i Prawo O włos! metody badania włosów KWARTALNIK NAUKOWY ZAKŁADU GENETYKI MOLEKULARNEJ I SĄDOWEJ - PDF\ni Prawo O włos! metody badania włosów KWARTALNIK NAUKOWY ZAKŁADU GENETYKI MOLEKULARNEJ I SĄDOWEJ\nDownload "i Prawo O włos! metody badania włosów KWARTALNIK NAUKOWY ZAKŁADU GENETYKI MOLEKULARNEJ I SĄDOWEJ"\n1 Genetyka i Prawo KWARTALNIK NAUKOWY ZAKŁADU GENETYKI MOLEKULARNEJ I SĄDOWEJ numer 3(10) Zima 2010 Uniwersytet Mikołaja Kopernika Collegium Medicum Katedra Medycyny Sądowej O włos! metody badania włosów Włosy to jedne z najczęściej badanych śladów biologicznych. Najlepszą metodą identyfikacji ich przynależności osobniczej jest analiza DNA połączona z badaniami morfologicznymi. >\n2 Drodzy Czytelnicy Z niniejszym wydaniem Genetyki i Prawa obchodzimy skromny jubileusz jest to dziesiąty numer naszego magazynu. Z tej okazji składamy serdeczne podziękowania wszystkim jego odbiorcom. Szczególnie tym, którzy oprócz czytania naszych materiałów poświęcili również swój czas na podzielenie się z nami uwagami na temat zawartości kwartalnika poprzez wypełnienie ankiety umieszczonej na naszych stronach internetowych lub dołączonej do jednego z wysłanych numerów. Z Państwa opinii, które poddaliśmy wnikliwej analizie, wyłania się dość czytelny obraz kolejnych wydań Genetyki i Prawa. Okazuje się, że największym zainteresowaniem cieszą się te materiały, które w sposób mniej lub bardziej bezpośredni dotyczą praktycznego wymiaru działania organów procesowych. Innymi słowy, w sposób szczególny przyciągają Państwa uwagę szeroko rozumiane aplikacje medycyny sądowej w praktyce, zilustrowane szczegółowymi opisami przypadków i metod badawczych. Z przyjemnością odpowiemy na to naturalne zainteresowanie, prezentując warsztat współczesnej medycyny sądowej na przykładzie konkretnych spraw, w których uczestniczyli polscy i zagraniczni eksperci. Będziemy również wdzięczni, jeśli do redagowania naszego magazynu włączą się szerzej przedstawiciele wymiaru sprawiedliwości i organów ścigania, dzieląc się z innymi swoim doświadczeniem. Serdecznie Państwa zapraszamy do współtworzenia Genetyki i Prawa! Nie znaczy to wcale, że na naszych łamach nie zagoszczą już więcej informacje na temat postępu w badaniach podstawowych, które dopiero za jakiś czas mogą znaleźć zastosowanie w praktyce, czy też ciągle aktualna problematyka jakości ekspertyz. Tematy te będą w dalszym ciągu obecne, zmieni się jedynie rozłożenie akcentów na korzyść zagadnień bardziej przydatnych w Państwa codziennej pracy. Drugim kierunkiem naszego redakcyjnego działania, wynikającym z Państwa oceny, będzie wyjście poza ściśle rozumianą tematykę genetyczną. Nie jest to niczym dziwnym, zważywszy że np. w walce z przestępczością biegli genetycy są ważnymi, ale niejednymi reprezentantami nauk przyrodniczych. Nietrudno zatem zrozumieć, dlaczego w bieżącym numerze Genetyki i Prawa znalazły się materiały z zakresu toksykologii, tanatologii, genetyki i antropologii sądowej. W nadziei, że dokonane zmiany spotkają się z Państwa życzliwym przyjęciem, prosimy o dalsze uwagi na temat naszego magazynu! Dr hab. Tomasz Grzybowski, prof. UMK, Kierownik Katedry Medycyny Sądowej oraz Zakładu Genetyki Molekularnej i Sądowej Collegium Medicum UMK 3 Nowości w genetyce sądowej Ludwik XVI czy kolejne oszustwo? Konopie... te czy inne? Prawie jak CSI Spis treści 4-5 metody badawcze O włos! tradycyjne metody badania włosów Włosy to jedne z najczęściej badanych śladów biologicznych. Barwa włosa jest cechą najbardziej charakterystyczną i najbardziej przydatną z punktu widzenia identyfikacji. Jednak najlepszą metodą identyfikacji ich przynależności osobniczej jest analiza DNA. 6-7 ciekawe przypadki Uniewinnienie dzięki mtdna Niestandardowe, szerokie podejście do analizy mtdna włosów dowodowych jest niezwykle skuteczne. Dzięki takiej strategii całkowicie uległa zmianie kwalifikacja dotycząca pochodzenia badanego materiału biologicznego nasza działalność Toksykologiczne ABC Toksykologia sądowa to nie tylko rutynowe badania dla potrzeb wymiaru sprawiedliwości. To również dyscyplina naukowa, która poszukuje nowych rozwiązań aplikacyjnych umożliwiających przeprowadzanie rutynowych badań, ale także bada wiele istotnych zagadnień z pogranicza farmakologii, toksykologii i medycyny sądowej pięć pytań do... Czytanie z kości O tym, że świat jest znacznie bardziej skomplikowany niż wydawało się to typologom, że aproksymacja twarzy tylko w serialowej rzeczywistości może zastąpić badania DNA oraz o tym, jakich błędów powinien wystrzegać się antropolog dokonujący badań identyfikacyjnych, przeczytacie w wywiadzie z doktorem Tomaszem Kozłowskim Z pamiętnika medyka sądowego Sprawa małego kalibru? Przemieszczanie się pocisków w świetle naczyń w przypadkach obrażeń postrzałowych jest ciekawym, ale bardzo rzadko spotykanym problemem diagnostycznym. WYDAWCA: Zakład Genetyki Molekularnej i Sądowej Uniwersytet Mikołaja Kopernika, Collegium Medicum REDAKTOR WYDANIA: Tomasz Grzybowski ZESPÓŁ REDAKCYJNY Urszula Rogalla,, Katarzyna Skonieczna, Przemysław Piotrowski, Elżbieta Bloch-Bogusławska, Piotr Engelgardt Zostały podjęte wszelkie środki, aby zawarte w publikacji informacje były dokładne i aktualne w dniu oddania do druku. Rozpowszechnianie materiałów redakcyjnych bez pisemnej zgody wydawcy jest zabronione. Copyright 2010 ZGMiS, wszelkie prawa zastrzeżone. KONCEPCJA, PROJEKT, EDYCJA: NOVIMEDIA Content Publishing Copyright 2010 Novimedia CP, wszelkie prawa zastrzeżone. Konopie... te czy inne? Konopie siewne z jednej strony znane są jako popularny narkotyk, a z drugiej stanowią element legalnych upraw, będących źródłem włókien i oleju. Odróżnienie dozwolonych prawem od nielegalnych hodowli Cannabis przeprowadza się w stosunkowo prosty sposób na podstawie analizy zawartości Δ 9 -tetrahydrokannabinolu w dojrzałych roślinach. Prawie jak CSI Naukowcy z Uniwersytetu Południowej Karoliny (USA) opublikowali ostatnio wyniki swojej pracy nad nowatorską metodą wykrywania śladów krwi. Skonstruowali aparat fotograficzny, który wysyła wiązkę promieniowania podczerwonego i mierzy wielkość jej odbicia. Wybór odpowiedniej długości fali oraz stosowanych filtrów pozwala zminimalizować promieniowanie tła i ujawnić plamy krwawe nawet na ciemnych powierzchniach. A parat pozwala uwidocznić ślady krwi nawet przy ich stukrotnym rozcieńczeniu, a cała procedura nie zajmuje więcej niż dwie minuty. Istotną przewagą zestawu nad stosowanym tradycyjnie opryskiwaniem miejsca zdarzenia roztworem luminolu (czy jego pochodnych) jest całkowita niezależność wyniku od popularnych substancji interferujących, jak kawa, wybielacz czy rdza. Co więcej, aparat w żaden sposób nie narusza ujawnionego śladu ani nie rozcieńcza go, jak ma to miejsce w przypadku stosowania luminolu. Dzięki temu zwiększa szansę na uzyskanie profilu DNA. Użycie dodatkowych filtrów może pozwolić w przyszłości ujawniać także inne ślady, jak np. odciski linii papilarnych. P roblem pojawia się w momencie, kiedy zabezpieczonym materiałem są pyłki, nasiona lub silnie zdegradowane części roślin. Obecnie nie jest to już przeszkodą dla nowoczesnej genetyki. W Auckland opracowano test, który bada obecność czterech punktowych polimorfizmów (SNP) we fragmencie genu syntezy kwasu tetrahydrokannabinoilowego (THCA) z użyciem techniki minisekwencjonowania. Analizy przeprowadzono na 94 próbkach gatunku Cannabis, w tym na 10 próbach ślepych. We wszystkich przypadkach udało się poprawnie określić rodzaj rośliny. Okazało się także, że opracowany test umożliwia wiarygodne odróżnienie konopi od innych gatunków. Nowości w genetyce sądowej Ludwik XVI czy kolejne oszustwo? W ręce włosko-hiszpańskiego zespołu biologów trafiła tykwa datowana na 1793 r. Wypalony na niej tekst mówi, że zawiera chusteczkę zanurzoną w krwi Ludwika XVI tuż po jego egzekucji. A nalizy biochemiczne pozwoliły ustalić, że naukowcy istotnie mają do czynienia z krwią. Postanowiono zatem przeprowadzić dalsze badania genetyczne obejmujące ustalenie sekwencji HVSI i HVSII mitochondrialnego DNA, profil STR chromosomu Y, kilka STR autosomalnych oraz SNP w genie HERC2. Uzyskane wyniki wskazują, że dawca był heterozygotą względem genu HERC2, mógł zatem mieć oczy koloru niebieskiego, co zresztą zgodne jest z wizerunkami portretowymi króla. Dość rzadko występująca sekwencja mtdna należy do haplogrupy N1b, natomiast nieznany dotąd haplotyp chromosomu Y przyporządkować można do haplogrupy G2a. Aby potwierdzić tożsamość dawcy, konieczne będzie porównanie uzyskanych wyników z profilami krewnych Ludwika XVI. Oczywistym wyborem staje się analiza wysuszonego serca syna króla Ludwika XVII, które znajduje się w bazylice Saint Denis. Wprawdzie jego pochodzenie także poddawane było w wątpliwość, jednak w 2001 r. opublikowano wyniki analiz mtdna, które pozwoliły ustalić pokrewieństwo próbki serca z krewnymi jego matki Marii Antoniny (w linii matczynej). Redakcja: Urszula Rogalla Opracowano na podstawie: Lalueza-Fox i wsp., Forensic Science International: Genetics; w druku; doi: /j.fsigen ; Rotherham i Harbison, Forensic Science International; w druku; doi: /j.forsciint ; Brooke i wsp., Anal. Chem. 2010, 82: Fot. Antoine-François Callet Genetyka i Prawo 3 Fot. Rotational\n3 METODY BADAWCZE O włos! tradycyjne metody badania włosów W łosy to jedne z najczęściej badanych śladów biologicznych. Obecnie najlepszą metodą identyfikacji ich przynależności osobniczej jest analiza DNA. Jednak w tym procesie nadal swój udział mają również badania morfologiczne. Pozorny brak dowodów Wypadanie włosów nie jest spowodowane wyłącznie czynnikami natury biologicznej. Inną przyczyną ich utraty są oddziaływania mechaniczne. Włosy mogą być wyrwane w części lub w całości podczas codziennych czynności, takich jak czesanie, mycie czy też zakładanie lub zdejmowanie nakrycia głowy i odzieży. Może do tego dojść również podczas sytuacji związanych ze stosowaniem przemocy lub obroną przed nią, np. wtedy, gdy są ciągnięte i szarpane czy też, gdy dochodzi do drapania lub ocierania powierzchni skóry. Włosy ludzkie, które wypadły lub zostały wyrwane, osiadają w różnych miejscach i na różnych przedmiotach. Dlatego, choć nie zawsze rzucają się w oczy, można je znaleźć wszędzie tam, gdzie przebywali ludzie. Są one jednym z najpowszechniejszych i zarazem najważniejszych śladów biologicznych poszukiwanych przez ekipy dochodzeniowo-śledcze na miejscach zdarzeń kryminalnych. Włos z głowy... Tak jak w przypadku innych śladów biologicznych, obecność włosów konkretnej osoby w określonym miejscu świadczy o jej związku z tym miejscem. Włosy mogą zdradzić sprawców wielu rodzajów przestępstw. Przykładowo, włosy, które wypadły włamywaczowi podczas włamania lub znalezione w porzuconej czapce kominiarce, włosy łonowe gwałciciela wyczesane z owłosienia łonowego ofiary, włosy napastnika albo zabójcy pozostawione na ubraniu osoby poszkodowanej czy też na odwrót włosy ofiary napadu lub zabójstwa znalezione na odzieży sprawcy. Z kolei włosy zabezpieczone z szyby lub tapicerki pojazdu mogą wskazać kierowcę sprawcę wypadku samochodowego. Takich przykładów jest oczywiście znacznie więcej. Różne badania DNA Znalezienie włosów na miejscu przestępstwa nie ma jednak żadnego znaczenia, jeżeli nie zostanie zidentyfikowana