Athos

Athos (grikskt): Όρος Άθως (Oros Athos)er eitt fjall og ein hálvoyggj í Makedónia í Grikkalandi. Athos er á listanum yvir heimsarvar hjá UNESCO (World Heritage Sites). Athos er eisini ein sjálvstýrandi tjóð í tí griksku tjóðini. Her eru 20 orthodoks klostur á Athos, sum hoyra beinleiðis undir økið hjá patriarkinum í Konstantinopel. Í dag nevna grikkar Fjallið Athos fyri Agion Oros (á grikskum: Άγιον Όρος), sum merkir Heilaga Fjallið. Bert menn sleppa at búgva har. Athos bleiv stovnað í 963 og er eitt sjálvstøðugt land, sum formliga hoyrir undir Grikkaland. Í 2001 var fólkatalið á Athos 2.262. Í einstøkum klostrum búgva fyrst og fremst munkar úr Russlandi, Serbia, Bulgaria og Rumenia.

Jarðfrøði, søga og atgongd til hálvoynna
Hálvoyggin Athos er tann triði "armurin" á hálvoynni Halkidiki. Hálvoyggin er 50 metrar long og gongur suður og norður, breiddin er millum 7 og 12 kilometrar. Hálvoyggin Athos er 335,6 km2 til støddar. Fjallið Athos er 2.033 metrar høgt. Havið kring Athos kann vera sera vandamikið at sigla á. Í fornu griksku søguni eru søgur um tveir skipaflotar, sum gingu burtur við Athos. Í 492 á.Kr. misti Darius, kongur av Persi, 300 skip undir  Mardonius generali (Herodotus "Histories" book VI (Erato), Aeschylus "The Persians"). Í 411 á.Kr. mistu spartanarar ein flota við 50 skipum undir admiral Epicleas. (Diodorus Siculus, "Bibliotheca historica" XIII 41, 1–3).
Sjálvt um hálvoyggin er landføst við Grikkaland, so ber bert til at koma til staðið við báti. Har eru tvær stórar ferjur, Agios Panteleimon og Axion Estin, sum sigla dagliga, um veðrið loyvir tí, millum Ouranoupolis og Dafni. Á vegnum leggja skipini at við nøkur klostur á vestustrondini. Har er eisini ein minni skjóttgangandi bátur, Agia Anna, sum siglir beinleiðis uttan støðg. Atgongdin til Athos er avmarkað, og menn skulu søkja um loyvi at sleppa til hálvoynna Athos, og so kunnu teir fáa loyvi eitt avmarkað tíðarskeið, men bert menn sum eru limir í eysturortoksu kirkjuni kunnu fáa loyvi til at búgva á staðnum, og tá kunnu teir virka har antin sum munkar ella sum arbeiðsmenn.

20 klostur
Listi yvir tey 20 klostrini á Athos:

Stóra Lavra klostrið (Μεγίστη Λαύρα, Megísti Lávra, Stóra Lavra)
Vatopedi klostrið (Βατοπέδι ella Βατοπαίδι)
Iviron klostrið (Ιβήρων; ივერთა მონასტერი, iverta monasteri) – bygt av georgiarum.
Helandariou klostrið (Χιλανδαρίου, Chilandariou;Хиландар) – Serbisk Ortodoks
Dionysiou klostrið (Διονυσίου)
Koutloumousiou klostrið (Κουτλουμούσι)
Pantokratoros klostrið (Παντοκράτορος, Pantokratoros)
Xiropotamou klostrið (Ξηροποτάμου)
Zografou monastery (Ζωγράφου; Зограф) – Bulgarskt Ortodoks
Dochiariou klostrið (Δοχειαρίου)
Karakalou klostrið (Καρακάλλου)
Filotheou klostrið (Φιλοθέου)
Simonos Petras klostrið (Σίμωνος Πέτρα ella Σιμωνόπετρα)
Agiou Pavlou klostrið (Αγίου Παύλου, Agiou Pavlou, Sankta Paulus)
Stavronikita klostrið (Σταυρονικήτα)
Xenophontos klostrið (Ξενοφώντος)
Osiou Grigoriou klostrið (Οσίου Γρηγορίου, Venerable Gregory)
Esphigmenou klostrið (Εσφιγμένου)
Agiou Panteleimonos klostrið (Αγίου Παντελεήμονος, Sankta Pantelemon; Пантелеймонов; ella Ρωσικόν, Rossikon) – Russiskt Ortodoks
Konstamonitou klostrið (Κωνσταμονίτου)

Myndir

Bókmentir um Athos
Frágreiðing á enskum.
The 6,000 Beards of Mount Athos ISBN 0-85955-251-9 by Ralph H. Brewster. A guide to the peninsula, first published in 1935, detailing the landscape, monasteries, skites, and the life of the inhabitants, including customs and more not usually discussed.
Mount Athos ISBN 960-213-075-X by Sotiris Kadas. An illustrated guide to the monasteries and their history  (Athens 1998). With many illustrations of the Byzantine art treasures on Mount Athos.
Athos The Holy Mountain by Sydney Loch. Published 1957 & 1971 (Librairie Molho, Thessaloniki). Loch spent most of his life in the Byzantine tower at Ouranopolis, close to Athos, and describes his numerous visits to the Holy Mountain. A fascinating travelogue. The famous Molho Bookstore in Thessaloniki may have a few copies left.
Dare to be Free ISBN 0-330-10629-5 by Walter Babington Thomas. Offers insights into the lives of the monks of Mt Athos during World War II, from the point of view of an escaped POW who spent a year on the peninsula evading capture.
Blue Guide: Greece ISBN 0-393-30372-1, pp. 600–03. Offers history and tourist information.
Mount Athos Renewal in Paradise ISBN 0-300-10323-9, by Graham Speake. An extensive book about Athos in the past, the present and the future. Includes valuable tourist information. Features numerous full-color photographs of the peninsula and daily life in the monasteries.
From The Holy Mountain by William Dalrymple. ISBN 0-8050-6177-0   Published 1997. A fascinating journey that begins from and constantly refers back to Mount Athos.
 Ivanov, Emil: Das Bildprogramm des Narthex im Rila-Kloster in Bulgarien unter besonderer Berücksichtigung der Wasserweihezyklen auf dem Athos, Diss., Erlangen, 2002.
 Ivanov, Emil: Apokallypsedarstellungen in der nachbyzantinischen Kunst, in: Das Münster, 3, 2002, 208-217.

Keldur

Uttanhýsis slóðir

 Almenn heimasíða hjá Athos
 Vinir hjá Fjallinum Athos heimasíða
 Vørur frá Athos

Grikkaland
Fjøll
Heimsarvar


Kreta

Kreta (Grikskt mál:Κρήτη / Kriti) er ein oyggj í Grikkalandi. Hon er størsta oyggin og eisini tann fólkaríkasta oyggin í Grikkalandi, í 2011 búðu 621.340 fólk har. Kreta er 5. størsta oyggj í Miðjarhavinum. Kreta er eitt av 13 fyrisitingarligum økjum í Grikkalandi. Kreta var miðdepil fyri Minoiska mentan umleið 2700–1420 á.Kr., tað var tann fyrsta  framkomna mentanin í Evropa, sum m.a. gjørdi tey fyrstu slottini í Evropa. Kreta liggur millum Egearahavið, sum er fyri norðan, og Libiska havið, sum er fyri sunnan. Kreta strekkir seg yvir 260 km frá vestara til eystara endan av oynni, hon er 60 km breið (suður/norður) á breiðasta staðnum og bert 12 km á tí smalasta staðnum, sum er tætt við Ierapetra. Kreta er 8.336 km2 til støddar, strandalinjan er 1.046 km. Kreta liggur umleið 160 km sunnanfyri grikska meginlandið.

Býir
Iraklion (fyrr: Heraklion) er tann størsti býurin og høvuðsstaðurin á Kreta. Teir størru býirnir á Kreta eru hesir:
Iraklion (Heraklion ella Candia) (130.914 íbúgvar í 2001)
Chania (Hania) (53.373 íbúgvar)
Rethymno (27.868 íbúgvar)
Ierapetra (23.707 íbúgvar)
Agios Nikolaos (19.462 íbúgvar)
Sitia (14.338 íbúgvar)

Fjøll og dalar
Kreta hevur sera nógv og høg fjøll, ein fjallaryggur fer um alla oynna frá vestri til eystur, skapað av trimum bólkum av fjøllum:
Tey Hvítu Fjøllini ella Lefka Ori 2452 metrar høgt
Psiloritis 2456 metrar høgt
Dikti Fjøllini 2148 metrar høgt
Kedros Fjallið 1777 metrar høgt
Thripti 1489 metrar høgt

Hesi fjøllini hava givið Kreta dalar, so sum Amari Dalurin, fruktagóða jørð sum t.d. Lasithi Víddirnar, Omalos og Nidha; holur, so sum Diktaion og Idaion (føðistaðið hjá tí forna grikska gudinum Zeus); og nakrar gjáir.

Mentan
Kreta hevur sína serligu dialekt, sum líkist frá málinum, sum verður tosað á fastlandinum, tey brúka serlig orð sum bert verða brúkt á Kreta, og úttalan er eisini serlig, t.d. hava tey nøkulunda sama ki (kji) ljóði, sum vit hava á føroyskum. Á Kreta hava tey eisini sítt egna slag av skaldskapi, yrkingar sum verð navndar Mantinades. Kreta er kent fyri sín serliga mantinades tónleik, har tey serliga brúka ljóðførini kretensisk lyra og laouto. Kretensarar hava eisini teirra egnu fólkadansir, mest kendur er Pentozali. Í nýggjari tíð hava rithøvundar av Kreta havt stóran týdning fyri grikskan skaldskap. Vikentios Kornaros, skrivaði eina episka romansu Erotokritos í 17. øld  (Grikskt mál: Ερωτόκριτος), og í 20. øld gjørdist Nikos Kazantzakis ein sera kendur rithøvundur, hann hevur t.d. skrivað Zorba the Greek, sum seinni bleiv filmatiserað. Í renesansuni var Kreta heimstaður fyri tí kretensiska skúlanum fyri ikon málningalist, sum seinni ávirkaði El Greco og gjøgnum hann ávirkaði málningalist í Evropa.

Keldur

Slóðir úteftir

Náttúrugripasavnið á Kreta, á Universitetinum á Kreta.
Cretaquarium Thalassocosmos, Heraklion, Kreta.
Aquaworld Aquarium, Hersonissos, Kreta.
"Ancient Crete." Oxford Bibliographies Online: Classics.
Kreta Almenna heimasíðan hjá Grikska Ferðaráðnum
Interaktivur virtuellur túrur á Kreta.
Hvat hendi 21. juli 365 e.Kr.? Ein mega-tsunami frá tí forna heiminum.

Oyggjar í Grikkalandi
Grikkaland
Oyggjar
Landslutir í Grikkalandi


Suðuroyar Sparikassi

Suðuroyar Sparikassi er ein banki við høvuðssæti í Vági í Suðuroynni. Suðuroyar Sparikassi er minsti peningastovnur í Føroyum. Suðuroyar Sparikassi hevur í dag tvær deildir: 1 í Vági (høvuðssæti) og 1 í Tórshavn. 17 ársverk vóru í sparikassanum í 2011. Fíggjarjavnin hjá Suðuroyar Sparikassa var 700 mió. kr. við ársenda 2011, harav útlán vóru fyri 478 mió.kr. Søren L. Bruhn er stjóri í Suðuroyar Sparikassa.

Søgan
Suðuroyar Sparikassi varð stovnaður 20. mars 1943, og fór hann undir virksemi sítt 1. oktober 1943. Oddamaðurin at stovna Suðuroyar Sparikassa var Petur Dahl á Gørðunum. Ætlanin var upprunaliga at fáa ein banka at opna eina deild í Vági, men hetta var av ongum, og tí var avgjørt at stovna ein sparikassa ístaðin. Fyrsti stjórin var Peter Dahl (1911-1996), ið var stjóri frá bankin læt upp í 1943 og til 1980.

Nógvu fyrstu árini var bara deild í Vági, men í 1985 var opnað deild í Porkeri, í 1998 í Tórshavn og í 2006 á Tvøroyri. Deildirnar í Porkeri og Tvøroyri eru tó seinni latnar aftur, so at í dag eru bara deildir í Vági og Tórshavn.

Fram til 2006 var Suðuroyar Sparikassi skipaður sum ein sparikassi, men síðani 2006 hevur hann verið skipaður sum banki ístaðin.

Stjórar í Suðuroyar Sparikassa

Stjórar í Suðuroyar Sparikassa hava verið:

Nevndin
Nevndin í Suðuroyar Sparikassa P/F er manna við 5 limum. Síðan aðalfundin 30. apríl 2012 hevur nevndin sæð soleiðis út:
Hans Petur Joensen, formaður, Útbúgving: HA og HD. Fíggjarleiðari hjá Strandfaraskip Landsins.
Gudfinn Olsen, næstformaður, Útbúgving: cand. polyt., Lærari á Miðnámsskúlanum í Suðuroy.
Malfriður Danberg, Útbúgving: Bankaútbúgving, Bókhaldari hjá Vágs Timburhandli.
Óli Holm, Útbúgving: Fólkaskúlalærari. Fyrrv. varaskúlastjóri í Vágs skúla, stjórí í Sp/f Gjógvará, stjóri í P/F 21. juli 2009, stjóri í Sp/f Suður Farmur.
Mannbjørn Tausen, Útbúgving: Roknskaparfólk, Roknskaparleiðari hjá Suðuroyar Sparikassa.

Nevndarformenn
2012- Hans Petur Joensen, Vágur
1977-2012 Lars Djurhuus, Porkeri
-1977 ?

Sí eisini
 Listi við stjórum í Suðuroyar Sparikassa síðan stovnan

Keldur

Les eisini
 Andreasen, Poul: Suðuroyar Sparikassi: 50 ára minningarrit, 1993

Uttanhýsis slóðir
www.ss.fo Heimasíðan hjá Suðuroyar Sparikassa

Føroyskar fyritøkur
Føroyskir peningastovnar
Vágur
Suðuroy


Peloponnes

Peloponnes (Grikskt mál: Πελοπόννησος / Peloponnisos) er ein hálvoyggj í Grikkalandi, sum er syðri helmingur av fastlandinum. Hálvoyggin er 21.549 km² til støddar, har búgva umleið 1.000.000 fólk. Peloponnes er bundin saman við norðara part av meginlandinum í Grikkalandi við einum 6,3 km breiðum tanga. Í 1893 bleiv ein kanal gjørd gjøgnum henda Korinttangan, veitin verður nevnd Kortinth Veitin (Korinth Kanalin). Hálvoyggin eitur eftir einari hetju, Pelops, sum er nevndu í einari søgn. Rómverjar nevndu hálvoynna Akhaia, tað navnið livir víðari við tað at tann norðast landsluturin eitur Akhaia. Í Miðøld varð hálvoyggin nevnd Morea, hildið verður at navnið sipar til at hálvoyggin á kortinum líkist einum morberjablaði.

