630-árini

Øldir: 6. øld - 7. øld - 8. øld

Áratíggju: 580-árini 590-árini 600-árini 610-árini 620-árini - 630-árini - 640-árini 650-árini 660-árini 670-árini 680-árini

Ár: 630 631 632 633 634 635 636 637 638 639

Hendingar

Slóðir úteftir

630-árini
Áratíggju


630

Hendingar

Føðingar

Andlát

630-árini


Heimshandilsfelagsskapurin

WTO er stytting fyri World Trade Organization, sum leysliga verður umsett til Heimshandilsfelagsskapurin. WTO er ein millumtjóða felagsskapur, sum hevur til endamáls at frælsisgera heimshandilin. Føroyar hava verið fevndar av danska limaskapinum í WTO síðan 1995. Tað merkir, at altjóða ásetingar, sum eru gjørdar í WTO, eisini fevna um Føroyar. Stovningarsáttmálin hjá WTO loyvir fullveldisríkjum og sjálvstøðugum tollumveldum at gerast limir. Føroyar eru eitt tílíkt umveldi.
 Altjóða felagsskapurin fyri heimshandil hevur vunnið alt størri týdning fyri at skipa handils- og vinnureglur um allan heim. Felagsskapurin er so at siga ein støðug víðkan av tí gamla felagsskapinum fyri toll- og avgjaldsreglur GATT, og er bygdur á eina røð av skjølum og skipanum. Hesi hava á pappírinum til endamáls at taka burtur handilsforðingar og skipa somu reglur fyri fríhandli millum heimsins lond – og ein kæruskipan er somuleiðis skipað, har lond kunnu kæra onnur fyri brot á sáttmálar og reglur. Í 2013 hava limalondini samtykt, at Laos og Tadsjikistan skulu hava limaskap, og tey hava so eftir samráðingar bundið seg til at seta eina røð av sáttmálum og reglum í verk innan ávísa tíð. 26 onnur lond eru í samráðingum um limaskap í løtuni. Í løtuni eru 159 lond limir, og nógv eru á veg at gerast limir. Fleiri enn 30 lond eru eygleiðarar og vilja gerast limir .

Eitt kjarnuhugtak í WTO er reglugerðin um anti-dumping. Í stuttum merkir dumping, at ein vøruframleiðari selir sína vøru fyri ein lægri søluprís, enn vøran kostar at framleiða. Reglugerðin um antidumping verður nýtt at verja ímóti misjavnari kapping. Metir ein vøruframleiðari úr einum limalandi í WTO, at ein kappingarneyti útflytir sína vøru fyri dumpingprís, hevur vøruframleiðarin møguleika at seta fram ynski um, at anti-dumping tiltøk verða sett í verk mótvegis ákærda framleiðaranum. WTO hevur greiðar mannagongdir, ið skulu fylgjast, áðrenn ein ákæra um dumping verður tikin til viðgerðar. Tað er av alstórum týdningi, at ákærurnar um dumping eru bygdar á ítøkilig fakta, og ikki leys uppáhald.
 Felagsskapurin telur í 2014 159 limir, ið umboða um 97 % av øllum millumtjóða handli í heiminum. Føroyar hava síðan 1. januar 1995 verið fevndar av danska limaskapinum í WTO. Tað merkir, at altjóða ásetingar, sum eru gjørdar í WTO, eisini fevna um Føroyar. Heimshandilsfelagsskapurin
var sett á stovn 1. januar 1995.

Eitt av grundleggjandi hugtøkunum hjá WTO er Most favoured nation-reglan (MFN).

Søgan

Heimshandilsfelagsskapurin, sum avloysti GATT í 1994, fevnir ikki bert um handil við vørum, men eisini um handil við tænastum, íløgur og ídnaðarhugverksrætt. Altjóða felagskapurin GATT varð stovnaður í 1948 við tí endamáli at taka av forðingar fyri frælsum handli millum limalondini . Stórt sæð øll lond við marknaðarbúskapi vóru limir í GATT, sum gjørdi karmar fyri tollsastum, ið limalondini bundu seg til at halda. GATT er ein stytting fyri General Agreements on Tariffs and Trade, sum leysliga verður umsett til vanligar avtalur um toll og uttanlandshandil. WTO varð stovnað í 1995 við tí uppgávu at fyrisita avtalur og reglur um handil millum limalondini. Høvuðsendamálið við WTO er at stimbra frælsan handil í heiminum. WTO var úrslit av seinastu samráðingunum um altjóða handilin, Uruguei-runduni, og kom ístaðin fyri GATT.

Føroyar

WTO hevur sum ein av teimum fáu heimsfelagsskapunum í sínum ásetingum, at bæði sjálvstøðug ríkir og sjálvstøðug tollumveldi kunnu gerast limir við at ganga undir treytirnar og sáttmálarnar, sum eru karmurin um WTO. Føroyar hava altso rætt til sjálvstøðugan limaskap. Felagsskapurin orðar tað soleiðis: “Any state or customs territory having full autonomy in the conduct of its trade policies may join (“accede to”) the WTO, but WTO members must agree on the terms” . Tað krevst altso, at myndugleikarnir, ið søkja, hava fult ræði á sínum handilspolitsku viðurskiftum. Og síðani verða samráðingar um treytir og tíðarfreistir, har at enda øll limalondini skulu samtykkja at taka upp nýggja limalandið. Bæði fullveldisríki og sjálvstøðug tolløki við ræði á uttanríkis handilsviðurskiftum kunnu gerast limir. Føroyar kunnu metast at vera eitt sjálvstøðugt tolløki við ræði á uttanríkis handilsligum viðurskiftum.

Keldur

Felagsskapir
Vinnulív


620-árini

Øldir: 6. øld - 7. øld - 8. øld

Áratíggju: 570-árini 580-árini 590-árini 600-árini 610-árini - 620-árini - 630-árini 640-árini 650-árini 660-árini 670-árini

Ár: 620 621 622 623 624 625 626 627 628 629

Hendingar

Slóðir úteftir

620-árini
Áratíggju


620

Hendingar

Føðingar

Andlát

620-árini


Ásbjørg Hjelm

Ásbjørg Hjelm (fødd 1999) úr Klaksvík er ein føroyskur svimjari, sum svimur fyri Ægir og Føroyska svimjilandsliðið. Hon er systir Alva Hjelm, ið eisini svimur á føroyska landsliðnum.

Lívsleið innan svimjing

Reykjavik International Games 2016
Ásbjørg luttók á Reykjavik International Games frá 22. til 24. januar 2016. Kappast varð á langgeil.
Silvur í 50 m bringu við tíðini 34.67
Silvur í 200 m bringu við tíðini 2:47.05
Bronsu í 100 m bringu við tíðini 1:16.19

Oyggjaleikir 2015
Gull í 4x50 m blandað við tíðini 1:57.06, sum var nýtt oyggjaleikamet. Hinar ið svumu vóru Astrið Foldarskarð, Signhild Joensen og Sára Nysted.
Silvur í 4x100 m blandað við tíðini 4:19.64, ið var nýtt føroyskt landsliðsmet, hinar vóru: Sára Ryggshamar Nysted, Signhild Joensen, Astrið Foldarskarð. Gamla metið á 4:22.92 settu Birita Debes, Malan V. Bærendsen, Bjørg Seloy og Shaila millum Garðarnar á Oyggjaleikum í 2009.
Bronsu í 200 m bringu við tíðini 2:37.08

European Games 2015
Ásbjørg var ein av fimm føroyskum luttakarum til fyrstu Evropeisku leikirnir, sum verða hildnir í Baku í juni 2015. Bert ungir svimjarar sluppu at luttaka fyri Føroyar og sleppa ikki at svimja undir Merkinum, hetta tí at Olympiska Nevndin í Evropa fyriskipar leikirnir, og har sleppa bara sjálvstøðgar tjóðir at luttaka. Ásbjørg var tann fyrsti føroyingur nakrantíð, ið luttók á Evropeisku leikunum, tá ið hon svam 50 metrar bringusvimjing. Tíðirnar hjá Ásbjørg vóru:
50 m bringu við tíðini 35.10 sekund
200 m bringu við tíðini 2:50.90

FM og FJM 2015
Ásbjørg setti tvey føroysk met og tvey føroysk juniormet á Føroyameistarastevnuni 2015 (FM/JM 2015), talan er um somu tíðir sett í somu kapping, av tí at hon hevur aldur til at seta juniormet, so var talan bæði um vaksnamannamet og juniormet:

Føroysk met
32.70 í 50 bringu
1:11.53 í 100 bringu

Føroysk juniormet
32.70 í 50 bringu
1:11.53 í 100 bringu

Reykjavík International Games 2015
Ásbjørg svam 100 metrar bringu við tíðini 1:17.01 og setti nýtt føroyskt juniormet, hon svam skjótastu tíðina í innleiðandi í bólkinum fyri gentur 15 ár og eldri.

Gull í 200 m bringu við tíðini 2:44.46, sum var nýtt føroyskt met. Turið S. Christiansen átti gamla metið og juniormetið, sum hon setti á somu stevu í 2010.

NM og NJM 2014 í Upplands Väsby
Ásbjørg luttók á Norðurlandameistarakapping í svimjing fyri ung og vaksin í Svøríki við føroyska svimjilandsliðnum.

 Nr. 8 í 50 metrar bringu við tíðini 33.81, ið var nýtt føroyskt met og juniormet. Hon átti sjálv gamla metið.
 Nr. 8 í 200 metrar bringu við tíðini 2:44.07. Hon svam 2:38.92 í innleiðandi riðlinum.

Harafturat setti hon saman við trimum øðrum nýtt føroyskt juniormet í 4x100 m blandað við tíðini 4:24.68. Hinar vóru: Signhild Joensen úr Ægir, Lív Erlingsdóttir Eidesgaard úr Havnar Svimjifelag og Barbara Debes úr FLOT.

Danish Open 2014
Setti nýtt føroyskt juniormet í 50 metrar bringu við tíðini 35.44 sekund. Gamla juniormetið átti Tanja Skaalum

BankNordik stevna 22. - 23. mars 2014
Ásbjørg var trið mest vinnandi svimjarin á stevnuni, hon vann 4 gull og eitt silvur heiðursmerki.

HS-stevnan 2. og 3. nov. 2013
Ásbjørg vann 2 gull, eitt silvur og eitt bronsu heiðursmerki.

Svimjing um Vánna á Sjómannadegnum 2013
Ásbjørg gjørdist nummar tvey av gentum/kvinnum undir 25 ár við tíðini 3:02.14.

NMU 2013
Nr. 7 í 800 m frí við tíðini 10:03.60
Nr. 6 í 100 m bringu við tíðini 1:22.01
Nr. 5 í  4x200 frí fyri mix lið við tíðini 9:01.73, saman við Marius Ihlen Gardshodn, Lív E. Eidesgaard og Róland Toftum

Keldur

Føroyskir svimjarar
Klaksvíkingar
Føðingar í 1999


Tórshavnar ungdómsráð

Tórshavnar ungdómsráð varð á fyrsta sinni valt hin 28. mars 2014. Í alt 2.627 ungdómar millum 14 og 22 ár høvdu valrætt, og tey høvdu møguleikan at velja ímillum 14 valevni. Í alt hava 506 atkvøtt, tað gevur eina valluttøku uppá 19,26%.

Tórshavnar ungdómsráð er umboð teirra ungu í Tórshavnar kommunu. Ungdómsráðið skal takast við í viðgerð av málum, sum kommunan arbeiðir við og sum viðvíkja ungdóminum. Eisini kann ungdómsráðið sjálvt seta fram uppskot og hugskot til býráðsnevndir og býráð um øll viðurskifti, sum munnu betra um korini og trivnaðin hjá teimum ungu.

Tórshavnar ungdómsráð 2014-16
Ungdómsráðið skipaði seg hin 10. apríl 2014:
Gunnhild Hansen, forkvinna
Tór Marna Weihe, næstformaður
Harald Joensen, skrivari
Magnus Heinason Eysturoy, kassameistari
Ásvør Lognberg, ráðslimur

Hesi vóru vald
Tór Marni Weihe, 105 atkvøður
Ásvør Lognberg, 67 atkvøður
Gunnhild Hansen, 55 atkvøður
Magnus Heinason Eysturoy, 43 atkvøður
Harald Joensen, 36 atkvøður

Hesi vór vald sum tilstakslimir
Eyðun Poulsen, 35 atkvøður
Hanna Vang, 32 atkvøður
Drós Ragnarsdóttir, 30 atkvøður
Oda Kjartansdóttir Strøm, 29 atkvøður
Bjørg Anfinnsdóttir Toftegaard, 23 atkvøður

Rebekka Eliasen, Lydia Sólheim, Bogi Bech Húsgarð og Hilbert Ragnarsson Johannessen vóru ikki vald.

Sí eisini
Tórshavnar kommuna

Keldur

Tórshavnar kommuna
2014


Julia Timosjenko

Julia Timosjenko (ukreinskt Ю́лія Володи́мирівна Тимоше́нко) hevur í tveimum umførum verið forsætisráðharri í Ukreina; 24. januar 2005 til 8. september 2005 og 18. desember 2007 til 4. mars 2010. Í 2010 stillaði hon eisini upp til forsetavalið í landinum, men tapti tepurt til Viktor Janukovitsj. Hon var í oktober 2011 dømd til sjey ára fongsul fyri maktmisnýtslu í sambandi við eina gassavtalu hon gjørdi við Russland. Timosjenko hevur sitið fongslað síðani 2011, og verður mett at vera høvuðsmótstøðupolitikkarin hjá forsetanum Viktor Janukovitj. Hon varð leyslatin úr fongsli í februar mánað 2014. Tað eru broytingar í revsilógini sum eru samtyktar. Og tað eru hesar broytingar sum slóða fyri at Timosjenko verður leyslatin. Atkvøðugreiðslan var send beinleiðis í ukrainska sjónvarpinum. Timosjenko var ein av leiðarunum fyri oransjurevolusjónini í 2004.

Ukrainskir politikarar


Most favoured nation-reglan

Endamálið við MFN-meginregluni (stytting fyri Most favoured nation, á føroyskum lond við størstum fyrimunum) er, at handil millum lond skal byggja á javnar kappingartreytir. Kjarnin í MFN-meginregluni er, at allar sømdir, eitt land veitir einum øðrum WTO-limalandi, skulu samstundis galda fyri hini WTO-limalondini. Fyri okkum merkir hetta, at eitt WTO limaland kann ongantíð veita Føroyum verri handilstreytir, enn tað veitir øðrum WTO-limalandi
. Øll lond skulu hava somu treytir fyri marknaðaratgongd, sum tað landið, ið hevur bestu treytirnar. Undantøkini eru fríhandilsøki og tollsamgongur. Í slíkum førum kundu handilsforðingar millum luttakandi londini takast burtur, men varðveitast mótvegis restini av heiminum. Harumframt kundu menningarlond fáa serligar sømdir. Tey kundu eitt nú nýta handilsforðingar í størri mun enn ídnaðarlondini.

Kortini eru nøkur frávik í MFN-meginregluni. Eitt nú kunnu lond gera  sínámillum fríhandilssáttmála fyri vørur, og harvið taka framum vørur frá øðrum londum. Eitt ítøkiligt dømi er okkara kappingarstøða við eitt land sum Turkaland. Sama um Turkaland er limur í WTO, eru føroyskar fyritøkur, sum vilja útflyta fiskavørur til Turkalands, noyddar at rinda hægri toll enn teirra kappingarneytar úr Noregi og Íslandi. Mismunurin letur seg gera, tí bæði Ísland og Noreg, gjøgnum sín EFTA-limaskap, hava ein fríhandilssáttmála við Turkaland.

