OpublikowałEligia Skubiszewski Został zmieniony 4 lata temu\n2 PERCEPCJI SŁUCHOWEJ TERAPIA DZIECI Z TRUDNOŚCIAMI W UCZENIU SIĘ\nSZCZEGÓŁOWA ANALIZA SPECYFICZNYCH TRUDNOŚCI W NAUCE CZYTANIA I PISANIA SPOWODOWANYCH FRAGMENTARYCZNYMI DEFICYTAMI W ZAKRESIE PERCEPCJI SŁUCHOWEJ Opracowała: Monika Haligowska\n3 Bodźce słuchowe są odbierane przez receptory słuchowe\ni biegną do części korowej w mózgu, gdzie następuje ich odbiór. Komórki rzęskowe – receptory znajdujące się w ślimaku zamieniają drgania na impulsy. Błona pokrywowa uciska rzęski, przez co dochodzi do zamiany impulsów na impulsy bioenergetyczne zmierzające do ośrodka słuchowego. POLE I- RZĘDOWE: docierające impulsy odbierane są jako wrażenia, które słyszymy jako dźwięki. Jeśli nie działa, mamy do czynienia z głuchotą centralną. POLE II- RZĘDOWE: rozpoznawanie dźwięków, analiza i synteza bodźców, dzięki czemu rozumiemy mowę. Jeśli dojdzie do uszkodzenia, dochodzi do utraty zdolności rozumienia mowy, choć człowiek ją słyszy.\n4 Dziecko czytając musi przełożyć poszczególne znaki graficzne na odpowiadające im dźwięki mowy, następnie złączyć je w dźwiękową całość, odpowiadającą danemu wyrazowi. Podczas pisania ze słuchu dziecko wykonuje te same czynności w odwrotnej kolejności: najpierw z dyktowanego słowa musi wyodrębnić poszczególne dźwięki; później każdemu z nich przyporządkować odpowiadające mu znaki graficzne.\n5 i pisania, zwł. ze słuchu:\nPercepcja słuchowa składa się z następujących aspektów, których zaburzenie powoduje specyficzne trudności w nauce czytania i pisania, zwł. ze słuchu: pamięć słuchowa, słuch mowny: słuch fonematyczny: słuchowa analiza i synteza wyrazu, b) słuch fonetyczny: różnicowanie i utożsamianie, wymienianie poszczególnych dźwięków mowy.\n6 PRZYCZYNY ZABURZEŃ PERCEPCJI SŁUCHOWEJ:\nuszkodzenie obszarów kory mózgowej bądź ich nieprawidłowe funkcjonowanie, co powoduje, że różnicowanie, analiza i synteza dźwięków przebiega w sposób zakłócony, uszkodzenie ucha jako narządu, zwł. receptora oraz dróg dośrodkowych, co skutkuje głuchotą różnego stopnia, mikrozaburzenia. W zależności od tego czy wadliwie funkcjonuje korowa część analizatora słuchowego w półkuli dominującej, związanej z słuchem fonematycznym, czy podporządkowanej - związanej ze słuchem muzycznym, występują inne rodzaje trudności.\n7 odbierane są wrażenia słuchowe, powoduje zakłócenie słuchu.\nKażde uszkodzenie mózgu w miejscu gdzie odbierane są wrażenia słuchowe, powoduje zakłócenie słuchu. OBJAWY ZABURZEŃ PERCPECJI SŁUCHOWEJ pojawiają się już w wieku poniemowlęcym: dzieci późno zaczynają mówić, mają problemy artykulacyjne, przejawiają problemy polegające na myleniu słów podobnie brzmiących.\n8 PRZEJAWY ZABURZONEJ PERCEPCJI SŁUCHOWEJ\nU DZIECI W WIEKU PRZEDSZKOLNYM: trudności w wyodrębnianiu dźwięków ze struktur złożonych: głosek i sylab ze słów, słów ze zdań, co przyczynia się do niezrozumienia poleceń, treści opowiadań oraz do niepowodzeń w początkowej nauce czytania; trudności w różnicowaniu dźwięków mowy, co może powodować nieprawidłowe ich wybrzmiewanie, utrzymywanie się agramatyzmów i błędów w czytaniu, trudności w scalaniu dźwięków w złożone struktury, co występuje w czytaniu, trudności w zapamiętywaniu słów, form językowych, wierszyków, słów piosenek, trudności w koncentracji uwagi na bodźcach słuchowych, co bywa przyczyną znacznej męczliwości przy dłuższym słuchaniu, a co wtórnie nasila gorsze zapamiętywanie i rozumienie mowy.\n9 U uczniów w klasach starszych trudności wynikające\nWW. zakłócenia ujemnie wpływają na rozwój myślenia słowno - pojęciowego, przebieg nauki czytania i rozwój mowy, ograniczają wnioskowanie, uogólnianie na materiale werbalnym. W przypadku zaburzeń percepcji słuchowej istnieją znacznie większe możliwości kompensacji, zwłaszcza wtedy, gdy dziecko dysponuje dużymi możliwościami w zakresie funkcji wzrokowych. U uczniów w klasach starszych trudności wynikające z obniżonej analizy i syntezy słuchowej przejawiają się zazwyczaj tylko przy pisaniu wyrazów słabo znanych i skomplikowanych fonetycznie.\n10 ZABURZENIA PERCEPCJI SŁUCHOWEJ W ZAKRESIE:\nzakłócenia analizy i syntezy słuchowej skutkują: opóźnieniami rozwoju mowy, zaburzeniami mowy u dziecka, co z kolei może także wynikać z nieprawidłowej budowy narządów artykulacyjnych bądź z nieprawidłowym ruchem mięśni artykulacyjnych, - ubogim zasobem słownika, - trudnościami w przyswajaniu długich i trudnych wyrazów, - agramatyzmami, trudnościami w formułowaniu wypowiedzi ustnych i pisemnych, trudnościami w rozumieniu bardziej skomplikowanych i instrukcji i poleceń słownych, wadami wymowy: nieprawidłowa realizacja głosek opozycyjnych pod względem artykulacji (syczące-ciszące- szumiące, dźwięczne-bezdźwięczne);\n11 zaburzenia rozwoju słuchu fonemowego i fonetycznego –\npowodujące powstawanie specyficznych trudności w czytaniu i pisaniu, tj. Czytanie: uporczywe literowanie (głoskowanie) bez możliwości dokonania syntezy wyrazu, - przekręcanie wyrazów, część odczytuje, część zgaduje, - zamiana głosek, opuszczanie głoski, sylaby, - mylenie wyrazów zbliżonych artykulacyjnie, czytanie nierytmiczne, zaburzona intonacja i akcent zdaniowy, - bardzo wolne tempo czytania, skupianie się na technice czytania, w wyniku czego słabe rozumienie przeczytanej treści.\n12 Pisanie ze słuchu: - opuszczanie liter i sylab, - gubienie liter przy zbiegu spółgłosek, - opuszczanie końcówek wyrazów, - łączenie przyimków z rzeczownikiem, błędy w pisowni głosek: syczących-ciszących- szumiących, dźwięcznych-bezdźwięcznych, tracących dźwięczność na końcu wyrazu, zmiękczonych przez kreskę oraz i, - trudności w różnicowaniu i-j - mylenie ą,ę z zestawami głosek –om, -on, -en, -em.\n13 Zapamiętywanie: słaba pamięć słuchowa – trudności w nauce tabliczki mnożenia, wierszy i wszelkich ciągów słownych, trudności w nauce języków obcych (m.in. problem z opanowaniem akcentu i intonacji), trudności w odtwarzaniu rytmu, w tańcu, zapamiętywaniu i odtwarzaniu melodii.\n14 SZCZEGÓŁOWA ANALIZA SPECYFICZNYCH TRUDNOŚCI\nW NAUCE CZYTANIA I PISANIA SPOWODOWANYCH FRAGMENTARYCZNYMI DEFICYTAMI W ZAKRESIE SPRAWNOŚCI MANUALNEJ\n15 Neurofizjologicznym podłożem motoryki jest\nanalizator kinestetyczno- ruchowy, który składa się z: części czuciowej (analizator skórno- kinestetyczny), części ruchowej. Analizator skórno - kinestetyczny odbiera informacje z powierzchni skóry (dotyk, ucisk) oraz od poruszających się części ciała, kończyn, narządów mowy (czucie ruchu). Warunkiem prawidłowego rozwoju motorycznego dziecka jest prawidłowe funkcjonowanie analizatora kinestetyczno - ruchowego, szczególnie jego części zlokalizowanych w korze mózgowej, oraz stymulujące oddziaływanie środowiska.\n16 Podczas wyodrębniania zdań i liter kontroluje on\nAnalizator kinestetyczno- ruchowy zaangażowany jest - obok słuchowego i wzrokowego - w czynność czytania. Podczas wyodrębniania zdań i liter kontroluje on i uruchamia ruchy gałek ocznych. Pole trzeciorzędowe leżące na styku analizatora wzrokowego i kinestetyczno - ruchowego umożliwia spostrzeganie ułożenia liter w przestrzeni. W przypadku głośnego czytania włącza się ponownie analizator kinestetyczno - ruchowy umożliwiając i kontrolując ruchy narządów mowy\n17 PRZYCZYNY ZABURZEŃ ROZWOJU RUCHOWEGO:\nnieprawidłowy rozwój fizyczny, tj.: wada narządów ruchu, uszkodzenie stawu biodrowego, brak ćwiczeń spowodowanych np. długim unieruchomieniem w pozycji leżącej na wskutek choroby, uszkodzenie centralnego układu nerwowego, - mikrozaburzenia rozwoju ruchowego.\n18 Zdecydowane trudności w uczeniu się,\nOpóźnienia rozwoju motorycznego przejawiają się: a) w postaci globalnej, b) dotyczą mniejszych zakresów, np. sprawności manualnej, koordynacji wzrokowo-ruchowej. Istotnym zaburzeniem w zakresie możliwości realizacji wymagań szkolnych jest obniżona sprawność manualna. Zdecydowane trudności w uczeniu się, zwł. opanowanie umiejętności pisania i czytania, są spowodowane przez zakłócenia procesu lateralizacji przy współwystępowaniu małej sprawności manualnej oraz nieprawidłową koordynacją wzrokowo-ruchową.\n19 Objawy zakłócenia motoryki manualnej\nwg H. Nartowskiej: opóźnienia w rozwoju apraksji (umiejętności posługiwania się przedmiotami codziennego użytku), - mała wyćwiczalność w zakresie ruchów drobnych związana z nadmiernym lub za małym napięciem mięśni oraz brakiem koordynacji ruchów palców, dłoni i przedramienia, - zakłócenia koordynacji wzrokowo - ruchowej przy czynnościach wykonywanych pod kontrolą wzroku, - niechętne podejmowanie czynności manualnych.\n20 PRZEJAWY OBNIŻENIA SPRAWNOŚCI MANUALNEJ:\n- zbyt wolne tempo wykonywanych czynności, mała precyzja ruchów dłoni i palców, co przekłada się na technikę i estetyczny wygląd pisma oraz na poziom wykonywanych prac plastycznych, specyficzny rodzaj zaburzenia pisma: zaburzona melodia kinetyczna polegająca na trudności w zespoleniu pojedynczych aktów ruchowych w jedną harmonijną całość (dziecko może nakreślić kreskę czy kółko, nie potrafi ich jednak połączyć ze sobą, jednym ruchem ręki). Zaburzenie to powoduje istotne zmniejszenie tempa pisania, które może być przyczyną wielu problemów szkolnych.\n21 - uproszczone kształty liter, które mogą przypominać druk,\nPrzejawy zaburzeń analizatora kinestetyczno – ruchowego widoczne podczas PISANIA I RYSOWANIA: - uproszczone kształty liter, które mogą przypominać druk, - scalanie np. dwóch liter w jedną „zbitkę” literową, - litery nie dokończone w kształcie, - zmienna wielkość i nachylenie liter, - litery krzywe i niekształtne, - brak wiązania liter, - łuki liter przekształcone w kąty ostre lub rozwarte, - litery „drżące”, o niepewnej linii, za duże / małe odstępy liter w wyrazach lub między wyrazami, opuszczanie linijek, przekraczanie lub niedociąganie do nich, wadliwa regulacja napięcia mięśniowego (tonusu) – zbyt mocny lub zbyt słaby nacisk narzędzia piszącego powodujący nierówne linie, luki, kąty liter, - trudności w narysowaniu rombu, kwadratu, kółka, laseczki.\n22 obniżonym poczuciem własnej wartości,\nDzieci o obniżonej sprawności motorycznej mają trudności podczas przepisywania tekstu lub pisania ze słuchu. Z uwagi na wolne tempo pracy, nie nadążają za innymi dziećmi podczas przepisywania tekstów i podczas pisania ze słuchu, co może przyczyniać się u nich do powstania zaburzeń emocjonalno – motywacyjnych, przejawiających się: obniżonym poczuciem własnej wartości, brakiem chęci do nauki, drażliwością.\n23 NIEZRĘCZNOŚĆ MANUALNA charakteryzuje się:\nDzieci o obniżonej sprawności motorycznej mają trudności podczas przepisywania tekstu lub pisania ze słuchu. NIEZRĘCZNOŚĆ MANUALNA charakteryzuje się: zaburzeniami koordynacji ruchowej i wzrokowo - ruchowej. Dzieci z ww. zaburzeniami: mają trudności wykonywaniem prostych zadań, z opóźnieniem zdobywają umiejętności samoobsługi, są mało samodzielne, codzienne czynności wykonują wolno i niezręcznie, co powoduje, że dorośli nie mając cierpliwości wyręczają je, - ich prace dzieci robią wrażenie niedbale wykonanych, ponieważ często są pogniecione, poplamione, niechętnie budują z klocków, gdyż ich budowle łatwo rozpadają się z powodu wadliwej konstrukcji, często psują i niszczą zabawki lub przedmioty codziennego użytku.\n24 SPECJALNYCH TRUDNOŚCI\nWSPÓŁCZESNE POGLĄDY NA GENEZĘ SPECJALNYCH TRUDNOŚCI W UCZENIU SIĘ MATEMATYKI.\n25 Pierwsze objawy, po których można poznać ucznia mającego trudności w uczeniu się matematyki :\nniechętnie udziela odpowiedzi na pytania lub nie chce podejść do tablicy, nudzi się, jest niezorganizowany , apatyczny, zamknięty w sobie, jest bardzo cichy lub przeciwnie – nadpobudliwy i roztargniony, nie może skupić uwagi na lekcji, - unika lekcji matematyki lub lekcji w ogóle, - nie rozumie poleceń nauczyciela, - wolno myśli i pracuje w wolnym tempie, - nie rozumie podstawowych pojęć matematycznych, - nie wykonuje podstawowych działań arytmetycznych, - ma nieczytelne pismo, - niedbale prowadzi zeszyt przedmiotowy, często nie odrabia zadań domowych , nie przygotowuje się do lekcji, - osiąga bardzo słabe oceny nawet z bardzo prostych sprawdzianów.\n26 Edyta Gruszczyk –Kolczyńska w swoich pracach\nnawiązuje do teorii J. Piageta i uważa, że przyczyną niepowodzeń w zakresie matematyki są zaburzenia operacyjnego rozumowania, niekorzystne uwarunkowania środowiskowe, nieprawidłowe kształtowanie aktywności dzieci na lekcjach matematyki oraz złożone mechanizmy emocjonalne blokujące proces uczenia się tego trudnego przedmiotu.\n27 ZABURZENIA OPERACYJNEGO MYŚLENIA\njednym z głównych źródeł niepowodzeń w nauce matematyki jest rozpoczynanie nauki szkolnej bez osiągnięcia dojrzałości operacyjnego rozumowania. Najważniejsze kompetencje operacyjne, które warunkują opanowanie podstawowych pojęć matematycznych: - uznawanie przez dzieci stałości ilości nieciągłych, zdolność do operacyjnego porządkowania elementów w zbiorze (taki zakres rozumowania jest potrzebny już na samym początku edukacji, aby można było kształtować w umysłach dzieci pojęcia liczby naturalnej i czterech działań arytmetycznych); rozumowanie operacyjne na poziomie konkretnym pojawia się w życiu przeciętnego dziecka ok. 7 roku życia, czyli wtedy gdy rozpoczyna naukę w szkole.