Týr (tónleikabólkur)

Týr er ein føroyskur víkingarmálmsbólkur.

Limir: sang & gittara Heri Joensen; gittara Terji Skibenæs; bass Gunnar H. Thomsen; trummur Kári Streymoy.

Fyrrverandi limir: sangur Pól Arni Holm (2001-2002); Allan Streymoy (2002); gittara Jón Joensen (2001); Ottó Páll Arnarson (2004).

Avloysarar: trummur Amon Ellingsgaard (2008); Merlin Sutter (2008).

Útgávur

 2002 How Far to Asgaard.
 2002 Ólavur Riddararós (EP).
 2003 Eric the Red.
 2006 Eric the Red (endurútgáva).
 2006 Ragnarok.
 2008 Land
 2008 How Far to Asgaard (endurútgáva).
 2009 By the Light of the Northern Star
 2011 The Lay of Thrym
 2013 Valkyrja
 2019 Hel

Eric the Red í 2006 er ein nýútgáva við nýggjum húsa og tveimum eyka skeringum.

Umframt

 2001 Prix Føroyar 2001 (skering 4).
 2002 Popp List (skering 15).
 2002 Tutl 25 ár - Live 2002 (skering 8).
 2006 The Realm of Napalm Records (fløga og DVD) (á DVD, #17 "Regin Smiður" og #18 "Hail to the Hammer") (Á fløguni, #13 "Regin Smiður").
 2009 Black Sails Over Europe(Fløguútgáva saman við Alestorm og Heidevolk)

Video
 "Hail to the Hammer" (2002)
 "Ormurin Langi" (2002)
 "Regin Smiður" (2003)
 "Sinklars Vísa" (2008)
 "Hold the Heathen Hammer High" (2009)
 "Flames of the Free" (2011)
 "Blood of Heroes" (2013)
 "The Lay of Our Love" (2014)
 "Sunset Shore" (2019)
 “Ragnars Kvæði” (2019)

Heiður
Ársins sangur á Faroese Music Awards 2014 í bólkinum Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk fyri sangin Nation
Ársins fløga á FMA 2014 í bólkinum Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk
Ársinsfløguhúsið á FMA 2014 í bólkinum Rock/Málm, Jazz, Blues og Folk fyri húsan á fløguni Valkyrja

Slóðir úteftir

 Týr | official site

Føroyskir tónleikabólkar
Metaltónleikabólkar


Ernst Krenn

Ernst Krenn, róptur Álvur við Gjógv, varð føddur tann 23. desember 1897 í Allentsteig (Eysturríki), deyður 15. apríl 1954 har. Hann var lærari og eysturríkiskur føroyavinur.

Hon [Týsk mállæra] er tað síðsta liðið í mínum málsliga arbeiði fyri mítt kæra føroyafólk. Hon skal við „Föroyische Sprachlehre“ og „Føroysk-týsk orðabók & Deutsch-föroyisches Wörterbuch“ siga: Føroya fólk og land eru nú eitt heimsfólk, tí øll, sum duga týskt, kunnu læra føroyskt, men eisini hvør føroyingur kann læra seg týskt og lesa heimsins bókmentir.

(Ernst Krenn, 1939 í formælinum til "Týska mállæru", sum ongantíð bleiv útgivin)

Útgivið

Greinir
"Über Hand- und Wassermühlen um 1800 auf Föroyar." Í: Allgemeiner Mühlenmarkt 30/1929. Wien 1929, s. 27.
"Der föroyische Dichter Páll Nólsoy und sein Vogellied." Wien, Diss. phil. 1934; Í: Illinois Studies in Language and Literature, XXIII/4, Urbana 1939.
"Der kommende Nobelpreisträger? Hans A. Djurhuus, ein Dichter des kleinsten germanischen Volkes". Í: Donaupost 8/36 und 8/37. Krems 1935.
"Namen und Bedeutung föroyischer Tange." Í: Wörter und Sachen, Zeitschrift für indogermanische Sprachwissenschaften, Volksforschung und Kulturgeschichte, Bd. XVIII. Heidelberg 1937, s. 137-142.
"Die Entwicklung der föroyischen Literatur". Í: Illinois Studies in Language and Literature, XXVI/1, Urbana 1940.
"Föroyar. Das Reich der „Gjáir“ und des kleinsten germanischen Volkes." Í: Geographischer Anzeiger, 42. Jg. Gotha 1941, Heft 5/6, s. 94-101. (við 8 myndir).
"Deutsche Einflüsse und Forschungen auf Föroyar." Í: Geographischer Anzeiger, 43. Jg. Gotha 1942, s. 101-105. (12 myndir).
"Föroyar – Faroe Islands. The Smallest Germanic Nation and Land." - Translated from german by Miss Valerie Falta. In: Anthropos. Revue Internationale d’Ethnologie et de Linguistique. XXXV-XXXVI. Freiburg/Schweiz: Paulusdruckerei 1942-1944, s. 753-760.
"Föroyar und die Föroyinger." Í: Mitteilungen der Geographischen Gesellschaft Wien. Bd. 86, Heft 10-12. 1943, s. 329-351.
"Die katholische Mission auf Föroyar". Í: Neue Zeitschrift für Missionswissenschaft, III. Jg., Heft 4, 1947, s. 262-275.
"Auf Forschungsfahrt ins alte Wikingerland." Í: Waldviertler Post 31/32/33/35/36 1952, (5 partar).

Bøkur
Föroyische Sprachlehre. Heidelberg: Carl Winter´s Universitätsbuchhandlung, 1940 (føroysk mállæra)
Föroyar. Die Inseln des Friedens. Münster: Regensbergsche Verlagsbuchhandlung, 1944 (bók um Føroyum)
Die Föroyar-Studien. - Mit einer Einführung und einer bio-bibliographischen Skizze von Norbert B. Vogt. -  Kiel: Selbstverlag des Deutsch-Färöischen Freundeskreises, 1996.

Týðingar
Sverre Patursson: Abal und die Möwen. Färöische Erzählungen. - Aus dem Färöischen übersetzt und herausgegeben von Dr. Ernst Krenn. Mit einem Nachwort, Anmerkungen und einer Karte. - Kassel: Erich Röth-Verlag, 1957.

Kelda
Barbara Giller: Tað dámar mær væl í Føroyum. Leben und Werk des österreichischen Färöer-Forschers Ernst Krenn. - mit Personalbibliographie und Nachlassverzeichnis. - Universität Wien, Diss. phil. 2005.

Føroyavinir
Eysturríkarar
Føðingar í 1897
Andlát í 1954


3. januar

3. januar er dagur 3 í árinum í gregorianska kalendaranum. 362 dagar eru eftir av árinum (363 dagar um skotár er).

Hendingar
 1521 - Martin Luther verður lýstur í bann av pávanum Leo X.
 1962 - Kubanski forsetisráðharrin Fidel Castro verður lýstur í bann av Jóannesi XXIII páva.
 2020 - Iranski generalurin Qassem Soleimani letur lív í einum amerikonskum rakettálopi nærindis flogvøllinum í irakiska høvuðsstaðnum Bagdad.

Føðingar
 106 f. Kr. - Cicero (d. 43 f. Kr.).
 1831 - Enok Daniel Bærentsen á Sandi (d. 1900).
 1883 - Clement Attlee, bretskur politikari (d. 1967).
 1892 - J. R. R. Tolkien, bretskur rithovundur (d. 1973).
 1930 - Robert Loggia, amerikanskur sjonleikari (d. 2015).
 1950 - Victoria Principal, amerikonsk sjonleikarinna.
 1956 - Mel Gibson, avstralsk-amerikanskur sjonleikari.
 1969 - Michael Schumacher, týskur F1 rasarakoyrari.
 2003 - Greta Thunberg, svenskur klimaaktivistur.

Andlát
 1967 - Jack Ruby (f. 1911)
 1992 - Liffa Gregoriussen (f. 1904 sum Olivia Arge).
 2016 - Demmus Hentze, politikari (f. 1923)

Januar, 03.


5. januar

5. januar er dagur 5 í árinum í gregorianska kalendaranum. 360 dagar eru eftir av árinum (361 dagar um skotár er).

Hendingar
 1878 - Dimmalætting byrjar regluliga útgávu
 1981 - Pauli Ellefsen verður valdur sum løgmaður og samstundis fer Atli P. Dam úr løgmansstarvinum.
 2015 - Ein 34 ára gamal føroyskur maður ringdi til politiið í Keypmannahavn og boðaði frá, at hann hevði stungið konu sína, og at hann var bangin fyri, at hann hevði dripið hana. Dagin eftir, tá ið hann var til grundlógarforhoyr, noktaði hann seg tó sekan í drápi. Dómarin varðhaldsfongslaði mannin í fýra vikur. Í meðan skuldi málið kannast nærri.
 2015 - Jóhan á Plógv Hansen spældi sín fyrsta landsdyst fyri danska U-21 hondbóltslandsliðið, eftir at hava verið í karantenu í 2 ár frá landsliðshondbólti, tí at hann skifti hondbóltstjóðskap úr Føroyum til Danmark. Landsdysturin var móti Svøríki og var spældur í Malmö. Danmark vann dystin 28-23.

Føðingar
 1876 - Konrad Adenauer, týskur kanslari (d. 1967)
 1917 - Jane Wyman, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2007)
 1928 - Walter Mondale, amerikanskur varaforseti.
 1931 - Robert Duvall, amerikanskur sjónleikari.
 1932 - Umberto Eco, italskur rithøvundur og heimspekingur (d. 2016)
 1938 - Juan Carlos, spanskur kongur.
 1946 - Diane Keaton, amerikonsk sjónleikarinna.
 1956 - Frank-Walter Steinmeier, týskur forseti.
 1969 - Marilyn Manson, amerikanskur tónleikari.
 1972 - Sakis Rouvas, grikskur sangari.
 1975 - Bradley Cooper, amerikanskur sjónleikari.
 1978 - Emilia Rydberg, svensk songkvinna.
 1978 - Katrin Olsen, føroyskur rógvari.
 1981 - Deadmau5, kanadiskur tónleikari.
 1985 - Deepika Padukone, indisk sjónleikarinna.

Andlát
 1922 - Ernest Shackleton (f. 1874)
 1933 - Calvin Coolidge, amerikanskur forseti (f. 1872)
 1941 - Amy Johnson (f. 1903)
 2014 - Eusebio, portugisiskur fótbóltsleikari (f. 1942)
 2016 - Pierre Boulez, franskur tónleikari (f. 1925)

Januar, 05.


6. januar

6. januar er dagur 6 í árinum í gregorianska kalendaranum. 359 dagar eru eftir av árinum (360 dagar um skotár er). Dagurin verður eisini róptur trettandi ella trettandadagur - t.e. trettandi dagurin eftir jóladag. Dagurin kallast í kirkjuligum høpi eisini epifania, t.e. opinbering.

6. januar er 1. jóladagur eftir julianska kalendaranum, sum var brúktur til 1. mars 1700 - og sum ortodokska kirkjan framvegis brúkar. Tíðin frá jólum til trettanda varð eisini kallað "millum jólanna" t.e. millum jól eftir nýggja (gregorianska) kalendaranum og gamla (julianska) kalendaranum.

Hendingar
1889 - Føroyingafelag varð stovnað í Havn. Stig vóru tikin til at stovna felagið á jólafundinum 1888.

Føðingar
 1412 - Jeanne d'Arc (d. 1431)
 1617 - Christoffer von Gabel (d. 1673)
 1913 - Loretta Young, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2000)
 1937 - Harri Holkeri, finskur politikari (d. 2011)
 1946 - Syd Barrett, enskur tónleikari (d. 2006)
 1954 - Anthony Minghella, enskur leikstjóri (d. 2008)
 1955 - Rowan Atkinson, enskur sjónleikari.
 1968 - John Singleton, amerikanskur leikstjóri.
 1972 - Nek, italskur sangari.
 1982 - Eddie Redmayne, enskur sjónleikari.

Andlát
 1884 - Gregor Mendel (f. 1822)
 1919 - Theodore Roosevelt, amerikanskur forseti (f. 1858)
 1993 - Dizzy Gillespie, amerikanskur tónleikari (f. 1917)
 1993 - Rudolf Nurejev, russiskur dansari (f. 1938)
 2017 - Om Puri, indiskur sjónleikari (f. 1950)

Januar, 06.


7. januar

7. januar er dagur 7 í árinum í gregorianska kalendaranum. 358 dagar eru eftir av árinum (359 dagar um skotár er).

Hendingar
2015 - eitt yvirgangsálop varð framt í París móti tíðarritinum Charlie Hebdo. Minst 12 fólk lótu lív og minst 11 fólk vóru særd, tá ið tveir maskeraðir menn við Kalashnikov-byrsum troðkaðu seg inn í bygningin, meðan redaktiónin hevði fund, og byrjaðu at skjóta. Tveir politistar vóru millum tey dripnu. Gerningsmenninir sluppu til rýmingar við einum bili, har ein triði persónur bíðaði. Fýra av teimum dripnu vóru kendir teknarar, ið teknaðu keiputekningar av profetinum Mohammed í 2006.

Føðingar
 1775 - Jacob Nolsøe, handilsforvaltari og bróðir Nólsoyar Páll (d. 1869).
 1800 - Millard Fillmore, amerikanskur forseti (d. 1874).
 1948 - Ichirou Mizuki, japanskur tónleikari.
 1948 - Kenny Loggins, amerikanskur tónleikari.
 1953 - Jenis av Rana, føroyskur lækni og politikari.
 1956 - David Caruso, amerikanskur sjónleikari.
 1958 - Linda Kozlowski, amerikonsk sjónleikarinna.
 1963 - Rand Paul, amerikanskur lækni og politikari.
 1964 - Nicolas Cage, amerikanskur sjónleikari.
 1965 - José Manuel Imbamba angolskur erkibiskupur.
 1967 - Nick Clegg, bretskur politikari.
 1970 - Andy Burnham, bretskur politikari.
 1971 - Jeremy Renner, amerikanskur sjónleikari.
 1985 - Lewis Hamilton

Andlát
 1920 - Edmund Barton, avstralskur politikari (f. 1849)
 1943 - Nikola Tesla, serbiskur-amerikanskur uppfinnari (f. 1856).
 1989 - Hirohito, japanskur keisari (f. 1901)
 2018 - France Gall, fronsk songkvinna (f. 1947)

Januar, 07.


8. januar

8. januar er dagur 8 í árinum í gregorianska kalendaranum. 357 dagar eru eftir av árinum (358 dagar um skotár er).

Hendingar
 1297 - Monako fær sjálvstýri
 1353 - Jødarnir í Basel í Sveis verða brendir livandi í húsum sínum
 1665 - Fyri fyrstu ferð verður ein lýsing prentað í einum donskum blað.
 1811 - Tralauppreistur í New Orleans í Louisiana, USA.
 1838 – Alfred Vail vísti fram ein telegraf, ið brúkti prikkar og strikur. Hetta var eitt týðandi stig móti morsikotuni.
 1908 - Føroyski tjóðsangurin, Tú alfagra land mítt..., eftir Símun av Skarði, kemur á fyrsta sinni á prent.
 1911 - Sum tað síðsta einaveldismonarkiið í Evropa fær Monako eina grundlóg, sum setir konstitutionelt monarki á stovn.
 1912 - African National Congress verður stovnað.
 2011 - Hennara kongaliga hátign Mary prinsessa føðir ein lítlan prins og eina lítla prinsessu á Ríkishospitalinum í Keypmannahavn.
 2014 - Kyndil vann báðar steypafinalurnar í hondbólti. Kvinnurnar vunnu 19-14 móti Neistanum og menninir vunnu 22-20 móti KÍF.