Búskapur
Politikkur


Lív E. Eidesgaard

Lív Erlingsdóttir Eidesgaard (fødd 1999) er ein føroyskur svimjari, sum svimur fyri Havnar Svimjifelag og Føroyska svimjilandsliðið.

Lívsleið innan svimjing

Oyggjaleikir 2015
Silvur í 4x50 m frí við tíðini 1:47.40, saman við Astrið Foldarskarð, Sáru R. Nysted og Vár Eidesgaard
Bronsa í 4x100 m frí við tíðini 3:54.02, sum var nýtt føroyskt landsliðsmet, hinar vóru Signhild Joensen, Astrið Foldarskarð og Sára Ryggshamar Nysted.

European Games 2015
Lív var ein av fimm føroyskum luttakarum til fyrstu Evropeiskir leikir, sum verða hildnir í Baku í juni 2015. Bert ungir svimjarar sluppu at luttaka fyri Føroyar og sleppa ikki at svimja undir Merkinum men undir LEN-flagginum, hetta tí at Olympiska Nevndin í Evropa fyriskipar leikirnir, og har sleppa bara sjálvstøðgar tjóðir at gerast limir. Tíðirnar hjá Lív vóru hesar:
100 metra frí við tíðini 1:02.33

Danish Open 2014
Lív var tilmeldað til kappingarnar í 50, 100 og 200 metrum frí á Danish Open 2014.

BankNordik stevna 22. - 23. mars 2014 í Vági
Lív vann fýra gull heiðursmerki og gjørdist fjórðmest vinnandi svimjarin á stevnuni og tann svimjarin hjá Havnar Svimjifelag, ið vann mest.

Reykjavík International 2014
Lív luttók á Reykjavík International í januar 2014.
Bronsu í 100 metra frísvimjing við tíðini 1:02.12
Nr. 7 í 50 m frí við tíðini 28.74

HS-stevnan 2. og 3. nov. 2013
Lív vann 2 gull, 2 silvur og eitt bronsu heiðursmerki á HS-stevnuni 2013 í Havn.

Føroyameistarastevnan 2013
Silvur í 4X50m frísvimjing við tíðini 1:48.77
Bronsu í 100 m blandað 1:09.99
Bronsu í 100 m frí við tíðini 59.23
Bronsu í 200 m frí við tíðini 2:11.72
Bronsu í 800 m frí við tíðini 9:42.51
Bronsu í 4X100m frí við tíðini 4:03.05

Ólavsøkusvimjingin 2013
Lív vann Ólavsøkusvimjingina við tíðini 5:27.8

Norðurlendska Meistarastevnan fyri Ung 2013 í Reykjavík
Lív setti føroyskt juniormet í 100 frí við tíðini  1:01.51.

Familja
Lív er dóttir Annu og Erling Eidesgaard og abbadóttir Jóannes Eidesgaard, fyrrverandi løgmann. Systir hennara Vár (fødd 2001) og bróðirin Bartal (føddur 2003) eru eisini svimjarar.

Keldur

Føroyskir svimjarar
Havnafólk
Føðingar í 1999


Valborg Heinesen

Valborg Heinesen (fødd 12. november 1986) úr Havn er ein føroyskur langteinarennari og lækni. Hon hevur vunnið gull á Oyggjaleikunum í 10.000 metra renning og í hálvmaraton og hevur sett føroysk met. Valborg hevur lisið til lækna í Póllandi frá 2007-2013 og flutti síðan til Danmarkar í oktober 2013, har hon starvast sum lækni á Hvidovre Hospital. Hon hevur fyrr starvast á Bispebjerg Hospital og sum kommunulækni. Venjari hennara er pólski Jacek Kostrzeba.

Lívsleið innan frælsan ítrótt

HC Andersen maraton og DM í maraton 2014 í Odense
Valborg luttók á DM í maraton, sum var hildið hin 28. september 2014 í Odense á H.C. Andersen martaton. Valborg gjørdist nummar 3 og vann harvið bronsu, hon kom á mál við tíðini 2.49.37, sum var nýtt føroyskt met. Gamla metið átti Joan Bláfoss. Gott 4000 rennarar luttóku til kappingina. Valborg rann fyri felagið Sparta.
 Bronsu í DM maraton við tíðini 2.49.37, sum var nýtt føroyskt met.

DM 2014
 Silvur í 5000 metra renning við tíðini 17.30,22 min., sum var nýtt føroyskt met. (Gamla metið átti Bjørk Herup Olsen, tað var í Princeton í apríl 2012 við tíðini 17.37,04.) Kappingin var hildin 3. august 2014.

HM í hálvmaraton 2014 í Keypmannahavn
 29. mars 2014 setti hon nýtt føroyskt met í HM í hálvum maraton í Keypmannahavn, tá hon kom á mál við tíðini 1.21.19. Samlað gjørdist Valborg nummar 94 av fleiri enn 8.000 kvinnum og nummar fýra í sínum bólki kvinnur 25-29 ár.

Danska vetrarkappingin í landavegsrenning 2014
Nr. 8 í 15 km landavegsrenning við tíðini 58.43 min. sum var nýtt føroyskt met.

Oyggjaleikir 2013
Gull í 10.000 metrar renning við tíðini 38:01.20
Gull í hálvmaraton við tíðini 1:25:37

Hálvmaraton í Prag 2013
Nr. 22 av teimum gott 2.200 kvinnunum og nr. 200 av 8600 rennarum við tíðini 1.24.18, sum var nýtt føroyskt met.

Keldur

Føroyskir rennarar
Føðingar í 1986


Mikkalina Norðberg

Mikkalina Norðberg fødd, uppvaksin og búsitandi í Havn, er eitt føroyskt listafólk, sum arbeiðir við glaslist og hevur egna verksmiðju og fyritøku sum nevnist Mikkalina-Glas. Í 2014 vann hon heiðurin sum Ársins íversetari á Íverksetaradegnum. Verkstaður og sýnisgluggi er á Niels Finsensgøtu 32 í Havn.

Heiður
2014 - vald sum ársins íverkseti á íverksetaradegnum í fabrikkini hjá Østrøm í Havn.

Keldur

Slóðir úteftir
Facebook síðan hjá Mikkalina-Glas

Føroysk listafólk
Føroysk vinnulívsfólk


610-árini

Øldir: 6. øld - 7. øld - 8. øld

Áratíggju: 560-árini 570-árini 580-árini 590-árini 600-árini - 610-árini - 620-árini 630-árini 640-árini 650-árini 660-árini

Ár: 610 611 612 613 614 615 616 617 618 619

Hendingar

Slóðir úteftir

610-árini
Áratíggju


610

Hendingar

Føðingar

Andlát

610-árini


Astrið Foldarskarð

Astrið Foldarskarð (fødd 1994) er ein føroyskur svimjari, ið svam á føroyska svimjilandsliðnum í fleiri ár. Hon byrjaði at svimja við FLOT sum 6-ára gomul. Seinni skifti hon felag til Ægir í Klaksvík. Í 2013 vandi hon við VAT í Danmark, og í 2014 svam hon fyri Swim Team Tåstrup. Í 2016 svam hon fyri Havnar Svimjifelag. Hon hevur fleiri ferðir sett føroysk met á teimum stuttu teinunum í frí og firvald og hevur vunnið fleiri heiðursmerki á Oyggjaleikum. Í august 2016 kunngjørdi hon á Facebook-vangamynd síni, at hon gavst við at svimja, tí hon fór undir útbúgving.

Lísvleið innan svimjing

Danish Open 2016
Nr. 15 í 50 m frí við tíðini 27.06, ið var nýtt føroyskt met.
Nr. 13 í 50 m firvald við tíðini 28.55.

Oyggjaleikir 2015
Gull í 4x50 m blandað við tíðini 1:57.06, sum var nýtt oyggjaleikamet. Hinar ið svumu vóru Ásbjørg Hjelm, Signhild Joensen og Sára Nysted.
Silvur í 50 m firvald við tíðini 28.13
Silvur í 4x50 m frí við tíðini 1:47.40, saman við Sáru R. Nysted, Lív Eidesgaard og Vár Eidesgaard
Silvur í 4x100 m blandað við tíðini 4:19.64, ið var nýtt føroyskt landsliðsmet, hinar vóru: Sára Ryggshamar Nysted, Signhild Joensen, Ásbjørg Hjelm. Gamla metið á 4:22.92 settu Birita Debes, Malan V. Bærendsen, Bjørg Seloy og Shaila millum Garðarnar á Oyggjaleikum í 2009.
Bronsu í 100 m firvald við tíðini 1:02.76
Bronsa í 4x100 m frí við tíðini 3:54.02, sum var nýtt føroyskt landsliðsmet, hinar vóru Signhild Joensen, Vár Eidesgaard og Sára Ryggshamar Nysted.

Danish Open 2014
Astrið svam seg í finaluna í 50 m firvald við tíðini 28.57.
Nýggjundi bestu tíð í hálvfinaluni í 50 m firvald við tíðini 28.29, sum var nýtt føroyskt met, Nr. 8 hevði tíðina 28.28, tvs 1/100 av einum sekundi betri tíð enn Astrið.

Eysturdanska meistarastevnan á stuttgeil 2014
Nummar 5 í 50 frí varð  við tíðini 26.92
Nummar 6 í 50 firvald við tíðini 29.09.

Danish Open 2013
Nr. 9 í 50 m firvald við tíðini 28.94, sum var nýtt føroyskt met, hon setti eisini føroyskt met í innleiðandi við tíðini 29.06.

World Cup í Berlin 2012
Astrið luttók á World Cup í Berlin í oktober 2012. Hon svam 100 metrar firvald við tíðini 1:06.99 og 50 metrar firvald við tíðini 28.00 sek.

Keldur

Føroyskir svimjarar
Klaksvíkingar
Føðingar í 1994


600-árini

Øldir: 6. øld - 7. øld - 8. øld

Áratíggju: 550-árini 560-árini 570-árini 580-árini 590-árini - 600-árini - 610-árini 620-árini 630-árini 640-árini 650-árini

Ár: 600 601 602 603 604 605 606 607 608 609

Hendingar

Slóðir úteftir

600-árini
Áratíggju


600

Hendingar

Føðingar

Andlát

600-árini


Steinkópur

Steinkópur (frøðiheiti Phoca vitulina) er uppi í teimum smáu kópunum, brimilin verður 150-190 cm langur og vigar 70-150 kg, opnan verður 130-170 cm long og vigar 60-110 kg. Teir eru ójavnt grámorreyðir og blettutir, grúkurin er rundbóllutur og snáðin stutt, hetta fær teir at líkjast frá láturkópi, sum hevur langvaksnan gnúk og langa snáð. Nósin kastar ullfeldin, áðrenn hann verður lagdur, og hann verður lagdur við stálgráum feldi, sum vatn rínur ikki við. Ungkópar, ið eru ikki kynsbúnir, fáa ljósamorreyðan feld. Steinkópur heldur til við strendurnar í tí lýggjara økinum norður í tað arktiska økið. Í Norðurhøvum er hann norðanfyri úr Frans Jósefslandi og Norðurnoregi, undir Svalbarði, Íslandi og serliga Suðurgrønlandi eystur í Kattegat og syðra partin í Eystarasalti og suður til strendurnar í Suðurportugal. Vestanfyri er hann suður til Cap Cod úti fyri Boston í Massachusetts. Steinkópur helt uppat at leggja í Føroyum í 18. øld; men hann sæst her regluliga. Í Norðurhøvum er steinkópur skiftur í eitt vestara og eitt eystara undirslag.

Steinkópur hevur ikki lagt í Føroyum síðan í 1800-talinum. Hóast Steinkópurin ikki hevur lagt undir Føroyum í langa tíð hevur hann verið sæddur her um leiðir við jøvnum millumbilum. Í 1963-1967 vóru skotpremiur latnar fyri kóp. Tá komu nakrir undirkjaftar av steinkópi úr Suðri. Í 2008 var ein nósi sæddur - somuleiðis í Suðri, men tað er ikki vist um hann er lagdur her, ella um hann er komin úr Hetlandi. Í bæði 2013 og 2014 var steinkópur sæddur í Eysturoynni. Hetta eru møguliga tekin um, at Steinkópurin er á veg aftur til Føroya. Nógvur steinkópur var undir Føroyum fyrr, men í farnu øld doyði hann út her. Umframt at steinkópur Phoca vitulina og láturkópur Halichoerus grypus ikki líkjast – steinkópur hevur eitt runt høvd mótsett láturkópi, ið hevur eitt langt trýn, so leggur steinkópur um summarið, meðan láturkópur leggur tíðliga á vetri. Steinkópanósin verður lagdur uttan tað hvíta loðskinnið, ið er so eyðkent fyri láturkópanósan, og kann tí svimja, beinan vegin hann er lagdur. Steinkópanósin sýgur mammuna í 4 vikur, eftir hann er lagdur og lívbjargar síðani sær sjálvum.

 Steinkópur leggur í mai-juni á skerjum og smáhólmum inni á sundum og fjarðum. Væl lá tí fyri at sláa steinkóp, og veðrið var til vildar hesa ársins tíð, so steinkópurin kólnaði burtur. Onkur hendinga steinkópur er tó at síggja. Vaksin steinkópur er sæddur av og á kring oyggjarnar, men tá hevur mann hildið tað verið talan um gestir úr Íslandi ella Hetland

i.

Steinkópur etur fisk. Føðin broytist alt eftir, hvat ið er at fáa, til dømis hýsa, glýsingur, nebbasild, toskur, hvítingur, sild, skrubba og reyðsprøka, harumframt ryggleys djór. Steinkópur er rættiliga støðufastur og heldur seg við útgrunnar strendur, sandgrynnur og sandriv, har hann fær ligið og sólað sær. Tað kann bera á, at nósar í vána veðri, ella tí fólk órógvar teir, villast burtur frá mammuni. Hesir nósar verða nevndir ýlarar, tí teir ýla eftir opnuni, og teir minstu koma sjáldan undan. Steinkópur látrast stutt eftir, at nósin er lagdur, og av tí at fostrið ikki fer at mennast fyrr enn 5-3 mánaðir seinni, er opnan kviðin í níggju mánaðir. Nýlagdur nósi dugir at svimja beinanvegin, hann er 70-100 cm langur, vigar 8-12 kg og sýgur mammuna í 3-6 vikur. Steinkópur er kynsbúgvin, tá ið hann er 3-5 ára gamal, og hann kann gerast 20 ára gamal.

Í vesturstovninum undir Kanada - Nýfundland og Labrador - eru tilsamans 13.000 kópar. Tey hava gjørt upp, at í øllum stovninum í Eysturatlantshavi eru einir 70.000 kópar, av teimum eru 25.000 kópar úr tí íslendska stovninum, sum er í minking. Við Stórabretlands strendur er ein stovnur, ið er 26.000 kópar, hann er í vøkstri. Tað, ið eftir er av steinkópaflokkinum, er skift í smástovnar fram við Noregs strondum, Írlands, í Norðsjónum, Eystarasalti, frá Danmark til Niðurlond, og nakrir fáir hundrað eru undir Fraklandi. Steinkópastovnurin undir Útnyrðingsevropa hevur ment seg aftur eftir eina umfarsjúku í 1988. Tá ið uml. 20.000 steinkópar doyðu. Á hvørjum ári verða nakrir fáir hundrað steinkópar dripnir í Grønlandi. Annars er steinkópur sum heild friðaður á teimum leiðum, har ið hann teikar, uttan í Íslandi og Noregi, har ið tey veiða nakað av honum t.d. til granskingarendamál, og annars við alitingarnar í Norðurhøvum. Síðan 1977 hevur allur kópur verið friðaður í Danmark.