Regionalar eindir
Arkadia - 100.611 íbúgvar
Argolis - 108.636 íbúgvar
Korinthia - 144.527 íbúgvar (tó ikki Agioi Theodoroi og tað mesta av Loutraki-Perachora, sum fyri størstan part liggja eystganfyri Korinth Veitina)
Laconia - 100.871 íbúgvar
Messenia - 180.264 íbúgvar
Akhaia - 331.316 íbúgvar
Elis - 198.763 íbúgvar
Oyggjar (bert kommunan Troizinia og partar av oynni Poros)

Býir
Teir størstu nútíðar býir á Pelponnes eru hesir (tal av fólkum er frá 2011):

 Patras - 214.580 íbúgvar
 Kalamata - 70.130 íbúgvar
 Korinth - 58.280 íbúgvar
 Tripoli - 46.910 íbúgvar
 Argos - 42.090 íbúgvar
 Pyrgos - 48.370 íbúgvar
 Aigion - 49.740 íbúgvar
 Sparta - 35.600 íbúgvar
 Nafplion - 33.260 íbúgvar

Støð frá fornøld
Peloponnes hevur nógv týdningarmikil fornaldar støð, sum kunnu dagfestast heilt aftur til Bronsuøldina og fram til Miðøld. Nøkur av teimum týdningarmestu eru:
 Bassae (fornur býur og templið hjá Epikourios Apollo)
 Korinth (fornur býur)
 Epidavrus (fornur miðdepil fyri trúgv og lekidóm)
 Messene (fornur býur)
 Mistra (Byzantinskur býur við býarmúri frá miðøld tætt við Sparta)
 Monemvasia (miðaldar borg og býur)
 Mykene (fortress-town of the eponymous civilization)
 Olympia (staðið har teir fornu Olympisku Leikirnir byrjaðu.)
 Sparta
 Pylos (slottið hjá Nestor)
 Tegea (fornaldar halgidómur, miðdepil)
 Tiryns (forn búðseting)

Keldur

Slóðir úteftir

Britannica.com
Almenn heimasíða hjá regionala stýrinum frá Peloponnes
Greek Fire Survivors Mourn Amid Devastation in Peloponnese.

Grikkaland
Landslutir í Grikkalandi


Kykladurnar

Kykladurnar (Grikskt mál: Κυκλάδες / Kyklades) eru ein oyggjabólkur í Grikkalandi. Oyggjarnar eru í ein landsynning frá meginøkinum. Grikska navnið Kyklades sipar til oyggjarnar sum liggja rundan um (κυκλάς) heilagu oynna Delos. Tað eru umleið 220 oyggja og hólmar í oyggjabólkinum. Oyggjarnar liggja í Egearahavinum. Grikska kettuslagið Egeiska kettan, kemur upprunaliga frá Kykladunum. Kykladurnar vóru fyrr ein fyrisiting eind. Ermoupoli á oynni Syros er høvuðsstaður í Kykladunum og var fyrisitingarmiðdepil, tá Kykladurnar vóru eitt prefektorat. Oyggjarnar eru fjallatoppar av einum størri landøkið, sum er sokkin í havið, uttan tvær av oyggjunum, Santorini og Milos, sum eru av vulkanskum uppruna. Jørðin er ikki serliga fruktagóð á Kykladunum, burtursæð frá á størstu oynni Naksos. Á oyggjunum dyrka tey m.a. víndrúvur, frukt, hveiti, oljuber og tubbak. Veðurlagið er turt og milt. Um summarið er ofta vatnmangul á fleiri av oyggjunum, og vatn má tá flytast við tangaskipum til oyggjarnar. Ferðavinna spælir ein stóran leiklut á fleiri av oyggjunum. Kykladumentanin var til seint í steinøldini og tíðliga í bronsuøldini, longu áðrenn tann Minoiska mentanin blómaði mitt í bronsuøldini á Kreta.

Yvirlit yvir Kykladuoyggjarnar

Keldur

Slóðir úteftir

Jeremy B. Rutter, "The Prehistoric Archaeology of the Aegean" : especially Lessons 2 and 4: chronology, history, bibliography
Cyclades The Official website of the Greek National Tourism Organisation

Oyggjar í Grikkalandi
Grikkaland


Niger

Tjóðveldið Niger (alment franskt heiti République du Niger) er eitt stórt land í Vesturafrika. Niger er eitt av fátækastu londunum í heiminum, og er í løtuni á markinum til hungursneyð. Tey flestu av teimum stívliga 16 milliónum fólkunum í Niger búgva í turra Sahellendinum, ið gongur sum ein smalur geiri tvørtur um syðra part í landinum. Norðan fyri Sahel er stóra og ómilda Sahara, har tuaregarnir búgva.

Stóra landið Niger er umgyrt av øðrum londum og hevur ikki mark út ímóti sjónum. Niger hevur mark við Algeria og Libya í norðri, Mali og Burkina Faso í vestri, Benin og Nigeria í suðri og Kjad í eystri.

Søga

Í Nildalinum og við Nigeránna hava menn í 4000 ár velt korn. Hetta vísir okkum, at meðan ísøldin ráddi í Evropa, og har var fátt við fólk, var í Vesturafrika eitt yðjandi lív av fólki, sum dugdi m.a. at velta jørðina, smíðja jarn, gera vakrar lutir og málningar.

Búskapur

Í Niger búgva umleið 16 mió. fólk og landið er mett at vera heimsins næstfátækasta land. 61 % av fólkinum livir undir fátækramarkinum , ið er 1 USA-dollari um dagin. Týdningarmesta samferðsluleið er Nigerá, ið er einasta stóra á í landinum. Lítið annað náttúrutilfeingi enn uran er í Niger. Tað veitti landinum góða inntøku í 1980-árunum.

Landbúnaður

Hóast stjórnin hevur roynt, hevur kortini ikki eydnast enn at gera landið sjálvbjargið til mat. Nógvir pengar hava verið brúktir og nógv arbeiði gjørt til tess at fáa landbúnaðin at geva meira av sær. Flestu fólk eru kortini fátæk og lívbjarga sær við at halda húsdýr ella dyrka jørðina í tí lítla lendi, ið er nýtiligt til landbúnaðarlendi. Tey allarflestu, umleið níggju av tíggju fólkum hava bara jørðina at lita á. Ikki er hugsingur um at velta, fyrr enn komið er so langt suður, at miðalavfallið fer upp um 300 mm. um árið ella meira. Regnar ikki, noyðist landið at keypa korn. Nógvastaðni á búnaðarlendinum búgva bøndur, sum hava nógv neyt. Á hvørjum ári floymir Nigerá upp um áarbakkarnar. Tað ið áin minkar aftur, kvíka bøndurnir sær at sáa rís, grønmeti, jarðnøtir, korn og bummull í nýtaðaðu og fruktagóðu jørðina, ið hevur staðið undir í vatni. Lendið fram við Nigerá er eisini beiti hjá neytum og øðrum húsdýrum.

Landafrøði

Landið Niger er gott og væl til støddar sum tey skandinavisku londini. Tað liggur millum Kjad og Mali í Vesturafrika. Meginparturin av Niger er ónýtt oyðimørk ella turr og svidnað hálvgum oyðimørk. Íbúgvarnir, góðar 16 milliónir í tali, búgva fyri tað mesta har suðuri í landinum. Har norðuri eru oyðimørk og hálvgumoyðimørk, sum eru næstan 60 % av landsins vídd.

Náttúra

Turkur

Tíðarskeiðið 1969 til 1973 var óvanliga turt, og um tað mundið og nakað seinni mistu bøndurnir í Niger 7 av hvørjum 10 oksum. Onkustaðni hóraði bert ein einasti av hvørjum 10. Longu í 1982 var neytatalið tó vorðið tað sama sum fyri tey turru árini. Hetta er gamla lagið hjá neytabøndunum. Hvørja ferð turkurin hevur fingið sín part av skipanini, skunda teir sær at seta við av nýggjum. Og roynt verður at fáa fleiri neyt, enn teir høvdu fyri turkin. So hava teir nakað niður fyri næstu ferð, turkur verður. Onnur orsøk til, at neytatalið veksur, er vaksandi íbúgvatalið. Tess meira fólk, tess meira neyt. Íbúgvavøksturin er 3,63 % um árið . Hetta er ein tann skjótasti vøksturin í øllum Afrika. Íbúgvatalið verður tvífaldað eftir bara 20 árum. Henda brádliga viðsetingin av fenaði hevur borið í sær, at jørðildið hvørvur. Hetta fyribrigdið verður á fremmandum máli rópt erosjón.

Turkurin, sum javnan hevur verið í Norðurniger síðstu árini, hevur gjørt, at mangir tuaregar hava mist fenað sín og liva ikki longur sum flakkfólk. Mangir eru farnir suðureftir at fáa mat og arbeiði. Nú tuaregar eru vorðnir búfastir, eru summir teirra farnir at stríðast fyri, at teir skulu hava egið ríki.

Djóralívið

Oyðimarkar-antilopur, sum til dømis addaksurin, stendur seg í økjum, sum ikki føða húsdýr. Tað eggjahvítaevnið, tær útvega oyðimarkarfólki, er av stórum týdningi. Til tess at verja addaksin, svørðoryksin og mong gasellu sløg, sum halda til á turrlendi, hevur stjórnin í Niger í samstarvi við Heimsnáttúruverndargrunnin sett upp eitt ovurstórt friðøki í oyðimørkini, so tey nevndu dýrini fáa skjól og trívast.

Brennievni

Fólki tørvar okkurt til brenni, eru tey køld ella ætla at matgera, og ikki minst tí er oyðimørkin í vøkstri í Niger. Gamalt er at nýta træ ella trækol. At kalla ongar aðrar orkukeldur eru her um leiðir. Tá ið fólkatalið veksur, verður gravgangurin eftir brenniviði enn størri. Onkustaðni í Niger mugu kvinnurnar ganga upp í 50 km. eftir brenni. Asnar verða havdir at reiða brenni. Ungu trøini, plantað ella sjálvsádd, røkka ikki líkinda hædd, tá ið tey verða feld. Hetta er ein tann mesti vandin har hálvgum oyðimørk er. Saman við tí, at geit og neyt bíta grasið í rót, er viðjatørvurin til brenni orsøkin til, at náttúran verður avlagað. Tá verður eisini beint fyri lívskor teirra, sum búgva har. At eingi trø eru, er meint fyri smáídnaðin, tí viðurin er orkukeldan. At oyðimørkin otar seg fram, er sorgarleikur hjá teimum fólkum, ið verða beinleiðis rámt av hesari náttúruvanlukku.

Keldur

Niger
Afrika


Naksos

Naksos (Grikskt mál: Νάξος) er ein oyggj í Grikkalandi. Oyggin er tann størsta í oyggjabólkinum Kykladunum við 429 km2 í Egearahavinum. Har eru tvær kommunur á Naksos Naksos og Drymalia. Tann størsti býurin og høvuðsstaðurin á oynni er Chora ella Naxos býur, við 6.533 íbúgvum (2001). Tær størru bygdirnar eru: Filoti, Apiranthos, Vivlos, Agios Arsenios, Koronos og Glinado. Naksos er ein vælumtókt ferðavinnu oyggj við lætt atkomuligum støðum við foraldarminnum. Har eru góðar strendur, tær flestu eru tætt við høvuðsbýin, nevnast kunnu Agia Anna, Agios Prokopios, Alikos, Kastraki, Mikri Vigla, Plaka og Agios Georgios. Naksos er tann mest fruktagóða oyggin av Kykladuoyggjunum. Har er nokk av vatnið, eisini tá tað er vatnmangul á grannaoyggjunum. Zeus Fjallið (1003 metrar) er tað hægsta í Kykladunum, tað sær út til at tað ger at tað regnar meira á Naksos enn á hinum oyggjunum. Hetta merkir, at landbúnaður er ein týdningamikil vinna á Naksos, avgrøðirnar eru ymisk sløg av frukt og grønmeti, og neytahald er eisini á oynni. Naksos er tann av Kykladuoyggjunum, sum klárar best at framleiða til egið brúk. Naksos er kent fyri síni eplir í restini av Grikkalandi.

Keldur

Slóðir úteftir

Oyggjar í Grikkalandi
Kykladurnar


Libya

Libya (arábiskt ليبيا) er triðstørsta land í Afrika. Arábisku hertøkurnar í 7. øld og 11. øld hava sett sjónlig merki eftir seg í Libya. Arábar gjørdust brátt fjølmentari enn upprunafólkið, berbar, sum gjørdu uppreistur ímóti nýggju valdsharrum sínum. Arábar settu skjótt bæði mál sítt (arábiskt) og átrúnað sín (islam) í gildi í Libya.

Libya hevur mark við Tunesia og Algeria í vestri, Niger og Kjad í suðri, og Egyptaland og Sudan í eystri.

Søga

Upp ígjøgnum tíðirnar hevur tað staðið undir rómverskum, býsantinskum, arábiskum og turkiskum yvirvaldi, og frá 1911 til 1943 var Libya italskt hjáland. Mong fornminni eru í Libya úr teirri tíðini, tá ið landið var undir fremmandum yvirvaldi. Har eru m.a. ein av best varðveittu rómversku toftunum í Norðurafrika, fornaldarbýurin Leptis Magna við torgi, vatnleiðing og uttanduraleikpalli. Fønikar bygdu havnabýin um 800 f.Kr., og gjørdist hann miðdepil í handlinum við Afrika. Seinni varð hann partur í Rómverjaríki, til arábisku innrásina í 7. øld., tá ið býurin fór til grundar.

Libya varð fyrsta land í Afrika, sum fekk sjálvstýri eftir annan heimsbardaga. Tað varð í 1951.

Landafrøði

Við Miðjarðarhavsstrondina ímillum Egyptaland og Algeria er triðstørsta land í Afrika, Libya. Um 90 % av landinum er oyðimørk, so at bara ein smalur geiri fram við strondini er nýtiligt landbúnaðarlendi, har fólk liva av at halda geitir og seyð. Mesta øki í Útnyrðingsafrika er glóðheit oyðimørk - Sahara - sum tíverri veksur ógvuliga skjótt, tí at ov nógvur fenaður er uppiá í graslendinum í útryðjunum í oyðimørkini.

Politikkur

Libyski leiðarin seinastu 42 árini (1969-2011), Muammar Gaddafi, doyði 20. oktober 2011. Hann tók valdið í Libya við einum dreymi um at sameina alt Norðurafrika til eina arábiska tjóð. Men hann legði seg út við bæði grannalondini og Vesturheimin og endaði sum ein avbyrgdur einaræðisharri. Eftir hernaðarúbúgving í Stóra Bretlandi í eitt ár, fór Gaddafi í 1966 aftur til Libya. Trý ár seinni skipaði hann fyri einum friðarligum kvetti móti Idrisi kongi, sum var í Grikkalandi í heilsubótarørindum. Libyska kongshúsið varð avtikið, trónarvingin settur í húsavarðhald og Sosialistiska Arabiska Lýðveldið Libya lýst. Gaddafi tók sjálvur ræðið og lýsti stjórn sína sum eina samanrenning av arábiskum tjóðskapi og vesturlendskari vælferð, sum hann kallaði islamska sosialismu. Vælferð og útbúgving vórðu raðfest frammarlaga. Gaddafi setti eisini í gildi eina skipan við sonevndum islamskum siðsemiskodum - rúsdrekka og spæl um pengar vórðu forbjóðað. Eins og Mao í Kina skrivaði sína "Lítlu reyðu", sum sosialistiska lærubók, skrivaði Gaddafi sína "Lítlu grønu" sum hugsjónarligt ástøði undir sínum politikki.

Við tað at allir politiskir flokkar vórðu bannaðir í 1971, hevur øll andstøða ímóti Gadaffi verið stýrd úr útlondum. Av tí at Gadaffi hevur stuðlað yvirgangsfelagsskapum, hava lond í Vesturheiminum sett revsiatgerðir í verk ímóti Libya. Í t.d. apríl 1980 gav Gaddafi boð um at drepa allar libyskar andstøðingar uttanlands. Níggju libyar vórðu fyribeindir hetta tíðarskeiðið. Amerikanski forsetin Ronald Reagan metti Libya sum eitt "ránsmannabøli", m.a. orsakað av fíggjarligum stuðuli til yvirgangsfelagsskapir, og hann skýrdi Gaddafi "tann óða hundin í Miðeystri". Í 1986 skipaði Reagan fyri einum loftálopi á Benghazi og Tripoli, tá staðfest varð, at libyska stjórnin hevði skipað fyri bumbuálopinum á náttklubbin La Bella í Berlin, har tveir amerikanskir hermenn lótu lív og 260 fólk vórðu særd. Reagan ætlaði við nevnda loftálopi at drepa Gaddafi, sum mátti vera staddur á hernaðarstøð antin í Benghazi ella Tripoli. Men Libya fekk njósn um álopsætlanina, so tað eydnaðist Gaddafi í góðari tíð at leita sær skjól. Í 1988 sýtti Gaddafi fyri at útflýggja tveir libyar undir illgruna fyri at hava lagt til rættis Lockerbie-bumbuna, sum hetta árið kostaði 270 fólkum lívið, tá eitt ferðafólkaflogfar sprongdist yvir Skotlandi.