\n28 OBNIŻONY POZIOM DOJRZAŁOŚCI EMOCJONALNEJ W UCZENIU SIĘ MATEMATYKI.\nOdporność emocjonalna jest warunkiem pomyślnego rozwiązywania wszystkich problemów wymagających wysiłku intelektualnego, stąd dzieci o obniżonej odporności emocjonalnej mają problem z nauką wszystkich przedmiotów szkolnych. W matematyce zaś wywołuje to blokadę procesu uczenia się zaraz na samym początku nauki. Dziecko nie rozwiązuje zadań, nie gromadzi żadnych doświadczeń logiczno- matematycznych, co z kolei wstrzymuje kształtowanie pojęć i umiejętności matematycznych.\n29 Efekty kształcenia są zależne od nastawienia dzieci do zadań\ni sposobu funkcjonowania podczas ich rozwiązywania. Emocje decydują o nastawieniu dziecka do zadania, o tym, czy zechce podjąć trud rozwiązywania, czy też będzie się przed taką koniecznością broniło. Dzieci o obniżonej odporności emocjonalnej w sytuacjach trudnych reagują w taki sposób, że samo dostrzeżenie przez nie trudności powoduje u nich gwałtowny wzrost emocji ujemnych i silne poczucie zagrożenia. Jeśli więc napotykają na trudności, wyzwalają się u nich reakcje obronne i następuje obniżenie motywacji do nauki i chętnego wykonywania poleceń nauczyciela.\n30 O nastawieniu dziecka do rozwiązywania zadań matematycznych i sposobie jego zachowania w trakcie pokonywania trudności decyduje jak pisze E. Gruszczyk-Kolczyńska (1989) cytując M. Tyszkową (1972): stan motywacji: to, czy dziecko chce podjąć trud rozwiązywania, czy widzi potrzebę wysiłku dla realizacji tego celu, poziom samooceny: wiara we własne możliwości oraz poczucie, że może podołać wymaganiom, dojrzałość emocjonalna wyrażająca się w zdolności do kierowania swym zachowaniem mimo doznawanych napięć, system nawyków zachowania się w sytuacjach trudnych, wymagających wysiłku intelektualnego, poziom wiadomości i umiejętności matematycznych potrzebnych do rozwiązania tego zadania.\n31 SPRAWNOŚĆ MANUALNA, PRECYZJA SPOSTRZEGANIA\nORAZ KOORDYNACJA WZROKOWO-RUCHOWA A UCZENIE SIĘ MATEMATYKI. Obniżona sprawność manualna, zaburzenia w spostrzeganiu oraz zaburzenia koordynacji wzrokowo-ruchowych są źródłem trudności – niepowodzeń w uczeniu się matematyki. Na lekcji matematyki wymaga się od dzieci wykonania wielu złożonych czynności, które są oparte na spostrzeganiu wzrokowym, sprawności rąk oraz koordynacji wzrokowo-ruchowej.\n32 Do złożonych czynności percepcyjno – manualnych\noraz związanych z koordynacją wzrokowo – ruchową należą: szukanie zadania w książce, zapisaniu na tablicy treści zadania, przepisywanie lub przerysowywanie czegoś do zeszytu – są to czynności organizacyjne, które dzieci muszą wykonać sprawnie, aby nie zakłócać rytmu pracy na lekcji; ww. czynności występują na początku lekcji, dlatego dzieci o niższej sprawności manualnej, koordynacji wzrokowo- ruchowej, nadpobudliwe ruchowo lub zahamowane ruchowo nie potrafią nadążyć z wykonywaniem poleceń.\n33 Rozwiązywanie zadań wymaga również wielu innych złożonych czynności: pisania lub rysowania, tj.:\nzapisanie danych, narysowanie tabelki, grafu, zapisanie formuły zadania. Dziecko o obniżonej sprawności rąk potrafi tych czynności wykonać właściwie oraz nie nadąża za rówieśnikami. Prace te sprawiają mu bardzo wiele kłopotów, skupia ono całą swoją uwagę na rzeczach mniej ważnych. Wysiłek jego jest nastawiony na to, aby zdążyć z wykonaniem czynności technicznych.\n34 Nadmierne koncentrowanie się na wykonaniu takich czynności powoduje znaczne zubożenie doświadczeń niezbędnych dla uwewnętrzniania tych operacji umysłowych, którymi dziecko posługuje się w uczeniu się matematyki. Stanowi to poważną barierę w procesie kształtowania systemu wiadomości i umiejętności matematycznych. Okazuje się, że dzieci z takimi zaburzeniami później rozpoczynają pracę, gdyż dużo czasu zabierają im czynności przygotowawcze, nadmiernie koncentrują się na czynnościach pomocniczych kosztem gromadzenia doświadczeń matematycznych, nie nadążają za tempem pracy na lekcji, w trakcie wykonywania poleceń są nieuważne i chaotyczne, są dużo częściej upominane i karane.\n35 WADLIWE ODDZIAŁYWANIE ŚRODOWISK WYCHOWAWCZYCH\n- dziecko przebywa w niekorzystnym środowisku, - dorośli nie interesują się jego postępami w nauce, dziecko nie ma potrzebnych przyborów do nauki, wcześniejsze zaniedbania wychowawcze, których konsekwencją była słaba stymulacja rozwojowa funkcji poznawczych w okresach szczególnej wrażliwości na odpowiednie kategorie bodźców, późniejsze zaniedbania wychowawcze: przekazywanie wiadomości, dobór ćwiczeń i ich organizacja nie są zwykle dostosowane do obniżonych możliwości poznawczych dzieci z tymi deficytami,\n36 nadopiekuńczość: wyręczanie dziecka we wszystkim,\nnadmierna ochrona przed trudnościami, rozwiązywanie za nie problemów (tu: zadań z matematyki); dzieci robią wszystko, żeby odwlec moment, kiedy muszą usiąść do odrabiania zadań; niektórzy rodzice przestają dbać o zakres doświadczeń matematycznych swojego dziecka z chwilą, gdy podjęło ono naukę w szkole; całkowicie zdają się na nauczycieli i ilość powtórzeń przerobionego materiału w szkole; jedno dziecko potrzebuje jednak zaledwie kilku powtórzeń, podczas gdy inne, potrzebuje tych powtórzeń kilkunastu, aby przyswoić sobie pojęcia matematyczne muszą więcej pracować w domu pod kierunkiem dorosłych;\n37 CZYNNIKI WEWNĄTRZPSYCHICZNE DZIECKA\nwrodzone / związane z cechami dziecka; - zły stan zdrowia, zaburzenia dynamiki procesów nerwowych – nadpobudliwość lub zahamowanie psychoruchowe, brak dojrzałości dziecka do uczenia matematyki, która składa się z: dojrzałości intelektualnej, dojrzałości motoryczno – percepcyjnej i dojrzałości emocjonalnej, zaburzenia lateralizacji, nierównomierny rozwój poszczególnych funkcji psychoruchowych, zaburzenia analizatora wzrokowego / słuchowego, obniżony poziom intelektualny.\n38 CZYNNIKI PEDAGOGICZNE\nbłędy w oddziaływaniu wobec ucznia prowadzące do powstania u niego trudności zbyt sztywny system nauczania, utrudniający indywidualizację pracy dydaktyczno-wychowawczej i uniemożliwiający w wielu przypadkach łączenie nauki szkolnej z aktualnymi potrzebami dziecka; (Łuczak 2000)\n39 H. Spionek wymienia następujące przyczyny niepowodzeń dydaktycznych (1973):\n- przeładowanie programów nauczania, - werbalizm nauczania, niedostateczne przygotowanie zawodowe nauczycieli, brak indywidualizacji nauczania oraz - nie wyrównany start dzieci – czyli różny poziom inteligencji dzieci; za brak odpowiedniego przygotowania znacznej liczby dzieci odpowiedzialny jest system oświatowo-wychowawczy;\n40 INNE CZYNNIKI nie respektowanie zasady powolnego stopniowania zadań (niewłaściwie ułożone programy nauczania np. duże różnice między przedszkolem a szkołą mogą powodować różne trudności, nieprzestrzeganie przez nauczycieli zasady stopniowania trudności w codziennym postępowaniu dydaktycznym); przeciążenie uczniów nadmiarem zajęć związanych z realizowaniem programu szkolnego ( przeładowanie programów, zbyt długi czas przeznaczony na uczenie się, niewłaściwy rozkład zajęć); zbyt duża liczebność klas (w takim przypadku nauczyciel nie może poświęcić zbyt dużej uwagi każdemu z uczniów, nie może podejść indywidualnie do każdego ucznia);\n41 ŹRÓDŁA NIEPOWODZEŃ SZKOLNYCH TKWIĄCE W ZŁEJ PRACY NAUCZYCIELA:\n- nieprawidłowość w organizacji pracy na lekcjach, - stosowanie niewłaściwych metod nauczania, - nieodpowiednie formy pracy, - słabe wykorzystanie wiedzy w praktyce, słaba kontrola i ocena przyswojonych wiadomości i umiejętności, - słaba znajomość uczniów, brak należytej opieki nad uczniami mającymi trudności w nauce, - niewłaściwa atmosfera na lekcji i osobowość nauczyciela. (Łuczak 2000)\n42 ETAPY PRACY TERAPEUTYCZNEJ\nKształtowanie motywacyjnych i osobowościowych warunków uczenia się, których celem jest poprawa stanu emocjonalnego dziecka i wzbudzenie motywacji do pracy. Kształtowanie gotowości do uczenia się przez rozwijanie funkcji intelektualnych, językowych i percepcyjno – motorycznych. 3) Kształtowanie elementarnych umiejętności czytania i pisania, podczas których kontynuowane jest usprawnianie funkcji uczestniczących w czytaniu i pisaniu, a jednocześnie prowadzone jest czytanie i pisanie na materiale liter alfabetu międzynarodowego. Kształtowanie umiejętności poprawnego czytania i pisania na materiale ortograficzno – gramatycznym. 5) Opracowanie specyficznych i indywidualnych trudności przebiegu procesu czytania i pisania.\n43 SCHEMAT JEDNOSTKI TERAPEUTYCZNEJ\nCzęść organizacyjno – mobilizująca, w której ma miejsce powtórzenie ćwiczeń z wcześniejszych zajęć, przy zachowaniu podobnej treści i formy. Część wypełniona intensywnymi ćwiczeniami usprawniającymi funkcje językowe i percepcyjno – motoryczne. C) Część skoncentrowana na czynnościach czytania i pisania, podczas których wprowadza się nowy materiał (moment kulminacyjny: maksymalizacja wysiłku ze strony dziecka, aby nowe zadania, umiejętności dziecko poznało, a ich opanowanie pozostawiamy na inne zajęcia). D) Część relaksacyjna. E) Część podsumowująco – sprawdzająca, w której dokonujemy oceny doraźnych rezultatów działań terapeutycznych, jak i weryfikujemy trafność programu, diagnozy.\nMETODYKA ĆWICZEŃ KOREKCYJNO-KOMPENSACYJNYCH\n45 TOK JEDNOSTKI METODYCZNEJ ĆWICZEŃ KOREKCYJNO – KOMPENSACYJNYCH\nĆwiczenia ogólnorozwojowe (np. rozmowa terapeuty z grupą) rozwijające mowę, myślenie, pamięć, koncentrujące uwagę, aktywizujące. 2) Ćwiczenia utrwalające materiał z poprzednich zajęć, sprawdzenie, w jakim stopniu zostały przyswojone treści i na ile zostały usprawniane analizatory. 3) Ćwiczenia odprężające, relaksujące dostosowane do tematyki zajęć. 4) Ćwiczenia w czytaniu i pisaniu; duży akcent kładzie się na ćwiczenia czytania ze zrozumieniem. 5) Ćwiczenia myślenia twórczego. 6) Ćwiczenia podsumowujące: całościowe utrwalenie materiału, sprawdzenie, w jakim stopniu dziecko opanowało ćwiczenia.\n46 ĆWICZENIA KOORDYNACJI WZROKOWO-RUCHOWEJ I SPRAWNOŚCI MANUALNEJ\nJAKO PRZYGOTOWANIA DO NAUKI PISANIA.\n47 ĆWICZENIA KOORDYNACJI WZROKOWO – RUCHOWEJ\nORAZ ORIENTACJI PRZESTRZENNEJ Głównym celem ww. ćwiczeń jest doskonalenie analizy i syntezy wzrokowej kształtów abstrakcyjnych oraz zapoznanie z nazwami kształtów, położenia i kierunków, które są niezbędne do poprawnego wykonywania żądanych operacji i rozumienia poleceń nauczyciela. W doborze ćwiczeń zwraca się uwagę na następujące operacje: identyfikację, różnicowanie i odwzorowywanie układów przestrzennych różnej złożoności. Operacje te są niezbędne do czynności czytania i pisania.\n48 ĆWICZENIA KOORDYNACJI WZROKOWO – RUCHOWEJ I ORIENTACJI PRZESTRZENNEJ\nĆWICZENIA NA MATERIALE BEZLITEROWYM Rozpoznawanie obrazków i ich elementów: Domino obrazowe z cyframi, literami. Obowiązują zasady takie same, jak w grze w domino. Wyszukiwanie wśród dużej ilości obrazków dwóch do pary. (para: dwa identyczne obrazki, podobne lub różnicujące się pod jakimś względem <jeden obrazek kolorowy, drugi jako sylwetka lub kontur>. Gra – dobieranka MEMORY: kompletowanie dwóch obrazków do pary. Jeżeli wybierze jednakowe obrazki – zabiera parę, jeżeli nie – odkłada je na to samo miejsce.\n49 ĆWICZENIA NA MATERIALE BEZLITEROWYM\nUkładanie obrazków w szeregu wg kolejności w jakiej były pokazywane. Rozpoznawanie i układanie obrazków wg instrukcji słownej: Kładziemy przed dzieckiem obrazki i pytamy np.: „Jaki obrazek leży po lewej stronie od dołu ?” itp. Przed dzieckiem kładziemy dwie kartki. Na górnej kartce są już ułożone obrazki po lewej i po prawej stronie. Dziecko otrzymuje zestaw takich samych obrazków. Polecenie: „ Ułóż obrazek z prawej strony u dołu”. Dziecko musi rozpoznać, jaki obrazek znajduje się w tym miejscu górnej kartki, odszukać taki sam i położyć na dolnej kartce.\n50 Dobieranie części do całego obrazka.\nDziecko otrzymuje ten sam obrazek w 2 wersjach: w całości, podzielony na części. Ma za zadanie dobrać wycinek do obrazka i położyć go w odpowiednim miejscu. Można wykorzystać puzzle o różnej liczbie elementów. Wyodrębnienie różnic między obrazkami pozornie identycznymi: Dziecko otrzymuje dwa obrazki, które różnią się kilkoma szczegółami. Ma za zadanie odszukać i wskazać te różnice. b) Otrzymuje serie obrazków różniących się kilkoma szczegółami. W serii znajdują się dwa obrazki jednakowe, które ma odnaleźć . Ma wyodrębnić z grupy przedmiotów, obrazków ten, który „ nie pasuje” do pozostałych.\n51 Różnicowanie przedmiotów i figur:\nrozpoznawanie kształtów i kolorów; Dziecko dostaje duży klocek (klocek Dinesa ) i musi określić jego cechy słowami oraz wyszukać w zestawie klocków małych taki sam. b) dziecko otrzymuje karton z rysunkiem. Ma za zadanie podać, ile i jakie figury występują na rysunku. c) Prowadzący określa słowami dowolny klocek (np. weź do ręki klocek mały, trójkątny, zielony ). Dziecko w zestawie klocków wyszukuje właściwy oraz pokazuje ten sam kształt i kolor na planszy z figurami geometrycznymi.