Súgdjór í Føroyum
Súgdjór


590-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 540-árini 550-árini 560-árini 570-árini 580-árini - 590-árini - 600-árini 610-árini 620-árini 630-árini 640-árini

Ár: 590 591 592 593 594 595 596 597 598 599

Hendingar

Slóðir úteftir

590-árini
Áratíggju


Tingræði

Tingræði er stýrisskipan ið krevur, at meiriluti á tingi stendur aftan fyri stjórnina. Hetta er ein stýrðisskipan, har stjórnin annaðhvørt hevur fleirtal í tinginum, ella ikki hevur eitt fleirtal ímóti sær. Tað er eisini nevnt parlamentarisma. Kjarnin í tingræðinum er, at stjórnin ikki kann tilnevnast, ella framhaldandi hava valdið, um ein meiriluti í tinginum annaðhvørt ikki gevur stjórnini sín stuðul ella er ímóti stjórnini. Stjórnin stendur sostatt til svars fyri tinginum. Vanliga verður tingræði sett í tveir bólkar: negativt og positivt tingræði. Í londum við positivum tingræði er tað neyðugt hjá stjórnini at hava eitt fleirtal aftan fyri seg, tá ið hon verður tilnevnd. Í londum við negativum tingræði, kann stjórnin tó sita við valdið, um hon bara ikki fær ein meiriluta ímóti sær. Negativt tingræði gevur frammanundan tí verandi útinnandi myndugleikanum, stjórnini, ein serligan rætt, tí stjórnin noyðist ikki at hava tingsins beinleiðis stuðul, bert má ikki vera greitt, at tingið beinleiðis er ímóti henni. Hesin serligi rættur í sambandi við negativt tingræði er søguliga ein arvur frá tíðini, tá kongur hevði veruligt stjórnarvald. Henda arv hava londini við positivum tingræði kastað av sær, og har krevst tí, at stjórnin beinleiðis verður stuðlað av tinginum.

Í tingræðisligari skipan er í mestan mun talan um eina samanrenning millum lóggevandi og útinnandi vald.  Talan er ikki um eitt veruligt valdstríbýti, tí stjórnin hevur bæði útinnandi og lóggevandi vald og “stríðandi” partarnir eru stjórn og meiriluti ella samgonga á tingi móti minniluta ella andstøðu á tingi. Gjøgnum síni umboð ella samgongulimir í tinginum hevur stjórnin eisini lóggevandi vald.

Ríkisstjórn


Brøðurnir Grimm

Brøðurnir Grimm fóru undir at savna fólkaævintýrini, sum livdu á mannamunni millum manna í Týsklandi, og skrivaðu tey niður. Í 1812 kom fyrsta bindið út við 86 ævintýrum, og í 1815 kom seinna bindið við 70 ævintýrum. Teir endurskrivaðu ta munnligu frásøgnina, soleiðis ævintýrini gjørdust einsháttað í stíli. Jacob Grimm (1785-1863) og Wilhelm Grimm (1786-1859) vóru týskir mál- og fólkaminnisgranskarar. Teir vóru báðir útbúnir løgfrøðingar og arbeiddu saman alt lívið. Jacob er eisini kendur sum stovnsetari av germanskari málgransking. Hann vísti á ljóðflytingar og skapaði heiti sum umljóð og avljóð. Jacob og Wilhelm vóru undangongumenn á hesum øki og virkaðu við til, at málgranskarar og onnur í øllum Evropa fóru undir at savna og skriva niður skaldskapin av mannamunni.

Týskir rithøvundar
Ævintýr
Føðingar í 1780-árunum


Nicole Sabouné

Nicole Sabouné (fødd 23. mai 1991) er ein svensk songkvinna og sangskrivari. Sabouné vaks upp í Sölvesborg og Lund. Í  2012 luttók hon í sjónvarps talentkappingini The Voice Sverige, har ið hon hevði Ola Salo sum venjara. Hon megnaði at koma til hálvfinaluna í kappingini. Sabouné skrivar sín tónleik saman við Salo og Niklas Stenemo.

Útgávur

Album
 2014 - Must Exist
 2015 - Miman

Stakløg
2012 – Unseen Footage from a Forthcoming Funeral (singel)
2013 – Conquer or Suffer (singel)
2013 – I Surrender (singel)
2014 – Win This Life (singel)

Keldur

Útvortis ávísing
Heimasíða
YouTube

Svenskar songkvinnur
Føðingar í 1991


590

Hendingar

Føðingar

Andlát

590-árini


Josefine Jinder

Astrid Maria Josefine Jinder, betri kend sum Little Jinder (fødd 20. februar 1988) er ein svensk songkvinna og sangskrivari. Hon er dóttir Åsa Jinder.

Josefine Jinder gav sína fyrstu tónleikaútgávu út í august 2008, sum var EP'in Polyhedron. Í mars 2009 kom Youth Blood 12", báðar útgávurnar komu út hjá amerikanska plátufelagnum Trouble & Bass. Síðan hevur hon ferðast nógv við sínum tónleiki og spælt bæði í Evropa og USA.

Útgávur

Album
 2013 - Break Up
 2014 - Little Jinder
 2016 - Allting suger
 2018 - Hejdå
 2020 - Little Jinder's Unreleased Romance

Keldur

Útvortis ávísing
Webbplats
MySpace

Svenskar songkvinnur
Føðingar í 1988


Norðuríshavið

Norðuríshavið eisini nevnt Íshavið og Arktiskahavið er eitt av heimsins fimm heimshøvum, og fevnir um tey arktisku økini. Hesi lond hava strond móti Norðuríshavinum: Noreg, Russland, USA, Kanada, Grønland og Ísland og víðari til Jan Mayen, Sørkapp á Svalbard, Bjarnoynna og Nordkapp.

Norðuríshavið fevnir um eitt økið á 10 milliónir km², við einum miðaldýpi á 1300 m og hevur eina vatnmongd á 12,4 milliónir km³. Av og á sæst Norðuríshavið umrøtt saman við Barentshavinum, Kyrrahavinum og Norskahavinum sum eitt samanhangandi arktiskt hav.

Høv
Arktis


Norðsjógvurin

Norðsjógvurin er tann parturin av Atlantshavinum sum liggur millum Noreg og Danmark í eystri, Bretsku oyggjarnar í vestri og Týskland, Niðurlond, Belgia og Frakland í suðri. Í norði er 61. breiddarsirkul mark móti Norskahavinum, í eystri er linjan Lindesnes – Hanstholm móti Skagerrak, í suðri er linjan Calais – Dover móti Ensku kanalini. Í útnyrðingi gongur markið móti Atlantshavinum úr norðurenda Skotlands yvir Orknoyar og Hetland. Norðsjógvurin fevnir um eitt øki á 0,6 milliónir km², og støddin á vatnmongdini er 0,67 milliónir km³.

Av stórum áum, ið renna út í Norðsjógvin eru Elben við Cuxhaven, Weser við Bremerhaven, Ems við Emden, Rhinen og Maas við Rotterdam, Schelde við Vlissingen, Themsen og Humber við Hull.

Tað eru stórar mongdir av olju og náttúrugass undir havbotninum, og eitt lag av koli undir hesum.

Danir nevna Norðsjógvin fyri Vesterhavet.

Har ið Norðsjógvurin er djúpast er dýpið 690 metrar, í meðal er dýpið 95 metrar.

Høv


Eystrasalt

Eystrasalt ella Baltiskahavið er eitt umleið 413 000 ferkilometra stórt og upp til 459 metrar djúpt hav við brakkvatni í Norðureuropa, minni salt enn t.d. Atlantshavið, men tó ikki feskt vatn. Eystrasalt hevur mark í vestri til Danmark og Svøríki, í eystri til Finland, Russland, Estland, Lettland og Litava, í suðri til Pólland og Týskland.

Eystrasalt rennur út í Norðsjógvin gjøgnum Oyrasund, Lítlabelt og Stórabelt. Við Álandsoyggjarnar er eitt avmarkað smalt sjóøki, sum verður nevnt Bottenhavið. Við Umeå er eitt annað smalt øki, Kvarken, sum skilur Bottenhavið frá Botnisku víkini. Frá norðara parti av Eystrasalti eru tvær stórar víkir: Finska víkin (millum Finland og Estland) og Rigavíkin.

Við strendurnar og í skergørðunum frystir Eystrasalt til ís um veturin. Bottenvíkin er altíð fullkomiliga løgd undir ís partar av vetrinum, tað sama er galdandi fyri teir innaru partarnar av Finnsku víkini. Tað kann henda, at Beltini og Oyrasund frysta, men tað hendir ikki ofta, og ávisar vetrar kann drívísur ella pakkísur vera at finna har.. 1658 fór Karl X Gustav við einari svenskari herdeild yvir um tey frystu sundini Lítla- og Stórabelt í Danmark.

Í Eystrasalti eru fleiri stórar oyggjar, eitt nú Gotland, Öland, Bornholm, Dagoy, Ösel, Áland og Rügen.

Størri áir, sum renna út í Eystrasalt: Neva, Wisła, Oder, Daugava, Njemen, Dalälven, Torneáin, Kemijoki, Oulujoki og Narva.

Størri býir við strendurnar í Eystrasalti: St. Pætursborg, Stokkhólmur, Helsingfors, Kiel, Rostock, Stralsund, Gdansk, Riga, Stettin (Szczecin), Gdynia, Kaliningrad, Tallinn (onkuntíð verða eisini býirnir Keypmannahavn, Malmö og Klaipėda taldir við).

Tey fiskasløg, ið verða mest fiskað í Eystrasalti, eru brislingur, sild og toskur. Laksur verður eisini fiskaður í Eystrasalti.

Keldur

Høv
Evropa


Saba

Saba er ein oyggj í Karibiska havinum, sum politiskt hoyrir til Niðurlond. Oyggin hevur status sum niðurlendsk kommuna við serstøðu. Saba var til 10. oktober 2010 ein partur av Niðurlendsku Antillunum. Á oynni búgva 1991 fólk . Høvuðsstaðurin eitur The Bottom.

Keldur

Saba
Oyggjar
Norðuramerika
Niðurlendskar oyggjar
Karibisku Niðurlondini
Karibia


Saba (fleiri týdningar)

Saba hevur fleiri týdningar:
Saba er ein oyggj í Karibiska havinum. Sí Saba.
Saba er ein bygd í Iran. Sí Saba (Iran).


Frida

Frida er konufólkanavn.

Kendar kvinnur sum eita Frida:

 Frida Kahlo, meksikanskur listamálari.
 Frida Gustavsson, svensk modell.
 Frida Hyvönen, svensk songkvinna.
 Frida Lyngstad, svensk songkvinna.
 Frida Zachariassen, føroysk listakvinna.

Konufólkanøvn


Bjørn (fleiri týdningar)

Bjørn hevur fleiri týdningar:
Bjørn er eitt rándýr. Sí Bjarnir.
Bjørn er eitt mannfólkanavn. Sí Bjørn (fólkanavn).


Bjørk (fleiri týdningar)

Bjørk hevur fleiri týdningar:
Bjørk er eitt træ. Sí Bjørk.
Bjørk er eitt konufólkanavn. Sí Bjørk (fólkanavn).


Schiphol Flogvøllur

Schiphol Flogvøllur (niðurlendskt: Luchthaven Schiphol) er størsti flogvøllurin í Niðurlondum og eisini ein av teimum størstu í Evropa.

Slóðir
 Heimasíðan hjá Schiphol Flogvøllinum

Flogvøllir í Niðurlondum
Samferðsla og flutningur


Bjørn (fólkanavn)

Bjørn er mannfólkanavn.

Kendir menn sum eita Bjørn:
 Bjørn Bjørnson, norskur sjónleikari.
 Björn Borg, svenskur tennisleikari.
 Björn Gustafsson, svenskur skemtari.
 Bjørn Kalsø, føroyskur politikari.
 Björn Skifs, svenskur sangari.
 Björn Sörensen, svenskur myndamaður.
 Björn Ulvaeus, svenskur tónleikari.

Mannfólkanøvn


Air France (fleiri týdningar)

Air France hevur fleiri týdningar:
Air France  er eitt franskt flogfelag. Sí Air France.
Air France var ein svenskur tónleikabólkur. Sí Air France (tónleikabólkur).


Groningen (fleiri týdningar)

Groningen hevur fleiri týdningar:
Groningen er ein býur í Niðurlondum. Sí Groningen.
Groningen er ein landslutur í Niðurlondum. Sí Groningen (landslutur).


580-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 530-árini 540-árini 550-árini 560-árini 570-árini - 580-árini - 590-árini 600-árini 610-árini 620-árini 630-árini

Ár: 580 581 582 583 584 585 586 587 588 589

Hendingar

Slóðir úteftir

580-árini
Áratíggju


570-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 520-árini 530-árini 540-árini 550-árini 560-árini - 570-árini - 580-árini 590-árini 600-árini 610-árini 620-árini

Ár: 570 571 572 573 574 575 576 577 578 579

Hendingar

Slóðir úteftir

570-árini
Áratíggju


580

Hendingar

Føðingar

Andlát

580-árini


570

Hendingar

Føðingar

Andlát

570-árini


560-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 510-árini 520-árini 530-árini 540-árini 550-árini - 560-árini - 570-árini 580-árini 590-árini 600-árini 610-árini

Ár: 560 561 562 563 564 565 566 567 568 569

Hendingar

Slóðir úteftir

560-árini
Áratíggju


560

Hendingar

Føðingar

Andlát

560-árini


550-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 500-árini 510-árini 520-árini 530-árini 540-árini - 550-árini - 560-árini 570-árini 580-árini 590-árini 600-árini

Ár: 550 551 552 553 554 555 556 557 558 559

Hendingar

Slóðir úteftir

550-árini
Áratíggju


550

Hendingar

Føðingar

Andlát

550-árini


4. øld

4. øld var øldin, ið vardi frá 1. januar 301 (CCCI) til 31. desember 400 (CD) í tí julianska kalendaranum.

(3. øld - 4. øld - 5. øld)

Áratíggju og ár

Týdningarmikil fólk


3. øld

3. øld var øldin, ið vardi frá 1. januar 201 (CCI) til 31. desember 300 (CCC) í tí julianska kalendaranum.

(2. øld - 3. øld - 4. øld)

Áratíggju og ár

Týdningarmikil fólk


2. øld

2. øld var øldin, ið vardi frá 1. januar 101 (CI) til 31. desember 200 (CC) í tí julianska kalendaranum.

(1. øld - 2. øld - 3. øld)

Áratíggju og ár

Týdningarmikil fólk


2. áratúsund

Áratúsund: 1. áratúsund – 2. áratúsund – 3. áratúsund

2. áratúsund byrjaði 1. januar 1000 og endaði 31. desember 1999.

