Lombardia

Lombardia er ein av teimum 20 regiónunum í Italia og liggur í norðara partinum av landinum. Lombardia liggur ímillum Alpurnar og Po-dalin. Høvuðsstaðurin í Lombardia er Milano. Regiónin er býtt upp í 12 landslutir, ið aftur at uppbýttir í 1.562 kommunur (comuni) við Milano sum størstu kommunu við 1,3 milliónum íbúgvum.

Lombardia fevnir um eitt øki á 24.000 km² og hevur nærum 10 milliónir íbúgvar. Regiónin er tann næstfólkaríkasta í Italia, ein sættapartur av íbúgvunum í Italia búgva í regiónini. Umleið ein fimtapartur av BTÚ hjá Italia verður framleitt í Lombardia, tað ger regiónina til ta ríkastu í Italia.

Landslutir
Lombardia er býtt upp í tólv landslutir:
Bergamo
Brescia
Como
Cremona
Lecco
Lodi
Mantova
Milano
Monza e Brianza
Pavia
Sondrio
Varese

Keldur

Regiónir í Italia


Milano

Milano (á lombardiskum: Milan) er næstmest fólkaði býur í Italia, høvuðsbýur í landslutinum Milano og høvuðsstaður í regiónini Lombardia. Sjálvur býurin Milano hevur eitt fólkatal á umleið 1,3 milliónir, meðan alt stórbýarøkið Milano er fimt størstur í ES við einum fólkatali á umleið 5.264.000. Sagt verður eisini, at um allir forstaðir vera taldir við, so er fólkatalið millum 7 og 10 milliónir fólk og strekkir seg yvir landlutirnir Milano, Bergamo, Como, Lecco, Lodi, Monza og Brianza, Pavia, Varese, Novara. Sagt verður, at stórbýarøkið Milano er partur av tí sonevndu Blue Banana, ið er tað øki av Evropa við tí hægsta fólkatalinum og tættleika viðvíkjandi ídnaði. Býurin Milano liggur við ánna Olona. Í býnum er ein av kendastu operapallum í heiminum, Teatro alla Scala ella "La Scala".

Grannakommunur
 Segrate
 Pioltello
 Cologno Monzese
 Brugherio
 Sesto San Giovanni
 Bresso
 Novate Milanese
 Pero
 Settimo Milanese
 Cesano Boscone
 Corsico
 San Donato Milanese
 Peschiera Borromeo

Búskapur
Milano er miðdepil fyri nógvar altjóða fyritøkur, og í býnum er 45% av vinnulívinum í Lombardia regiónini. Lokalar skrivstovur hjá Italia vegna fyritøkurnar Google och Yahoo! eru at finna í býnum. Milano er eisini ein altjóða miðdepil fyri mótaídnaðin við meira enn 12.000 fyritøkum við stórum mótahúsum sum Giorgio Armani, Dolce & Gabbana, Prada, Gianni Versace og Valentino. Í Milano er eisini meira siðbundin verkstaðarídnaður sum Alfa Romeo og Pirelli.

Kendar fyritøkur úr Milano
 Giulio Cappellini
 Cassina S.p.A.
 Fiera Milano
 Alemagna
 Motta
 Bugatti
 Corriere della Sera/RCS
 Giangiacomo Feltrinelli Editore
 Arnoldo Mondadori Editore
 Eni
 AC Milan
 FC Internazionale
 Gaggia

Keldur

Býir og bygdir í Italia
Lombardia


AC Milan

Associazione Calcio Milan, betri kent sum AC Milan, er eitt italskt fótbóltsfelag úr Milano í Norðuritalia. Felagið er eitt feløgunum í Seriu A ið hevur klárað seg best, við 18 meistaraheitum, 16 øðrumplássum og 13 triðjaplássum. Burtursæð frá tveimum sesongum í Seriu B fyrst í 1980-árunum hevur liðið alla tíðina hildið seg í bestu deildini. Bara Juventus við 29 meistaraheitum hevur betri úrslit enn AC Milan í Serie A.

Leikarar

Leikarahópurin 2014/2015

Dagført 1. september 2014

Kendir leikarar
Clarence Seedorf
Gunnar Nordahl
 Alessandro Costacurta
 Carlo Ancelotti
 Cesare Maldini
 Demetrio Albertini
 Franco Baresi
 Frank Rijkaard
 Gianni Rivera
 Jean-Pierre Papin
 Marco van Basten
 Paolo Maldini
 Ruud Gullit
 Roberto Baggio
 Roberto Donadoni
 Mauro Tassotti
 Andrey Shevchenko
 Ronaldinho
 Ronaldo
 Kaká
 George Weah
 Brian Laudrup
 Alessandro Nesta
 Alexandre Pato
 Zlatan Ibrahimovic
 Robinho
 Thiago Silva
Stephan El Shaarawy
 Marcel Desailly
 Cafu

Danskir leikarar
 Jørgen Leschly Sørensen (1953-1955)
 Brian Laudrup (1993-1994)
 Thomas Helveg (1998-2003)
 Martin Laursen (2001-2004)
 Jon Dahl Tomasson (2002-2005)

Keldur

Italsk fótbóltsfeløg


451 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal: 456 f.Kr. 455 f.Kr. 454 f.Kr. 453 f.Kr. 452 f.Kr. - 451 f.Kr. - 450 f.Kr. 449 f.Kr. 448 f.Kr. 447 f.Kr. 446 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


452 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal: 457 f.Kr. 456 f.Kr. 455 f.Kr. 454 f.Kr. 453 f.Kr. - 452 f.Kr. - 451 f.Kr. 450 f.Kr. 449 f.Kr. 448 f.Kr. 447 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


453 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal: 458 f.Kr. 457 f.Kr. 456 f.Kr. 455 f.Kr. 454 f.Kr. - 453 f.Kr. - 452 f.Kr. 451 f.Kr. 450 f.Kr. 449 f.Kr. 448 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


454 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal: 459 f.Kr. 458 f.Kr. 457 f.Kr. 456 f.Kr. 455 f.Kr. - 454 f.Kr. - 453 f.Kr. 452 f.Kr. 451 f.Kr. 450 f.Kr. 449 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