Føðingar
 1823 - Alfred Russel Wallace (d. 1913)
 1934 - Jacques Anquetil, franskur súkklari (d. 1987)
 1935 - Elvis Presley, amerikanskur tónleikari (d. 1977)
 1937 - Shirley Bassey, valisisk songkvinna.
 1942 - Stephen Hawking, enskur alisfrøðingur.
 1947 - David Bowie, enskur tónleikari (d. 2016)
 1967 - R. Kelly, amerikanskur tónleikari.
 1980 - Johan Petersen, føroyskur tónleikari.
 1983 - Kim Jong-un, norðkoreanskur politikari.

Andlát
 1324 - Marco Polo, italskur rannsóknarmaður
 1642 - Galileo Galilei, italskur stjørnufrøðingur (f. 1564)
 1976 - Zhou Enlai, kinesiskur politikari (f. 1898)
 1996 - François Mitterrand, franskur forseti (f. 1916)
 2016 - Jákup Joensen, føroyskur vinnulívsmaður og politikari (f. 1929).
 2017 - Akbar Hashemi Rafsanjani, iranskur forseti (f. 1934)

Januar, 08.


9. januar

9. januar er dagur 9 í árinum í gregorianska kalendaranum. 356 dagar eru eftir av árinum (357 dagar um skotár er).

Hendingar
2015 - Hondbóltur U21 menn: Grikkaland-Føroyar 21-21 (8-7). Føroysku málskjúttarnir: Kjartan Johansen 8 (3), Julian Olsen 4, Áki Egilsnes 2, Allan Norðberg 2, Eirikur Simonsen 2, Helgi Hoydal 1, Pætur Thomsen 1, Rói Berg Hansen 1

Føðingar
1890 - Kurt Tucholsky, týskur rithøvundur (d. 1935)
1908 - Simone de Beauvoir, franskur heimspekingur og rithøvundur (d. 1986)
1913 - Richard Nixon, amerikanskur forseti (d. 1994)
1944 - Jimmy Page, bretskur tónleikari.
1946 - Mogens Lykketoft, danskur politikari.
1951 - Michel Barnier, franskur politikari.
1955 - J. K. Simmons, amerikanskur sjónleikari.
1956 - Imelda Staunton, ensk sjónleikarinna.
1965 - Joely Richardson, ensk sjónleikarinna.
1978 - Gennaro Gattuso, italskur fótbóltsleikari.
1981 - Euzebiusz Smolarek, pólskur fótbóltsleikari.
1982 - Katrin av Cambridge.
1987 - Paolo Nutini, skotskur sangari.
1993 - Aminata Savadogo, lettisk songkvinna.

Andlát
1873 - Napoleon 3., franskur keisari (f. 1808)
1878 - Viktor Emmanuel 2., italskur kongur (f. 1820)
1944 - Antanas Smetona, litaviskur forseti (f. 1874)

Januar, 09.


10. januar

10. januar er dagur 10 í árinum í gregorianska kalendaranum. 355 dagar eru eftir av árinum (356 dagar um skotár er).

Hendingar
1984 - Farmaskipið Ólavur Gregersen úr Gøtu sigldi á Flesjarnar (Eysturoy) og gjørdist vrak.
 1985 - Atli Pætursson Dam verður løgmaður í Føroyum.
 1985 - Leirvíkartunnilin verður latin upp.

Føðingar
 1769 - Michel Ney (d. 1815)
 1944 - Frank Sinatra, Jr., amerikanskur sangari (d. 2016)
 1945 - Rod Stewart, bretskur sangari.
 1949 - George Foreman, amerikanskur boksari.
 1960 - Brian Cowen, írskur politikari.
 1960 - Gurinder Chadha, bretskur leikstjóri.
 1984 - Marouane Chamakh, marokkanskur fótbóltsleikari.
 1986 - Kirsten Flipkens, belgisk tennisleikarinna.

Andlát
 1778 - Carolus Linnaeus (f. 1707)
 1945 - Gabriela Mistral, kilenskur rithøvundur (f. 1889)
 1971 - Coco Chanel (f. 1883)
 2015 - Francesco Rosi, italskur leikstjóri (f. 1922)
 2016 - David Bowie, enskur sangari og tónleikari (f. 1947)
 2017 - Roman Herzog, týskur forseti (f. 1934)

Januar, 10.


11. januar

11. januar er dagur 11 í árinum í gregorianska kalendaranum. 354 dagar eru eftir av árinum (355 dagar um skotár er).

Hendingar
 1979 - Atli P. Dam verður løgmaður í Føroyum.
 1991 - Kekenia fekk fullveldi.

Føðingar
 1757 - Alexander Hamilton, amerikanskur politikari (d. 1804)
 1815 - John A. Macdonald, skotsk-kanadiskur politikari (d. 1891)
 1930 - Rod Taylor, avstralsk-amerikanskur sjónleikari (d. 2015)
 1957 - Bryan Robson, enskur fótbóltsleikari.
 1971 - Mary J. Blige, amerikonsk songkvinna.
 1972 - Amanda Peet, amerikonsk sjónleikarinna.
 1974 - Jens Nowotny, týskur fótbóltsleikari.
 1975 - Matteo Renzi, italskur politikari.
 1977 - Emile Heskey, enskur fótbóltsleikari.
 1981 - Jamelia, ensk songkvinna.
 1987 - Jamie Vardy, enskur fótbóltsleikari.

Andlát
1928 - Thomas Hardy, enskur rithøvundur (f. 1840)
1941 - Emanuel Lasker, týskur talvmeistari (f. 1868)
1966 - Lal Bahadur Shastri, indiskur politikari (f. 1904)
2008 - Edmund Hillary, nýsælendskur fjallaklintrari (f. 1919)
2014 - Ariel Sharon, ísraelskur politikari (f. 1928)
2015 - Anita Ekberg, svensk sjónleikarinna (f. 1931)
2022 - David Sassoli, italskur politikari, sitandi tingformaður í Evropatinginum (f. 1956)

Januar, 11.


12. januar

12. januar er dagur 12 í árinum í gregorianska kalendaranum. 353 dagar eru eftir av árinum (354 dagar um skotár er).

Hendingar
 1967 - Peter Mohr Dam verður løgmaður í føroyum.
1975 - Ítróttarfelagið Fram, sum seinni fekk navnið FC Hoyvík varð stovnað.

Føðingar
 1876 - Jack London, amerikanskur rithøvundur (d. 1916)
 1910 - Luise Rainer, týsk sjónleikarinna (d. 2014)
 1944 - Joe Frazier, amerikanskur boksari (d. 2011)
 1949 - Ottmar Hitzfeld, týskur fótbóltsleikari.
 1949 - Haruki Murakami, japanskur rithøvundur.
 1950 - Dorrit Moussaieff, ísraelsk-íslendsk forsetafrú.
 1974 - Melanie Chisholm, ensk songkvinna.
 1989 - Axel Witsel, belgiskur fótbóltsleikari.
 1991 - Pixie Lott, ensk songkvinna.
 1996 - Ella Henderson, ensk songkvinna.

Andlát
 1976 - Agatha Christie, bretskur rithøvundur (f. 1890)
 2003 - Maurice Gibb, bretskur tónleikari (f. 1949)

Januar, 12.


13. januar

13. januar er dagur 13 í árinum í gregorianska kalendaranum. 352 dagar eru eftir av árinum (353 dagar um skotár er). Dagurin verður eisini róptur Tjúgunda halgi, og henda dag verða jólini roknað at enda.

Hendingar
 1979 - Fótbóltsamband Føroya verður sett á stovn.

Føðingar
 1855 - Dánjal Pauli Michelsen, bóndi í Miðvági, tingmaður hjá Sjálvstýrisflokkinum (d. 1934).
 1898 - Kaj Munk, danskur prestur (d. 1944).
 1966 - Patrick Dempsey, amerikanskur sjónleikari.
 1970 - Marco Pantani, italskur súkklari (d. 2004).
 1975 - Daniel Kehlmann, týskur rithovundur.
 1976 - Mario Yepes, kolumbiskur fotbóltsleikari.
 1977 - Orlando Bloom, bretskur sjónleikari.
 1990 - Liam Hemsworth, avstralskur sjónleikari.

Andlát
 1906 - Alexander Popov, russiskur alisfrøðingur (f. 1859)
 1929 - Wyatt Earp, amerikanskur revolvaramaður (f. 1848)
 1941 - James Joyce, írskur rithøvundur. (f. 1882)
 1956 - Thomas Mikael Strøm, skipstimburmeistari í Trongisvági,  tingmaður hjá Sjálvstýrisflokkinum.

Januar, 13.


14. januar

14. januar er dagur 14 í árinum í gregorianska kalendaranum. 351 dagar eru eftir av árinum (352 dagar um skotár er).

Hendingar
 1967 - Smyril III verður tikin í brúk.

Føðingar
1841 - Berthe Morisot, franskur listamálari (d. 1895)
1894 - Maria Eide Petersen, føroyskur rithøvundur (d. 1994)
1919 - Giulio Andreotti, italskur politikari (d. 2013)
1941 - Faye Dunaway, amerikonsk sjónleikarinna.
1967 - Jason Bateman, amerikanskur filmsleikari og filmsleikstjóri.
1968 - LL Cool J, amerikanskur sangari og sjónleikari.

Andlát
1957 - Humphrey Bogart, amerikanskur sjónleikari (f. 1899)
1972 - Frederik IX, Kongur Danmarks (f. 1899)
2013 - Conrad Bain, kanadisk-amerikanskur sjónleikari (f. 1923)
2016 - Alan Rickman, enskur sjónleikari (f. 1946)

Januar, 14.


15. januar

15. januar er dagur 15 í árinum í gregorianska kalendaranum. 350 dagar eru eftir av árinum (351 dagar um skotár er).

Hendingar
 2001  - Wikipedia varð stovnað
 2013 - Sif Gunnarsdóttir sett sum stjóri í Norðurlandahúsinum
 2014 - Mentanarvirðisløn Landsins, Heiðursgáva landsins og Virðisløn til ungt listafólk fyri árið 2013 vóru handaðar í Stóra Pakkhúsi í Vági. Bjørn Kalsø, landsstýrismaður í mentamálum handaði virðislønirnar. Tróndur Patursson fekk Mentanarvirðisløn Landsins á 150.000 krónur, Árni Dahl fekk Heiðursgávu landsins á 75.000 krónur og Trygvi Danielsen fekk Virðisløn til ungt listafólk.
 2015 - Kavaódn herjaði um alt Føroyar, tó kom ikki so nógvur kavi niður í Suðuroynni og Sandoynni, men í restini av landinum var ikki koyrandi, ringast var á Sandavágshálsi, á Vestmannavegnum, á Kvívíksvegnum og við Norðskálatunnilin. Fleiri bilar stóðu fastir í nógva kavanum. Summi noyddist at soca í bilinum. Nógv vóru veðurføst ymsastaðni. handanin av Mentanarvirðislønum Landsins varð útsett til dagin eftir.

Føðingar
 1850 - Mihai Eminescu, rumenskur rithøvundur (d. 1889).
 1863 - Wilhelm Marx, týskur kanslari (d. 1946).
 1900 - William Heinesen, føroyskur rithøvundur og listamaður (d. 1991).
 1918 - Gamal Abdel Nasser, egyptiskur forseti (d. 1970).
 1929 - Martin Luther King (d. 1968)
 1936 - Maud Heinesen, føroyskur rithøvundur, (fødd Brimheim) (d. 2005).
 1943 - Margaret Beckett, bretskur politikari.
 1965 - James Nesbitt, norðurírskur sjónleikari.
 1981 - Pitbull, amerikanskur rappari.
 1988 - Skrillex, amerikanskur tónleikari.
 1996 - Dove Cameron, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát
 1919 - Rosa Luxemburg, týskur politikari (f. 1871)
 2014 - Roger Lloyd-Pack, enskur sjónleikari (f. 1944)
 2018 - Dolores O'Riordan, írsk tónleikarinna (f. 1971)

Januar, 15.


16. januar

16. januar er dagur 16 í árinum í gregorianska kalendaranum. 349 dagar eru eftir av árinum (350 dagar um skotár er).

Hendingar
1992 - Eftir blóðugt borgarakríggj í El Salvador kemur friðaravtala í gildi henda dagin.
 2011 Tangaskipið Jessica fer á land, nær havnini við Puerto Baquerizo Moreno, á oynni San Cristobal, hetta hendir tætt við Galapagosoyggjarnar. Nógv olja lekur út í havið.
 2015 - Listaboykottið, sum listafólk í Føroyum settu í verk ímóti tí almenna við Mentamálaráðnum á odda 2. november 2012, er nú av. Tað vóru Steintór Rasmussen og Teitur Lassen, ið tóku stig til boykottið, eftir at samgongan valdi at skerja játtanina við einum fjórðingi.
 2015 - Mentanarvirðislønir Landsins, sum áttu at verið handaðar dagin fyri, hin 15. januar, verða orsakað av óveðri, handaðar 16. januar á samkomu í Deplinum í Skálavík. Tórbjørn Olsen, listamálari, fær Mentanarvirðisløn Landsins, Tey av Kamarinum fáa Heiðursgávu landsins, Mathias Kapnas, tónleikari, fekk virðisløn til Ungt listafólk. Oddvør Johansen, rithøvundur og Katrin Ottarsdóttir, filmsleikstjóri, fingu Sømdargávu landins.
 2015 - Landsstýrismaðurin í mentamálum, Bjørn Kalsø, kunnger, at orðabøkur Sprotans nú verða ókeypis atkomuligar hjá øllum ið ynskja tað, bæði føroyingum og útlendingum, í Føroyum eins væl og úti í heimi. Henda tænasta verður fíggjað av Mentamálaráðnum og Kommununum í Føroyum. Avtalan er fyri trý ár fyribils og er ein avtala millum Mentamálaráðið, Kommunufelagið umboðandi allar kommunur í Føroyum og forlagið Sprotan. Í løtuni eru 13 bøkur á kervinum, og tær eru nú fríar hjá øllum at nýta. Fleiri mótmælistiltøk vóru í samband við, at føroyskir næmingar, ið áðrenn 1. januar 2015 høvdu ókeypis atgongd til orðabøkur Sprotans, mistu henda møgulleikan frá 1. januar 2015 og til ein loysn varð funnin í dag. Eitt nú høvdu studentaskúlanæmingar í Hoydølum og Suðuroynni trappuverkfall nakrir dagar frammanundan, og næmingar frá framhaldsdeildini í Eysturskúlanum í Havn handaðu eitt mótmælisskriv til Heðin Mortensen, borgarstjóra, sum lovaði, at ein loysn fór at vera funnin, tó ikki bara fyri næmingar í Havn men fyri allir føroyingar og eisini fyri útlendingar kring allan heimin.

Føðingar
 1874 - Robert W. Service, bretsk-kanadiskt skald (d. 1958)
 1901 - Fulgencio Batista, kubanskur forseti (d. 1973)
 1931 - Johannes Rau, týskur forseti (d. 2006)
 1933 - Susan Sontag, amerikanskur rithøvundur (d. 2004)
 1948 - John Carpenter, amerikanskur leikstjóri.
 1974 - Kate Moss, ensk supermodell.
 1979 - Aaliyah, amerikonsk songkvinna (d. 2001)
 1983 - Emanuel Pogatetz, eysturíkskur fótbóltsleikari.
 1988 - Nicklas Bendtner, danskur fótbóltsleikari.

Andlát
1957 - Arturo Toscanini, italskt tónaskald (f. 1867)
1993 - Jón Páll Sigmarsson, íslendskur kraftamaður (f. 1960)

Januar, 16.


17. januar

17. januar er dagur 17 í árinum í gregorianska kalendaranum. 348 dagar eru eftir av árinum (349 dagar um skotár er).