Hendingar

Viðkomandi persónar
Persónarnir niðanfyri eru í bókstavarøð eftir fornavninum:

A
 Abraham Lincoln
 Adolf Hitler
 Albert Einstein
 Alexander Graham Bell
 Alfred Nobel
 Anders Celsius
 Astrid Lindgren

B
 Benjamin Franklin

C
 Carl Larsson
 Carl von Linné
 Charles de Gaulle
 Charlie Chaplin
 Christofer Columbus
 Claude Monet

D
 Djingis Khan
 Dmitrij Mendelejev

F
 Friedrich Nietzsche

G
 Gustav Vasa

H
 Henry Ford
 Ho Chi Minh

I
 Isaac Newton
 Immanuel Kant

J
 Jeanne d'Arc
 Johann Sebastian Bach
 Josef Stalin
 Jöns Jakob Berzelius

K
 Karl Benz
 Karl Marx
 Kristian 2. av Danmark

L
 Lars-Magnus Ericsson
 Leonardo da Vinci

M
 Mahatma Gandhi
 Mao Zedong
 Marie Curie
 Martin Luther
 Michelangelo Buonarroti

N
 Napoleon Bonaparte
 Niels Bohr

O
 Otto von Bismarck

P
 Pablo Picasso
 Peter I av Russlandi

R
 René Descartes

S
 Saddam Hussein
 Selma Lagerlöf

T
 Thomas Aquinas

V
 Valdemar Atterdag
 Vincent van Gogh
 Vladimir Lenin

W
 William Shakespeare
 William Sturgeon
 Winston Churchill

Slóðir

Ár
Áratúsund


Bjørk (fólkanavn)

Bjørk er konufólkanavn.

Kendar kvinnur sum eita Bjørk:
 Björk Guðmundsdóttir, íslendsk songkvinna.
 Bjørk Herup Olsen, føroysk ítróttakvinna.
 Bjørk Olsen, føroysk blaðkvinna og ungdomspolitikari.
 Hera Björk Þórhallsdóttir, íslendsk songkvinna.

Konufólkanøvn


Eileen

Eileen er eitt konufólkanavn, sum kemur frá navninum Helen, Elaine ella Ellen. Talan er um tann angliseraða formin av írska navninum Eibhlín, sum aftur kemur frá tí eldra írska galisiska navninum Aibhilín ella Eilín (enska versjónin er Aveline). Navnið Eileen er eitt av 1000 best umtóktu konufólkanøvnunum hvørt einasta tíggjuáraskeið í USA síðan 1880.

Kendar kvinnur sum eita Eileen:
 Eileen Atkins, ensk sjónleikarinna.
 Eileen Bell, noðurírskur politikari.
 Eileen Brennan, amerikonsk sjónleikarinna.
 Eileen Chang, kinesiskur rithøvundur.
 Eileen Davidson, amerikonsk sjónleikarinna.
 Eileen Fulton, amerikonsk sjónleikarinna.
 Eileen O'Keeffe, írsk ítróttakvinna.
 Eileen Ryan, amerikonsk sjónleikarinna.

Konufólkanøvn


Utrecht (fleiri týdningar)

Utrecht hevur fleiri týdningar:
Utrecht er ein býur í Niðurlondum. Sí Utrecht.
Utrecht er ein landslutur í Niðurlondum. Sí Utrecht (landslutur).


540-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 490-árini 500-árini 510-árini 520-árini 530-árini - 540-árini - 550-árini 560-árini 570-árini 580-árini 590-árini

Ár: 540 541 542 543 544 545 546 547 548 549

Hendingar

Slóðir úteftir

540-árini
Áratíggju


540

Hendingar

Føðingar

Andlát

540-árini


530-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 480-árini 490-árini 500-árini 510-árini 520-árini - 530-árini - 540-árini 550-árini 560-árini 570-árini 580-árini

Ár: 530 531 532 533 534 535 536 537 538 539

Hendingar

Slóðir úteftir

530-árini
Áratíggju


530

Hendingar

Føðingar

Andlát

530-árini


520-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 470-árini 480-árini 490-árini 500-árini 510-árini - 520-árini - 530-árini 540-árini 550-árini 560-árini 570-árini

Ár: 520 521 522 523 524 525 526 527 528 529

Hendingar

Slóðir úteftir

520-árini
Áratíggju


520

Hendingar

Føðingar

Andlát

520-árini


510-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 460-árini 470-árini 480-árini 490-árini 500-árini - 510-árini - 520-árini 530-árini 540-árini 550-árini 560-árini

Ár: 510 511 512 513 514 515 516 517 518 519

Hendingar

Slóðir úteftir

510-árini
Áratíggju


510

Hendingar

Føðingar

Andlát

510-árini


500-árini

Øldir: 5. øld - 6. øld - 7. øld

Áratíggju: 450-árini 460-árini 470-árini 480-árini 490-árini - 500-árini - 510-árini 520-árini 530-árini 540-árini 550-árini

Ár: 500 501 502 503 504 505 506 507 508 509

Hendingar

Slóðir úteftir

500-árini
Áratíggju


Rutger Jan Schimmelpenninck

Rutger Jan Schimmelpenninck (føddur 31. oktober 1761 í Deventer, deyður 15. februar 1825 í Amsterdam) var ein niðurlendskur politikari.

Hann las løgfrøði á Leiden Universitetinum frá 1781 til 1784. Hann gjørdist advokatur í Amsterdam í 1784.

Hann var limur í tjóðartinginum (1796 - 1798). Hann var forseti í tjóðartinginum og virkandi statsleiðari hjá Bavariska lýðveldinum frá 17. mai 1796 til 30. mai 1796 og frá 15. mai 1797 til 29. mai 1797.

Niðurlendskir politikarar
Føðingar í 1761
Andlát í 1825


500

Hendingar

Føðingar

Andlát

500-árini


Francisco Goya

Francisco José de Goya y Lucientes (føddur 30. mars 1746 í Fuendetodos, Aragonia, Spania, deyður 16. apríl 1828 í Bordeaux, Frakland) var ein spanskur listamálari frá Romantikkini. Hann vaks upp í Zaragoza í landnyrðinspartinum av Spania og fór sum 14-ára gamal í læru hjá listamanninum José Luzan. Eftir eina ferð til Italia 1770-1771 var hann virkin við at framleiða tað kongaliga gobelinið og flutti síðan til Madrid í 1774. Umleið 1780 byrjaði hann lívsleið sín við tað kongaliga akademiið og við tað spanska kongshúsið, har hann varð útnevndur sum høvuðsmálari í 1799. Samstundis við starvið hjá kongshúsinum fylgdi hann væl við og dokumenteraði ræðuleikar undir Napoleonskrígnum við bløðum og málningum. Orsakað av spentu politisku støðuni í Spania, flutti hann í 1824 til Fraklands. Hann andaðist í Bordeaux  í1828.

Nógv av verkum hansara, eitt nú Tann nakna Maja, verða framsýnd á Museo del Prado í Madrid.

Goya verður av mongum sæddur sum tann seinasti av teimum gomlu meistarunum og sum tann fyrsti av teimum modernaðu. Hann hevur givið íblástur til meistarar sum Manet og Picasso og Francis Bacon.

Myndir av málningum eftir Goya

Keldur

Spanskir listamálarar
Føðingar í 1746
Andlát í 1828


490-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 440-árini 450-árini 460-árini 470-árini 480-árini - 490-árini - 500-árini 510-árini 520-árini 530-árini 540-árini

Ár: 490 491 492 493 494 495 496 497 498 499

Hendingar

Slóðir úteftir

490-árini
Áratíggju


490

Hendingar

Føðingar

Andlát

490-árini


480-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 430-árini 440-árini 450-árini 460-árini 470-árini - 480-árini - 490-árini 500-árini 510-árini 520-árini 530-árini

Ár: 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489

Hendingar

Slóðir úteftir

480-árini
Áratíggju


480

Hendingar

Føðingar

Andlát

480-árini


Nicolai Mohr

Nicolai Mohr (f. 22. november 1742 í Havn – d. 4. februar 1790 í Danmark) var sonur Peter Jensen og Onnu Jákupsdóttur, sum búðu úti á Reyni. Hann gekk á Latínskúlanum, og fór síðan undir at lesa náttúru- og fíggjarfrøði. Hann tók Filosofikum í 1767. Mohr verður í 1780 sendur til Íslands sum náttúruserkønur fyri Den Kgl. Porcelænsfabrik at gera kanningar, og í 1786 fær hann fast starv hjá hesi fyritøku. Hann hevði tó ikki langa ævi, tí longu í 1790 andaðist hann í Danmark. Høvuðsbókmentaverkið hjá Nicolai Mohr er ikki um føroysk viðurskifti, men íslendsk. Mohr var í Íslandi tey bæði árini 1780 og 1781, og heimafturkomin skipaði hann tilfarið, ið hann bevði fingið á kanningarferð síni í bókina: "Forsøg til en Islandsk Naturhistorie med adskillige oeconomiske samt andre Anmærkninger". Frá Íslandsferðini stavar eisini stutt grein: "Um aðferð Norðmanna, Færeyinga, Skotta og Hjaltlendinga - at veiða smáupsa eður upsaseiði", sum kom í eitt íslendskt tíðarrit í 1782.

Av føroyskum verkum, sum Mohr hevur lagt úr hondum, kunnu nevna lut hansara í "Svabos Indberetninger", hann hevur skrivað umleið 400 s. ella stívan fjórðing av hesum verki. Enn er at nevna orðasavnið upp á 7.450 orð, ið liggur eftir hann. Hann byrjaði í studentadøgunum at savna orðatilfar og økti um hetta savn støðugt. Eftir deyða hansara gav danskur prestur, Hasløe at navni, ið giftist við einkjuni eftir Mohr, kongliga bókasavninum í Keypmannahavn handritið.

Føroyskir rithøvundar
Føroyskir granskarar
Føðingar í 1742
Andlát í 1790


Jørgen Landt

Jørgen Jørgensen Landt (1751 í Bred í Assens – 26. juni 1804 í Bornholm) var borin í heim umleið ár 1751 í Bred í Danmark. Í 1773 leitaði hann á lærda háskúlan í Keypmannahavn og tók prógv har í 1777. Í 14 ár virkaði hann sum privatlærari, áðrenn hann í 1791 varð útnevndur til sóknarprest í Norðstreymoyar prestagjaldi við bústaði í Kvívík. Hann giftist í 1792 við Anniku Hedevig Djurhuus, dóttir Johan Christian Djurhuus á Nesi og norsku konu hansara, Mariu Rønning.

Í sjey ár røkti Landt embætið í Norðstreymoy, men í 1798 søkti hann vegna heilsubrek aftur til Danmarkar, har hann fekk embæti í Olsker og Allinge. Her doyði hann í 1804.

Ritverk

Om tvende færøske Bløddyr í Naturhistorie-Selskabets Skrifter, IV. 1. Heft. 1797, S. 38-43.
Forsøg til en Beskrivelse over Færøerne. Keypmannahavn 1800.
Nachdruck: Einars Prent og Forlag. Tórshavn 1965.
A description of the Faroe Islands, containing an account of their situation, climate, and productions, together with the manners and customs of the inhabitants, their trade etc. 1810.

Danskir prestar
Danskir rithøvundar


Clæmint Høgnesen

Clæmint Høgnesen (1828-1916) var bóndasonur úr Stórustovu í Oyndarfirði og kom á ungum aldri í kongliga handilin úti í Klaksvík og var har í 10 ár. Tá handilin verður seldur í 1856, flytur hann aftur til Oyndarfjarðar og verður bóndi í Stórustovu í 1858. Stutt eftir at Jørgen Bech hevði keypt handilin í Klaksvík, loysir Clæmint handilsloyvi í heimbygd síni og fer at handla fyri Jørgen Bech. Høgnesen var ein av slóbrótarunum fyri skipsfiskiskapi í Føroyum.

Clæmint Høgnesen byrjaði at handla í Oyndarfirði í 1856; eftir stuttari tíð eydnaðist tað honum at byggja upp eitt stórt handilsvirki við úthandlum í Fuglafirði, Elduvík og Gjógv, men við Oyndarfirði sum miðdepli og høvuðsbygd á hesum leiðum fram til aldarskiftið 1900.

Føroyskir keypmenn
Føðingar í 1828
Andlát í 1916


Svend Grundtvig

Svend Grundtvig (9. september 1824 í Christianshavn – 14. juli 1883 í Frederiksberg) var danskur málfrøðingur og skaldskapar- og fólkaminnisgranskari. Hann hevði serligan áhuga fyri føroyskum máli og bókmentum. Saman við svágrinum Jørgen Bloch savnaði hann saman og gav út Føroya kvæði og tilhoyrandi orðabók. Saman góðu teir eisini út stóra vísindalia verkið "Danmarks gamle Folkeviser".

Málfrøðingar
Danskir rithøvundar


470-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 420-árini 430-árini 440-árini 450-árini 460-árini - 470-árini - 480-árini 490-árini 500-árini 510-árini 520-árini

Ár: 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479

Hendingar

Slóðir úteftir

470-árini
Áratíggju


470

Hendingar

Føðingar

Andlát

470-árini


Pablo Picasso

Pablo Ruiz Picasso, fult navn: Pablo Diego José Francisco de Paula Juan Nepomuceno María de los Remedios Cipriano de la Santísima Trinidad Mártir Patricio Ruiz y Picasso (føddur 25. oktober 1881 í Málaga, Andalusia, Spania, deyður 8. apríl 1973 í Mougins, Frakland) var ein spanskur listamálari, myndahøggari og yrkjari, sum búði mesta av vaksna lívi sínum í Fraklandi. Hann verður av mongum mettur at vera ein hin týdningarmiklasti listamálarin í 20. øld saman við Matisse og Warhol. Hann menti sín egna stíl, kubismuna, saman við Georges Braque. Hann málaði ymisk stílsløg og gjørdi eisini standmyndir.

Kendasta verkið hjá Picasso verður mett at vera ein málningur, sum er ein avmyndan av týskum bumbuflogførum sum kasta sínar bumbur yvir Guernica undir spanska borgarakrígnum. Ein av málningum hansara, Garçon à la Pipe (1905) bleiv í 2004 selt fyri methøga prísin $ 104 milliónir. Hetta metið bleiv tó tikið seinni at málninginum hjá Gustav Klimt Portrett av Adele Bloch-Bauer, sum varð selt fyri $ 135 milliónir í 2006. Og málningurin hjá Jackson Pollock
"No. 5, 1948" var seldur fyri 140 milliónir $ í november 2006.

Keldur

Spanskir listamálarar
Føðingar í 1881
Andlát í 1973


Van Gogh Savnið

Van Gogh Savnið (niðurlendskt: Van Gogh Museum) er eitt savn í Amsterdam við listarverkum eftir kenda listamannin Vincent van Gogh og øðrum listafólkum frá samtíð hansara. Savnið læt upp í 1973 og hevur tað størsta savnið í heiminum við Van Gogh málningum og tekningum. Í 2012 vitjaðu 1.438.000 fólk savnið, og tað ger savnið til mest vitjaða savnið í Niðurlondum og 30. mest vitjaða listasavnið í heiminum. Savnið liggur í býarpartinum Amsterdam-Zuid (Suður) nærindis Stedelijk Museum, Rijksmuseum og Concertgebouw.

Tal av vitjandi

Savnið hevði 1.429.854 vitjandi í 2010, 1.600.298 vitjandi í 2011, og 1.438.000 vitjandi í 2012, sum ger tað til mest vitjaða savn í Niðurlondum (2010–2012) og 30. mest vitjaða listasavn í heiminum (2012).

