extract_text: Rozwój różnego rodzaju instytucji obrony praw człowieka jest tendencję ogólnoświatową, widoczną w tych zwłaszcza państwach, które stosunkowo niedawno weszły na drogę demokracji. Zdecydowanie mniej jest naruszeń praw obywatelskich o charakterze podstawowym. środek ciężkości przesuwa się w stronę problematyki praw osobistych, zwłaszcza ochrony prywatności obywatela, statusu osoby jako obywatela, prawa do informacji. Chodzi o problemy,  z jakimi ma dziś do czynienia Europa Zachodnia. Występują zjawiska ksenofobii, niechęci do cudzoziemców, dyskryminacji.
summary_text: Fizjologia i psychika człowieka, przystosowane do warunków ziemskich, poza naszą planetą funkcjonują o wiele gorzej. W stanie nieważkości pojawiają się np. zaburzenia koordynacji ruchowej. W długotrwałym locie kosmicznym ulegają zakłóceniu rytmy biologiczne. Na psychikę człowieka destrukcyjnie wpływa poczucie samotności, które może rodzić agresję. Planowane zasiedlenie Marsa rodzi jeszcze wieksze problemy, związane zarówno z warunkami środowiska, jak i z koniecznością długotrwałej izolacji.