Hendingar
 1979 - Føroya felag móti krabbameini verður sett á stovn.

Føðingar
1706 - Benjamin Franklin, amerikanskur uppfinnari (d. 1790)
1860 - Anton Tjekhov,  russiskur rithøvundur (d. 1904)
1899 - Al Capone, amerikanskur brotsmannaleiðari (d. 1947)
1922 - Betty White, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2021)
1927 - Eartha Kitt, amerikonsk sangarinna og sjónleikarinna  (d. 2008)
1942 - Muhammad Ali, amerikanskur nevaleikari (d. 2016)
1962 - Jim Carrey, kanadiskur sjónleikari
1964 - Michelle Obama, amerikonsk forsetafrú
1969 - Jørgen Niclasen, føroyskur politikari

Andlát
2008 - Bobby Fischer, amerikanskur talvleikari (f. 1943)

Januar, 17.


18. januar

18. januar er dagur 18 í árinum í gregorianska kalendaranum. 347 dagar eru eftir av árinum (348 dagar um skotár er). Gomlu jól - tað er jólini sum tey lógu eftir julianska kalendaranum - vóru roknað at enda henda dagin.

Hendingar
 1589 - Magnus Heinason  hálshøgdur.
 1993 - Marita Petersen verður sum fyrsta kvinna nakrantíð vald til Føroya løgmann
 2006 - Undrið FF varð stovnað.

Føðingar
 1882 - A. A. Milne, enskur rithøvundur (d. 1956)
 1892 - Oliver Hardy, amerikanskur sjónleikari (d. 1957)
 1904 - Cary Grant, bretsk-amerikanskur sjónleikari (d. 1986)
 1937 - John Hume, írskur politikari.
 1944 - Alexander Van der Bellen, eysturíkskur forseti.
 1955 - Kevin Costner, amerikanskur sjónleikari.
 1960 - Mark Rylance, enskur sjónleikari.
 1971 - Pep Guardiola, katalanskur fótbóltsleikari.
 1973 - Petur Pólson, føroyskur tónleikari.
 1979 - Leo Varadkar, írskur politikari.
 1980 - Estelle, ensk songkvinna.

Andlát
 1589 - Magnus Heinason varð hálshøgdur í Keypmannahavn.
 1862 - John Tyler, amerikanskur forseti (f. 1790)
 1936 - Rudyard Kipling, enskur rithøvundur (f. 1865)
 1977 - Carl Zuckmayer, týskur rithøvundur (f. 1896)
 2010 - Kate McGarrigle, kanadisk songkvinna (f. 1946)
 2011 - Sargent Shriver, amerikanskur politikari (f. 1915)

Januar, 18.


19. januar

19. januar er dagur 19 í árinum í gregorianska kalendaranum. 346 dagar eru eftir av árinum (347 dagar um skotár er). Dagurin ber heitið Kyndilsmessuknútur.

Hendingar
 2008 - Løgtingsval er.

Føðingar
1798 - Auguste Comte, franskur heimspekingur (d. 1857)
1807 - Robert E. Lee, amerikanskur generalur (d. 1870)
1809 - Edgar Allan Poe, amerikanskur rithøvundur (d. 1849)
1839 - Paul Cezanne, franskur listamálari (d. 1906)
1930 - Tippi Hedren, amerikonsk sjónleikarinna.
1943 - Janis Joplin, amerikonsk songkvinna (d. 1970)
1946 - Dolly Parton, amerikonsk songkvinna.
1963 - John Bercow, bretskur politikari.
1966 - Lena Philipsson, svensk songkvinna.
1966 - Stefan Edberg, svenskur tennisleikari.
1986 - Claudio Marchisio, italskur fótbóltsleikari.

Andlát
2000 - Hedy Lamarr, sjónleikarinna (f. 1914)
2008 - Suzanne Pleshette, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1937)
2022 - Hardy Krüger, týskur sjónleikari (f. 1928).

Januar, 19.


20. januar

20. januar er dagur 20 í árinum í gregorianska kalendaranum. 345 dagar eru eftir av árinum (346 dagar um skotár er). Dagurin hevur heitið Brøðramessa.

Hendingar
2004 - Løgtingsval

Føðingar
 1896 - George Burns, amerikanskur sjonleikari (d. 1996)
 1920 - Federico Fellini, italskur leikstjori (d. 1993)
 1930 - Buzz Aldrin, amerikanskur avstronaut.
 1946 - David Lynch, amerikanskur leikstjori.
 1949 - Göran Persson, svenskur forsætisráðharri 1996 - 2006.
 1971 - Gary Barlow, enskur sangari.
 1979 - Will Young, enskur sangari.

Andlát
 1936 - Georg 5., bretskur kongur (f. 1865)
 1993 - Audrey Hepburn, sjonleikarinna (f. 1929)
 2012 - Etta James, amerikonsk songkvinna (f. 1938)
 2022 - Meat Loaf, amerikanskur sangari og sjónleikari (f. 1947).

Januar, 20.


21. januar

21. januar er dagur 21 í árinum í gregorianska kalendaranum. 344 dagar eru eftir av árinum (345 dagar um skotár er).

Hendingar
 1793 - Franski kongurin Ludvík 16. verður dømdur sekur í svikagerð og verður tikin av døgum við hálshøgging í falløks (guillotinu) í Paris.
 21. januar er almennur klemmidagur í fleiri londum. Dagurin hevur sín uppruna í býnum Cairo í Michigan í USA, og síðan dagurin var samtyktur í USA 21. januar í 1986, hava fleiri lond tikið dagin til sín, eitt nú Týskland, Avstralia, Stóra Bretland, Kanada og Pólland.

Føðingar
1824 - Stonewall Jackson (d. 1863)
1869 - Grigori Rasputin (d. 1916)
1890 - Louis Zachariasen føddur á Kirkju, føroyskur rithøvundur og politikari (d. 1960)
1922 - Paul Scofield, enskur sjónleikari (d. 2008)
1922 - Telly Savalas, amerikanskur sjónleikari (d. 1994)
1941 - Placido Domingo, spanskur operusangari.
1956 - Geena Davis, amerikonsk sjónleikarinna.
1976 - Emma Bunton, ensk songkvinna.

Andlát
 1793 - Lodvik 16., franskur kongur (f. 1754)
 1924 - Vladimir Lenin, sovjettiskur statsleiðari (f. 1870)
 1950 - George Orwell, enskur rithøvundur (f. 1903)
 2019 - Emiliano Sala, argentinskur fótbólsspælari (f. 1990).

Januar, 21.


22. januar

22. januar er dagur 22 í árinum í gregorianska kalendaranum. 343 dagar eru eftir av árinum (344 dagar um skotár er).

Hendingar
 1840 - Bretskir kolonistar búsetast fyri fyrstu ferð í New Zealandi fyri at tryggja ognarsambandið til bretska ríkið.
1924 - Løgtingsval í Føroyum. Seinasta valið, tá bara tveir flokkar, Sambandsflokkurin og Sjálvstýrisflokkurin, stilla upp.
 1924 - Ramsay MacDonald verður fyrsti Labour forsætisráðharri í Stóra Bretlandi.
 1972 - Jens Otto Krag, forsætisráðharri, skrivar í Brússel í Belgia undir sáttmálan um, at Danmark skal gerast limur í EF. Danski limaskapurin skal tó fyrst góðkennast á fólkaatkvøðu seinni hetta árið.
 1976 - Søgunnar størsta bankarán verður framt í Beirut í Libanon, tá geriljahermenn ræna um 50 milliónir US dollarar úr einum banka.
 1980 - Russiski kjarnorkufysikarin og Nobel friðarheiðurslønarvinnarin, Andrej Sakharov, verður tvingsilsfluttur til afturlætna býin Gorkij. Burturvísingin verður av sovjetiskum myndugleikum grundað á »niðurbrótadi virksemi ímóti sovjetiska statinum«.
 1981 - Heimsins dýrasta bræv verður selt á Cristie's uppboðssøluni í New York í USA fyri 748.000 dollarar. Tað er Abraham Lincoln, forseti í USA, sum hevur skrivað brævið í 1863, har hann góðtekur kritikkin av sjálvstýrisyvirlýsingini.
 1983 - Björn Borg kunnger, at hann steðgar yrkisleiðini innan tennis sum bert 27 ára gamal. Hann hevur í yrkisleið síni millum annað vunnið fimm Wimbledon-sigrar á rað.

Føðingar
 1561 - Francis Bacon, enskur heimspekingur (d. 1626)
 1729 - Gotthold Ephraim Lessing, týskur rithøvundur (d. 1781)
 1788 - Lord Byron (d. 1824)
 1849 - August Strindberg, svenskt leikskald (d. 1912)
 1898 - Sergei Eisenstein, russiskur leikstjóri (d. 1948)
 1932 - Piper Laurie, amerikonsk sjónleikarinna.
 1937 - Jóngerð Purkhús, føroyskur politikari. Hon var fyrsta kvinna at sita sum landsstýriskvinna.
 1940 - John Hurt, enskur sjónleikari (d. 2017)
 1960 - Michael Hutchence, forsangari í INXS (d. 1997)
 1977 - Hidetoshi Nakata, japanskur fótbóltsleikari.

Andlát
 1901 - Viktoria drotning av Bretlandi og keisarinna av India. (f. 1819)
 1919 - Carl Larsson, svenskur listamálari (f. 1853)
 1973 - Lyndon B. Johnson, amerikanskur forseti (f. 1908)
 1994 - Telly Savalas, amerikanskur sjónleikari (f. 1922)
 2008 - Heath Ledger, avstralskur sjónleikari (f. 1979)
 2010 - Jean Simmons, bretsk-amerikonsk sjónleikarinna (f. 1929)

Januar, 22.


23. januar

23. januar er dagur 23 í árinum í gregorianska kalendaranum. 342 dagar eru eftir av árinum (343 dagar um skotár er).

Hendingar
 1928 - Javnaðarflokkurin, stovnaður 1927, fær fyrstu ferð umboð í Løgtingið, Mourentius Viðstein og Petur Mohr Dam.

Føðingar
 1832 - Edouard Manet, franskur málari (d. 1883)
 1889 - Rikard Long, føroyskur rithøvundur (d. 1977)
 1928 - Jeanne Moreau, fronsk sjónleikarinna.
 1944 - Rutger Hauer, niðurlendskur sjónleikari.
 1947 - Megawati Sukarnoputri, indonesiskur forseti.
 1950 - Richard Dean Anderson, amerikanskur sjónleikari.
 1984 - Arjen Robben, niðurlendskur fótbóltsleikari.
 1985 - Doutzen Kroes, niðurlendsk modell

Andlát
 1944 - Edvard Munch, norskur málari (f. 1863)
 1963 - Józef Gosławski, pólskur myndahøggari

Januar, 23.


24. januar

24. januar er dagur 24 í árinum í gregorianska kalendaranum. 341 dagar eru eftir av árinum (342 dagar um skotár er).

Hendingar

Føðingar
 76 - Hadrian, keisari í Róm (d. 138).
 1712 - Fridrik 2., kongur í Prusslandi (d. 1786).
 1917 - Ernest Borgnine, amerikanskur sjónleikari (d. 2012).
 1936 - Óli Petersen, føroyskur keiputeknari (d. 2022)
 1940 - Joachim Gauck, týskur forseti.
 1941 - Neil Diamond, amerikanskur sangari.
 1943 - Sharon Tate, amerikonsk sjónleikarinna (d. 1969).
 1953 - Moon Jae-in, suðurkoreanskur forseti.
 1961 - Guido Buchwald, týskur fótbóltsleikari.
 1983 - Shaun Maloney, skotskur fótbóltsleikari.
 1987 - Luis Suarez, uruguaiskur fótbóltsleikari.
 1988 - Jade Ewen, ensk songkvinna.
 2012 - Athena prinsessa Danmarkar.

Andlát
 41 - Kaligula, keisari í Róm (f. 12).
 1965 - Winston Churchill, bretskur politikari (f. 1874).
 1999 - Jóhannes av Skarði (f. 1911).
 2001 - Sverri Egholm (f. 1930).
 2011 - Bernd Eichinger, týskur leikstjóri (f. 1949).

Januar, 24.


25. januar

25. januar er dagur 25 í árinum í gregorianska kalendaranum. 340 dagar eru eftir av árinum (341 dagar um skotár er). Dagurin ber heitið Pálsmessa.

Súla og lomviga koma at landi á pálsmessu, 25. januar.

Hendingar
 1269 - Erlendur biskupur verður biskupsvígdur

Føðingar
 1759 - Robert Burns, skotskt skald (d. 1796)
 1882 - Virginia Woolf, enskur rithovundur (d. 1941)
 1928 - Eduard Shevardnadze, georgiskur forseti (d. 2014)
 1933 - Corazon Aquino, filipinskur forseti (d. 2009)
 1942 - Eusebio, portugisiskur fotboltsleikari (d. 2014)
 1952 - Malan Marnersdóttir, foroyskur professari.
 1967 - David Ginola, franskur fotboltsleikari.
 1981 - Alicia Keys, amerikonsk songkvinna.
 1982 - Noemi, itolsk songkvinna.
 1984 - Robinho, brasilskur fotboltsleikari.

Andlát
 1952 - Sveinn Bjornsson, islendskur forseti (f. 1881)
 1990 - Ava Gardner, amerikonsk sjonleikarinna (f. 1922)
 2015 - Demis Roussos, grikskur sangari (f. 1946)
 2017 - John Hurt, enskur sjonleikari (f. 1940)
 2017 - Mary Tyler Moore, amerikonsk sjonleikarinna (f. 1936)

Januar, 25.


26. januar

26. januar er dagur 26 í árinum í gregorianska kalendaranum. 339 dagar eru eftir av árinum (340 dagar um skotár er).

Hendingar

Føðingar
 1880 - Douglas MacArthur (d. 1964)
 1918 - Nicolae Ceausescu, rumenskur politikari (d. 1989)
 1924 - Alice Babs, svensk songkvinna (d. 2014)
 1925 - Paul Newman, amerikanskur sjonleikari (d. 2008)
 1953 - Anders Fogh Rasmussen, danskur politikari.
 1958 - Ellen DeGeneres, amerikonsk sjonleikarinna.
 1961 - Wayne Gretzky, kanadiskur ishokkileikari.
 1963 - Jose Mourinho, portugisiskur fotboltsvenjari.
 1964 - Torkil Nielsen í Sandavági, fótbóltsleikari (1-0 á Eysturríki 1990).
 1973 - Brendan Rodgers, nordirskur fotboltsvenjari.
 1987 - Sebastian Giovinco, italskur fotboltsleikari.

Andlát
 1823 - Edward Jenner (f. 1749)
 1979 - Nelson Rockefeller, amerikanskur varaforseti (f. 1908)
 2003 - Hans Jacob Debes (f. 1940).

Januar, 26.


27. januar

27. januar er dagur 27 í árinum í gregorianska kalendaranum. 338 dagar eru eftir av árinum (339 dagar um skotár er).

Hendingar
1889 - Føringafelag verður stovnað í Havn at virka føroyskum máli og mentan at frama.
2019 - Danmark gerst heimsmeistari í hondbólti, ímillum donsku leikaranar er føroyski Jóhan á Plógv Hansen.

Føðingar
1756 - Wolfgang Amadeus Mozart, eysturríkst tónaskald (d. 1791).
1832 - Lewis Carroll, enskur rithøvundur (d. 1898).
1859 - Wilhelm II, týskur keisari (d. 1941).
1928 - Hans Modrow, týskur politikari.
1947 - Meat Loaf, amerikanskur sangari og sjónleikari (d. 2022).
1964 - Bridget Fonda, amerikonsk sjónleikarinna.
1979 - Rosamund Pike, ensk sjónleikarinna.
1980 - Marat Safin, russiskur tennisleikari.