Keldur

Slóðir úteftir

 Heimasíðan hjá Van Gogh Savninum

Søvn í Amsterdam


Museum Van Loon

Museum Van Loon er eitt savn í Amsterdam.

Slóðir úteftir

 Heimasíðan hjá Museum Van Loon

Søvn í Amsterdam


Steinn Steinarr

Steinn Steinarr (13. oktober 1908 – 25. mai 1958) var ein undangongumaður innan modernistiska yrking í Íslandi. Steinn Steinarr er skaldanavn fyri Aðalsteinn Kristmundsson. Hansara yrkingar eru kenslubornar og stílreinar, einfaldar, men stundum myndaríkar. Steinarr verður taldur millum fremstu íslendsku yrkjararnar í 20. øld. Yrkingin Barn er úr savninum "Ljóð", sum kom út í 1937.

Hann var føddur í Nauteyrarhreppi á Norðurlandinum í Íslandi, men flutti ungur til Reykjavíkar.

Íslendskir yrkjarar
Føðingar í 1908
Andlát í 1958


Henri Matisse

Henri Matisse føddur Henri-Émile-Benoît Matisse (31. desember 1869 – 3. november 1954) var franskur listamálari og grafikari.

Matisse varð føddur í Le Cateau-Cambrésis í Norðurfraklandi, pápi hansara var kornsølumaður. Matisse varð upprunaliga útbúgvin sum løgfrøðingur. Eftir løgfrøðislesnaðin starvaðist hann í nøkur ár á einari advokatskrivstovu og sum frítíðaráhugamál byrjaði hann at tekna. Í 1890 fekk hann blindtarmsbruna, og meðan hann royndi at koma fyri seg aftur eftir sjúkuna, málaði hann sínar fyrstu málningar.

Í oktober 1891 fór hann aftur til Paris fyri at lesa list. Hann royndi at sleppa inn á  École des Beaux-Arts í 1892, men kláraði ikki upptøkuroyndina. Síðn fór hann á fleiri málaraskeið og seinni sama ár gjørdist hann næmingur hjá Gustave Moreau. Í mars 1895 eydnaðist tað honum at sleppa inn á École des Beaux-Arts.

Hann giftist í januar 1898 við Amélie Noémie Alexandrine Parayre, tey fingu synirnir Jean (1899) og Pierre (1900). Áðrenn tað átti hann dóttrina Marguerite Emilienne í september 1894.

Tá hann var 25 ára gamal málaði hann eina mynd sum eitur ”La liseuse” / ”Lesandi kvinna”, sum gjørdi hann kendan orsakað av tí einfalda stílinum, sum hann málaði við. Hann gekk høgt upp í komposisjón og brúkti sterkir litir. Hann hevði sín egna listaskúla tíðarskeiðið 1908-1911. Seinni ferðaðist hann runt í Evropa og Afrika har hann sýndi verk síni fram.

Eftir seinna heimskríggj gjørdist Matisse sjúkur av krabbameini og kundi tí ikki standa við sítt staffeli og mála. Tí fór hann í gongd við at klippa og klistra myndir / découpage, sum hann eisini gjørdist kendur fyri. Hann hevði eitt hjálparfólk at hjálpa sær við hesum arbeiðnum. Hann helt fram við at klippa og klistra til hann andaðist í Nice hin 3. november 1954. Hann gjørdist 84 ára gamal.

Í Nice er eitt Henri Matisse savn í býarpartinum Cimiez, 164 Av. des Arènes de Cimiez, har ið útgrevstir frá fornøldini eisini eru at finna.

Keldur

Føðingar í 1869
Andlát í 1954
Franskir listamálarar
Fronsk listafólk
Løgfrøðingar


Munch-savnið

Munch-savnið (norskt: Munch-museet) er eitt savn í Oslo við listarverkum eftir kenda listamannin Edvard Munch. Savnið læt upp í 1963, hundrað ár eftir at hann varð føddur. Bygningurin er teknaður av arkitektunum Gunnar Fougner og Einar Myklebust. Myklebust var eisini arkitekturin, ið stóð fyri einari umfatandi útbygging og umvælingararbeiði, ið varð vígt í 1994 á 50-áradegnum fyri deyða Munchs.

Slóðir úteftir

 Heimasíðan hjá Munch Savninum

Søvn í Oslo
Edvard Munch


The Bottom

The Bottom er høvuðsstaðurin í Saba. Býurin hevur umleið 500 íbúgvar og er størsta bygdin á oynni. Eitt sjúkrahús er á oynni, tað liggur í The Bottom. Navnið kemur av tí niðurlendska orðinum de botte sum merkir skálin. Tað sipar til at bygdin liggur niðri í botninum á einum dali. Á enskum máli er navnið bronglað til tað enska The Bottom.

Saba


Dism

Dism er ein føroysk fyritøka ið framleiðir fleiri ymisk sløg av føroyskum brennivíni. Dism varð sett á stovn í 2008, og tað fyrsta sum fyritøkan framleiddi var Lívsins Vatn, sum er eitt slag av akvavitti. Hetta var fyrsta føroyska framleiðslan av brennivíni. Orsakað av rúsdrekkalógini, sum ikki loyvir framleiðslu av sterkum løgi í Føroyum, var fyritøkan noydd til at framleiða brennivíni uttanfyri Føroyar. Føroyskt kelduvatn varð útflutt til eitt av grannalondunum har tað varð destillerað og síðan varð tann lidna vøran seld í Rúsuni í Føroyum. Lógin er síðan broytt, soleiðis at sterkt øl kann framleiðast í Føroyum, men sterkt rúsdrekka sum brennivín kann framvegis ikki framleiðast í Føroyum. Stjóri í fyritøkuni er Erling Eidesgaard.

Sløg av brennivíni frá Dism
Lívsins vatn, sum er eitt slag av akvavitt
Havið, sum er eitt slag av akvavitt, 50%
Baraldur, sum er eitt slag av gin
Eldvatn, sum er eitt slag av vodka

Heiður
 2014 - Tey fýra sløgini hjá Dism fingu øll heiðursmerkir á World-Spirits Awards 2014 í Eysturríki. Eldvatn fekk gull fyri vodka, Baraldur fekk gull í ginni og Lívsins Vatn og Havið fingu ávikavist gull og silvur í akvavitti.
2012 - Havið vann bronsu á IWSC 2012.
2011 - Havið vann bronsu og Eldvatn vann silvur á Hong Kong IWSC 2011
2010 - Lívsins vatn og Eldvatn vunnu silvur á IWSC

Keldur

Slóðir úteftir
Heimasíðan hjá Dism

Føroyskar fyritøkur
Rúsdrekka
2008


Oranjestad (Aruba)

Oranjestad er høvuðsstaðurin í Aruba. Býurin hevur umleið 34 980 íbúgvar og er størsti býur á oynni. Navnið merkir Appelsinbýurin, men á lokala málinum,  papiamento, verður býurin ofta umrøddur sum Playa. Oranjestad er uppkallaður eftir Willem van Oranje-Nassau.

Søga
Oyggin var funnin hin 26. juli 1499 av spanska sjófararanum Alonso de Ojeda. Av fyrstan tíð búðu arawakindianar í økinum. Frá 1636 gjørdist staðið ein havn sum West-Indische Compagnie (Niðurlendska Vestindiska Kompaníið) nýtti, og í 1797 gjørdist býurin høvuðsstaður á Aruba.

Aruba


Annika Norlin

Annika Norlin (fødd 22. november 1977 í Östersund) er ein svensk songkvinna og sangskrivari. Hon er kend frá bólkunum Säkert! og Hello Saferide. Síðan 2009 hevur hon búð í Umeå, har hon lesur sálarfrøði á Umeå universitinum.

Útgávur

Hello Saferide

Album
2005 - Introducing...Hello Saferide
2006 - Introducing...Hello Saferide - vinyl við The Quiz sum bonuslag
2008 - More Modern Short Stories From Hello Saferide.

EP
2006 - Long Lost Penpal EP
2006 - Would You Let Me Play This EP 10 Times A Day?

Stakløg
2005 - My Best Friend
2005 - If I Don't Write This Song Someone I Love Will Die
2007 - I Was Definitely Made For These Times / The Quiz
2008 - Anna
2009 - Arjeplog

Við í uppsamlingsútgávum
2004 - Jeans & Summer 2, skering 5, Highschool Stalker
2005 - Jeans & Cover, skering 5, Teen Line (cover)
2006 - Oh No It's Christmas Vol. 1, skering 2 iPod X-mas
2008 - There's A Razzia Going On vol 1, skering 1 I Was Definitely Made For These Times
2009 - There's A Razzia Going On vol 2, skering 1 I Fold

Säkert!

Album
2007 - Säkert!
2010 - Facit
2011 - Säkert! på engelska

Stakløg
2007 - Vi kommer att dö samtidigt
2007 - Allt som är ditt
2010 - Fredrik
2010 - Dansa, Fastän

Við í uppsamlingsútgávum
2007- Poem Ballader Och Lite Blues/Återbesöket, skering 2 Generalens visa
2008- There's A Razzia Going On vol 1, skering 8 3 Månader Sen Idag
2009- Retur Waxholm, skering 3 Jag Vill Inte Suddas Ut
2009- There's A Razzia Going On vol 2, skering 10 Min Hemstad

Svenskar songkvinnur
Føðingar í 1977


Erling Eidesgaard

Erling Eidesgaard (føddur 18. september 1971) er ein føroyskur vinnulívsmaður av Tvøroyri, búsitandi í Havn.

Lívsleið

Lívsleið sum vinnulívsmaður
Erling er stjóri í fyritøkuni Dism, sum var fyrsta føroyska fyritøkan, ið framleiddi føroyskt brennivín, sum orsakað av føroysku lóggávuni tó mátti framleiðast í øðrum landi enn Føroyum, men við føroyskum vatni, sum mátti útflytast til endamálið. Øll fýra sløgini sum Dism higartil hevur framleitt, Lívsins Vatn, Havið, Baraldur og Eldvatn (akvavitt, gin og vodka) hava vunnið heiðursmerki á altjóða blindsmakkikappingum. Eitt nú vunnu øll fýra sløgini antin gull ella silvur á blindsmakking í Eysturríki í 2014, har umleið 400 sløg av brennivíni frá 30 ymiskum londum luttóku.

Erling hevur fyrr verið stjóri í fyritøkuni Eitt, sum var veitari av internet tænastum. Fyritøkan legði saman við aðrari størri fyritøku og er ikki til longur.

Lívsleið innan svimjing
Erling er formaður í Havnar Svimjifelag. Hann svimur í masters kappingum og børn hansara: Lív, Vár og Bartal eru aktivir svimjarar, eitt nú vann dóttirin Lív Ólavsøkusvimjingina, næstelsta dóttirin Vár gjørdist nummar tvey og Erling sjálvur gjørdist nummar fýra tá øll eru tald við, sonurin Bartal luttók eisini sum einasta mannfólk undir 25 og vann hann tí eisini tað kappingina, Erling gjørdist nummar tvey í bólkinum hjá monnum yvir 25. Lív (fødd 1999) er nú á føroyska landsliðnum í svimjing.

Familja
Erling er sonur Anitu og Jóannes Eidesgaard, sum var Føroya løgmaður 2004-08. Erling er giftur við Annu Eidesgaard, tey eiga børnini Lív, Vár og Bartal.

Keldur

Føroysk vinnulívsfólk
Føroyskir svimjarar
Tvørafólk
Føðingar í 1971


Willemstad

Willemstad er høvuðsstaðurin í Curaçao. Býurin hevur umleið 150 000 íbúgvar og er størsti býur á oynni.

Curaçao


Tungurahua

Tungurahua-gosfjallið, ið er 5029 metrar til hæddar, er 135 kilometrar sunnan fyri høvuðsstaðin Quito í Ekvador. Tungurahua hevur gjørt um seg við jøvnum millumbilum síðan 1999. Gosfjallið goysti t.d. í 2006, og ta ferðina doyðu seks fólk. Fleiri bygdir og býir eru nærhendis Tungurahua. Mest hótti býuruin er Banos, ið eisini er vælumtókt ferðamál.

Slóðir úteftir

Keldur

Gosfjøll
Fjøll
Ekvador


Fjall

Eitt fjall er eitt landafrøðiligt stað sum hevjar seg yvir umhvørvi rundan um við einari hædd sum kann vera millum nakrar tíggjutals metrar til fleiri túsund metrar, tó verður eitt fjall ofta definerað sum í minsta lagi 600 metrar høgt, í Encyclopædia Britannica er eitt krav um minstamark í hædd á 610 metrar. Í Føroyum verður orðið fjall tó eisini nevnt um fjøll ið eru undir tað marki. Orðið fjall verður ofta brúkt um fjallarøðir.

Tey flestu av jarðarinnar fjøllum eru blivin til antin við vulkanskum virksemi ella við forskjótingum í jarðarskorpuni ella við erodering av kringliggjandi bleytum fjallasløgum.

Størsti parturin av jarðarinnar fjøllum finnast á havins botni. Á landi eiga fjøllini 24% av yvirfløtuni: 52 prosent av Asia, 25 prosent av Evropa, 3 prosent av Afrika, 17 prosent av Avstralia, 36 prosent av Norðuramerika og 22 prosent av Suðuramerika.

Hægsta fjalli í heiminum er Mount Everest (Nepal), sum er 8.848 metrar høgt.

Heimsins hægstu fjøll
Tað eru 14 fjøll í heiminum, sum eru yvir 8.000 metrar yvir havið ella hægri.

Landafrøði
Fjøll


Skógur

Ein skógur er eitt størri økið, sum er klætt við meira ella minni høgum trøum. Ofta verður eitt øki definera sum ein skógur, tá tað eru so nógv trø, at tey ávirka nærumhvørvið, tvs. at tað er minni vindur og annar hiti millum trøini enn um tey ikki høvdu verið har. Tá ið hæddin á trøunum er yvir 5 metrar og avstanduri millum tey er minni enn 30 metrar, so fer ein slík broytig fram í umhvørvinum. ST definerar eitt øki sum skóg, tá tað er størri enn 5.000 kvadratmetrar, inniheldur trø ið eru hægti enn fimm metrar og tá trækrúnurnar fevna um minst 10% av økinum.

Skógir hoyra heima har ið tað regnar meira enn tað osar burt. Tilsaman eru um 25 skógfriðað lendi eru í Føroyum.

Keldur

Landafrøði


Lagos

Lagos er størsti býur í Nigeria, og fyrisitingarligur høvuðsstaður fyri lutstatin við sama navni. Lagos stórbýarøki, Metropoliska Lagos, hevur 16 lokalar eindir (local government areas) við knapt 10.4 milliónum íbúgvum sambært fólkateljingini í 2012. Tað ger Lagos stórbýarøkið til stórbýarøki í Afrika, sum hevur næstflest fólk, næst eftir Kairo, Egyptaland. Lagos var til 1991 eisini høvuðsstaður í Nigeria, men tá gjørdist Abuja høvuðsstaður í landinum. Lagos er tann næstmest týðandi havnarbýurin í Nigeria. Tann týdningarmiklasti vinnulívsmiðdepilin í býnum liggur á  främsta Victoria Island. Býurin hevur tann næstskjótasta fólkavøksturin í Afrika og 7. størsta fólkavøksturin í øllum heiminum. Sambært Lagos State Government er fólkatalið í býnum 17,5 milliónir, men hetta talið verður ikki mett at vera rætt av nigeriansku stjórnini og av National Population Commission, sum meta rætta talið at liggja um 21 milliónir, og um tað er rætt, so er Lagos størsti býur í Afrika.