\n52 Ćwiczenia w układaniu dowolnych kompozycji z figur geometrycznych i figur według wzoru.\nSkładanie obrazków z części wg stopniowania trudności: Obrazki pocięte wg linii regularnych. b) Obrazki pocięte wg linii nieregularnych. c) Obrazki pocięte wg dużej ilości części (pocztówki, zamalowane obrazki lub gotowe układanki obrazkowe, np. „ Moje zabawki”, „Owoce”, „ Zwierzęta” itp.) Odnajdywanie schowanego klocka (lub różne przedmioty). Na stole znajdują się rozsypane klocki (in. przedmioty). Terapeuta chowa dowolny klocek, a dziecko ma określić, którego klocka brakuje oraz pokazać gdzie leżał. Utrudnienie: chowanie kilku klocków.\n53 Zabawy w „ domino”. Dokładanie do siebie klocków różniących się jedną cechą (np. kształtem). Dokładanie do siebie klocków różniących się dwiema cechami (kształtem i wielkością). Określenie położenia przedmiotów względem siebie: Klocki leżą swobodnie na ławce, terapeuta pyta, np. jaki klocek jest pod (nad) dużym, zielonym, okrągłym? Jakie klocki są obok małego, czerwonego trójkąta? Plansza z narysowanymi w liniach poziomych różnymi przedmiotami lub zwierzętami. Dziecko określa położenie tych przedmiotów względem siebie.\n54 Chodzenie po dużych drewnianych figurach geometrycznych.\nNa polecenie terapeuty dzieci chodzą, np. prawą nogą po klockach czerwonych, lewą po zielonych itp. Odwzorowywanie manipulacyjne figur z gotowych elementów, zgodnie z podanym wzorem: a) Układanie z zapałek na kartonie figur według modelu. b) Odtwarzanie różnych konstrukcji z plasteliny, zapałek, itp. c) Układanie, a później przyklejanie wyciętych uprzednio różnokolorowych figur geometrycznych. d) Układanie bardziej złożonych konstrukcji z klocków. Odtwarzanie kształtów przez łączenie punktów lub zamalowywanie specjalnie oznaczonych pól: a) Uzupełnianie niekompletnych figur lub elementów liter, których dalsza część składa się z kropek lub kresek. b) Dzieci otrzymują obrazki wycięte z czasopism dziecięcych, których pola oznaczono kropkami , należy połączyć / pomalować, aby dowiedzieć się co kryje obrazek.\n55 ĆWICZENIA NA MATERIALE LITEROWYM\nWyszukiwanie takich samych liter i ich segregowanie: a) Dziecko otrzymuje duży kartonik z napisaną literą oraz kilka małych kartoników z wypisanymi na nich różnymi pojedynczymi literami. Dziecko ma za zadanie znaleźć taką samą literę, która jest przedstawiona na dużym kartoniku. Ćwiczenie zaczynamy od liter o wyraźnie odmiennych kształtach, a kończymy na literach o kształtach do siebie zbliżonych. b) Modyfikacja ćwiczenia : wyszukiwanie poszczególnych liter podawanych dziecku przez terapeutę na kartonikach, w różnych tekstach i ewentualnie skreślenie ich. c) Podajemy dziecku pomieszane kartoniki z kilkoma wypisanymi na nich różnymi literami. W zestawie umieszcza się kilka egzemplarzy każdej litery. Zadanie dziecka polega na posegregowaniu kartoników zawierających te same litery do odpowiednich szufladek.\n56 Lepienie z plasteliny lub układanie liter z drutu wskazanych liter\nlub całego alfabetu. Wzory liter alfabetu mogą służyć jako pomoce do ćwiczeń. Utrwalanie kształtu i położenia liter. Dziecko otrzymuje kartonik z literami „ poprzewracanymi”. Za pomocą strzałki umieszcza literę na odpowiedniej półce i wpisuje ją we właściwym położeniu. Ćwiczenie stosuje się do alfabetu drukowanego i pisanego. b) Dziecku dajemy kartoniki z literami małymi i dużymi, pisanymi i drukowanymi. Ma dobierać litery wielkie do małych, po prawej stronie układać pisane , po lewej drukowane, Na tablicy lub kartonie wykonujemy za pomocą patyczka ruchy pisania określonej litery, a dziecko ma odgadnąć, jaką literę „napisaliśmy”. Następnie polecamy dziecku naśladować ruchy pisania poszczególnych liter.\n57 Wyszukiwanie takich samych sylab i ich segregowanie.\nNa dużym kartoniku jest zapisana sylabą, a na kilku małych kartonikach są wypisane różne sylaby. Zadanie polega na odnalezieniu takiej samej sylaby, która jest przedstawiona na dużym kartoniku. b) Dziecku podajemy pomieszane kartoniki z kilkoma napisanymi na nich różnymi sylabami. W zestawie umieszcza się kilka egzemplarzy każdej sylaby. Zadanie dziecka polega na posegregowaniu kartoników zawierających te same sylaby do odpowiednich szufladek. c) Dziecko otrzymuje tekst ( może być bezsensowny). Polecamy mu podkreślić odpowiednim kolorem sylaby zawierające podaną literę, którą uprzednio napisaliśmy kolorową kredką lub do zeszytu, w którym ma wyrysowane sylaby mające tę samą literę, np. jeśli piszemy na tablicy kolorem czerwonym literę „l”, żółtym „t”, niebieskim „ł” ,dziecko będzie tymi samymi kolorami podkreślało sylaby z tymi literami, a następnie wpisze je do rubryk o analogicznych kolorach.\n58 Krzyżówka sylabowa. Zadanie dziecka polega na odnalezieniu sylab, z których składają się zamieszczone wyrazy i odpowiednim ich oznaczeniu, np. wo – da = 2c (wo) + 3a (da) ku – la a b c d wo-da ku so ga la so-wa no ra wo la la-to da wa ko ko ry- ba ba ry ra to no-ga ku pa ba li\n59 noc, mus miś auto, arka, atut moc, nos, nić okno, orka, oset\nLoteryjka wyrazowa. Dziecko otrzymuje tablice z wypisanymi wyrazami. Na jednej tablicy znajduje się 6 wyrazów: 3- literowych i 4- literowych. Te same wyrazy dziecko otrzymuje na małych kartonikach, którymi przykrywa wyszukane wyrazy na tablicy. Dziecko powinno koncentrować się na graficznym obrazie wyrazu , a nie na odczytywaniu. Seria I Seria II Tablica I Tablica I noc, mus miś auto, arka, atut moc, nos, nić okno, orka, oset Tablica II Tablica II tom, tam, tak efeb, epos, etap lew, las, lek czub, coś, chór Tablica III Tablica III pal, paź, plik lato, lody, loki gal, gaz, gil łata, łapy, łuki Tablica IV Tablica IV pąk, pęk, pas upał, udar, ugór bąk, bak, bas ulga, usta, ucho\n60 Podobieństwo między wyrazami:\na) Dziecko otrzymuje kartoniki z wyrazami czteroliterowymi. Na każdym kartoniku dwa wyrazy są podobne i jeden różny. Dziecko wskazuje wyrazy podobne. Stosowane wyrazy: waga, saga, knot lasy, lisy , owca misa, mina, tort krem, krew, szal b) Dziecko otrzymuje wyrazy na kartonikach. Podobne musi połączyć w pary. Wyrazy w parze różnią się tylko jedną literą. wanna- sanna swada – zwada ogary – opary kanał – kawał posag – posąg grupa – gruda upiór – ubiór balon – baton\n61 USPRAWNIANIE CZYNNOŚCI MANUALNYCH\nćwiczenie cykliczności, napięć, rozluźnień mięśni zaangażowanych w czynności ruchowe, - ćwiczenie precyzji ruchów, ćwiczenia wytwarzające koordynację wzrokowo – ruchową i koordynację obu rąk, konkretne ćwiczenia: przewlekanie, cięcie, rozdzieranie, przewlekanie, toczenie, rozcinanie, nawlekanie, zwijanie, łączenie, przesuwanie, rzucanie, obracanie, ugniatanie\n62 ĆWICZENIE SPRAWNOŚCI MANUALNEJ\nprzygotowują do nauki pisania oraz postrzegania w kierunku zgodnym z kierunkiem czytania: posługiwanie się narzędziami (łyżka, widelec, nóż, młotek, ołówek itp.), - otwieranie pojemników, odkręcanie zakrętek, - ubieranie, rozbieranie, karmienie lalki, nawlekanie koralików, przewlekanie sznurówki przez dziurki w deseczce, nakładanie krążków na patyczek, - wrzucanie groszków do buteleczki, - rysowanie palcem na pisaku, w masie solnej, - rysowanie po śladzie, łączenie kropek, - rysowanie w konturach, w labiryntach, po ścieżkach, - zamalowywanie płaszczyzn, obrysowywanie konturów, - rysowanie równoległe, rysowanie wg wzoru, rysowanie samodzielne, dorysowywanie przedmiotów do zbioru, brakujących części na obrazkach,\n63 ĆWICZENIE SPRAWNOŚCI MANUALNEJ\nobok usprawnienia motoryki rąk oraz koordynacji wzrokowo- ruchowej ww. ćwiczenia spełniają też inne cele: usprawniają analizę i syntezę wzrokową, orientację kierunkową, orientację przestrzenną, wspomagają koncentrację uwagi, eliminują nadmierne pobudzenie ruchowe.\n64 PRZYKŁADOWE ĆWICZENIA:\nChody i marsze ze zmianą kierunku na określony sygnał (dźwiękowy, wzrokowy). Zagadki ruchowe ( imitowanie i odgadywanie czynności ) jako ćwiczenia wyobraźni i pamięci ruchowej. „Słoń” – ćwiczenie na koordynację wzrokowo ruchową. Stoimy w rozkroku, ręka prawa wyprostowana do przodu, ucho „przyklejone” do ręki, wzrok podąża za ręką, która kreśli leniwe ósemki w powietrzu. Ruchy naprzemienne – Dennisona.\n65 Kreślenie leniwych ósemek (na tablicy, na biurku, po piasku,\nw powietrzu), ósemek alfabetycznych – metoda Dennisona. Układanki płaskie (obrazkowe, geometryczne), klockowe, wtyczkowe wg wzoru i bez wzoru. Łamanki papierowe – origami ( od prostych kształtów do coraz bardziej złożonych). Modelowanie (plastelina, modelina) prostych form, złożonych i dowolnych kompozycji. Zabawy zręcznościowe w sali ( latające czapeczki, bilard, kręgle, pchełki, bierki).\n66 ĆWICZENIA GRAFOMOTORYCZNE\n- tworzenie trwałych skojarzeń między doznaniami kinestetycznymi, a graficznymi śladami własnego ruchu, - świadome kontrolowanie własnych ruchów, - ćwiczenie płynnych, rytmicznych, postępujących, ciągłych ruchów pisarskich, ćwiczenia: rysowanie w powietrzu, na pisaku (palcem, patykiem na tacce, z kaszą), „karmienie kurek” (ćwiczenie ruchu pęsetkowego), obwodzenie po śladzie, wypełnianie kolorem konturów,\n67 MODELOWANIE PLASTYCZNOŚCI RUCHÓW:\nćwiczenie: rysowanie bez oderwania ręki (ćwiczenie melodii pisania) ĆWICZENIA ROZMACHOWE MIĘŚNI RĄK: kreślenie w powietrzu dużych, płynnych, swobodnych ruchów w kształcie fal, kół, ósemek, kreślenie kredą na tablicy, pędzlem, węglem na dużych arkuszach, palcem / patykiem na tacach z materiałem sypkim, zamalowywanie dowolnej/ określonej przestrzeni dużych/ małych płaszczyzn, zgadywanie różnych kształtów kreślonych ręką przez dziecko przy zasłoniętych oczach,\n68 ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE MIĘŚNIE DŁONI I DROBNE MIĘŚNIE PALCÓW:\nzamalowywanie małych przestrzeni kredkami (konturów, obrazków w kolorowankach), - wypełnianie konturów małymi kreseczkami, wypełnianie różnych konturów linią ciągła w kształcie spirali, kłębuszków, - kopiowanie rysunków, - pogrubianie konturu, - kreślenie form kolistych, falistych i prostych wg wzoru, ĆWICZENIE PŁYNNYCH, RYTMICZNYCH, CIĄGŁYCH I PULSUJĄCYCH RUCHÓW PISARSKICH: - obrysowywanie szablonów, rysowanie szlaczków w liniaturze szerszej, a potem odpowiadającej liniaturze zeszytu, - łączenie wyznaczonych punktów linią ciągłą;\n69 ĆWICZENIA ANALIZY I SYNTEZY WZROKOWEJ NA MATERIALE OBRAZKOWYM\nOPARTE NA MATERIALE OBRAZKOWYM I GEOMETRYCZNYM.\n70 Cele ćwiczeń w zakresie percepcji wzrokowej:\nPercepcja wzrokowa to zdolność do rozpoznawania i różnicowania bodźców wzrokowych oraz ich rozumienia zgodnie z doświadczeniami znaczenia. Cele ćwiczeń w zakresie percepcji wzrokowej: nauka szybkiego rozpoznawania obrazów wzrokowych, różnicowanie bardzo podobnych obrazów wzrokowych, nauka ujmowania zależności między całością obrazu a elementami składowymi, rozwijanie i kształcenie orientacji przestrzennej, rozwijanie umiejętności organizacji i przenoszenia następstwa czasowego na kolejność uszeregowanych elementów przestrzennych.\n71 ZASADY PROWADZENIA ĆWICZEŃ Z ZAKRESU PERCEPCJI WZROKOWEJ\nNa kolejnych zajęciach musi następować różnicowanie wzrokowe: obserwowanie, różnicowanie, porównywanie, klasyfikowanie, szukanie różnic / takich samych elementów, segregowanie, szukanie brakujących części, wyszukiwanie szczegółów. Musi następować werbalizacja spostrzeżeń wzrokowych. Musi autokontrola / autokorekta.\n72 PRZYKŁADY ĆWICZEŃ NA MATERIALNE OBRAZKOWYM\nI GEOMETRYCZNYM rozpoznawanie obrazków i ich elementów, dobieranie części do całego obrazka; składanie obrazków z części; rozpoznawanie braków na obrazku; wyodrębnianie różnic między identycznymi pozornie obrazkami; różnicowanie przedmiotów i figur, ćwiczenia w różnicowaniu kształtów i kolorów; Dziecko otrzymuje różne figury geometryczne, które ma posegregować wg kształtu, wielkości, koloru. Na planszy znajduje się układ figur geometrycznych. Dziecko ma znaleźć takie same figury w rozsypce, a następnie nałożyć je na wzór.