów ekonomicznych wspartych przekonującymi dowodami historycznymi na rzecz uznania wolnego rynku pieniądza za propozycję lepszą od obowiązującego systemu bankowości centralnej z państwowym monopolem walutowym” ( ?! Podkreślenie – LO).


Simmeringi - Pierścienie uszczelniające - Artykuły znormalizowane - Hurtownia Rolnicza\nZłożone teraz zamówienie wyślemy w dniu: 06-07-2020\n> Artykuły znormalizowane\n> Pierścienie uszczelniające\nZnormalizowane pierścienie uszczelniające - simmeringi.\nPIERŚCIEŃ MF 60.3*79.4*9.9\nSIMMEGING 50*72*8 MF 12011177B CORTECO\nSIMMERING KOLUMNY MF 1850019M1\nSIMMERING 110*130*13 SILIKON\nSIMMERING 133.3*158.7*10 INKO\nProdukt wysokiej jakości wyprodukowany przez Revo Seals (dawne Inco)\nSIMMERING 133.3*158.7*10 3 KOLOROWY\nSimmering 133.3*158.7*10 trójkolorowy\nSIMMERING 133.3*158.7*10 ANGIELSKI\nUszczelnienie wału korbowego MF tył\nPierścienie uszczelniające - simmeringi - artykuły znormalizowane\nW asortymencie naszego sklepu posiadamy wiele produktów znormalizowanych, których rozmiary zostały zunifikowane z pomocą Polskich Norm. Zapraszamy do zapoznania się z naszym katalogiem dostępnych produktów.\nSimmering - znajdziesz go tutaj\n✅ Przed Państwem kategoria, w której ukazany jest asortyment z działu znormalizowanych pierścieni uszczelniających. Oferujemy szerokie spektrum produktów opisanych w Polskich Normach, dzięki czemu mają Państwo możliwość znalezienia właściwego simmeringa. Zachęcamy do zapoznania się z poniższą ofertą.\nWIDŁY GOSPODARCZE CZTEROZĘBNE TRZON METALOWY


[Łódź] Klub fitness zadba o kondycję w Hi Piotrkowska w Łodzi - Łódź - investmap.pl\nHotel Hampton by Hilton i kompleks handlowo-biurowy Hi Piotrkowska 155\nWielofunkcyjny kompleks biurowo-usługowy Hi Piotrkowska 155, który powstaje w centrum Łodzi, zyskał nowego najemcę. Lokal wynajęła marka Just GYM, która na powierzchni około 2 tys. mkw. stworzy swój pierwszy automatyczny klub fitness w Łodzi.\n– Obiekty biurowe są obok centrów handlowych najchętniej wybieranymi miejscami do lokalizacji klubów fitness. Połączenie pracy i możliwości zadbania o swoją aktywność fizyczną w jednym miejscu jest istotnym udogodnieniem przestrzeni biurowej, dlatego właściciele obiektów biurowych chętnie współpracują z najemcami z branży fitness – mówi Paweł Ciszek, prezes Just GYM. – Hi Piotrowska 155 to przede wszystkim doskonała, prestiżowa lokalizacja z wieloma funkcjami w jednym miejscu. Wierzymy, że nasza obecność na rynku łódzkim z sukcesem wzbogaci ofertę biurowca, a Just GYM zyska rzeszę nowych fanów dostępnej, komfortowej i rozsądnej cenowo koncepcji fitness – podkreśla Paweł Ciszek.\n– Dążymy do tego, aby Hi Piotrkowska 155 wzbogaciła nie tylko ofertę biurową, ale rozwinęła handel i usługi w centrum Łodzi. Dlatego cieszymy się, że kolejna marka doceniła potencjał naszej flagowej inwestycji. Obserwujemy trendy na rynku i wiemy jak ważne są różnorodne funkcje obiektów typu mixed-use. Wśród oczekiwanych udogodnień przestrzeni biurowych wymienia się często klub fitness lub siłownię i sklep z artykułami spożywczymi. Pracownicy oczekują także bogatszej oferty z sektora zdrowie i uroda. Realizujemy te założenia, o czym świadczą podpisane umowy najmu z HEBE, Starbucks, Żabką, a teraz z Just GYM. Jestem przekonana, że miks usług, jaki będzie oferowany w projekcie Hi Piotrkowska 155 na pewno przyczyni się do jeszcze większego ożywienia tej części miasta – komentuje Anna Polak, Head of Leasing w Master Management Group.


Bluza z kolekcji Tommy Hilfiger. Model wykonany z wzorzystej dzianiny. – Prosty fason. – Rękawy wykończone ściągaczem. – Obniżona linia ramion. – Okrągły dekolt. – Cienka, elastyczna dzianina. – Dolna krawędź wykończona ściągaczem. – Długość rękawa(mierzona od dekoltu): 72 cm. – Długość: 72 cm. – Szerokość pod pachami: 57 cm. – Wymiary podane dla rozmiaru: S. Wzór: wzorzyste Skład: Materiał zasadniczy: 65 % Bawełna, 35 % Poliester ID produktu: 4920-BLD00R Kod producenta: WW0WW22671


Komisja Europejska | Tylko Toruń\n8 sierpnia 2021 6 sierpnia 2021 Arkadiusz WłodarskiSkomentuj on Podział niesprawiedliwy? Skarga do Komisji Europejskiej na sposób rozdzielania środków unijnych\nMarszałek województwa Piotr Całbecki złożył wraz z władzami województw zachodniopomorskiego i lubuskiego skargę do Komisji Europejskiej dotyczącą podziału środków unijnych pomiędzy poszczególne regiony. Zdaniem Całbeckiego rząd arbitralnie wprowadził niesprawiedliwy podział pieniędzy. Chodzi o różnice z unijnej rezerwy programowej dla perspektywy na lata 2021-27, czyli środki, które będą w praktyce wydatkowane do końca obecnej dekady, jeśli […]\n29 lipca 2021 29 lipca 2021 Arkadiusz Włodarski2 komentarze do Kujawsko-pomorskie “dziurą w Polsce”. Będzie skarga do KE z powodu podziału środków unijnych przez rząd\nMarszałek województwa Piotr Całbecki zapowiedział, że złoży wraz z władzami województw zachodniopomorskiego i lubuskiego skargę do Komisji Europejskiej dotyczącą podziału środków unijnych pomiędzy poszczególne regiony. Zdaniem Całbeckiego rząd arbitralnie wprowadził niesprawiedliwy podział pieniędzy. Chodzi o różnice z unijnej rezerwy programowej dla perspektywy na lata 2021-27, czyli środki, które będą w praktyce wydatkowane do końca obecnej […]\nW ubiegły piątek w Lubniewicach w województwie lubuskim odbyło się posiedzenie Konwentu Marszałków Województw. Udział w nim wzięli m.in. marszałek województwa kujawsko-pomorskiego Piotr Całbecki oraz wicemarszałek Zbigniew Ostrowski, a także przedstawiciele rządu i Komisji Europejskiej. Marszałkowie rozmawiali o unijnym budżecie i polityce spójności na lata 2021-2027. Poruszyli również kwestie związane ze zdrowiem publicznym w kontekście […]\nKomisja Europejska rozpatruje skargę na uczelnię o. Rydzyka\nCzy Wyższa Szkoła Komunikacji Społecznej i Medialnej w Toruniu mogła żądać zaświadczenia od proboszcza, rekrutując na kierunek dofinansowany przez Unię Europejską? Komisja Europejska bada to już od ponad roku. Skargę złożył Marek Jopp, toruński działacz SLD i radny miejski w Chełmży. W 2017 r. chciał podjąć studia na WSKSiM. Został przyjęty na studia podyplomowe dofinansowane […]