osoba, od której one pochodzą. W chwili obecnej najlepszą metodą identyfikacji jest poddanie znalezionego włosa badaniom genetycznym. Spośród dwóch rodzajów tego typu badań większą wartość dowodową mają badania DNA jądrowego. Niestety, badania te kończą się sukcesem zwykle tylko wtedy, gdy włos Włosy są jednym z najpowszechniejszych i zarazem najważniejszych śladów biologicznych poszukiwanych przez ekipy dochodzeniowo-śledcze na miejscach zdarzeń kryminalnych. jest młody i został wyrwany. Wówczas cebulka wraz z otaczającą ją łącznotkankową pochewką zawierają dostateczną ilość DNA. Nawet w tym przypadku uzyskanie profilu genetycznego nie zawsze się udaje. Jeszcze rzadziej jest to możliwe w odniesieniu do włosów starych, które wypadły spontanicznie nie mają one zazwyczaj pochewki, a fragmenty włosów bez cebulki w ogóle nie nadają się do tego typu badań. Znacznie lepszym rozwiązaniem, choć mającym nieco mniejszą wartość dowodową, jest poddanie włosów badaniom profilu DNA mitochondrialnego. Badaniom tym można poddać nawet bardzo małe fragmenty włosów. Mają one jeszcze inną zaletę materiał porównawczy można pobrać również od krewnych w linii matczynej. Z badaniami DNA mitochondrialnego wiąże się jednak pewna niedogodność są one stosunkowo drogie. Jeżeli materiał dowodowy składa się z bardzo wielu włosów, wówczas koszt badań przekracza możliwości finansowe organów prowadzących śledztwo. Dzielenie włosa na czworo selekcja W przypadku, gdy badania byłyby bardzo kosz- towne, przychodzą z pomocą badania morfologiczno-porównawcze. Ogólna zasada tych badań jest prosta. Na podstawie oględzin makro- i mikroskopowych należy wykluczyć włókna, które nie są włosami oraz włosy zwierzęce. Następny krok to stwierdzenie, czy pod względem budowy morfologicznej każdy badany włos dowodowy jest podobny do włosów porównawczych pobranych od jednej lub większej liczby osób. Na podstawie wyników analizy morfologicznej nie można jednoznacznie zidentyfikować człowieka. Można jednak dokonać selekcji materiału dowodowego, kwalifikując do badań genetycznych włosy dowodowe podobne do materiału porównawczego i wykluczając z nich włosy o całkowicie odmiennej morfologii. Jeżeli podejrzany o rozbój jest naturalnym ciemnym brunetem, to z materiału dowodowego zabezpieczonego z odzieży osoby poszkodowanej zostaną wykluczone włosy blond i rude. Zabieg ten pozwala znacznie zredukować koszty analizy genetycznej. Nie rude, a blond, czyli wszystko o barwie włosa Barwa włosa jest cechą najbardziej charakterystyczną i najbardziej przydatną z punktu widzenia identyfikacji. Prowadząc badania porównawcze, w pierwszej kolejności zauważa się podobieństwa lub różnice barw, a dopiero później inne cechy. Zdradliwe łuski Procedura badań morfologicznych jest jednak bardziej złożona. Zadaniem eksperta jest w pierwszej kolejności ocena cech makroskopowych włosa jego długości i kształtu. Następnie przeprowadzane są badania mikroskopowe. Do ich wykonania wykorzystywany jest mikroskop porównawczy lub zwykły mikroskop świetlny połączony za pomocą kamery z komputerem wyposażonym w oprogramowanie do analizy porównawczej. Najpierw ocenia się stan powierzchni włosa i określa gęstość pokrywających go łusek. Czynność ta nie wymaga skomplikowanej preparatyki. Włos jest umieszczany pomiędzy szkiełkiem nakrywkowym i podstawowym preparatu bez żadnych dodatkowych substancji. W dalszej kolejności wykonywany jest właściwy preparat mikroskopowy. Aby wszystkie cechy budowy były widoczne, konieczne jest zanurzenie włosa w substancji o współczynniku refrakcji podobnym do tego, jakim charakteryzują się włosy. Można tu wykorzystać specjalne odczynniki, ale równie dobrym środkiem jest zwykła gliceryna. Na części pierwsze Preparat oglądany jest pod różnymi powiększeniami, aby możliwie najbardziej precyzyjnie określić cechy mikroskopowe. Najważniejsze z nich to średnica, barwa, wielkość, rozkład i kształt ziaren barwnikowych, budowa i barwa rdzenia, stan cebulki włosowej, kształt końca włosa, kształt profilu łusek powłoczki (kutikuli), obecność innych śladów biologicznych (krew, jaja owadów), ślady zabiegów fryzjerskich (farbowanie, rozjaśnianie, trwała ondulacja itp.). Wygląd cebulki włosa pozwala stwierdzić, w jakim stadium rozwojowym włos został oddzielony od ciała. Analiza końców włosa umożliwia wnioskowanie o tym, jak dawno włos był przycinany. W przypadku, gdy nie ma cebulki, na podstawie oględzin końca nasadowego ustala się sposób oddzielenia włosa (wyrwanie, pęknięcie, obcięcie itp.). Ze wszystkich pozostałych cech największe znaczenie ma barwa. Włosy jednej osoby bogactwo różnorodności Choć niezwykle podobne, są to włosy różnych osób Wstępna selekcja W większości przypadków doświadczony ekspert potrafi prawidłowo powiązać materiał dowodowy z porównawczym na podstawie podobieństwa morfologicznego. Jednak budowa włosa nie jest cechą unikalną pozwalającą na jednoznaczną identyfikację osobniczą, jak to ma miejsce w przypadku DNA i odcisków palców. Zdarzają się przypadki, że włosy pochodzące z tej samej okolicy ciała dwóch różnych osób są nieodróżnialne. Dotyczy to wszystkich barw włosów, ale w szczególności włosów siwych, bardzo ciemnych oraz rudych. Dlatego nie należy postrzegać badań morfologicznych jako rozstrzygających, a jedynie jako analizę wstępną ukierunkowaną na selekcję materiału dowodowego. W powszechnej świadomości funkcjonuje stereotyp, że naturalny kolor wszystkich włosów na głowie człowieka jest taki sam. Kiedy jednak spojrzy się przez okular mikroskopu, można zauważyć wiele subtelnych różnic pomiędzy włosami tej samej osoby. Zdarza się czasem, że różnice te są znaczne, że włosy z głowy jednego człowieka można zaliczyć do kilku całkowicie odmiennych profili morfologicznych, dlatego materiał porównawczy pobiera się zwykle z pięciu okolic głowy: czołowej, ciemieniowej, obydwu skroniowych oraz z części potylicznej. Aby dobrze scharakteryzować profil morfologiczny włosów danej osoby, konieczne jest zbadanie co najmniej kilku włosów z każdej z tych okolic. Niewielkie różnice odcieni barw można również dostrzec w obrębie tego samego włosa. Może mieć on nieco inny odcień w okolicach cebulki, inny w różnych odcinkach łodygi i jeszcze inny na czubku. Gdy patrzy się na włosy gołym okiem, ich barwa sprawia wrażenie jednolitej. Jednak jest to złudzenie optyczne. W obrazie mikroskopowym barwa włosa to mozaika, której postać jest uzależniona od rodzaju barwników znajdujących w ziarnach barwnikowych oraz od wielkości i rozmieszczenia tych ziaren. Jednolita barwa widoczna jest wyłącznie w przypadku włosów farbowanych. 4 Genetyka i Prawo Genetyka i Prawo 5\n4 CIEKAWE PRZYPADKI Uniewinnienie dzięki... mtdna Niestandardowe, szerokie podejście do analizy mtdna włosów dowodowych jest niezwykle skuteczne. Dzięki takiej strategii całkowicie uległa zmianie kwalifikacja dotycząca pochodzenia badanego materiału biologicznego. W marcowy poranek strażnik wykonujący swoje codzienne obowiązki w jednym z kompleksów leśnych południowej Polski odnalazł przy leśnej drodze porzucony samochód. W bagażniku samochodu znaleziono zawinięte w koc zwłoki ok. 50-letniego mężczyzny. Specjaliści medycyny sądowej, którzy dokonali oględzin zwłok w miejscu ich ujawnienia, stwierdzili na szyi zmarłego ślady charakterystyczne dla tzw. zadzierzgnięcia, choć w pobliżu nie znaleziono pętli. Fakt owinięcia zwłok kocem oraz ślady zadzierzgnięcia wyraźnie wskazywały na udział osób trzecich. Podczas oględzin samochodu śledczy zabezpieczyli 147 włókien, które, jak się potem okazało, były jedynym materiałem biologicznym mogącym mieć wartość dowodową w sprawie. Należało sprawdzić, czy są one włosami ludzkimi i czy mogą pochodzić od dwóch mężczyzn podejrzanych o zabójstwo, wytypowanych w toku postępowania. Badania morfologiczno-porównawcze przeprowadzone w naszym zakładzie pozwoliły na wyeliminowanie z dalszych badań genetycznych większości włosów, których profile morfologiczne były niemalże identyczne jak profile włosów denata. Pozostało 41 włosów, które mogły być pozostawione przez osoby trzecie, w tym potencjalnych zabójców. W większości były to jednak fragmenty łodyg włosów, w których nie występuje DNA jądrowy. Jedynym rozwiązaniem było zatem podjęcie badań DNA mitochondrialnego (mtdna). Wszechobecna statystyka Profil mtdna badanej próbki, nazywany haplo- typem, ustalany jest względem profilu referencyjnego, tzw. rcrs. Skrót pochodzi od Revised Cambridge Reference Sequence czyli pierwszej pełnej sekwencji ludzkiego mtdna opublikowanej w 1981 r. przez zespół naukowców z Cambridge i skorygowanej w roku W wyniku porównania sekwencji mtdna badanej próbki z rcrs uzyskuje się zestaw różnic (mutacji), które stanowią swego rodzaju identyfikator. Mimo że mtdna składa się z ok nukleotydów ( cegiełek, z jakich zbudowany jest DNA), laboratoria genetyczno-sądowe dla potrzeb identyfikacyjnych badają najczęściej dwa niewielkie fragmenty mtdna, tzw. HVS I i HVS II, stanowiące łącznie ok. jednej szesnastej długości całej cząsteczki (patrz: ramka). W przypadku zgodności sekwencji mtdna badanych próbek (np. włosa dowodowego i wymazu ze śluzówki policzków podejrzanego) nie możemy jednoznacznie stwierdzić, że to podejrzany pozostawił swój włos. Możemy jedynie wskazać grupę osób o danym profilu mtdna, która, ze względu na częstość występowania w populacji zamieszkującej dany kontynent, może być mniej lub bardziej liczna. Szczególne problemy z kwalifikacją takiej zgodności pojawiają się wtedy, gdy ustalony haplotyp jest częsty lub bardzo częsty w populacji, np. gdy występuje raz na 25 osób. Można w takiej sytuacji co najwyżej stwierdzić, że zaistnienie zgodności jest 25 razy bardziej prawdopodobne przy założeniu, że podejrzany (lub osoba spokrewniona z nim bezpośrednio w linii żeńskiej) pozostawił włos, w stosunku do hipotezy, że włos pozostawił ktoś inny, niespokrewniony z podejrzanym w linii żeńskiej. Co więcej można zrobić przy takim scenariuszu? Większość polskich i zagranicznych laboratoriów genetyczno-sądowych na takim stwierdzeniu poprzestaje, nie wykonując dalszych badań. Jest jednak pewne rozwiązanie można rozszerzyć analizę sekwencji mtdna. Czasem wystarczy zbadać zestaw dodatkowych miejsc znajdujących się poza regionami HVS I i HVS II. Określone mutacje w tych miejscach definiują tzw. haplogrupy, czyli zbiory cząsteczek wywodzących się od wspólnego przodka w linii żeńskiej. Główne haplogrupy powstały w różnym czasie, na przestrzeni ok. 150 tys. lat różnicowania się W przypadkach zgodności pomiędzy materiałem dowodowym i porównawczym w zakresie profili mtdna często występujących w populacji, określenie haplogrupy mtdna może całkowicie zmienić końcową konkluzję opinii puli mtdna w populacjach człowieka współczesnego. Każda z nich podzielona jest na mniejsze podgrupy, definiowane przez inne mutacje. Czasem zdarza się, że dwie osoby o takim samym, bardzo częstym profilu HVS I i HVS II należą w istocie do różnych (pod)haplogrup. W takiej sytuacji określenie przynależności haplogrupowej pozwala na wykluczenie pochodzenia dwóch próbek z tego samego źródła, mimo że po standardowej analizie mtdna próbki te wyglądają tak samo! Czytanie z... włosów? W opisywanej sprawie badania rozpoczęliśmy od standardowej analizy sekwencji