455 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal: 460 f.Kr. 459 f.Kr. 458 f.Kr. 457 f.Kr. 456 f.Kr. - 455 f.Kr. - 454 f.Kr. 453 f.Kr. 452 f.Kr. 451 f.Kr. 450 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


456 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal: 461 f.Kr. 460 f.Kr. 459 f.Kr. 458 f.Kr. 457 f.Kr. - 456 f.Kr. - 455 f.Kr. 454 f.Kr. 453 f.Kr. 452 f.Kr. 451 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


Schwesta Ewa

Ewa Malanda (føðinavn: Ewa Müller), betri kend sum Schwesta Ewa (fødd 16. juli 1984 í Koszalin) er ein pólsk hip-hopsongkvinna og rappari. Hon er fødd í Póllandi, og er elst av trimum systkjum. Sum barn flutti hon til Týsklands, meiningin var, at familjan skuldi flyta til USA, men tað bleiv av ongum. Eftir at hon var liðug við student, flutti hon til Frankfurt am Main, har hon gjørdist prostituerað og gjørdist misnýtari av crack. Hon kláraði sjálv at koma burturúr misbrúkinum. Hon gjørdist rappari og hevur útgivið eitt mixband og í 2015 útgav hon sítt fyrsta album, sum gjørdist nummar 11 í Týsklandi.

Útgávur

Album
 2015 - Kurwa

Útvortis ávísing
laut.de

Pólskar songkvinnur
Føðingar í 1984


457 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal:  462 f.Kr. 461 f.Kr. 460 f.Kr. 459 f.Kr. 458 f.Kr. - 457 f.Kr. - 456 f.Kr. 455 f.Kr. 454 f.Kr. 453 f.Kr. 452 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


458 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal:  463 f.Kr.  462 f.Kr. 461 f.Kr. 460 f.Kr. 459 f.Kr. - 458 f.Kr. - 457 f.Kr. 456 f.Kr. 455 f.Kr. 454 f.Kr. 453 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


459 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju: 500-árini f.Kr.  490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. - 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr. 400-árini f.Kr.

Árstal:  464 f.Kr. 463 f.Kr. 462 f.Kr. 461 f.Kr. 460 f.Kr. - 459 f.Kr. - 458 f.Kr. 457 f.Kr. 456 f.Kr. 455 f.Kr. 454 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


Kunoyarnakkur

Kunoyarnakkur (819 metrar yvir havið) er eitt fjall, ið liggur norðast á Kunoynni í Føroyum.

Fjallið er tað triðhægsta á Kunoy í sætthægsta í Føroyum.

Keldur

Fjøll í Føroyum
Norðoyar


Anna Mikkjalsdóttir

Anna Mikkjalsdóttir (fødd 1997) úr Trongisvági er ein føroyskur borðtennisleikari, ið spælir fyri TBF og føroyska borðtennislandsliðið.
Hon hevur vunnið føroyameistaraheitið fleiri ferðir, bæði í smágentudeildini unglinga- og vaksnamannadeildini.

Lívsleið innan borðtennis

FM í borðtennis
Anna vann føroyameistaraheitið í 2011 í smágentudeildini og í 2012 vann hon FM fyri kvinnur, og 2016  2016 og silvur í somu kapping í 2014 og 2015.

HM 2014 í Tokyo
Í mai 2014 luttóku Anna Mikkjalsdóttir, Henrietta Nielsen og Durita F. Jensen í HM í Tokyo fyri lið í borðtennis. Tær megnaðu at spæla seg víðari í fyrsta umfari og endaðu sum nummar 77 av 96 luttandi londum, og tað vóru tær nøgdar við.

Arctic Open 2014
Frá 16. til 18. mai 2014 var borðtenniskapping hildin í Føroyum, kappingin nevnist Arctic Open og er fyri Føroyar, Ísland og Grønland. Føroyar vann liðkappingina hjá kvinnum í 2014. Árið fyri gjørdust tær nummar fýra, tá luttók úrvalslið úr Jyllandi eisini.

Keldur

Føroyskir borðtennisleikarar
Føðingar í 1997


460 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju:  510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr.

Árstal:  465 f.Kr. 464 f.Kr. 463 f.Kr. 462 f.Kr. 461 f.Kr. - 460 f.Kr. - 459 f.Kr. 458 f.Kr. 457 f.Kr. 456 f.Kr. 455 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


461 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju:  510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr.

Árstal: 466 f.Kr. 465 f.Kr. 464 f.Kr. 463 f.Kr. 462 f.Kr. - 461 f.Kr. - 460 f.Kr. 459 f.Kr. 458 f.Kr. 457 f.Kr. 456 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


462 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju:  510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr.

Árstal: 467 f.Kr. 466 f.Kr. 465 f.Kr. 464 f.Kr. 463 f.Kr. - 462 f.Kr. - 461 f.Kr. 460 f.Kr. 459 f.Kr. 458 f.Kr. 457 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


463 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju:  510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr.

Árstal: 468 f.Kr. 467 f.Kr. 466 f.Kr. 465 f.Kr. 464 f.Kr. - 463 f.Kr. - 462 f.Kr. 461 f.Kr. 460 f.Kr. 459 f.Kr. 458 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


464 f.Kr.

Øldir: 6. øld f.Kr. – 5. øld f.Kr. – 4. øld f.Kr.

Áratíggju:  510-árini f.Kr. 500-árini f.Kr. 490-árini f.Kr. 480-árini f.Kr. 470-árini f.Kr. - 460-árini f.Kr. - 450-árini f.Kr. 440-árini f.Kr. 430-árini f.Kr. 420-árini f.Kr. 410-árini f.Kr.

Árstal: 469 f.Kr. 468 f.Kr. 467 f.Kr. 466 f.Kr. 465 f.Kr. - 464 f.Kr. - 463 f.Kr. 462 f.Kr. 461 f.Kr. 460 f.Kr. 459 f.Kr.

Hendingar

Føðingar

Andlát

5. øld f.Kr.


The Pebble and the Penguin

The Pebble and the Penguin er ein amerikanskur teknifilmur frá 1995.