Skup motocykli powypadkowych, uszkodzonych, sportowych, turystycznych, quadów Sośnicowice\nSkup motocykli sportowych, szosowych, zabytkowych, turystycznych, przeprawowych, zabytkowych, ścigaczy, chopperów, skup jednośladów, motocykli, motorowerów, skuterów, quadów sportowych i przeprawowych, buggy całych, uszkodzonych, powypadkowych za gotówkę oraz skup części motocyklowych Sośnicowice.\nFirm zaciekawionych skupem samochodów nie brakuje – na jakimkolwiek kroku wolno trafić na interesujące oferty zachęcające do pozbycia się zbędnego pojazdu. Niestety, rzadko kiedy w tym samym skupie można się pozbyć pojazdów jednośladowych i przy okazji – uczciwie na tym zarobić.\nW odzewie na tę potrzebą powstał stworzony przez nas skup ścigaczy, motorowerów oraz quadów w jakimkolwiek stanie technicznym. Zachęcamy do skorzystania z przygotowanej propozycji przede wszystkim osoby z terenu województw śląskiego i małopolskiego, jednakowoż zaznaczamy, iż nawet sprzedawcy spoza tych województw są w stanie u nas liczyć na sprawiedliwą propozycję. Z pewnością znajdziemy rozwiązanie, jakie będzie jak w najwyższym stopniu opłacalne dla obu stron interesu.\nCo powoduje, że opisywany\nskup motocykli to porządny pomysł?\nNiezmiernie różnorodne mogą być powody tego, że ktoś decyduje się na sprzedaż ukochanego motoru, quadu lub skutera. Czasami pojazd zwyczajnie odmawia posłuszeństwa tak nadzwyczaj, że jego naprawa jest zwyczajnie niedochodowa. Czasem mimo iż motor czy skuter bezustannie się trzyma to jednak chcemy zamienić na lepszy model, aby uzyskać gotówkę na ten cel. Przyczyn może być tak dużo, jak osób zainteresowanych sprzedażą – jednak tylko idealny skup skuterów, motorowerów lub motocykli umie podejść do tematu w ten sposób, żeby wszyscy zaangażowani w transakcję byli do granic możliwości zadowoleni.\nJesteśmy zainteresowani zarówno motorami, jak i częściami do nich, a cała transakcja odbywa się w nadzwyczaj przyjemnej atmosferze oraz bez zbędnych formalności. Z nami najzwyczajniej w świecie się opłaca! Pozwolimy sobie jedynie zastrzec, iż nie intryguje nas skup pojazdów pochodzących z Chin, poza tym jesteśmy w całości otwarci na oferowane nam pojazdy oraz gotowi do wypłacania sprawiedliwej sumy.\nZ całego serca zapraszamy do nas z motorami – w każdym stanie!\nW odniesieniu do faktu, że wielu właścicieli skuterów czy innych pojazdów pragnie się ich pozbyć z powodu gorszego stanu technicznego chcemy podkreślić fakt, iż takie modele też nas interesują.\nSkorzystanie z naszej propozycji jest niemało poprawniejszą opcją aniżeli wiele innych, z samodzielną sprzedażą posiadanego pojazdu w sieci internetowej na czele. W taką sprzedaż trzeba bowiem włożyć dużo czasu, wysiłku, jak również zaangażowanie. Jeśli wolą Państwo zrobić zbyć motor ekspresowo, wygodnie i za uczciwe finanse – nie ma poprawniejszego na to miejsca aniżeli skonstruowany przez nas skup. Serdecznie zapraszamy serdecznie, a w razie pytań – także do kontaktu!\nGwarantując wysokiej jakości skup motorów, równocześnie gwarantujemy posiadaczom takich pojazdów dostęp do rozwiązania, to naturalnie dzięki któremu są w stanie się ich szybko pozbyć. Bez bezużytecznych formalności, dyskutowania z możliwymi kupcami, czy martwienie się o transport. Jedyne co wypada zrobić to zadzwonić czy też napisać do nas – zajmiemy się resztą.\nSkupujemy motocykle: szosowe, turystyczne, zabytkowe, sportowe. Rozumiemy, że świat jednośladów jest niezmiernie obszerny i w tym zrozumieniu nie nakładamy dużych ograniczeń na modele, z jakimi wolno się do nas zgłosić. Mogą to być zarówno już uszkodzone motory sportowe, jak i szosowe. Bez względu na to czy gra toczy się o mocno wyświechtany model turystyczny czy również zabytkowy który jedyne co robi to absorbuje miejsce – gorąco zapraszamy. Nasz skup motorów sportowych oraz innych zawsze stanie na wysokości zadania!\nCo znacznie więcej nasz skup motocykli jest zaciekawiony także pojazdami, takimi jak:\nChińskie pojazdy to w zasadzie jedyne modele, jakie nas nie intrygują. Z każdym innym – serdecznie zapraszamy! Funkcjonujemy w zasadzie na terenie województw małopolskiego i śląskiego oraz na ich obszarze troszczymy się o usługi transportowe. Nie wykluczamy jednakże współpracy z osobami spoza tych regionów, zawsze gwarantujemy uczciwą cenę, która najzwyczajniej w świecie się opłaca – mimo że w takim wypadku o transport wypada dbać samemu.\nUwidoczniamy raz jeszcze – naprawdę nie intryguje nas to, w jakim stanie jest dany motocykl. Co więcej, skupujemy nie tylko pojazdy w całości, jednak też oferujemy skup części motocyklowych. Pełna wycena jest realizowana przez doświadczonego zawodowca w tym temacie, a transakcja obywa się sprawnie oraz bez bezużytecznych formalności. To układ opłacalny dla każdej strony transakcji – bez wyjątku!\nKażdym z chęcią się przyjrzymy, a Państwo będą posiadać z tego realną finansową korzyść. Stworzony przez nas skup motocykli powypadkowych to rozstrzygnięcie niemało wygodniejsze niż próba samodzielnej sprzedaży pojazdu. To szansa na poboczną gotówkę i pozbycie się problemu – równocześnie!\nZ jakiego powodu z stworzonym przez nas skupem standardowo warto?\nJesteśmy fachowcami – od transportu, przez wycenę, po formalności. Mamy za sobą wieloletnie doświadczenie w branży, czego najlepszym argumentem jest fakt, że do nas się najzwyczajniej w świecie wraca! Obsługująca u nas przyjemna oraz doświadczona obsługa podchodzi do każdego indywidualnie oraz troszczy się o to, żeby każda transakcja zakończyła się w kompletnej satysfakcji dla obu stron. Są Państwo zaciekawieni? Nie zostaje nam nic innego jak zachęcić oraz zaprosić do kontaktu. Szykuje się owocna współpraca!\nTransakcja, jaka jest bezproblemowa dla obu odbiorców interesu – to udana transakcja. Nasz skup wie jakim sposobem osiągnąć taką jakość, albowiem zapewnienie płynnej oraz uczciwej transakcji stworzonym przez nas kontrahentom to priorytet. Wychodząc naprzeciw mieszkańców Małopolski oraz województwa śląskiego zachęcamy do skorzystania z naszej profesjonalnej propozycji, jaką jest skup motorów przeróżnej maści oraz w dowolnym stanie.\nMimo iż motory cieszą się najogromniejszym zainteresowaniem z opisującej nas strony, z przyjemnością zaakceptujemy oferty połączone także z innymi pojazdami.\nW każdym przypadku zapraszamy z ofertami dotyczącymi:\nZa każde zaoferujemy uczciwą gotówkę, albowiem wyceny w stworzonym przez nas skupie dokonują doświadczeni oraz kompetentni fachowcy, którzy są w branży od lat. Tym samym jesteśmy w stanie się poszczycić zapewnieniem profesjonalnych usług na najwyższym poziomie. Tym znacznie bardziej, iż sympatyczna i profesjonalna obsługa jest stworzonym przez nas bezdyskusyjnym wyróżnikiem, który sprawia że wielu sprzedawców kieruje się oczywiście do nas, a nie konkurencji.\nCzym skonstruowany przez nas – skup wyróżnia się na tle innych?\nFunkcjonujemy już długi czas jako wprawny skup motocykli sportowych, motorowerów oraz quadów – również tych bez ubezpieczenia i badań technicznych. To już samo w sobie ukazuje, że u nas nie należy martwić się o bezużyteczne formalności. Staramy się całą transakcję przeprowadzić możliwie jak najprędzej, jednakowoż i całkowicie legalnie. Jesteśmy wysoce wykwalifikowani do tego, żeby zdołać zaświadczać takie usługi, a adekwatnie przygotowywana umowa kupna-sprzedaży jest dla nas dokumentem świętym. Współpracując z nami mogą Państwo po prostu czuć się bezpiecznie dokonując uczciwej transakcji, jednocześnie nie musząc się niepokoić o żaden jej niuans.\nPozwolimy sobie raz jeszcze przypomnieć, że bez względu na to czy chodzi o quad, skuter czy motocykl – jesteśmy chętni oraz zainteresowani. Jedynym wyjątkiem są pojazdy produkcji chińskiej, których nie przyjmujemy. Z wszystkim innym – zachęcamy! Bez względu na to czy gra toczy się o niezdatnego już do użytku pojazdu jednośladowego retro czy również mowa o motorowerze powypadkowym.Jesteśmy zainteresowani także częściami do motocykli. Słowem, jeżeli cokolwiek w obrębie tych zagadnień zalega Państwu w garażu, czemu nie zrobić z tego pożytku wyprzedając to nam? Przez stworzony przez nas skup motorów szosowych wolno zdobyć nie tylko uczciwą gotówkę, jednak również i pozbyć się problemu z głowy.\nJesteśmy do Państwa dyspozycji w razie jakichkolwiek pytań tudzież niepewności co do stworzonego przez nas skupu. Biuro Obsługi Klienta oczekuje aby pomóc i odpowiedzieć na wszystkie pytania – w pełni i kompleksowo!