HVS I i HVS II. Pozwoliła ona na wykluczenie pochodzenia zabezpieczonych włosów od ofiary i jednego z podejrzanych. W przypadku 19 włosów stwierdziliśmy, że ich profil jest zgodny z profilem drugiego podejrzanego. Problem w tym, że był to profil charakteryzujący się wysoką częstością w populacjach europejskich (raz na ok. 76 osób). Wydawało się, że z pomocą może przyjść określenie przynależności haplogrupowej. Po jej przeprowadzeniu okazało się, że zarówno mtdna podejrzanego, jak i wszystkie 19 włosów można zakwalifikować do haplogrupy H. Jest ona najliczniejszą spośród wszystkich haplogrup populacji europejskiej, a w jej obrębie można wyróżnić aż 37 podgrup, na podstawie mutacji zlokalizowanych głównie poza regionami HVS I oraz HVS II. Podgrupy te występują z różnymi częstościami w populacjach Europy, Bliskiego Wschodu i Kaukazu. W tej sytuacji należało jeszcze bardziej zwiększyć rozdzielczość analizy mtdna, wskazując podhaplogrupę w obrębie H, do której należy podejrzany, oraz kluczowe dla sprawy włosy dowodowe. Na tym etapie mogliśmy wreszcie dokonać pierwszych wykluczeń. Podejrzany należał do podhaplogrupy H1, natomiast dwa spośród włosów dowodowych reprezentowały inną podhaplogrupę. Jednocześnie okazało się, że mtdna 17 pozostałych włosów, podobnie mtdna podejrzanego, należy do tej samej podhaplogrupy H1. Nie jest to niczym dziwnym, zważywszy, że H1 jest jedną z najczęściej występujących podgrup w obrębie haplogrupy H. Pierwszymi reprezentantami H1 byli ludzie, którzy ok. 11 tys. lat temu wyszli z tzw. refugium franko-kantabryjskiego na obszarze Europy Południowej, aby zasiedlić północną część kontynentu, znacznie bardziej przyjazną dla ludzi po szczycie ostatniego zlodowacenia. Analiza pełnego genomu ostateczne rozwiązanie Na temat podgrup w obrębie H1 wiemy dotychczas stosunkowo niewiele, toteż dalsze próby określania podhaplogrupy mtdna za pomocą Dzięki dużej przepustowości technika sekwencjonowania drugiej generacji pozwala uzyskać rzetelny i powtarzalny wynik w bardzo krótkim czasie ograniczonego panelu mutacji przypominałyby szukanie igły w stogu siana. Ponieważ zgromadzone dowody w postaci włosów były jedynymi w badanej sprawie, a ciężar zarzutów ogromny, postanowiliśmy zwiększyć maksymalnie rozdzielczość badań, analizując sekwencję pełnego genomu mitochondrialnego u podejrzanego. Określiliśmy, że jego mtdna ma dwie mutacje, które okazały się kluczowe w badanej sprawie jedną charakterystyczną dla podhaplogrupy H1c, drugą natomiast tzw. prywatną, czyli niedefiniującą żadnej znanej podhaplogrupy. Pozostało zbadać 17 włosów dowodowych pod kątem występowania tych dwóch konkretnych mutacji, co nie nastręczało już większych trudności. W mtdna żadnego z włosów mutacje te nie występowały, co pozwoliło na ostateczne wykluczenie pochodzenia włosów dowodowych od podejrzanego. Omówiony przypadek ilustruje skuteczność niestandardowego, szerokiego podejścia do analizy mtdna włosów dowodowych. Warto zwrócić uwagę, że dzięki takiej strategii całkowicie uległa zmianie kwalifikacja dotycząca pochodzenia badanego materiału biologicznego. Przy standardowym podejściu laboratoryjnym, czyli analizie HVS I i HVS II, konkluzją ekspertyzy byłoby potwierdzenie, choć o niewielkiej sile dowodowej. Po przeprowadzeniu dodatkowych analiz pełnego genomu oraz określeniu przynależności haplogrupowej mogliśmy w sposób niebudzący żadnych wątpliwości stwierdzić w naszej opinii, że dowodowe włosy nie pochodziły od podejrzanego. I choć samej sprawy na tym etapie nie udało się zakończyć, te same metody analityczne mogą się przydać w najbliższej przyszłości, po wytypowaniu kolejnych potencjalnych sprawców śmiertelnego zadzierzgnięcia. HVS I i HVS II Katarzyna Skonieczna Tomasz Grzybowski Fragmenty mtdna, tzw. HVS I i HVS II, stanowią łącznie ok. jednej szesnastej długości całej cząsteczki. Charakteryzują się one szczególnie wysoką zmiennością międzyosobniczą jeśli dwie losowo wybrane osoby różnią się od siebie w obrębie mtdna, różnic tych należy się spodziewać przede wszystkim w HVS I i HVS II. Jeśli zatem zbadamy HVS I i HVS II dwóch porównywanych próbek i stwierdzimy, że różnią się względem rcrs tymi samymi mutacjami, mogą one pochodzić z jednego źródła. Jeśli natomiast w dwóch próbkach odnajdujemy różne mutacje, możemy taką możliwość wykluczyć. Należy jednak pamiętać, że profil genomu mitochondrialnego w ścisłym sensie nie pozwala na wskazanie konkretnej osoby, od której pochodzi badany materiał. Jest tak dlatego, że mtdna przekazywany jest z pokolenia na pokolenie tylko w linii żeńskiej. Różnorodność mtdna w populacji, choć spora, jest znacznie ograniczona w stosunku do zmienności DNA jądrowego, który dziedziczymy od obojga rodziców po połowie. 6 Genetyka i Prawo Genetyka i Prawo 7\n5 NASZA DZIAŁALNOŚĆ Toksykologiczne ABC Substancje toksyczne nieustannie towarzyszą człowiekowi na wielu płaszczyznach. Z punktu widzenia toksykologii sądowej interesujące są substancje chemiczne, których posiadanie, używanie lub konsekwencje używania wiążą się z przestępstwem lub wykroczeniem. Z ainteresowanie człowieka truciznami sięga odległych czasów. Pierwsze opisy otruć i roślin wykorzystywanych do przygotowania trucizn można spotkać już w starożytnych dokumentach. Wiemy, że substancje trujące były stosowane zarówno jako narzędzie zbrodni, jak i używki czy środki do wymierzania kary śmierci. Dziś niewiele się zmieniło. Współcześnie substancje wykorzystywane są do celów przestępczych takich jak otrucia zbrodnicze, ułatwienie popełnienia innego przestępstwa, ale także jako środki służące do wykonywania kary śmierci (wiele stanów USA). Z punktu widzenia toksykologii sądowej interesujące są substancje chemiczne, których posiadanie, używanie lub konsekwencje używania wiążą się z przestępstwem czy wykroczeniem. Materiałem badawczym poddawanym analizom przez toksykologów sądowych są zazwyczaj próbki biologiczne pobierane od ofiar lub sprawców przestępstw i wykroczeń. Popularne metody instrumentalne Spośród metod instrumentalnych w badaniach toksykologicznych szczególne miejsce zajmują takie techniki jak GC/MS, czyli chromatografia gazowa sprzężona ze spektrometrią mas, i LC/MS, czyli wysokosprawna chromatografia cieczowa sprzężona ze spektrometrią mas. Codzienne zadania laboratorium toksykologicznego obejmują m.in. oznaczanie zawartości alkoholu we krwi Dokładność przede wszystkim Do najczęściej wykonywanych badań toksykologicznych należą analizy związane z oznaczaniem alkoholu etylowego w materiale biologicznym. W przeważającej większości badania te dotyczą uczestników ruchu drogowego. Materiałem z wyboru, który powinien być pobierany do badań w tym przypadku, jest krew. Tylko badanie krwi umożliwia przeprowadzenie jednoznacznej oceny trzeźwości. Badanie innych próbek biologicznych ma jedynie charakter pomocniczy. Dotyczy to zarówno badań przyżyciowych, przy których pobiera się próbki moczu, jak i pośmiertnych, gdzie pobierane są inne płyny ustrojowe i tkanki. Przy zabezpieczaniu materiału do badań niezwykle istotne jest postępowanie zgodne z instrukcją, która zawsze dołączona jest do pakietu służącego do pobierania krwi. Niedokładne wypełnienie protokołu pobrania krwi niejednokrotnie utrudnia, a czasem wręcz uniemożliwia sporządzenie przydatnej opinii sądowo-lekarskiej dotyczącej stanu trzeźwości badanego. Wykrywamy pigułkę gwałtu Poza badaniami związanymi z oznaczaniem alkoholu etylowego szczególne miejsce w toksykologii sądowej zajmują tzw. środki działające podobnie do alkoholu. Ponadto, dla toksykologa sądowego ważnym wyznacznikiem przy obieraniu kierunków badań jest ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii, a dokładniej wykaz substancji odurzających i psychotropowych będący załącznikiem do tejże ustawy. Tak jak w przypadku alkoholu etylowego, większość dostarczanych do badań próbek pochodzi od uczestników ruchu drogowego. Znaczącą Materiałem badawczym poddawanym analizom przez toksykologów sądowych są zazwyczaj próbki biologiczne pobierane od ofiar lub sprawców przestępstw i wykroczeń. grupę stanowią również próbki pobierane od ofiar przestępstw w kontekście użycia tzw. pigułek gwałtu, czyli substancji podawanych podstępnie przyszłym ofiarom w celu m.in. pozbawienia ich świadomości i zdolności pokierowania własnym zachowaniem. Badania związane z oznaczaniem substancji odurzających i psychotropowych charakteryzują się dużo większym stopniem skomplikowania niż oznaczanie alkoholu etylowego. Badanie toksykologiczne w tym przypadku można podzielić zasadniczo na dwa etapy (patrz: ramka). Obie metody charakteryzują się między innymi wysoką czułością i selektywnością. W praktyce oznacza to, że używając tych metod, można przeprowadzać analizy zarówno jakościowe (identyfikacja), jak i ilościowe również na bardzo niskich, śladowych poziomach stężeń. Warto zaznaczyć, że cała analiza toksykologiczna od momentu rozpoczęcia badań do uzyskania końcowego wyniku jest procesem bardzo złożonym i czasochłonnym, a interpretacja i opracowanie uzyskanych surowych danych wymaga od analityka toksykologa sporego doświadczenia. Warto też zastanowić się, jaki materiał badawczy jest przydatny w toksykologii. Cenna krew Krew jest materiałem z wyboru nie tylko przy badaniach w kierunku oznaczenia alkoholu etylowego, ale także w prawie wszystkich innych badaniach toksykologicznych. Analiza toksykologiczna krwi umożliwia przeprowadzenie oceny ciężkości zatrucia, a także, co jest szczególnie ważne w badaniach toksykologiczno-sądowych, pozwala uzyskać odpowiedź, czy w chwili pobrania osoba była pod wpływem danej substancji. Większość powszechnych substancji odurzających i psychotropowych oraz innych ksenobiotyków jest obecna we krwi zwykle od kilku do kilkunastu godzin od chwili dostania się ich do organizmu. Ważne jest, aby próbki krwi po pobraniu, a przed dostarczeniem do laboratorium, przechowywane były w obniżonej temperaturze. W ten sposób spowalnia się procesy gnilne i autolityczne, które mogą prowadzić do zmian stężenia ksenobiotyków w tych próbkach, a tym samym do uzyskania wyników niezgodnych z rzeczywistością. Retrospektywny dowód Innym materiałem, dość często zabezpieczanym do badań toksykologicznych, jest mocz. Należy jednak pamiętać, że badanie toksykologiczne moczu nie dostarcza informacji o ciężkości zatrucia. Badanie to ma charakter retrospektywny, czyli pozwala jedynie na stwierdzenie, że w przeszłości badana osoba była pod wpływem danej substancji. Podobnie jak w przypadku krwi, z tych samych powodów próbki moczu powinny być Etapy badań toksykologicznych Oznaczanie zawartości substancji psychoaktywnych w różnych rodzajach materiału biologicznego jest możliwe dzięki wykorzystaniu chromatografii cieczowej Etap pierwszy badanie przesiewowe. Wykorzystuje się w nim głównie metody immunochemiczne. Badanie wykonane w ten sposób dostarcza wielu cennych informacji i umożliwia zawężenie dalszych badań, co zazwyczaj jest konieczne ze względu na niewielką ilość materiału badawczego. Jednakże badanie metodą immunochemiczną nie może być w żadnym wypadku jedyną podstawą do wydania wyników badań toksykologiczno-sądowych. Takie postępowanie jest dopuszczalne w badaniach klinicznych, których specyfika i cele są odmienne. Etap drugi analizy z wykorzystaniem technik instrumentalnych. Przeprowadza się je po badaniach przesiewowych. Poprzedzone są one niezwykle istotnym etapem ekstrakcji, czyli izolowania ksenobiotyków z materiału biologicznego. 