Men Muammar Gaddafi hevur við árunum vunnið sær betri umdømi í Vesturheimi, Ásia og eisini øðrum londum í Afrika; m.a. hevur hann fingið rós frá fyrrverandi suðurafrikanska forsetanum Nelson Mandela. At Gaddafi hevur vunnið betri umdømi í Vesturheimi skyldast m.a., at hann var ein av fyrstu muslimsku leiðarunum, sum fordømdi al-Qaeda. Í oktober 2002 átóku libyskir myndugleikar sær ábyrgdina av Lockerbie-yvirgangsgerðini og rindaðu stórt endurgjald. Í 2006 boðaði USA frá, at tað fór at knýta diplomatiskt samband aftur við Libya, um Gaddafi afturfyri lovaði at sleppa ætlanini at menna hópoyðingarvápn. Og tað gjørdi hann. Gaddafi oberstur hevur stjórnað Libya við harðari hond í meira enn fjøruti ár - umstøður, ið geva honum tann ivasama heiður at hava verið tann ríkisovastin í Afrika, ið longst hevur sitið við valdinum.

Libya fer at hava tá islamsku sharialóggávuna, og stýrisskipan landsins verður grundað á koranina. Tað kunngjørdi libyska tjóðarráðið í juli 2012. Ráðið legði afturat, at tað kemur ikki upp á tal at leggja spurningar um átrúnaðarlig viðurskifti út til fólkaatkvøðu . Leygardagin 7. juli 2012 verður val í Libya, og hetta er tað fyrsta valið í landinum, síðani Muammar Gaddafi varð koyrdir frá í 2011. Í fyrsta umfarið skulu fólk velja eitt ráð, sum skal orða nýggja vallóg og lýsa tjóðartingsval innan eitt hálvt ár. Aftan á tjóðartingsvalið skal landið so hava nýggja stjórn. Tjóðarráðið, sum er sett saman av umboðum fyri ymsar uppreistrarbólkar, hevur stýrt Libya, síðani Gaddafi fall.

Mannarættindi

Mannrættindini í Libya hava ring kor. Níggju libiskir borgarar vórðu avrættaðir í apríl mánaði í 2012, uttan at grundgeving varð givin fyri hesum. Nakrir deyðadómar vórðu broyttir, um familjan rindaði eina stóra upphædd, og flóttafólk og innflytarar eru í fleiri førum blivin pínd. Mismunur verður í stóran mun gjørdur mótvegis kvinnum. Mismunur verður gjørdur í mun til arvareglur og hjúnaskilnað, og enn er eingin lóg gjørd um at verja kvinnur, sum hava verið fyri harðskapi heima .

Búskapur

Oljuvinna

Tá ið olja varð funnin í 1959, gjørdist Libya eftir fáum árum ríkt land. Síðan oljuvinnan tók seg upp, eru eisini mangir útlendingar komnir til Libya at arbeiða í oljuvinnuni. Oljuvinnan hevur alt at siga í libyska búskapinum, og 99 % av útflutninginum eru olja og gass. Áðrenn olja varð funnin, vórðu týdningarmestu útflutningsvørurnar jarn og sev. Mesta oljan verður vunnin í vestara parti í Libya, men landið eigur eisini oljuleiðir úti fyri strondina. So hvørt oljuvinnan er vaksin, eru býirnir vaksnir, har hevur verið nógv bygt, og vinnu- og tænastustøðið eru munandi batnað.

Fólkið

Um 84 % av fólkinum í Libya býr nú í býum. Frammanundan búði meginparturin á bygd og livdi sum flakkfólk og bøndur. Flestu fólk í Libya eru arábar, men fyri sunnan í landinum eru bæði tuaregar og berbar. Fólkið er skift sundur í ættarbólkar ella høvdingadømi. Ættarbólkurin er týðandi partur í samfelagnum og hevur politiska ávirkan. Fólkanøvnini siga ofta, úr hvørjum ættarbólki fólk eru. Uppreisturin, sum kyknaði í februar í 2011, hevur skift landið sundur við trimum mørkum, sum minna um tað í fornøldini. Í fornari tíð var ríkið skift sundur í tríggjar sjálvstøðugar landspartar, fólkaðir av hópatals ættarbólkum og stættum.

Næstan øll eru muslimar (97 %). Undan krígnum í 2011 vóru knapt trý prosent av libyska fólkinum kristin. Libyska fólkið, sum í høvuðsheitum er hóvligir muslimar, hevur sambært fleiri kirkjuleiðarum hildið fram við tolseminum mótvegis teimum kristnu, og kirkjurnar hava ongantíð fingið boð um at steingja ella flyta.

Fá fólkasløg hava lagað seg til at búgva í Sahara. Eitt av hesum harðbalnu fólkasløgum eru tuaregar, sum í øldir hava livað sum flakkfólk og eru gitnir fyri at fara langar leiðir ígjøgnum oyðimørkina á marknaðirnar við salti. Reiðdýr teirra er kamelur, og av honum fær fólkið eisini mjólk, kjøt, ull og húðir. Alt fleiri tuaregar gevast nú við at liva sum flakkfólk og búseta seg í býunum. Sumstaðni í stóru, kørgu oyðimørkini kemur vatn upp úr jørðini, og við hesar keldur, nevndar grønur, hava fólk sett seg niður. Her veksur væl, og landbúnaðurin hevur stóran týdning, men fólkið livir eisini av peningi frá skyldfólkum, sum arbeiða í býunum, og av at handla við keypmenn, ið koma hagar at keypa og selja. Fyrr vóru grønabygdirnar lívsneyðugir hvíldarstaðir hjá kamelkaravanum, ið fluttu vøru ígjøgnum oyðimørkina. Nú er mesti flutningurin við lastbili.

Keldur

Libya
Afrika


Olympia

Olympia hevur fleiri týdningar:

 Olympia (Washington) er høvuðsstaður í amerikanska stakríkinum Washington.
 Olympia (Grikkaland) er tað staðið í Grikkalandi, har teir fornu Olympisku Leikirnir fóru fram.


Guinea

Tjóðveldið Guinea (á fronskum République de Guinée) er eitt land í Vesturafrika. Hetta fjallalendið var í gomlum døgum partur í stóra Malinkaríkinum, sum í miðøld hevði valdið í meginpartinum í Vesturafrika. Í norðri hevur Guinea mark við Mali og Senegal, í vestri við Guinea-Bissau, í eystri við Côte d'Ivoire, og í suðri við Sierra Leona og Liberia. Fólkatalið var 10,1 mió. við ársbyrjan 2009. Høvuðsstaðurin eitur Conakry. Franskt er almenna málið í Guinea.

Søga

Seinast í 1860-árunum grundaði Samori Turé (f. 1830 - d. 1900), hernaðarligur ævintýrari úr Konyan í tí, sum nú er Guinea, Manderíki í økinum á leiðini við ovaru Nigerá. Tá ið Turé hevði verið í hertænastu hjá einum høvdingi á ungum árum, stovnaði hann sín egna her. Turé var dugnaligur og ágrýtin herovasti og grundaði eitt stórt ríki, sum stóð við í 20 ár. Í 1874 var høvuðsvinnan handil við fílabeini og gulli fyri byrsur av strondini. Í 1885 var Manderíkið vestan úr Sierra Leona eystur at Bamako í Mali. Hetta hótti fronsku framtøkini í økinum, og frá 1886 kom Samori Turé sær eisini í innanlandsstríð, tí at hann ætlaði at stovna eitt islamskt ríki. Herur hansara var stórur og hann útvegaði sær vápn úr Sierra Leona, men í 1892 noyddu fraklendingar hann inn í norðara part í Fílabeinsstrondini. Eystur eftir slapp hann ikki, tí at har vóru bretar fyri honum. Í 1898 tóku fraklendingar Turé til fanga og sendu hann í útlegd til Gabon. Har doyði hann tvey ár seinni .

Búskapur

Hetta gamla franska hjálandið er fruktagott fjallaland. Ógvuliga nógv steinsløg eru í jørðini. Góða veðurlagið ger, at til dømis aldinfrukt, bananir og rís vaksa væl. Tí kundi Guinea verið ríkt land, men í staðin er tað eitt av fátækastu londum í heiminum, fólkið livir bara 58 ár í miðal , og heilsu- og skúlaverkið eru lítið og einki ment. Høvuðsatvoldin er, at tá ið Frakland tók seg út úr landinum, stuðlaðu teir hvørki fíggjarliga ella á annan hátt, eisini hevur verið illa stýrt fíggjarliga. Meðan einaræðisharrin Ahmed Sékou Touré ráddi frá 1958 til 1984, var eingin menning, og landið var púrasta vanstýrt.

Hálendið fyri sunnan er skógvaksið, og har verður nógvur viður høgdur. Av tí at jørðin er fruktagóð, liggur væl fyri at dyrka ymiskar gagnplantur, til dømis kaffitræið. Tríggjar tær størstu áirnar í Vesturafrika, Gambiaá, Nigerá og Senegalá, vella fram her. Jarnmálmur er eisini, og í øllum landspartinum er nógv avfall. Í fjøllunum í Guinea er nógvur aluminiumsmálmur, bauxit, ið verður bræddur til aluminium. Næst eftir Avstralia høggur einki land í heiminum so nógvan aluminiumsmálm sum Guinea. Um 80 % av allari útflutningsinntøkuni í Guinea er av aluminiumsmálmi. Gull, jarn og diamantar eru eisini í Guinea.

Mentan

Mong fólkasløg búgva í Guinea, m.o. fulani, malinka og susu. Flestu fólk eru muslimar. Umleið ein triðingur av fólkinum hoyrir til malinkefólkið, sum eitur eftir fjøllunum, ið eru á markinum ímóti Mali. Nú á døgum er malinkafólkið mest gitið fyri at verða góð frásøgufólk og góðir tónleikarar.

Keldur

Guinea
Afrika


Maldivoyggjar

Maldivurnar (Divehi ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާ) eru í Indiska Havinum. Maldivurnar eru 1190 oyggjar, har fólk búgva á 162. 394 451 fólk búgva á Maldivunum við inntøku frá fiski- og ferðavinnu. Valutain hjá teimum eitur rufiya. Høvuðsstaðurin eitur Malé. Landið er 100 % sunni islamskt. Oyggjaríkið Maldivurnar liggur í meðal bert hálvan annan metur omanfyri sjóarmálan, hægsta punktið í landslagnum er minni enn hálvan triðja metur høgt.

Maldivurnar vinna nógvan pening upp á ferðafólkavinnu . Maldivurnar eru raktar av harðari búskaparkreppu í 2012. Fíggjarlógin hevur eitt undirskot uppá 34 prosent av bruttotjóðarúrtøkuni (BTÚ), fyrst og fremst orsakað av fallandi inntøkum frá ferðavinnuni.

Veðurlagsbroytingar

Maldivurnar eru í vanda fyri at fara undir heilt, orsakað av globalu upphitingini. Frítíðarparadísið í Indiska Havinum søkkur spakuliga til botns. Í 2007 ávaraði ST-veðurlagsstovnurin (IPCC) um, at ein vatnhækking í heimsins høvum uppá millum 18 og 59 cm. í 2100 fór at beina fyri møguleikunum at búleikast í oyggjarbólkinum í Indiska Havinum. Gongur tað so galið, sum ringastu spádómarnir hjá veðurlagsgranskarunum siga, er meginparturin av Maldivunum skolaður í havið, áðrenn henda øldin er av. Oyggjarbólkurin er eitt av teimum londunum í heiminum, sum er harðast rakt av veðurlagsbroytingunum, og sum hevur mest brúk fyri hjálp frá umheiminum. Heili 90 prosent av oyggjarbólkinum liggja minni enn ein metur yvir havyvirflatuni. Forsetin hevur fyrr sagt, at stjórnin sparir saman til at keypa ein landageira í Sri Lanka, India ella Avstralia, sum kann hýsa maldiviska fólkinum í framtíðini, tá oyggjarnar fara undir heilt. Umleið 394 000 fólk búgva í Maldivunum, sum umfata uml. 1200 oyggjar, harav 160 eru bygdar.

Myndasavn

Keldur

Asia


Olympia (Grikkaland)

Olympia (Grikst: Ολυμπία Olympía) var eitt halgistað í forna Grikkalandi og er kent fyri at vera heimstaðið fyri fornu olympisku leikirnir í klassisku griksku tíðini. Olympisku leikirnir vóru hildnir hvørt fjórða ár frá í hvussu er ár 776 f.kr.. Fyrstu leikirnir vóru hilndar fyri at heiðra grikska gudin  Zeus. Theodosius I keisari avtók olympisku leikirnir í ár 394 e.kr. av tí at hann metti at leikirnir vóru heidnir.

Olympia hevur fingið status sum Heimsarvur (World Heritage Site) av UNESCO.

Keldur

Grikkaland
Grikkaland í fornøld
Grikkalands søga
Býir í forna Grikkalandi
Heimsarvar


Palau

Palau ella Belau er ein kyrrahavsoyggj í Mikronesia. Koror er tann størsti býurin í Palau, men høvuðsstaðurin er Ngerulmud. Tjóðveldið Palau er eitt av heimsins minstu londum. Víddin á lendinum er 465,55 km2. Palau er limur í Compact of Free Association við USA. Á hesi oyggj búgva um 18 000 fólk í 2014. Hon hevur tropiskt veðurlag og er mest sum øll avvaksin við tjúkkum tropiskum regnskógi.

Keldur

Kyrrahavsoyggjarnar
Oyggjar


Tjóðsangur

Ein tjóðsangur er sum oftast ein tjóðskaparligur sangur ella tónleikur, sum skal vera eitt symbol fyri eitt ávíst land til almennar hendingar ella stevnur av ymiskum slagi, t.d. verða tjóðsangirnir altíð spældir beint áðrenn ein almennan fótbóltslandsdyst, og tá heiðursmerkjahandan er á t.d. OL, so hoyrist eitt brot av tónleikinum til tjóðsangin hjá tí landi, sum vann gullið. Ein tjóðsangur kann vera formliga viðurkendur sum tjóðsangur av myndugleikunum í einum landi, men hann kann eisini vera uttan formliga viðurkenning, men bert verða brúktur sum tjóðsangur.

Við menningini av tjóðum í 19. øld og 20. øld hava mest sum øll lond valt ein tjóðsang. Í summum londum eru eisini regiónalir tjóðsangir, har lutastatir ella aðrar subtjóðareindir hava teirra egna almenna ella óalmenna tjóðsang. Summar millumtjóða sambond hava eisini teirra egna tjóðsang.

Tjóðsangir eru ofta skrivaðir sum ein hymna ella marsjur. Í Miðamerika brúka tey vanliga meira operalíknandi tónleikaverk. Summi lond brúka eina fanfaru.

Um tjóðsangurin hevur meira enn eitt vers, so er tað vanligt bert at syngja fyrsta versið, í Týsklandi er tað tó triðja versið. Ein tjóðsangur varir í miðal ein minutt. Í londum, har tað er meira enn eitt alment mál, er tað sum oftast ein versjón á hvørjum av teimum almennu málunum, eitt nú í Belgia, Finlandi, Sveis og Suðurafrika. Tað eru fleiri dømi um lond, sum hava felags tjóðarlag. Nevnast kann t.d., at Finland og Estland hava sama tjóðlag, men tjóðarsangirnir hava hvør sín tekst. Tað eru eisini fleiri lond, sum brúka sama tjóðlag, sum Bretland, men við øðrum teksti.