Nowy Tomyśl. Pierwszy dzień testów na koronawirusa dla mieszkańców naszego terenu [ZDJĘCIA] | Nowy Tomyśl Nasze Miasto\nJakub Czekała 28.07.2020\nW badaniach udział mogli wziąć mieszkańcy powiatu nowotomyskiego, ale i sąsiednich - wolsztyńskiego, grodziskiego i międzychodzkiego, którzy wcześniej się zarejestrowali.\nWe wtorek badania trwały do godziny 16 i na ten dzień zapisanych było ponad 250 osób. Kolejne badania będą odbywać się w środę i w czwartek. Żołnierzom asystują strażacy ochotnicy. We wtorek było to OSP Bukowiec, w środę pomagać ma OSP Boruja Kościelna, a w czwartek OSP Róża.\nBadania przeprowadzane są dla osób, które przyjdą do punktu pobrań. Na płytę boiska nie ma możliwości bezpośredniego wjazdu samochodem. Ten można zostawić na parkingu. Całość przebiega szybko. Najpierw osoba, która się wcześniej zarejestrowała jest weryfikowana, następnie przechodzi do namiotu, gdzie pobierany jest jej wymaz z ust. Wymaz trafia do badań.\nPrzypomnijmy, że obecnie na terenie powiatu nowotomyskiego mamy jeden potwierdzony przypadek zakażenia koronawirusem.


Jak postrzegane są torebki papierowe? | Torby na zakupy\nBy admin • On Styczeń 18, 2017 Lipiec 2, 2019 • In Torby papierowe\tTorby papierowe torby, torby ekologiczne, torby z nadrukiem 2\nNie jest żadną tajemnicą, że kondycja środowiska naturalnego pozostawia dziś bardzo wiele do życzenia i raczej nic nie wskazuje na to, aby w najbliższych latach miałoby się to zmienić. W takiej sytuacji ważne jest każde działanie, które może tę sytuację poprawić. Warto zauważyć, że obecnie każdy z nas może się do tego przyczynić, choć często nawet nie zdajemy sobie z tego sprawy. Wystarczy, że w sklepach sięgniemy po papierową torbę z nadrukiem w zamian tej wykonanej ze sztucznego materiału, która w ziemi rozkładać się będzie kilkaset lub nawet kilka tysięcy lat dłużej.\nOczywiście, jeśli weźmiemy tu pod uwagę torby w pełni ekologiczne, to nie możemy odnieść się tylko do torebek papierowych z nadrukiem, ale również i do toreb ekologicznych. Z tych jednak przynajmniej młodsi ludzie dziś rezygnują, choć osoby starsze widzą w takich produktach sporo zalet i sięgają po nie regularnie. Wydaje się, że na zakupy w sklepie spożywczym taka torba nadawać się będzie idealnie.\nPlus od klienta\nNie zapominajmy też o jeszcze jednym ważnym czynniku. Wielu klientów nie zwraca na to uwagi, ale są też i racy, którzy dostrzegają fakt, że firma postawiła na torebki ekologiczne. W związku z tym wręczając swoim klientom towar opakowany w torebki papierowe z nadrukiem bądź torby ekologiczne inaczej patrzą na to ci, którzy robią u Was zakupy. Wydaje się zatem, że jak najbardziej warto się tej kwestii przyjrzeć nieco bliżej. Możecie bowiem na tym tylko i wyłącznie zyskać.\n2 thoughts on “Jak postrzegane są torebki papierowe?”\nWrzesień 6, 2016 o 5:02 pm\nJa jako klient nie przywiązuję do tego większej wagi, choć na pewno torby ekologiczne są przeze mnie lepiej traktowane.\nJa już mam dość tych sztucznych toreb. Papierowe to chyba najlepsze rozwiązanie.