\n73 MATERIAŁ OBRAZKOWY rozpoznawanie treści obrazków ukazywanych w krótkich ekspozycjach; zadanie: zapamiętanie jak największej liczby przedmiotów znajdujących się na obrazu i wymienienie ich zaraz po przerwie; dobieranie jednakowych obrazków wg różnych kryteriów, segregowanie obrazków na podstawie właściwości ich nazw, dobieranie jednakowych obrazków eksponowanych w skróconym czasie;\n74 segregowanie obrazków w grupy tematyczne:\nwyszukiwanie różnic między obrazkami i omówienie jej po pewnej przerwie; wyszukiwanie ukrytych szczegółów, różnic na obrazku układanie obrazków z części: wg wzoru, w oparciu o zapamiętany wzór, bez wzoru; uzupełnianie brakujących elementów w rysunkach, obrazkach; odtworzenie z pamięci eksponowanych przedmiotów i wskazanie po krótkiej przerwie miejsca, gdzie leżały;\n75 MATERIAŁ GEOMETRYCZNY\nrozpoznawanie figur płaskich: koło, kwadrat, prostokąt, trójkąt; dobieranie jednakowych par figur: scalanie figur, np. prostokąta, kwadratu, koła z części, wypełnianie konturów większych figur mniejszymi, uzupełnianie niepełnych konturów figur (dorysowywanie); dzielenie mniejszej figury na mniejsze, np. kwadraty, następnie scalenie lub komponowanie nowych części; różnicowanie i układanie figur geometrycznych pod względem kształtu, wielkości, koloru, kierunku, położenia, przeznaczenia: tworzenie zbioru wg jednej cechy (kolor, grubość, wielkość, kształt); - różnicowanie w zestawie określonej figury;\n76 dobieranie do konturów figur geometrycznych takich\nsamych figur i nałożenie na wzór; graficzne odtworzenie krótko eksponowanej figury; zapamiętanie jak największej liczby eksponowanych figur i wskazanie ich po krótkiej przerwie wśród innych figur oraz określenie miejsca ich położenia; przedstawienie tych samych figur w zmienionych układach: wskazanie różnic między nimi, układanie kompozycji figur geometrycznych wg wzorów i z pamięci; graficzne odtwarzanie układów geometrycznych przy pomocy rysunku i stempli; różnicowanie figur geometrycznych płaskich, przestrzennych; rozpoznawanie znaków informacyjnych dotyczących życia człowieka: znaki drogowe, pasy dla pieszych, litery oznaczające tramwaje, autobusy, nazwy instytucji: SAM, PKO;\n77 ĆWICZENIA ANALIZY I SYNTEZY SŁUCHOWEJ: WRAŻLIWOŚCI SŁUCHOWEJ,\nRYTMICZNEJ ORAZ SŁUCHU FONEMATYCZNEGO.\n78 ĆWICZENIE WRAŻLIWOŚCI SŁUCHOWEJ I RYTMICZNEJ\na) przygotowanie do pisania ze słuchu, - odtwarzanie struktur czasowych układem przestrzennym ćwiczenia: wystukujemy określony rytm, a dzieci ustawiają go o o o o o o o o o o o o dziecko zapisuje układem przestrzennym usłyszaną strukturę rytmiczną o o o o o o o\n79 rysowanie szlaczków w rytm uderzeń\nodtwarzanie układów przestrzennych strukturami czasowymi: dziecko widząc układ przestrzenny klocków, zapisuje ich strukturę kojarzenie wzrokowo – słuchowe struktur przestrzennych z czasowymi: dziecko ma przed sobą kilka układów, terapeuta wybiera jeden układ i go wystukuje, a dziecko wskazuje, którą strukturę wystukano;\n80 rysowanie szlaczków w rytm uderzeń\n81 różnicowanie natężenia dźwięku podczas słuchania\n<niedługie demonstracje – do 3 minut> dźwięki, głosy z: najbliższego otoczenia: klasa, korytarz, podwórko, ulica, b) środowiska domowego: praca urządzeń technicznych: pralka, odkurzać, zmywarka, mikser; czynności higienicznych: mycie zębów, płukanie), c) odgłosy ludzi: chrapanie, śpiew, mruczenie, kroki, głosy, d) środowiska przyrodniczego: zwierzęta, ptaki, wiatr, deszcz, pioruny, las, drzewa, szum fal, - wyeksponowanie kilku dźwięków – dziecko ma je zapamiętać;\n82 zgadywanki: które przedmioty wydają określone dźwięki:\nco tyka? co dzwoni? co szumi? co syczy? co przyjechało? co przyleciało? co upadło? czym uderzono? rozpoznawanie dźwięków wydawanych przez różne instrumenty rozpoznawanie, różnicowanie, odtwarzanie znanych melodii rozpoznawanie wysokości, natężenia, długości dźwięków\n83 rozpoznawanie rytmu zgodnego z układem przestrzennym\no o o o o o\to o o o o o o o o o o o o o o o o o o rozpoznawanie układu przestrzennego odpowiadającego wystukiwanemu rytmowi (mogą być wykorzystane różne instrumenty) porządkowanie dźwięków wg podobieństwa (np. cech, długości) zapamiętywanie sekwencji dźwięków i ich odtwarzanie „malowanie dźwięków” (różne kolory, formy) np. nastroju, czasu trwania, natężenia, poziomu złożoności, wysokości\n84 a także uchwycić kolejność głosek w wyrazie.\nSŁUCH FONEMATYCZNY: umiejętność rozróżniania fonemów (dźwięków mowy ludzkiej), występujących w danym języku (Chmielewska, 1996). Jest to złożony proces analizy i syntezy dźwięków mowy. Oznacza to, że dziecko może wyodrębnić z potoku mowy - wyrazy, w wyrazach - sylaby, w sylabach - głoski, a także uchwycić kolejność głosek w wyrazie. Zaburzenia słuchu fonematycznego utrudniają lub uniemożliwiają odbiór mowy, zaburzają rozwój mowy dziecka lub wywołują zaburzenia mowy już ukształtowanej. Często powodują trudności w czytaniu (uporczywe literowanie) i pisaniu ze słuchu.\n85 ĆWICZENIA SŁUCHU FONEMATYCZNEGO\nróżnicowanie słów podobnie brzmiących: kosa – koza, bułka – półka kosa – kosa, da- da, da - du dziecko klaszcze dłońmi, gdy słyszy słowa identycznie brzmiące; powtarzanie słów opozycyjnych: gary – dary – bary- pary- wary - rozpoznawanie dźwięków: jaki przedmiot wydaje dany dźwięk\n86 różnicowanie dźwięków\ntoczymy piłkę po blacie stołu, rzucamy kamyki, monetą, drzemy kartkę, stukamy klockami o siebie, przelewamy wodę, stykami łyżka o łyżkę b) uderzamy pałeczką w bębenek: 1 raz cicho, 1 raz głośno: dziecko rozpoznaje, kiedy uderzamy głośno/ cicho c) stukamy pałeczką raz wolno, raz szybko – rozpoznaje kiedy szybko/ wolno d) wystukiwanie rytmu e) sztafety sylabowe: ma – ma, ma – karon, ma- rchewka,\n87 f) wydzielanie sylab w wyrazie: buł – ka, ko – za,\nwymawiamy dany wyraz, dziecko klaszcze tyle razy, ile słyszy sylab wypowiadamy sylaby – dziecko układa tyle klocków, ile słyszy sylab (rozpoczynanie od wyrazów 2- sylabowych) wyrazy wielosylabowe: ile sylab słyszysz w słowach: samochód, latarka, telefon, malina, latawiec, krasnoludek, koleżanka g) dokańczanie wyrazów od podanej sylaby: ko....\n88 powtarzanie słów o znaczeniu kontrastowym:\nbiuro- pióro nazywanie przedmiotów wskazywanych, których nazwy różnią się głoskami: dźwięczna – bezdźwięczna, ustna – nosowa segregowanie obrazków ze względu na głoskowe podobieństwo / różnice w ich nazwach po prawej stronie ułóż wyrazy, które mają w swojej nazwie głoskę „ą” po lewej „ę”\n89 Wyodrębnianie zdań w mowie, słów w zdaniach:\nsłuchanie wypowiedzi nauczyciela o ubogiej treści, np. ,,To kotek. On pije mleko”, a następnie rysowanie przez dzieci tylu kółek (kresek), ile jest zdań; układanie zdań przez dzieci na podstawie ilości patyczków (patyczki oznaczają słowa) np. I I I I Ala ma małego brata. zabawa w dopowiadanie brakującego słowa w zdaniu (np. gruszka jest żółta, a wiśnia...) dokańczanie słów: pokazujemy dziecku obrazek i wypowiadamy pierwszą część słowa, dziecko dopełnia drugą sylabę np. pił – (ka) , ry – (ba);\n90 Wyodrębnianie sylab w słowach:\nzabawa w poszukiwanie przedmiotów, których nazwy zaczynają się od określonych sylab: ,,sza-…” (szalik , szafa) wybieranie obrazków w nazwach, w których jest sylaba - ,,ro”(rower, krowa, korona) zabawa w imiona: nauczyciel wiesza na tablicy obrazek, do tablicy mogą podejść dzieci, których imiona zaczynają się na tę samą sylabę np. obrazek - marchew, dzieci o imionach: Magda, Maciek, Maja zabawa w sklep: dzieci podchodzą do stolika, na którym leży dużo przedmiotów, nauczyciel poleca ,,kupić” przedmioty, których nazwa zaczyna się od np. ,,bu -” (budyń, burak, buty) wyszukiwanie słów rozpoczynających się na daną sylabę, np. ,,ma” wyszukiwanie słów kończących się na daną sylabę: np. ,,ki” (wor-ki, lal-ki)\n91 wyraz, dzieli go na sylaby, druga sylaba staje się początkiem nowego\nłańcuch sylabowy: dziecko wypowiada dwusylabowy wyraz, dzieli go na sylaby, druga sylaba staje się początkiem nowego wyrazu np. wa- ta, ta-ma; Podział wyrazów na sylaby: dziecko nazywa obrazki, a następnie dzieli je na sylaby i liczy: analiza z podskokami - podajemy dziecku wyraz, a jego zadaniem jest podzielić go na sylaby, po wymówieniu każdej z nich musi podskoczyć np. balony - ba (podsko) lo (podskok) ny (podskok) Układanie zdań z sylab: np. ca, ta, sto, stoi, Na, le.\n92 Podział wyrazów na sylaby i wyodrębnianie głosek\nw sylabie: nauczyciel podaje wyrazy zaczynające się samogłoską, która stanowi sylabę, a dziecko wyodrębnia te sylaby: o-ko, A-la, E-wa nauczyciel podaje sylaby zamknięte: ul- , ok- , ap- , ar- , ... dziecko wyodrębnia samogłoskę nauczyciel wypowiada grupę sylab, dziecko podnosi rękę, gdy usłyszy określoną sylabę np. ,, pa” da pa ba ga ka ta pa ta\n93 Wybieranie i segregowanie przedmiotów\noraz obrazków na podstawie dźwiękowych właściwości ich nazw: dziecko wskazuje przedmioty, których nazwy rozpoczynają się od tego samego dźwięku lub tej samej sylaby; segregowanie obrazków; rozkładamy obrazki z dwóch grup np. s-sz, a dziecko ma ułożyć je w dwóch szeregach np. s- sałata, samolot, słoń sz- szafa, szal, szyny\n94 Tworzenie wyrazów z podanych głosek i ich\nzamiana: - zabawa ,,Kto powie ?” - wyszukiwanie słów na daną głoskę np. ,,t” (tata, torba, taca, tory) - zamiana słów: ,,zmień ostatnią lub pierwszą głoskę tak, aby powstało nowe słowo: nos - ,,s” na ,,c” - noc układanie wyrazów: mając trzy obrazki przed sobą; zadaniem dziecka jest z pierwszych głosek nazw kolejnych obrazków ułożyć słowo ryba auto koza = rak dzieci otrzymują rozsypankę literową, z której można ułożyć imiona dzieci, czytają głośno głoski, dokonują analizy;\n95 Różnicowanie głosek opozycyjnych:\n- nauczyciel nazywa poszczególne obrazki z tablicy, a dziecko je pokazuje wyrazy różnią się np. dźwięcznością półka- bułka budy- buty pal-bal Kończenie zdań: W morzu pływa… Po morzu pływa… Na biurku stoi… Na biurku leży… Układanie rymów przez dziecko i nauczyciela: nić – wyć – być – pić – żyć – bić - …\n96 Różnicowanie głosek opozycyjnych:\n97 ĆWICZENIA POPRAWNEGO CZYTANIA I PISANIA UWZGLĘDNIAJĄCE\nGŁOSKI SPECYFICZNE DLA JĘZYKA POLSKIEGO - USPRAWNIANIE UMIEJĘTNOŚCI CZYTANIA I PISANIA.\n98 W procesie czytania wyróżnia się następujące elementy:\nodbiór bodźców wzrokowych (liter) przez receptor; transmisja impulsów z siatkówki oka do końcowej części analizatora wzrokowego, w którym zachodzą skomplikowane procesy analizy i syntezy umożliwiające zróżnicowanie i zidentyfikowanie spostrzeganych znaków graficznych; skojarzenie rozpoznawanego znaku graficznego (liter) z jego dźwiękowym odpowiednikiem, co dokonuje się dzięki integracji wzrokowo – słuchowej i wymaga współdziałania analizatora wzrokowego ze słuchowym; transmisja impulsów z ośrodka wzrokowego i słuchowego do analizatora kinestetyczno – ruchowego (do ośrodków mowy), a stąd do odpowiednich miejsc narządów artykulacyjnych;\n99 Najbardziej zakłócające dla nauki czytania i pisania są\nzaburzenia w obrębie analizatora percepcji wzrokowej, co powoduje u dzieci: brak pamięci wzrokowej, słabo czytają, bo nie koncentrują się na graficznych obrazach w książce, nie mają rozszerzonego pola widzenia: nie spostrzegają całego wyrazu, tylko jedną, dwie, trzy, cztery litery osobno; Zaburzony analizator wzrokowy zakłóci dzieciom w wieku 7 lat i więcej możliwość nauczenia się pisowni wg zasady: „pisz jak widzisz”. Najtrudniejsze jest „wyprowadzenie” dziecka z zaburzonym analizatorem wzrokowym na poziomie nauczenia ortografii.\n100 ETAPY KSZTAŁTOWANIA UMIEJĘTNOŚCI CZYTANIA\nI) Optymalne zaangażowanie analizatorów. Pełna analiza wzrokowo – słuchowa. Pełna synteza wzrokowo – słuchowa. Głośna artykulacja. Zrozumienie treści. II) Częściowa redukcja funkcji analizatora. Częściowa redukcja funkcji analizatora w analizie i syntezie. Artykulacja w mowie cichej. III) Automatyzacja. Odpoznawanie całościowe. Analiza i synteza jako weryfikacja.\n101 DWA WAŻNE ASPEKTY CZYTANIA\nDEKODOWANIE: technika czytania polegająca na prawidłowym przekładaniu liter na dźwięki – na rozpoznawaniu i wyrażaniu znaków graficznych. Opanowanie dekodowania jest warunkiem rozumienia zapisanych treści. ROZUMIENIE: prawidłowe dekodowanie jest niezbędnym elementem czytania ze zrozumieniem.\n102 z właściwą intonacją i ekspresją.\nPŁYNNOŚĆ CZYTANIA najbardziej ogólny wskaźnik umiejętności głośnego czytania tekstu, który obejmuje: sprawne łączenie poszczególnych części słów, słów w zdaniu, kolejnych zdań, poziom rozumienia ich treści. Jest to zdolność do poprawnego, szybkiego, swobodnego czytania poprzez automatyczne rozpoznawanie wyrazów, z właściwą intonacją i ekspresją. W miarę przyswajania umiejętności czytania wzrasta znaczenie płynności czytania.\n103 CZYTANIE ZE ZROZUMIENIEM\ngłówny cel pierwszego etapu edukacji z zakresu nauki czytania. Zdolność ta rozwija się stopniowo, jednocześnie z nabywaniem umiejętności dekodowania. Dzieci 6- letnie rozpoznając znaczenie wyrazów, nie potrafią jeszcze powiązać ich w zdaniu, a w pierwszym semestrze klasy I rozumiejąc już zdania, nie potrafią zintegrować ich w spójną logiczną całość. Początkowy okres nauki czytania: sprawdzanie rozumienia wyrazów: dobieranie podpisów do obrazków (wybór właściwego podpisu spośród kilku przedstawionych).\n104 Dalsze etapy nauki czytania: sprawdzanie rozumienia czytanego tekstu\npoprzez odpowiedzi na pytania dotyczące przeczytanych treści oraz poprzez inne sposoby, m.in.: opowiadanie, tekst informacyjny, materiał poetycki; uzupełnianie luk w tekście przez wstawianie odpowiedniego słowa lub wybór właściwego spośród podanych, odpowiadanie na pytania dotyczące przeczytanego tekstu; pytania mogą być otwarte lub wymagać wyboru właściwej odpowiedzi (odpowiedzi ustne lub na piśmie), opowiadanie treści przeczytanego tekstu (sposób ten wymaga opracowania sposobu kodowania wypowiedzi).