Í Føroyum hava vit tjóðsangin Tú alfagra land mítt, sum Símun av Skarði hevur yrkt, og sum Peter Alberg gjørdi lagið til. Danmark hevur ein tjóðsang: Der er et yndigt land, sum Adam Gottlob Oehlenschläger yrkti í 1823, og ein kongaligan tjóðsang Kong Christian stod ved højen mast, sum Johannes Ewald yrkti í 1779. Í Grønlandi brúka tey tjóðsangin Nunarput utoqqarsuanngoravit, sum Henrik Lund hevur yrkt, og Jonathan Petersen gjørdi lag til.

Keldur

Slóðir úteftir

 szbszig.atw.hu tekstur og sangur av tjóðsangum frá øllum londum
 NationalAnthems.me Tjóðsangir frá øllum londum í heiminum (og søguligar tjóðsangir) við ljóð-streaming, teksti, kunning og slóðum.
 NationalAnthemsong.com Tjóðsangir við video, yrkingum og instrumental tónleiki hjá fleiri tjóðum kring heimin.
 national-anthems.net tekstur og instrumental innspælingar av tjóðsangum frá øllum londum í heiminum.
 Nationalanthems.info, yrkingar og søgan hjá tjóðsangum kring allan heimin.
 Nationalanthems.us, online forum on lyrics, sheet music and links of national anthems
 Upptøkur av tjóðsangum frá londum kring heimin tað er US Navy band, sum spælir løgini.

Tjóðarsangur
Samfelag


Kongressin í USA

Kongressin í USA (enskt: United States Congress) er lóggevandi valdið í USA. Kongressin hevur tvey kømur: Senatið, sum hevur 100 limir og Umboðsmannatingið (House of Representatives), sum hevur 435 limir. Hvør statur í USA hevur tveir senatorar og - alt an uppá tal av íbúgvum - millum 1 og 53 limir í Umboðsmannatinginum. Harumframt sita fimm útnevnd frá hjálondunum hjá USA í eitt tvey-ára tíðarskeið, umframt ein kommiserur, sum situr í eitt fýra-ára skeið. Hesir seks persónarnir hava ikki atkvøðurætt.
Kongressin hevur ábyrgdina fyri fíggjarmálum, serliga mál sum viðvíkja fíggjarætlan, verju av USA, landsins almennu viðurskifti og regulering av handilsavtalum við onnur lond. Harumframt fastsetir Kongressin tær yvirorðnaður rammurnar fyri tær lóggevandi stjórnirnar í lutastatum USA's. Tað merkir, at hvør einstakur lutastatur framhaldandi hevur sjálvavgerðarrætt, sum vísir seg í ymiskum konkretum lógum. Umframt tær lóggevandi funktiónirnar hevur Kongressin makt til at kanna og føra eftirlit við tí útøvandi maktini - við forsetanum og hansara umsiting. Kongressin hevur ekslusiva makt til at byrja ríkisrættarmál móti forsetanum, dómarum og øðrum embætismonnum í føderalum regi - tvs. hesi hoyra ikki til lutastatirnir.

Keldur

Slóðir úteftir

 Bókasavnið hjá Kongressini í USA
 Umboðsmannatingið (House of Representatives)
 Senatið í USA

Kongressin í USA
USA
Politikkur í USA
Tjóðarting


Listi yvir stjórar í peningastovnum í Føroyum

Stjórar í Eik Banka (fyrr Føroya Sparikassi og Færø Amts Sparekasse)=
Stjórar og stjórnarlimir í Eik Banki hava verið:

Stjórar í BankNordik (fyrr Føroya Banki og Sjóvinnubankin)

Stjórar í Føroya Banka (fram til samanlegging við Sjóvinnubankan)

Niðanfyri sæst listi yvir stjórar í gamla Føroya Banka fram til samanleggingina við Sjóvinnubankan í 1994:

Stjórar í Sjóvinnubankanum (fram til samanlegging við gamla Føroya Banka)
Niðanfyri sæst listi yvir stjórar í gamla Sjóvinnubankanum fram til samanleggingina við Føroya Banka í 1994:

Stjórar í Føroya Banka/BankNordik

Niðanfyri sæst listi yvir stjórar Føroya Banka/BankNordik eftir samanleggingina av Sjóvinnubankanum og Føroya Banka í 1994:

Tekniskt sæð yvirtók Sjóvinnubankin Føroya Banka, so hesir stjórar kunnu eisini síggjast sum framhald av stjórunum í Sjóvinnubankanum.

Stjórar og stjórnarlimir í Norðoya Sparikassa
Stjórar  og stjórnarlimir í Norðoya Sparikassa hava verið:

Stjórar í Suðuroyar Sparikassa
Stjórar í Suðuroyar Sparikassa hava verið:

Stjórar í Fossbankanum
Stjórar í Fossbankanum vóru:

Keldur

Slóðir úteftir
Banknordik.fo, Føroyar og bankarnir í 100 ár, Jørn Astrup Hansen og Jóan Pauli Joensen. (pdf-fíla, 302 síður)

Føroyskir peningastovnar
Listar


Senatið í USA

Senatið í USA (enskt: United States Senate) er tann eini helmingurin av tí føderala lóggevandi tinginum, sum er Kongressin. Hin helmingurin er Umboðsmannatingið (House of Representatives). Hvør einstakur av teimum statunum í USA hava tveir senatorar. Annað hvørt ár stendur ein triðingur av senatorunum fyri vali, og tí varir eitt valtíðarskeið í seks ár. Upprunaliga vóru senatorarnir tilnevndir av lóggevandi tinginum í teirra statum, men síðan 1913 hevur amerikanska grundlógin kravt beinleiðis val. Senatið hevur umframt vanligt lógararbeiði ábyrgdina av at undirskriva ella at vraka altjóða sáttmálar, sum USA ger við aðrar tjóðir, og hevur ábyrgdina fyri at góðkenna ráðharrar, umboðsmenn (ambassadørar) og dómarar, sum eru tilnevndir av forsetanum.

Senatið hevur eins og øll kongressin hjá USA bústað í Capitol-bygninginum í Washington, D.C.. Varaforsetin í USA er formaður fyri Senatið. Um so er, at atkvøðurnar standa á jøvnum, tá atkvøtt verður, so kann hansara atkvøða gerast tann avgerandi. Í verandi Senati, hava demokratarnir meiriluta við 59 limum, meðan republikanararnir hava 41 limir. Harry Reid (D), Senatorur, er meirilutaleiðari, og Mitch McConnell (R), senator, er minnilutaleiðari. Tveir limir eru uppstillaðir og valdir sum uttanveltaðir, men hoyra de facto til demokratarnir.

Limir í Senatinum

Alabama
 2. Tommy Tuberville (R)
 3. Richard Shelby (R)

Alaska
 2. Dan Sullivan (R)
 3. Lisa Murkowski (R)

Arizona
 1. Kyrsten Sinema (D)
 3. Mark Kelly (D)

Arkansas
 2. Tom Cotton (R)
 3. John Boozman (R)

Kalifornia
 1. Dianne Feinstein (D)
 3. Alex Padilla (D)

Colorado
 2. John Hickenlooper (D)
 3. Michael Bennet (D)

Connecticut
 1. Chris Murphy (D)
 3. Richard Blumenthal (D)

Delaware
 1. Tom Carper (D)
 2. Chris Coons (D)

Florida
 1. Rick Scott (R)
 3. Marco Rubio (R)

Georgia
 2. Jon Ossoff (D)
 3. Raphael Warnock (D)

Hawaii
 1. Mazie Hirono (D)
 3. Brian Schatz (D)

Idaho
 2. Jim Risch (R)
 3. Mike Crapo (R)

Illinois
 2. Dick Durbin (D)
 3. Tammy Duckworth (D)

Indiana
 1. Mike Braun (R)
 3. Todd Young (R)

Iowa
 2. Joni Ernst (R)
 3. Chuck Grassley (R)

Kansas
 2. Roger Marshall (R)
 3. Jerry Moran (R)

Kentucky
 2. Mitch McConnell (R)
 3. Rand Paul (R)

Louisiana
 2. Bill Cassidy (R)
 3. John Kennedy (R)

Maine
 1. Angus King (løsg.)
 2. Susan Collins (R)

Maryland
 1. Ben Cardin (D)
 3. Chris Van Hollen (D)

Massachusetts
 1. Elizabeth Warren (D)
 2. Ed Markey (D)

Michigan
 1. Debbie Stabenow (D)
 2. Gary Peters (D)

Minnesota
 1. Amy Klobuchar (D)
 2. Tina Smith (D)

Mississippi
 1. Roger Wicker (R)
 2. Cindy Hyde-Smith (R)

Missouri
 1. Josh Hawley (R)
 3. Roy Blunt (R)

Montana
 1. Jon Tester (D)
 2. Steve Daines (R)

Nebraska
 1. Deb Fischer (R)
 2. Ben Sasse (R)

Nevada
 1. Jacky Rosen (D)
 3. Catherine Cortez Masto (D)

New Hampshire
 2. Jeanne Shaheen (D)
 3. Maggie Hassan (D)

New Jersey
 1. Bob Menendez (D)
 2. Cory Booker (D)

New Mexico
 1. Martin Heinrich (D)
 2. Ben Ray Luján (D)

New York
 1. Kirsten Gillibrand (D)
 3. Chuck Schumer (D)

North Carolina
 2. Thom Tillis (R)
 3. Richard Burr (R)

North Dakota
 1. Kevin Cramer (R)
 3. John Hoeven (R)

Ohio
 1. Sherrod Brown (D)
 3. Rob Portman (R)

Oklahoma
 2. Jim Inhofe (R)
 3. James Lankford (R)

Oregon
 2. Jeff Merkley (D)
 3. Ron Wyden (D)

Pennsylvania
 1. Bob Casey Jr. (D)
 3. Pat Toomey (R)

Rhode Island
 1. Sheldon Whitehouse (D)
 2. Jack Reed (D)

South Carolina
 2. Lindsey Graham (R)
 3. Tim Scott (R)

South Dakota
 2. Mike Rounds (R)
 3. John Thune (R)

Tennessee
 1. Marsha Blackburn (R)
 2. Bill Hagerty (R)

Texas
 1. Ted Cruz (R)
 2. John Cornyn (R)

Utah
 1. Mitt Romney (R)
 3. Mike Lee (R)

Vermont
 1. Bernie Sanders (løsg.)
 3. Patrick Leahy (D)

Virginia
 1. Tim Kaine (D)
 2. Mark Warner (D)

Washington
 1. Maria Cantwell (D)
 3. Patty Murray (D)

West Virginia
 1. Joe Manchin (D)
 2. Shelley Moore Capito (R)

Wisconsin
 1. Tammy Baldwin (D)
 3. Ron Johnson (R)

Wyoming
 1. John Barrasso (R)
 2. Cynthia Lummis (R)

Keldur

Slóðir úteftir

Almenn heimasíða hjá Senatinum

Kongressin í USA


Umboðsmannatingið í USA

Umboðsmannatingið í USA (enskt: United States House of Representatives) er annar helmingurin av føderala lóggevandi tinginum í USA, Kongressini. Hin helmingurin er Senatið. Í USA verður Umboðsmannatingið ofta bert nevnt the House. Tað eru 435 limir í Umboðsmannatinginum, sum øll standa fyri vali annað hvørt ár. Harumframt eru tað seks limir, ið ikki hava atkvøðurætt. Tingið hevur, eins og øll Kongressin í USA, bústað í Capitol-bygninginum í Washington, D.C.. Ólíkt Senatinum, so kann talið av limum frá hvørjum stati í Umboðsmannatinginum broytast, alt eftir íbúgvatalinum. Sambært tí amerikonsku grundlógini so verður býti av umboðum frá teimum ymisku statunum í USA dagført 10. hvørt ár, grundað á fólkateljingum (seinasta fólkateljingin ella manntalið var í 2010). Kalifornia (umleið 37 milliónir íbúgvar) hevur sostatt 53 limir og Alaska (umleið 660.000 íbúgvar) bert ein lim í Umboðsmannatinginum.

Formaður Tingsins, nevndur The Speaker, leiðir fundirnar og er nummar trý í tí politiska stiganum (hierarkinum) næst eftir forsetanum og varaforsetanum. Í 2007 var republikanarin Dennis Hastert avloystur av demokratinum Nancy Pelosi, sum harvið gjørdist tann fyrsti kvinnuligi formaðurin og tann 60. formaðurin í raðfylgjuni. Republikanarin John Boehner tók við álitisstarvinum sum The Speaker hin 5. januar 2011.

Í verandi Tinginum hava republikanararnir meiriluta við 242 limum, meðan demokratarnir hava 193 limir. Eric Cantor er leiðari fyri samgonguna meðan Nancy Pelosi er leiðari fyri anstøðuna.

Keldur

Slóðir úteftir
 Almenn heimasíða hjá Umboðsmannatinginum

Kongressin í USA
Tjóðarting


The Walt Disney Company

The Walt Disney Company, eisini kent sum Disney, er ein ein amerikonsk fyritøka við høvuðssæti í Walt Disney Studios, Burbank, Kalifornia í USA. Fyritøkan er kend um allan heimin og er tann størsta fjølmiðlafyritøkan í heiminum, um hugsað verður um inntøkur. Tað vóru brøðurnir Walt og Roy Disney, sum stovnaðu fyritøkuna hin 16. oktober 1923. Tá var navnið á fyritøkuni "Disney Brothers Cartoon Studio". Tá fyritøkan broytti navn í 1986 til The Walt Disney Company, bleiv tað samstundis víðkað um virksemið, og tey fóru í holt við nýggj vinnuøki, eitt nú sjónleikur, útvarp, tónleik, bókaforløg og internetmiðlar. Harumframt hevur fyritøkan ment nýggj øki innanfyri sjálva fyritøkuna fyri at víðka um málbólkin, sum til tá í høvuðsheitum vóru smábørn og barnafamiljur.

Fyritøkan er nokk mest kend fyri sínar filmsframleiðslur frá teirra egna filmsstudio, Walt Disney Studios, sum í dag er eitt av teimum størstu og kendastu filmsstudium í USA. Disney eigur og rekur ABC-sjónvarps-transmissiónsnetverk, eitt nú kaðalsjónvarps-kanalirnar Disney Channel, ESPN, A+E Networks og ABC Family; bókaforlag, fjepparavøru (merchandise) og teaturframførslur; samstundis sum fyritøkan eisini eigur og rekur 14 tema- og stuttleikaparkir kring heimin. Fyritøkan hevur eisini havt eina vælvirkandi tónleikadeild, umframt at hon hevur havt samstarv við Dow Jones Industrial Average síðan 6. mai 1991. Ein av teimum fyrstu og kendastu teknifilmsskapningunum hjá fyritøkuni, Mickey Mouse, er almenni maskotturin hjá The Walt Disney Company.

Sí eisini

 Disney biografspælifilmar

Keldur

Slóðir úteftir

 Almenna heimasíðan hjá The Walt Disney Company
 Almennur bloggur um The Walt Disney Company
 Portrait of Walt Disney Company at independent data base mediadb.eu

Disney
Amerikanskar fyritøkur
1923


Panoramio

Panoramio er ein geolokatións-heimasíða, har fólk kunnu deila sínar myndir við allan heimin. Heimasíðan er fyrst og fremst ætlað náttúru- og býarmyndum, sum brúkarin leggur á heimskortið júst har sum viðkomandi stóð, tá myndin varð tikin, og síðan verða myndirnar eftirhugdar av einum toymi á Panorio, og tey avgerða so, um myndirnar verða góðtiknar til Google Earth. Tær myndir á Panoramio, sum verða góðtiknar til Google Earth kunnu síggjast av brúkarum frá øllum heiminum, um tey brúka Google Earth ella Google Maps. Brúkarin finnur fram til eitt stað í heiminum, sum hann ella hon er áhugað í, og so ber til at síggja myndir frá tí staðnum, sum brúkarir á Panoramio hava lagt út. Brúkarar kunnu eisini seta lyklaorð á myndirnar, soleiðis at tað gerst lættari hjá øðrum brúkarum at finna fram til t.d. eitt bygdanavn, landanavn, eitt ávíst evni osfr. Panoramio heimasíðan er tøk á fleiri ymiskum málum. Høvuðsskrivstovan hjá Panoramio er í Zurich; í skrivstovubygninginum hjá Google í Sveis.