Andlát
1901 - Giuseppe Verdi, italskt tónaskald (f. 1813).
1951 - Carl Gustaf Mannerheim, finskur heryvirmaður og politikari (f. 1867).
1967 - Edward H. White II, amerikanskur rúmdarmaður (f. 1930).
1983 - Louis de Funès, franskur sjónleikari og skemtari (f. 1914).
2006 - Johannes Rau, týskur forseti (f. 1931).
2008 - Suharto, indonesiskur forseti (f. 1921).
2009 - John Updike, amerikanskur rithøvundur (f. 1932)
2010 - J.D. Salinger, amerikanskur rithøvundur (f. 1919)
2014 - Pete Seeger, amerikanskur sangari (f. 1919).
2018 - Ingvar Kamprad, svenskur vinnulívsmaður (f. 1926).

Keldur

Januar, 27.


28. januar

28. januar er dagur 28 í árinum í gregorianska kalendaranum. 337 dagar eru eftir av árinum (338 dagar um skotár er).

Hendingar
2012 - Bjørk Herup Olsen setti nýtt føroyskt met í 3000 metrum renning við tíðini 9:59.91 í Pennsylvania, USA. Hon gjørdist harvið fyrsta føroyska kvinnan, ið rann henda teinin undir 10 minuttir.

Føðingar
 1457 - Henrik 7., enskur kongur (d. 1509)
 1822 - Alexander Mackenzie, skotsk-kanadiskur politikari (d. 1892)
 1912 - Jackson Pollock, amerikanskur listamálari (d. 1956)
 1936 - Alan Alda, amerikanskur sjónleikari.
 1936 - Ismail Kadare, albanskur rithøvundur.
 1955 - Nicolas Sarkozy, franskur forseti.
 1961 - Arnaldur Indridason, íslendskur rithøvundur.
 1978 - Gianluigi Buffon, italskur fótbóltsleikari.
 1981 - Elijah Wood, amerikanskur sjónleikari.
 1998 - Ariel Winter, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát
 814 - Karlamagnus
 1547 - Henrik 8., enskur kongur (f. 1491)
 1939 - William Butler Yeats, írskur rithøvundur (f. 1865)
 2002 - Astrid Lindgren, svenskur rithøvundur (f. 1907)
 2008 - Marie Takvam, norskur rithøvundur (f. 1926)

Januar, 28.


29. januar

29. januar er dagur 29 í árinum í gregorianska kalendaranum. 336 dagar eru eftir av árinum (337 dagar um skotár er).

Hendingar
1922 - Fiskepigernes Fagforening verður stovnað á Tvøroyri sum fyrsta arbeiðskvinnufelag í Føroyum

Føðingar
 1935 - Adelborg Linklett, føroysk sjónleikari.

Andlát
 1820 - Georg 3., bretskur kongur (f. 1738)

Januar, 29.


30. januar

30. januar er dagur 30 í árinum í gregorianska kalendaranum. 335 dagar eru eftir av árinum (336 dagar um skotár er).

Hendingar
1649 - Enski kongurin Karl 1. verður hálshøgdur.
2014 - Socialistisk Folkeparti (SF) tók seg úr donsku stjórnini.

Føðingar
 1882 - Franklin D. Roosevelt, amerikanskur forseti (d. 1945)
 1927 - Olof Palme, svenskur politikari (d. 1986)
 1930 - Gene Hackman, amerikanskur sjónleikari.
 1937 - Vanessa Redgrave, ensk sjónleikarinna.
 1941 - Dick Cheney, amerikanskur varaforseti.
 1944 - Jógvan við Keldu, føroyskur politikari.
 1951 - Phil Collins, enskur sangari.
 1962 - Abdullah 2., jordanskur kongur.
 1968 - Filip 6., spanskur kongur.
 1981 - Peter Crouch, enskur fótbóltsleikari.

Andlát
1948 - Mahatma Gandhi (f. 1869)
1984 - Luke Kelly úr írska fólkatónleikabólkinum The Dubliners (f. 1940)
2011 - John Barry, enskt tónaskald (f. 1933)

Januar, 30.


31. januar

31. januar er dagur 31 í árinum í gregorianska kalendaranum. 334 dagar eru eftir av árinum (335 dagar um skotár er).

Hendingar
2004 - Jógvan við Keldu settur landsstýrismaður í innlendismálum, sat sum landsstýrismaður til 1. desember 2005

Føðingar
 1970 - Jóanes N. Dalsgaard

Andlát

Januar, 31.


14. september

14. september er dagur 259 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 260 um skotár er). 106 dagar eru eftir av árinum. Dagurin eitur Dýrd krossins. Eisini róptur krossmessa um heystið. Krossurin, sum drotningin Helena fann, Kristi krossur, varð tikin og fluttur burtur av heidningum, men funnin aftur og førdur til Jerusalems. Dagurin hátíðarhildin til minnis um hesa hending. 14. september er eisini dagurin, tá ið atkvøðugreiðsla í 1946 var í Føroyum um samband við Danmark ella loysing.

Í Føroyum hevur eisini verið eitt tíðindablað við heitinum 14. september - sí 14. september (tíðindablað).

Hendingar
 1752 - Bretland fer at brúka gregorianska álmanakkan. 52 ár eftir Danmark.
 1770 - Prentfrælsi verður sett í gildi í Danmark.
 1812 - Franski herurin, undir leiðslu av Napoleon Bonaparte, fer inn í brennandi Moskva.
 1891 - Fyrsta brotssparkið nakrandi í einum enskum ligadysti.
 1901 - 42 ára gamli amerikanski varaforsetin Theodore Roosevelt verður 26. forseti í USA,eftir at William McKinley doyði av skotunum, hann fekk vikuna fyri.
 1911 - Russiski forsætisráðharrin Peter Stolypin verður myrdur.
 1946 - Fólkaatkvøða er í Føroyum, um Føroyar skulu hava eina heimastýrisskipan ella loysing.Flestar atkvøður vóru fyri loysing; 48,7%. Valluttøkan var 67,5%
 1960 - Oljufelagsskapurin OPEC verður stovnaður á einum fundi í Bagdad millum Iran, Irak, Kuveit, Saudi-Arábia og Venesuela.
 1964 - Bretska dagblaðið The Daily Herald steðgar útgávuni og verður avloyst av The Sun.
 1975 - Málningurin "Náttarvaktin" hjá Rembrandt verður karvalur sundur av einum vitjandi á savninum í Amsterdam.
 1978 - Italska løgreglan handtekur 30 ára gamla Corrado Alunni sum leiðari fyri Reyðu Brigadurnar og høvuðsmaður handan morðið á fyrrverandi forsetan Aldo Moro.

Føðingar
 1769 - Alexander von Humboldt (d. 1859)
 1936 - Walter Koenig, amerikanskur sjonleikari.
 1949 - Tommy Seeback, danskur tónleikari og tónasmiður (d. 2003)
 1958 - Debbie Cameron, amerikansk/dansk sangari.
 1959 - Mary Crosby, amerikanskur sjónleikari.
 1959 - Morten Harket, norskur rocktónleikari.
 1965 - Dmitry Medvedev, russiskur politikari.
 1983 - Amy Winehouse, ensk songkvinna (d. 2011)

Andlát
 1927 - Amerikanski dansarin Isadora Duncan doyr í bili, tá ið hálsturriklæði hennara verður fast í hjólinum Bugatti bilinum.
 1982 - Grace Kelly, amerikonsk sjonleikarinna og prinsessa av Monako (f. 1929)
 2004 - Ove Sprogøe, danskur sjónleikari, føddur í 1919.
 2009 - Patrick Swayze, amerikanskur sjonleikari og dansari (f. 1952)

September, 14.


Fólkaatkvøðan 14. september 1946

Forsøgan

9. apríl 1940 varð Danmark hersett av Týsklandi. 12. apríl vórðu Føroyar hersettar av Bretlandi.

Meðan kríggið leikaði á, kundi einki politiskt samband vera millum Føroya og Danmark. Tí máttu føroyingar klára seg sjálvar undir krígnum.

25. apríl varð Merkið viðurkent av bretskum myndugleikum. 9. mai kom bráðfeingisstýrisskipan í gildi, sum gav Løgtinginum lóggávuvald og amtmanni útinnandi vald.

27. oktober 1945 varð kunngjørt í Dimmalætting, at Danmark varð fríðað og at danska stjórnin hevði góðkent, at Føroyar høvdu verið stýrdar eftir serligum reglum undir krígnum.

Síðani fóru samráðingar fram millum umboð fyri Løgtingið og donsku stjórnina í Danmark um framtíðarstøðu Føroya. Eftir mánaðalangar samráðingar kláraðu føroyingar ikki at semjast innanhýsis, og enn minni at semjast við donsku stjórnina. Danska stjórnin gjørdi tó eitt uppskot um eina heimastýrisskipan.

Fólkaatkvøðan
9. mai 1946 samtykti Løgtingið at leggja málið út til fólkið. Fólkaatkvøða skuldi haldast við hesum spurningum:

I. Ynskja tygum danska stjórnaruppskotið sett í gildi?
II. Ynskja tygum loysing Danmark og Føroya millum?

Atkvøðugreiðslan fór fram á tann hátt, at krossur skuldi setast fyri tað punktið, veljarin ynskti. Tó skal viðmerkjast at fólkafloksmenn, sum ynsktu fleiri punkt at velja millum, heittu á fólk um at skriva nei útfyri punkt eitt, um tey ikki ynsktu tað. Javnaðarmenn somuleiðis viðvíkjandi øðrum punkti.

Úrslit
Fólkaatkvøðan var hildin 14. september 1946, og var úrslitið hetta:

-

Eftirspæl
Eftir at úrslitið varð kunngjørt fór ein meiriluti av Løgtinginum at fremja loysingina, sum fólkið hevur samtykt, sambært meirilutanum. Jákup í Jákupsstovu varð tveittur úr Javnaðarflokkinum afturfyri at vera uppií meirilutanum.

23. september kunngjørdu Javnaðarflokkurin og Sambandsflokkurin, at teir mettu ætlaðu gerðirnar hjá Løgtingsmeirilutanum at vera lógarbrot, og at teir tí í mótmæli rýmdu úr tinginum.

25. september kunngjørdi amtmaður fyri Løgtinginum, at kongur hevði upployst tingið og útskrivað nýval. [1]

27. september skuldi tingfundur vera aftur. Men Fólkaflokkurin møtti ikki eftir at kongur hevði sent tingið heim. Jákup í Jákupsstovu møtti einsamallur.

8. november 1946 var nýtt løgtingsval. Gamli loysingarmeirilutin fekk 8 tingmenn meðan gamla andstøðan fekk 12.

Síðani fóru nýggjar samráðingar fram millum nýggja løgtingsmeirilutan og donsku stjórnina. Hesar samráðingar endaðu við, at Heimastýrislógin kom í gildi 1. apríl 1948. Sum mótmæli ímóti heimastýrislógini varð Tjóðveldisflokkurin stovnaður á fundi 22. og 23. mai.

Keldur
 Stjórnarskipanarmálið 1946, Annfinnur í Skála. Føroya Skúlabókagrunnur, Tórshavn 1992.
 Løgtingið 150. Hátíðarrit 3. Løgtingið, Tórshavn 2003.

Føroya søga
Føroyskur politikkur


Færingetidende

Færingetidende er fyrsta avísin, sum kom út í Føroyum. Niels Winther flutti sum nýútbúgvin løgfrøðingur heim til Føroya og byrjaði at geva fyrstu føroysku avísina út 13. mai 1852.

Við Færingetidende varð fyrstu ferð funnist at donsku embætismonnunum í Føroyum og kongliga einahandlinum.

Mønustingin fekk blaðið, eftir at tað í blaði nr. 8 ákærdi einahandilin fyri at snýta við vørum móti einum rættarleysum og fátækum keypara. Niels Winther varð dømdur at gjalda eina bót áljóðandi 600 ríkisdálar fyri ærumeiðing. Hetta tí at umtalaði keyparin ikki vildi standa fram og vitna. Henda bót, ið svarar til umleið 3 árslønir hjá einum arbeiðsmanni (í Odense 1853), gjørdist mønustingurin hjá Færingetidende.

Einans 9 bløð komu út av Færingetidende, fyrstu ferð 13. mai 1852 og seinastu ferð 27. juli sama ár. Málið var danskt, tí føroyskt hevði enn ikki vunnið frama.

Útvortis ávísing

 Vestnord - tíðarrit - Føroysk, íslendsk og grønlendsk talgild tíðarrit og bløð.

Kelda
 Føroysk blaðsøga 1852-2002, Arnbjørn Ó. Dalsgarð. Sprotin, Vestmanna 2002.

Føroyskir tíðindamiðlar
Føroya søga


Niels Christopher Winther

Niels Christopher Winther (2. juli 1822 - 24. februar 1892) arbeiddi sum sakførari í Havn og í Hjørring til 1868. Hann gav fyrsta blað út í Føroyum, Færingetidende, sum tó bert kom út 9 ferðir í tíðarskeiðnum 13. mai 1852 til 27. juli sama ár. Hann sat á løgtingi frá 1852 til 1857 og var valdur fyrst í Eysturoyar valdømi og síðani í Norðstreymoyar. Harafturat sat hann á fólkatingi frá 1851 til 1857. Á fyrsta fólkatingsvalinum í 1851 varð Niels Winther valdur. Hann var úr Havn, har pápi hansara var snikkari. Hann hevði góð evni, og sorenskrivarin Niels Hunderup tók sær av honum og hjálpi honum seinni at lesa løgfrøði í Keypmannahavn. Hann var liðugur sum juristur longu í 1842 og kom til Føroya í 1849 fyri at virka sum sakførari og fá ár seinni eisini sum politikari.

Givið út

 Færingetidende. Var blaðstjóri í fyrstu avís í Føroyum.
 Færøernes Oldtidshistorie, 1875.

Keldur

 Løgtingið 150 - Hátíðarrit 3. Løgtingið, Tórshavn 2003.
 Føroysk blaðsøga 1852-2002, Arnbjørn Ó. Dalsgarð. Sprotin, Vestmanna 2002.

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1822
Andlát í 1892
Føroyskir løgfrøðingar
Føroyskir blaðstjórar
Havnafólk


Mai

Mai er fimti mánaði í árinum eftur tí gregorianska kalendaranum og ein av 7 mánaðum, sum hava 31 dagar. Navnið mai kemur frá tí rómversku gudinnuni Maju, sum er gudinna fyri gróður og grøði.

Hendingar í mai
 1. mai - Í fleiri londum verður 1. mai hátíðarhildi sum arbeiðaradagur
 17. mai - Tjóðardagur Noregs
 26. mai - Krúnprinsurin hevur føðingardag

Mánaðir
Dagar


Altjóða arbeiðaradagur

Altjóða arbeiðaradagur er tann 1. mai. Vanligt hevur verið, at arbeiðsfólk, sum eru limir í arbeiðarafeløgum, fáa frí henda dagin og møtast fyri at tosa um og hoyra um viðurskifti sum viðkoma teimum. Í Føroyum hevur 1. mai-dagshald verið vanligt á Vaglinum í Havn og kring alt landið. Seinastu árini er arbeiðararørslan tó givin við at skipa fyri 1. mai. Í Havn verður dagurin tó enn hildin á Vaglinum.

Føroyskir flaggdagar
Arbeiðararørsla
Arbeiðsmarknaður


Hertugadømið Finnland

Finnland var partur av Svenska Kongaríkinum, men hóast hetta hevur landið altíð havt serliga støðu t.d. við serstøkum dømandi og fyrisitandi løgdømi. Í 1581 fekk landið heiti sum svenskt stórhertugadømi.