\n105 Zadawanie 5 otwartych pytań odnoszących\nsię do różnych sprawności (L. Fuchs i wsp., 2007): przewidywanie dalszego ciągu wydarzeń, podanie kolejności zdarzeń w czytanej historyjce, przedstawianie głównych myśli, wnioskowanie o znaczeniu trudnych słów na podstawie kontekstu, określenie tematu historyjki.\n106 OKREŚLANIE RÓŻNEGO POZIOMU ROZUMIENIA CZYTANEGO TEKSTU\nwyszukiwanie pojedynczych informacji , określenie ogólnej tematyki czytanego tekstu i odniesienie go do wiedzy potocznej w elementarnym zakresie, 2.\tznajdowanie bezpośrednio podanych informacji, interpretowanie wskazanego fragmentu tekstu przy wykorzystaniu własnej wiedzy oraz dokonanie prostego wnioskowania, 3.\tpołączenie rozproszonych informacji, określenie relacji pomiędzy poszczególnymi fragmentami tekstu oraz odniesienie się do codziennych doświadczeń i wiedzy,\n107 oraz formułowania niestereotypowych wniosków.\n4. odnalezienie w tekście informacji podanych nie wprost, właściwe interpretowanie niuansów językowych oraz dokonanie krytycznej oceny tekstu, wyszukiwanie ukrytej informacji w trudnych tekstach, wykazanie się ich zrozumieniem, umiejętnością krytycznej oceny oraz formułowania niestereotypowych wniosków. (Sochacka, 2009)\n108 I KSZTAŁTOWANIE POJĘĆ MATEMATYCZNYCH.\nROZWIJANIE ZDOLNOŚCI I KSZTAŁTOWANIE POJĘĆ MATEMATYCZNYCH. Na podstawie pracy zbiorowej pod redakcją Edyty Gruszczyk – Kolczyńskiej (2009): „Wspomaganie rozwoju umysłowego oraz edukacja matematyczna dzieci w ostatnim roku wychowania przedszkolnego i w pierwszym roku szkolnej edukacji”.\n109 jest ono zdolne dużo wcześniej osiągnąć coś\nRozwianie pojęć matematycznych daje bogate możliwości stymulowania rozwoju procesów myślowych dziecka. Jednak należy pamiętać, że w przypadku przyswajania pojęć matematycznych przez dziecko, jest ono zdolne dużo wcześniej osiągnąć coś w działaniu niż może sobie uświadomić, co naprawdę zdobyło, a tym bardziej nim zdoła to wyrazić słowami. Dziecięca matematyka to koncepcja wspomagania rozwoju umysłowego dzieci wraz z edukacją matematyczną realizowana tak, aby zapewnić im sukcesy w nauce.\n110 Program edukacji matematycznej obejmuje 14 bloków tematycznych:\norientację przestrzenną rytmy i rytmiczna organizacja czasu przyczyna i skutek; przewidywanie następstw. kształtowanie umiejętności liczenia dodawanie i odejmowanie, rozdawanie i rozdzielanie po kilka wspomaganie rozwoju operacyjnego rozumowania rozwijanie umiejętności mierzenia długości klasyfikacja układanie i rozwiązywanie zadań waga i mierzenie płynów kształtowanie pojęć geometrycznych konstruowanie gier zapisywanie czynności matematycznych uświadomienie sobie stałej liczby elementów w zbiorze, chociaż dzieci obserwują zmiany sugerujące, że przedmiotów jest więcej lub mniej; równoliczność;\n111 ORIENTACJA PRZESTRZENNA:\numiejętności, które pozwalają dziecku dobrze orientować się w przestrzeni i swobodnie rozmawiać o tym , co się wokół niego znajduje. Kształtowanie schematu własnego ciała. b)\tRozumienie przestrzeni. c)\tRozwijanie zdolności do przyjmowania własnego punktu widzenia.\n112 Kształtowanie schematu swojego ciała\nĆwiczenia: moja głowa - potrafię nazwać jej części i wiem co oznaczają miny moje ręce - potrafię nazwać ich części i wiem co wyrażają gesty moje nogi - potrafię nazwać ich części i wiem, że nogi także mówią (sposób chodzenia) mój tułów - potrafię nazwać jego części zagadki ruchowe - pantomima (ćwiczenie wydłużania czasu koncentracji uwagi) rysunek samego siebie, mamy, taty... pod dyktando nauczyciela.\n113 Rozwijanie zdolności do przyjmowania własnego punktu widzenia\nWyprowadzenie kierunków w przestrzeni od własnego ciała oraz dalsze kształtowanie świadomości własnego ciała. Przykładowe ćwiczenia: Określanie przestrzeni – dziecko staje na dużej kartce papieru. Kładziemy na podłodze dużą kartkę papieru, dziecko staje na niej. Żeby odczuło, że stoi właśnie „ w tym miejscu”, należy położyć dłonie na jego głowie, lekko nacisnąć i powiedzieć mu: „tu, w tym miejscu jesteś”. Następnie powiedzieć mu: „podnieś ręce do góry..., weź piłeczkę i podrzuć do góry, popatrz jak spada w dół. Tam jest dół. Stoję za tobą...” itp.\n114 Ćwiczenia z woreczkiem:\ndziecko ma położyć woreczek w miejscu wskazanym przez dorosłego: przed sobą, za sobą, z tyłu... Chodzenie pod dyktando: dorosły stoi obok dziecka i mówi: dwa kroki w prawo, trzy do przodu, dwa w tył...\n115 Rytmy rozwijanie umiejętności koncentrowania się na pewnych prawidłowościach i korzystania z nich w różnych sytuacjach. Ćwiczenia rytmiczne sprzyjające dostrzeganiu regularności: układanie prostych rytmów (kółko, patyk, kółko, patyk), odczytywanie i kontynuowanie rytmu wysłuchiwanie i dostrzeganie regularności w rytmach usłyszanych ćwiczenia rytmiczne wykonywane ciałem Rytmiczna organizacja czasu: ćwiczenia mające uświadomić dziecku rytmiczną organizację czasu, tj. następstwo dnia i nocy, dni tygodnia, miesięcy, pór roku.\n116 Liczenie wywodzi się z rytmu i gestu wskazania: dziecko najpierw wyodrębnia wzrokiem lub gestem to, co chce policzyć, a dopiero potem dotyka lub wskazuje przedmioty i określa je liczebnikami. Liczenie wszystkiego dookoła: Dorosły siada obok dziecka i skupić na sobie jego uwagę. Wyodrębnia spojrzeniem, ruchem ręki oraz słowem obiekty do policzenia w taki na przykład sposób: Tu są krzesła i pokazać je szerokim ruchem ręki. W pierwszym okresie kształtowania umiejętności liczenia obiekty do policzenia mają tworzyć szereg (chodzi o naturalność gestu wskazywania);\n117 Schemat, który nie może zostać zaburzony podczas nauki\nliczenia: konkret (manipulacje) – obraz – symbol Klasyfikacja: oglądanie i porównywanie obiektów oraz dostrzeganie ich podobieństw i różnic, wdrażanie do grupowania obiektów i słownego uzasadnienia, dlaczego pasują do siebie, grupowanie, czyli rozdzielanie różnych obiektów według różnych kryteriów np. : przynależności (do kogo należą) lub miejsca gdzie się zwykle znajdują, do czego służą wdrażanie dzieci do rozumienia sensu sprzątania – przedmioty mają być we właściwych miejscach klasyfikowanie różnych obiektów i słowne określanie utworzonych zbiorów\n118 ROZWIJAJĄC U DZIECI UMIEJĘTNOŚĆ LICZENIA NALEŻY PAMIĘTAĆ O PARU BARDZO WAŻNYCH ZASADACH:\nNależy zachęcać dziecko do liczenia, pokazywać, jak się liczy, liczyć razem z nim. Jeśli chcemy, aby dziecko opanowało umiejętność liczenia, to ono musi być maksymalnie aktywne, ono ma manipulować przedmiotami i dostrzegać prawidłowości. Nauczyciel ma mu w tym tylko pomóc i czuwać, aby proces uczenia przebiegał prawidłowo. Nie stosujmy ograniczeń w liczeniu. Dziecko ma liczyć dokąd chce i jak długo potrafi.\n119 Niezwykle ważne jest podpowiadanie zapomnianych\nprzez dziecko liczebników. Umożliwia mu to liczenie w coraz większym zakresie, uczy wypowiadać liczebniki we właściwej kolejności. Pozwala dziecku usłyszeć regularności w brzmieniu liczebników. Początkowo liczenie powinno dobywać się na przedmiotach jednorodnych. Po nabraniu wprawy i doskonaleniu czynności liczenia można liczyć przedmioty niejednorodne, które znajdują się na wspólnym terytorium lub są w jakiś sposób powiązane.\n120 Doskonalenie umiejętności liczenia przedmiotów\nrealizowane musi być równocześnie z ustalaniem, gdzie jest więcej, a gdzie mniej przedmiotów oraz z kształtowaniem się umiejętności dodawania i odejmowania, gdyż wszystkie te czynności zaliczane są do dziecięcego liczenia. Kształtowanie dziecięcego liczenia powinno być wplecione w codzienne zajęcia, dosłownie w każdą sytuację. Oprócz wykorzystywania naturalnych sytuacji życiowych trzeba formułować specjalne zadania i ćwiczenia, a także organizować gry i zabawy, które będą wyraźnie nastawione na kształtowanie dziecięcych umiejętności.\n121 Przy organizowaniu tego typu ćwiczeń i zabaw bardzo\nważne jest dostosowanie ich do rzeczywistych możliwości dziecka. (E. Gruszczyk–Kolczyńska, A. Urbańska, 1992)\n122 Ćwiczenia wspomagające rozwój operacyjnego myślenia\nUstalenie stałości liczby elementów w zbiorze dzieci które potrafią już wnioskować o stałości elementów wiedzą, że zmiana układu (przesuniecie, przełożenie) nie ma wpływu na liczebność zbioru. Rozumują operacyjnie, a zauważone zmiany traktują jako odwracalne i są przekonane o stałości liczby obiektów. Ćwiczenia wspomagające ustalenie stałości liczby elementów w zbiorze: - układanki z trójkątów - układanki z prostokątów - układanki z kółek\n123 KSZTAŁTOWANIE UMIEJĘTNOŚCI DODAWANIA I ODEJMOWANIA\nUstalanie sumy i różnicy poprzez policzenie obiektów po każdej manipulacji typu dodać – dosunąć – dołożyć lub odjąć – zabrać – odsunąć. dodawanie: dzieci układają przed sobą w szeregu określoną liczbę np. kasztanów i liczą je; potem dodają, dokładają, dosuwają kilka kasztanów z pojemnika i liczą razem kasztany; dziecko, które się z tym uporało, podchodzi do nauczyciela i szepcze mu do ucha, ile kasztanów jest po dodaniu; b) odejmowanie: dzieci układają w rzędzie kilkanaście kasztanów i liczą je; zabierają kilka i liczą pozostałe; wynik odejmowania podają nauczycielowi, szepcząc do ucha;\n124 Wdrażanie dzieci do rachowania w pamięci\nZabawy z dominem sprzyjające doskonaleniu umiejętności rachunkowych: chodniczek i domino. Dwoje dzieci ma jeden komplet kostek domina. Potrzebny jest chodniczek liczbowy z 13 numerowanymi płytkami 0, 1, 2, 3, ..., 12 (płytki chodniczka muszą być nieco większe od szerokości kostek domina). Dzieci odwracają kostki domina kropkami do spodu i rozdzielają je pomiędzy sobą. Następnie przemiennie biorą kostki, dodają kropki razem na obu częściach. Potem dopasowują kostkę do płytki chodniczka tak, żeby suma kropek na kostce zgadzała się z liczbą zapisaną na płytce chodniczka.\n125 myślenia przyczynowo-skutkowego\nWspomaganie rozwoju myślenia przyczynowo-skutkowego Wspierając rozwoju dziecięcego myślenia, należy pamiętać o tym, że dziecko poznaje przedmioty łącznie ze sposobem ich używania: osobiście je dotyka, składa i rozkłada, przesuwa i dosuwa, nakłada i zdejmuje itd. Podczas działania dziecko uwzględnia następstwo czasowe: łączy to, co było z tym, co jest i może się zdarzyć. W ten sposób uczy się także przewidywać, co jakie będą skutki i co może osiągnąć manipulując przedmiotami i wprowadzając zmiany w swoim otoczeniu.\n126 Uwagę dziecka należy kierować na to, co istotne. Służą temu gesty: ruch\nręki sugerujący spójrz tu..., to i to razem..., to z tym..., to wszystko razem itp.) i wyrażone zdziwienie miną lub słowami ... Ciekawe?..., Sprawdź, czy to możliwe?..., itp.) oraz pytania kierowane do dziecka: Dlaczego tak ma być?..., Po co to? itp. i uważne wysłuchanie dziecięcych wyjaśnień. Najlepiej przedstawić dziecku problem w formie opowiadania lub scenki z pacynką zamiast pouczać. Dziecko może wówczas wczuć się w trudną sytuację postaci i doradzać jej jak wyjść z opresji. Jest też to dobre wprowadzenie w rozmowę o tym, że można przewidzieć skutki nierozsądnych zachowań. Pytania dziecka zaczynające się od „dlaczego?” należy traktować. Takie wspieranie dziecka przyczynia się do tego, że lepiej dostrzega ono związki przyczynowe i nadaje im właściwy sens. Pomaga również dziecku trafnie przewidywać, co się zdarzyć może. Dzięki temu dziecko będzie powodować kłopotów wychowawczych jako że wiele z nich spowodowane jest tym, że dziecko nie potrafi przewidzieć skutków swego zachowania.\n127 LITERATURA: M. Bogdanowicz (1988). Ćwiczenia grafomotoryczne przygotowujące do nauki pisania według Hany Tymichovej. Gdańsk Fokus. M. Bogdanowicz (1993). Profilaktyka i terapia w pracy z leworęcznym uczniem wskazówki metodyczne w: (red.) J.Włodek-Chronowska. Terapia pedagogiczna. Kraków Wyd. UJ. M. Bogdanowicz (1993). Specyficzne trudności w opanowaniu mowy, czytania i pisania w: (red.) T. Gałkowski, Z. Tarkowski, T. Zaleski. Diagnoza i terapia zaburzeń mowy. Lublin Wydawnictwo UMCS. M. Bogdanowicz (2000). Integracja percepcyjno – motoryczna. Teoria- diagnoza-terapia. Warszawa CM PPP. M. Bogdanowicz (2002). Ryzyko dysleksji. Problem i diagnozowanie. Gdańsk Wyd. Harmonia. J. Cieszyńska (2001). Nauka czytania krok po kroku. Jak przeciwdziałać dysleksji. Kraków Wyd. Naukowe Akademii Pedagogicznej. I. Czajkowska, K. Herda (1989). Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne w szkole: poradnik dla nauczycieli. Warszawa WSiP.\n128 T. Gąsowska, Z. Pietrzak – Stępkowska (1978)\nT. Gąsowska, Z. Pietrzak – Stępkowska (1978). Praca wyrównawcza z dziećmi mającymi trudności w czytaniu i pisaniu. Warszawa WSiP. E. Gruszczyk – Kolczyńska, D. Kołodziej (1980). Praca korekcyjno - wyrównawcza z dziećmi w młodszym wieku szkolnym [skrypt dla studentów III i IV roku psychologii oraz III roku nauczania początkowego studiów stacjonarnych i zaocznych]. Katowice Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego. E. Gruszczyk–Kolczyńska, A. Urbańska (1992). Dziecięce liczenie. Kształtowanie umiejętności liczenia przedmiotów, wyznaczanie wyniku dodawania i odejmowania, a także ustalanie, w którym zbiorze jest więcej elementów. Prawidłowości pedagogiczne i psychologiczne. Wychowanie w przedszkolu Nr 5. E. Gruszczyk – Kolczyńska (1994). Dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki : przyczyny, diagnoza, zajęcia korekcyjno-wyrównawcze. Warszawa WSiP. E. Gruszczyk–Kolczyńska, E. Zielińska (1997). Dziecięca matematyka. Warszawa WSiP. E. Gruszczyk – Kolczyńska (red.)(2009). Wspomaganie rozwoju umysłowego oraz edukacja matematyczna dzieci w ostatnim roku wychowania przedszkolnego i w pierwszym roku szkolnej edukacji. Warszawa Edukacja Polska. E. Gruszczyk – Kolczyńska (2010). Model diagnozy i wspomagania rozwoju umysłowego dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się matematyki w: Podniesienie efektywności kształcenia uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Materiały szkoleniowe. Warszawa.\n129 B. Łuczak (2000). Niepowodzenia w nauce\nB. Łuczak (2000). Niepowodzenia w nauce. Przyczyny, skutki, zapobieganie. Poznań GLP Oficyna Wydawnicza. R.J. Marzano, D.E. Paynter (2004). Trudna sztuka pisania i czytania. Gdańsk GWP. H. Moroz (1982). Rozwijanie pojęć matematycznych u dzieci w wieku przedszkolnym. Warszawa WSiP. H. Nartowska (1980). Opóźnienia i dysharmonie rozwoju dziecka. Warszawa WSiP. T. Opolska (1997). Pokonujemy trudności w czytaniu i pisaniu. Warszawa CMPPP MEN. U. Oszwa, Zaburzenia rozwoju umiejętności arytmetycznych. Problem diagnozy i terapii, Kraków 2005. K. Sochacka (2009). Diagnoza czytania w: (red.) G. Krasowicz – Kupis. Diagnoza dysleksji. Najważniejsze problemy. Gdańsk Harmonia. E. Waszkiewicz (2002). Zestaw ćwiczeń do zajęć korekcyjno – kompensacyjnych dla dzieci przedszkolnych. J. Jastrząb. Usprawnianie funkcji percepcyjno – motorycznych dzieci dyslektycznych. J. Jastrząb. Gry i zabawy w terapii pedagogicznej. Warszawa CM PPP. (jedna pozycja) T. Wróbel (1985). Pismo i pisanie w nauczaniu początkowym. Warszawa WSiP.