Søgan
Tað vóru Joaquín Cuenca Abela og Eduardo Manchón Aguilar, tveir spaniumenn ið byrjaðu Panoramio heimasíðuna á sumri í 2005. Síðan gjørdist almenn 3. oktober 2005. Í mars 2007 vóru meira enn 1.000.000 myndir lagdar út av brúkarum, og tveir mánaðir seinni vóru yvir 2 milliónir myndir á Panoramio. Hin 30. mai 2007 kunngjørdi internetfyritøkan Google, at tey høvdu ætlanir um at keypa Panoramio, og tað gjørdi Google so eisini í juli 2007. Teir báðir stovnararnir vóru verandi har til 2010.

Keldur

Slóðir úteftir
 Almenn heimasíða hjá Panoramio
 Google Earth
 Google Earth adds Wikipedia, Panoramio layers
 Panoramio Team til tann fyrsta toppfundin hjá administratorum. Apríl 2010 í Zurich

Google
Fyritøkur


Biên Hòa

Bien Hoa er ein býur í Vjetnam, hann er høvuðsstaður í Dong Nai landslutinum. Býurin er 32 km eystanfyri Ho Chi Minh City. Bien Hoa Floghavn er 5 km frá miðbýnum.

Fólkatalið
Í 1989 var íbúgvatalið í Bien Hoa mett at vera 273.879. Í 1999 var fólkatalið vaksið til 435.400 í 2009 til 652.646.

Søga
Bien Hoa vaks til ein stóran forstað til Saigon, tá hesin vaks. Eftir Fyrra indokinesiska kríggið streymaðu flóttafólk til Bien Hoa og fleiri tíggjutúsund fólk búsettust har. Tey komu frá norðaru og miðøkjunum í Vietnam. Undir Vjetnamkrígnum, sum vardi frá 1955 til 1975, brúkti amerikanska flogvápnið Bien Hoa Air Base árini 1961 til 1973.

Sum fleiri aðrir býir í Vjetnam upplivdi eisini Bien Hoa fíggjarliga afturgongd frá 1975 til seinna helming av 1980-árunum.

Í dag
Í dag er býurin komin fyri seg aftur fíggjarliga. Býurin er ein vinnulívsmiðdepil í Suðurvjetnam, og fleiri verksmiðjur og vøruhús er í økinum uttanfyri býin, ofta við fígging frá Japan, Singapor, USA, Sveis og øðrum útlendskum íleggjarum. Har eru fleiri stuttleikaparkir, náttklubbar og matstovur, sum liggja framvið Dai Nai Ánni.

Keldur

Slóðir úteftir

Býir í Vjetnam


Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk (19. mai 1881 – 10. november 1938) var fyrsti forseti hjá Turkaland, 1923-1938.

Í oktober sama ár varð landið lýst lýðveldi, og Mustafa Kemal varð valdur forseti. Hann var heryvirmaður og hevði verið uppi í at stovna eina tjóðskaparfylking seinast í heimsbardaganum. Mustafa varð afturvaldur í 1927, 1931 og 1935; hann varð nevndur Atatúrk, sum merkir "faðir turkanna", og hesi árini setti hann stórar nýskipanir í verk og nútíðargjørdi landið. Ímillum nýskipaninar varð nýggj stýrisskipan, nýggj sivil rættarskipan, valrættur til konufólk, latínska stavraðið varð tikið í nýtslu, og fleirkonuhjúnalag varð bannað. Eisini eggjaði hann landsmonnum at ganga í evropeiskum klæðum og skipaði fyri einari fýra-ára búskaparætlan. Kemal Atatúrk doyði í 1938.

Sí eisini
 Listi yvir forsetar Turkalands
 Turkaland

Turkiskir politikarar
Forsetar
Føðingar í 1881
Andlát í 1938


Listi yvir forsetar Turkalands

Niðanfyri sæst ein listi yvir forsetar í Turkalandi.

Keldur

Turkaland
Forsetar
Listar


Mia Love

Ludmya Mia Bourdeau Love (f. 6. desember 1975 í New York City) er ein amerikanskur politikari og Republikanskur limur í Umboðsmannatinginum fyri Utah. Hon hevur verið borgarstjóri í Saratoga Springs í Utah 2010-2014. Hon er fødd í New York og býr nú í Utah. Love er gift við Jason Love, og tey eiga 3 børn. Love er konservativ; hon er m.a. hart í móti fosturtøku.

Amerikanskir politikarar
Afroamerikanarar
Føðingar í 1975


Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands

Hetta er ein listi yvir teir persónar, sum hava sitið við ovasta valdinum í griksku stjórnini í tí nýmótans grikska lýðveldinum, frá tí at grikkar fingu teirra egnu sjálvstøðugu tjóð við tí griksku kollveltingini fram til dagin í dag. Sjálvt um ymisk almenn og hálv-almenn heiti hava verið brúkt í teimum fyrstu tíggjuáraskeiðunum í tí sjálvstøðuga Grikkalandi, so hevur heitið forsætisráðharri (Prime Minister á enskum og Πρωθυπουργός / prothypourgos) verið tann almenna heitið sum hevur verið brúkt í hvussu so er síðan 1843.

Listi yvir forsætisráðharrar í Grikkalandi

Keldur

Grikkaland
Statsleiðarar Grikkalands
Grikskir politikarar
Listar


Antonis Samaras

Antonis Samaras (grikskt: Αντώνης Σαμαράς, føddur 23. mai 1951) er ein grikskur politikari og økonomur, sum hevur verið forsætisráðharri í Grikkalandi síðan 20. juni 2012. Hann hevur verið leiðari fyri konservativa flokkin Nýtt Demokrati síðan 2009. Hann var fíggjarmálaráðharri í 1989, uttanríkisráðharri 1989-90 og aftur frá 1990-92. Í 2009 var hann mentamálaráðharri. Hann er eisini kendur fyri at vera orsøk til at stjórnin hjá flokki hansara fall í 1993. Hann fór so úr flokkin, men í 2004 gjørdist hann aftur limur í flokkinum og í 2009 vann hann eitt tætt stríð um formanspostin. Hann er tann 7. leiðarin fyri flokkin, síðan flokkurin varð stovnaður í 1974.

Hygg eisini at
Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands

Keldur

Slóðir úteftir

Grikskir politikarar
Forsætisráharrar Grikkalands
Føðingar í 1951


Giorgos Andrea Papandreou

Giorgos Andrea Papandreou (grikskt: Γεώργιος Α. Παπανδρέου ella tann styttri formurin: Γιώργος, føddur 16. juni 1952 í  Minnesota, USA) er ein grikskur politikari, limur í sosialistiska flokkinum PASOK. Á valinum 4. oktober 2009 fekk flokkur hansara meiriluta og kom til valdið og hann gjørdist forsætisráðharri Grikkalands, eins og faðir hansara Andreas Papandreou og abbi hansara Giorgios Papandreu hava verið tað áður. Í 1988-89 og aftur í 1994-96 var hann undirvísingar- og kirkjumálaráðharri, 1999 til 2004 var hann uttanríkisráðharri. Hann var leiðari fyri flokkin PASOK frá februar 2004 til mars 2012. Georg Papandreou gjørdist 182. forsætisráðharri Grikkalands hin 6. oktober 2009. Hann fór frá hin 11. november 2011 fyri at ein tjóðareindarstjórn (national unity government) kundi taka sær av fíggjarkreppuni í landinum.

Hygg eisini at
Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands

Keldur

Slóðir úteftir

Grikskir politikarar
Forsætisráharrar Grikkalands
Føðingar í 1952


Andreas Papandreou

Andreas G. Papandreou (grikskt: Ανδρέας Γ. Παπανδρέου, føddur 5. februar 1919, deyður 23. juni 1996) var ein grikskur politikari og økonomur. Hann spældi ein týðandi leiklut í grikskum politikki í 1970-árunum, 1980-árunum og 1990-árunum. Andreas bleiv oftast nevndur við sínum fornavni í Grikkalandi, nakað sum er rættiliga óvanligt annars í Grikkalandi. Tvær ferðir var hann forsætisráðharri Grikkalands, fyrru ferðina frá 21. oktober 1981 til 2. juli 1989, seinnu ferðina frá 13 oktober 1993 til 22. januar 1996). Hann var sonur Georgios Papandreou, sum var forsætisráðharri í Grikkalandi tríggjar ferðir: 1944–1945, 1963 og 1964–1965. Sonur Andreas, sum eitur eftir abba sínum, Georgios Andrea Papandreou, hevur eins og pápin og abbin, verið forsætisráðharri Grikkalands, tað var hann frá 2009 til 2011. Andreas Papandreou var vællærdur, akademikari sum hevði lisið økonomi á Harvard University í USA. Tá hann kom til valdið í 1981, broyttist grikska politiska søgan, og eitt nærum 50-ára konservativt stýrt land broytti kós tann sosialistiska vegin.

Hygg eisini at
Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands

Keldur

Slóðir úteftir
 The Andreas Papandreou Foundation
 Biografi frá pasok.gr
 Tribute to Andreas Papandreou
 Clara Thomas Archives and Special Collections - Archival photographs of Andreas Papandreou from the Toronto Telegram Fonds - Clara Thomas Archives and Special Collections, York University

Grikskir politikarar
Forsætisráharrar Grikkalands
Føðingar í 1919
Andlát í 1996


Georgios Papandreou

Georgios Papandreou  (føddur 13. februar 1888 í Kalentzi - doyði 1. november 1968 í Athen) var ein grikskur politikari. Hann var forsætisráðharri frá 1944 til 1945 og aftur frá 1963 til 1965, tá Kong Konstantin setti hann frá. Hernaðarjuntaðin setti Papandreou í húsavarðhald, har hann sat til hann doyði í 1968. Sonur hansara, Andreas Papandreou, og abbasonur hansara Giorgos Andrea Papandreou hava eisini verið forsætisráðharrar í Grikkalandi.

Papandreou var varaforseti 1950–1952 í stjórnunum hjá Nikolaos Plastiras and Sofoklis Venizelos. Hann var eisini ráðharri fleiri ferðir í sínum longu politisku lívsleið, sum vardi í fimm áratíggju, byrjaði í 1923. Hann var sosialis, men samstundis antikommunist. Hann var eisini ímóti kongaveldinum. Hann stuðlaði tí liberala Eleftherios Venizelos, sum útnevndi Papandreou til guvernør av Khios eftir Balkankríggið í 1912. Tvær ferðir bleiv hann giftur. Fyrra kona hansara var Sofia Mineyko, sum var úr Póllandi, sonur teirra Andreas Papandreou varð føddur á Khios í 1919. Seinna kona hansara var sjónleikarinnan Cybele Andrianou. Tey fingu sonin Georgios G. Papandreou.

Hygg eisini at
Listi yvir forsætisráðharrar Grikkalands

Grikskir politikarar
Forsætisráharrar Grikkalands
Føðingar í 1888
Andlát í 1968


Heiðursmerkjabýtið á Summar-OL 2012

Her sæst virlit yvir heiðursmerki, sum vóru latin á Summar-OL 2012 í London.

Vertslandið Stóra Bretland sæst við myrkagráari bakgrund.
{|class=wikitable style="width: 50%; font-size: 95%;"
! Nummar !! Land !! Gull !! Silvur !! Bronsa !! Í alt
|-
| 1 || align=left|  || 46 || 29 || 29 || 104
|-
| 2 || align=left|  || 38 || 27 || 23 || 88
|-bgcolor="ccccff"
| 3 || align=left|  || 29 || 17 || 19 || 65
|-
| 4 || align=left|  || 24 || 26 || 32 || 82
|-
| 5 || align=left|  || 13 || 8 || 7 || 28
|-
| 6 || align=left|  || 11 || 19 || 14 || 44
|-
| 7 || align=left|  || 11 || 11 || 12 || 34
|-
| 8 || align=left|  || 8 || 9 || 11 || 28
|-
| 9 || align=left|  || 8 || 4 || 5 || 17
|-
| 10 || align=left|  || 7 || 16 || 12 || 35
|-
| 11 || align=left|  || 7 || 14 || 17 || 38
|-
| 12 || align=left|  || 7 || 1 || 5 || 13
|-
| 13 || align=left|  || 6 || 6 || 8 || 20
|-
| 14 || align=left|  || 6 || 5 || 9 || 20
|-
| 15 || align=left|  || 6 || 2 || 5 || 13
|-
| 16 || align=left| || 5 || 3 || 6 || 14
|-
| 17 ||align=left|  || 4 || 5 || 3 || 12
|-
| 18 || align=left|  || 4 || 4 || 4 || 12
|-
| 19 || align=left|  || 4 || 3 || 3 || 10
|-
| 20 ||align=left|  || 4 || 0 || 2 || 6
|-
| 21 || align=left|  || 3 || 10 || 4 || 17
|-
| 22 || align=left|  || 3 || 5 || 9 || 17
|-
| 23 || align=left|  || 3 || 2 || 1 || 6
|-
| 24 || align=left|  || 3 || 1 || 3 || 7
|-
| 25 || align=left| || 3 || 1 || 2 || 6
|-
| 26 || align=left|  || 2 || 5 || 5 || 12
|-
| 27 || align=left|  || 2 || 5 || 2 || 9
|-
| 28 || align=left|  || 2 || 4 || 5 || 11
|-
| 29 || align=left|  || 2 || 4 || 3 || 9
|-
| rowspan="2" | 30 ||  align=left|  || 2 || 2 || 6 || 10
|-
|  align=left|  || 2 || 2 || 6 || 10
|-
| 32 || align=left|  || 2 || 2 || 1 || 5
|-
| 33 || align=left|  || 2 || 2 || 0 || 4
|-
| 34 || align=left|  || 2 || 1 || 2 || 5
|-
| 35 || align=left|  || 2 || 1 || 1 || 4
|-
| 36 || align=left|  || 1 || 5 || 12 || 18
|-
| 37 || align=left|  || 1 || 4 || 3 || 8
|-
| 38 || align=left|  || 1 || 3 || 4 || 8
|-
| rowspan="2" | 39 || align=left|  || 1 || 3 || 3|| 7
|-
| align=left|  || 1 || 3 || 3 || 7
|-
| 41 || align=left|  || 1 || 1 || 3 || 5
|-
| rowspan="3" | 42 || align=left|  || 1 || 1 || 2 || 4
|-
| align=left|  || 1 || 1 || 2 || 4
|-
| align=left|  || 1 || 1 || 2 || 4
|-
| 45 || align=left|  || 1 || 1 || 1 || 3
|-
| 46 || align=left|  || 1 || 1 || 0 || 2
|-
| rowspan="2" | 47 ||  align=left|  || 1 || 0 || 3 || 4
|-
| align=left|  || 1 || 0 || 3 || 4
|-
| 49 || align=left|  || 1 || 0 || 1 || 2
|-
| rowspan="5" | 50 || align=left|  || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 1 || 0 || 0 || 1
|-
| 55 || align=left|  || 0 || 2 || 4 || 6
|-
| 56  || align=left|  || 0 || 2 || 3 || 5
|-
| 57 || align=left|  || 0 || 2 || 1 || 3
|-
| 58 || align=left|  || 0 || 2 || 0 || 2
|-
| 59 || align=left|  || 0 || 1 || 3 || 4
|-
| rowspan="3" | 60 || align=left|  || 0 || 1 || 2 || 3
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 2 || 3
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 2 || 3
|-
| rowspan="6"| 63 || align=left|  || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 1 || 2
|-
| rowspan="6"| 69 ||  align=left|  || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 1 || 0 || 1
|-
| rowspan="4"| 75 ||  align=left|  || 0 || 0 || 2 || 2
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 2 || 2
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 2 || 2
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 2 || 2
|-
| rowspan="7"| 79 || align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|-
| align=left|  || 0 || 0 || 1 || 1
|- class="sortbottom"
!colspan=2| Tilsamans || 302 || 304 || 356 || 962
|}

Keldur

Summar-OL 2012
Listar


Johan Dahl

Johan Dahl (føddur 19. september 1959) er føroyskur politikari og vinnulívsmaður. Hann er uppvaksin í Fámjin, hann er sonur Jógvan Dahl, sála, úr Vági og Ebbu, fødd Albinus, sála, úr Fámjin. Hann er giftur við Lindu Herdalur. Johan hevur verið landsstýrismaður í Vinnumálum síðan 2008. Hann hevur bankaútbúgving og ávís prógv innan merconom. Sum ungur arbeiddi hann í Sjóvinnubankanum, og í 1982 gjørdist hann stjóri í Vágs Skipasmiðju, sum A/S J. Dahl átti. Johan er eftirkomari hjá Dahl familjuni í Vági, sum stovnaðu fyritøkuna á Gørðunum. Hann var stjóri har til 1990. Síðan var hann stjóri í World Seafood 1991–1992, stjóri í Sp/f Faromar frá 1997, stjóri í Faroe Coldstores frá 1998, stjóri á  Kollafjørð Pelagic og stjóri fyri frystigoymsluna Kloosterboer Terminal Faroe Islands í Kollafirði. Hann var stýrislimur í Føroya Arbeiðsgevarafelag 1982–1990 og stýrisformaður í Seamark Scandinavia A/S 2004–2007.