Í finska krígnum, kríggj millum Svøríki og Russland frá februar 1808 til september 1809, varð Finnland hertikið av russum.

Serliga løgfrøðiliga støðan hjá Finnlandi hevði við sær, at tað ikki varð limað inn í Russiska Tsarveldið. Tsarurin, Aleksandur I, helt tað vera skilabetri at varðveita somu støðu, sum Finnland hevði havt í øldir undir svenskum yvirræði.

Finskur ríkisdagur varð fyri fyrstu ferð hildin í 1809. Úrslitið var ein sáttmáli millum tsarin og ríkisdagin um eitt samveldi. Finnland fekk egna stjórnarskipan og tsarurin gjørdist finskur konstitutionellur monarkur við heitinum stórhertugi.

Við skipanini boðaði tsarurin frá, at Finnland nú var tjóð millum tjóðir. Markið millum Finnland og Russland var eisini varðveitt.

Í 1917 fór ein kollvelting fram í Russlandi. Tsarsins vald varð latið einari serligari russiskari bráfeingisstjórn. Við hesum stóð Finnland eftir uttan nakran stórhertuga. Bráfeingisstjórnin metti seg hava tsarsins heimildir í Finnlandi. Finnar, sum óttaðust ruðuleikarnar í Russlandi, vildu heldur hava valdið flutt til ein heimligan stovn, helst ríkisdagin.

Fyrsta royndin miseydnaðist, tá bráfeingisstjórnin ikki vildi staðfesta sonevndu heimildarlógina frá 1917. Í staðin varð ríkisdagurin sendur til hús og nýtt val útskrivað.

Seinna royndin at slíta frá russum eydnaðist í mánaðunum november-desember 1917. Greiður meiriluti av ríkisdegnum gjørdi av, at ríkisdagurin fyribils skuldi hava tær heimildir, sum fyrr lógi hjá tsari og stórhertuga. Hetta var mett sum de facto loysing frá Russlandi og formlig frælsisyvirlýsing varð samtykt nakrar dagar seinni.

Nýggja russiska stjórnin, sosialistiska sovjet-stjórnin, valdi at viðurkenna finska fullveldið.

Í 1918 var borgarakríggj í Finnlandi. Og í 1919 bar til at fáa semju um eina lýðveldisskipan við forseta. Hertugadømið Finnland var nú søga.

Kelda
 Føroyskt Lógar Rit - Vol.4, No. 1 august 2004. S. 33

Finnlands søga


Flotoyggj

At fólk veruliga hava trúð upp á flotoyggjar, framgongur av einum greinarstubba úr bókini Færoæ Et Færoa Reserata, sum danski presturin Lucas Debes gav út í 1673. Í kapitlinum Færøes Land skrivar hann soleiðis:

Fleiri íbúgvar hava boða frá, at ein flotoyggj ofta hevur verið at síggja norðan fyri landið. Hetta er ikki bara frásagnir ið eru bornar víðari frá forfedrunum, men eisini fólk nú á døgum siga fyri satt, at tey hava sæð hana í nakrar tímar. Tey siga seg hava sæð fjøll og dalar á henni, áir ið streyma í dølunum og at tey týðuliga sóu at hon var grøn í neðra og í dølunum.

Tann 28. apríl fyrra árið kom skiparin Poul Baadsted til Føroyar við sínum skipi. Bæði hann og tveir ungir prestar, ið vóru við á ferðini, nevniliga Gregers Pederssøn og Peder Clementsøn, søgdu frá, at teir á leiðini sóu eina oyggj, tá skipið var rikið av kós sunnanfyri Føroyar. Tá teir komu nær oynni, sóu teir hana týðuliga við fjøllum, bjørgum og streymandi áum, grøn við sjóvarmálan og við klettum og skerum undir landi, ikki ólík teimum føroysku oyggjunum. Men teir sóu ongar aðrar oyggjar og mettu tí at teir vóru snýttir. Teir sigldu tí víðari norðureftir og komu eftirhondini fram til Føroyar.
Skiparin metti at oyggin lá ellivu míl í ein landsynning úr Føroyum. Um nøkur føst oyggj lá á tí positiónini, hevði hon fyri langari tíð síðani verið funnun, eftirsum skipini ið sigla á Ísland ofta sigla á tí leiðini. Tey skip ið koma sunnanífrá og stevna norður um Hetland, seta kósina eftir Føroyum, og mugu tí koma framvið tí staðnum. So um ein føst oyggj lá har, hevði hon verið kend frammanundan.

Enckhuyser Eyland, ið varð funnin og navngivin av hollendingum, lá undir 65 gradum norðari breidd ella latitude, 45 míl í ein útnyrðing úr Føroyum. Tað er týdningarmikið at nevna hana, av tí at hon ikki longur finst.
Tað er upp til tann einstaka at avgera um tað er natúrligt, at ein sovorin landmassi av hørðum gróti kann hava verið til og so hvørva aftur. Um oyggin var av plantum og viksteini, so kundi tað verið, men so mátti hon hava floti omaná, sum flotoyggjarnar í ferskvatni, samanvovin av rótum, við eitt sindur av mold og grasi.

Íbúgvarnir siga annars um Svínoynna, at hon upprunaliga hevur verið ein flotoyggj. Teir meta, at um ein kundi komi út á tað (flot)oynna ið ofta sæst, og kasta stál á hana, so hevði hon sett seg. Hetta svarar til yvirtrúnna hjá kavarum, ið leggja stál á dýrgripirnar teir finna á havbotninum, so tey fornisku ikki skulu flyta teir, tá kavararnir fara upp aftur. Mong eru tey ið siga frá tílíkum flotoyggjum, og vilja vera við at tær eru veruleiki. Men eg trúgvi hesum ikki, ei heldur nakrari yvirtrúgv (teimum viðvíkjandi). Hevði tær ikki verið sagdar at líkjast vanligum oyggjum, so vildi eg hildið at tær vóru ísfjøll ið eru komin rekandi úr Grønlandi. Um so ikki er, so er tað mín fasta trúgv, at hetta er fyrigykling og sjónarvilling hjá Djevlinum, sum í sær sjálvum er ein sannur meistari í slíkum. Tí hann hevur ofta gykla teir fyrr í øðrum líki. Tað er kent millum manna, hvussu Satan um nætur, tá teir eru á útróðri um veturin, hevur víst seg fyri teimum sum ein bátur við manning og fiskireiðskapi. Hann hevur tala við teir, givið teimum agn og sagt teimum frá góðum miðum. Teir bæði kenna til og nýta tey mið ið hann hevur sagt teimum frá. Um Satan kann vísa seg í bátalíki fyri íbúgvunum, so kann hann eisini gera tað í landalíki, kanska fyri at lokka tey vantrúnu til sín og føra tey út í vanlukku...

Kelda

 Lucas Debes Færoæ Et Færoa Reserata. Keypmannahavn 1673.
 Tjatsi.fo: "Lucas Debes og flotoyggjarnar" (Føroysk umseting: Anker Eli Petersen)

Oyggjar


Risin og Kellingin

Norðan fyri bygdina á Eiði, ytst á flógvanum, sum er millum Eysturoy og Streymoy, standa framman fyri landi tveir stórir drangar, sum rópast Risin (71m) og Kellingin (69m), hin ytri og hon innari landinum, og har er rætt sund ímillum teirra, tá ið kyrt er.

Um hesar drangarnar er søgnin, at einusinni ætlaði Ísland at flyta Føroyar norður til sín og sendi tí ein stóran risa og konu hansara at fáa tær fluttar har norður.

Tey komu bæði at tí ytsta berginum, sum rópast Eiðiskollur og longst móti útnyrðingi. Risin varð standandi úti í sjónum, meðan kellingin fór upp á kollin at fatla byrðuna. Hann skuldi bera, og skúgva hana fram á hann.
Fyrsta tak hon tók, var so fast, at Ytri Kollur skrædnaði frá; hon royndi tí at fáa fetilin fastan í einum øðrum stað á kollinum, men ikki vildi bera í lag hjá teimum; - grundvøllurin var fastur, og oyggjarnar ikki lættar at flyta.
So er sagt, at enn stóð kelling uppi á kolli, tá ið dimmi tók at lætta; - tey ræddust dagin, og hon fór tí sum skjótast oman til risan, sum stóð í sjónum og bíðaði eftir henni; men ov leingi høvdu tey drálað, tí í sama bili, tey funnust undir kollinum og skuldu vaða leið sína norður til Íslands, risin undan og kellingin aftaná, tá reis sól úr havi, og tey gjørdust bæði til steinar, og standa nú og líta ímóti Íslandi, men sleppa ongan veg.

Aðrir siga, at tey vóru send at fáa korn úr Føroyum, av tí at kornneyð var heima í Íslandi; tað sæst, at kellingin hevur sum knýti ella posa á baki.

Kelda

 V. U. Hammershaimb: Færøsk Anthologi. Keypmannahavn 1891 - bind 1, s. 344

Hólmar og sker í Føroyum


Havfrúgv

Havfrúgvin ella Sævarmoyggin er ein yvirnatúrlig vera á sjónum.
V. U. Hammershaimb skrivar um havfrúnna:
Havfrúgv líkist fólki fyri oman beltið, hevir langt jarpt hár sum kona, hon floytir tað út um seg á sjógvin; tó hevir hon styttri armar. Fyri niðan beltið er hon sum fiskur og hevir sporl og roðslu. Vendir hon sær móti bátinum, tá ið hon kemur upp úr sjónum, verður óveður, og tá ræður um at rógva heim aftur sum skjótast og royna at sleppa undan at sjólátast. Men kemur havmaðurin upp hjá henni, verður gott veður. Havfrúgvin syngur so fagurliga, at menninir verða óðir, tá ið teir lurta eftir sangi hennara, og tí eiga teir at stinga vattatumlarnar í oyruni, tí annars vilja teir í øði og ørviti leypa úr bátinum út á sjógv til hennara.

Keldur
Færøsk Anthologi, Keypmannahavn 1891 - bind 1, s. 337)

Gudalæra
Ævintýrverur
Fólkaminni


Víkingur

Heitið víkingur verður brúkt um norrønar ferðamenn í Víkingaøld, um mentanina hjá hesum norðbúgvum, um tíðarskeiðið, um sjálvar ferðirnar og um fólk, ið búgva í víkum. Víkingar voru týdningarmiklir leikarar í evropeiskari søgu.

Víkingur er eisini navnið á fótbóltsfelag í Eysturoy, sum er ein samanlegging av Gøtu Ítróttarfelag og Leirvíkar Ítróttarfelag.

Orðauppruni
Upprunin av orðinum víkingur er ikki greiður. Flestu serfrøðingar eru tó samdir um at tað kemur av orðinum vík. Summir serfrøðingar halda at orðið upprunaliga hevur merkt virksemi í víkum. Seinni verður orðið samheiti við sjóferð. Ein víkingur er so einhvør ið fæst við slíkt virksemi ella býr í einari vík.

Í íslendingasøgum merkir at fara í víking tað sama sum at fara á sjóferð. Ein víkingur er ein sjómaður ella hermaður, ið er við á ferðini.

Í handritum úr miðøld, sum ikki eru skrivað av norðbúgvum, merkir víkingur sjórænari. Víkingar vóru kendir fyri síni álop á kleystur og kirkjur í víkingaøld, so tað er ikki løgið, um orðini víkingur og sjórænari av hesum eru vorðin samheiti.

Orðið er varðveitt í nútíðarføroyskum sum heiti fyri fólk, ið búgva í víkum. Dømi eru klaksvíkingur, hoyvíkingur og húsavíkingur. Orðið var eisini nýtt á henda hátt í víkingaøld av norðbúgvum sjálvum.

Víkingaøld
Víkingaøld er heiti fyri eitt ávíst tíðarskeið í evropeiskari søgu frá um leið 750 til um leið 1050. Tíðarskeiðið byrjar við teimum fyrstu kendu álopunum í Bretlandi og endar við trúðarskiftinum frá Ásatrúnni til Kristindóm, tá Miðøld tekur við.

Stórur fólkavøkstur var í Norðurlondum hesa tíðina. Norðurlendsku kongsríkini Noreg, Danmark og Svøríki vórðu til. Mong fólk fóru um hav á ránsferðum, handilsferðum og at búseta seg í bygdum og óbygdum londum. Sambært Føroyingasøgu savnaði Haraldur Hárfagri Noreg í eitt ríki við tí úrsliti at stór mannfjøld flýggjaði vestur um hav.

Upp á tríggjar øldir megnaðu norðbúgvar, sum áðrenn víkingaøld ikki høvdu gjørt nógv um seg, at leggja Ongland undir seg, at koma til Grønlands og Ameriku og at leggja lunnarnar undir Russiska Ríkið.

Sí eisini
 Ásatrúgv
 Víkingaskip
 Víkingaøld í Føroyum
 Víkingur (ítróttarfelagið)

Søga
Víkingatíðin


Anker Eli Petersen

Anker Eli Petersen, føddur tann 7. juni 1959 á Tvøroyri, er ein føroyskur grafikari, myndprýðari og yrkjari. Hann varð føddur á Tvøroyri, men flutti seinni til Havnar at búgva, og býr nú á Sjællandi.  Hann er sjálvlærdur listamaður. Hann er serfrøðingur í kollasju og teldugrafikk. Fyrimyndir hansara eru William Heinesen, ið eisini var pappírsklipp listamaður og Elinborg Lützen.

Anker Eli lærdi seg fornnorrønt, meðan hann gekk í skúla, í verkum hansara eru ein mongd av motivum úr norrønu gudalæruni. Hann hevur starvast sum netvørður og hevur týtt nógvar tekstir úr føroyskum til danskt og enskt og hevur eisini skrivað greinir um føroysk viðurskifti. Hann hevur eisini skrivað sangir, teir kendastu munnu vera barnsangurin Á ferð til dreymaland og Ljóðsmynd. Síðstnevndi varð valdur til Ársing føroyski sangur í 20. øld.  Terji Rasmussen gjørdi lagi, sangurin er við á útgávuni Terji og Føstufressar, ið var útgivin í 1990. Hann hevur eisini myndprýtt fleiri bøkur og tónleikaútgávur. Anker Eli hevur gjørt grafiskt arbeiði fyri tað danska orkestrið Othala, sum sást í albummi teirra "Når alting er glemt", ið varð útgivið á heysti 2007.

Útvaldar ser- og bólkaframsýningar
M.a. í Norðurlandahúsinum. Smiðjuni í Lítluvík. Foreningen Norden í Hørsholn, Birkerød og Allerød.  Foreningen Norden í Gøteborg.  Det Finske Kulturinstitut, Keypmannahavn.  Føroyahúsið í Keypmannahavn.  Vestnorrænt menningarsetur, Hafnarfjörður.  Udstilling Nordlys, Horsens. L. Tandrup støtteprojekt, Horsens.  Ymsar framsýningar fyri Postverk Føroya.

Keldur

Føroysk listafólk
Filateli
Føroyskir yrkjarar
Føðingar í 1959


Lucas Jacobsøn Debes

Lucas Jacobsøn Debes (1623 í Stubbekøbing - 28. september 1675 í Tórshavn) varð prestur og topograf.

Útgivið
Færoæ & Færoa reserata: Det er Færøernis oc færøeske Indbyggeris beskrifvelse, udi hvilcken føris til liuset adskillige naturens hemeligheder, oc nogle antiqviteter, som her til dags udi mørcket hafve været indelugt, oc nu her opladis / alle curieuse til velbehagelighed, sammenskrefven oc forklaret aff Lucas Jacobsøn Debes. Keypmannahavn: 1673

Slóðir úteftir
 Dansk biografisk Lexikon 1887-1905

Debes, Lucas Jacobsøn
Debes, Lucas Jacobsøn
Danskir prestar


Norrøn gudalæra

Ásatrúgvin var átrúnaður norðbúgva í fornøld og víkingaøld. Ásatrúgv verður eisini nevnd norrøna gudalæra.

