extract_text: W efekcie kolejnych akcji łączenia rodzin i nielegalnych migracji wyjechało z Polski na stałe do Niemiec przeszło milion osób, w tym wielu rdzennych Polaków i autochtonicznych mieszkańców ziem zachodnich i północnych. Pokłosiem są m.in. napływające obecnie wnioski o potwierdzenie obywatelstwa polskiego oraz o odzyskanie pozostawionego mienia. Akcji łączenia rodzin - gdyż tak je przez cały czas oficjalnie określano, co miało ukryć ich faktyczne znaczenie, czyli emigrację - było w istocie kilka. Dominującą rolę w ich organizacji i przebiegu zawsze odgrywała polityka. Względy polityczne powodowały, że kolejne akcje stały pod znakiem bądź hamowania w różny sposób wyjazdów, bądź  przejściowego liberalizowania kryteriów repatriacji.
summary_text: Napięcia na płaszczyźnie Kościół a polityka zaostrzyły się przed referendum w sprawie przyjęcia konstytucji. Episkopat ustalił, że nie będzie wskazywać wiernym, jak mają głosować. Z tego oficjalnego stanowiska Kościoła wyłamują się niektórzy księża, o czym świadczą ulotki przy kościołach wzywające do odrzucenia ustawy, a także publiczne krytykowanie hierarchów Kościoła przez duchowieństwo. Innym przejawem uwikłania Kościoła w spór konstytucyjny są próby wykorzystywania autorytetu Kościoła przez ugrupowania polityczne. Politycznej agitacji w kościołach konsekwentnie sprzeciwia się biskup Tadeusz Pieronek, sekretarz Episkopatu Polski. Przed zbytnim angażowaniem się księży w politykę ostrzegali także uczestnicy III Tygodnia Społecznego: arcybiskup Tadeusz Gocłowski i profesor Bartolomeo Sorge.