Tey leikandi og figurar
 Martin Short sum Hubie
 Jim Belushi sum Rocko
 Tim Curry sum Drake
 Annie Golden sum Marina
 Shani Wallis sum Fortæller

Keldur

Slóðir úteftir

Amerikanskir animatiónsfilmar


Oyggjaleikir 2015

XVI (16.) Oyggjaleikir vórðu hildnir á Jersey í døgunum 27. juni til 3. juli 2015. Leikirnir verða eisini nevndir Natwest Oyggjaleikir (2015 Natwest Island Games) av sponsor ávum. 24 oyggjasamfeløg vóru við í oyggjaleikunum, og kappast varð í 16 ítróttagreinum á leikunum á Jersey. Føroyar plaga at klára seg væl innan innan fimleik og judo, men hesar ítróttagreinar vórðu ikki umboðaðar á Oyggjaleikunum 2015. Føroyar endaðu á fjórðaplássið við 18 gull, 18 silvur og 24 bronsuheiðursmerkjum. Av teimum 60 heiðurmerkjunum hjá Føroyum komu meira enn helmingurin, 36 heiðursmerki, frá svimjingini: 10 gull, 10 silvur og 16 bronsuheiðursmerki. Vertsoyggin Jersey vann kappingina við 50 gull, 54 silvur og 29 bronsuheiðursmerkjum. Isle of Man gjørdist nummar tvey og Guernsey nummar trý.

Luttakandi oyggjar
24 oyggjar/oyggjalond luttaka á Oyggjaleikum 2015, oyggjarnar eru úr Evropa, Suðuratlantarhavinum og úr Karibiska havinum.

Ítróttagreinir

Føroysku ítróttafólkini kappaðust í bogaskjóting, frælsari ítrótt, badminton, kurvabólti, súkkling, fjallasúkkling, skjóting, borðtennis, tennis, golf, flogbólti, strandarflogbólti, triathlon og svimjing.

Heiðursmerkjabýti
Frágreiðing:

Endaliga støðan:

Keldur

2015
2015 í ítrótti


Carl Gustaf Armfeldt

Carl Gustaf Armfeldt (føddur 9. november 1666 í Ingermanland, í núverandi Russlandi, men sum tá var í svenska Ingermanland, deyður 24. oktober 1736 í Nyland, í núverandi Finnlandi) var ein svenskur barónur og herovasti. Armfeldt luttók í stóra Norðurlendska krígnum.

Armfeldt varð útnevndur til generalloytnant í 1717 og fekk ábyrgdina fyri herinum, ið skuldi bróta inn í mið Noreg og taka ræði á Trondheim. Armfeldt fekk ordrar um at venda við aftur, eftir at kongurin varð skotin við Fredrikshald, og so byrjaði hann tann sonevnda deyðsgondina hjá Karolinarunum yvir fjallið ið var mark millum bæði londini. Á vegnum doyðu 4.273 hermenn (karolinar) í kuldanum, og tað er tað størsta talið í søguni av svium, ið eru deyðir í Noregi. Seinni hevur mann funnið 600 av hesum hermonnunum í einari grøv í Handöl. Armfeldt kom fram til skansan í Duved.

Armfeldt andaðist í 1736 í Liljendal gård i Pernå. Hann liggur grivin í Pernå kirkju í Finlandi.

Føðingar í 1666
Andlát í 1736
Hermenn
Sviar


Fornøvn í Grønlandi

Niðanfyri sæst eitt yvirlit yvir 10 av teimum vanligastu fornøvnunum hjá konufólki og mannfólki í Grønlandi árið 2011.

Keldur

Fornøvn
Grønlendingar


Hakaona mál

Hakaona (ella Havakona) er eitt av bantumálunum. Hakaona verður tosað í Namibia og Angola. Fyrr var málið mett at vera eitt málføri av Hereromálinum.

Mál í Namibia
Mál í Angola


Fwe mál

Fwe (ella Chifwe) er eitt av bantumálunum ið verður tosað av umleið 10.000 fólkum, ið búgva framvið Okavango ánni í Namibia og í Vestara landsluti í Sambia.  Málið er nær skilt við Kuhane, og er eitt av fleiri Bantumálum nærindis Okavango, ið hava klikk hjáljóð.

Mál í Namibia


Gciriku mál

Gciriku (ella Dciriku) er eitt av bantumálunum. Gciriku verður tosað í Namibia, Botsvana og Angola.

Mál í Namibia
Mál í Botsvana
Mál í Angola


Focus

Focus er eitt niðurlendskt progrest rokkorkestur, stovnað av tí klassiskt útbúna organistinum og fjoytuleikaranum Thijs van Leer í 1969. Orkestrið er kendast fyri intrumentallagið "Hocus Pocus". Orkestrið gavst at spæla í 1978, men varð endurstovnað í 2002 og hevur givið tónleikaútgávur út og hildið konsertir kring heimin síðan. Hin 31. januar 2014 spældur teir til konsert í Norðurlandahúsinum í Tórshavn. Teir gjørdust kendir enn einaferð í nýggjari tíð, tá ið "Hocus Pocus" varð nýtt sum temalag fyri Nike 2010 World Cup lýsingina, Write The Future, ið var leikstjórnað av meksikanska filmskaparanum Alejandro González Iñárritu. Sangurin var eisini við í filminum RoboCop frá 2014.

Limir

Núverandi limir
Thijs van Leer – keyboards, floyta, sangur (1969–1978, 1985, 1990, 1999, 2002–nú)
Pierre van der Linden – drums (1970–1974, 1975, 1990, 2004–present)
Menno Gootjes – guitar (1999, 2011–nú)
Bobby Jacobs – bass (2002–nú)

Fyrrverandi limir
Jan Akkerman – guitar (1969–1976, 1985, 1990)
Hans Cleuver – trummur (1969–1970, 1999)
Martin Dresden – bass (1969–1970)
Cyril Havermans – bass (1970–1971)
Bert Ruiter – bass (1971–1978, 1990, 1999)
Colin Allen – trummur (1974–1975)
David Kemper – trummur (1975–1977)
Philip Catherine – guitar (1976–1978)
Eef Albers – guitar (1977-1978)
P.J. Proby – sangur (1977-1978)
Tato Gómez – bass (1985)
Mario Argandoña – trummur (1985)

Jan Dumée – guitar (2002–2006)
Ruben van Roon – trummur (2002)
Bert Smaak – trummur (2002–2004)
Niels van der Steenhoven – guitar, sangur (2006–2011)

Keldur

Niðurlendskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Rumenskt mál

Rumenskt er eitt romanskt mál, ið verður tosað í Rumenia, Moldova og spjatt í ymiskum londum á Balkan.
Rumenskt er alment mál í Rumenia.