Nærum øll vitan um ásatrúgv er skrivað av fólki, sum ikki sjálvt var ásatrúgvandi. Eddukvæðið eldra (Sæmundar edda) og Eddukvæðið yngra (Snorra edda) eru týdningarmestu keldurnar, og eru skrivaðar í Íslandi í kristnari tíð. Ein onnur áhugaverd kelda er frásøgan frá einum muslimskum sendimanni nevndum Ahmad Ibn Fadlan, ið fór á ferð til Norðurlanda í 922.

Ásatrúgv doyði út, tá ið kristindómur kom til Norðurlanda og fólkið tók við kristnari trúgv. Sagnir eru tó um, at ávísar bygdir hava verið verandi heidnar, t.e. ásatrúgvandi, langt upp í miðøld. Fólk er síðan farið at trúgva uppá hesa trúgv aftur. Nøkur hundrað skrásett ásatrúgvandi eru í Norðurlondum í dag.

Ásatrúgvandi, blótarar ella heidningar, trúgva uppá gudar nevndir æsir; eintal ásur. Av hesum er orðið ásatrúgv avleitt.

Hesir æsir liva í Ásgarði, meðan menniskju liva í Miðgarði. Í Útgarði liva jatnir, sum vilja æsum til lívs.

Hægstur av æsum er Óðin. Hann er alfaðir og kongur ásanna. Hann er einoygdur eftir at hava latið annað eyga sítt í veð fyri at drekka úr Mímis brunni, haðan hann hevur fingið vísdóm sín. Ravnar Óðins, Hugin og Munin, flúgva um verøld alla og boða Óðini frá tí, ið fyri ferst í heiminum.

Mætastur av æsum er Tórur. Hjá sær hevur hann hamaran Mjølnir.

Nornurnar, Urð, Verandi og Skuld, ráða fyri mannalagnu. Tær spinna lagnutráð.

Heiðursverdasti deyði, ið menn kunnu fáa, er at doyggja á vali, á krígsvølli. Teir, ið doyggja soleiðis verða av valkyrjunum førdir í Óðins høll til Valhalla, har teir sleppa at halda veitslu og stríðast hvønn dag til ragnaraka.

Millum Ásgarðar og Miðgarðar er brúgvin Bivrøst, ælabogin, har ásurin Heimdallur situr á varðhaldi. Tá ið jatnir koma eftir Bivrøsti, skal Heimdallur blæsa í Gjallarhornið. Tá verður ragnarøk, t.e. heimsins undirgangur.

Vøluspá
 Óðin sendi
 spjótið í flokkin,
 tað var fyrsta
 stríðið í heimi.
 Ásana viðja-
 girðing varð brotin,
 stríðsbúnir vanir
 troddu vøll.
 Óðin og valkyrjurnar

Søga
Víkingatíðin


Karsten Hoydal

Karsten Hoydal (28. mars 1912 í Hoydølum - 4. apríl 1990) var føroyskur rithøvundur.

Hann fór ungur til Danmarkar at útbúgva seg innan landbúnað og fiskivinnu og starvaðist innan hetta arbeiðsøkið. Eitt skiftið var hann í Ekvador sum ráðgevi hjá Sameindum Tjóðum. Hann var løgtingsmaður og landsstýrismaður umboðandi Tjóðveldisflokkin. Karsten var fjøltáttaður høvundur og skald. Hann skrivaði yrkingar, stuttsøgur, týddi, ummælti, skrivaði yrkisgreinar og barnasøgur. Í sínum skaldskapi lýsti hann m.a. náttúruna, lívskorini, barnalyndið og vandan við kríggi og hernaðardubbing. Karsten Hoydal var nýskapandi høvundur, bæði málsliga og innihaldsliga.

Fyrsta útgáva hansara var yrkingasavnið Myrkrið reyða í 1946.

Útgávur
Karsten Hoydal gav út 4 yrkingasøvn: »Myrkrið reyða« 1946, »Syngjandi grót« 1951, »Vatnið og ljósið« 1960 og heildarsavnið »Teinur og tal« 1972.
1946 - Myrkrið reyða
1951 - Svimjingarbeltið í Míni jólabók
1951 – Syngjandi grót
1960 – Vatnið og ljósið
1971 – Leikapettið
1972 – Teinur og tal (3 yrkingasøvn í einari bók)
1979 – Frændarøddir
1980 - Heðin, Marjun og tjøldrini
1986 – Suð í grasi
1999 - Lív heldur á
- Barnið, bergið og blómurnar

Heiðurslønir

 1961 M.A.Jacobsen
 1973 Heiðurslimur í brasilianskum rithøvundafelag
 1988 M.A.Jacobsen - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri annað mentanaravrik.

Familja
Kona hansara var Maria Louisa, fødd Falk-Rønne. Saman áttu tey fýra børn: tvíburðarnir Gunnar og Kjartan, Anniku og Egil. Politikarin Høgni Hoydal er abbasonur hansara.

Keldur

Hoydal, Karsten
Føðingar í 1912
Føroyskir týðarar
Føroyskir politikarar
Hoyvíkingar
Andlát í 1990


Føroysk kongarekkja

Vanliga verður sagt, at Føroyar gjørdust norskt skattland í 1035, so tá fingu Føroyar sín fyrsta kong. Norska kongarekkjan er ikki eins neyv og hin danska. Onkur tíðarskeið eru meir enn ein kongur, onkuntíð tí fleiri eru útnevndir kongar í senn, onkuntíð tí fleiri gera krav uppá at vera kongur í senn. Ilt er at siga hvat samband føroyingar hava havt við kong í fyrstuni, men neyvari listi kann neyvan gerast.

Øll nøvnini eru skrivað á føroyskum m.a. orsakað av at norsku og donsku stavingarnar ikki altíð samsvara. Heldur enn at velja aðra av teimum er hin føroyska nýtt.

Hárfagraættin

 Magnus 1. (Ólavsson) Góði 1035 - 1047
 Haraldur 1. (Sjúrðarson) Harðráði 1045 - 1066
 Magnus 2. Haraldsson 1066 - 1069
 Ólavur 1. (Haraldsson) Kyrri 1067 - 1093
 Hákun 1. Magnusson Tórifostri 1093 - 1095
 Magnus 3. (Ólavsson) Berføtti 1093 - 1103
 Ólavur 2. Magnusson 1103 - 1115
 Oystein 1. Magnusson 1103 - 1123
 Sjúrður 1. (Magnusson) Jorsalafari 1103 - 1130
 Magnus 4. (Sjúrðarson) Blindi 1130 - 1135
 Haraldur 2. (Magnusson) Gilli 1130 - 1136
 Sjúrður 2. Munn 1136 - 1155
 Ingi 1. (Haraldsson) Krókryggur 1136 - 1161
 Oystein 2. Haraldsson 1142 - 1157
 Hákun 2. (Sjúrðarson) Herðabreiði 1157 - 1162
 Magnus 5. Erlingsson 1161 - 1184

Sverrisættin

 Sverri 1. Sjúrðarson 1177 - 1202
 Hákun 3. Sverrisson 1202 - 1204
 Ingi 2. Bárðarson 1204 - 1217
 Hákun 3. Hákunarson 1217 - 1263
 Magnus 6. (Hákunarson) Lógbøtari 1263 - 1280
 Eirikur 1. Magnusson 1280 - 1299
 Hákun 3. Magnusson 1299 - 1319
 Magnus 7. Eiriksson 1319 - 1355
 Hákun 4. Magnusson 1343 - 1380
 Ólavur 3. Hákunarson 1380 - 1387

Kalmarsamveldið

 Margreta 1. Valdimarsdóttir 1388 - 1412
 Eirikur 2. (Erikur av Pommern) 1389 - 1442
 Kristoffur av Bayern 1442 - 1448
 Karl Knútsson Bóndi 1449 - 1450

Danmark-Noreg

 Kristjan I 1450 - 1481
 interregnum 1481 - 1483
 Hans I 1483 - 1513
 Kristjan II 1513 - 1523
 Fríðrikur I 1524 - 1533
 Kristjan III 1537 - 1559
 Fríðrikur II 1559 - 1588
 Kristjan IV 1588 - 1648
 Fríðrikur III 1648 - 1670
 Kristjan V 1670 - 1699
 Fríðrikur IV 1699 - 1730
 Kristjan VI 1730 - 1746
 Fríðrikur V 1746 - 1766
 Kristjan VII 1766 - 1808
 Fríðrikur VI 1808 - 1814

Danskt stýri

 Fríðrikur VI 1814 - 1839
 Kristjan VIII 1839 - 1848
 Fríðrikur VII 1848 - 1863
 Kristjan IX 1863 - 1906
 Fríðrikur VIII 1906 - 1912
 Kristjan X 1912 - 1947
 Fríðrikur IX 1947 - 1972
 Margreta II 1972 -

Kongarekkja
Danmark
Noreg
Statsleiðarar
Regentar


Sverri Sjúrðarson

Sverri Sjúrðarson varð føddur 1151 í Noregi, deyður 8. mars 1202 í Bergen. Hann vaks upp og varð prestlærdur á bispagarðinum í Kirkjubø og var Noregs kongur frá 1177/84 til 1202.

Norskir kongar


Hattarvík

Hattarvík er ein bygd í Fugloy. Hon er tann eystasta bygdin í Føroyum. Hattarvík varð fyrstu ferð nevnd í Hundabrævinum, sum varð skrivað einaferð í tíðarskeiðnum 1350-1400. Í Fugloy eru tvær bygdir: Kirkja og Hattarvík. Strekkið ímillum Kirkju og Hattarvík er 6 km. Í sjeytiárunum varð vegur gjørdur millum bygdirnar á Fugloynni. Arbeiðið við at gera vegin byrjaði miðskeiðis í sjeyti-árunum og varð vegurin tikin í nýtslu í umleið 1990. Í dag eru nøkur akfør í oynni. Kirkja og Hattarvík eru bygdir, sum síggjast at hava verið um leið ár 1350-1400, men sum kunnu vera eldri. Íbúgvatalið vaks upp í 100 fólk beint fyri Seinna heimskríggj og tók so at minka serliga frá 1960 og úteftir. Sambært tølum frá Hagstovuni í 2014 búgva 14 fólk í Hattarvík, men um veturin eru í mesta lagi seks fólk har. Tá mest fólk búðu í bygdini – umleið 1940 – vóru tey umleið 100. Í bygdini er kirkja og skúli. Kirkjan er bygd í 1899 og skúlin er bygdur í 1926. Kirkjan hevur áður verið á Kirkju, men tá nýggj kirkja skuldi byggjast í 1830-árunum, varð avgjørt at byggja hana í Hattarvík. Á Kirkju var ongin, ið tá kundi vera kirkjuverji, av tí at flestu menn á Kirkju gingu burtur við báti í 1818. Og ongin orsøk var at flyta hana frá Hattarvík, so ístaðin bleiv nýggj kirkja bygd har í 1898-1899, tí fyrra kirkjan var illa farin.

Søga

Fugloyarbók

Sandoyarbók, sum Jóannes í Króki fór undir í 1821 og fullførdi 10 ár seinni, er uttan iva høvuðsavrikið hjá Jóannesi í Króki. Hetta verk var øðrum til fyrimynd, og úti í Fugloy fór Hanus Hansen (Hanus Hanusarson) (1794-1854), bóndi á Kellingargarði í Hattarvík, undir eitt sovorðið stórarbeiði. Hansara verk, Fugloyarbók, hevur 97 kvæði á 399 blaðsíðum. Hon varð givin próvstinum V. U. Hammershaimb sum gáva. Hóast Fugloyarbók má roknast at vera av minni týdningi enn Sandoyarbók, inniheldur hon nógv, ið ikki er at finna aðrastaðni.

Hattarvíkar kirkja

Tann 5. februar 1818 vóru teir flestu av monnunum á Kirkju - sjey í tali - á útróðri. Á heimleið drakk báturin í ósløttum sjógvi, og hann sakk. Bert tveir vórðu bjargaður, men annar teirra doyði, áðrenn teir vunnu upp hús í Svínoy. Tá oyggin, stutt eftir hetta, skuldi hava nýggja kirkju - sum higartil hevði verið á Kirkju - varð avgjørt at byggja hana í Hattarvík. Kirkjan var vígd í 1833. Í 1881 verður kirkjusýn hildið. Tá verður um kirkjuna sagt: Kirkjan í Fugloy er í ringum standi. Tornið er rotið og somuleiðis viðurin undir vindeygunum. Kirkjusýn vóru aftur í 1893 og 1896, men ikki fyrr enn í juni 1898, tá Símun Mikael Zachariassen staðfestir at kirkjan er at kalla ónýtilig, hendir nakað. 3. august hetta árið skrivar kirkjueftirlitið til Føroya Løgting við umbøn um at játta DDK 5836,70 kr. til at byggja nýggja kirkju fyri í Hattarvík, 24 x 12 alin til støddar. Tilboðið hevur Petur í Mattalág givið, og 20. september skriva hann og Christian Bærentsen, amtmaður, undir byggisáttmála. Afturat sær hevði Petur Magnus av Kamarinum, sum gjørdi timburarbeiði, og í Hattarvík vóru fleiri menn bæði til grót, træ og jarn, sum ivaleyst hjálptu til meir enn teir átta pliktarbeiðs-dagarnar, teimum vóru álagdir. 9. november 1899 sigur prósturin í skrivi amtinum frá, at Heilmann, prestur á Viðareiði, hevur vígt kirkjuna 29. oktober. Og vígsludagin hava Líggjas í Keldhúsinum og Guttormur í Geilini sýnað hana og váttað, at alt er væl úr hondum greitt. Gamla kirkjan stóð uppi í Húsi á markinum millum bø og haga. Nýggja kirkjan verða sett í býlinginum niðri í Húsi - á grundstykki, sum festið í Uttarstovu átti.

Sagnir úr Hattarvík

Huldumaðurin og seyðamaðurin
Óskepna var komin at vera í einum hagaparti. Hetta helt so við í langa tíð, at seyðurin har vildi ikki trívast, og seyðamenninir doyðu, ein fyri og annar eftir. Menninir, ið áttu hagapartin, fingu fremmant seyðaslag at sleppa upp í hin seyðin; men einki hjálpti. Í endanum kom ein nýggjur seyðamaður, sum seyðurin treivst so væl hjá og varð bæði nógvur og feitur uttan í einum bóli; tann seyður, ið tók støðu har, kundi ikki lukkast. Hesin seyðamaður hevði tann vana, at hann gekk ikki tann vegin, sum hinir altíð vóru farnir, tá ið teir vóru burtur í haga. Ein dagin, sum hann er farin burtur í haga, møtir hann einum huldumanni. Huldumaðurin spyr, hvussu til stendur við seyðinum. “Tað stendur væl til hjá mær,” sigur seyðamaðurin, “uttan í einum bóli; men her hevur altíð verið so ring skepna fyrr.” “Tað vil eg væl trúgva,” segði huldumaðurin, “og eg skal nú siga tær frá, hvussu hetta hevur borið til: Hinir fyrru seyðamenninir hava altíð gingið ein annan veg, enn tú gongur, og beint undir tí veginum, sum teir hava gingið, liggja hús míni. Teir hava traðkað hol á takið hjá mær, so tað er komið at leka; men tú ert farin annan veg, og tí hevur tað eydnast tær so væl at røkta seyðin. Men hitt eina bólið, sum seyðurin ikki vil trívast í, skalt tú bróta niður, taka upp tað, sum liggur undir tí norðasta hornasteininum, og so byggja bólið upp aftur.” Maðurin so gjørdi, og tá ið hann lyfti tí norðasta hornasteininum upp, lá eitt rúnarhorn undir, sum ein annar hevði lagt har av tjóvskum sinni fyri at ganda seyðin. Hann bygdi bólið aftur, og tá doyði ikki ein seyður longur.