08 Genetyka i Prawo Genetyka i Prawo 09\n6 NASZA DZIAŁALNOŚĆ przechowywane w obniżonej temperaturze. Zaletą z punktu widzenia analitycznego jest zazwyczaj duża ilość dostępnego materiału. Z uwagi na sposób pobrania moczu do badań istnieje możliwość zafałszowania próbki np. przez rozcieńczenie. Wprawdzie możliwe jest wykrycie takiej manipulacji, ale utrudnia to interpretację wyników badań. Niedoceniony materiał badawczy Ciekawym materiałem badawczym, chyba wciąż niedocenianym, jest ślina. Wiele badań wskazuje na istniejącą korelację między stężeniem licznych ksenobiotyków w ślinie i we krwi. Natomiast pobranie tego materiału do badań jest nieinwazyjne, a więc może być przeprowadzone przez osobę, która nie ma kwalifikacji medycznych. Obecnie ślina wykorzystywana jest rzadko jako materiał do badań toksykologiczno-sądowych, natomiast coraz częściej do badań toksykologicznych przekazywane są próbki włosów. Badanie toksykologiczne włosów umożliwia retrospektywną ocenę narażenia nawet kilka miesięcy wstecz. Aby można było w pełni wykorzystać potencjał tkwiący w tym materiale badawczym, należy prawidłowo przeprowadzić pobranie. Procedura zabezpieczenia włosów do badań, mimo że jest bardzo prosta, to jednak często nie jest przeprowadzana we właściwy sposób. Dlatego nie mając pewności co do sposobu pobierania tego materiału, warto wcześniej skontaktować się z laboratorium toksykologicznym w celu uzyskania potrzebnych informacji. Toksykologia to nauka Toksykologia sądowa stanowi jedną z najstarszych dyscyplin naukowych, a jednocześnie korzysta z najnowocześniejszych metod badawczych. Na świecie wciąż pojawiają się nowe substancje, które często mają zdolność oddziaływania na człowieka w bardzo małych dawkach. Dlatego laboratoria toksykologii sądowej muszą być przygotowane do wykrywania i oznaczania ksenobiotyków w płynach ustrojowych i tkankach często na bardzo niskich, wręcz śladowych poziomach stężeń. Dostępność materiału badawczego z oczywistych powodów jest przy tym zwykle niewielka. Warto zwrócić uwagę, że toksykologia sądowa to nie tylko rutynowe badania dla potrzeb wymiaru sprawiedliwości. To również dyscyplina naukowa, która poszukuje nowych rozwiązań aplikacyjnych umożliwiających przeprowadzanie rutynowych badań, ale także bada wiele istotnych zagadnień z pogranicza farmakologii, toksykologii i medycyny sądowej. Toksykolodzy z naszego Zakładu Medycyny Sądowej prowadzą projekty badawcze związane z ważnymi zagadnieniami, np. wpływ małych dawek leków i alkoholu na sprawność psychofizyczną czy wpływ czynników fizycznych i che micznych na trwałość substancji toksycznych w materiale biologicznym. Innym zagadnieniem są badania związane z opracowywaniem nowych metod analitycznych pozwalających oznaczać Toksykologia sądowa poszukuje nowych rozwiązań aplikacyjnych umożliwiających przeprowadzanie rutynowych badań oraz bada wiele istotnych zagadnień z pogranicza farmakologii, toksykologii i medycyny sądowej. Oznaczenie etanolu we krwi Obecnie do oznaczeń etanolu we krwi i innym materiale biologicznym wykorzystuje się metody analityczne, które pozwalają uzyskać precyzyjne wyniki. Uważa się, że najlepszą metodą badawczą w tym wypadku jest chromatografia gazowa, najlepiej z techniką headspace, czyli analizą fazy nadpowierzchniowej. Metoda ta jest wysoce selektywna, co w praktyce oznacza, że inne współobecne w próbce substancje (np. inne alkohole) nie wpływają niekorzystnie na uzyskiwane wyniki. substancje toksyczne zarówno w tradycyjnym materiale biologicznym, jak i w materiale alternatywnym, jakim są np. włosy, paznokcie czy ślina. Ponadto wykonują rutynowe badania zlecane przez organy wymiaru sprawiedliwości związane z oznaczaniem alkoholu etylowego, substancji psychotropowych i odurzających w różnym materiale biologicznym i w różnych aspektach. Przemysław Piotrowski Czytanie z kości Załóżmy, że znaleziono szkielet nieznanej osoby. W jaki sposób antropolog może pomóc organom dochodzeniowo-śledczym w identyfikacji zmarłego? Dr Tomasz Kozłowski Antropolog z pewnością okaże się bardzo pomocny na każdym etapie dochodzenia. Od fachowego odsłonięcia kości na miejscu ich ujawnienia, szczegółowego opisu ułożenia zwłok, profesjonalnej eksploracji i zabezpieczenia szczątków, aż po pomoc w wykreśleniu profilu biologicznego osoby, co może istotnie pomóc w ustaleniu jej tożsamości. Zdarzało się, że konsultowałem jeszcze w wykopie np. częściowo odsłonięty szkielet ludzki, który okazał się zwierzęcym, kości ludzkie nawiezione niewątpliwie wraz z ziemią z zupełnie innego miejsca czy pospiesznie pochowanych żołnierzy poległych w czasie II wojny światowej. Tu bardzo przydało się moje doświadczenie polowe i wykopaliskowe oraz umiejętność opisu i dokumentowania znaleziska już na samym początku. Wiele informacji mogło zostać straconych. Bardzo istotne są też badania pracowniane oraz znajomość tafonomii. Można by na ten temat napisać obszerną książkę. W popularnych serialach kryminalnych pokazywana jest często rekonstrukcja wyglądu twarzy na podstawie czaszki. Czy jest to równie dobra metoda identyfikacji człowieka jak badania DNA albo porównywanie odcisków palców? PIĘĆ PYTAŃ DO... O tym, że świat jest znacznie bardziej skomplikowany niż wydawało się to typologom, że aproksymacja twarzy tylko w serialowej rzeczywistości może zastąpić badania DNA oraz o tym, jakich błędów powinien wystrzegać się antropolog dokonujący badań identyfikacyjnych, przeczytacie w wywiadzie z doktorem Tomaszem Kozłowskim. BIOGRAM DR TOMASZ KOZŁOWSKI Dr Tomasz Kozłowski Seriale kreują rzeczywistość i są tylko ema- nacją współczesnej popkultury, w której błąka się wiele stereotypowych i fantastycznych wyobrażeń o otaczającym świecie. Ich rolą jest przede wszystkim bawić widza. Zdecydowanie należą do science fiction z przewagą fiction. Aproksymacja twarzy, bo obecnie tak częściej określa się tę procedurę w literaturze, nie jest Tomasz Kozłowski dr nauk biologicznych, pracownik Zakładu Antropologii Instytutu Ekologii i Ochrony Środowiska UMK w Toruniu, członek Komitetu Antropologii Polskiej Akademii Nauk i Polskiego Towarzystwa Antropologicznego. Zajmuje się badaniami morfologicznymi i paleopatologicznymi ludzkich szczątków kostnych pochodzących z dawnych cmentarzysk oraz analizami stanu zdrowia i chorobami człowieka w przeszłości. Uczestnik międzynarodowych programów badawczych, m.in. projektu Global Health Project, koordynowanego przez Uniwersytet Stanowy Ohio (Columbus, USA), dotyczącego stanu zdrowia mieszkańców Europy od paleolitu do czasów współczesnych. Autor wielu publikacji z zakresu paleoantropologii, paleoepidemiologii i antropologii historycznej. 10 Genetyka i Prawo Genetyka i Prawo 11\n7 PIĘĆ PYTAŃ DO... Antropolog rozpoczyna prace wykopaliskowe od skrupulatnego odsłonięcia kości, jednak jego rola wcale nie kończy się na zabezpieczeniu szczątków. Niejednokrotnie pomoc takich specjalistów okazuje się nieoceniona także podczas wykreślania profilu biologicznego osoby o nieustalonej tożsamości W artykułach prasowych opisujących badania niebezpieczne. Diagnoza typologiczna polega na ustaleniu kilkunastu cech wielkościowych czaszki oraz opisu jej kształtu za pomocą kilku wskaźników proporcji. Po ustaleniu typu rasowego taki ekspert otwiera zwykle starą książkę, która zawiera treści nawet sprzed ponad 100 lat, i przepisuje bezkrytycznie charakterystykę ustalonego typu rasowego. Dotyczy ona budowy somatycznej, pigmentacji osoby, cech powłok skórnych, uwłosienia, a czasami nawet jej cech psychicznych. Gdyby zajrzeć do publikacji niemieckich z czasów nazizmu, to znajdziemy tam oprócz szczegółowej charakterystyki morfologicznej jeszcze inne właściwości poszczególnych ras. Dzieli się je na lepsze i gor sze, bardziej i mniej zdegenerowane, bardziej i mniej kreatywne, inteligentne i nie, pracowite i leniwe, itd. Czysty nonsens. Typologia przypomina absurdalną, dawną frenologię, gdzie na bazie wklęśnięć i uwypukleń na czaszce przepowiadano talenty człowieka. Świat jest znacznie bardziej skomplikowany, niż wydawało się to typologom. Niemniej nasz mózg lubi takie proste klasyfikacje. Nie ma też potrzeby stosowania typologii rasowej, kiedy genetyka jest nam w stanie dostarczyć podobnych informacji, których możemy być znacznie bardziej pewni. Jakich błędów powinien wystrzegać się antro- metodą identyfikacji. Zupełnie nie można tego podstawie stworzono wierny model czaszki, który kładnie tak samo jak ludzie rasy białej. W procesie porównać do wartości analiz genetycznych następnie posłużył do wykonania aproksymacji identyfikacji ważne są natomiast indywidualne, czy choćby identyfikacji osób żywych na jej twarzy. Ta zrekonstruowana twarz nie była niepowtarzalne szczegóły. W przypadku dermatoglifów antropologiczne pojawiają się czasem inforpolog dokonujący badań identyfikacyjnych? podstawie pozostawionych linii papilarnych poprawnie rozpoznawana. Takich przykładów, są to tzw. minucje drobne, unikalne cechy, macje na temat przynależności badanych osób rąk i stóp, układu bruzd czerwieni wargowej, opublikowanych w renomowanych międzynarodowych obecne obok głównych wzorów. Konkludując, jak do różnych typów antropologicznych. Pisze się morfologii małżowiny usznej. Niestety, liczne czasopismach naukowych, jest wiele. najbardziej do identyfikacji nadaje się zgodność np., że czaszka zmarłego jest typowo nordycka, badania pokazują, że aproksymacje twarzy nie profilu genetycznego, a także np. ilość, wielkość śródziemnomorska, armenoidalna itp. Czy ustasą prawidłowo rozpoznawane na poziomie Są oczywiście też publikowane, choćby i w Polsce, i umiejscowienie wypełnień stomatologicznych lenia typologiczne ułatwiają identyfikację istotnym statystycznie. Mam koleżankę w USA, wizerunki, które wszyscy rozpoznają. Jak oraz braków przyżyciowych w uzębieniu. Nato- człowieka? antropologa zatrudnionego przez armię. Brała im się bliżej przyjrzeć, to od razu rzucają się miast rekonstrukcja twarzy absolutnie nie. udział w eksperymencie, w którym jej głowę w oczy elementy, które naprowadzają odbiorców Dr Tomasz Kozłowski poddano badaniu tomograficznemu, na tej na właściwy trop. Podam tu dwa przykłady. Myślę, że nie. Mogą prowadzić raczej do błęd- Doskonałym jest np. aproksymacja wykonana Czy zatem mają sens rekonstrukcje wyglądu nych wniosków i fatalnych pomyłek. Okres na podstawie domniemanej czaszki Mikołaja postaci historycznych? typologiczny w badaniu zróżnicowania i takso- W czym Kopernika, którą odkryto we Fromborku. Aproksymacja została zaopatrzona w odpowiednie Dr Tomasz Kozłowski definitywnie wraz z rozwojem genetyki i bar- nomii współczesnego człowieka skończył się pomocne są dodatki. Ubiór kojarzący się ze znanymi wyob- Słowniczek To chyba jedyna potrzeba, która może dziej dogłębnym poznaniem mechanizmów badania rażeniami astronoma oraz włosy, które, mimo usprawiedliwić wykonywanie aproksymacji rozwoju i kształtowania się cech fenotypowych Tafonomia nauka zajmująca się przemianami i modyfikacjami materiału w środowisku pracowniane: że siwe i przerzedzone, swoją formą i ułożeniem