Bendingarlæra

Navnorð og lýsingarorð

Rumenskt er í summum førum meira konservativt enn tey vestligu romansku málini. Málið hevur varðveitt eina skipan við føllum, soleiðis at navnorð og lýsingarorð bendast í trisum føllum:  hvørfall/hvønnfall (nominativ/akkusativ), hvørjumfall/hvørsfall (dativ/genitiv) og tiltalufall (vokativ):

Sum tað sæst, so hevur rumenskt eitt eftirhongt bundið kenniorð, mótsatt hinum rumensku málunum, men eins og í norðurlendskum, (drongin, gentan). Tað bundna kenniorðið kemur eins og í hinum romansku málunum av tí latínska ávísingarfornavninum (demonstrative pronomen) ille "hasin har", t.d. homo ille > rumenskt omul / ille homo > franskt l’homme "maðurin".

Ávisingar úteftir

Mál í Evropa


Estiskt mál

Estiskt er eitt finskt-ugriskt mál, sum umleið 1,1 millión fólk tosa, serliga í Estlandi. Eins og finskt hoyrir estiskt til tann eystrasaltfinska undirbólkin. Tað estiska málføri, ið verður tosað í Suðurestlandi, er rættiliga ymiskt frá tí standardiseraða estiska málinum, og verður til tíðir roknað sum eitt sjálvstøðugt mál.

Estiskt er almenna málið í Estlandi og móðurmál fyri umleið 950 000 fólk har, ið er umleið tríggir fjórðingar av fólkatalinum.

Ávisingar úteftir

Mál í Estlandi
Finno-ugrisk mál


Maltiskt mál

Maltiskt er alment mál í Malta.

Slóðir úteftir

Semitiskt mál
Mál í Malta


Litaviskt mál

Litaviskt er alment mál í Litava. Umleið 4 milliónir fólk hava litaviskt sum móðurmál, harav búgva 3,5 milliónir í Litava, meðan ein hálv millión býr í øðrum londum.

Ávísingar úteftir

Mál í Evropa
Baltisk mál


Eysturslavisk mál

Eysturslavisku málini eru ein grein av slavisku málfamiljuni. Størstu eysturslavisku málini eru russiskt, ukrainskt og hvítarussiskt.

Slavisk mál


Sergio Mattarella

Sergio Mattarella (føddur 23. juli 1941 í Palermo í Sicilia, Italia) er ein italskur dómari og politikari (Democratici di Sinistra).

Hin 31. januar, við 665 atkvøðum av 1009, varð hann valdur til forseta Italiu, og varð tikin í eið hin 3. februar 2015.

Hann hevur verið ráðharri fleiri ferðir og frá 2011 var hann dómari í grundlógardómstólinum.

Í 1990 varð faðir hansara, Piersanti, ið eisini var politikari, myrður av mafiuni.

Myndir

Keldur

Slóðir

 Sergio Mattarella in OpenPolis

Italskir forsetar
Italskir politikarar
Føðingar í 1941


Arnold Ludvig

Arnold Ludvig er ein føroyskur bassleikari. Hann er uppvaksin í Havn, hevur búð uttanlands og býr í løtuni (2015) á Sandi, haðani móður hansara er, saman við kanadisku konu síni, Anna Iakino, ið hann eisini spælir tónleik saman við í bólkinum Monkey Rats. Arnold spælir jazztónleik, hann hevur spælt við fleiri bólkum, eisini við rocktónleikabólkum, sum t.d. Terji og føstufressar og Plúmm. Í 2005 vann hann heiðurin sum Føroya besti bassleikari á AME tiltakinum. Í 2013 útgav hann tónleikaútgávuna Arnold Ludvig Sextet - Voyages. Tað var TUTL, ið gav fløguna út. Tey ið spæla við í sextettini eru: Arnold Ludvig - Fender Jazz fretless bass & acoustic guitar á lagnum 'Port of Thor', Mariane Bitran spælir floytu, Simon Spang-Hanssen spælir alto & soprano saxofon, Alain Apaloo spælir Fender Stratocaster guitar, Marko Martinovic spælir piano & Würlitzer og Niclas Campagnol spælir trummur. Í 1992 fekk Arnold fíggjarligan styrk (legat) frá FIH Reykjavík, Ísland, har hann las jazz tónleik frá 1990 til 1993. Arnold las eisini jazz á McGill University í Montreal, Quebec, Kanada frá 1993 til 1995.

Tónleikaútgávur

Egnar útgávur
2013 - Arnold Ludvig Sextet - Voyages, TUTL

Við GoGo Blues
2005 - GoGo Blues

Við Kristleif Zachariassen
2004 - Litleysir Blettir

Við Plúmm
2003 - Allar Ættir. Arnold spældi bass og gjørdi løg.

Við Bet E & Stef
2002 - Bet E & Stef - Day by Day

Við Terji og Føstu Fressar
2000 - Terji

Saman við Holger Laumann & Plúmm
 1991 - Holger Laumann & Plúmm

Saman við Greengate
1998 - "Pastel Shades" við Greengate Tutl.

Við Maxime de la Rochefoucauld
1997 - Automates Ki

Heiður
2005 - Vann heiðurin sum Føroya besti bassleikari á Atlantic Music Event
2005 - GoGo blues vann heiðurin sum Ársins tónleikabólkur á AME.

Keldur

Slóðir

Almenna heimasíðan hjá Arnold Ludvig

Føroyskir tónleikarar
Føroysk tónaskøld
Havnafólk


Igbo mál

Igbo er niger-kongomál. Málið verður fyrst og fremst talað í Nigeria. Málið verður tosað av umleið 24 milliónum fólkum, tað er høvuðsmálið hjá Igbo-fólkunum, ið serstakliga búgva í Nigeria. Málið verður skrivað við latínskum bókstavum. Tað eru yvir 20 ymisk málføri av igbo-málinum.