AZS Białystok: Zwolnienia trenera nie będzie | Kurier Poranny\nAZS Białystok: Zwolnienia trenera nie będzie\n(ted) 8 kwietnia 2011, 8:00\nTrener AZS Białystok Wiesław Czaja mimo niepowodzeń w sezonie zasadniczym PlusLigi Kobiet wciąż cieszy się zaufaniem szefów klubu Fot. Anatol Chomicz\nAZS Białystok przed barażami zagra sparing i wyjedzie na kilkudniowe zgrupowanie. Klub nie szuka winnych, lecz robi wszystko, by obronić ekstraklasę.\nNie będzie zmiany na stanowisku trenera AZS Białystok. Mimo że akademiczki nie awansowały do najlepszej ósemki PlusLigi Kobiet i o zachowanie ekstraklasy grać będą w barażach, to zespół nadal prowadzić będzie Wiesław Czaja.\n- Spotkaliśmy się ze szkoleniowcem, wysłuchaliśmy jego analizy i przyjęliśmy do wiadomości wszystkie wyjaśnienia - mówi Aleksander Puchalski, prezes AZS.\nW raporcie przedstawionym przez trenera znalazły się wszystkie czynniki, które jego zdaniem miały wpływ na to, że zespół nie osiągnął celu - awansu do play-off.\nZarząd chce pomóc trenerowi\nSzkoleniowiec uzasadniał taki stan rzeczy m.in. tym, że drużyna latem była tworzona praktycznie od nowa, plany krzyżowały kontuzje, a także pod koniec rundy zasadniczej wiele do życzenia pozostawiała forma psychiczna siatkarek.\n- Zadawaliśmy trenerowi pytania, w których nie chodziło o to, żeby wyciągnąć odpowiedzialność za to, że gramy w barażach. Bardziej o to, jak wyjść z nich zwycięsko - tłumaczy Puchalski.\nKlub zaoferował trenerowi Czai pomoc przy przygotowaniach do najbliższych meczów. Pojawiły się tematy powiększenia sztabu szkoleniowego.\n- Trener nie widzi na razie potrzeby zatrudniania nikogo dodatkowego. Niewykluczone jednak, że skorzystamy wkrótce z pomocy psychologa, który na stałe współpracowałby z drużyną - zdradza prezes AZS.\nOprócz tego, zarząd czyni starania, by już w najbliższy weekend akademiczki mogły zagrać sparing. Rywalem ma być drugoligowa Legionovia Legionowo, bądź któraś z białoruskich drużyn.\n- Prawdopodobnie po pierwszej serii meczów barażowych z Rumią w Białymstoku, przed kolejnymi zespół pojedzie na kilkudniowe zgrupowanie - tłumaczy Puchalski. - Staramy się, żeby było ono gdzieś na Wybrzeżu - dorzuca.\nPierwszoligowcy pod lupą\nZarząd klubu przedstawił także swoje pomysły, które miałyby pomóc w realizacji celu, jakim jest wyjście zwycięsko z baraży.\n- Nie wyobrażam sobie, żeby zabrakło kogoś z naszej strony na meczach pierwszoligowców walczących o ekstraklasę - czyli Murowanej Gośliny i Piły - mówi Puchalski. - Nie możemy nie doceniać przeciwników i twierdzić, że będzie łatwo - kończy.\nGość 12.04.2011 00:28:10\njak wyjsc zwyciesko z barazy hehe co za cel wygrac z rumia haha\naaabbb 09.04.2011 13:40:01\nDodam jeszcze: w setach do 11, 11 i 19.\naaabbb 09.04.2011 13:38:16\nKolego, chyba wczoraj popiłeś, co? Centrostal wygrał 3-0.\nolo 09.04.2011 12:47:18\nPatrząc na wczorajszy mecz Rumii w walce o półfinał Pucharu Polski i zdecydowane zwycięstwo tej drużyny z Centrostalem Bydgoszcz 3:0, oraz przegraną AZS-u Białystok z tomże Rumią w PP , nie byłbym aż takim optymista i pewnym siebie jakl pan prezes i trener białostockich siatkarek !\nserwek 08.04.2011 21:52:38\nGość 08.04.2011 20:30:26\njak slyszalem z dobrze poinformowanych zrodel byly prezes azs poniatowski i wiceprezes bojczuk prawdopodobnie podpisali taka umowe ze trenera - nawet jak azs spadnie - nikt nie moze ruszyc do 2014 roku...\nGość 08.04.2011 19:43:56\nnajlepiej dajcie trenerowi podwyzke...brawo nowy prezes.\ndominik 08.04.2011 14:01:53\nNie ma to jak profesjonalizm wśród dziennikarzy, żeby telefonem zdjęcie robić...