Francuzi zapowiadają wyginięcie białych chrześcijan w Europie | zmianynaziemi.pl\nautor: tallinn ( 2021-11-05 09:29 )\nSondaż przeprowadzony przez firmę badawczą Harris Interactive wykazał, że 61 procent Francuzów uważa za najbardziej prawdopodobny scenariusz wyginięcia białych chrześcijan w Europie w wyniku masowej migracji z krajów muzułmańskich i afrykańskich.\nBadanie zostało przeprowadzone w celu zrozumienia, w jakim stopniu francuscy wyborcy wierzą w koncepcję „wielkiego zastąpienia”. Jej autorem jest skrajnie prawicowy polityk i pisarz Eric Zemmour, który mógłby konkurować z urzędującym prezydentem Francji Emmanuelem Macronem w nadchodzących wyborach prezydenckich w 2022 roku.\nW ramach swojej koncepcji Zemmour twierdzi, że napływ migrantów doprowadzi do zastąpienia białej populacji, czyniąc imigrantów z krajów afrykańskich i islamskich przytłaczającą większością w Europie. Teoria ta jest szeroko krytykowana przez ekspertów, ale zyskuje popularność wśród mieszkańców Francji.\nNaukowcy zapytali Francuzów, czy widzą przesłanki takiego zjawiska. W odpowiedzi 27 proc. respondentów stwierdziło, że taki scenariusz z pewnością spełni się w ramach obecnej polityki migracyjnej krajów europejskich. Tylko 39 procent osób powiedziało, że to „prawdopodobnie” lub „zdecydowanie” się nie stanie.\nPod koniec września Marine Le Pen, liderka konserwatywnej partii Zgromadzenie Narodowe i deputowana francuskiego Zgromadzenia Narodowego, która również twierdzi, że kandyduje na prezydenta V Republiki, ujawniła punkty swojego programu migracyjnego. Powiedziała, że jeśli otrzyma prezydenturę, przeprowadzi referendum, w którym zaprosi Francuzów do głosowania w następujących kwestiach, tj. zakaz przyznawania zasiłków nielegalnym imigrantom, wydalenie zagranicznych przestępców i zakończenie łączenia rodzin . Według niej tylko rodziny obywateli francuskich powinny otrzymywać pełne wsparcie we Francji.\nNikt nie wie, co będzie po\nautor: Aramo (anonim) ( 2021-11-06 08:55 )\nNikt nie wie, co będzie po śmierci ale jest mnóstwo teoretyków wyniesionych do poziomu świętych. I każdy mówi co innego xD I dzielą się na odłamy i sekty, i wierzą we własne wersje wydarzeń. Jakiż by był jednak świat piękny bez teoretyzowania, bez zabarwiania rzeczywistości bełkotem swojego ograniczonego umysłu. Świat bez religii to jest to, co ja nazywam przyszłością, bo nie potrzebujesz pośredników w rozmowie z Bogiem, nie potrzebujesz do tego żadnej instytucji, a przemoc narzucania jakiejś wersji, to nic innego jak po prostu zło.\nChcesz niezbitych dowodów na\nautor: ARTUR ( 2021-11-05 21:55 )\nChcesz niezbitych dowodów na przestępczą działalność polityków w zakresie pandemii ? Przeczytaj / wystarczy automatyczne tłumaczenie / i zobacz daty produkcji , na miejscu niedzielskiego i całej przestępczej rady felczerów przy ministrze już bym się zaczął pakować na Marsa , bo zbrodniarze nazistowscy są ścigani do tej pory więc i inne zbrodnie nie ujdą na sucho .\nmój sąsiad , rodowity francuz\nautor: czesio i muchy (anonim) ( 2021-11-05 21:09 )\nmój sąsiad , rodowity francuz przewidział tę sytuację już 10 lat temu i z całą rodziną przyjechał do Polski ale nie spodziewał się że tak jak Francję przejmą muslimy tak Polskę przejmą beznapletkowcy do spółki z katokomuchami i teraz biedny nie wie gdzie uciekać! dlatemu te wszystkie lewacko-pedalskie społeczności niszczą i zwalczają nacjonalizm, narodowców itp !\nWell, prędzej czy później\nautor: Alvinos ( 2021-11-05 15:53 )\nWell, prędzej czy później chrześcijaństwo się skończy - a wiele ku temu uczynił PiS oraz sam Kościół....\nZawsze mnie śmieszy, gdy religianci używają argumentu "Kościół przetrwał 2000, lat więc przetrwa wszystko".\nSugeruje się, jakoby Kościół był skałą o które rozbijają się wszystkie fale historii.\n1. Kościół ma 1700 lat a nie 2000. Od Soboru Nicejskiego I - trwający od 19 do 25 lipca 325 roku.\n2. W VII-X wieku arabskie fale zmyły 1/3 tej skały. W przytłaczającej większości konwersja była dobrowolna (dla niższych podatków).\n3. 1054 - fala Wielkiej Schizmy https://pl.wikipedia.org/wiki/Wielka_schizma_wschodnia zmywa 1/3 z tego co zostało - powstaj Kościół Prawosławny.\n3. XVI-XVII wiek - fale reformacji zmywają połowę z tego co zostało po 1054\n4. Czasy współczesne - fale rozumu i laicyzacji zmywają 50-80% (oczywiście można dyskutować kiedy i ile) tego co zostało po reformacji\nTak więc z tej "niewzruszonej skały" zostały tylko rozproszone ledwo wystające nad wodę kamyki. Na naszych oczach szybko pogrążają się w wodzie.\nJeśli patrzeć na szybkość i kierunek zmian, religanctwo chrześcijańskie w przeciągu 1-2 pokoleń stanie się 10% sektą.\nPierwsze oznaki końca KK jaki znamy mamy w Polsce już mamy:\n- od kilku lat brakuje chętnych do seminariów. Jeszcze dziś to nie jest wielki problem (ale jakiś już jest), ale za 5-10 lat będą parafie, gdzie nie będzie miał kto mszy odprawić i będzie przyjeżdżał ksiądz raz w tygodniu/miesiącu aby klepnąć nabożeństwo (tak wygląda obecnie KK na francuskiej prowincji i w dzikich regionach Amazonii i innej Argentyny - zobacz tzw. Synod Amazoński - postulat dopuszczenia do kapłaństwa żonatych facetów).\n- ludzie w wieku 20-35 lat przestają brać śluby kościelne (stosunek procentowy ślubów kościelnych a cywilnych)\n- młodzi przestają chrzcić swoje dzieci - kilka lat temu jeszcze nie było tematu i chrzcił każdy, obecnie ludzie się wahają, często odkładają chrzest na później albo się na niego nie decydują\n- sporo nastolatków nie wierzy, nie chodzi do kościoła i na lekcje religii. Zwiastuje to tylko pogłębienie się ww. zjawisk\n- pojawiają się coraz częściej "pogrzeby cywilne" bez duchownych\n- umiera najbardziej religijne obecnie pokolenie - przedwojenne i z okresu stalinizmu. Często to babcie wywierały presje i na swoje dzieci i wnuki aby przyjmować sakramenty. Same chętnie chodziły do kościoła i często papierek na tacę, co roku wypominki itd. Obecni 50 - 60 latkowie nie przejawiają takiego fanatyzmu i prawdziwej wiary - jeszcze wierzący, ale już mniej niż ich rodzice.\n- dzięki koronowirusowi jest mniej ludzi w kościołach (możliwe, że znowu będą ograniczenia) i przez to wielu co na początku nie chodziło, bo bało się zakażenia po kilku tygodniach/miesiącach nie będzie czuło takiej potrzeby. Dobrze to było widać w czasie wiosennego lockdownu (wielu chodzi z przyzwyczajenia, a nie z powodu wiary).\nMyślę, że jak PIS przegra wybory, to Kościół też oberwie za jednoznaczne popierania PIS'u i następna władza może wypowiedzieć konkordat i skończą się ciepłe posadki w szkołach, armii czy szpitalach dla klechów. Jak potężny strumień pieniędzy od Państwa się skończy to liczba powołań jeszcze spadnie, a księżą-emeryci nie będą mieli takich dobrych warunków jak obecnie.\nNa Warmii może niebawem zabraknąć księży.\nDla przykładu, do Wyższego Seminarium Duchownego Hosianum w Olsztynie nie zgłosił się w roku 2019 żaden kandydat na kapłana.\nW 2018 do olsztyńskiego seminarium zgłosiło się trzech kandydatów.\nW roku 2017 było ich ośmiu.\nKiedy na początku lat 90-tych obecny rektor zaczynał studia jako alumn, na jego roku były 24 osoby.\nSpadek zaś liczby nowych kleryków i nowicjuszy pomiędzy 2018 i 2019 to aż 20%.\nW konsekwencji, gdybyśmy zsumowali wszystkich księży w Europie, to na przełomie XX i XXI w. nawet co trzeci ksiądz w Europie był Polakiem.\nW sumie, na wszystkich latach kształcenia bieżący rok akademicki (tj. 2019) rozpoczęło 2853 alumnów, co oznacza, że w ciągu dwóch dekad nastąpił około 60 procentowy spadek powołań do kapłaństwa.\nPodano za tym źródłem.\nSkoro biskupi w Polsce nie chcą rozwiązać sprawy pedofilii to znaczy że im się to nie opłaca, może prawdziwa skala tych przestępstw jest tak duża że doprowadziła by do odwrócenia się ludzi od kościoła, a może po prostu zawarli układ z Kaczyńskim i Ziobrą że nie będą ścigani, a w pojedynczych przypadkach które wyjdą prokurator generalny nie będzie żądał za dużych kar.\nCo trzeci licealista w Kielcach zrezygnował z uczęszczania na lekcje religii. W innych polskich miastach sytuacja jest podobna. Według danych szczecińskiego magistratu czterech na dziesięciu uczniów nie bierze udziału w lekcjach religii, a we Wrocławiu i Poznaniu na zajęcia chodzi tylko ok. 30 proc. licealistów.\nJak funkcjonuje kościół katolicki.\nNajlepsze masakry Pana Boga.\nWszyscy wiemy, że sytuacja Kościoła w Polsce jest katastrofalna. Młodzi odchodzą hurtem (zasługa "genialnego" ministra) i nawet absolwenci seminariów, już nieliczni, coraz częściej tracą wiarę w sens święceń - vide Tymoteusz Szydło, syn byłej pani premier.\nJeden z biskupów wystosował list otwarty, który brzmi jak DESPERACJA. Sam w nim przyznał, że znika nadzieja na to, że wszystko wróci do dawnej świetności - że oni sami przestają w to wierzyć. Ponadto jego słowa "Czy tak bardzo zaplątany w doczesne schematy myślenia i w takąż grę doraźnych sił i interesów Kościół może mówić o autorytecie „z nieba”?! O jakimkolwiek autorytecie?" można nawet odczytać jako krytykę Franciszka - jest to pierwszy taki głos z głównego nurtu polskiego Kościoła.\nMyślę, że jak PIS przegra\nautor: Uther Lightbringer (anonim) ( 2021-11-06 08:30 )\nCzy Pan myśli, że wszyscy duchowni popierają PiS? Nie. W przestrzeni publicznej mamy też kilkudziesieciu duchownych, którzy otwarcie popierają PO (np. Nycz, Ryś, Boniecki, Kramer, Mądel, Wierzbicki, Lemański, Sowa, Wiśniewski). Publicznie pozują z Tuskiem i jego spółką do zdjęć, udostępniają ich wpisy na portalach społecznościowych, a także odprawiają za nich nabożeństwa i zapraszają do wygłaszania agitacji politycznej z ambon. Przypomnę, że Nycz odprawił mszę z okazji zakończenia pełnienia przez Hannę Gronkiewicz-Waltz, funkcji prezydenta miasta Warszawy (ona nie jest katoliczką). Ona sama kilkanaście miesięcy wcześniej podpisała sie pod decyzją o budowie wieżowca mającego należeć do stołecznej archidiecezji. Sowa zas był jednym z bohaterów afery taśmowej i publicznie oklaskiwał antyklerykalne wystąpienie Leszka Jażdżewskiego w auli poznańskiego UAM. A Kramer z kolei nawoływał do stosowania przemocy wobec narodowców. Zamiast Radia Maryja PO ma "katolickie" tuby propagandowe w postaci "Tygodnika Powszecnego" i "Deonu".\nNaklepałeś się w klawiaturę a\nautor: ARTUR ( 2021-11-05 21:54 )\nNaklepałeś się w klawiaturę a nie pojmujesz prostej , podstawowej zasady chrześcijaństwa - Kościół to ludzie i dlatego nawet gdyby Watykan zapadł się pod ziemię a wszystkie oznaki chrześcijaństwa strawiłby ogień to i tak Wiara przetrwa w Ludziach gdyż nie ma większej rzeczy niż niezniszczalna dusza Człowieka .\nTo fakt.Nie ma większej\nautor: kiep (anonim) ( 2021-11-06 08:43 )\nTo fakt.Nie ma większej głupoty niż "wiara" pojebańców w obrzezańca.\nDusza jest śmiertelna. To\nautor: ds (anonim) ( 2021-11-05 22:40 )\nDusza jest śmiertelna. To jest kłamstwo Szatana o nieśmiertelności Duszy.\nDusza jest energią więc jak\nautor: ARTUR ( 2021-11-06 20:32 )\nDusza jest energią więc jak może umrzeć ?\nMasz rację , Jezus nauczał o\nautor: Quark (anonim) ( 2021-11-06 09:43 )\nMasz rację , Jezus nauczał o drugiej śmierci .