Útvortis ávisingar

Mál í Nigeria


Abuja

Abuja er høvuðsstaður í Nigeria. Tað varð avgjørt í 1976, at høvuðsstaðurin skuldi flytast úr havnabýnum Lagos til tann nýggja býin Abuja, ið liggur meira miðskeiðis í landinum. Flytingin gjørdist almenn 12. desember 1991. Í 2012 búðu 979.876 fólk í býnum, ið fevnir um eitt øki á 713 km2, fólkatíttleikin var tá 1.400 íbv./km2. Í stórbýarøkinum búgva yvir 3 milliónir fólk.

Býurin er planlagdur av tí japanska arkitektinum og býarplanleggjaranum Kenzo Tange.

Keldur

Býir í Nigeria


Hausa mál

Hausa (Yaren Hausa ella Harshen Hausa) er eitt Kjad mál (ein grein av Afro-Asiatiskum málum) við tí størstu mongdini av fólkum ið tosa málið. Umleið 34 milliónir fólk tosa hausa sum móðurmál, meðan í minsta lagi 18 milliónir fólk tosað málið sum annað mál (fyrsta fremmandamál), til samans tosa umleið 52 milliónir hausa-málið. Hausa málið verður fyrst og fremst tosað í Niger og Nigeria men verður eisini brúkt rættiliga nógv í øðrum vestuafrikonskum londum. Hausa málið verður í høvuðsheitum tosað av muslimum.

Skrivtmálið

Boko (Latín)
Nýtíðar almenna hausa verður skrivað við latínskum bókstavaraði, ið verður nevnt Boko, tað varð innført í 1930 av bretsku hjálanda fyrisitingini.

Bókstavurin  verður bert nýttur í Niger; í Nigeria verður bókstavurin skrivaður .

Keldur

Slóðir

Mál í Nigeria
Mál í Niger


Gabriel García Márquez

Gabriel García Márquez (føddur 6. mars 1927 í Aracataca í Kolumbia - 17. apríl 2014 í Mexico City) var ein kolumbianskur rithøvundur. Hann fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1982.

Hann fekk sítt stóra gjøgnumbrot við skaldsøguni Cien años de soledad (Hundrað ára einsemi, ið av mongum verður mett at vera ein av teimum bestu skaldsøgunum frá 20. øld. Skaldsøgan gongur fyri seg í býnum Macondo. Høvundurin hevur fingið íblástur úr sínum føðibýi Aracataca í Norðurkolumbia. Skaldsøgan er eisini týtt til føroyskt.

Keldur

Rithøvundar úr Kolumbia
Nobelprísvinnarar
Føðingar í 1927
Andlát í 2014


Mattias Karlsson

Hans Kennert Mattias Hedarv Karlsson (føddur 17. august 1977 í Rottne) er ein svenskur politikari. Hann hevur verið ríkisdagslimur síðan 2010 fyri Sverigedemokraterna og floksins formaður í Stórtinginum (bólkaleiðari) síðan 2014. Hann er í løtuni (síðan 17. oktober 2014) virkandi formaður fyri Svøríkisdemokratarnar, meðan Jimmie Åkesson er sjúkrameldaður.

Útvortis ávísing

 Riksdagen.se - Mattias Karlsson

Svenskir politikarar
Sverigedemokraterna
Føðingar í 1977


Sverigedemokraterna

Sverigedemokraterna er ein politiskur tjóðskaparflokkur í Svøríki, sum varð stovnaður 6. februar 1988.

Síðan 2005 hevur Jimmie Åkesson verið formaður fyri flokkin, á heysti 2014 bleiv hann sjúkrameldaður, og síðan tá hevur Mattias Karlsson verið virkandi formaður.

Summi av teimum ið stovnaðu flokkin hava fyrr verið virkin í rasistiskum flokkum og felagsskapum sum Framstegspartiet, Sverigepartiet og Bevara Sverige Svenskt (BSS).

Á valinum til Riksdagen í 2010 fekk flokkurin á fyrsta sinni stuðul frá meira enn 4% av veljarunum og fekk 20 limir valdar í Riksdagen við 5,7% av atkvøðunum.

Á valinum til Riksdagen í 2014 fekk flokkurin 12,86% av akvøðunum og gjørdist harvið triðstørsti flokkur í Svøríki.

Í veljarakanning eftir yvirgangsálopið í Stokkhólmi í 2017, vísur ein kanning hjá Sentio, at Svøríkidemokratarnir er nógv tann størsti flokkurin í Svøríki, við sínum 27,2 prosentum, móti 23,3 til Sosialdemokratarnar sum er næststørsti flokkur.

Leiðsla

Formenn
 Mikael Jansson, 1995-2005
 Jimmie Åkesson, 2005
 Mattias Karlsson virkandi formaður frá oktober 2014, meðan Jimmie Åkesson er sjúkrameldaður.

Keldur

Sverigedemokraterna


Marine Harvest Faroes

Marine Harvest Faroes er ein alifyritøka í Føroyum, og er dótturfelag hjá norsku alifyritøkuni Marine Harvest, ið hevur umleið 10 000 starvsfólk. Hans Jákup Mikkelsen er stjóri á Marine Harvest Faroes.

Nøkur hagtøl
Marine Harvest Group alir laks í seks ymiskum londum kring heimin. Fjórða ársfjórðing í 2014 var alingin í Føroyum tann, sum gav best úrslit, tvs. mest burturúr hvørjum framleiddum kg av laksi. Talið fyri 2013 stendur í klombrum:

Føroyar 		13,15 (14,48)
Noreg		 12,59 (12,04)
Írland 		4,49 (-26,76)
Kanada 		3,69 (10,20)
Kili		0,35 (2,48)
Skotland 	3,42 (10,25)

Heiður
Á árligu Aliráðstevnuni í 2014 vann Marine Harvest Faroes báðar kappingarnar, ið skipað var fyri. Smoltstøðin á Hellunum og alibrúkið á Funningsfjørði fingu heiðursbræv fyri ársins bestu úrslit. Besta smoltstøð verður avgjørd eftir lægsta byrjunarfelli á sjónum, og tað var smoltstøðin hjá Marine Harvest Faroes á Hellunum, ið vann. Besta alistøð á sjónum gjørdist alistøðin hjá Marine Harvest á Funningsfjørði, ið hevði besta effektivitetsindeks.