Huldufólkið í Útistovu
Søgn er, at huldufólk búðu í Útistovu í Hattarvík. Tann kona, ið greiddi mær hetta, segði frá, at tá hon var nakað ung, sat hon og vaggaði tí yngstu systrini; tá kom ein gráklæddur maður inn og læt hurðina upp til stovuna. Hann varð standandi har við dyrnar og hugdi inn til sín, men segði einki. Hon varð ógvuliga bangin, men tordi ikki at rýma frá systrini.

Endin var tann, at hon orkaði ikki at sita har longur men royndi at taka systrina í kneppið og leyp so upp í eina sokallaða himmalsong og krógvaði seg undir dýnuni. Hon var tó so bangin, at hon mátti fara at kaga eftir manninum og vita, hvat ið hann nú fór at gera. Tá sá hon, at hann stóð og kagaði eftir teimum.

Tá orkaði hon ikki longur at tiga, men mátti skera í róp eftir mammuni, sum var í kjallaranum og mjólkaði. Mamman, sum hoyrdi hetta neyðarróp, kom við tað sama, men tá var eingin maður at síggja.

Flotoyggj

Fugloyggin var av fyrstu tíð flotoyggj. Menn róðu at henni til at kasta stál á hana og festa hana so í botn, men einki batti, tí fult stóð av trøllum fram við bakkanum, og tey loftaðu øllum, ið blakað varð á land, og tveittu tað út aftur á sjógv. So vóru allir prestarnir heintaðir saman fyri at fáa oynna til at standa. Teir vóru fluttir út til hennara og bíndu ikki av henni alla tíðina, meðan róð varð, at hon skuldi ikki fara burtur úr eygsjón. Ein av prestunum stóð fremstur í bátinum og kastaði Bíbliuna upp á land, meðan allir hinir stardu upp á oynna. Tá hjálpti; teir vóru mentir yvir trøllunum og vendu tey um til túgvur. Túgvurnar hava staðið tjúkt eftir bakkanum við Kirkju fyrr, men nú eru tær burturfarnar, sum tað er matað niðanundir av brimi.

Gullheyggjur

Tríggir menn komu úr Noregi til Fugloyar í Føroyum um tað bilið, tá ið Haraldur kongur hin hárfagri legði alt Noregs land undir seg. Gunnar æt hann, ið fyri teimum var, og Tróndur æt annar teirra, ið við honum vóru. Gunnar búsettist í Hattarvík. Hann hevði nógv gull við sær og ein ring um armin, sum kundi verja hann fyri trølldómi.  Ein gandakelling, Steinvør, sum búði við Kellingará í Hattarvík, átti eina fosturdóttur, sum hon vildi so fegin hava gifta við Gunnari. Hon hevði allar vælir sínar frammi at fáa hann til at vera góðan við hana, men ikki batti. Tá gáddi hin gamla um ringin, sum hann hevði um armin, slepti so Gunnari og gav seg í lag við Trónd at lokka hann. Honum fekk hon skjótt bilbugt við, tí hann hevði einki til at verja seg fyri gandi. Hon sigur við hann, at hann fær ikki Gunnhild, dóttur sína, uttan hann fær henni fatur í ringin, sum Gunnar ber um armin. Ringurin er eitt virðileyst ting, heldur hon fyri, og hevur einki at týða, so tað er tað minsta, hann kann gera henni afturfyri. Tróndur lovar at royna. Um náttina, meðan Gunnar svevur, skal hann taka ringin burtur av armi hansara; men Gunnar vaknar í sama bili, sum hin nertir við, og drepur so Trónd, tí at hann sær, at hann vil svíkja seg. Meðan hevur kellingin skapað fosturdóttrina um til ein ravn. Tá ið Gunnar kastar tann blóðiga kroppin út, situr ravnurin uppi á tekjuni. Gunnar tekur boga sín og skjýtur hann, so hann dettur deyður niður, og kennir nú kroppin á Gunnhild, sum er vorðin umskapað aftur í fólkalíki. Nú er kellingin kjarnað og svør, at hon skal hevna honum hetta aftur tíðliga ella seint. Hon roynir allar vælir at fáa fatur á einum lindormi til at leggja á gull Gunnars og forða honum at koma at tí. Ein morgun, sum hon hyggur út, sær hon lindormin liggja á bønum. Nú er frøi á henni; hon gevur orminum bróst síni at súgva, at hann skal trívast væl og vaksa skjótt. Hon kennir á sær, hvussu hann drekkur lívið úr henni, sum hann sýgur; men hon leggur ikki lag í tað, bara hon fær hevnd. Næsta vár fór Gunnar víkingur burtur at herja. Alt visti kellingin og sá, at hann festi sær konu tað sama summarið. Tá ið nakað leið at tíðini, sum Gunnar skuldi koma aftur, bar hon lindormin út á gull hansara; tað var goymt í jørðini undir húsi Gunnars, har sum nú Gullheyggjur er. Ein stór jøvn hella liggur uppiá, skínandi hvít at síggja. Har gróv kellingin undir grundini og setti kropp Trónds aftur í holið sum tøpp. Ikki hevði hon bindindi at bíða, til Gunnar kom; tá ið hon sá skip hansara, skapaði hon seg um til ein hval, fór ímóti skipinum og slerdi tað sundur í sor. Tað var Gunnars bani, tí ringurin vardi hann bert á landi og ikki á sjógv. Men gandakellingin læt sítt lív har eisini, tí lindormurin hevði sogið allan merg burtur úr henni. Lindormurin varðveitti gullið og liggur á tí enn. Høvur hansara liggur undir øskudunganum (“niðri á øskudunga”, sum tey rópa tað) tætt undir húsunum í Hattarvík, men halin liggur “inni á tjørn” (innantil á hálsinum, hálvan fjórðing frá bygdini). Buktin liggur á gullinum undir Gullheyginum. Søgn er, at, fær ormurin høvdið út undan øskudunganum, skal Hattarvík forganga.

Seksti ár herfyri fóru nakrir menn úr Hattarvík at grava eftir gullinum oman fyri Dyrhamar, har sum kellingin skuldi seta tøppin í, men góvu arbeiðið yvir, tí at teir hildu seg hoyra blástur av orminum.

Onnur frásøgn um gullið í Gullheyggi er tann, at Gongu-Rólvur skuldi koma skipráki til Hattarvíkar og so grava gullkistu niður har í áðurnevnda heyggj.

Jógvan og Eyðun Tróndarson
Tróndur bóndi á Kellingargarði í Hattarvík í Fugloy átti tríggjar synir: Eyðun, Heinrikur (eyknevndur “Gorsi”) og Jógvan. Ein suðuroyingur spáddi teimum einaferð, meðan teir vóru á ungum aldri, og segði við teir, at teir kundu spæla á landi og havi, sum teir vildu: einki skuldi vera teimum at skaða - uttan hin yngsti, Jógvan, skuldi hava eina ringa konulukku.

Jógvan Tróndarson var ein hendingsmaður, mestur sum høvdingur í Fugloy, tiltikin bæði sum bjargamaður og sjómaður. Men óskepnuligur maður var hann: tríggjar ferðir giftur og tó ungur maður: tríati ár, tá ið síðsta konan doyði. So gekk spádómurin út. - Tá ið hann giftist aðra ferðina, flutti hann yvir á Kirkju til at búgva, og har varð hann verandi til sín deyðadag.

Eingin bátur fór til útróðrar, uttan Jógvan Tróndarson vildi. Hann hevði útróðrarbát í Skarðsvík á eystursíðuni á Fugloynni, mestur tríggjar fjórðingar frá bygdini á Kirkju, har sum hann búði, og søgnin sigur, at árla um vetrarmorgnarnar, tá ið myrkt var og útróðrarlíkindi tóktust ymis, vóru hattarvíkingar, sum eisini róðu út í Skarðsvík, vanir at fara út fyri dyr og hyggja niðan á Kross (fjallið ímillum Kirkju bygd og Hattarvíkar), um teir kundu síggja lyktarljós Jógvans (tí Jógvan og menn hansara høvdu altíð tendraða lykt hjá sær, tá ið teir gingu til Skarðsvíkar um vetrarmorgnarnar). Sóu teir lyktina uppi á Krossi, so vistu teir, at tað vóru góð útróðrarlíkindi, og gjørdu seg til at fara.

Jógvan fann miðið tað, sum rópast Gjómið (av tí, at gjógv er til ýtis): ein torragruður, tveir fjórðingar frá landi. Har rógva bæði fugloyingar, svínoyingar, viðoyingar og sundamenn tíðum enn.

Einaferð bjargaði Jógvan einari bátsskipan við lendistøðna á Kirkju. Ein boði hevði brotið á bátin, so hann hvølvdist.

Eitt kyrruvant pláss er, sum eitur Tróndarvík, nakað sunnan fyri ta gomlu lendistøðna á Kirkju. Ein dagin, sum Jógvan var á útiróðri sunnanfyri, brast hann á høgt. Jógvan skuldi rógva norður til lendingina, men vann ikki longur enn til Tróndarvíkar og dró upp har. Eingin maður hevur lent har hvørki fyrr ella síðani.

Jógvan Tróndarson fór í fuglapláss, har sum eingin annar tordi at fara. - Eitt summarið, tá ið hann var farin til bjarga at síða við sonarsoni sínum og navna, fall hin yngri Jógvan í Hvannrókini stóru. Hann hevði klintrast upp oman fyri Hvannrókina, var dottin omanaftur og hevði brotið hol á høvdið. Hin gamli fór tá niður eftir honum og lesti seg upp við honum í føvninginum 26 favnar upp á slætt. Sár yngra Jógvans varð afturgrøtt av einum lekjara á einum hálendskum skipi, ið lá í Hvannasundi, men heilin var brekaður, og ongantíð fekk drongurin sína fyrru heilsu aftur. Ofta kom svøvnur á hann, sum hann sat, og tað var hansara deyði, tí á sínum tjúgunda ári, tá ið hann var farin til fugla ein dagin, sovnaði hann út av Enninum, einum fleygasessi í Norðbergi. Líkið rak upp á Húsum á Kalsoynni.

Jógvan var av fótfimastu monnum. Eitt árið slepti hann fimm veðurlombum, einum í hvørt pláss (Hóurskor, Eysturskor, Hvannrókin stóra, Valstakkurin og Grønaskor), og tók so øll hesi veðurlomb aftur eftir einum degi uttan tað størsta, sum fór útav í Hvannrókini. Hann fekk í ryggin á tí, men sá sær ikki føri til at halda tí.

Um styrki Jógvans er ein stutt frasøgn. Ein bóndi í Hattarvík, kallaður eiðismaðurin, var óføra sterkur, men eitt óvætti. Eitt árið bóru kirkjumenn hoyggj hjá honum, og Jógvan, sum tá var gamal og gekk við putt (prukku), var við. Eiðismaðurin bant sær eina hoybyrði, sum hann ikki orkaði at bera sjálvur, og heldur eingin annar. Tá kom hin gamli Jógvan út á bøin og bað hoymenninar skúgva byrðina upp á seg; “hann skuldi tó vita, um hann var ikki mentur at standa undir henni,” helt hann. Tá ið teir høvdu fingið byrðina upp á hann, bar hann hana beint í hoygarðin, sum desin stóð. Tá segði beiggin Gorsi, sum lá uppiá: “Ja, bróðir, væl hevur eggjastropin rinið á okkum!” - oftum høvdu teir verið saman og drigið lundar, fingið brotin egg og latið stropan niður í dyllur.

Nú er at greina frá Eyðun, elsta bróður Jógvans Tróndarsonar. Hann var niðri upp á landsins besta einaferð saman við øðrum monnum, ið valdir vóru til tess at gera ferð niður og biðja kong geva føroyingum tann konguliga handilin aftur í staðin fyri rættin tann, ið junkar Gabel hevði til handils í oyggjunum. Meðan teir vóru í Danmark, brast ófriður á ímillum Danmarkar og Svøríkis, og teir fóru við í kríggj. Tá ið kríggið var endað, komu allir heim aftur til Føroya uttan Eyðun. Hann leypst, sigur søgnin. Meðan hann var niðri, lá hann saman við einum øðrum føroyingi um næturnar, men ein morgunin var hann horvin, og síðan spurdist hann ikki upp aftur. Altíð hevði hann tráað eftir at sleppa suður, har sum urtirnar gróðu. Einans ferð skal hann tó hava vitjað Føroyar aftur, og harum er henda frásøgn:

Eitt útlendskt skip sást ein dagin uttan fyri Fugloy, og bátur kom í land eftir vatni. Fugloyingar undraðust á, so kunniliga sum hesir skipsmenn stýrdu ímillum boðarnar og inn at lendingini. Tá var tað Eyðun, sum stýrdi. Hann fór niðan at húsum og inn í “niðaru stovu”, har sum móðir hansara og bróðirin búðu (nú rópast húsið “suðuri í túni”). Sum hann traðkaði á helluna, ið lá fyri durunum, rillaði hon og glintaði. Tá hevði hann fyri munni á sær: “Tú glintar enn sum áður.” Mamman, sum tá var avgomul og blind og lá í seingini, var einsamøll inni; Jógvan var á útiróðri. Eyðun fór so tigandi og stakk eitt turriklæði niður við songarstokkin og fór so út aftur. Vant var tá í tíðini, at útlendsk víkingaskip komu til Føroya at rána, men hetta skipið gjørdi einki óskil; tað sigldi burtur aftur sama dag og Eyðun í tí, og síðan er einki frætt um hann. Tá ið Jógvan kom heim av útiróðri um kvøldið, fann hann turriklæðið og spurdi: “Mamma, hevur bróðir verið her í dag?” Men hon bara eymkaði seg við. Hellan hevur ligið og rillað til stutt síðani, og smábørn hava havt tað til stuttleika at traðka á hana og fáa hana til at glinta; men nú er bygt út yvir hana.

Fimti, Sakaris og fjørutrøllini í Hattarvík
Eitt kvøldið - tað er ikki meira enn nøkur mannaminni síðani - fóru børnini í Hattarvík í Fugloy út at spæla sær, og høvdu tey tá fyri at renna út og inn úr húsunum. Um ljósatendring kemur eitt av teimum inn rennandi í býlinginum “uppi í Húsi” og sigur: “Eitt trøll kom eftir mær.” Barnið setst niður við dyrnar, men í sama viðfangi verður ein armur rættur inn ígjøgnum dyrnar og tekur barnið út aftur við sær. Sum ikki var undarligt - róp kom, tá ið barnið hvarv, og út leyp ein gamal maður, sum tey rópaðu “Fimta”; hann fór eftir trøllinum, sum tá var farið yvir um húsini, fekk tað aftur niðri á bakkanum og tók barnið frá tí; men í tí sama leyp trøllið yvir á sjógv, og varð tað tí hildið fyri at vera eitt “fjørutrøll”. Fimti var so kallaður av tí, at hann var hin fimti maður í tí húsi, sum bar navnið Hanus. Hann var bæði klókur og væl lærdur maður.