twarzy. Podobnie jak w przypadku odtwarzania człowieka. Typologiczna koncepcja rasy jest dosyć pewne określenie płci osoby, do której należały kości, ustalenie prawdopodobnego przedziału wieku w chwili śmierci, opis wielkości i budowy ciała, wstępne odnotowanie ewentualnych zmian patologicznych, odnotowanie niektórych szczegółowych cech indywidualnych. też nawiązują do tego, co znamy z popularnej ikonografii. Taki wizerunek twarzy sporządzono też na podstawie czaszki generała Sikorskiego. Gdyby nie ten charakterystyczny przystrzyżony wąs oraz fryzura, doskonale znane ze zdjęć, to podobieństwo nie byłoby już takie jednoznaczne. W mojej opinii to jest niedozwolone. Nasz mózg rozpoznaje twarz osoby, nie analizując jej szczegółów. Wystarczy mu podsunąć kilka lub nawet jedną cechę, by uległ złudzeniu zbieżności. wyglądu naszych najdawniejszych przodków. Oczywiście, nie uzyskamy wiernego oblicza, ale ze względów poglądowych i dydaktycznych można pokazać przeciętnemu odbiorcy coś, co antropolog i tak widzi w danej czaszce, jej cechach. Tu ukazany jest w postaci obrazu czytelnego i przyswajalnego dla niespecjalisty. To przemawia do wyobraźni. Niemniej trzeba zawsze informować, że to pewne przybliżenie, a nie wierny wizerunek. Czasami takie rekonstrukcje z całą pewnością błędna. Typy rasowe nie istnieją realnie w przyrodzie. Zmienność wewnątrzpopulacyjna człowieka przekracza międzypopulacyjną. Niedorzecznością jest zatem twierdzenie, że jedną, wykrzyżowaną populację można podzielić na jakieś mniejsze jednostki, które da się pewnie z niej wyodrębnić. Mają one jakoby charakteryzować się określoną kombinacją cech fenotypowych, które dziedziczą się wspólnie, jako tzw. typ rasowy. Na dodatek niby mają też pośmiertnym. Pozwala np. na ustalenie, czy uszkodzenia i deformacje kości powstały już post mortem, czy też należy je łączyć z działaniami przestępczymi urazami, śladami rozkawałkowywania zwłok, chęcią ich zniszczenia. Dalej czy do ciała nie miały dostępu zwierzęta, czy przez jakiś czas kości nie zalegały na powierzchni, czy nie noszą one śladów działania wysokiej temperatury itp. Dlatego np. osoby czarnoskóre wydają się nam tak bardzo podobne do siebie. Różnią się one do- wykonane przez inne zespoły różnią się od siebie diametralnie. być niewrażliwe na modyfikujący wpływ środowiska. W badaniach sądowych jest to szczególnie Aproksymacja twarzy najprościej mówiąc, jest to rekonstrukcja wyglądu twarzy na Dr Tomasz Kozłowski Powinien zawsze podchodzić krytycznie do własnych możliwości, umiejętności i wiedzy. Powinien korzystać tylko z metod, które zostały naukowo pozytywnie zweryfikowane i nie budzą większych kontrowersji. Nie powinien starać się wykazać za wszelką cenę i próbować jedynie zadowolić zleceniodawcę ekspertyzy. Sądy i prokuratury zwykle naciskają na formułowanie dosyć jednoznacznych i rozstrzygających wniosków. Jeżeli nie da się tego zrobić, to uczciwość i rzetelność nakazuje jasno to wyartykułować i wyjaśnić, dlaczego tak jest. Bardzo ważna jest też współpraca interdyscyplinarna, tu szczególnie z przedstawicielami nauk medycznych i biologicznych, w tym ze specjalistami z jednostek prowadzących badania naukowe na najwyższym poziomie. Nie bez przyczyny konsultantami FBI w zakresie antropologii i identyfikacji osób byli i są wybitni uczeni zatrudnieni na najlepszych uniwersytetach i w placówkach naukowych. Byłbym nawet za tym, aby w pewnych uzasadnionych przypadkach wprowadzić procedurę recenzowania opinii biegłych przez innych niezależnych specjalistów, jak to ma miejsce w przypadku prac naukowych. Oczywiście, zarówno recenzent, jaki i biegły mogliby pozostawać dla siebie anonimowi. Zapobiegłoby to ogłaszaniu opinii i ustaleń kuriozalnych, które deprecjonują zarówno antropologię, jak i kryminalistykę w oczach opinii publicznej. Świat jest znacznie bardziej skomplikowany, niż wydawało się to typologom. Niemniej nasz mózg lubi takie proste klasyfikacje. podstawie budowy czaszki. W przypadku aproksymacji twarzy to, co jest faktycznie indywidualne i co mogłoby służyć identyfikacji, leży zupełnie poza zasięgiem metody odtworzenia części miękkich na podstawie struktur kostnych czaszki. Żeby powiedzieć, że dana osoba miała np. mocno pochyłe czoło, duży nos czy masywną żuchwę, nie trzeba uciekać się do rekonstruowania jej przyżyciowego wyglądu. Uważa się także, że aproksymacja twarzy polega nie na wierności morfologicznej, ale przede wszystkim na możliwości rozpoznania. Można to porównać np. do karykatury, której daleko do anatomicznej rzetelności, a oglądający kojarzą ją błyskawicznie i bezbłędnie z konkretną osobą. 12 Genetyka i Prawo Genetyka i Prawo 13\n8 Z PAMIĘTNIKA MEDYKA SĄDOWEGO Sprawa małego kalibru? Przemieszczanie się pocisków w świetle naczyń w przypadkach obrażeń postrzałowych jest ciekawym, ale bardzo rzadko spotykanym problemem diagnostycznym. N ajczęstszym miejscem wniknięcia pocisku do układu naczyniowego jest aorta lub serce. Pociski przemieszczają się generalnie zgodnie z prądem krwi, choć w przypadku wniknięcia do układu żylnego odnotowywano przemieszczanie pocisków w kierunku przeciwnym do przepływu krwi. W przypadku wniknięcia do układu tętniczego pocisk ostatecznie najczęściej znaleziony zostaje w tętnicach kończyn dolnych. W przypadkach wniknięcia do układu żylnego przemieszcza się do prawej komory serca lub tętnic płucnych. Niebezpieczne związki... małżeńskie Występowanie zjawiska przemieszczania się pocisków w układzie naczyniowym skojarzone jest najczęściej z małym kalibrem użytej broni oraz niewielką energią początkową pocisku. Występowanie zjawiska przemieszczania się pocisków w układzie naczyniowym skojarzone jest najczęściej z małym kalibrem użytej broni oraz niewielką energią początkową pocisku. Przypadek analizowany w naszym zakładzie dotyczy 46-letniego mężczyzny zastrzelonego przez żonę z pistoletu. Do oddania strzału doszło, gdy mężczyzna leżał na kanapie. Żona strzeliła z niewielkiej odległości w okolicę ciemieniową głowy. W trakcie sekcji zwłok stwierdzono na głowie, w okolicy ciemieniowej po stronie lewej ranę o kształcie zbliżonym do okrągłego o średnicy 0,6 cm. Długa wędrówka pocisku Brzegi rany były nierówne, z cechami promienistych pęknięć, o ostrych kątach, długości do 0,5 cm oraz w obszarze od godziny czwartej do dziewiątej. Widoczny był również pas otarcia naskórka barwy bladoróżowej, jego szerokość wynosiła do 0,4 cm. Włosy w otoczeniu rany nie wykazywały widocznych uszkodzeń termicznych Rzadki przypadek O becność ciał obcych w naczyniach krwionośnych, choć po raz pierwszy opisana już w 1834 r., jest rzadko spotykanym następstwem obrażeń postrzałowych. Analiza około 7,5 tys. przypadków z urazami naczyń ofiar wojny wietnamskiej wykazała jedynie 22 pacjentów z ciałami obcymi w naczyniach. i mechanicznych. Kanał rany biegł dalej ku dołowi, równolegle do osi długiej ciała, penetrując przez kości pokrywy czaszki, mózgowie, kości podstawy czaszki, tkanki miękkie szyi wzdłuż prawej ściany tchawicy. Prowadził aż do śródpiersia, gdzie wchodził do worka osierdziowego, uszkadzając na tej wysokości żyłę górną główną. Metaliczne ciało obce Długość kanału rany mierzona za pomocą cienkiej metalowej sondy (po uprzednim preparowaniu warstwowym tkanek miękkich) wynosiła od powierzchni skóry do powierzchni ściany żyły głównej górnej około 40 cm. Ze względu na to, że w tym miejscu nie znaleziono pocisku, dokonano preparowania układu naczyń krwionośnych jamy brzusznej i kończyn dolnych. Badanie to ujawniło metaliczne ciało obce pocisk kalibru 9 mm typu Parabellum o nieregularnie spłaszczonym wierzchołku. Odkrycia dokonano w świetle żyły udowej prawej 5 cm poniżej pachwiny. Przyczyną zgonu w niniejszym przypadku było rozległe pourazowe uszkodzenie centralnego układu nerwowego. Bez tchnienia Kolejny przypadek dotyczy śmiertelnego postrzału 29-letniego mężczyzny. Z dostarczonej wraz ze zwłokami dokumentacji lekarskiej ze Szpitalnego Oddziału Ratunkowego wynikało, że natychmiast po przywiezieniu mężczyzny rozpoczęto akcję reanimacyjną. Lekarze stwierdzili ranę postrzałową pod pachą prawą z kanałem drążącym do śródpiersia. Nie wykryto akcji serca oraz oddechu. Do prawej jamy opłucnowej założony został dren. Masaż serca i wentylacja prowadzone były przez mniej więcej godzinę, niestety bezskutecznie. W trakcie akcji resuscytacyjnej z drenu uzyskano około 1,8 l treści krwistej oraz powietrze. W świetle tętnicy Podczas sekcji zwłok stwierdzono na plecach (po stronie prawej w linii pachowej tylnej), ranę o równych brzegach, kształtem zbliżoną do okręgu o średnicy około 0,8 cm. Rana otoczona była ubytkiem naskórka barwy ciemnoczerwonej w pasie szerokości do 0,3 cm oraz w biegunie górno-przyśrodkowym bladosinym pasem o szerokości do 0,7 cm. Kanał rany penetrował przez ścianę klatki piersiowej, w tym prawe piąte żebro w linii pachowej przedniej. Następnie przenikał przez płat środkowy płuca prawego, worek osierdziowy, uszkodził żyłę główną górną. Ostatecznie zakończył się w świetle aorty wstępującej tuż powyżej pierścienia zastawek. W tym miejscu nie znaleziono pocisku, więc dokonano preparowania układu naczyń tętniczych jamy brzusznej i kończyn dolnych. Badanie to ujawniło metaliczne ciało obce luźno zawieszone w świetle tętnicy biodrowej wspólnej lewej. W naszym ośrodku Omawiane przypadki doskonale ilustrują potrzebę poszerzenia warsztatu diagnostycznego medyka sądowego o aparaturę umożliwiającą wykonywanie zdjęć obrazowych przestrzennych. Jest to możliwe przy wykorzystaniu aparatu tomografii komputerowej i (lub) rezonansu magnetycznego. Ofiara została postrzelona w okolice tylnej części prawej pachy. Linią ciągłą przedstawiono drogę pocisku po strzale. Linią przerywaną wykreślono drogę pocisku w naczyniach ofiary od serca aż do tętnicy biodrowej lewej. Bardzo zaawansowane prace nad zastosowaniem tych technik diagnostycznych prowadzone są obecnie w Krakowie oraz w naszym ośrodku. Piotr Engelgardt Elżbieta Bloch-Bogusławska Schematy drogi pocisku w świetle naczyń krwionośnych Ofiara została postrzelona w okolicę ciemieniową. Linią ciągłą zaznaczono drogę pocisku po strzale. Linią przerywaną oznaczono swobodny przebieg pocisku od serca do żyły udowej prawej. 14 Genetyka i Prawo Genetyka i Prawo 15\n9 KONTAKT: Dr hab. Tomasz Grzybowski prof. UMK kierownik Katedry Medycyny Sądowej oraz Zakładu Genetyki Molekularnej i Sądowej genetyczne badania ojcostwa i inne badania pokrewieństwa, identyfikacja szczątków ludzkich, badania pokrewieństwa w linii żeńskiej (mtdna), badania pochodzenia ewolucyjnego linii żeńskiej > Prof. dr hab. Karol Śliwka kierownik Zakładu Medycyny Sądowej tanatologia, orzecznictwo, toksykologia sądowa > Dr Marcin Woźniak genetyczna identyfikacja śladów biologicznych, badania pokrewieństwa w linii męskiej (chromosom Y), badania pochodzenia ewolucyjnego linii męskiej > Dr badania morfologiczno-porównawcze włosów, antropologia sądowa > Katedra Medycyny Sądowej Collegium Medicum UMK Zakład Genetyki Molekularnej i Sądowej ul. Marii Skłodowskiej-Curie 9, Bydgoszcz tel fax >\nPRACOWNIA TOKSYKOLOGII. Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej UJ CM. kierownik: prof. dr hab. n. med. Małgorzata Kłys, tel.\nPRACOWNIA TOKSYKOLOGII Katedry i Zakładu Medycyny Sądowej UJ CM kierownik: prof. dr hab. n. med. Małgorzata Kłys, tel. /12/619 96 50 tel. do Pracowni 619 96 55 Informacje ogólne: Zakres badań obejmuje\nMateriał porównawczy Materiał bezwpływowy I. Obowiązek zgromadzenia materiału przez organ procesowy. II. Oględziny materiału zakwestionowanego w celu ustalenia rodzaju zapisu (tekst długi, podpis, jego