Keldur

Føroyskar fyritøkur
Fiskaaling
Alivinna í Føroyum


Anti Social Media

Anti Social Media er ein danskur pop-rocktónleikabólkur, ið vann Dansk Melodi Grand Prix 2015 við sanginum "The Way You Are". Bólkurin umboðaði Danmark á Eurovision Song Contest í mai 2015. Teir komu ikki víðari eftir fyrru hálvfinalu.

Limir
Philip Thornhill
Nikolaj Tøth
David Vang
Emil Vissing

Útvortis ávísing
Anti Social Media - Facebook

Danskir tónleikabólkar
Luttakarar í Eurovision Song Contest 2015
Luttakarar í Dansk Melodi Grand Prix


Wolof mál

Wolof er niger-kongomál. Málið verður fyrst og fremst talað í Senegal, Gambia og Móritania.

Útvortis ávisingar

Mál í Senegal
Mál í Gambia
Mál í Móritania


Laalaa mál

Laalaa (ella Lehar) er niger-kongomál. Málið verður fyrst og fremst talað í Senegal.

Útvortis ávisingar

Mál í Senegal


Fosfat

Fosfat er eitt evni sum er samansett av fosfor og súrevni. Tað inngongur í nógvum lívrunnum sambondum. Eitt dømið er ATP har ið Pið stendur fyri fosfat.

Evnafrøði


Neon

Neon er eitt frumevni, ið er nummar 10 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Frumevni


Argon

Argon er eitt frumevni, ið er nummar 18 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Í reinari, turrari luft eru umleið 0,93 rúmprosent av .

Frumevni


Polonium

Polonium er eitt frumevni, ið er nummar 84 og er merkt Po í skeiðbundnu skipaninini.

Polonium var uppdaga í Juli 1898 av Mariu Sklodowska-Curie og Pierre Curie sum nevndu tað eftir Pólland sum var heimlandi hjá Mariu.

Frumevni


Radon

Radon er eitt frumevni, ið er nummar 86 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Frumevni


Sushi

Sushi (japanskt: 寿司) er japanskur matur, ið er gjørt av fiski og rísi.

Matur og drekka


Sosiolekt

Sosiolekt er málføri, sum er knýtt at ávísum sosialum bólki, til dømis einum vinabólki ella ávísum frítíðarvirksemi.

Málfrøði


Fosfor

Fosfor er eitt frumevni, ið er nummar 15 í skeiðbundnu skipaninini.

Sí eisini
 Fosforsýra

Frumevni


Fluor

Fluor er eitt frumevni, ið er nummar 9 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Astat

Astat er eitt frumevni, ið er nummar 85 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Tennessine

Tennessine () er eitt frumevni, ið er nummar 117 í skeiðbundnu skipaninini.
Eftir nummarinum hevði evnið fyrr heitið ununseptium ().

Frumevni


Blýggj

Blýggj er eitt frumevni, ið er nummar 82 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Klor

Klor er eitt frumevni, ið er nummar 17 í skeiðbundnu skipaninini.

Sí eisini
 Saltsýra

Frumevni


Jod

Jod er eitt frumevni, ið er nummar 53 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Svávul

Svávul er eitt frumevni, ið er nummar 16 í skeiðbundnu skipaninini.

Sí eisini
 Svávulsýra

Frumevni


Natrium

Natrium er eitt frumevni, ið er nummar 11 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Plutonium

Plutonium er eitt frumevni, ið er nummar 94 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Brom

Brom er eitt frumevni, ið er nummar 35 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Arsen

Arsen er eitt frumevni, ið er nummar 33 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Neptunium

Neptunium er eitt frumevni, ið er nummar 93 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Nobelium

Nobelium er eitt frumevni, ið er nummar 102 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Skandium

Skandium er eitt frumevni, ið er nummar 21 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Kalium

Kalium er eitt frumevni, ið er nummar 19 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Fransium

Fransium er eitt frumevni, ið er nummar 87 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Germanium

Germanium er eitt frumevni, ið er nummar 32 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Kalsium

Kalsium er eitt frumevni, ið er nummar 20 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Magnesium

Magnesium er eitt frumevni, ið er nummar 12 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Oxygen

Oxygen (latín oxygenium, úr grikskum ὀξύς-, oxys-, "sýra", upprunaliga "hvast", frá smakkinum á sýru, og -γενής, -genēs, "framleiðari", upprunaliga "upphav"; symbol O), er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 8 í skeiðbundnu skipaninini.
Á føroyskum verður evnið eisini nevnt súrni og súrevni av upprunaheitinum, sum meira neyvt kundi verið umsett sýruupphav. Latínska heitið kemur av, at lívrunnin evni sum t.d. fiti verða súr, tey trána, av oxygeni, og nanvgevarin, franski evnafrøðingurin Antoine Lavoisier, helt oxygen vera í øllum sýrum. Almenna danska heitið er oxygen, men heitið ilt verður eisini brúkt. Hetta seinna navnið kemur av, at oxygen nørir um eld.

Í reinari, turrari luft eru umleið 21 rúmprosent av .

Frumevni


Holmium

Holmium er eitt frumevni, ið er nummar 67 í skeiðbundnu skipanini.

Frumevni


Rubidium

Rubidium er eitt frumevni, ið er nummar 37 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Radium

Radium er eitt frumevni, ið er nummar 88 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Kadmium

Kadmium er eitt frumevni, ið er nummar 48 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Osmium

Osmium er eitt frumevni, ið er nummar 76 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Europium

Europium er eitt frumevni, ið er nummar 63 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Køvievni

Køvievni ella nitrogen (latín nitrogenium, úr fronskum nitre "salpetur", og grikskum -γενής, -genēs, "framleiðari", upprunaliga "upphav"; symbol N) er eitt frumevni, ið hevur atomnummar 7 í skeiðbundnu skipaninini.