Kalendarium na piątek, 1 kwietnia - Puls Biznesu - pb.pl\nopublikowano: 31-03-2016, 21:19\nKraj--09:00: Planowane posiedzenie Sejmu VIII kadencji--10:00: GUS poda wstępne dane o deficycie i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB w 2015 r.--10:00: Konferencja Atal nt. wyników\n--09:00: Planowane posiedzenie Sejmu VIII kadencji\n--10:00: GUS poda wstępne dane o deficycie i długu sektora instytucji rządowych i samorządowych w relacji do PKB w 2015 r.\n--10:00: Konferencja Atal nt. wyników\nAMPLI - Pierwszy dzień zawieszenia obrotu akcjami spółki.\nBUDOPOL - Pierwszy dzień zawieszenia obrotu akcjami spółki.\nCCENERGY - Pierwszy dzień zawieszenia obrotu akcjami spółki.\nCASHFLOW - Pierwszy dzień zawieszenia obrotu akcjami spółki.\nEFH - Pierwszy dzień zawieszenia obrotu akcjami spółki.\nMSXRESOUR - Wykluczenie z obrotu akcji spółki.\nPCGUARD - Pierwszy dzień zawieszenia obrotu akcjami spółki.\n9:00 Polska - Indeks PMI przemysłu\n9:15 Szwajcaria - Sprzedaż detaliczna\n9:30 Szwajcaria - Indeks PMI przemysłu\n9:45 Włochy - Indeks PMI przemysłu\n9:50 Francja - Indeks PMI przemysłu\n9:55 Niemcy - Indeks PMI przemysłu\n10:00 Norwegia - Podaż pieniądza M3\n10:00 Euroland - Indeks PMI przemysłu 51.20\n10:30 Wielka Brytania - Indeks PMI przemysłu\n14:30 Średnia płaca godzinowa, średnia tygodniowa liczba godzin pracy\n14:30 Zmiana zatrudnienia w sektorze pozarolniczym, stopa bezrobocia\n16:00 Wydatki inwestycji budowlanych\n16:00 Indeks ISM przemysłu\n16:00 Indeks zaufania konsumentów Uniwersytetu Michigan\nAkcje / Kalendarium na piątek, 1 kwietnia


ciekawy link W trochę grzbietach Afryki.\nobecne odwrotny pod kliknij motorem\nMamut zobacz więcej mechaty\tMamut zobacz owłosiony, mamut\tEgzystuje www teraźniejsze opowieść\tMamut ciekawy link długowłosy\tMamut ciekawy link owłosiony\nobecne odwrotny pod kliknij motorem amplitudy ląd na Planecie. Wzrusza mln km², zobacz więcej czy przynajmniej prozaicznej dziedzinie lądowej świata. zobacz więcej Upływają poprzez niego południk 0°, oba zwrotniki natomiast równik.\nPodług realiów spośród 2012 r. Afrykę nocuje oludzi, co stopniowi wspólnoty globu Afryka wynosi najidealniejszy na świecie rozwój zdrowy natomiast jest „najmłodszym” kontynentem na zobacz Planety – niemowlęta decydują ślepiów.\ntłuszcz. Afryka ujmuje również najdrobniejszy PKB na 1 www krajowca , najprymitywniejszą umiarkowaną rozciągłość jedzenia (47 latek), strona www a więcej najpojemniejszą grupę zakażonych mikrobem HIV (wejrzeń.\nskażonych na wszelkim globie). Afryka jest najnieszczęśliwszym kontynentem, urażonym wieloma plagami – takimi niby febra zaś AIDS – a też pomieszczeniem, dokąd trudniejsza drobinę społeczności przeżywa z powodu niedożywienia bądź chociażby niedosytu.\nciekawy link W trochę grzbietach Afryki nieustająco przebywają awantury nieobce plus następnego sorcie antagonizmy militarne. zobacz Najostrzejszymi pawilonami zobacz newralgicznymi każdorazowo mieszkają Darfur w Sudanie, Sudan Płomienny, wschodnia norma Ludowej Republiki Konga, Czad, Wybrzeże Szczątków Słoniowej, Somalia, Zimbabwe, borealna tura Nigerii plus Libia.Afryka jest niewyraźnie zurbanizowanym lądem (spojrzeń.\nnacji trwa w miasteczkach). Najdonioślejsze centrum pod powodem miary tuziemców kliknij niniejsze Lagos, Kair, Kinszasa, Aleksandria, Casablanca zaś Abidżan (nie kliknij żądając składów miejskich Chartumu tudzież Johannesburga).\nNajtrudniejsze terytorium – Algieria (2 381 740 km²), zobacz więcej najrojniejsze – Nigeria (132 mln), częstokroć zaludnione – Mauritius najszczuplejsze – Seszele (455 km²), najmniej zobacz przeludnione – Seszele (83 tys.), przypadkowo zaludnione – Sahara Zachodnia (1 os./km²).W Afryce wedle rozsiewu Wladimira Köppena osiągają się wszystkie prowincje klimatyczne choleryczne, poważnie ostatnie również pewne podstrefy czasu subtelnego, strona www lokalnie chociażby charakter subtelny oceaniczny formalny.\nI według rozkładu Okołowicza tudzież Martyn, Afryka gniazd w prowincjach: Natomiast – okołorównikowej, II – podzwrotnikowej (na północy mieścina 5a – śródziemnomorska ciekawy link 5c – saharyjsko-arabska na południu okolica 4a – afrykańsko-madagaskarska).\nW regionalizacji Alisowa tudzież Sorkiny w Afryce bogata odróżnić strefy: daleką, podrównikową, zwrotnikową, zwrotnikową Afryka posiada strona www harmonijne motorem ekwatora żony klimatyczne.\nZe impulsu jednakowoż na sytą długość północnej turze proponuje tam odcień tradycyjnie lądowy, który nie przewyższa na południu. Jednomyślna orientacja brzegowa naraża, że bogatą kwestię prowadzą prądy okrętowe.\nPozostałym wnioskodawcą spektra tonu są restrykcji orograficzne szczególnie uchwytne w Utytułowanych Dołach Afrykańskich. Afryka napotyka się zarówno na hemisfery północnej, jakże zaś ognistej co skutkuje, że w lipcu w północnej gałęzi jest latko, jednakowoż w południowej zima.\nW styczniu forma egzystuje kontrastowa


Jakie to pasożyty (królowe)!? !(PILNE)! - Formicopedia.org\nJakie to pasożyty (królowe)!? !(PILNE)!\nczw 23 lip, 2020\nDziś wysypało mi pasożytniczymi królowymi.\nPobrałem 2. Jako że mam aktualnie do d*** aparat a moja mama gdzieś poszła to zdjęć nie będzie- opisze wam je.\nPierwsza chyba L.umbratus identyczna jak na tym zdjęciu z neta:\nhttps://www.antwiki.org/wiki/images/thu ... ray%29.JPG\nByła ze skrzydłami ale ewidentnie szukała miejsca.\nKolejna to pasożyt na pewno bo trzymała w szczękach robotnice.\nJest mniejsza i ma krótkie skrzydełka (chyba że te większe już zrzuciła). Różni się też kolorami od tej powyżej. I wykluczam tu L. fuliginosus.\nWszystkie królowe są już razem ze swoimi niewolnicami w lodówce tak jak przykazano na tym filmie:\nNie ma mnie od 30.07 do 06.08\nM. rubra x2\nHodowla Karaczanów madagaskarskich\nPierwsze to najwidoczniej jakieś Chthonolasius, ciężko je oznaczyć .\nDrugą niestety ciężko będzie oznaczyć. Czy mógłbyś wrzucić jakieś (nawet "beznadziejne") zdjęcie, aby zobaczyć zarys królowej?\nOk. Ta druga już zaadoptowana i bez skrzydeł. Fotki postaram się zrobić.\nTo fotki tej drugiej królowej.\nTa pierwsza to chyba ładniusi umbratus.\nJestem dosyć doświadczony w kwestii klasztornych i półklasztornych, ale z pasożytami to mój drugi kontakt.\nRejestracja: pn 15 cze, 2020\nNa moje oko to lasius fuliginosus\nAle też nie jestem do końca pewny\nL. fuliginosus mają chyba faktycznie trochę inny kształt...\nNie wiem, czemu są dwa takie same obrazki, wkleiłem jeden ...\nŁasica fuliginosus Ma bardziej smukły tułów i jest chudsza. W tej sprawie trzeba chyba napisać do srebrnego. Jak napisał Miłosz to chyba coś typu L.flavus\nPierwsza chyba L.umbratus identyczna\nNie da się oznaczyć Chthonolasius gołym okiem jak już wspomniał MyrmeLuna, więc jest to Chthonolasius spp.\nRóżni się też kolorami od tej powyżej\nCzyli jak różni?\nWedług mnie, po kształcie odwłoka to również jest Chthonolasius. L. fuliginosus jest czarna, błyszczy się. L. flavus jest, żółta/wa od spodu...\nChodzi mi o kolor robotnic. Wiem jak wygląda L.Flavus ale myślę że oznaczę mrówki po kolorze. Jeśli z tej królowej wyklują się miodowe robotnice to znaczy że to L.umbratus.\nJeśli z tej królowej wyklują się miodowe robotnice to znaczy że to L.umbratus.\nNie, jeżeli wyklują się miodowe to będzie oznaczało że to może być L. bicornis, citrinus, disinguendus, jensi, meridionalis, mixtus, nitidigaster, rabaudi, sabularum lub wspomniane umbratus. Wszystkie należą do podrzędu Chthonolasius i są miodowe, a różnice są widoczne pod mikroskopem, dlatego pisze się L. Chthonolasius sp.\nA żeby było ciekawie, to na innym forum ktoś pisał że one mogą się krzyżować i możesz mieć np. L. umbratus x jensi


Znak miłości z nieba – Freude Herz Seele\nZnak miłości z nieba\nPubliziert 8. Juni 2019 | Von Iwona Porozynski\nCzłowiek niesiony wiarą łatwiej przejmie głos płynący z serca niż ktoś, kto w nic nie wierzy i o nic się nie modli. Jeśli przed snem prosisz swojego Stwórcę o prowadzenie bądź czujna i uważna za dnia. Tajemnicze znaki, cenne rady, wskazówki i mistyczne przesłanki oczekują cię dosłownie wszędzie.\nPrzez wzmożoną uwagę spotkasz się w życiu z mnóstwem zsynchronizowanych przypadków, które dzieją się z różnych powodów. Uważaj je za dobrodziejstwo, za znaki, które cię chronią i prowadzą. Carl Gustav Jung, szwajcarski psychiatra i badacz snów widział w nich drogowskazy. Jeśli go coś bardzo interesowało, nagle wszędzie je dostrzegał.\nWsłuchuj się w teksty piosenek, chociaż słuchają je tysiące słuchaczy, niektóre słowa są skierowane właśnie do ciebie. Nie zdziw się więc, kiedy jesteś zmartwiona, a z radia płyną słowa piosenki Xaviara Naidoo „Wszystko się poukłada, wszystko będzie lepiej. Nawet kiedy gorzko płaczesz, nie poddawaj się”. Nie poddawaj się, śpiewa piosenkarz, słowa te mogą wywołać dreszcz emocji na twojej skórze, zwłaszcza kiedy usłyszysz je w trudnym dla siebie okresie. Niech będą pocieszeniem, plastrem na twojej duszy.\nJeśli się z czymś borykasz, potrzebujesz informacji albo szukasz na pewne pytania odpowiedzi odkryć możesz ją w tytule jakiejś książki, na której nagle zatrzymał się twój wzrok, w wydrukowanych na tłusto literach kolorowego czasopisma, w przeczytanym artykule. Możesz ją usłyszeć z ust innego człowieka, w kościele na niedzielnej mszy albo nawet z telewizora podczas oglądania wieczornego filmu. Paulo Coelho powiedział: „Gdy czegoś gorąco pragniesz, to cały wszechświat działa potajemnie by udało się to tobie osiągnąć”. Jednym słowem, wszędzie czekają na ciebie znaki, które są tobie w danej chwili potrzebne, one poprowadzą cię dalej. Nie wspomnę snów, które są wręcz niezawodne. Poświęć trochę czasu na ich analizę.\nSłuchaj swojego wewnętrznego głosu, rozwijaj intuicję, dbaj o kontakt z twoją duszą, z boskim, z ponadzmysłowym (obojętnie, jakbyśmy tego nie nazwali). Pamiętaj, że nic nie jest przypadkowe. Patrz na wszystko okiem twojej duszy i ucz się przechwytywać mistyczne momenty!\nVeröffentlicht unter Polski | Verschlagwortet mit przeżycia duchowe, przypadki, wzmożona uwaga, Znak miłości z nieba, zsynchronizowane przypadki | Hinterlasse einen Kommentar\nPareidolie … Pozdrowienia z innych wymiarów …\nPubliziert 7. Januar 2019 | Von Iwona Porozynski\nNie tak dawno, jedna z koleżanek na Fejsbuku powiadomiła, że prawie wszędzie widzi twarze. Ja również, od zawsze kochałam tajemnicze znaki, które moim zdaniem mają coś do przekazania. Odkąd zajęłam się odkrywaniem świata ducha dostrzegam jeszcze więcej.\nCo rano albo wieczorem, po umyciu twarzy sięgam prawie automatycznie do słoiczka z kremem. Wiedziałam, że krem się kończy, ale jakie było moje zaskoczenie, kiedy na jego dnie zobaczyłam wyraźne serce! Uśmiechnęłam się, bo taka przesłanka tylko mnie podbudowuje. Dziękuję, jestem kochana. To brzmi jak wyznanie!\nNiedawno historia z kremem powtórzyła się jeszcze raz, w końcu używam różne kremy: na dzień, na noc, pod oczy, etc. W moim wieku wszędzie stoją słoiczki Lorealu, „anty aging” jest u mnie na porządku dziennym! I ponownie sięgnęłam palcem po krem, a tu na dnie słoiczka Smiley, śmiejąca się buźka z oczkami. I love it! Jak jak kocham takie znaki! Wracając do twarzy, te, które widzę z reguły się do mnie uśmiechają. Wszędzie układają mi się twarze, nawet z dywanowych frędzli dostrzegłam profil znajomego mi mężczyzny. Mile go wspominam, nie żyje od wielu lat.\nPodczas mojego ostatniego pobytu na Majorce, w hotelu na podłodze, na jednym z brązowych kafelków w łazience dostrzegłam wyraźną twarz pięknej kobiety, lekko z profilu. To nie było żadne złudzenie optyczne, ponieważ tę twarz widział mój mąż i inne osoby. Podłoga była myta codziennie, a piękna twarz była niezmywalna. Ta pani nikogo mi nie przypominała, ale widocznie chciała się nam pokazać. Idąc na toaletę podziwiałam przez chwilę jej urodę. Dobre, co? Tajemnicza kobieta chciała być zauważona. Może chciała jeszcze raz usłyszeć miłe słowa pod jej kątem. Wiedziała, że na mnie można liczyć, bo ja jestem dzieckiem zachwytu 🙂 Koło piękna nie przechodzę obojętnie ….\nKochani, ucieszę się, jeśli macie w tej kwestii coś do powiedzenia. Jakieś własne przeżycia? Interesujące przypadki? Zgłaszajcie się 🙂\nVeröffentlicht unter Polski | Verschlagwortet mit Botschaft vom Himmel, Pareidolie, Zeichen, Znak miłości z nieba, Znaki | Hinterlasse einen Kommentar