Søga
Lagos var upprunaliga ein yoruba-býur við aworifolkinum og var frá byrjan nevndur Oko. Býurin fekk navnið Lagos frá teimum fyrstu portugisisku niðursetufólkunum, uppkallaður eftir býnum Lagos í Algarve. Millum 1404 og 1889 var býurin ein týðandi miðdepil fyri trælahandilin. Eftir at Stórabretland hevði annekterað býin í 1861 helt trælahandilin uppat. Í 1866 var Lagos lagdur saman við Sierra Leone, og 1874–1886 hoyrdi býurin til krúnkoloniina Gullstrondina. 1886–1906 hevði Lagos egna umsiting, síðan var býurin lagdur saman við Suðurnigeria og gjørdist í 1914 partur av Nigeria. Eftir at Nigeria gjørdist sjálvstøðugt frá Stórabretlandi í 1960 gjørdist býurin høvuðsstaður í Nigeria. Býurin vaks skjótt í 1960-árunum og 1970-árunum. Í 1991 gjørdist Abuja, sum liggur inni í landinum, høvuðsstaður í Nigeria.

Sjálvt um Lagos ikki longri er høvuðsstaður er býurin enn tað óalmenna sæti fyri fleiri statsligar myndugleikar.

Myndir

Keldur

Býir í Nigeria


Orientalska ortodoksa kirkjan

Orientalska ortodoksa kirkjan er ein ortodoks kirkja og søguliga kirkjan í Egyptalandi, Sýria, Kerala í India, Armenia, Eritrea og Etiopia.

Kristindómur


Felagið fyri kommunufeløg í Evropa

Felagið fyri kommunufeløg í Evropa (á enskum Council of European Municipalities and Regions, stytt CEMR) varð stovnað í Genéve í Sveis longu í 1951 av borgarstjórum í nøkrum størru evropeisku býum. Endamálið við felagsskapinum var og er at styrkja lokala fólkaræðið og lokala myndugleikan í øllum teimum evropeisku londunum. Felagið fyri kommunufeløg í Evropa vil tryggja, at lokal áhugamál eisini verða hoyrd í einum Evropa samveldi, sum annars er nógv merkt av umfatandi skrivstovuveldi. Í dag er CEMR tann størsti felagsskapurin í heiminum fyri regionalar og kommunalar myndugleikar. Í felagskapinum er 58 limir, ið fyrst og fremst eru kommunufeløg og býarfeløg. Teir 58 limirnir umboða fleiri enn 100.000 kommunalar og regionalar myndugleikar úr øllum Evropa. Millum annað eru øll systurfeløgini hjá KSF í Norðurlondum limir í felagsskapinum.

Felagskapurin hevur tvær skrivstovur, eina í París og eina í Brússel við tilsamans 20 starvsfólkum. Limfeløgini hava tveir regluligar fundir um árið. Politiskur formaður fyri felagsskapin er borgarstjórin og guvernørurin í Wien, Michael Hãupl. Heiðursforseti fyri felagsskapin er fyrrverandi franski forsetin Valéry Gisgard d'Estaing.

Føroyskur limaskapur

Kommunusamskipan Føroya (KSF) samtykti á stýrisfundi fríggjadagin 29. oktober 2010 at søkja um atlimaskap í felagsskapinum, ið er størsti felagsskapur í heiminum fyri kommunufeløg og regiónalar myndugleikar. Seinast í september mánað í 2010 var stýrið í Kommunusamskipan Føroya á fundi í Brússel við leiðsluna fyri CEMR. Endamálið við fundinum var millum annað at kanna møguleikarnar hjá Kommunusamskipanini fyri limaskapi í felagsskapinum. KSF vil við atlimaskapinum í CEMR fyrireika seg uppá, at ein alsamt størri partur av lóggávuni, eisini her á landi, kemur at hava sín uppruna í ES. Í Føroyum kenna kommunurnar longu nú avleiðingarnar av ES-lóggávu. Ein stórur partur av arbeiðinum hjá CEMR snýr seg um at ávirka lógararbeiði soleiðis at tað kann lagast til viðurskiftini í teimum ymisku londinum. Kommunur í Føroyum hava seinastu árini uppliva, at lóggáva serliga á umhvørvis- og á tí veterinera økinum verður umsett úr danskari ES-lóggávu, og uttan fyrilit verða sett í gildið í Føroyum. KSF vantar at við limaskapi í CEMR kunna føroysku kommunurnar fáa innlit og læra av hvussu kommunur í øðrum londum tillaga ES lóggávu til staðbundin viðurskifti. Við limaskapi í CEMR fær Kommunusamskipan Føroya eisini møguleikan fyri at knýta sambond við onnur kommunufeløg og býarfeløg í øllum Evropa, eins og felagið fær møguleika fyri at luttaka í arbeiðsbólkum og verkætlanum, ið verða skipaðar innan CEMR.

Felagsskapir


460-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 410-árini 420-árini 430-árini 440-árini 450-árini - 460-árini - 470-árini 480-árini 490-árini 500-árini 510-árini

Ár: 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469

Hendingar

Slóðir úteftir

460-árini
Áratíggju


460

Hendingar

Føðingar

Andlát

460-árini


Páll Danielsen

Páll Danielsen (føddur 1964) er ein føroyskur sjónleikari og raddaleikari. Hann er útbúgvin sjónleikari á Teaterskolen við Århus Teater í 1991 og hevur drúgvar royndir sum sjónleikari bæði í Danmark og Føroyum, t.d í Peer Gúnt og Kvinnan í svørtum. Hann starvast í Kringvarpi Føroya, har hann m.a. hevur spælt, skrivað, leikstjórnað og lagt til rættis nógvar góðar barnasendingar t.d. Rógvi og drekin og Ert tú við?. Hann hevur spælt fleiri sjónleikir á Tjóðpalli Føroya, eitt nú Goym moralin til seinni. Páll er limur í Leiklistaráðnum, umboðandi Leikarafelag Føroya. Síðan 1998 hevur hann undirvíst á Skúlanum í Havnar Sjónleikarafelag, sum eitt samstarv millum Sjónleikarfelagið og Tórshavnar kvøld- og ungdómsskúla. Hann er maður Vár Berghamar Jacobsen.

Leiklutir í filmi
1990 - Atlantic Rhapsody - 52 myndir úr Tórshavn

Útgivið
Søguskrínið, 1999, CD, saman við Vár Berghamar Jacobsen.

Keldur

Føroyskir sjónleikarar
Føroyskir leikstjórar
Føðingar í 1964


ITAX

ITAX (stytting fyri International Tundra Experiment) er eitt granskingarsamstav millum lond á norðurhálvu, sum Náttúrugripasavnið luttekur í. Samstarvið hevur sum endamál at eftirgera veðurlagsbroytingar við smáum vakstrarhúsum og kanna árin av upphiting á plantuvøkstur. Ein støð bleiv sett up á Sornfelli í 2001.

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða

Felagsskapir
Veðurfrøði


GLORIA

GLORIA (stytting fyri Global Observation Research Initiative in Alpine Environments) er eitt granskingarsamstarv, sum byrjaði í Evropa 1990-árunum, men hevur nú breitt seg kring heimin, t.d. til USA. Samstarvið hevur til endamáls at fylgja við, í hvønn mun árinið av broyttum veðurlagi ávirkar plantuvøksturin. Verkætlanin byrjaði í 2009. Fýra fjallatingar eru partur av kanningini. Hetta er samstundis ein partur av okkara íkast til tað arktiska samstarvið innan CAFF flora bólkin.

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða

Felagsskapir
Veðurfrøði


Marie Curie

Marie Curie (fødd Maria Salomea Skłodowska 7. november 1867, deyð 4. juli 1934), eisini kend sum Madame Curie ella Marie Skłodowska-Curie, var ein pólsk evnafrøðingur og alisfrøðingur. Hon var tann fyrsta kvinnan, ið vann eina Nobel-virðisløn og tann fyrsti persónurin, ið vann tvær Nobelvirðislønir: Nobelvirðislønina í alisfrøði (1903) og Nobelvirðislønina í evnafrøði (1911).

Hon megnaði at etablera eitt ástøði um radioaktivitet (eitt orð, ið hon gjørdi), tøkni fyri at fráskilja radioaktivar isotopar, og so fann hon fram til tvey nýggj frumevni: polonium og radium.

Sjálvt um hon gjørdist franskur ríkisborgari, so misti hon aldri sín pólska samleika. Hon uppkallaði tað fyrsta nýggja evnafrøðiliga frumevni, sum hon fann fram til í 1898 Polonium eftir heimlandi sínum, og í 1932 stovnaði hon Radiuminstituttið (nú Maria Sklodowska-Curie Institut fyri onkologi) í heimbýi hennara Warszawa, undir leiðslu av systrini Bronisława.

Føðingar í 1867
Andlát í 1934
Nobelprísvinnarar
Alisfrøðingar
Evnafrøðingar
Póllendingar
Fraklendingar


Arktiska Ráðið

Arktiska Ráðið varð stovnað í 1996 og er eitt uttanríkispolitiskt samstarv millum USA, Kanada, Russland og Norðurlond . Føroyar hava síðani 1998 verið formligur partur av danska limaskapinum. Arktiska Ráðið til endamáls at fremja samstarv og samskipan millum londini í Arktis um evni av felags áhuga, við denti á burðardygga menning og umhvørvisvernd. Limalondini skiftast at hava formansskapin fyri Arktiska Ráðið í eitt tvey ára tíðarskeið, sum endar við einum ráðharrafundi. Ráðharrafundurin samtykkir eina yvirlýsing, hvørs endamál er at lýsa politisku raðfestingarnar í arktiska samstarvinum. Ein fastur embætismannabólkur við umboðum á uttanríkispolitiskum stigi, kallað SAO (stytting fyri Senior Arctic Officials) heldur fund vanliga tvær ferðir um árið til tess at leiðbeina arbeiðið hjá arbeiðsbólkunum og fyrireika mál og virkisætlanir til politiska viðgerð á ráðharrafundunum.

Arktiska Ráðið er eitt uttanríkispolitiskt samstarv millum átta statir, har Føroyar og Grønland eru partar av danska limaskapinum. Til ber sostatt ikki til at luttaka í egnum navni eina, men sendinevndin ber heitið “Danmark/Grønland/Føroyar”, og flaggað verður við øllum trimum fløggunum. Danmark hevur formansskapin í Arktiska Ráðnum í tíðarskeiðinum frá 2009 til 2011. Í hesum sambandi vóru Føroyar, í oktober 2010, fyri fyrstu ferð vertur fyri einum SAO-fundi. Í Arktiska Ráðnum skal semja vera millum limalondini um allar avgerðir. Hesar avgerðir eru ikki løgfrøðiliga bindandi fyri limalondini. Arktiska Ráðið hevur ikki eina felags fíggjarætlan. Tað er upp til einstøku limalondini, hvørt tey ynskja at vera við til at fíggja ella á annan hátt stuðla verkætlanum og øðrum virksemi í Arktiska Ráðnum. Arktiska Ráðið hevur heldur ikki eina felags skrivstovu.

Limalondini í Arktiska Ráðnum

Átta lond eru limir í Arktiska Ráðnum. Av hesum eru fimm strandarlond. Tey eru Danmark, USA, Noreg, Kanada og Russland. Finnland, Svøríki og Ísland eru hinir limirnir í Arktiska Ráðnum. Danmark umboðar Føroyar og Grønland. Umframt limalondini og føstu luttakararnar eru ein long røð av londum og felagsskapum, bæði millumstjórnar- og áhugafelagsskapir, eygleiðarar í Arktiska Ráðnum.

Limalond

  Kanada
  Danmark
  Grønland
  Føroyar
  Finnland
  Ísland
  Noreg
  Russland
  Svøríki
  USA

Eygleiðarar

Londini, sum hava fasta eygleiðarastøðu eru Frakland, Niðurlond, Pólland, Spania, Stórabretland og Týskland. Harafturat hava nýggju millumlanda felagsskapir (haruppií NAMMCO) og ellivu millumlanda áhugafelagsskapir eygleiðarastøðu í Arktiska Ráðnum. Í løtuni eru tað ES nevndin, Japan, Italia, Suðurkorea, Fólkalýðveldið Kina, India og Singapor sum hava fyribils eygleiðarastøðu í Arktiska Ráðnum. Veðurlagsbroytingarnar og teir møguleikarnir, sum tær hava við sær, hava nú fingið fleiri lond at vísa áhuga fyri at sleppa upp í Arktiska Ráðið. Eitt nú hevur tann nýggja sjóleiðin í póløkinum stóran áhuga, og lond sum Kina og Suðurkorea vilja fegin sleppa at sita við borðið í Arktiska Ráðnum sum eygleiðarar. Tey átta londini, sum nú eru í Arktiska Ráðnum, eru sinnað at viðgera fyrispurningar frá londum, sum vilja hava eygleiðarastøðu, men tey eru eisini samd um, at tey vilja ikki hava ov nógvar eygleiðarar í ráðið. Áhugin fyri Arktiska Ráðnum er øktur í takt við, at Arktis seinnu árini veruliga er komið á skránna í heimspolitikki.

Føroysk luttøka

Føroyar hava síðani 1998, sum partur av danska limaskapinum, verið umboðað á embætisstigi í Arktiska Ráðnum. Sendinevndin eitur “Denmark/Greenland/Faroe Islands”. Flaggað verður við øllum trimum fløggum og øll trý umboðini bera heitið SAO (stytting fyri "Senior Arctic Official"). Leiðarin fyri sendinevndina er umboð fyri danska uttanríkisráðið. Í januar 1998 skrivaði løgmaður Edmund Joensen til danska uttanríkisráðharran Niels Helveg Petersen, at landsstýrið hevði tikið avgerð um, at Føroyar skuldu hava ein meira virknan leiklut í Arktiska Ráðnum. Løgmaður vísti á, at føroyska luttøkan inntil tá hevði verið avmarkað og á embætismannastigi. Løgmaður heitti á danska uttanríkisráðharran um at bera so í bandi, at føroyska luttøkan í arktiska samstarvinum varð formliga viðurkend. Danski uttanríkisráðharrin svaraði, at hann fegin vildi virkað fyri hesum og at føroysk luttøka var vælkomin í donsku sendinevndini á embætismannastigi eins og á politiskum stigi.

Undir fyrsta ráðharrafundinum í Arktiska Ráðnum í Kanada á heystið 1998 bar danska sendinevndin framvegis heitið Denmark/Greenland, hóast Føroyar høvdu fingið vissu fyri at verða formligur partur av arktiska samstarvinum og vóru umboðaðar við embætisfólki á fundinum. Heitt varð frá føroyskari síðu á donsku myndugleikarnar um at broyta navnið á sendinevndini til eisini at umfata Føroyar. Málið varð tikið upp við hini limalondini í Arktiska Ráðnum um at góðkenna broytingina av heitinum á donsku sendinevndini. Á várið 1999 var hetta komið undir land. Føroyar høvdu síðan eina virkna luttøku á embætisstigi á flestu SAO fundum fram til 2004 .
Eftir 2004 var føroyska luttøkan tó rættuliga óstøððug. Men, síðan Uttanríkisráðið varð stovnað, hava Føroyar aftur verið umboðaðar á øllum SAO-fundum.