Latínska heitið kemur av, at nitrogen er annað av teimum báðum frumevnunum í nitrati, sum aftur er partur av salpeturi.

Norðurlendska heitið (fø. køvievni, da. kvælstof, no. kvelstoff, sv. kväve) kemur av, at  køvir eld.

Í reinari, turrari luft eru umleið 78 rúmprosent av .

Sí eisini
 Salpetursýra

Frumevni


Thorium

Thorium er eitt frumevni, ið er nummar 90 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Hassium

Hassium er eitt frumevni, ið er nummar 108 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Kyksilvur

Kyksilvur er eitt frumevni, ið er nummar 80 í skeiðbundnu skipaninini. Tekn Hg frá hydrargyrum.

Frumevni


Curium

Curium er eitt frumevni, ið er nummar 96 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Tellur

Tellur er eitt frumevni, ið er nummar 52 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Mangan

Mangan er eitt frumevni, ið er nummar 25 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Oganesson

Oganesson () er eitt frumevni, ið er nummar 118 í skeiðbundnu skipaninini.
Eftir nummarinum hevði tað fyrr heitið ununoctium ().

Frumevni


Ununpentium

Ununpentium er eitt frumevni, ið er nummar 115 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Krom

Krom er eitt frumevni, ið er nummar 24 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Uran

Uran er eitt frumevni, ið er nummar 92 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Palladium

Palladium er eitt frumevni, ið er nummar 46 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Fermium

Fermium er eitt frumevni, ið er nummar 100 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Krypton

Krypton er eitt frumevni, ið er nummar 36 í skeiðbundnu skipaninini og hoyrir til bólkin óvirkin gass.

Frumevni


Berkelium

Berkelium er eitt frumevni, ið er nummar 97 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Barium

Barium er eitt frumevni, ið er nummar 56 í skeiðbundnu skipaninini.

Frumevni


Álopini í Keypmannahavn í februar 2015

Yvirgangsálopini í Keypmannahavn 2015 eisini kent sum Álopið móti Krudttønden og Eysturbrúgválopið var ein røð av skotálopum, ið fóru fram í Keypmannahavn: á Eysturbrúgv 14. februar 2015 og við Synagoguna í Krystalgade hin 15. februar 2015.

Álopið móti mentanarhúsinum Krudttønden
Alopið fór fram, meðan ein kjakfundur við yvirskriftini List, gudsspottan og talufrælsi (á donskum: Kunst, Blasfemi og Ytringsfrihed) var hildin í mentanarhúsinum Krudttønden í Keypmannahavn. Fundurin var fyrireikaður av Lars Vilks Nevndini, hvørs endamál er at fyriskipa fundir við tann svenska keiputeknaran Lars Vilks, ið m.a. hevur teknað Mohammed-tekningar. Knappliga kom ein maður inn í hølið og byrjaði at skjóta við maskinbyrsu. Ímillum luttakararnar á fundinum var eisini Fraklands ambassadørur François Zimeray. Ein 55-ára gamal danskur filmmaður, Finn Nørgaard, varð dripin undir skotálopinum, harafturat vóru tríggir løgreglumenn særdir. Hvørki Lars Vilks ella tann franski ambassadørurin vóru raktir. Danska løgreglan segði á middegi 15. februar 2015, at eftir teirra meting var talan um eitt yvirgangsálop.

Skotálopið móti synagoguni

Stutt fyri kl. 01:00 danska tíð hin 15. februar 2015, umleið níggju tímar eftir tað fyrstu skothendingina í Krudttønden, fór eitt nýtt skotálop fram móti tí stóru synagoguni í Krystalgade í Keypmannahavn. Ein Bat Mizvah (jødisk konfirmatión), har ið 80 fólk vóru til staðar, var hildin har. Ein persónur, ið seinni var eyðmerktur sum Dan Uzan, ein 37-ára-gamal limur í jødiska samfelagnum í Danmark, hevði trygdarvakt, tá ið hendingin fór fram, hann varð skotin í høvdið og doyði seinni av løstunum. Uzan var eisini kendur sum kurvabóltsleikari.

Mistonkti brotsmaðurin dripin

Tíðliga sunnumorgun hin 15. februar 2015, varð tann mistonkti brotsmaðurin dripin á Nørrebrúgv eftir skotveksling við løgregluna. Løgreglan heldur, at maðurin, ið skeyt móti fólkunum í Krudttønden, er tann sami sum maðurin, ið leyp á synagoguna. Mistonkti brotsmaðurin var tann 22-ára gamli Omar Abdel Hamid El-Hussein, ið er føddur og uppvaksin í Danmark. Maðurin varð fongslaður eftir knívstungu og varð í 2014 dømdur 2 ára fongsulsrevsing, men hann var longu leyslatin aftur í januar 2015.

Keldur

Yvirgangsatsóknir
Keypmannahavn
Talufrælsi
2015 í Danmark
Antisemitisma


Seinastu andlátini

Yvirlit yvir seinastu andlátini.

Desember 2021
 31. desember - Betty White, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1922)
 28. desember - Harry Reid, amerikanskur politikari (f. 1939)
 27. desember - Keri Hulme, nýsælendskur rithøvundur (f. 1947)
 26. desember - Desmond Tutu, suðurafrikanskur biskupur og aktivistur, sum fekk í 1984 friðarheiðurslønina (f. 1931)
 26. desember - Karolos Papoulias, grikskur politikari og fyrrverandi forseti (f. 1929)
 19. desember - Robert H. Grubbs, amerikanskur evnafrøðingur. Hann fekk í 2005 Nobelvirðislønina í evnafrøði. (f. 1942)
 12. desember - Hans Jacob Joensen, fyrrverandi biskupur (f. 1938)
 12. desember - Anne Rice, amerikanskur rithøvundur (f. 1941)
 10. desember - Michael Nesmith, amerikanskur tónleikari (f. 1942)
 8. desember - Lars Høgh, danskur fótbóltsleikari (f. 1959)
 6. desember - Kåre Willoch, fyrrverandi norskur politikari og forsætisráðharri (f. 1928)
 5. desember - Bob Dole, amerikanskur politikari og forsetavalevni (f. 1923)
 4. desember - Stonewall Jackson, amerikanskur country-sangari (f. 1932)