Johan Dahl hevur verið valdur inn á Føroya Løgting síðan 2002, og hevur sum løgtingslimur verið limur í Vinnunevndini 2002–2006, limur í Fíggjarnevndini 2002–2004, limur 2002–2004 og formaður 2004–2008 í Uttanríkisnevndini umframt næstformaður 2004–2006 og formaður 2006–2008 í Vinnunevndini. Johan Dahl bleiv útnevndur til fiskimálaráðharra í tí fyrstu stjórnini hjá Jóannes Ejdesgaard hin 3. februar 2004, men bleiv koyrdur longu 23. februar, eftir at nógv hevði verið frammi í føroysku fjølmiðlunum um ymiskt frá hansara fortíð. Hann hevur verið vinnumálaráðharri síðan 26. september 2008, og var virkandi fiskimálaráðharri frá 4. mai til 14. november 2011. Johan Dahl hevur eisini verið næstformaður Sambandsflokksins síðan 2007.

Keldur

Slóðir úteftir
Johandahl.net
Samband.fo

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1959
Politikarar úr Sambandsflokkinum
Løgtingslimir
Vinnumálaráðharrar í Føroyum
Innlendismálaráðharrar í Føroyum
Fiskimálaráðharrar í Føroyum


Stjórnin hjá Jóannes Eidesgaard I

Fyrsta stjórnin hjá Jóannes Eidesgaard var Føroya landssstýri frá 3. februar 2004 til 4. februar 2008, við Jóannes Eidesgaard frá Javnaðarflokkinum sum løgmanni. Tríggir flokkar fóru í samgongu: Fólkaflokkurin, Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin. Valbókstavirnir hjá hesum flokkum eru ávikavist A, B og C, og landsstýrið varð tí umrøtt sum «ABC-samgongan». Í januar 2008 gjørdist tað greitt, at hesir flokkar ikki kundu semjast um at halda fram í samgongu eftir løgtingsvalið, sum var í sama mánaða.

Keldur

Stjórnin hjá Jóannes Eidesgaard I
Listar
Listar yvir føroyskir politikarar
Jóannes Eidesgaard 1


Løgtingslimir í Føroyum 2004-2008

Løgtingið hevði 32 løgtingslimir frá 2004 til 2008.

Fastir limir
Her verður meint við teir løgtingslimir, sum vóru valdir, og harumframt fastir varalimir, sum møttu fyri teir fólkavaldu, sum fóru í landsstýri, hesi eru nevnd í "Viðmerkingum" til høgru í talvuni.

Slóðir úteftir
Løgtingslimir
Valúrslit 2004 frá Útvarpi Føroya

Føroyskur politikkur
Listar yvir løgtingslimir í Føroyum
Listar yvir føroyskir politikarar


Løgtingslimir í Føroyum 2002-2004

Føroya Løgting hevði 32 limir millum løgtingsvalini 2002 og 2004.

Fastir løgtingslimir
Her verður roknað við øllum fólkavaldum limum Løgtingsins, umframt teimum føstu varalimunum, sum møttu fast fyri tey sum fóru í Føroya Landsstýri.

Uttanhýsis slóðir
Valúrslit 2002 frá Útvarpi Føroya

Føroyskur politikkur
Listar yvir løgtingslimir í Føroyum
Listar yvir føroyskir politikarar


Kristina Háfoss

Kristina Háfoss (fødd Danielsen, 26. juni 1975, uppvaksin á Argjum) er ein føroyskur økonomur, løgfrøðingur, politikari og fyrrverandi svimjari. Hon var fyrstu ferð vald inn á Føroya Løgting í 2002 fyri Tjóðveldi, í 2008 var hon mentamálaráðharri í eitt hálvt ár, í 2015 varð hon vald til fíggjarmálaráðharra, sum onnur kvinnan í føroysku politisku søguni, tann fyrsta var Jóngerð Purkhús.

Bakgrund og yrkisleið
Kristina er útbúgvin cand.jur. og cand.polit. frá Københavns Universitet í ávikavist 2002 og 2003. Hon var sett í starv í tað danska Uttanríkisráðið 1998–1999, í danska Fíggjarmálaráðnum 1999–2000 og á Løgmansskrivstovuni sumrini 1999 og 2000.  Harumframt var hon fíggjarligur ráðgevi undir arbeiðnum við at skriva eitt útoyggjaálit 2000–2001, økonomur í Landsbanka Føroya 2004–2005 og verkætlanarleiðari og íløguráðgevi í Føroya Banka í 2006. Síðan 2007 hevur hon verið deildarleiðari í Tryggingarfelagnum Føroyar.

Av hennara nevndar- og formanssessum kunnu nevnast: Forkvinna í Meginfelag Føroyskra Studenta (MFS) 1999–2000, forkvinna í Búskapar- og Løgfrøðingafelag Føroya (BLF) 2005–2006, stýrislimur í P/F Smyril Line síðan 2011 og stýrislimur í tveimum av dótturfeløgunum hjá Tryggingarfelagnum Føroyar síðan 2011.

Sum ung svam hon fyri Havnar Svimjifelag og Føroyar, hon gavst at svimja meðan hon gekk í Hoydølum, og fór í staðin at spæla flogbólt. Kristina er abbadóttir Louis Zachariasen.

Politiskt arbeiði
Kristina Háfoss var næstformaður í Suðurstreymoyar Tjóðveldisfelag 2001–2002, vald inn á Ting í Suðurstreymoyar valdømi 2002–2004 og limur í starvsnevnd Tjóðveldisflokksins 2004–2005. Í februar 2008 gjørdist hon landsstýriskvinna í mentamálum í aðru stjórn Jóannesar Eidesgaard, men segði sessin frá sær aftur av persónligum ávum í august sama ár. Á løgtingsvalinum 2011 var hon vald inn í Løgtingið, har flokkur hennara kom at sita í andstøðu. Á løgtingsvalinum 2015 varð hon afturvald og Tjóðveldi gjørdist partur av stjórnini hjá Aksel V. Johannesen. Hin 15. september 2015 varð Kristina útnevnd fíggjarmálaráðharri.

Keldur

Slóðir úteftir
Tjodveldi.fo, Um meg, Kristina Háfoss

Mentamálaráðharrar í Føroyum
Løgtingslimir
Føðingar í 1975
Føroyskar kvinnur í politikki
Politikarar úr Tjóðveldi
Føroyskir svimjarar
Havnafólk
Argjafólk


Jákup Eli Joensen

Jákup Eli Joensen (føddur 19. november 1982) er ein føroyskur tónleikari, sangari og sangskrivari. Hann er ættaður úr Sumba, men hevur búð í Havn síðan hann var tannáringur. Hansara stóri áhugi er tónleikur. Í 2011 gav hann út fløguna Kom við mer, og ein av sangunum, Vanja, gjørdist landaplága í Føroyum tað árið. Við ársenda varð sangurin tilnevndur Ársins sangur til Planet Awards 2011, sum er eitt afturvendandi tónleikatiltak, sum Miðlahúsið skipar fyri. Sangurin Vanja var tilnevndur saman við 4 øðrum sangum, m.a. einum hjá Páll Finnur Páll og einum hjá nýggja bólkinum Glóð. Tað gjørdist sangurin hjá Jákupi Eli, Vanja, sum vann eina planet heiðursløn til  í bólkinum Ársins sangur. Jákup Eli fær íblástur til sín tónleik frá tónleikabólkinum Páll Finnur Páll, segði hann við morgunsendingina Summarmorgun 24. august 2011. Jákup Eli framførdi á Summarfestivalinum í 2012 á Føroya Tele pallinum.
Í august 2012 hevur ein nýggjur føroyskur tónleikabólkur All-in útgivið sangin Vanja í einari heilt aðrari versjón, enn tann upprunaliga hjá Jákup Eli, men tó við sama lagi. Tað eru fleiri sangarar, sum syngja sangin, og teir hava eisini gjørt ein video til sangin. Alt hetta er gjørt í samráð við Jákup Eli, sum eigur bæði orð og lag á sanginum Vanja. Teir fýra í dreingjabólkinum (Boy-Band) eru: Terji Djurhuus, Jóannes Lamhauge, Ólavur á Váli og Dánjal Gomez Gudjónsson.

Útgávur
 2011 - Kom við mer
 2012 - Sjúkan, sum fór at spæla tónleik

Ársins sangur
Sangurin Vanja hjá Jákup Eli gjørdist Ársins sangur á árligu Planet Awards bæði í 2011 og 2012. Í 2011 var tað hansara egna útgáva, í 2012 var tað í nýggjari útseting og sungið av føroyska tóleikabólkinum All in.

Keldur

Slóðir úteftir

 Sangtekstir.com

Føroyskir mannligir sangarar
Føroyskir tónleikarar
Planet Awards vinnari
Føroyskir sangskrivarar
Sumbingar


Eleftheria Arvanitaki

Eleftheria Arvanitaki (grikskt: Ελευθερία Αρβανιτάκη, fødd 17. oktober 1957 í Pireus) er ein griksk songkvinna. Hon er ættað av oynni Ikaria. 14. mars 2010 metti sjónvarpstøðin Alpha TV, at Arvanitaki var sætt besta songkvinnan í Grikkalandi síðan 1960.

Lívsleið

Arvanitaki byrjaði sína lívsleið sum songkvinna í 1980, tá hon gjørdist partur av tónleikabólkinum "Opisthodromiki Kompania" / "Οπισθοδρομική Κομπανία" og í 1981 hevði hon sín fyrsta leiklut sum gestasangari á einari fløvu (CD), tað var fløvan hjá Vangelis Germanos, sum hevur heitið "Ta Barakia". Hon fór úr bólkinum og byrjaði sína solo lívsleið í august 1984 við fløvuni Eleftheria Arvanitaki. Í august 2004 luttók hon í endahátíðarhaldinum á Olympisku Leikunum í Athen. Hon hevur framført í ymiskum WOMAD og øðrum tónleikafestivalum. Í 2006 luttók hon í jólakonsertini "Frostroses" (Frostrósur) í Reykjavík, Ísland sum partur av einum bólki av songkvinnum sum nevndist  "European Divas". Hinar "divurnar" vóru Sissel Kyrkjebø (Noreg), Eivør Pálsdóttir (Føroyar), Petula Clark (Stóra Bretland), Ragga Gisla (Ísland) og Patricia Bardon (Írland).
Orsakað av at Arvanitaki hevur kontrakt við Universal Music Group's jazz label Verve Records, er tónleikur hennara blivin útgivin altjóða í ein ávísan mun. Verve hevur givið henni EmArcy label, sum er evropeiski jazz-armurin hjá Universal, hvørs fokus inniber at menna lokal evropeisk talent til ein altjóða kalibur. Hennara upptøkur eru fyri tað mesta framleiddar undir hennara heimsligu avtalu við Universal Music Greece. Hon er systkinabarn við heiðurløn vinnandi griksk-avstralska filmsmakaran Anthony Maras. Arvanitaki hevur vunnið MAD Video Music Awards prísin.

Tónleikaútgávur

Hon luttók eisini í fýra tónleikaútgávum saman við "Opisthodromiki Kompania".

Keldur

Slóðir úteftir
Almenn heimasíða hjá Eleftheriu Arnvanitaki
Biografi (GR) frá music.net.cy

Grikskar songkvinnur
Føðingar í 1957


Neil Armstrong

Neil Alden Armstrong (f. 5. august 1930 – d. 25. august 2012) og felagi hansara Buzz Aldrin vóru fyrstu menn á mánanum, tá teir fóru hagar við rúmdarfarinum Apollo 11. Tað hendi tann 20. juli 1969. Tá hann setti fótin á mánan, segði Armstrong tey kendu orðini "That's one small step for man, one giant leap for mankind". Armstrong og Aldrin vóru í tveir og ein hálvan tíma á mánanum og gjørdu kanningar. Armstrong var eisini flogskipari undir Koreakrígnum, royndarflogskipari, flogverkfrøðingur og professari. Hann hevur eisini fingið eina stjørnu á Walk of Fame í Hollywood. Armstrong byrjaði hjá Nasa í 1962, og hann gavst tvey ár aftan á mánaferðina. Seinni arbeiddi hann sum professari í verkfrøði.

Amerikanski rúmdarmaðurin, Neil Alden Armstrong, ið var fyrsti frá mannaættinum sum setti fótin á mánan doyði 82 ára gamal 25. august 2012. Hann varð lagdur undir skurð fyri hjartatrupulleikar fyrr í mánaðinum. Hann fylti 82 ár eisini fyrr í sama mánaði.

Amerikanarar
Rúmdarmenn
Føðingar í 1930
Andlát í 2012


Dicuil

Dicuil ella Dicuilus var ein irskur munkur og landafrøðingur (føddur í seinni helvt av 8. øld), og sum verður roknaður sum ein tann fyrsti at lýsa Føroyar á skrift.

Í umleið 825 gav hann út bókina Liber de mensura Orbis terrae – Bók um mát jarðarkringsins. Bókin er ein av fyrstu skrivligu keldunum, ið nevnir oyggjar millum Noreg og Grønland. Ein partur av bókini lýsir ein bólk av smáum oyggjum, ið lógu tætt at hvørjum øðrum. "Her hava einabúgvar búð fyri hundrað árum síðani, men er nú av víkingum oyddar fyri einabúgvum, og er fult av seyði og fugli". Henda lýsing kann væl hugsast at vera av Føroyum.

Brotið, ið hugsast at lýsa Føroyar, ljóðar soleiðis:

 "14. Har eru nógvar aðrar oyggjar í havinum norðanfyri Bretland, sum kunnu náast úr norðastu oyggjum Bretlands í beinleiðis sigling eftir tveimum døgum og náttum við fullum seglum og vindinum til vildar. Ein gudsóttandi prestur segði mær, at hann í tveir summardagar og náttina ímillum sigldi í einum báti við tveimum bekkum og kom til eina teirra.