Kryzys w związku: jak go przetrwać? Podpowiadamy co robić podczas kryzysu w związku - Glamour.pl\nKryzys w związku jest naturalnym zjawiskiem i stanowi element każdej poważnej, długotrwałej relacji z drugą osobą. Nie wszyscy wiemy jednak, jak przetrwać kryzys w związku i pogłębić relację z partnerem. W artykule postaramy się podpowiedzieć, kiedy pojawia się pierwszy kryzys w związku, czym się charakteryzuje i jak na niego reagować.\nPierwszy kryzys w związku następuje po 2, 4 czy 7 latach?\nKryzys w związku: czy to normalne?\nIle trwa kryzys w związku?\nTrudno odpowiedzieć jednoznacznie na pytanie, kiedy może nastąpić pierwszy poważny kryzys w związku. Relacje z bliską osobą budowane są zwykle wieloetapowo. Warto zatem odpowiedzieć sobie na pytanie, na którym etapie związku jesteście.\nPierwszy etap, trwający zwykle dwa lata, bywa najbardziej intensywny uczuciowo. Fascynacja drugą osobą sprzyja zauroczeniu, z którego już tylko krok do zakochania. W stanie zakochania zwykle idealizujemy partnera, nie dostrzegamy jego wad lub uważamy je za nieistotne. W tym okresie rzadko dochodzi do rozstań, a kryzysy nie są pogłębione na tyle, by poważnie zaburzyć relacje między partnerami.\nW drugiej fazie związku (2-4 rok) dochodzi zwykle do zbudowania bardziej trwałej relacji z partnerem. Bliskie sobie osoby zaczynają lepiej się poznawać i odkrywać między sobą różnice. Mija okres bezkrytycznego zauroczenia i zakochania, co sprawia, że mogą pojawić się poważniejsze trudności w relacjach z partnerem. Kryzys w związku po 2 latach wcale jednak nie musi zakończyć się rozstaniem. Wzajemna akceptacja i skłonność do kompromisu bywają wówczas kluczem do przetrwania trudnych chwil.\nTrzeci etap związku (4-7 lat) bywa dla wielu par bardzo trudny. Relacja między partnerami może być mniej emocjonalna. Obowiązki zawodowe i rodzinne stają się coraz bardziej uciążliwe, co nie zawsze sprzyja okazywaniu sobie wzajemnie zrozumienia i akceptacji. Kryzys w związku staje się wówczas realny. Ważne jest, aby nauczyć się wówczas rozmawiać ze sobą mimo narastających trudności i okazywać sobie wsparcie. Jest to szczególnie istotne po narodzinach dziecka. Kryzys w związku po urodzeniu dziecka może zdarzyć się nawet w bardzo stabilnej dotychczas relacji.\nPo 7 latach spędzonych razem wiele par decyduje się jednak na rozstanie. Do głosu dochodzą wówczas nierozwiązane konflikty, a różnice między partnerami stają się dla nich na tyle uciążliwe, że podejmują decyzję o zakończeniu relacji. Jak przetrwać kryzys w związku po 7 latach? Wiele zależy od tego, jak związek wyglądał na wcześniejszych etapach. Jeśli partnerzy dbali o siebie i wyciągali wnioski z przezwyciężonych trudności, to jest szansa na przetrwanie kolejnego kryzysu.\nJak widać, kryzys w związku może pojawić się na różnych etapach. Pierwsze trudności pojawiają się już po okresie zakochania (choć zdarzają się nawet kryzysy w związku po roku), a ich przezwyciężenie wcale nie daje gwarancji przetrwania relacji. Dlatego ważne jest, aby nauczyć się pokonywać trudności, jakie mogą pojawić się w relacji z drugą osobą.\nNie istnieje jedna, uniwersalna recepta na uratowanie rozpadającego się związku. Relację tworzą dwie unikalne jednostki, cechujące się różnymi osobowościami, temperamentem i doświadczeniami życiowymi.\nJak rozkochać w sobie chłopaka do szaleństwa? Jak zauroczyć faceta na nowo? Poznaj niezawodne sposoby\nInaczej do rozwiązania konfliktu w związku podejdą zatem młodzi, energiczni i otwarci na innych ludzi, a jeszcze inaczej osoby bardziej zamknięte w sobie, skupione na własnym wnętrzu.\nMożna jednak wskazać na pewne kluczowe elementy sprzyjające cementowaniu związku na każdym jego etapie:\nszczera rozmowa o dawnych i bieżących problemach,\nrozwiązywanie trudności poprzez kompromis,\ntroska o własne zdrowie i wygląd,\nwspólne planowanie przyszłości,\nrozwijanie wspólnych zainteresowań,\ntroska o rozwój życia erotycznego.\nAkceptacja i poszanowanie dla partnera to często bardzo skuteczny środek na przetrwanie konfliktu w związku. Sztuka spokojnej rozmowy o swoich trudnościach, oczekiwaniach i potrzebach potrafi załagodzić konfliktowe sytuacje i ukoić zranienia.\nZobacz także: (Seks)komunikacja, czyli jak się dogadać w łóżku i nie tylko\nWażne jest również ustalenie przyczyn narastających konfliktów i próba ich przezwyciężenia. Istotna jest w tym dobra wola dwóch osób: konflikt mogą przetrwać tylko te pary, w których każda ze stron stara się zachować i pogłębić relację ze swoim partnerem.\nWiele par w sytuacjach kryzysowych rozważa podjęcie terapii, zwłaszcza jeśli nieporozumienia i konflikty narastają przez długi czas oraz poważnie zaburzają funkcjonowanie w związku.\nW dzisiejszych czasach specjaliści oferują wiele terapii par i małżeństw. W zależności od nurtu terapeutycznego, mogą to być na przykład terapie psychodynamiczne czy cieszące się coraz większą popularnością terapie poznawczo-behawioralne.\nW trakcie terapii osoby uczą się m.in. radzenia sobie z trudnościami, wyrażania własnych potrzeb, prowadzenia skutecznej komunikacji. Skutki terapeutyczne mogą być różne i są zależne zarówno od specyfiki problemu, z którym mierzą się aktualnie partnerzy, jak i od własnych cech osobowościowych.\nKryzys w związku jest zjawiskiem normalnym, występującym powszechnie i stanowiącym część każdej poważnej, długotrwałej relacji z drugą osobą. Nawiązanie relacji z partnerem lub partnerką w pewnym sensie jest wręcz obarczone możliwymi sytuacjami kryzysowymi.\nDlatego nie należy wpadać w panikę, jeśli aktualnie nasz związek przechodzi kryzys. Dziwne byłoby wręcz, gdyby w związku nie dochodziło do sprzeczek czy kłótni – mogłoby to bowiem świadczyć np. o szkodliwym tłumieniu własnych, negatywnych emocji.\nKryzys w związku objawia się na różne sposoby, w zależności od wielu czynników. Istotny jest zwłaszcza aktualny etap związku. Kryzysy mogą pojawić się już w okresie zakochania i wczesnej fascynacji drugą osobą.\nTego typu kryzysom można łatwo zaradzić, o ile partnerzy nie chcą z siebie rezygnować. Zupełnie naturalną koleją rzeczy są też kryzysy występujące po ok. 2 latach, gdy osoby tworzące związek zaczynają coraz lepiej się poznawać i odkrywać między sobą różnice.\nJeśli partnerzy zgodnie chcą załagodzić sytuacje konfliktowe, to zwykle przezwyciężają kryzys i kontynuują relację. Nie znaczy to jednak, że konflikt w przyszłości się nie pogłębi. Mogą też pojawić się zupełnie nowe wyzwania, przed którymi staną partnerzy. Wszystko to jednak stanowi normalną część związku. Dlatego należy podkreślić, że normalny jest także kryzys po 4, po 7 czy po 10 latach. Kryzysy dotykają zarówno pary wchodzące dopiero w dorosłe życie, jak i ludzi dojrzałych.\nWażnym elementem życia w związku jest zapobieganie sytuacjom kryzysowym. Jest to możliwe, o ile w związku panuje atmosfera:\nIstotne jest także reagowanie na bieżące problemy i unikanie tzw. „zamiatania pod dywan” narastających trudności. Unikanie konfrontacji z problemami nie sprawi, że one znikną. Wręcz przeciwnie, można spodziewać się, że będą się one tylko pogłębiały, przez co z czasem coraz trudniej będzie im zaradzić.\nPowiedzieliśmy już, kiedy może pojawić się kryzys w związku i jakie kroki można podjąć, aby mu zaradzić. Wielu z nas jednak zastanawia się, jak długo może trwać kryzys w relacji z partnerem i kiedy należy spodziewać się efektów podjętych działań zaradczych.\nPodobnie jak wcześniej, odpowiedź na to pytanie nie jest prosta i jednoznaczna, choć należy podkreślić, że nawet bardzo poważny kryzys w związku może zostać przezwyciężony, o ile jego rozwiązaniu poświęci się czas i energię.\nInnymi słowy, działania pobieżne i krótkotrwałe są zwykle mało efektowne i nie przynoszą długofalowych efektów. Regularna praca nad relacją z partnerem jest jednym z warunków rozwiązania sytuacji konfliktowych w związku.\nKryzys w związku może trwać stosunkowo krótko, może też ciągnąć się miesiącami czy nawet latami. Wiele zależy od przyczyn kryzysu i bieżącego reagowania na trudne sytuacje. Jeśli problemy sprzyjające kryzysowi narastały przez długi czas, to trudno oczekiwać, że trudne chwile w związku miną natychmiastowo i bezboleśnie.\nPielęgnowanie relacji z drugą osobą jest trudnym wyzwaniem, jednak przetrwanie sytuacji kryzysowej może zaowocować pogłębieniem relacji i umocnieniem związku.\nzwiązki lifestyle psychologia\nSingapurski pocałunek – na czym polega? Jak wygląda pocałunek singapurski (gejszy)? Technika\nPozycje seksualne, dzięki którym spalisz najwięcej kalorii. Musisz je wypróbować!\nZazdrość o partnera: jak ją pokonać i zwalczyć? Wyjaśniamy czym jest zazdrość i jak sobie z nią radzić\nZwiązek na próbę – co to jest? Pytamy psychoterapeutkę i seksuolożkę, w jakich przypadkach sprawdzi się taki model relacji