Wysłany: Sob 15 Lip, 2006 21:01 Robin Hood (Seria 1) 2006\nNowy film z Richardem Armitagem w jednej z głownych rol - Guya z Guisbourne dopiero jest w trakcie filmowania (na Wegrzech).\nPoki co w brytyjskiej tv ukazal sie jego teaser czyli reklamowka.\nWilliam Beck .... Roy\nKeith Allen .... Sheriff of Nottingham\nRichard Armitage .... Guy of Gisborne\nJonas Armstrong .... Robin Hood\nLucy Griffiths .... Maid Marian\nGordon Kennedy .... Little John\nPremiera filmu: wrzesień. Zdaje sie ze bedzie 8 odcinkow, poki co.\nOstatnio zmieniony przez Gosia Czw 13 Sie, 2009 17:25, w całości zmieniany 2 razy\nWysłany: Nie 16 Lip, 2006 20:43\nUwielbiam wszelkie ekranizacje Robin Hooda i na tą czekam z nieukrywaną ciekawością i niecierpliwością\nWysłany: Wto 18 Lip, 2006 19:51\nPierwsze zdjecie Richarda jako Guya de Guisborn.\nWysłany: Wto 18 Lip, 2006 20:01\nNie jest zbyt ostre... nawet nie wiem czy ma brode, czy tylko mi sie wydaje, ale i tak: WOW Gosiu za instynkt poszukiwawczy... *oddaje pokłony*\nOstatnio zmieniony przez Harry_the_Cat Wto 18 Lip, 2006 20:46, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Wto 18 Lip, 2006 20:06\nZnalazlam reklamowke prasowa BBC One, zawierajaca informacje na temat jesiennej ramowki tej stacji, zwlaszcza filmow, ktore sie tam pojawia.\nSa informacje i zdjecia o filmie Robin Hood, ale takze o nowej wersji Jane Eyre :\nWarto sciagnac rozszerzona wersje zawierajaca wiecej zdjec (tam bylo to powyzsze zdjecie Rysia!):\nPo prawej stronie jest link: BBC ONE Autumn 2006 - Full pack (1.74 MB)\nTrzeba to sciagnac i obejrzec w Acrobacie. (dokument pdf)\nWysłany: Wto 18 Lip, 2006 20:42\nGosia - jesteś fantastyczna!! Znalazłaś Guya!!\nRysiu ma takie dłuzsze włoski i jakąś czarną skórkę na sobie (?).\nWysłany: Wto 18 Lip, 2006 21:11\nTak to wyglada, ale zdjecie jest male i slabej jakosci, wiec moze nas mylic.\nJednak to z Robin Hooda, bo swiece ktore sa za nim na to wskazuja.\nSkora moze byc w rzeczywistoscia zupelnie czyms innym.\nJa myslalam ze w tym filmie bedzie mial dluzsze wlosy, ale pewnie nie bylo to konieczne.\nWysłany: Wto 18 Lip, 2006 22:41\nWlosy z tylu sa troche dluzsze.\nA to w co jest ubrany ... wyglada jak czarna skora, ale pozory moga mylic.\nWydaje sie ze ma tez leciutki zarost.\nWysłany: Wto 18 Lip, 2006 22:52\nTak na pewno jest zarost i strasznie jest taki jakiś zmarnowany.\nZa dużo pracy, mało odpoczynku i nie tulony\nWysłany: Wto 18 Lip, 2006 23:19\nNiech wpadnie tutaj, juz my go utulimy\nSzwendal sie po węgierskich lasach, żarły go komary, wiec nic dziwnego ..\nJak go utulimy, to dopiero będzie zmarnowany\nTo moze tak po kolei bedziemy utulac.\nJa zaczynam oczywiscie. W koncu pierwsza znalazlam te fotke\nWysłany: Sro 19 Lip, 2006 00:01\nAleż oczywiście, nikt Ci nie odmawia tego prawa! Boję się tylko, że jak już go "utulisz", to dla nas nic nie zostanie, jeno wycieńczony Ryś :grin:\nWysłany: Sro 19 Lip, 2006 00:03\nTo niestety bardzo jest prawdopodobne\nWysłany: Sro 19 Lip, 2006 00:05\nJa tam mogę "utulić" nawet Rysia wymęczonego przez Gosię :razz:\nWysłany: Sro 19 Lip, 2006 00:11\nTo my go z Caitriona postawimy na nogi\nWysłany: Pią 21 Lip, 2006 13:46\nWypierzecie, wykrochmalicie i wyprasujecie na glanc !!!!\nWysłany: Sob 22 Lip, 2006 20:21\nDziewczyny najnowsze zdjecia Rysia !!!\nJakas fanka spotkala Rysia na planie filmu "Robin Hood" w Budapeszcie.\nI zamiescila zdjecia na forum niemieckiem.\nPrzyczepa Richarda jest na koncu po prawej.\nJak on tu przystojnie wyszedl !\nOstatnio zmieniony przez Gosia Sob 22 Lip, 2006 21:47, w całości zmieniany 1 raz\nWysłany: Sob 22 Lip, 2006 20:37\nAle farciara!!! Jej, ale miała szczęście Też bym chciała mieć taką fotkę...\nA Rysio wyszedł fajnie na tych zdjęciach. I ma takie ciut dłuższe włoski :grin:\nWysłany: Sob 22 Lip, 2006 20:46\nJa tez STRASZNIE bym chciala go spotkac, zwlaszcza ze TAK wyglada !\nWysłany: Sob 22 Lip, 2006 20:58\nKurczę, ta to miała szczęście. My tu usychamy, a ona sobie zdjęcia z Rysiem cyka. I gdzie ta sprawiedliwość? :cry:\nAle Ryś wygląda faktycznie bosko! Nic tylko go schrupać\nWysłany: Sob 22 Lip, 2006 21:24\nNo to dziewczęta, cóż to za żałość w nas przemawia, dajem na Węgry w te pędy :grin:\nAle Rysiek jakiś nie podobny do siebie, czyżby lekko przytył do roli Guya?\nWysłany: Sob 22 Lip, 2006 21:40\nWysłany: Sob 22 Lip, 2006 21:46\nMusze dodac, ze ta sama Beate z Niemiec wygrala zdjecie RA w konkursie w ktorym, jak mniemam, pare osob od nas wzielo udzial.\nJest szczesciarą, moze nagroda bylo tez wlasnie spotkanie z Rysiem...\nWysłany: Sob 22 Lip, 2006 21:50\nI mnie! I mnie... się podoba, rzecz jasna A czy ciałka mu przybyło? A bo ja wiem? Ja tam nie zauważyłam, a jakby co, to zawsze można zrzucic na zepsuty aparat... może coś zaszwankowało . A tak na poważnie, to Ryś tu może do Jasia podobny nie jest, ale do siebie na pewno tak\nMoniko, z tymi Węgrami to całkiem niezły pomysł. Zrobiłybyśmy sobie z Rysiem grupową fotkę i jeszcze taką osobną - dla każdej z nas


Zostały tylko ślady podków… - Aktualności - Historia i Tradycja\n24 sierpnia 2019 roku w Kuligowie w ramach obchodów jubileuszu 100. rocznicy powstania Policji Państwowej organizowanych przez Komendę Główną Policji, będzie można m.in. obejrzeć widowisko historyczne pt. „Zostały tylko ślady podków”, przedstawiające jeden z wielu wojennych epizodów pisanych dramatycznymi wydarzeniami na kartach historii Policji Państwowej podczas wojny obronnej we wrześniu 1939 r.\nWydarzenia stanowiące osnowę widowiska obrazują heroizm polskiego policjanta, który wypełniając sumiennie słowa roty złożonej przysięgi służbowej, szedł wrześniowymi drogami broniąc przepraw mostowych na Pilicy. Szedł i walczył w obronie Ojczyzny, jak czynił to już wcześniej w roku 1920 podczas wojny polsko-bolszewickiej – znacząc tą drogę krwią i blizną!\nUroczystości będą towarzyszyły atrakcje, m.in. pokaz specjalistycznego sprzętu Policji, wystawa dotycząca Policji Państwowej okresu międzywojennego z elementami umundurowania i wyposażenia policjantów.\nKuligów, gmina Dąbrówka, powiat wołomiński – 24 sierpnia 2018 r. godz. 17.00.\nDziałania wojenne w rejonie Pilicy we wrześniu 1939 roku i udział Policji Państwowej w obronie przepraw mostowych na rzece.\nPilica w kampanii wrześniowej stanowiła rejon działania świeżo sformowanej Armii „Prusy”, mającej stanowić główny odwód Naczelnego Wodza. Miała ona znajdować się na tyłach Armii „Kraków” i Armii „Łódź”. W lukę między tymi armiami, jak przewidywało dowództwo polskie, uderzyć miały główne siły niemieckie, które to Armia „Prusy” miała powstrzymać.\n3 września gen. Stefan Dąb-Biernacki na rozkaz marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego utworzył dwa zgrupowania: Grupę Północną w skład której weszły 13, 19, 29 Dywizje Piechoty oraz Wileńska Brygada Kawalerii, i Grupę Południową którą tworzyły 12 i 36 Dywizje Piechoty oraz część 3 Dywizji Piechoty. Dowództwo armii znajdowało się w Spale, natomiast wodzem Grupy Północnej został gen. Dąb-Biernacki, a Grupy Południowej gen. Stanisław Skwarczyński. Zadaniem Armii „Prusy” było wspieranie Armii „Łódź”, wykonywanie przeciwnatarć w kierunku Łodzi, ale przede wszystkim obrona kierunków prowadzących w głąb na Warszawę, co miało opóźnić marsz wojsk niemieckich na stolicę. Dawało to również czas innym polskim oddziałom na przemieszczenie się za linię Wisły, na następną linię obrony.\nW obronie kierunków ważną rolę miała spełnić również Pilica. Jeszcze przed rozpoczęciem działań wojennych dowództwo polskie przeprowadziło rozpoznanie możliwości obronnych Pilicy. Już na początku września marszałek Rydz-Śmigły nakazał zorganizowanie szybkiej grupy zaporowej z zadaniem przygotowania zniszczenia przepraw na Pilicy od Tomaszowa Mazowieckim aż do jej ujścia do Wisły, a sygnałem do zniszczenia mostów na tej rzece miało być pojawienie się wojsk niemieckich wzdłuż zachodniego brzegu. W skład grupy zaporowej weszła m.in. zmotoryzowana kompania saperów z Armii „Modlin”, a jej rejonem miała być Mogielnica nad Pilicą. Zbudowano również dwa stalowe mosty drogowe na dolnej Pilicy na odcinku Inowłódz – Nowe Miasto.\nNatomiast ogólny rozkaz dowódcy Armii „Prusy” wydany w Spale 2 września zakładał, że 29 Dywizja Piechoty miała jak najszybciej obsadzić przeprawy na Pilicy pod Sulejowem. Dywizja ta podzielona była na dwie kolumny i ruszyła po osiach: Tomaszów Mazowiecki - Smardzewice - Błogie oraz Spała - Ciebłowice - Bukowiec - Małe Końskie. 3 września 29 Dywizja Piechoty zajęła wyznaczone pozycje. PoDywizja Piechoty orządkowano jej też dodatkowo patrole minerskie, które wysłane na południe, miały zniszczyć wszystkie mosty na Pilicy. 13 Dywizja Piechoty przesunięta została do obszaru Tomaszów Mazowiecki - Ujazd w celu jego obrony, natomiast 19 Dywizja Piechoty i Wileńska Brygada Kawalerii miały zamknąć kierunek przez Piotrków na Tomaszów i osłaniać miasto Piotrków Trybunalski.\nDo głównego starcia między Grupą Północną, a oddziałami Wehrmachtu doszło 5-6 września na obszarze Piotrków - Tomaszów Mazowiecki. W tych dniach stoczono ciężkie krwawe walki z nacierającymi niemieckimi oddziałami pancernymi z 16 Korpusu Pancernego Hoepnera, który wchodził w skład 10 Armii gen. Waltera von Reichenau. 5 września stoczono bitwę o Piotrków, a także toczono walki wzdłuż Pilicy w kierunku Sulejowa, gdzie za wszelką cenę chciano uniemożliwić siłom niemieckim opanowania wschodniego brzegu Pilicy. Niestety do tego nie doszło. W nocy z 5 na 6 września wojska polskie z 29 Dywizji Piechoty zaczęły przekraczać rzekę w bród, a także wycofywać się przez most w Sulejowie na wschodni brzeg Pilicy, gdzie nastąpiły przegrupowania jednostek.\n6 września płk Ignacy Oziewicz otrzymał zadanie przeprawienia wszystkich wojsk na wschodni brzeg Pilicy przez most w rejonie Swolszewic Małych - Twardej, który to most wybudował 29 bsap z 29 Dywizji Piechoty. Tego samego dnia niemiecka 1 Dywizja Lekka przekroczyła w Przedborzu Pilicę i działając z rejonu Czermna dotarła ok. godziny 20 - tej pod pozycje I batalionu 163 Pułku Piechoty w Rudzie Malenieckiej, próbując z marszu zdobyć przeprawę. 3 kompania wraz z plutonem kolarzy wyparła Niemców z Rudy Malenieckiej, i przeszła na wschodni brzeg rzeki wysadzając most i tamy stawów. Dowództwo niemieckie oceniało że wojska polskie rozpoczęły odwrót w kierunku Wisły, dlatego też rozpoczęło działania pościgowe. Polska 13 Dywizja Piechoty obsadziła linię Ujazd – Tomaszów tworząc dwa ośrodki oporu: jeden w kierunku na zachód i południe od Ujazdu, drugi na zachód od Tomaszowa Mazowieckiego, w lesie przy drodze do Piotrkowa Tryb., osadzony przez 45 pułk strzelców kresowych.