Upprunafólk

Seks felagsskapir fyri upprunafólk eru fastir luttakarar í Arktiska Ráðnum (á enskum Permanent Participants). Felagsskapirnir eru Inuit Circumpolar Council, Saami Council, Russian Arctic Indigenous Peoples of the North, Aleut International Association, Arctic Athabaskan Council og Gwich'in Council International. Hesir felagsskapir luttaka á jøvnum føti við limalondini í orðaskiftinum, tó eru teir ikki við til at taka formligar avgerðir í ráðnum . Felagsskapirnir fyri upprunafólk bera ótta fyri, at verða ov nógvir eygleiðarar, fer tað at hava við sær, at teirra røddir vikna og tey lokalu áhugamálini sostatt missa ávirkan í arktiska samstarvinum.

Felagsskapirnir fyri upprunafólk hava eina felags skrivstovu, IPS (stytting fyri "Indigenous Peoples Secretariat"), sum hevur til endamáls at stuðla felagsskapunum í luttøkuni í Arktiska Ráðnum. IPS heldur til á Norðuratlantsbryggjuni í Keypmannahavn og verður fíggjað av Danmark.

Søga

Formliga samstarvið um Arktis byrjaði við "Arctic Environmental Protection Strategy" (AEPS) í 1991. Talan var um eitt samstarv millum USA, Russland, Kanada, Finnland, Ísland, Noreg, Svøríki og Danmark/Grønland um umhvørvisvernd í Arktis. Samstarvið varð mett at vera fyrsta stigið at skapa trygd í arktiska økinum eftir, at kalda kríggið var hæsað av. Fimm ár seinni tók Kanada stig til at seta Arktiska Ráðið á stovn. Við Ottawa-yvirlýsingini frá 1996 varð AEPS samstarvið um umhvørvi víðkað til eitt samstarv á uttanríkispolitiskum stigi, sum eisini tekur atlit at burðardyggari menning og livikorunum hjá íbúgvunum í Arktis. Síðan 1998 hava Føroyar, sum partur av danska limaskapinum, verið umboðað í Arktiska Ráðnum.

Arbeiðsbólkarnir í Arktiska Ráðnum

Seks arbeiðsbólkar eru í Arktiska Ráðnum. Fýra av hesum "Arctic Monitoring & Assessment Programme" (stytt AMAP), "Conservation of Arctic Flora & Fauna" (CAFF), "Protection of the Arctic Marine Environment" (PAME) og "Emergency Prevention, Preparedness & Response" (EPPR) vórðu stovnaðir longu undir umhvørvissamstarvinum "Arctic Environmental Protection Strategy" (AEPS) frá 1991. Sum partur av avgerðini, um at seta Arktiska Ráðið á stovn, varð arbeiðsbólkurin "Sustainable Development Working Group" (SDWG) stovnaður, tí avgjørt varð, at Arktiska Ráðið eisini skuldi umfata burðardygga menning og livikor hjá íbúgvunum í Arktis, umframt umhvørvisvernd. Seinni er arbeiðsbólkurin "Arctic Contaminants Action Program" (ACAP) komin afturat í 2006.
Hvør arbeiðsbólkur hevur egið stýrið og egna skrivstovu. Skrivstovurnar liggja í ymsum limalondum og eru fyrst og fremst fíggjaðar av vertslandinum. Heimildina til virksemi fáa arbeiðsbólkarnir á ráðharrafundunum. Á SAO-embætismannafundunum kunna arbeiðsbólkarnir um sítt virksemi. Føroysk luttøka er í flestu av arbeiðsbólkunum.

 AMAP (Arctic Monitoring & Assessment Programme).
 CAFF (Conservation of Arctic Flora & Fauna).
 EPPR (Emergency Prevention, Preparedness & Response).
 PAME (Protection of the Arctic Marine Environment ).
 SDWG (Sustainable Development Working Group ).
 ACAP (Arctic Contaminants Action Program ).

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða.

Keldur

Millumlanda felagsskapir
Arktis


Shanghai

Shanghai er størsti býur í Kina eftir fólkatali. og heimsins størsti býur yvirhøvur eftir fólkatali. Býurin er ein av teimum fýra beinleiðis-strýrdu kommununum í Kina, við einum fólkatalið á tilsamans knappar 24 milliónir (2013).  Býurin er ein altjóða fíggjarmiðdepil, og ein miðdepil fyri ferðasamband við heimsins virknastu bingjuhavn. Býurin liggur í deltaðini við Yangtze-ánna í Eysturkina og liggur har ið Yangtze-áin rennur út miðskeiðis á kinesisku strondini.  Shanghai kommuna hevur mark við landslutirnir Jiangsu og Zhejiang móti norði, suðri og vestri, og er avmarkað móti eystri av tí Eysturkinesiska havinum.

Í øldir vaks Shanghai sum ein fyrisitingarligur býur, flutningshavn og handilsbýur og í 19. øld vaks týdningurin av býnum orsakað av evropiskari viðurkenning av tí góðu havnini, staðsetingini og teimum búskaparligu møguleikunum.  Býurin var ein av teimum fimm havnunum, ið var latin upp fyri útlendskum handli eftir at Stórabretland vann yvir Kina í tí Fyrra Opiumskrígnum, meðan tann eftirfylgjandi 1842 Nanking-sáttmálin frá 1842 og Whampoa-sáttmálin frá 1844 loyvdi stovnanini av Shanghai International Settlement og French Concession. Býurin blómaði tá sum ein miðdepil fyri handil millum eystur og vestur og gjørdist fíggjarligur miðdepil í asiatiska Stillahavsøkinum í 1930-árunum. Men, tá ið Kommununistaflokkurin tók valdið á meginlandinum í 1949, var handil orienteraður við fokus á sosialistisk lond, og alheimstýdningurin hjá býnum minkaði. Í 1990-árunum, gjørdi tann búskaðarligi reformurin sum Deng Xiaoping innførdi, at býurin mentist aftur og hjálpti við til at útlendskar íløgur aftur vóru gjørdar í býin.

Shanghai er eitt vælumtókt ferðavinnumál sum er kent fyri søgulig eyðkenni sum Bund, Chenghuang Miao Savnið og Yuyuan havin og harumframt eisini fyri Lujiazui sum sæst í havsbrúnni. Onnur kend ferðavinnumál í býnum eru Shanghai Savnið og Kina Listasavnið.

Keldur

Býir í Kina


Jakarta

Jakarta (eisini Djakarta, landslutanavn Jakarta Raya ella DKI Jakarta, áðrenn 1949 Batavia) er høvuðsstaður í Indonesia og liggur á oynni Java. Býurin hevði 9.761.407 íbúgvar (des. 2012). Stórbýarlandsluturin, sum verður nevndur Jabodetabekjur (navnið er eitt akronym av navninum á teimum býum og økjum har: Jakarta, Bogor, Depok, Tangerang, Bekasi og Cianjur), er ein av heimsisn fólkaríkastu býum og stórbýarøkjum og hevði 25,7 milliónir íbúgvar 2005) sum búðu á einari vídd á 8 771 km².

Býurin liggur við Jakartavíkina í vestara parti av oynni har ið áin Ciliwung munnar út í havið. Uttanfyri býin eru landbúnaðarmarkir og lutvíst eisini regnskógur. 105 størri oyggjar hoyra við til býin, hesar liggja umleið 45 km norðanfyri miðbýin í Jakarta. Oynnar verða nevndar Kepulauan Seribu ("Túsund oyggjarnar").

Býurin varð stovnaður sum ein handilsstøð fyri tað Nederlendska Ostindiska Kompaniið ár 1619. Býurin nevndist tá Batavia og hevði tað navnið til 1949. Núverandi navnið hevur býurin fingið frá einum gomlum indonesiskum havnabýi, hvørs leivdir Batavia var bygdur á. Gamli miðbýurin í Jakarta hevur kanalir eftir niðurlendskum mynstri.

Keldur

Býir í Indonesia
Høvuðsstaðir í Asia


Karachi

Karachi (urdu: کراچي) er tann størsti býurin í Pakistan og høvuðsstaður í landslutinum Sindh. Býurin er búskaparligur og handlilsmiðdepil í Pakistan. Býurin liggur við tað Arabiska Havið í ein landnyrðing av áarmunnanum til Indus. Við forstøðum hevur býurin eitt fólkatal á umleið 13 milliónir og er harvið millum heimsins 25 størstu býir.

Karachi var høvuðsstaður Pakistans  frá tí at landið fekk sjálvstøðu í 1947 til 1958, tá Rawalpindi gjørdist høvuðsstaður eitt stutt tíðarskeið, meðan Islamabad var bygdur.

Vitjunarverd støð í Karachi eru eitt nú Clifton, Saddar, Tariq Road, Alladin Park og Defence.

Flotin hjá Pakistansku verjuni hevur høvuðssæti í Karachi.

Politikkur

Fyrisitingarlig øki
Karachi hevur 18 fyrisitingarlig øki:

Høvuðssætið hjá verjuni í Karachi hoyrir ikki við til tey fyrisitingarligu økini í býnum men verður umsitið av pakistanska herinum.

Keldur

Slóðir úteftir

Býir í Pakistan


450-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 400-árini 410-árini 420-árini 430-árini 440-árini - 450-árini - 460-árini 470-árini 480-árini 490-árini 500-árini

Ár: 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459

Hendingar

Slóðir úteftir

450-árini
Áratíggju


CAFF

CAFF (stytting fyri Conservation of Arctic Flora & Fauna) er arbeiðsbólkur undir Arktiska Ráðnum. Bólkurin hevur til endamáls at arbeiða við skipanum um varðveitslu av tí lívfrøðiliga margfeldinum í Arktis og á henda hátt tryggja eina burðardygga gangnnýtslu av tilfeinginum . CAFF er skipað við einum ráði, Management Board, har øll 8 limalondini luttaka. Føroyar hava eisini umboð í ráðnum, og seinastu árini hava vit ikki luttikið, men bert fylgt við arbeiðnum. Fyri Føroyar er Anna Maria Fosaa umboð í stýrinum.

Fleiri fakundirbólkar eru undir ráðnum. Hesir bólkar hava til endamáls at samskipa samstarv millum vísindafólk og seta í gongd verkætlanir, hvørs endamál er at varðveita tað lívfrøðiliga margfeldið :

 CBird, ið er fuglabólkurin
 CFG (Caff Flora Group)
 Marine Biodiversity Monitoring Group

Sí eisini

 Arktiska Ráðið.

Keldur

Felagsskapir
Arktis


Ex Libris Group

Ex Libris Group er ein altjóða fyritøka, sum mennir og letur bókasavnsskipanir. Landsbókasavnið hevur sáttmála við Ex Libris Group um bókasavnsskipanina Aleph, sum bókasøvn kring landið brúka. Býarbókasavnið hevur tó egna bókasavnsskipan. Erhard Jacobsen, leiðari á Landsbókasavninum, hevur umsitingina av bókasavnsskipanini um hendi.

Fyritøkur


450

Hendingar

Føðingar

Andlát

450-árini


440-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 390-árini 400-árini 410-árini 420-árini 430-árini - 440-árini - 450-árini 460-árini 470-árini 480-árini 490-árini

Ár: 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449

Hendingar

Slóðir úteftir

440-árini
Áratíggju


440

Hendingar

Føðingar

Andlát

440-árini


PAME

PAME' (stytting fyri Protection of the Arctic Marine Environment) er arbeiðsbólkur undir Arktiska Ráðnum. Arbeiðsbólkurin fyri vernd av arktiska havumhvørvinum, PAME, varð stovnaður í 1991. PAME hevur skrivstovu í Akureyri í Íslandi. Arbeiðið í PAME snýr seg um vernd av arktiska havumhvørvinum. PAME hevur sum arbeiðssetning at meta um, hvørt millumtjóða sáttmálar og aðrar reguleringar eru nøktandi fyri at verja arktiska havumhvørvið og at gera tilmæli um, hvat kann verða gjørt fyri, at betra um umsitingina av arktiska havumhvørvinum. Hetta er eisini endamálið við t.d. verkætlanini "Arctic Ocean Review", sum PAME fór undir í 2009. Málið er at gera eitt yvirlit yvir, hvørjir sáttmálar og umsitingaravtalur eru galdandi fyri havið í Arktis. Við støði í hesum verður tilmæli gjørt um, hvat skal gerast fyri at styrkja verndina av arktiska havumhvørvinum.

Ein onnur verkætlan undir PAME samstarvinum er "Arctic Marine Shipping Assessment" (AMSA). Hendan frágreiðing varð góðkend og almannakunngjørd á ráðharrafundinum í 2009 í Tromsø. AMSA frágreiðingin lýsir verandi skipaferðslu og metir um væntaðu skipaferðsluna í arktiska økinum. Við støði í hesum eru gjørd seytjan tilmæli um, hvat eigur at vera gjørt fyri at tryggja, at økta skipaferðslan í arktiska økinum verður so burðardygg og trygg sum gjørligt. PAME hevur, í samstarvi við limalondini og hinar arbeiðsbólkarnar í Arktiska Ráðnum, sett skjøtul á eina tilgongd, sum skal tryggja, at tilmælini verða sett í verk.

Umboð fyri Umhvørvisstovuna hava luttikið á fundum og virkseminum í PAME. Hendan luttøkan hevur tó verið rættuliga óstøðug seinastu árini, orsakað vantandi fígging. Umhvørvisstovan fylgir kortini, í tann mun orkan loyvir tí , við í virkseminum hjá PAME.

Sí eisini

 Arktiska Ráðið.

Kelda

 Almenna heimasíðan hjá PAME

Felagsskapir
Arktis


Antiokia

Antiokia ella í dag Antakya (grikskt Ἀντιόχεια, arabiskt انطاكية, Anṭākyä frá sýriskum máli: ܐܢܛܝܘܟܝܐ,) er ein býur í Turkalandi og er høvuðssæti í Hatay landslutinum í suður-Turkalandi, nærindis markið til Sýria. Borgarstjóri er Lütfü Savaş.

Antiokia var eisini ein fornur býur sum lá norðaliga í Sýria við ánna Orontes uml. 30 km frá Miðjarðarhavinum. Býurin varð grunnlagdur ár 301 f.Kr. av Selevkos I Nikator, ein av heryvirmonnunum hjá Aleksandur Mikla, í einum vøkrum og fruktargóðum øki, umgyrt norðanvert av høgum fjøllum og sunnanvert av einum slætta. Býurin var høvuðstaður í Selevkidríkinum, og fyri ikki at skilja hann frá øðrum býum av sama navni, varð hann róptur Antiokia Epidaphnes ella Antiokia við Orontes. Nú hevur býðurin mist sín fyrrverandi týdning og eitur Antakya, og liggur í turkiska landslutinum Hatay.

Søga
Antiokia var tann vakrasti asiatiski handilsbýðurin við Miðjararhavið og varð prýddur av keisarunum við marglætis bygningsverkum. Men áhaldandi jarðskjálvtar og kríggj førdu við sær, at býurin fell í órøkt. persiski kongurin Khosrau I tók býin og legði hann í oyði í 538. Býurin varð tikin av kaliffi Umar ibn al-Khattab í 637, fríðaður av bysantinarunum í 969 og kom seinni undir seljukkarnar í 1084 og undir krossfararnar í 1098. Býurin gjørdist høvuðstaður hjá normanniska fúrstanum Bohemond I sum grunnlegði fúrstadømið Antiokia, men býurin varð hertikin og lagdur í oyði av muslimunum í 1268. Til endans kom Antiokia undir turkiskt vald í 1516 og hoyrdi í osmanska tíðarskeiðnum til turkiska vilajettið (umsitingarøkið) Aleppo.