 15. Hesar oyggjar eru summar smáar, og næstan allar skildar frá hvørji aðrari av smølum sundum; har hava einabúgvar, sum sigldu úr landi okkara Scotia (Írlandi), búð í næstan hundrað ár. Men eins og tær vóru oydnar síðan heimsins byrjan, soleiðis eru tær nú tómar fyri einabúgvar orsakað av norrønum sjórænarum, men tær eru fullar av seyði og sera nógvum ymiskum sløgum av sjófuglum. Eg havi ongantíð funnið hesar oyggjarnar umrøddar í lærdum bókum." (Her eftir: Steingrim Abrahamsen: Staðarnøvn í Mykinesi, s. 29-30, Fróðskapur 2021)

Roynt hevur verið at víst á høvundan sum ein ávísur Dicuil eller Dichull, ið var abbedur í Palacht og føddur um ár 760, men er tað ikki prógvað. Um Dicuil veitst bara, at hann var limur í einum av írsku kleystrunum í frankiska kongaríkinum, og at hann við egnum eygum kendi oyggjarnar nær Onglandi og Skotlandi, t.e. allarhelst Hebridurnar, Orknoyggjar, Hetland og Føroyar: "Eg havi búð á nøkrum av hesum oyggjum," skrivar hann, "farin á land á nøkrum av hinum, eg havi í minsta lagi sæð fleiri av teimum og lisið um hinar".

Millum ár 814 og 816 skrivaði hann eitt verk um stjørnufrøði. Hansara verk um stjørnufrøði er býtt í fýra bøkur í bæði prosa og versi, og yvirlivir í einum einasta útgávu, ið er ogn hjá kleystrunum Saint-Amand, og sum í dag verður varðveitt í Valenciennes.

Í 825 skrivaði hann sítt kendasta verk, Liber de mensura Orbis terrae, ið er um landafrøði. Hetta verk var grundað á verkið Mensuratio orbis, ið var gjørt eftir boðum frá Theodosius II, eystur-romverskum keisara (ár 435), men De mensura Orbis terrae hevur eisini sjálvstøðug virði vegna lýsingar av oyggjunum í Norðuratlantshavi. Teir nýggju partarnir í verkinum eru um Evropa, Asia, Egyptaland og Etiopia, økini á jørðini, tær fimm stóru áirnar, ávísar oyggjar, longd og breidd av tí Tyrrenska havinum, ið liggur millum Sardinia og Sisilia, og tey seks hægstu fjøllini í heiminum, ið mann tá visti um.

Fyri norðbúgvar hevur hansara frágreiðing um munkar, ið høvdu búð í Íslandi í seks mánaðir, stóran áhuga. Frá 1.februar til 1. august 795 vitjaði Dicuil írskar einabúgvar í "Thule", t.e. helst Ísland, "har tað ikki var myrkur at forða einum í at gera tað, ein sjálvur vil".

Bókmentir

Verkini hjá Dicuil vórðu fyri fyrstu ferð prentað sum Dicuili Liber de mensura orbis terrae ex duobus codd. mss. bibliothecae imperialis nunc primum in lucem editus a Car. Athan. Walckenaer (Paris, 1807). Tann seinasta og besta útgávan er tann hjá J.J. Tierney: Dicuil: Liber de Mensura Orbis Terrae, (Dublin 1967).

Føroya søga


Naddoddur

Naddoddur (norrønt: Naddoddr, íslendskt: Naddoður ella Naddoddur Ásvaldsson) var víkingur, ið uppdagaði Ísland umleið ár 860.

Søga
Sambært Landnámabók var Naddoddur føddur í Agder í Noregi og var millum fyrstu norðmenn í Føroyum, eftir at Grímur Kamban sum tann fyrsti hevði sett búgv har.

Einaferð var hann ávegis aftur til Føroya úr Noregi, men á veg heimaftur kom hann í ódnarveður, misti rætningin og sigldi tí til Íslands. Hann legði at landi í Reyðarfjørði, men fann har ongi fólk. Tað kavaði tann dagin, tey fóru aftur til Føroya, og kallaðu tey tí nýggja landið fyri Snjóland. Seinni fekk landið sítt núverandi navn, Ísland.

Møguliga er Naddoddur faðir at Ann Naddodsdóttir úr Hetlandi. í 1850 funnu granskarar navnið á Naddoddi í rúnusteini á oynni Bressay í Hetlandi. Á rúnasteininum var ogam-alfabeti, ið er blandingur av piktiskum og norrønum:

CROSCC NAHHTVVDDARRS DATTR ANN

Hetta hava granskarar tulkað sum "ein krossur til minni um Ann, dóttir Naddodds"

Tað kann tó ikki prógvast, at faðirin til kvinnuna Ann er sami Naddoddur, sum tann, ið uppdagaði Ísland. Tað er eisini vorðið sagt, at Naddoddur sigldi víðari og kom til Amerika 150 ár áðrenn Leivur Hepni, men er tað einans gitingar.

Sí eisini
 Víkingaøld í Føroyum
 Víkingur

Slóðir úteftir
 Naddoddur rúmlega hálfnaður, timarit.is
 Aðferðir og viðhorf, timarit.is
 Rán eða ræktun, timarit.is
 Um líf- og helstrauma Íslands, timarit.is
 Landnámabók Fyrsti hluti 1. Kapituli. (Nefna sumir til Naddoð víking), norroen.info
 Landnámabók / Book of the Settlement of Iceland - Chapter I. (Naddod the Viking), northvegr.org

Keldutilfar

Føroyingar
Føroya søga
Víkingatíðin


James Cook

James Cook (f. 7. november 1728 í Yorkshire í Ongland, d. 14. februar 1779 í Kealakekua í Hawai'i) gjørdist kendur, tá ið hann kortlegði stórar partar av Kanada í Sjeyárabardaganum (1756-1763). Bæði í Kanada og í Kyrrahavi teknaði hann nágreiniligari enn nakar annar undan honum. Hann kom til stórar partar av Polynesia, granskaði Suðuríshavið, sigldi kring Nýsæland, kortlegði eysturstrondina við Avstralia og savnaði nógv vísindaligt tilfar. Vísindamenn og listamenn, sum vóru við honum, eygleiddu og festu á blað alla atkomiliga vitan um dýr, fólk og londini, teir vitjaðu. Árini 1768-1779 varð Cook høvuðsmaður fyri teimum rannsóknarferðum í Kyrrahavi og útvegaði evropearum størri vitan um Kyrrahavsoyggjar og Avstralia, enn nakar maður hevði gjørt. Hann var frálíkur sjómaður, rannsóknarfari og oddamaður. Hann var strangur, men virdur maður, og bjargaði heilsuni á monnum sínum, tí at hann legði stóran dent á, at teir fingu rættan kost og vóru reinførir. Hann legði sær altíð nær at fáa gott vinalag við teir polynesarar, hann vitjaði. Allir, sum vóru við á ferðum Cooks, fingu stóra virðing fyri honum, og vórðu honum trúfastir.

Tær tríggjar rannsóknarferðirnar
Frá 1768 til 1771 sigldi Cook fyrst til Tahiti, síðan kring Nýsæland, sum hann kortlegði, og haðan til eysturstrondina á Avstralia. Hesi bæði londini vóru áður hildin at vera partur av Terra Australis (Suðurland), eitt ovurstórt sagnmeginland. Á aðru ferð síni (1772 til 1775) granskaði Cook Suðuríshavið, suður at ísmarkinum. Cook fann einki land, og tað bendi á, at nevnda sagnland bara kundi verða kring Suðurpólin. Hann kom til næstan allar teir stóru oyggjaflokkarnar í Suðurkyrrahavi. Í 1776 til 1779 leitaði hann eftir Útnyrðingsleiðini úr Evropa, norðan fyri Alaska, til Asia. Á vegnum granskaði hann Hawai'i, og har varð hann dripin í 1779.

Slóðir úteftir

Keldur

Onglendingar
Sjófarar
Føðingar í 1720-árunum
Andlát í 1770-árunum


Listi yvir fólkatingslimir úr Føroyum

Listi yvir fólkatingslimir sum umboða Føroyar tekur øll umboð við, sum eru vald til danska Fólkatingið úr Føroyum. Frá 1849 til 1953 var Fólkatingið eitt av tveimum kømrum í Ríkisdegnum; hitt kamarið var Landstingið. Føroyar valdi eitt umboð til hvørt kamarið, og síðan 1953 velur Føroyar tvey umboð til Fólkatingið. Tað hevur verið vanligt fyri føroysk umboð at hava tilknýti til fólkatingsbólkin hjá ein donskum politiskum flokki, men eisini í nýggjari tíð finnast tað undatøk. Umboð fyri Tjóðveldi eru vanliga ikki við í nøkrum fólkatingsbólki hjá einum donskum flokki. Teir sum í løtuni (2011-) umboða Føroyar á Fólkatingi eru Edmund Joensen úr Sambandsflokkinum og Sjúrður Skaale úr Javnaðarflokkinum, teir eru við í fólkatingsbólkunum hjá ávikavist Venstre og Socialdemokraterne.

Fólkatingið áðrenn 1953

Landstingið áðrenn 1953

Fólkatingið eftir 1953

Kelda
 Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2 (manuelt framfunnið frá einstøku persónslýsingunum) (PDF-Download)

Listar
Føroyskur politikkur
Listar yvir føroyskir politikarar
Føroyskir fólkatingslimir
Fólkatingið


Bosnia og Hersegovina

Bosnia og Hersegovina (bosniskt og kroatiskt: Bosna i Hercegovina, serbiskt: Босна и Херцеговина) er land í Landsynningsevropa. Í øldir hava ymisk fólkasløg búð her, t.d. muslimskir bosniar, katólskir kroatar, ortodoksir serbar og jødar. Tá ið londini tóku sjálvstýri, elvdi stríð ímillum fólkasløgini til blóðugt borgarakríggj. Friðarsamráðingar í Dayton í Ohio fingu partarnar at leggja vápnini síðst í 1995.

Fyri borgarakríggið var høvuðsstaðurin, Sarajevo, nýmótans stórbýur, men tá ið kríggið brast á, víggirdu serbar seg í fjøllunum uttan um býin og bumbaðu hann í trý ár, og mong fólk doyðu. Tey, sum vórðu eftir í býnum, toldu nógv hesi árini, og trot var á øllum neyðsynjarvørum. Tá ið serbar tóku seg inn í Bosnia, gjørdu teir tað, ið verður kallað fólkareinsan. Endamálið varð at rudda økið fyri muslimar og kroatar, hóast teir og serbar høvdu búð síð um síð so leingi, nakar visti. Tíggjutúsundtals fólk, ið ikki vóru serbar, vórðu myrd. Upp aftur fleiri flýddu av landinum. Mangir bosniskir muslimar búgva nú sum flóttafólk í m.ø. Týsklandi og Noregi.

Bosnia og Hersegovina er eitt land, ið hevur trý almenn mál, kroatiskt, serbiskt og bosniskt. Høvuðsstaðurin, Sarajevo, var vertur fyri Olympisku vetrarleikunum í 1984.

Politikkur

Bosnia og Hersegovina er formliga undir leiðslu av ST, har ein ST-útnevndur sendimaður hevur høvuðsyvirlit yvir landinum, og kann koyra politisku leiðsluna í landinum frá. Hetta er skipað gjøgnum sokallaðu Dayton-avtaluna, ið varð undirskrivað í 1995. Á valinum í 2014 til ting landsins verða tríggir forsetar valdir, ein fyri hvørt av størstu fólkasløgunum. Forsetarnir eru valdir í fýra ár, men sita í átta mánaðir, so verður skift til næsta forseta. Í fýra ára skeiðnum situr hvør forseti tvær ferðir átta mánaðir. Landið er býtt í tvey sjálvstýrandi økir, lýðveldi Srpska (Republika Srpska) og lýðveldi Bosnia-Hersegovina. Harafturat kemur Brcko-økið, ið liggur undir hinum báðum men sum formliga er sjálvstýrandi. Tjóðartingið er sett saman av 42 fólkavaldum frá sjálvstýrandi økjunum. 28 tinglimir koma úr Bosnia og Hersegovina og 14 úr Republika Srpska. Samansetingin av stjórn og politisku leiðsluni í ymsu pørtunum av landinum er sera fløkt. Tá ein roknar øll uppí, so hevur landið 14 forsætisráðharrar og 200 ráðharrastovur.

Søga

Jugoslaviakríggið

Í juni 1991 tóku Kroatia og Slovenia loysing frá samveldinum Jugoslavia. Í 1992 gjørdi Bosnia-Hersegovina tað sama. Eftir fáum mánaðum varð Jugoslavia syndrað sundur í fleiri sjálvstøðug ríki, har Serbia varð sterkasta landið, og blóðugasta kríggj í Evropa eftir Annan heimsbardaga brast á. Allir partar framdu grov krígsbrotverk, hóast altjóða royndir vórðu gjørdar at fáa partararnar at binda frið. Mong tjóðveldið skipaðu fyri tí, sum varð kallað tjóðskaparlig rensan og róku fólk, ið høvdu annan uppruna, frá húsum og heimi. Serbar bumbaðu, kringsettu og skutu inn í høvuðsstaðin í Bosnia-Hersegovina, Sarajevo, í trý ár. Kríggið í Bosnia-Hersegovina endaði í november í 1995 við friðartinginum, sum USA stóð fyrsi. Bosniska, serbiska og kroatiska tingið skrivaðu undir endaliga friðarsáttmálan í París, og Bosnia-Hersegovina skuldi gerast eitt sameint land, hóast tríggjar tjóðir - serbar, bosniar og kroatar - búgva har. Umsíðir varð friður aftur eftir bardagar í fýra ár. Kríggið kostaði fleiri enn 200 000 mannalív. Tað fer enn at vera ár at grøða tey sár, kríggið voldi.

Hygg eisini at
 Balkanhálvoyggin

Keldur

Evropa
Bosnia og Hersegovina


Póllandbóltur

Póllandbóltur ella Polandball sum tað eitur á enskum og fleiri øðrum málum (eisini kent sum Countryball) er eitt brúkaraskapt internetfenomen. Tað byrjaði á /int/ board of Krautchan.net í 2009. Fenomenið tekur skap eftir einum stórum tali av teknirøðum á internetinum. Teknirøðsfigurnarnir umboða lond og eru teknaðir sum bóltar. Bóltarnir samskifta á hálvbrotnum enskum máli og skemtast við tjóðareyðkennum og altjóða relatiónum. Stílurin verður nevndur bæði Póllandbóltar og Landabóltar (Pollandball og Countryball). Bóltarnir eru teknaðir við litunum á fløggunum hjá ávísum londum.

Upprunin til Póllandbóltin
Póllandbóltur byrjaði sum eitt slag av spæli "internetskríggi" millum pólskar brúkarar og brúkarar úr øðrum londum kring heimin á heimasíðuni drawball.com. Heimasíðan loyvir brúkarum at tekna tað sum tey hava hug til. Síðan loyvir eisini brúkarum at tekna útyvir tað sum onnur hava teknað. Krautchan.net er eitt internetforum á týskum máli. /int/ board hjá hesi síðu verður ofta brúkt av enskt-mæltum internetbrúkarum. Sagt verður, at bretski internetbrúkarin Falco hevur uppfunnið byrjanina til Póllandbóltin. Hann brúkti MS Paint fyri at skapa bóltarnar. Síðan var tað ein pólskur brúkari, Wojak, sum gav sítt íkast á hálvbrotnum enskum máli. Seinni hava nógvir russar tikið Póllandbóltin til sín og hava gjørt nógvar teknirøðir um tað.