\n6 września pod Tomaszowem 13 Dywizja Piechoty stoczyła przegraną bitwę z niemieckimi 1 i 4 Dywizją Pancerną. Miasto było również bombardowane przez lotnictwo niemieckie. Dowódca 13 Dywizji Piechoty płk Władysław Kaliński zdecydował wycofać się przez Pilicę w Inowłodzu. Wyznaczył oś marszu Lubochnia - Inowłódz-lasy Brudzewice. Po przekroczeniu mostu przez 13 Dywizję Piechoty, na północnym brzegu Pilicy pojawiły się niemieckie czołgi z 1 Dywizji Pancernej, dlatego też o 17.20 polscy saperzy wysadzili most a inna grupa batalionów przeszła Pilicę po kładce lub pokonała ją wpław. Dowódca 45 pp. podjął decyzję o wycofaniu się przez Tomaszów Mazowiecki. Ewakuujące się oddziały zostały jednak ostrzelane przez miejscowych niemieckich dywersantów (tzw. V kolumna) w wyniku czego pułk został zdezorganizowany i uległ rozproszeniu.\nW nocy z 6 na 7 września rozległa się potężna detonacja – to polscy saperzy wysadzili most kolejowy na Pilicy. Eksplozja była tak straszna, że wśród tysięcy ukrywających się w okolicznych lasach tomaszowian rozeszła się wieść, że to Wilanów z całym Tomaszowem Mazowieckim wyleciał w powietrze. Polskim saperom udało się zniszczyć również mosty na Pilicy w Spale, Inowłodzu, Żądłowicach, Domaniewicach i Białobrzegach Radomskich.\n3 Kompania Grupy Rezerwy Policyjnej z Golędzinowa, którą w tym czasie dowodził asp. Jan Piwnik, miała za zadanie ochraniać mosty oraz przeprawy przez Pilicę na odcinku od Białobrzegów do Nowego Miasta nad Pilicą. Jednak wskutek załamania się polskiej linii obrony oraz ze względu na zerwanie łączności z dowództwem, została odesłana do Warszawy. Aspirant Piwnik także odprawił swoją kompanię, jednak wraz z jednym z podkomendnych pozostał przy moście w Nowym Mieście w celu pozorowania jak najdłużej jego obrony. Kiedy po drugiej stronie mostu zaczęły pojawiać się pierwsze jednostki niemieckie i zachodziła obawa, że mogą zostać otoczeni, w nocy z 6 na 7 września zniszczono mosty w Nowym Mieście i Rzeczycy. Ponieważ okazało się że były jeszcze potrzebne do przeprawy, szybko dokonano ich naprawy, a po przejściu oddziałów ponownie zniszczono. Dalej już jednostki polskie ruszyły stopniowo do odwrotu na środkową Wisłę, wycofując się pod ostrzałem niemieckiego lotnictwa i artylerii.\nMosty były najczęściej wysadzane tak, aby uniemożliwić Niemcom przeprawę, a jednocześnie w razie przechylenia się szali zwycięstwa na polską stronę (ciągle liczono na obiecaną pomoc Francji i Wielkiej Brytanii), można je było w miarę szybko naprawić. Przykładowo w Białobrzegach Radomskich wysadzono 8 września tylko jedno z czterech przęseł 250 - metrowego żelbetowego mostu, największego tego typu w ówczesnej Polsce. Również mosty w Tomaszowie i Spale zostały wkrótce po zakończeniu działań wojennych naprawione i oddane do użytku.\nO tym, że wysadzenie mostów skomplikowało plany wroga świadczy chociażby fakt, że rozwścieczeni żołnierze niemieccy (głównie z Wehrmachtu) zamordowali w odwecie dziesiątki niewinnych, przypadkowych ludzi oraz spalili wiele wsi. Po wysadzeniu mostów w Spale, Inowłodzu i Żądłowicach Niemcy spalili wieś Królową Wolę i w 70% osadę Inowłódz, a po zniszczeniu mostów w Nowym Mieście i Domaniewicach czołgi niemieckie ostrzelały pociskami zapalającymi wioski Górę, Łęgonice i Pobiedną, powodując pożary i zabijając co najmniej kilkanaście osób. Podobna tragedia wydarzyła się w tomaszowskiej dzielnicy Brzustówka. Kilku rannych żołnierzy polskich stawiało opór Niemcom ostrzeliwując się na Niebieskich Źródłach, obok mostu na Pilicy. Po pokonaniu Polaków dowódca jednostki pancernej polecił spalić w odwecie nadpilicką dzielnicę. Niemcy ostrzelali pociskami zapalającymi i obrzucili granatami większość domów. W rezultacie spłonęło kilkadziesiąt zabudowań, byli zabici i ranni (w rezultacie spłonęło co najmniej 50 zabudowań).\nPrzeprowadzona z powodzeniem akcja wysadzenia mostów na Pilicy z całą pewnością utrudniła Niemcom działania ofensywne, a jednocześnie świadczyła o znakomitej organizacji i wyszkoleniu żołnierzy polskich.\nWarto dodać, że polegli w Tomaszowie żołnierze z 45 pp. na czele z dowódcą płk Stanisławem Hojnowskim zostali pochowani początkowo na cmentarzu z okresu I wojny światowej znajdującym się przy Jednostce Wojskowej. Na początku lat 50- tych zostali ekshumowani i znaleźli ostateczne miejsce spoczynku na Cmentarzu Wojennym przy ul. Smutnej w Tomaszowie Mazowieckim.\nW trakcie działań wojennych w rejonie Pilicy do niewoli dostali się i zostali zamordowani:\nPrzodownik Policji Państwowej Roman Gruszczyński\nPosterunkowy Policji Państwowej Stanisław Janosik\nPrzodownik Policji Państwowej Wit Kopeć\nPosterunkowy Policji Państwowej Jan Mach\nPosterunkowy Policji Państwowej Bronisław Milejski\nTekst: BEH-MP KGP/Zbigniew Ciechawa\nŹródło: Skansen Rzeki Pilicy/


Profesja : Treser\nWiek postaci : na oko 28 lat\nTemat: Leonard Wto 20 Kwi 2010, 15:48\nImię i nazwisko: Leonard Fury\nSiła woli: ****\n- Tresura/oswajanie zwierząt,\n- Umiejętność walki wręcz,\n- Wykształcenie manualne(rzeźbiarstwo),\n- Alergia(proch) - uczulenie to sprawia że nawet gdyby chciał nie może korzystać z broni palnej gdyż jeśli proch dostanie się do jego nozdrzy zaczyna kichać, mniej doraźnym efektem jest katar przy dłuższym kontakcie, natomiast w przypadku nadmiernej ilości prochu(wycieczka do prochowni to błąd) może dojść także do kaszlu i łzawienia oczu co jest dosyć dokuczliwe\n- Napiętnowany - niezwykle blada cera\n- Widzenie Aur,\nSztylet ukryty w cholewie buta, sakiewka, zegarek "jajko", oddzielna sakwa z suszoną psią karmą, sygnet\nWzrost: 178 cm, Waga 94 kg, Kolor włosów: czarne, Tusza: szczupły mimo wagi(ciężkie kości),\n- tzw: zamglone spojrzenie będące efektem ślepoty\n- bródka i delikatnie zarysowany wąsik\nOgółem Leo nie jest ani szczególnie przystojny, ani wybitnie szpetny. Brak na jego ciele blizn czy innego rodzaju doznanych w przeszłości krzywd... za jednym wyjątkiem. Mianowicie chodzi o bielmo na oczach będące efektem wrodzonej ślepoty. Niemniej długie ciemne włosy, ceramiczna niemal cera, wysokie, acz szczupłe i nieznacznie wysportowane ciało dobrze komponują się z jego nieobecnym spojrzeniem, a ostre rysy twarzy odzwierciedlają nieustępliwość jaką się cechuje. Całą jego sylwetka jest odzwierciedleniem nie tyle ćwiczeń co trybu życia. Czas wolny najchętniej spędza z psami, w lesie, na polowaniach... nic więc dziwnego że w ogólnym odczuciu wygląda całkiem dobrze i nie należy do ułomków. Przechodząc od ogółu do szczegółu... Rysy twarzy mężczyzny są bardzo regularne i wyraziste co często spotykane jest u wilkołaków. Sprawiają one, że mimo spokojnego usposobienia z rzadka wzbudza niepokój... cóż więc się dzieje gdy wpada we wściekłość? Pozostałe części twarzy zdają się być układanką elementów jakie dostał w spadku po rodzicach. Wąskie usta i krój oczu zakrawający na niemal drapieżny odziedziczył po matce. Natomiast małe, lekko wydłużone uszy, tzw "kartoflany nos" oraz delikatnie odstające kości policzkowe są spadkiem po ojcu. Co ciekawe czarny kolor jego włosów jest dla jemu współczesnych znawców biologii zagadką gdyż włosy matki były rude, a ojciec należał do blondynów.\nLeonard jest na pozór wyjątkowo łagodną i stonowaną osobą, która świetnie znosi swoje kalectwo. Szkolenie, czy też jak on to zwykł nazywać tresura, które dała mu matka nauczyło go pewnego dystansu wobec świata i własnej osoby. Wewnątrz niego jednak drzemie bestia "korzystająca" z natury wilkołaka. Sprawia to, iż na pozór łagodny mężczyzna niekiedy wybucha pokazując przy tym zupełnie odmiennego człowieka, zbliżonego bardziej do drugiej natury wilkołaka, choć oczywiście nie tak krwiożerczego. Dla ludzi jest przychylny, tak samo jak i dla innych wilkołaków. W stosunku do osób o aurze odróżniającej się od jemu znanych jest podejrzliwy gdyż nie zna ich natury i nie jest pewien czy bliżej chciałby się z nią zaznajomić. Ponadto chociaż niekiedy zazdrości nieco ludziom to jednak pełni akceptuje swoją naturę przyjmując, iż wilkołak jest drapieżnikiem i takim pozostanie czegokolwiek by nie uczynił.\nLeonard narodził się w dobrej rodzinie mieszczańskiej. Jego ojciec zajmował się handlem i był wziętym kupcem, a matka oficjalnie zajmowała się domem. Dzięki przynależeniu do burżuazji młody Fury uzyskał wystarczające na jego potrzeby wykształcenie. Tyle z wersji oficjalnej.\nTak naprawdę rodzina Leonarda należała do Wilczego Plemienia co oznacza że zarówno ojciec, jak i matka chowali przed większością znajomych nietypowa tajemnicę. Ojciec wywodził się z rodu od wielu pokoleń osiadłego w miastach, jego przodkowie byli kupcami i on także się nim stał, co ciekawsze uczynił to z lubością. Peter wyjątkowo dobrze czuł się w aglomeracji miejskiej, wśród gwaru ludzkiego nie przejmując się nazbyt smrodem cywilizacyjnym. Natomiast Elizabeth, matka Leo, gardziła ludzkimi zdobyczami i nie przepadała za ludźmi. Była dumna ze swej rasy i cieszyła się że mogła spędzać czas na polowaniach w lesie, bądź z dala od ludzi doglądając domu. Podział w rodzinie, był więc prosty i adekwatny do podziału obowiązków zwykłych ludzi: ojciec zarabiał pieniądze i wchodził w bliższe relacje z rozlicznymi ludźmi, w tym także z wyższych sfer. Matka natomiast spędzała cale dnie w domu izolując się od świata zewnętrznego wyjeżdżając niekiedy w pobliskie lasy. Leonard od małego uczony był historii swojej rodziny oraz rasy, dlatego też pierwsza przemiana nie była dla niego żadnym nowum, a co ważniejsze: akceptował swoje jestestwo i nie próbował przeciwstawić się swej naturze co mogłoby mieć opłakane skutki. Same narodziny Leonarda choć napawały szczęściem wilkołaczą parę to przyniosły im także wiele goryczy gdyż niemowlę okazało się ślepe. Z początku rodzicami targały wątpliwości czy szczenię sobie poradzi, lecz po kilku dniach rozmów przepełnionych niepewnością powzięli decyzję, iż pozwolą mu żyć wychowując je najlepiej jak potrafią. W ten sposób Leonard mimo dość rażącego kalectwa dostał soją szansę na życie, którą dzięki kochającym rodzicom wykorzystał najlepiej jak potrafił.\nPrzez pierwsze lata życia wychowywała go matka. Nauczyła chłopca podstaw przetrwania z których znane są wilkołaki. Choć Leo odkąd się urodził był dla niej niemal całym życiem to Elizabeth zdawała się być wobec niego niezwykle wymagająca i sroga. Miała oczywiście swój powód: chciała by mógł sobie poradzić zarówno w życiu ludzkim jak i w wieku 14 lat jako wilkołak, a jak wiadomo osoba ślepa na swej drodze napotkać może wiele trudności. Przez swoje kalectwo miał problemy z polowaniem, oraz ze sztuką przetrwania jako taką jednak pomimo swej ułomności w wieku 12 lat opanował takie zdolności jak tropienie czy walka bez broni na poziomie zadowalającym jego matkę. Sama nie była w stanie zrozumieć w jaki sposób mu się to udało, lecz bardzo się cieszyła z faktu, iż syn udowodnił, że pomimo wyraźnej skazy jest w stanie przetrwać na tym brutalnym świecie. Zadowolona z postępów Leonarda Elizabeth podarowała mu szczenię charta szkockiego... doskonałego na brytyjski klimat i szybko uczącego się psa łowieckiego, który od tamtej pory nazywał się Faust. Tak, chłopak miał bardzo specyficzny gust... i specyficzne zdolności, które kształtowały się w nim już od małego. Leonard mimo że pozbawiony był wzroku odznaczał się dużą wolą przetrwania i wysoką chłonnością na świat zewnętrzny oraz wiedzę toteż w wieku 3-4 lat zauważył iż jest w stanie wyczuć gdzie jest matka i skierować głowę by lepiej ją słyszeć jeszcze zanim ona przemówi. Z czasem rozwinął tą zdolność, która nazywana jest widzeniem aur choć określenie "widzenie" jest bardzo umowne, lepiej pasuje szósty zmysł. Dzięki tej jednej bardzo nietypowej umiejętności Leo był w stanie sprostać wymaganiom własnej matki oraz najzwyczajniej przetrwać aż do dnia przemiany... jak i po nim.