Nøkur ár eftir fór aftur at merkjast til eitt trøll, sum eisini kom frá sjónum. Í fyrstuni kom tað ikki, fyrr enn myrkt var; men hvørt sum tíðin longdist, kom tað fyrr og fyrr hvørt kvøldið, og tá ið átta dagar vóru farnir, kom tað í skýmingini. Ógvuliga øgiligt var tað at síggja; nógvur tari vóks uppi á tí, og nógv grót dró tað uppi í sær. Fólk ræddust illa, og eftir dagssetur tordi eingin at fara út fyri dyr. Vatn og hvat annað, ið nýtast skuldi um kvøldið, mátti alt vera innborið, meðan dagur var. Tá ið trøllið kom, ljóðaði tað rætt sum tað hevði drigið tveir mylnusteinar uppi í sær, og var tað, sum alt túnið hevði verið leyst og malið um koll undir fótunum á tí. So stórt var hetta fjørutrøllið, at tað stóð upp um mønuna á húsunum “niðri í Húsi”. Soleiðis gekk tað eina langa tíð, og illa mundi verið burturúr, um ikki ein maður, Sakaris nevndur, niðri í Húsi hevði hildið seg mentan at beina trøllið burtur. Eitt kvøldið, sum tað var á veg til at koma, fór hann út til at taka ímóti tí og legði fólkinum við, ið inni var, at eingin mátti koma út til at hyggja eftir sær, ið hvussu leingi hann var burtur. Leingi var Sakaris burtur; komið var at niðurfaringartíð, og ikki var hann afturkomin enn; men tó tordi eingin út fyri dyr at hyggja eftir honum. So til endan kom hann, vátur sum hann hevði verið drigin upp frá grunni - tað rann úr hvørjum tráði. Hann segðist at hava mánað trøllið niður í eina gjógv, kallað Tøllagjógv, okkurt um hundrað favnar burtur frá húsunum. Síðan hevur einki hoyrst um nakað fjørutrøll.

Frá Fimta er sagt, at eitt kvøldið, sum brúdleyp varð hildið í Hattarvík, mánaði hann eina nøgd av trøllum upp yviri á Kirkju (hinari bygdini í Fugloy) og beindi tey so til Hattarvíkar inn í brúdleypshúsið, rætt sum alt var setst til borðs. Tá vildu fólk svíma frá hond við borðið; men hin áðurnevndi Sakaris niðri í Húsi fekk beint tey útaftur.

Fyri oman húsini “uppi í Húsi” er ein brekka, sum tey rópa “uppi á Brúnum”. Har skuldi ein huldumaður búgva, og hvønn fyrsta jólamorgun fór Fimti uppskrýddur niðan í Brúnir til at halda jól hjá hesum huldumanni. Tá ið hann kom aftur og fólk spurdu, um hann hevði notið góðan blíðskap, svaraði hann, at sær var sýndur allur blídni, sum nevnast kundi.

Fimti var framsíggin maður. Tá ið hann var lagstur á songina av aldurdómi, hildu fólk hann tosa í ørviti við hvørt. Ímillum annað, sum hann tosaði, hoyrdu tey hann siga: “Hoyr tú meg, søtin! (hetta var eitt orðatak hansara) tað mesta, meg gremur, er um tær olmussu einkjurnar, ið yviri á Kirkju fara at liggja.” Hetta vónaði eingin at skula hava nakað at týða. Men árið eftir hendi tann vanlukka á Kirkju, at ein bátur við sjey monnum umkomst fyri lendingini, og bert ein maður var bjargaður. - Tá ið Fimti varð spurdur, hvussu tað fór at vera við ætt hansara, um tað fóru at vera nógvir eftir hann, sum itu Hanus, svaraði hann, at tað fór at vera fimti, sætti og sjeyndi og so ikki meira. Og so varð: tveir komu aftan á hann, sum itu Hanus; men tá ið tann áttandi skuldi koma, tá var tað genta

Jústinus løgmaður

Einaferð fyrr í tíðini búði løgmaður í Fugloy. Hann æt Jústinus og sat sum bóndi á Kellingargarði í Hattarvík. Hann sigst at hava fingið løgmansembæti í Føroyum í løn fyri tað, at hann bjargaði einari bátsskipan niðri við lendistøðina í Hattarvík. Síðan hevur tað plássið verið nevnt Jústinusartangi eftir honum. Jústinus og ein húskallur hansara fóru eina ferð við bát út í Bispin (stakkur norðan fyri Fugloynna) til at fleyga fugl. Húskallurin kleyv upp í stakkin, men Jústinus var eftir í bátinum. Tá sá løgmaðurin ein steinkóp, sum lá og fetti sær á einari fles, nakað um hálvan fjórðing sunnan fyri stakkin. Hann róði til flesina og bant bátin fastan við tangan, leyp upp á flesina eftir kópinum, men vann einki. Hann vildi venda aftur, men tá var báturin losnaður frá og fór rekandi norðureftir. Húskallurin í Bispinum var varur við bátin, ið kom rekandi, og til alla lukku bar streymurin hann so tætt at stakkinum, at maðurin fekk lagt netið á fleygastongini niður yvir stevnið á bátinum og drigið hann til sín. So róði hann til flesina og bjargaði húsbónda sínum. Henda flesin, sum nevnd hevur verið “løgmansskerið” síðani, er nú burturtikin av brimi.

Einaferð kom Jústinus løgmaður óvart á ein tjóv, rætt sum hann var at bróta inn í eitt gróthús hansara. Tjóvurin bønaði hann einki at gera sær, og Jústinus slepti honum, men varnaði hann ikki at gera slíkt oftari. Sama árið fór løgmaður til Havnar til ólavsøkutingið, men sum hann sat í rættinum, kom hesin sami tjóvur inn og spurdi løgrættismenninar, hvussu mikil sekt ið lá á manni, sum slepti einum tjóvi og segði ikki frá honum. Tá svaraði løgmaðurin, sum kendi skálkin aftur og visti, hvat ið hann hevði í huga: “Eg skal lata tjóvabøturnar, men tú skalt hanga í gálganum.” Og løgmaður galt peningin alt fyri eitt og legði seksti dálar fram á borðið, men tjóvurin varð hongdur.

Um hetta mundið sat ein einkja á Húsagarði í Hattarvík, sum átti ein so frálíkan fuglahund, at tí manni, sum fór til fugla við honum, kravdist einki annað enn at fylgja honum til plássið og so leggja seg at sova. Tá ið maðurin vaknaði, kundi hann fara heim við eini heilari byrði av lundum, sum hundurin hevði fangað. Løgmaðurin bar ofta upp á mál við hana um at selja sær henda hund, men hon sýtti hvørja ferð. So kastaði hann hatur á hana og gjørdi tað í hevnisøk, at hann rak hana burtur av garði hennara í Hattarvík. Hon átti eitt annað festi í Hvannasundi í Viðoy og flutti hagar at búgva. Men løgmaður var eftir henni og fekk gjørt so mikið, at hon misti hetta festið við. So flutti hon inn á Strendur í Eysturoy, hvar hon átti eina hálvmørk í jørð. Men heldur ikki her varð hon verandi. Tá stóð kirkja á Skála við ta ánna, sum rópast Kirkjuá. Men ein sunnudag í kirkjutíð kom eitt vatnlop so dáttliga á, at tað tók kirkjuna út á sjógv, og øll, ið inni vóru, týndu lívið. Tá varð tað lovað, at, har sum tað fyrsta sprekið av kirkjuni kom rekandi, í tí staði skuldi hon verða bygd upp aftur, og tað var beint niðri undir hálvmørkini, sum hin áðurnevnda einkjan átti og búði á. So skifti hon til Nólsoyar. Har náddi løgmaður henni ikki, og síðan livdi hon í friði og náðum alla sína ævi.

Jústinus løgmaður átti tveir synir. Hin eldri fekk Kellingargarð eftir pápan; hin yngri giftist til løgmansgarðin á Steig í Vágum. Við skilnaðin gav løgmaður yngra soni sínum fýra óðalsmerkur innangarðs uttan fyri Tvættá á Kirkju (í Fugloy) og ein hagapart fyri seg sjálvan ytst í Skarðsvík. Festibrævið skrivaði løgmaður “uppi á Krossi”, á fjallinum ímillum Kirkju og Hattarvíkar.

Floksmenninir

Floksmenninir vóru tiltikin bartrog, ið livdu í Føroyum fyri nógvum hundrað árum síðan. Teir itu Høgni Nev, Hálvdan Úlvsson og Rógvi Skel og vóru úr Hattarvík. Ein fjórða, Sjúrð við Kellingará, noyddu teir afturat sær. Teir søgdu fyri kongi, at tað livdist ikki í Føroyum fyri ófriðarkroppum og fingu hann at senda sær svørð og onnur vápn at verja sær við. Men veruliga ætlan teirra var at leggja undir seg allar Føroyar. Fimti mans fingu teir í part við sær, flestar úr Suðuroy, og stevndu teimum til fundar á Gøtueiði at leggja til rættis. Men yvirvøldin í Havn frætti um ætlanina, tók viðhaldsmenn teirra og sendi síðan fólk at taka floksmenninar. Eftir harðan bardaga í Svínoy vórðu teir tiknir og dømdir til deyða fyri m.a. at hava dripið bóndan í Árnafirði. Floksmenninir vóru síðani førdir uppá á hægstan Valaknúk, omanstoyttir haðani og grivnir niðriundir.

Postur

Nær postskiftisstøð er skipað í Hattarvík, vita vit ikki við vissu, men elsta skrivið viðvíkjandi Hattarvík, sum vit finna í skjølunum hjá postverkinum, er dagfest 12. juli 1932. Hetta er ein umsókn frá Marionnu Fuglø um at gerast postskiftiskvinna í Hattarvík. Hon verður sett í starvið. Onnur skjøl benda á, at Tróndur Fuglø, sum er faðir Marionnu Fuglø, hevur verið postskiftismaður frammanundan. Hvussu leingi Tróndur Fuglø hevur røkt starvið, geva skjølini onki svar uppá, men í einum brævi verður nevnt, at hann hevur gingið ímillum Hattarvík og Kirkju við og eftir posti. Tá postbáturin ikki fekk samband við Hattarvík orsakað av ókyrru, skuldi postskiftisstøðin í Hattarvík syrgja fyri, at postur ið skuldi sendast, varð borin úr Hattarvík til Kirkju. Komandi postur til Hattarvíkar varð so tikin við heimaftur. Hetta kom ofta fyri, serliga tá nógv høgætt og eysturætt var um vetrarnar.

Í 1937 eitur postskiftiskvinnan Marianna Hansen. Hon er nú gift við Óla G. Hansen, keypmanni í Hattarvík. Marianna Hansen doyr tann 23. juli 1953. Í skjølunum síggja vit, at í august 1953 hevur eftirsitandi maður hennara, Óli G. Hansen, tikið við sum postskiftismaður í bygdini. Hann situr við postinum til hann doyr 27. desember 1971. Tann 1. apríl 1972 tekur Katrin Amalia Fuglø við sum postskiftiskvinna í Hattarvík. Hon er dóttur Marionnu og Óla G. Hansen. Seinastu árini hevur maður hennara, Leivur Fuglø, havt ábyrgdina av postinum í Hattarvík. Viðvíkjandi postflutninginum var støðan tann sama í Hattarvík sum á Kirkju, tað vil siga, at áðrenn postbáturin fór at sigla í 1914, var ongin regluligur postflutningur. Posturin varð borin úr Klaksvík og lagdur til heintingar í Hvannasundi. Tað var postmaðurin, sum gekk úr Klaksvík um Árnafjørð og Hvannasund til Viðareiðis, ið tók postin til Svínoyar og Fugloyar við norður í Hvannasund. Tá onkur úr Fugloy og Svínoy kom inn í Hvannasund í ørindum, varð posturin til bygdirnar í Fugloynni og til Svínoyar tikin við útaftur.

Keldur

Slóðir

 Myndir og upplýsingar (danskt og enskt)
 Matrikul.fo - Hattarvík (loftmynd frá 1984)
  Myndasavn (nýggj loftmynd)
  Hattarvíkar kirkja
 Olivant.fo, 11. mars 2004: “Sær svart út...”"

Bygdir í Føroyum
Fugloy


Postnummur í Føroyum

Postnumrini í Føroyum eru:

Kort

Keldur

Slóðir úteftir

 Posta.fo (Posta)
 Sí eisini heimasíðuna hjá Umhvørvisstovuni

Postur


Áland

Áland, svenskt: Åland, finskt: Ahvenanmaa er oyggjaland millum Finnland og Svøríki. Áland er partur av Norðurlondum og Norðurevropa, og hoyrir framvegis til Finnland. Áland hevur bara 27.000 íbúgvarar, t.v.s. beint omanfyri helvtina av Føroyum. Áland verður kallað friðaroyggjarnar. Tað er einasta sjálvstýrandi landøki í Evropa, sum er hernaðarfrítt og uttanveltað (neutralt) sambært millumtjóða sáttmála. Ferðavinnan hevur stóran týdning fyri Áland.

Søga

Áland er gomul sjóvinnutjóð.

Politikkur

Áland er undir finskum stýri, men hevur heimastýri, eins og Føroyar og Grønland. Áland er eisini limur í ES sum partur av finska ríkinum. Álendska heimastýrið ber í sær, at uttanríkismál, verjumál og skattamál eru felagsmál. Áland hevur egið ting, Landsstýrið. 30 landsstýrismenn eru. Í Mariehamn er landsstýrishúsið. Har halda teir 30 landsstýrismenninir fund. Landsstýrið verður valt fjórðahvørt ár. Øll eldri enn 18 ár við álendskum heimarætti hava valrætt. Álendingar velja ein tingmann í finska ríkisdagin. Í Álandi er hvørki hervald ella skansi. Álendsk mannfólk hava ikki herskyldu. Í 1970 gjørdist Áland limur í Norðurlandaráðnum saman við Føroyum og Grønlandi. Hóast tað eru 60 oyggjar sum fólk búgva á, hava álendingar ikki sæð tað neyðugt at hava meira enn eitt sjúkrahús.

Mentan

Landfrøði

Áland er ein oyggjabólkur, sum liggur í Eystursjónum millum Finnland og Svøríki. Landið er nøkulunda líka stórt sum Føroyar, 1527 ferkilometrar, men oyggjarnar eru ikki minni enn 6.500 í tali, tó eru bert 62 av teimum bygdar. Í Álandi búgva 27.000 fólk (2008). Meginparturin (90 %), býr í Fasta Álandi, sum er tann størsta oyggin. Høvuðsstaður er Mariehamn. Víddin á lendinum er 1.526 km2. Sjógvur, vøtn og áir eru 5.257 km2. Áland veksur, tí undirgrundin verður trýst upp. Størsta oyggin er Áland. Eystur og vestur er hon 45 km, og suður og norður er hon 50 km. Har Áland er hægst, er tað 122 m. 16 kommunur eru í Álandi. Størsta kommunan er Mariehamn, har búgva 11.000 fólk. Í minstu kommununi, Sottunga, búgva 153 fólk. Sottunga er minsta kommunan í Finnlandi.

Kommunur

 Mariehamn
 Brändö
 Eckerö
 Finström
 Föglö
 Geta
 Hammarland
 Jomala
 Kumlinge
 Kökar
 Lemland
 Lumparland
 Saltvik
 Sottunga
 Sund
 Vårdö

Búskapur

Sjóvinna og ferðavinna hava stóran týdning hjá øllum álendingum. Meiri enn ein millión ferðafólk eru í oyygjahavinum hvørt ár. Teirra trafikkkervi er útbygt soleiðis, at har ferðast yvir 500.000 bilar til oyggjarnar um árið, og yvir 1 millión ferðandi. Ferðafólk koma til Álands at vera í náttúruni, at fiska síl og annað, at spæla golf, at síggja gamlar kirkjur og minnismerki, ella at fara útferð á onkra av nógvu oyggjunum.

Hygg eisini at

Ávisingar úteftir

 Aland
 Ålands landskapsregering
 B7 Baltic Islands Network

Evropa
Skandinavia
Finnland
Áland