Keldur

Slóðir úteftir

 Polandball á Knowyourmeme.com
 Polandball á militaryphotos.net

Internetið
Teknirøðir


Buddha

Siddhārtha Gautama Buddha (f. 563 f.Kr. í Nepal, d. 483 f.Kr. í India) var ríkur kongssonur og búði í India, har hann á ungum árum livdi avbyrgdur frá lívsins veruleika í gleði og gleimi. 29 ára gamal fór hann heiman at síggja veruliga lívið. Ein dagin gongur hann seg fram á ein sjúkan mann, ein biddara og ein deyðan. Tað tók honum so fast, at hann gjørdi av at lata alt, hann átti, kvittaði við sítt gagnleysa lív og fór at leta eftir lívsins sonnu meining sum biddari í nøkur ár. Meðan hann sat undir einum bodhitræi í bygdini Uruvela í 528 f.Kr., birtist brádliga fyri honum tað, hann hevði leitað eftir, og hann skilti meiningina og tað óskiljandi við allari líðing. Lív sítt halgaði hann at undirvísa teimum, sum vóru hugað at lýða á læru hansara. Hann tráðaði ikki eftir at vera gudur, men tá ið hann var deyður, gjørdu læruveinar hansara eina nýggja trúarlæru, teir tilbóðu hann og boðaðu tað, hann hevði lært. Henda nýggja trúarlæra varð kallað buddisma eftir indiska orðinum "budda", sum merkir "hin vísi".

Buddhisma


Húsareyn

Húsareyn er eitt fjall í Føroyum, sum er 345 metrar høgt. Húsareyn er á Streymoynni, í ein útnyrðing av Tórshavn.

Fjøll í Føroyum
Streymoy


Nes, Vágur

Nes (danskt: Næs) er ein bygd í Suðuroy í Føroyum. Listakvinnan Ruth Smith búði á Nesi í nøkur ár, til hon druknaði á Vágsfjørði, uttanfyri Nes, har hon plagdi at svimja. Nes hoyrir til Vágs kommunu. Nes liggur millum bygdirnar Vág og Porkeri. Av Nesi sær man beint yvir á bygdirnar Lopra og Akrar. Toppurin á Beinisvørði sæst eisini av Nesi.

Nes hevur 30 íbúgvar (2015).

Myndir

Keldur

Bygdir í Føroyum
Suðuroy
Vágur


Við Áir

Við Áir er eitt stað á eystursíðuni á Streymoynni, beint sunnanfyri Hvalvík.

Hvalastøðin við Áir
Ein hvalastøð var í har til 1984, tá seinasti hvalurin varð dripin har. Bæði bygningar og maskinur eru til enn, og arbeitt verður við at gera hvalastøðina til eitt sjóvinnusavn og upplivingardepil. Landsstýrið samtykti í 1989, at hvalastøðin við Áir skuldi varðveitast. Í 2007 varð eitt álit skrivað og handað landsstýrismanninum í mentamálum. Mentamálaráðið, Søvn Landsins og Sunda kommuna arbeiða í felag fyri, at hvalastøðin aftur gerast ein virkin miðdepil í Sundalagnum.
Peningur varð eisini játtaður, soleiðis at varðveitingararbeiði kundi fara í gongd í 2011. Á heysti 2011 var hvalastøðin opin fyri almenninginum, har umleið 500 fólk vitjaðu.

Skúlin Við Áir - Dugni
Dugni hevur ein skúla Við Áir. Hesin skúlin er fyri fólk við skerdum arbeiðsførleika. Tey kunnu taka 9. flokk, 10. flokk ella FHS. Fólk kunnu sostatt umskúlast ella fara undir endurbúgving, so tey kunnu arbeiða innan okkurt annað økið, sum tey megna. Arbeiðsførleikin kann vera skerdur antin kroppsliga, sálarliga ella sosialt. Skúlin er ein kostskúli, og næmingar kunnu búgva á kostdeild skúlans.

Keldur

Streymoy


Buôn Ma Thuột

Buôn Ma Thuột (Buon Ma Thuot) er ein býur í Vjetnam, høvuðsstaður í Đắk Lắk landslutinum. Fólkatalið í býnum er umleið 300.000 og er tann størsti býurin í Central Highlands regiónini (Tay Nguyen). Býurin liggur umleið 350 km frá Ho Chi Minh City. Býurin liggur í hálendi á einum rættiliga fløtum øki, í meðal 536 metrav yvir havinum.

Slagið um Ban Me Thuot fór fram í býnum í mars 1975, tað spældi ein avgerandi leiklut í Vjetnamkrígnum, ið førdi til at Norðuvjetnam við tí kommunistiska Fólkaheri Vjetnams vann á II Corps (Quân đoàn II) hjá Suðurvjetnam, og at enda tók ræði á Suðurvjetnam, ið var eitt sjálvstøðugt lýðveldi frá 1955 til 30. apríl 1975.

Buon Me Thuot Floghavnin liggur í býnum.

Býir í Vjetnam


Listi yvir úrslit hjá føroyska A-landsliðnum í fótbólti

A-landsliðið hjá Føroyum umboðar Føroyar í altjóða fótbólti. Tað er Fótbóltssamband Føroya (FSF) sum hevur ábyrgdina av føroysku landsliðunum í fótbólti. Føroyar luttekur sum limur í  Union of European Football Associations (UEFA). Føroyar gjørdist limur í International Federation of Association Football (FIFA) hin 2. juli 1988 og í UEFA í 1990.

Úrslit
Lykil
H = Heimavøllur
A = útivøllur
N = Neutralur vøllur
(X) = Mál skoraði
(OG) = Sjálvmál
Ásk. = Áskoðarar
Málini hjá Føroyum verða víst fyrst í hvørjum føri

Keldur

Listar
Fótbóltur í Føroyum

Keldur

Slóðir úteftir
Football.fo, Almenn heimasíða
Føroyar hjá FIFA
Føroyar hjá UEFA


Jákup Mikkelsen

Jákup Mikkelsen (1970) - landsliðsleikari í fótbólti, málmaður
Jákup Mikkelsen (politikari) (løgtingslimur fyri Fólkaflokkin)


Ron Paul

Ronald Ernest Ron Paul (f.  20. august 1935 í Pittsburgh, Pennsylvania) er republikanskur limur í Umboðsmannaráðnum fyri Texas. Ron Paul, sum er úr Texas, er væl umtóktur millum tað yngra fólkið, tí hann hevur verið hart ímóti amerikonsku krígsførsluni í Irak og Afganistan. Hann hevur eisini funnist hvassliga at fíggjarpolitikkinum hjá Barack Obama, sum hevur økt ta almennu skuldina.

Amerikanskir politikarar


Nólsoy, Nólsoy

Nólsoy er ein bygd í Nólsoy í Føroyum. Nólsoy hevur 217 íbúgvar (2015).

Keldur

Bygdir í Føroyum
Nólsoy


Sørvágsfjørður

Sørvágsfjørður er ein fjørður í Vágoynni í Føroyum. Við fjørðin liggja bygdirnar Sørvágur og Bøur. Sørvágur liggur inni í botninum á fjørðinum, meðan Bøur liggur longri vesturi á norðara armi á fjørðinum.

Slóðir

Vágar
Firðir í Føroyum
Sørvágur


Vørðufelli

Vørðufelli er eitt fjall í Føroyum, sum er 284 metrar høgt. Vørðufelli er á Vágoynni, í Sørvági.

Keldur

Slóðir úteftir
 Kopula.dk, danskur bloggur við myndum, um ein gongutúr niðan á Vørðufelli í Sørvági.

Fjøll í Føroyum
Vágar


Útoyggjar

Útoyggjar er eitt føroyskt heiti, ið verður nýtt um tær smáu oyggjarnar í Føroyum, serliga tær, ið liggja langt bururi frá meginøkinum, ella sum ikki hava gott ferðasamband til meginøkið. Suðuroy og Sandoy verða mettar at vera ov stórar til at koma undir heitið Útoyggjar. Tað finst ein serligur stuðul, ið fólk á útoyggjum kunnu søkja um, fyri at menna útoyggjarnar, stuðulin kann brúkast til ymiskar verkætlanir og verður nevndur Útoyggjastuðul. Í desember 2001 varð eitt áhugafelag sett á stovn, Útoyggjafelagið, sum skal arbeiða fyri at menna útoyggjarnar eitt nú við at skipa fyri tiltøkum, verkætlanum og øðrum virksemi, ið kann føra til økt virksemi, trivnað og betur umstøður at búleikast á útoyggj. Einaferð um árið skipar Útoyggjafelagið fyri Útoyggjastevnu.

Útoyggjar
Hesar oyggjar verða mettar sum útoyggjar í Føroyum.
 Fugloy
 Svínoy
 Kalsoy
 Mykines
 Hestur
 Koltur
 Skúvoy
 Stóra Dímun

Keldur

Slóðir úteftir
 Utoyggj.fo Almenna heimasíðan hjá Útoyggjafelagnum

Oyggjar í Føroyum


Tunguliðsá

Tunguliðsá er ein á í Føroyum, hon rennur oman gjøgnum Sørvág, áin rennur saman við Hanusará.

Áir í Føroyum
Vágar
Sørvágur


Dan M. Knudsen

Dan Michael Knudsen (f. 1962) er núverandi ríkisumboð Í Føroyum. Hann var útnevndur ríkisumboð í 2008, tá hann tók yvir frá Søren Christensen, og er av útbúgving Cand.rer.soc frá Syddansk Universitet í 1997. Árini 1997-2000 arbeiddi hann hjá Fíggjarmálaráðnum í Landsstýrinum.

Keldur
STM.DK: "Rigsombudsmanden på Færøerne Dan Michael Knudsen"

Føðingar í 1962
Ríkisumboð í Føroyum


Two Harbors

Two Harbors er onnur bygdin í Catalinaoy, Kalifornia. Two Harbors gekk áður undir navninum The Isthmus (á føroyskum eiði). Two Harbors er norðasta bygdin í Catalinaoynni. Grundarlagið undir búskapinum er ferðavinna. Catalina Express siglir 2-4 ferðir um dagin av San Pedro og Marina del Rey til Two Harbors.

Two Harbors hevur bara umleið 300 íbúgvar.

Býir í Kalifornia


Tjóðarlundir í USA

Hugtakið tjóðargarður sá dagsins ljós í Sambandsríkinum Amerika um 1870 so hvørt sum íbúgvararnir fluttu seg longur og longur vestureftir. Niðursetufólkini samtyktu, at heilt serliga náttúran í Yellowstone-økinum var fólkaogn. Heimsins fyrsti tjóðargarður varð tí grundlagdur í Yellowstone  í 1872. Týdningarmesta endamálið í dag við tjóðargørðum er at tryggja lívfrøðiliga margfeldinum.

Landafrøði hjá USA


Hvalastøðin á Gjánoyri

Hvalastøðin á Gjánoyri var tann fyrsta av 7 hvalastøðum í Føroyum. Tað vóru norðmenn, sum bygdu hvalastøðina við tí navnframa Grøn á odda í 1894. Gjánoyri liggur stutt sunnanfyri Langasand. Nógv virksemi var her í eitt tíðarskeið fram til 1925, tá hon læt aftur. Í dag sæst nær um ongin farleið frá hesi áhugaverdu tíðini í føroyskari vinnulívssøgu. Tá hvalaveiðan minkaði aftaná 1. heimsbardaga, vóru bygningar og útgerð tikin niður eftir at støðin læt aftur, og oyran fekk óspiltu náttúruna aftur.

Keldur

Slóðir úteftir

Streymoy
Føroya søga
Hvalastøðir í Føroyum


Hvalastøðin við Áir

Hvalastøðin við Áir varð bygd í 1905 av norðmonnum við Áir á Streymoynni. Hvalastøðin var virkin til 1984, tá seinasti hvalurin varð dripin har. Bæði bygningar og maskinur eru til enn, og arbeitt verður við at gera hvalastøðina til eitt sjóvinnusavn og upplivingardepil. Landsstýrið samtykti í 1989, at hvalastøðin við Áir skuldi varðveitast. Í 2007 varð eitt álit skrivað og handað landsstýrismanninum í mentamálum. Mentamálaráðið, Søvn Landsins og Sunda kommuna arbeiða í felag fyri, at hvalastøðin aftur gerast ein virkin miðdepil í Sundalagnum.
Peningur varð eisini játtaður, soleiðis at varðveitingararbeiði kundi fara í gongd í 2011. Á heysti 2011 var hvalastøðin opin fyri almenninginum, har umleið 500 fólk vitjaðu.
Tað eru bert tríggjar hvalastøðir av norskum uppruna til nú á døgum í heiminum. Hvalastøðin við Áir er tann einasta norska hvalastøðin sum er til á norðaru hálvkúlu. Hinar báðar eru í Albany í Avstralia og á Suðurgeorgia í Suðuríshavinum.

Í 2013 hava umvælingar verið gjørdar á Hvalastøðina við Áir.

Í november 2013 svumu fýra augustar (spermar) í Sundalagnum, og av teimum gjørdu tveir landgongd og doyðu sum fráleið. Annar av hvalunum sum doyðu varð sleipaður til Áir, og 26. november 2013 varð hann tikin upp á land við Hvalastøðina við Áir. Lívfrøðingurin Bjarni Mikkelsen setti hol á búkin, og knappliga brast hvalurin og innvølir fóru sendandi og raktu húsaveggin hinumegin, og nakað rakti eisini lívfrøðingin. Hendingin varð tikin upp á film av Kringvarpið Føroya og víst í Degi og viku sama kvøldið og lagt á heimasíðuna hjá Kringvarpinum. Sera nógv fólk hava síðan hugt eftir filmsbrotinum. Augusturin bleiv flensaður dagin eftir, at hann varð tikin upp, og so er ætlanin at beinagrindin av augustinum skal liggja og rotna í sjónum beint við hvalastøðina, og síðan skal hon vísast fram á hvalastøðini.

Keldur

Hvalastøðir í Føroyum
Føroya søga
Søvn í Føroyum
Noregs søga


Jurafjøll

Jurafjøllini eru kálkfjøll, sum ganga sum ein óbrotin garður av fjøllum framvið franska markinum í Sveis. Í Jurafjøllunum eru fáir dalar, og tí er har eisini fátt við fólk. Jurafjøllini eru ongastaðir so høg, at tey røkka upp um snjómarki, og tí eru tey næstan øll avvaksin við nálaskógi.

Hygg eisini at

 Fjøll í heiminum

Fjøll


Evroparáðið

Evroparáðið er samstarvsráð fyri alt Evropa, leyst av ES. Virkar fyri at verja mannarættindi og grundleggjandi frælsi.
USA hevur eygleiðarastøðu. Evroparáðið kann ikki taka avgeriðir um løgfrøðiliga bindandi sáttmálar. Ráðið ásetur høvuðsreglur til ES-nevndina at arbeiða til ítøkilig lógaruppskot. Halda fund 2-3 ferðir um árið og leggja stevnumið fyri samstarvið tey næstu árini. Ofta eru mál at avgreiða, sum fíggjar-, uttanríkis- ella landbúnaðarmálaráðharrarnir ikki hava evnað at loysa sínaámillum.

Millumlanda felagsskapir
Evropa
Stjórnmálafrøði


NAFTA

NAFTA (stytting fyri North American Free Trade Agreement) er norðuramerikonsk fríhandilsavtala, ið ger, at USA, Kanada og Meksiko eru ein fríhandilsmarknaður. Fríhandilsavtalan kom í gildi tann 1. januar 1994, undir Bill Clinton. Men hon hevur sín uppruna heilt afturi í 1979. Tá tók nú fyrrverandi forsetin Ronald Reagan hugskotið um eina fríhandilsavtalu í Norðuramerika við sum vallyfti, í síni roynd at gerast forsetavalevni hjá Republikanska Flokkinum. Seinni bleiv so NAFTA fríhandilsavtalan undirskrivað av George Bush eldra, táverandi forseta, tann 17. desember 1992.

Millumlanda felagsskapir
Norðuramerika
USA
Meksiko
Kanada
1993