czecho.pl: 3 rodzaje materaców, które warto znać\n3 rodzaje materaców, które warto znać\nDobry materac to klucz do spokojnego snu i komfortowego odpoczynku. Oprócz odpowiedniego dobrania twardości i wielkości materaca do indywidualnych warunków użytkownika, ważna jest również jakość wykonania, a przede wszystkim - rodzaj materaca.\n1. Materace piankowe, termoelastyczne\n2. Materace bonelowe\n3. Materace kieszeniowe\nU poszczególnych producentów można spotkać się z różną klasyfikacją oferowanych materaców. Uwagę warto zwrócić głównie na materace piankowe, bonelowe i kieszeniowe.\nMaterace piankowe, termoelastyczne\nMaterace piankowe to jedne z najczęściej wybieranych materacy. Decydując się na ich zakup, warto zwrócić uwagę na rodzaj zastosowanej pianki. Ta zwykła cechuje się krótką żywotnością i niewielką zdolnością do dopasowania się do kształtu ciała użytkownika. Znacznie lepiej sprawdzają się materace z pianki wysokoelastycznej lub termoelastycznej - pod wpływem ciepła wytwarzanego przez ludzkie ciało, pianki te słabiej naciskają na mięśnie i naczynia krwionośnie, dzięki czemu zapewniają komfort odpoczynku. Dodatkowo, są trwałe i cechują się efektywną cyrkulacją powietrza. Dobry stosunek jakości do ceny - tym charakteryzują się tego rodzaju materace. Katowice to miejsce, w którym można znaleźć ich szeroki wybór - np. w Showroomie Magniflex. Tutaj możesz przetestować materace i poduszki ortopedyczne, dzięki czemu zadbasz o swój zdrowy sen.\nMaterace bonelowe zaliczają się do materacy spężynowych. Ich cechą charakterystyczną jest budowa - materac bonelowy składa się z drucianej siatki zbudowanej ze sprężyn z wysokiej jakości drutu. O jego grubości i sprężystości świadczy liczba zwojów sprężyny - im jest ich więcej, tym materac lepiej będzie dopasowywał się do kształtu ciała użytkownika. O trwałości materaca świadczy certyfikat ISO 9001, potwierdzający odpowiednią jakość i średnicę drutu, z którego zbudowane są sprężyny materaca.\nSą osoby, które wybierają materace kieszeniowe. Ich cechą charakterystyczną są sprężyny, z których każda jest umieszczona w osobnej, materiałowej kieszeni. Sprężyny nie stykają się ze sobą, dlatego każda z nich działa niezależnie. To ważne szczególnie dla par, które taki materac wybierają do wspólnego łóżka. Jeśli jedna osoba z pary jest niska i waży niewiele, a druga wręcz przeciwnie, materac kieszeniowy sprawdzi się idealnie. Wybierając tego rodzaju materac, warto sprawdzić, ile sprężyn na m2 zostało umieszczonych w materacu - im ich więcej, tym bardziej materac będzie w stanie dopasować się do kształtu ciała użytkowników. Ważne są także warstwy ochronne, wykonane najczęściej z pianki poliuretanowej lub lateksu.


Franciszek: by usłyszeć głos Pana, trzeba stać się maluczkim\nStrona główna / Kontynenty / Europa / Franciszek: by usłyszeć głos Pana, trzeba stać się maluczkim\nFot. EPA/MAURIZIO DEGL’INNOCENTI\nO konieczności stawania się maluczkim, by usłyszeć głos Boga przypomniał papież podczas Eucharystii sprawowanej w uroczystość Najświętszego Serca Pana Jezusa w kaplicy Domu Świętej Marty.\nWychodząc z pierwszego czytania dzisiejszej liturgii (Pwt 7,6-11) Ojciec Święty zaznaczył, że Bóg nas wybrał, abyśmy byli jego szczególną własnością pośród wszystkich narodów, ponieważ nas umiłował. Franciszek wskazał, że w sercu Jezusa Bóg obdarza nas łaską świętowania z radością wielkich tajemnic naszego zbawienia, Jego miłości wobec nas. Szczególną uwagę papież poświęcił dwom słowom: wybór i małość.\nOjciec Święty przypomniał, że to nie my wybraliśmy Boga, ale to On stał się „naszym więźniem”, związał się z naszym życiem w sposób nierozerwalny i jest w tej postawie wierny. To On nas wybrał, powołał nas. „Jeśli w to nie uwierzymy, to nie zrozumiemy, czym jest orędzie Chrystusa, nie zrozumiemy Ewangelii” – podkreślił Franciszek.\nPoruszając drugą kwestię – małości papież przypomniał słowa Mojżesza: „Pan wybrał was i znalazł upodobanie w was nie dlatego, że liczebnie przewyższacie wszystkie narody, gdyż ze wszystkich narodów jesteście najmniejszym, lecz dlatego, że Pan was umiłował”.\nFot. EPA/MAURIZIO BRAMBATTI\n„Rozmiłował się w naszej małości i dlatego nas wybrał. A on wybiera maluczkich, nie wielkich, lecz maluczkich i objawia się maluczkim: «Zakryłeś te rzeczy przed mądrymi i roztropnymi, a objawiłeś je prostaczkom». Objawia się maluczkim: jeśli chcesz zrozumieć coś z tajemnicy Jezusa, uniż się: stań się maluczkim. Uznaj, że jesteś niczym. Nie tylko wybiera i objawia się maluczkim, ale powołuje maluczkich: «Przyjdźcie do Mnie wszyscy, którzy utrudzeni i obciążeni jesteście, a Ja was pokrzepię» (Mt 11,28) – przypomniał Ojciec Święty. Dodał, że serce Jezusa otwarte jest na wszystkich, także wielkich, chociaż nie potrafią oni rozpoznać głosu Pana, bo pełni są samych siebie. „By usłyszeć głos Pana, trzeba stać się maluczkim” – stwierdził Franciszek.\nPapież podkreślił, że serce Jezusa to nie pobożny obrazek, ale to serce objawienia, istota naszej wiary, gdyż On stał się maluczkim, obrał tę drogę. Jest to droga uniżenia samego siebie i unicestwienia aż po śmierć na krzyżu. „Jest to decyzja by stać się maluczkim, aby mogła ukazać się chwała Boga” – zaznaczył Ojciec Święty. Przypomniał, że z ciała Chrystusa przebitego włócznią żołnierza „wypłynęła krew i woda”, a „to jest tajemnica Chrystusa”, w dzisiejszej uroczystości „serca miłującego, wybierającego, serca wiernego, wiążącego się z nami, ukazującego się maluczkim, powołującego maluczkich, stającego się maluczkim”.\n„Problem wiary jest istotą naszego życia: możemy być bardzo uczciwi, ale bez wiary lub z niewielką wiarą: musimy zacząć od tego, od tajemnicy Jezusa Chrystusa, który mas zbawił poprzez swoją wierność” – powiedział Franciszek.\nSwoją homilię papież zakończył modlitwą, aby Pan udzielił nam łaski świętowania w sercu Jezusa Chrystusa, wielkich czynów, wielkich dzieła zbawienia, wielkich dzieł odkupienia.\nKambodża: następca Pol Pota w sądzie [GALERIA]\nDocenić swojego ojca\nPakistan: 11 ofiar zamachu bombowego w Kwecie\n19.09 Środa Imieniny obchodzą: KonstancjaPalomaTeodor\nPIERWSZE CZYTANIE 1 Kor 12, 31 – 13, 13 Hymn o miłości Czytanie z Pierwszego Listu…\nZ Ewangelii na dziś: „Jezus powiedział do tłumów: «Z kim mam porównać ludzi tego pokolenia? Do…\nKatolicy rzymscy: Wspomnienia: Św. Januarego (bp m) Grekokatolicy: Wspomnienie cudu św. MICHAŁA Archanioła Prawosławni: święci dnia ▫…\nWtorek, 18 września w obiektywie\nDarmowy e-learningowy uniwersytet biblijny\nTylko 4% młodych ludzi interesuje się religią\nSerwis Radia Watykańskiego, 18 września 2018