Tá Osmanska ríkið fall eftir fyrra veraldarbardaga kom býurin, saman við Sýria, undir franskt løgdømi (jurisdiksjón) frá 1919 og fram til 1938, tá Státurin Hatay varð stovnaður. Men hesin státur vardi bert frá  7. september 1938 til 29. juni 1939, tá ein umstrídd fólkaatkvøða varð hildin um samanlegging við Turkalandi, og síðan varð økið innlimað í Turkaland. Sýria metir tó Hatay at vera sýriskan landslut, og hevur ongantíð góðtikið turkisku yvirtøkuna.

Fyrsti Kristindómurin
Antiokia var ein høvuðsdepil hjá teim fyrstu kristnu, og býurin er nevndur í fleiri versum í Ápostlasøguni, Galatabrævinum 2,11 og 2 Timoteusbrævi 3,11. Í býnum búðu nógvir jødar og hagar fór Pætur apostul at boða jødunum evangeliið, og hann er eisini sagdur at hava sett á stovn Patriarkatið í Antiokia. Seinni komu eisini Barnabas og Paulus hagar at prædika. Tey umvendu í Antiokia vórðu tey fyrstu í heiminum ið fingu heiti 'kristin', Áps. 11,26: "Tað var í Antiokia, lærisveinarnir fyrst vórðu kallaðir kristnir".

Nógvar kristnar kirkjur og kleystur vórðu gjøgnum tíðirnar bygd í og kring Antiokia, men tá turkiski herurin tók yvir í 1939 flýddu nærum øll tey kristnu úr býnum, flestu teirra fóru til Sýria. Ortodoksa Patriarkatið í Antiokia hevur nú sæti í Damaskus í Sýria.

Býir í Turkalandi
Bíbilsk støð


Tropenmuseum

Tropenmuseum er eitt savn í Amsterdam, sum varð stovnað í 1864. Savnið er eitt av teimum størstu í Amsterdam. Har eru átta fastar framsýningar og ein skiftandi røð av framsýningum við bæði nýmótans og siðbundnari visuellari list og fotografiskum verkum. Savnið hevði 176.000 vitjandi í 2009.

Slóðir úteftir

 Heimasíðan hjá Tropenmuseum

Søvn í Amsterdam
1864


The Doors

The Doors var ein amerikanskur tónleikabólkur úr Los Angeles í USAi. Metingarnar siga, at teir hava selt yvir 100 million eintøk síðan fyrsta singulplátan "Break On Through (To the Other Side)" kom út í 1967.

Tónleikaútgávur
The Doors (1967)
Strange Days (1967)
Waiting for the Sun (1968)
The Soft Parade (1969)
Morrison Hotel (1970)
L.A. Woman (1971)
Other Voices (1971)
Full Circle (1972)
An American Prayer (1978)

Limir

Sjálv um Jim Morrison sum oftast var miðdepil fyri uppmerksemi, vóru tað allir fýra limirnir í The Doors, sum skrivaðu tey stóru hittini:
Jim Morrison, vokalistur («The End»)
Robby Krieger, gittari («Light My Fire»)
John Densmore, trummer & perkusjón
Ray Manzarek, bassgittari

Keldur

Amerikanskir tónleikabólkar


Better in Stereo

"Better in Stereo" er temalagið til Disney Channel sjónvarpsrøðina Liv and Maddie. Sangurin varð skrivaður av føroysku fyritøkuni Baroli Music (Bárður Háberg, Óla Jógvansson) saman við Paula Winger. Sangurin er sungin av Dove Cameron.

Baroli Music
Disney sangir


The Girl I Used To Know

The Girl I Used To Know er eitt staklag, sum Stefanie Scott gav út í 2011. Tað var skrivað av føroyingunum Bárður Háberg og Óli Jógvansson saman við Audrey Martells. Lagið er blivið eitt av kendastu løgunum higartil hjá Stefanie, og sangurin hevur til nú (2014) yvir 3 milliónir vísingar á YouTube.

Baroli Music
Stakløg
Stefanie Scott


FYI

FYI er eitt staklag, sum  Stefanie Scott gav út í 2012. Sangurin er skrivaður av føroyingunum Bárður Háberg, Óli Jógvansson og Audrey Martells. FYI var annað staklagið, ið Baroli Music (Bardur Haberg & Oli Jogvansson) skrivaðu til Stefanie saman við Audrey Martells.

Baroli Music


I Don't Wanna Let You Go

I Don't Wanna Let You Go er eitt staklag, sum Stefanie Scott gav út í 2014. Sangurin er skrivaður av Bárður Háberg og Óla Jógvansson (Baroli Music), Neon Hitch og Stefanie Scott. Sangurin varð útgivin hin 8. apríl 2014 og videolagið hevði eisini frumsýning á Disney Channel sama dag. Vikurnar áðrenn útgávuna var sangurin hin mest eftirspurdi á Radio Disney.

Baroli Music
Stefanie Scott
Stakløg
2014


430-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 380-árini 390-árini 400-árini 410-árini 420-árini - 430-árini - 440-árini 450-árini 460-árini 470-árini 480-árini

Ár: 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439

Hendingar

Slóðir úteftir

430-árini
Áratíggju


430

Hendingar

Føðingar

Andlát

430-árini


University of the Arctic

University of the Arctic (stytt UArctic) varð formliga stovnað í juni 2001. UArctic er eitt samstarv millum hægri útbúgvingarstovnar í Arktis, har Fróðskaparsetrið er limur . Ein táttur í hesum samstarvi, sum hevur áhuga í granskingarumhvørvinum í Føroyum, er “North2North” verkætlanin, ið er ein skiftisskipan fyri lesandi millum stovnar, sum eru limir hjá UArctic. Verkætlanin gevur lesandi møguleika at vera á einum øðrum stovni frá trimum til tólv mánaðir . Kunnað verður regluliga um UArctic á SAO-fundum, hóast UArctic ikki er ein partur av Arktiska Ráðnum.

Keldur

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða

Fróðskaparsetur
Alaska
Arktis


Byzantinska ríkið

Byzantinska ríkið, stundum kalla Eysturrómverska ríkið, var eitt framhald av eystara parti av Rómverjaríkinum í seinnu helvt av fornøldini og í miðøldini. Høvuðsmálið var grikskt og høvuðsstaðurin var Konstantinopel (núverandi Istanbul), upprunaliga kendur sum Byzantium. Byzantinska ríkið, ella Eysturrómverska ríkið, yvirlivdi umleið 1.000 ár longri enn Vesturrómverska ríkið, inntil tað fall til osmansku turkarnar í 1453, ið settu á stovn Osmanska ríkið.

Byzantinska ríkið
Søga


420-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 370-árini 380-árini 390-árini 400-árini 410-árini - 420-árini - 430-árini 440-árini 450-árini 460-árini 470-árini

Ár: 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429

Hendingar

Slóðir úteftir

420-árini
Áratíggju


420

Hendingar

Føðingar

Andlát

420-árini


Niðurlendingar

Niðurlendingar er germanskt fólk, ið býr í Niðurlondum og í Flandern, Belgia. Tey hava somu mentan og tosa niðurlendska málið. Niðurlendingar eru eisini fluttir til onnur lond, og fleiri lokalsamfeløg við niðurlendingum eru kring heimin, nevnast kunnu lond sum  Surinam, Kili, Brasil, Kanada, Avstralia, Suðurafrika, Nýsæland og USA.


410-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 360-árini 370-árini 380-árini 390-árini 400-árini - 410-árini - 420-árini 430-árini 440-árini 450-árini 460-árini

Ár: 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419

Hendingar

Slóðir úteftir

410-árini
Áratíggju


410

Hendingar

Føðingar

Andlát

410-árini


400-árini

Øldir: 4. øld - 5. øld - 6. øld

Áratíggju: 350-árini 360-árini 370-árini 380-árini 390-árini - 400-árini - 410-árini 420-árini 430-árini 440-árini 450-árini

Ár: 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409

Hendingar

Slóðir úteftir

400-árini
Áratíggju


400

Hendingar

Føðingar

Andlát

400-árini


390-árini

Øldir: 3. øld - 4. øld - 5. øld

Áratíggju: 340-árini 350-árini 360-árini 370-árini 380-árini - 390-árini - 400-árini 410-árini 420-árini 430-árini 440-árini

Ár: 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399

Hendingar

Slóðir úteftir

390-árini
Áratíggju


390

Hendingar

Føðingar

Andlát

390-árini


1. áratúsund

Áratúsund: 1. áratúsund f.Kr. – 1. áratúsund – 2. áratúsund

Tøkniligar hendingar
 Stál verður uppfunnið í India.
 Pappír verður uppfunnið í Kina.
 Humla verður tilsett øl á fyrsta sinni.
 Magnetiskt kumpass verður uppfunnið.

Aðrar hendingar
 Rómverjarríkið veksur og fellur
 Kristindómurin veður grundlagdur
 Tær stóru fólkavandringarnar í Evropa
 Islam veður grundlagt

Persónar
 Jesus
 Muhammed
 Augustus, rómverskur keisari
 Attila, leiðarin hjá hunnarnum
 Karlamagnus (Carolus Magnus)

Øldir og áratíggju

Slóðir úteftir

Ár
Áratúsund


300-árini

Øldir: 3. øld - 4. øld - 5. øld

Áratíggju: 250-árini 260-árini 270-árini 280-árini 290-árini - 300-árini - 310-árini 320-árini 330-árini 340-árini 350-árini

Ár: 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309

Hendingar

Slóðir úteftir

300-árini
Áratíggju


310-árini

Øldir: 3. øld - 4. øld - 5. øld

Áratíggju: 260-árini 270-árini 280-árini 290-árini 300-árini - 310-árini-  320-árini 330-árini 340-árini 350-árini 360-árini

Ár: 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319

Hendingar

Slóðir úteftir

310-árini
Áratíggju


300

Hendingar

Føðingar

Andlát

300-árini


310

Hendingar

Føðingar

Andlát

310-árini


380-árini

Øldir: 3. øld - 4. øld - 5. øld

Áratíggju: 330-árini 340-árini 350-árini 360-árini 370-árini - 380-árini - 390-árini 400-árini 410-árini 420-árini 430-árini

Ár: 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389

Hendingar

Slóðir úteftir

380-árini
Áratíggju


380

Hendingar

Føðingar

Andlát

380-árini


Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven (doyptur 17. desember 1770, deyður 26. mars 1827) var ein týskur komponistur og pianistur. Hann er ein av teimum mest týðandi týsku tónasmiðjunum og tann tónasmiðurin, ið hevur havt størstu ávirkan á menningina av týskum kompositiónstónleiki eftir 1800. Hansara best kendu komposisjónir eru nýggju symfoniir, fimm klaverkonsertir, 32 klaversonatir og 16 strúkikvartettir. Harumframt komponeraði hann kamartónleik, kórverk og sangir.

Beethoven varð føddur i Bonn, sum var høvuðsstaður í Kurfúrstadøminum Köln í tí Týsk-rómverska ríkinum. Beethoven vísti at hann hevði góðar tónleikagávur longu sum smádrongur og fekk undirvísing av pápa sínum, Johann van Beethoven, og av Christian Gottlob Neefe. Hann búði tey fyrstu 22 árini í Bonn, síðan flutti hann til Wien, har hann byrjaði tónleikastudiir hjá Joseph Haydn. Í Wien uppnáddi hann skjótt at fáa viðurkenning sum klavervirtuos. Hann búði í Wien til sín deyða. Umleið ár 1800 versnaði hoyrn hansara, og tey seinastu tíggju árini av lívinum var hann nærum heilt deyvur. Hann gavst við at stjórna orkestrum og við at geva almennar konsertir, men bleiv tó við at komponera tónleik, nógv av hansara best umtóktu verkum eru frá hesi tíðini.

Eftir langa sjúkralegu, andaðist Beethoven í Wien í 1827, 56 ára gamal. Hann telist sum ein av størstu klassisku tónaskøldunum, javngóður við fyrimyndina, Mozart.

Verk

Meðan verk Beethovens frá hansara ungdómstíð hoyra til wienklassisismuna og hava felagstrekk við verkini hjá Mozarts og Haydn, so kunnu hansara seinnu verk sigast at vera ein yvirgangur millum wienklassisismuna og romantikkin. Hansara yvirlit yvir verk inniheldur eitt nýggju symfoniir, fleiri orkesturuvertyrir, 5 pianokonsertir, 1 violinkonsert, 32 pianosonatir, 10 violinisonatir, fleiri kamartónleikaverk (eitt nú 16 strúkikvartettir, pianotrioir og operaina Fidelio.

Størsti týdningur Beethovens liggur í hansara symfonisku verkum, sum longu í Eroica'ini umdefinerar tónleikaformin, læt upp fyri ríkari instrumentering og fyri tað tíðarskeiðið, ógvusliga dynamikkin, harumframt stakk hansara tónleikur út í kortið hvønn veg ið komandi ættarlið út skuldu fara í framtíðar symfonium. Hareftir noyddust øll symfonisk verk finna seg í at verða samanborin við verk Beethovens:

 Symfoni nr 1 C-dur op.21 (1799-1800, fyrstu ferð framført 1800)
 Symfoni nr 2 D-dur op.36 (1801-1802, fyrstu ferð framført 1803)
 Symfoni nr 3 Ess-dur "Eroica"  op.55 (1803, fyrstu ferð framført 1805)
 Symfoni nr 4 B-dur op.60 (1806, första uppförande 1807)
 Symfoni nr 5 c-moll "Lagnusymfoniin" op.67 (1807–08, fyrstu ferð framført 1808)
 Symfoni nr 6 F-dur "Pastoralsymfonin" op.68 (1808, fyrstu ferð framført 1808)
 Symfoni nr 7 A-dur op.92 (1811-12, fyrstu ferð framført 1813)
 Symfoni nr 8 F-dur op.93 (1812, fyrstu ferð framført 1814)
 Symfoni nr 9 d-moll op.125 til Schillers ode An die Freude (1823–24, fyrstu ferð framført 1824)
 Wellingtons Sieg op.91 (Slagsymfoniin)

Ávísingar úteftir
Beethoven-Haus Bonn, beethoven.de (á týskum)
Gravgangur eftir 9. symfoni, kvf.fo, 15. februar 2019
9. symfoniin hjá Beethoven, vp.fo, 20. februar 2019
Beethoven fagnaðarár - Bolero, kvf.fo, 3. mai 2020
 Ludwig van Beethoven 250 ár, stamps.fo, 21. september 2020.

Keldur

Týsk tónaskøld
Føðingar í 1770
Andlát í 1827


370-árini

Øldir: 3. øld - 4. øld - 5. øld

Áratíggju: 320-árini 330-árini 340-árini 350-árini 360-árini - 370-árini - 380-árini 390-árini 400-árini 410-árini 420-árini

Ár: 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379

Hendingar

Slóðir úteftir

370-árini
Áratíggju


370

Hendingar

Føðingar

Andlát

370-árini