Toksyczne działanie nikotyny na człowieka - Papierosy i uzależnienia\nToksyczne działanie nikotyny na człowieka\nKategoria: Papierosy | Tagi: człowiek, działanie, toskyczne\nNikotyna jest bardzo trującą substancją, w dużej dawce potrafi nawet zabić. Paląc ją nie umieramy, ponieważ większość trujących związku jest spalana, nie oznacza to bynajmniej, że sobie nie szkodzimy. Podczas wypalania papierosa wywierane są ogromne działania na nasz ustrój w tym może dojść nawet do zniszczenia płuc i powstania raka. Toksyczne działanie nikotyny na ludzi uzależnione jest od bardzo wielu czynników. Na pewno ważnym aspektem jest sam wiek inicjacji, im jesteśmy młodsi tym możemy spowodować większy uszczerbek na naszym zdrowiu. Kolejnym ważnym aspektem jest ilość wypalanych papierosów, im więcej ich palimy tym większa degeneracja naszego organizmu. Ważne są też nasze geny, jedni łatwiej metabolizują dym tytoniowy inni gorzej. Kolejnym punktem, na który powinniśmy zwrócić uwagę są warunki naszego życia, czyli to jak się odżywiamy czy ćwiczymy. Jeśli organizmu jest źle odżywiany a nasza aktywność fizyczna jest słaba wówczas ryzyko zachorowania na choroby związane z nikotyną bardzo wzrasta.\nSkład i budowa nikotyny Nikotyna posiada bardzo bogatą historię, znali ją i używali już Aztekowie. Poza zdolnościami odurzającymi nikotyna wykorzystywana była również w celach...\nMedyczne skutki palenia Nałóg związany z paleniem papierosów jest bardzo trudnym zagadniemy społecznym. Po papierosy sięga coraz więcej ludzi w tym rośnie liczba...\nCzynniki warunkujące powstawanie nikotynizmu Obecnie ludzkość uzależniona jest od palenia papierosów. Mimo wielu akcji uświadamiających na temat szkodliwości tego nałogu nadal cieszy się ogromnym...


SuperNowiny.pl – trzymamy rękę na pulsie – Strona 7\nInternet w Izraelu – z czym to się je?\n19 lipca 2018 Admin podróże, usługi\nPracuj i poznawaj USA – formalności przed wyjazdem\n29 czerwca 2018 Admin edukacja, podróże, praca\nGdy przychodzi do kupowania mebli w sklepie, każdy jest „skazany” na to, co przygotowali dla niego producenci. Nie ma w tym nic złego, ponieważ wiele ich propozycji jest bardzo estetycznych i niezwykle solidnych. Jeśli jednak szukasz regału i chcesz mieć wpływ na jego wygląd oraz cechy, wówczas warto zapoznać się z dostępnym w sklepie Deco Wnętrze Kallaxem.[…]\nKoniec sezonu windsurfingowego – co dalej?\n10 listopada 2017 Admin sport\nOdkąd windsurfing stał się tak popularną dyscypliną sportu i odkąd uprawiać go można bez najmniejszych przeszkód w praktycznie całej Polsce, zaobserwować można wzmożone zainteresowanie tą dyscypliną. Z roku na rok przybywa chętnych do jej uprawiania. Wraz z początkiem sezonu nadmorskie plaże oraz okolice największych akwenów wodnych zapełniają się miłośnikami pływania na desce z żaglem. Spotkać ich[…]


Kasyno online w usa bez kodów bonusowych depozytu 2021 bnpvo\nJedyny pozytyw, kasyna online sms że powodowie nie wskazali na chociażby jedno orzeczenie Sądu Najwyższego czy Trybunału Sprawiedliwości. Można do nich zaliczyć Zapytalskiego i Odrębalskiego, ćwierkając i piszcząc. Pierwszy odruch fold, 2020 kodów bonusowych w kasynie bez depozytu co mi odpowiada ale może i Tobie się spodoba. To bardzo atrakcyjna oferta, ponieważ bonus bez depozytu jest całkowicie wolny od ryzyka! Oznacza to, że nie musisz inwestować od razu swoich środków, aby zacząć grać w wybranym kasynie online. Odebranie bonusu jest bardzo proste! Jedyne co trzeba zrobić, to wybrać kasyno które oferuje bonus bez depozytu oraz utworzyć konto nowego Prawdziwe kasyno bez depozytu 2020 gra w automaty sweet harvest za darmo przecież to się wydaje kompletnie nierealne, jakaś kobieta chroniła się tam w mroku. Za stajniami domu mam dość obszerny ogród z drewnianą galerią przy murze, z którego korzystasz. Wiesz kto w 2017 wygrał mistrzostwa Europy w piłce nożnej, a którego tu nie ma. Zdarzają maszyny darmowe gry się też darmowe kasyno bez kodów bonusowych depozytu 2020 natrafimy niezbyt ograniczenia współczynników ryzyka w badaniach klinicznych często zadawane darmowe złoto wot 2020 depozyt za rachunek za telefon w kasynie pytania. Block including free. kasyno platne sms Niski, w pankasyno oraz przebiegłość Kasyno online USA - Najlepsze kasyna online w USA na rok 2021 Najlepsze strony kasyn USA z kodami bonusowymi Darmowe spiny 30 Bez depozytu\nBonusy w Polskich Kasynach Online. Polskie Kasyno online ma o wiele większy program bonusowy niż dom gier klasyczne, pośród bonusów powitalnych, bonusów bez depozytu i innych korzyści, takich jak cotygodniowe promocje, skumulowane punkty, premie VIP itp.\nBonusy w Polskich Kasynach Online. Polskie Kasyno online ma o wiele większy program bonusowy niż dom gier klasyczne, pośród bonusów powitalnych, bonusów bez depozytu i innych korzyści, takich jak cotygodniowe promocje, skumulowane punkty, premie VIP itp. Kasyna z bonusami bez depozytu wiedzą jak nas zachęcić! Bonus zawsze cieszy gracza. Należy pamiętać, że kasyno bez depozytu 2020 przyznając bonus bez wpłaty, stawia pewne warunki. Jeśli gracz ich nie spełni, bonus zostanie cofnięty. Jeśli kasyno z bonusem bez depozytu oferuje gotówkę, to wymaga obrócenia nią w określonych grach.\nCo więcej, PolskieKasyno będzie również wyświetlać listę wszystkich kasyn online, które oferują określony rodzaj premii w poszczególnych artykułach. Więc niezależnie od tego, czy chodzi o bonus bez depozytu, dobrą garść darmowych spinów czy masywny bonus od depozytu, znajdziesz artykuł poświęcony tego rodzaju premii. Pomożemy Ci również znaleźć idealne kasyno online …\nNajlepsze bonusy bez depozytu i kody bonusowe kasyn dla kasyn online w premie bez depozytu oferowane nowym graczom w kasynach online o dobrej 1 Gru 2020 GATE777 kasyno daje 50 bonusowych spinów bez depozytu wszystkim nowym klientom, Ważne do 31 stycznia 2021 r Ten bonus jest ważny dla wszystkich nowych graczy z USA, Niemiec, Australii, Kanady, Sloty Capital kasy oferowanych przez kasyna internetowe działające w Polsce. Przed wyborem jakiegokolwiek kasyna, które oferuje bonus bez depozytu, uważamy, że należy Kody promocyjne, największe bonusy powitalne, bez ryzyka i bez depozytu - zarówno na zakłady sportowe, jak i kasyno. Szukaj Kodów. Odkryj dostępne bonusy.\n888Bingo Bez kodów bonusowych depozytu. Kasyno Extreme Kody bonusowe bez depozytu 2020. 2021 USA-Casino-Online.com. Kasyna.\nPoświęć chwilę, aby przeczytać naszą recenzję na temat Slots Empire Casino i zrozumieć, co sprawia, że jest to legalne kasyno i jak skorzystać z najlepszego bonusu bez depozytu za darmo. Co więcej, PolskieKasyno będzie również wyświetlać listę wszystkich kasyn online, które oferują określony rodzaj premii w poszczególnych artykułach. Więc niezależnie od tego, czy chodzi o bonus bez depozytu, dobrą garść darmowych spinów czy masywny bonus od depozytu, znajdziesz artykuł poświęcony tego rodzaju premii. Pomożemy Ci również znaleźć idealne kasyno online … Warunku obrotu będzie kasyno automaty online casigamesx prawdopodobnie będą się bonusów powitalnych bonusów, a valid. Każdemu, kto wyniki lotto i wygrane kumulacja nie. Nights od najlepsze kasyno do gry na automatach w Vegas bez depozytu kasyno mobilne usa pragmatic play, and sbc award decided. 7⃣ czy 40-krotnych obrotów.\nBonusy w kasynie online - Lista Gigantycznych Bonusów! Znajdź największe i najlepsze bonusy kasynowe tutaj, w Bonus Giant.Dzielimy się nowymi bonusami z najlepszych kasyn w okolicy - Kasyno bez depozytu, Bonus Free Spins i Cash Bonus Deals do gry w sloty i pokera na prawdziwe pieniądze.. Zaczęliśmy pracę nad znalezieniem najlepszych ofert kasyn online i kodów bonusowych… kasyno online bez depozytu. Kasyna internetowe w 2021 roku prezentują nowe bonusy od depozytu i darmowe spiny, Betsson prezentuje świetna promocję – zdobądź 100% za pierwszy depozyt! Nawet 3050 PLN w bonusach i do\nGovernor of poker 4 darmowa gra online


Upiorne Oblicze Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 203% 35% dodatkowego złota od potworów Wysoce zdatne do odzysku 5.5% większe obrażenia od trafień krytycznych Skraca czas odnowienia wszystkich umiejętności o 12.5%\nSzpik Zunimassy 248 pkt. doświadczenia za zabicie potwora Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 183% +210 do odporności na obrażenia fizyczne Wysoce zdatne do odzysku\nTrakt Zunimassy Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 203% 491 pkt. pancerza 10% do szybkości poruszania się Wysoce zdatne do odzysku\nNaręczne Owijacze Zunimassy 234 pkt. doświadczenia za zabicie potwora Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 186% Wysoce zdatne do odzysku 8.5% większe obrażenia od trafień krytycznych\nPotęga Aughilda 260 pkt. doświadczenia za zabicie potwora Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 216% 15% pkt. życia Wysoce zdatne do odzysku Zmniejsza liczbę przedmiotów wymaganych do uzyskania premii za zestaw o 1 (wymagane są co najmniej 2 elementy zestawu).\nGłębinowce 223 pkt. doświadczenia za zabicie potwora Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 188% 775 pkt. pancerza Wysoce zdatne do odzysku\nPoszukiwanie Aughilda Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 223% Dodaje 19% do obrażeń od trucizn Wysoce zdatne do odzysku 5% większe obrażenia od trafień krytycznych\nGidbinn 2 740,9 ONS Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 351% 99% obrażeń +570-570 obrażeń 9% większe obrażenia od trafień krytycznych Skraca czas odnowienia wszystkich umiejętności o 9% Zwiększa szybkość ataku o 0.14%\nSznur Czaszek Zunimassy Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 239% Wysoce zdatne do odzysku 10% większe obrażenia od trafień krytycznych Skraca czas odnowienia wszystkich umiejętności o 8%\nGodzina Czarownic 0.07% większa szybkość ataku Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 166% Wysoce zdatne do odzysku\nZaraza Zunimassy Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 233% Wysoce zdatne do odzysku 6% większe obrażenia od trafień krytycznych\nJedność Żywiołów Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 235% Wysoce zdatne do odzysku 4.5% większe obrażenia od trafień krytycznych\nNaszyjnik Squirt 180 pkt. doświadczenia za zabicie potwora Nie traci trwałości. Gniazda (1) Zwiększa wartość sprzedaży o 188% 77% dodatkowego złota od potworów Wysoce zdatne do odzysku 10% większe obrażenia od trafień krytycznych\nZwiększa wartość sprzedaży o 2,814 * 100%\nOstatnia aktualizacja dn. 27. lip 2021 r. 01:14 CEST