szczęście – Strona 2 – Odkrywamy Zakryte\nIkigai to filozofia życia, której korzenie sięgają wyspy Okinawa. To właśnie tam liczba osób, które przekroczyły sto lat, jest największa. W czym tkwi sekret ikigai? Co jest sposobem Japończyków na długie i szczęśliwe życie? Czym jest ikigai? Ikigai oznacza przyjemność\nKreuj, zamiast niszczyć, twórz cele, miej marzenia, bądź szczęśliwy. Nie ma nic piękniejszego niż wspaniały akt tworzenia. To dzięki niemu istnieje coś takiego jak postęp i rozwój, jak i przy okazji sukces. W ten sposób również dzielimy się tym, co\nSZTUCZNE SZCZĘŚCIE – UZALEŻNIENIE XXI WIEKU\nSztuczne szczęście – spotykasz je lub nawet tkwisz w nim. Jesteś naprawdę szczęśliwy? Uważasz, że twoje szczęście jest wiarygodne, prawdziwe, nie na pokaz? To teraz dam ci coś do przemyślenia… Iluzja szczęścia Kiedy masz drogi samochód, piękne ubrania od znanych\nFeng shui, czyli starożytna praktyka planowania przestrzeni to nie tylko zbiór zaleceń, ale i zakazów, których należy przestrzegać, aby osiągnąć zgodność ze środowiskiem naturalnym. Wśród nich jest 10 podstawowych zakazów, które przyczyniają się do pozbycia się negatywnej energii i wypełnienia


Buos - przyrządy celownicze do broni - gambrinuss\nHome » E-Sprzedaż » Inne Sklepy » Buos - przyrządy celownicze do broni\n2016-08-04|Kategoria: E-Sprzedaż / Inne Sklepy\nBroń staje się coraz częstszym wyposażeniem naszych domów i przedsiębiorstw. Dzięki niej czujemy się bezpieczniej, a to wpływa pozytywnie na nasze samopoczucie. Używa się jej w różnych sytuacjach, różniących się od siebie warunkami. Jednak w przypadku konieczności oddania strzału z dużej odległości, przydadzą ci się z pewnością nowoczesne przyrządy celownicze. Chciałbyś zapoznać się z szeregiem możliwości, jakie dają dziś celowniki?\nPrzyjdź do sklepu Buos, a przedstawimy ci je.\nNasz sklep jest miejscem, gdzie kupisz broń różnego rodzaju. Znajduje się w nim broń wielu kalibrów i zastosowań. Jednak to nie wszystko, gdyż możesz u nas zakupić również amunicję, jak również wszelkiego rodzaju osprzęt, taki jak choćby przyrządy celownicze, czy kabury. Każdy nasz produkt sprzedawany jest z najwyższą starannością o jego wysoką jakość. Możesz więc byś pewien, że pochodzi od najlepszych producentów i będzie w stanie służyć ci przez wiele lat. Odwiedź nas i przekonaj się sam, jaki wybór broni posiadamy.\nCoś na atak owadów\nNiektóre gatunki owadów to prawdziwa zmora każdego ogrodnika. Wiemy, że jeśli uprawiasz warzywa, zmagasz się na co dzień z problemem gąsienic albo uciążliwych chrząszczy. Właśnie dlatego w naszym asortymencie znajdują się najwyższej jakości środki owadobójcze, które wybiórczo chronią przed atakiem...\nKilka słów o amerykańskiej marce Tommy Hilfilger