\nPierwszy raz co to zew młody Fury poczuł jak większość wilkołaków w wieku 14 lat. Wtedy to jego matka wraz z ojcem wyjechali z nim do lasu. Leonard wiedziony ciekawością czekał na swą pierwszą zmianę formy z niezdrową wręcz niecierpliwością. Zafascynowany był swą rasą i możliwościami jakie niesie transformacja. Gdy nadeszła noc podczas której w oczach rodziców ze szczenięcia stał się młodym mężczyzną mimo bólu nie posiadał się z radości. Wszelkie przemiany i spazmy targające jego ciałem przyjmował z dumą graniczącą z uczuciem uwielbienia. Kiedy akt przemiany dokonał się wiedział co musi zrobić by nie stracić nad sobą kontroli. Matka nauczyła go dobrze czym grozi opieranie się własnej naturze, a bał się tylko utraty całkowitej kontroli nad sobą. W końcu wtedy mogłoby się wydać kim jest i szybko zostałby uśmiercony w imię boże lub tak zwyczajnie, prewencyjnie. Wyczuwał także zmiany w rodzicach, wiedział że i w nich dokonała się przemiana toteż ruszyli razem na łowy w las pozwalając by to on tropił... i by to on zabił. Nie polowali jednak na ludzi jak większość głupców mogłaby sądzić, tym razem celem okazało się stadko saren a Leonard zdołał upolować jedną z silniejszych. Po krwawym chrzcie i poznaniu czym jest zadanie śmierci młodzieniec przeszedł pod pieczę ojca pragnącego wychować go nie tylko na dobrego wilkołaka, ale także na zacną osobę.\nPeter wziął po opiekę nastoletniego syna otwierając przed nim zupełnie nowy dla chłopaka świat cywilizacji, który tak naprawdę dzięki matce istniał dla niego jakby na uboczu. Chłopak poznawał nowych ludzi, pobierał prywatne nauki u popularnych i kompetentnych nauczycieli opłacanych hojnie przez ojca za wyrozumiałość wobec kalectwa Leonarda. Należy przyznać, iż młody Fury lubił rozmawiać z ludźmi i nie rozumiał matczynej niechęci wobec nich. Ojciec poza zapewnieniem godnego wykształcenia synowi najmując nauczycieli z dziedzin jakie chłopaka interesowały służył także osobistymi radami i własnym doświadczeniem. Osobiście uczył Leo podstaw handlu i ówczesnej finansjery co chłopaka jednak niezbyt pociągało. Nie miał ochoty tak jak ojciec stać się kupcem, choć uważał, że umiejętność zarządzania materiałem ludzkim jak znajomość biurokratycznych zawiłości może mu się przydać. Ponadto nauczony był szacunku wobec ojca toteż nie sprzeciwiał się żadnym jego nauką i mimo nieznacznej niechęci do nauk ojca słuchał go wyciągając niekiedy zadziwiające tak dla niego jak i dla rodziciela wnioski.\nNadmienić trzeba, iż większość swego dzieciństwa Leonard spędził w domu bądź w lesie co raczej nie sprzyjało nawiązywaniu nowych znajomości czy tym bardziej trwałych przyjaźni. Dlatego też Faust będący prezentem od jego matki sprawił mu niezwykłą radość gdyż dała mu coś więcej niż psa... dała przyjaciela, który w dodatku wiedział jak to jest być drapieżnikiem, czuć zew. Chart szkocki był pierwszym zwierzęcym przyjacielem i towarzyszem Leonarda... lecz nie ostatnim, a od 16 roku życia chłopaka nie jedynym.\nKiedy Leonard osiągnął pełnoletność postanowił, że nie ma zamiaru pójść w ślady ojca choć nie był też skrajnym odludkiem jak jego matka. Od ojca nauczył się cenić wszelkie życie, nawet swoich ofiar. Kochał też zwierzęta a z psami czuł trudną do wysłowienia więź toteż postanowił, że będzie szkolił psy właśnie. Jednak nie miał zamiaru być byle jakim "psim poganiaczem" jak to sam czasem nazywał robotników parających się tresowaniem psów. On postanowił podnieść tę pracę o klasę w górę zamieniając swoją pracę w styl życia tak jak to ze swa profesją czynili kupcy i zachował jednocześnie dobre imię swoje i rodziny będąc szanowanym obywatelem W taki sposób stał się cenionym w okolicy treserem. Wyniósł szkolenie psów niemal do granic sztuki ze względu na niezwykłe z nimi porozumienie. Gdy jego rodzice postanowili na dłuższy czas opuścić rodzinne miasto Leonarda on uznał iż chce zostać. Sprzedali wtedy niewielką posiadłość rodziny Fury zostawiając Leonardowi wystarczającą ilość pieniędzy by przez jakiś czas nie musiał martwic się utrzymaniem piętra pewnej starej kamienicy w której zamieszkał razem ze swymi 4 wiernymi czworonogami. O dziwo sąsiedzi nigdy nie musieli narzekać na nadmierne szczekanie czy inne towarzyszące zwykle obecności psów hałasy... raz na parę miesięcy dało się tylko słyszeć przeciągłe wycie...\n- Radius(samiec)- Hart Szkocki\n- Humerus(samiec) - Dog\n- Carpi(Karpi)(samiec) - Bullterier\n- Ulna(samica) - mieszaniec przygarnięty z ulicy przypominający nieco miniaturkę wilczura X\nOstatnio zmieniony przez Leonard dnia Wto 27 Kwi 2010, 11:12, w całości zmieniany 1 raz\nTemat: Re: Leonard Sob 24 Kwi 2010, 16:14\nTak jakby co karta postaci już zdaje się skończona\nTemat: Re: Leonard Sob 24 Kwi 2010, 22:29\nW opisie charakteru (który jest całkiem dobry, aczkolwiek da się odczuć pewien niedosyt) moją uwagę zwróciło jedno zdanie:\n"W stosunku do wampirów jest podejrzliwy gdyż ich natury nie zna i nie jest pewien czy bliżej chciałby się z nią zaznajomić."\nTwoja postać nie posiada umiejętności wiedzy tajemnej, a samo widzenie aur nie pozwoli mu prawidłowo zinterpretować tego co widzi jeśli chodzi o rasę danej osoby, ponieważ nie ma ona pojęcia o istnieniu innych stworzeń poza wilkołakami i ludźmi. Nie wie jak wygląda aura wampira (szczególnie, iż z historii wynika, że nigdy żadnego nie spotkał). Może jednak nadal korzystać z pozostałych funkcji tej zalety.\nRozumiem, że chart szkocki o imieniu Faust zdechł i nie jest to to samo zwierzę co wymieniony na końcu karty Radius?\nTemat: Re: Leonard Pon 26 Kwi 2010, 13:04\nCo do charakteru najzwyczajniej w świecie uprzedzam fakty. Leonard ogólnie jest nieufny w stosunku do każdej istoty fantastycznej nie dlatego iż ma wiedzę tajemną, ale przez zwyczajną logikę: założył że skoro dla ludzi wilkołaki są mitem to inne mity także mogą istnieć choć o ich prawdziwej naturze pojęcia nie ma, przynajmniej na ten czas.\nCo do charta to oczywiście. Między innym dlatego ma inne imię\nTemat: Re: Leonard Pon 26 Kwi 2010, 23:38\nOpis o przychylności wobec ludzi i wilkołaków, a podejrzliwości wobec krwiopijców sugeruje, iż mężczyzna ten potrafi jakoś odróżnić jednych od drugich.\nNie mam nic przeciwko jego założeniom i domysłom odnośnie istnienia różnych stworzeń, lecz chciałbym by karta nie pozostawiała wątpliwości, że właśnie o to chodzi.\nTemat: Re: Leonard Wto 27 Kwi 2010, 11:14\nRozumiem, że można się w tym dopatrzeć nieścisłości toteż... Proszę, specjalnie dla Ciebie zmieniłem nieco zapis. W tej kwestii chyba jest już w porządku...\nJeśli są jeszcze jakieś wątpliwości z chęcią je rozwieję.\nTemat: Re: Leonard Wto 27 Kwi 2010, 19:59\nNie, teraz już żadnych nie mam. Ode mnie więc dostajesz akcepta.\nTemat: Re: Leonard Wto 27 Kwi 2010, 23:52\nGeneralnie karta mi się spodobała i nie mam jej zbyt wiele do zarzucenia. Chcę jedynie przypomnieć, że aury używane bez medytacji nie są w stanie całkowicie zastąpić Twojej postaci wzroku, więc np. bieganie ulicami lub po gęstym lesie ma spore szanse na bolesne zakończenie w postaci zderzenia z murem lub drzewem.\nTak czy siak możesz liczyć na moją pełną akceptację. Z przyjemnością witam naszego nowego wilkołaka!\nTemat: Re: Leonard


Styczeń, 2009 | Czas relaksu.....\nOpublikowano 28 stycznia 2009 Autor: sahara\ndelikatnie zapachniało wiosną w powietrzu. I od razu zakwitła w sercu nadzieja….\nDzisiaj od świtu niebo zakrywają szare chmury, z których pada śnieg, puszysty wprawdzie, biały, miękki, upragniony przez narciarzy i dzieci, ale niekoniecznie przeze mnie wyczekiwany. Szukam w całym domu miejsca z dobrym dziennym światłem, żeby dokończyć dość pracochłonny i wymagający wiele uwagi fragment haftu. Nie korzystam teraz z pracowni, gdzie jest doskonałe oświetlenie , bo zwyczajnie jest tam zimno. Światła odpowiedniego nie znalazłam, więc wróciłam do serwetki z biedronkami. Dzięki uprzejmości Renuli mam schemat i mogę szydełkować. Serwetka jest właściwie gotowa. Wykończenia wymagają biedronki. Trzeba naszyć im oczka i kropeczki. I zrobić zdjęcie, a to będzie możliwe, przy dobrym dziennym oświetleniu . Czerwona snehurka z której robię serwetkę ma przepiękny, karminowy odcień i chciałabym go wydobyć na zdjęciu.\nTymczasem, jakby w odpowiedzi na moje poszukiwanie światła dostałam @ pocztę a w niej….\nbalsam na moją zmarzniętą i niedoświetloną duszę. Taki widoczek rozgrzeje i krzepi!\nZdjęcie autorstwa PH. Dzięki, już mi lepiej, bardziej słonecznie….\nOpublikowano 22 stycznia 2009 Autor: sahara\nznalazło się, po trochu, zabawy i polityki. Najpierw skończyłam obiecanego strażaka Sama i uszyłam z nim poduszeczkę. Wygląda tak:\nJutro, skoro świt poducha powędruje do Saruni, która oczekuje na nią z wielką niecierpliwpścią.\nZwolniony przez Sama tamborek nie leżał długo bezczynnie. Kończę haftować postać, bohatera pierwszych stron gazet, o który serwisy mówiły „historyczny moment”, „nowa era”. Oto mój haftowany przyczynek do wydarzeń.\nWzór znaleziony w sieci. W czasie kampanii wyborczej zwolenniczki wyszywały go lub wydziergiwały na swetrach i torebkach.\nSerwetka na dobry początek\nOpublikowano 4 stycznia 2009 Autor: sahara\ntkwię na wykopaliskach. Pierwsza tegoroczna robótka, serwetka, która wpadła mi w oko zupełnie niedawno, wykonana jest z „wykopaliskowych” nici,Altin Basak nr 50, w kolorze białym. Jak wiadomo polyestrowych nici nie da się w żaden sposób uformować poprzez napinanie i zwilżanie, więc idealną robótka ta nie jest. Wymiary serwetki: 42 cm długości i 22 cm szerokości. Robiłam podwójną nicią z dwóch powodów: po pierwsze, by wymiar serwetki nie był lilipuci a po drugie, by jak szybciej nici te wykorzystać. Zostało ich zupełnie niewiele i pomyślę, co z nich zrobić.\nŚwiąteczne serwetki Reni\nOpublikowano 3 stycznia 2009 Autor: sahara\nmojej wieloletniej, od ponad ćwierć wieku, przyjaciółki Reni są po prostu zachwycające. Musiałam je pokazać. Wyhaftowała ich sześć i zrobiła to w iście maratońskim tempie. Zaczęła gdzieś w połowie grudnia i sama miała obawy, czy do świąt zdąży. Ale do wigilijnej kolacji, tak jak obiecała, były gotowe i zdobiły pięknie stół. Renia jest mistrzynią haftu płaskiego i Richelieu. I choć wiele się od Niej nauczyłam w haftowaniu i szydełkowaniu, to poziom Jej mistrzostwa jest dla mnie nieosiągalny. Dzieli nas wieleset kilometrów, ale to nic. Jesteśmy blisko a do pomocy mamy sms-y i maile i … odwiedziny. Nie tak często, jak bym chciała. Samo życie….\nO Reni można przeczytać w zakładce „Odwiedzam”. A oto rzeczone serwetki. Na zdjęciu są tylko trzy, reszta się suszy.\nOpublikowano 1 stycznia 2009 Autor: sahara\nBez żalu pożegnałam 2008 rok. Nie był dla rodziny łaskawy, choć pod koniec trochę się postarał. Nowy Rok witam zatem mało spontanicznie, bez fajerwerków, z pewną rezerwą. Nie będę go kokietowała moją spontanicznością. Pozwolę u pokazać, z czym przyszedł.\nNoworocznych postanowień właściwie nie robię, choć…… chcę być bardziej efektywna w tym, co robię i bardziej skrupulatnie wykorzystywać czas. Są tu pewne rezerwy i chce do nich sięgnąć.