Starość nie czycha za rogiem... - Warsaw Press\nStarość nie czycha za rogiem…\nProces starzenia rozpoczyna się między 30. i 40. rokiem życia, a więc dużo wcześniej niż zwykle zaczynamy myśleć o starości…\nZa początek starości uważa się tradycyjnie ukończenie 65. roku życia. Granica ta jest arbitralnie ustalona – podobnie jak ukończenie 18. roku życia wyznacza granicę dojrzałości. Podstawowa różnica pomiędzy tymi dwoma granicami jest jednak taka, że o ile wszyscy chcemy stać się dorosłymi, to raczej nikt nie chce być stary. Starość przyjęło się mierzyć wiekiem kalendarzowym, choć panuje powszechna zgodność, że w żadnej innej grupie wiekowej różnice pomiędzy osobami w tym samym wieku nie bywają tak znaczne jak w starości. Zgoda istnieje także co do potrzeby miernika, który określałby stopień biologicznego zużycia organizmu; niestety do dzisiaj taki parametr nie został zdefiniowany.\nUważa się, że granicę 65 lat jako początek starości zawdzięczamy Otto von Bismarckowi, który pod koniec XIX wieku stworzył podwaliny systemu emerytalnego. Wtedy jednak średnia długość życia w Europie wynosiła 40-45 lat, podczas gdy dzisiaj wynosi ona w Polsce ponad 76 lat. Żyjemy coraz dłużej. Co więcej, porównywalne grupy wiekowe są coraz sprawniejsze. Być może więc powinno się przesunąć tę przyjętą arbitralnie granicę starości…\nŚwiatowa Organizacja Zdrowia (WHO) wyróżnia okres wczesnej starości – jako jej pierwsze 15 lat, choć według WHO starość zaczyna się już w 60 roku życia. Wszystko to jednak są granice umowne i być może warto tu wspomnieć, że typowe dla geriatrii cechy procesów chorobowych, takie jak współwystępowanie wielkich zespołów geriatrycznych (np. upadki, nietrzymanie moczu, niedożywienie, ale także depresja czy otępienie) pojawiają się w późnej starości. Czy nie jest to zatem argument w kierunku „opóźniania” starości?\nStarość bywa różna. Kiedy się o niej mówi, wyłaniają się zwykle dwa skrajne jej obrazy. Pierwszy to starość z niepełnosprawnością i zależnością od pomocy innych, nieodłącznie związana z obrazem źle prowadzonych instytucji, w których opieka sprawowana jest niewłaściwie. Ten właśnie stereotyp starości – z niezaspokojonymi potrzebami – jest jednym z elementów spirali strachu przed starością. W konsekwencji tego stereotypu pytanie, co się ze mną stanie gdy będę potrzebował pomocy, jest jednym z tych, których lepiej nie zadawać. Na drugim biegunie jest starość w pełni sprawna, czyli obraz 80-latka, którego styl życia niewiele różni się od typowego dla osób młodych. Ten stereotyp też nie pomaga. Wzmaga wręcz strach, bo skoro już dziś, w znacznie młodszym wieku, nie jestem tak sprawny – to jaka będzie moja starość? Potrzebna jest więc przestrzeń dla NORMALNEJ STAROŚCI, takiej z wyzwaniami i ograniczeniami typowymi dla upływającego czasu.\nStarości, której stałym elementem jest pokonywanie trudności, które przecież codziennie wielu z nas się udaje. Trzeba zacząć o tym spokojnie i rzeczowo rozmawiać – aby oswoić starość i zobaczyć jej realny wymiar. Starość jest etapem ontogenenzy, czyli rozwoju osobniczego, a zatem przemian jakim podlega organizm od urodzenia do śmierci. Dlaczego więc nikt nie chce być stary? Boimy się określenia „stary”, bo na pytania o skojarzenia z tym słowem właściwie bez wyjątku pojawiają się określenia „niepotrzebny”, „zużyty”, „niechciany”. Pamiętam jednak jedno ze spotkań poświęconych starości, na którym zaawansowana wiekiem, bardzo elegancka kobieta powiedziała, że ona jest stara, i nie chce udawać, że jest młoda. Chce być stara, bo starość nabiera wartości wraz z upływem czasu tak jak stare wino czy stare obrazy albo wreszcie stare fotografie, które żółkną przecież i blakną, ale ożywają, kiedy bierzemy je do rąk i opowiadamy zaklęte w nich historie. Dlaczego więc ignorujemy fakt, że wraz z wiekiem nabywamy doświadczenie i możemy je przekazać młodszym? Dlaczego nie widzimy, że wiele umiejętności można łatwiej i szybciej zdobyć współpracując ze starszym „mistrzem”?\nBoimy się być starzy, bo boimy się starości, bo traktujemy ją jako coś niechcianego, podczas gdy w rzeczywistości alternatywy wobec niej nie ma. Jedyną alternatywą wobec długiego życia i starości jest wczesna śmierć, co jednak trudno rozpatrywać w kategoriach szczytu marzeń. Można więc bez przesady powiedzieć, że powinniśmy zacząć marzyć o dobrej starości. I powinniśmy się do tej dobrej starości przygotować. Jak pokazują badania, modyfikacja stylu życia – a więc aktywność fizyczna, aktywność poznawcza i społeczna oraz dieta wpływają na tempo procesu starzenia. Im wcześniej więc mamy ją w planach tym spokojniej możemy obserwować upływ czasu.\nJednakże upływ czasu jest nieubłagany i czas wcale nie zaczyna biec szybciej gdy jesteśmy starsi, choć często tak nam się subiektywnie wydaje. Ponieważ chcemy być ciągle młodzi, staramy się nie myśleć i nie mówić o starości, tak jakby to pozwoliło jej uniknąć. Tymczasem na przykład czytany tekst staje nieostry i trzeba go nieco oddalić, aby był czytelny, potem jeszcze trochę i znowu trochę… Można oczywiście się to tego nie przyznawać, ale nie zmienia to faktu, że jest to objaw starzenia. Oko jest bowiem jednym z najbardziej spektakularnie starzejących się narządów.\nWarto podkreślić, że samo starzenie nie jest przyczyną chorób – jak niestety często się to tłumaczy w placówkach ochrony zdrowia. Wskazuje to na brak wiedzy z zakresu geriatrii personelu placówki i jest objawem dyskryminacji pacjentów ze względu na wiek. Postepowanie takie utwierdza kolejny stereotyp, że starość musi mieć konkretne objawy, takie jak np. ból czy nietrzymanie moczu. Pacjenci ich zatem nie zgłaszają, ponieważ są przekonani, że wynikają z procesu starzenia i nie da się ich leczyć. Tymczasem jedną z cech szczególnych postepowania geriatrycznego jest poszukiwanie odwracalnych przyczyn występujących wielkich zespołów geriatrycznych i ich leczenie. Należy tu podkreślić, że niewątpliwym osiągnięciem opieki nad chorym starszym w Polsce jest wprowadzenie w nowym systemie kształcenia lekarzy obowiązkowych elementów geriatrii. Można więc mieć nadzieję, że w nieodległej przyszłości osoby starsze będą otrzymywać bardziej adekwatną opiekę medyczną.


Placówka Straży Celnej „Sromowce Wyżne” – Wikipedia, wolna encyklopedia\nKontynuacja Placówka SG I linii „Sromowce Wyżne”\nPlacówka Straży Celnej „Sromowce Wyżne” – jednostka organizacyjna Straży Celnej pełniąca w okresie międzywojennym służbę ochronną na granicy polsko-czechosłowackiej.\nNa wniosek Ministerstwa Skarbu, uchwałą z 10 marca 1920 roku, powołano do życia Straż Celną. Jednostki Straży Celnej rozpoczęły przejmowanie odcinków granicy od pododdziałów Batalionów Celnych. W 1922 roku w Szczawnicy stacjonował sztab 2 kompanii 8 batalionu celnego. Kompania wystawiała między innymi placówkę w Sromowcach Wyżnych. Proces tworzenia Straży Celnej trwał do końca 1922 roku. Placówka Straży Celnej „Sromowce Wyżne” weszła w podporządkowanie komisariatu Straży Celnej „Niedzica” z Inspektoratu SC „Sącz”.\nRozkazem nr 3 z 31 grudnia 1938 roku w sprawach reorganizacji jednostek na terenach Śląskiego, Zachodniomałopolskiego i Wschodniomałopolskiego okręgów Straży Granicznej, a także utworzenia nowych komisariatów i placówek, komendant Straży Granicznej płk. Jan Gorzechowski, działając na podstawie upoważnienia Ministra Skarbu z 14 października 1938 roku nakazał utworzyć nowy komisariat Straży Granicznej „Łapsze Niżne”. Placówka Straży Granicznej I linii „Sromowce Wyżne” znalazła się w jego strukturze.\nOsobny artykuł: Placówka Straży Granicznej I linii „Sromowce Wyżne”.\nprzodownik Franciszek Kołodziejski (126)[a] był w 1926\nprzodownik Franciszek Kołodziejski (126)\nstrażnik Walenty Marcinkowski (1012)\nstrażnik Adolf Krawczyk (2043)\nstrażnik Michał Pałka (2119)\nstrażnik Edward Borzycki (2134)\nstarszy strażnik Władysław Dreja (2242)