November 2021
 26. november - Stephen Sondheim, amerikanskt tónaskald (f. 1930)
 22. november - Noah Gordon, amerikanskur rithøvundur (f. 1926)
 19. november - Hans-Erik Dyvik Husby, norskur tónleikari og sjónleikari (f. 1972)
 11. november - Frederik Willem de Klerk, suðurafrikanskur politikari og forseti (f. 1936)

Oktober 2021
 18. oktober - Colin Powell, amerikanskur generalur og politikari (f. 1937)
 17. oktober - Anders Bodelsen, danskur rithøvundur (f. 1937)
 12. oktober - Paddy Moloney, írskur tónleikari (f. 1938)
 3. oktober - Lars Vilks, svenskur listamaður (f. 1946)
 3. oktober - Tomas Norström, svenskur sjónleikari (f. 1956)

September 2021
 26. september - Alan Lancaster, bretskur tónleikari (f. 1949)
 26. september - Kjersti Holmen, norskur sjónleikari (f. 1956)
 23. september - Kjell Askildsen, norskur rithøvundur (f. 1929)
 18. september - Chris Anker Sørensen, danskur súkklari (f. 1984)
 6. september - Jean-Paul Belmondo, franskur sjónleikari (f. 1933)
 5. september - Sarah Harding, bretsk songkvinna (f. 1981)
 2. september - Mikis Theodorakis, grikskt tónaskald (f. 1925)

August 2021

 29. august - Jacques Rogge, belgiskur IOC-forseti (f. 1942)
 29. august - Lee Perry, reggae-tónleikari úr Jamaika (f. 1936)
 27. august - Edmond H. Fischer, amerikanskur alisfrøðingur (f. 1920)
 25. august - Gunilla Bergström, svenskur barnabókahøvundur (f. 1942).
 24. august - Charlie Watts enskur trummuspælari (f. 1941)
 23. august - Eric Wagner, amerikanskur heavy metal-sangari (f. 1959)
 21. august - Don Everly, amerikanskur sangari (f. 1937)
 20. august - Tom T. Hall, amerikanskur country-tónleikari og sangskrivari (f. 1936)
 15. august - Gerd Müller, týskur fótbóltsleikari (f. 1945).
 13. august - Nanci Griffith, amerikonsk sangarinna og sangskrivari (folk og country) (f. 1953)

Juli 2021

 28. juli - Dusty Hill, amerikanskur tónleikari (ZZ Top) (f. 1949)
 14. juli - Kurt Westergaard (myndin), danskur keiputeknari (f. 1935)
 7. juli - Pól á Kletti, føroyskur blaðmaður, ritstjóri og rithøvundur (f. 1959).

Juni 2021
 29. juni - Donald Rumsfeld, amerikanskur politikari (f. 1932)
 24. juni - Benigno Aquino III, fyrrverandi forseti í Filipsoyggjum (f. 1960)
 17. juni - Kenneth Kaunda, sambiskur politikari og forseti (f. 1924)

Mai 2021
 27. mai - Poul Schlüter, danskur politikari, forsætisráðharri 1982-93 (f. 1929).
 23. mai - Eric Carle, amerikanskur barnabókahøvundur (f. 1929).

Apríl 2021
 28. apríl - Michael Collins, amerikanskur rúmdarmaður (f. 1930).
 15. apríl - Gunnar Hoydal, føroyskur rithøvundur og arkitektur (f. 1941).
 9. apríl - Philip prinsur, hertogi av Edinburgh (f. 1921)
 1. apríl - Isamu Akasaki, japanskur alisfrøðingur. Hann fekk í 2014 Nobelvirðislønina í alisfrøði. (f. 1929)

Mars 2021
 26. mars - Hans V. Bischoff, danskur sjónvarpsvertur (f. 1932)
 23. mars - George Segal, amerikanskur sjónleikari (f. 1934)
 17. mars - John Magufuli, forsetin í Tansania 2015-2021 (f. 1959).
 2. mars - Chris Barber, enskur jazztónleikari (f. 1930).
 2. mars - Bunny Wailer, jamaikanskur reggaetónleikari (f. 1947).

Februar 2021
 17. februar - Rush Limbaugh, amerikanskur útvarpsvertur (f. 1951).
 14. februar - Carlos Menem, argentinski forsetin 1989-99 (f. 1930).
 9. februar - Chick Corea, amerikanskur jazztónleikari (f. 1941).
 8. februar - Mary Wilson, amerikonsk sangarinna (The Supremes)  (f. 1944).
 6. februar - George Shultz, amerikanskur politikari (f. 1920).
 5. februar - Christopher Plummer, kanadiskur sjónleikari (f. 1929).

Januar 2021
 28. januar - Paul J. Crutzen, niðurlendskur vísindamaður, ið fekk í 1995 Nobelvirðislønina í evnafrøði  (f. 1933).
 26. januar - Lars Norén, svenskt leikskald (f. 1944).
 23. januar - Hal Holbrook, amerikanskur filmsleikari (f. 1925).
 23. januar - Larry King, amerikanskur sjónvarpsvertur (f. 1933)
 4. januar - Martinus Veltman, niðurlendskur alisfrøðingur. Hann fekk í 1999 Nobelvirðislønina í alisfrøði. (f. 1935)

Desember 2020
 21. desember - K. T. Oslin, amerikonsk countrysangarinna (f. 1942)
 18. desember - Tim Severin, bretskur ævintýrari, søgufrøðingur og høvundur (f. 1940)
 12. desember - John le Carré, bretskur rithøvundur (f. 1931)
 12. desember - Charley Pride, amerikanskur countrysangari (f. 1934)
 9. desember - Paolo Rossi, italskur fótbóltsleikari (f. 1956)
 7. desember - Chuck Yeager, amerikanskur royndarflogskipari (f. 1923)
 2. desember - Valéry Giscard d'Estaing, franskur politikari og fyrrverandi forseti (f. 1926)

November 2020
 25. november - Diego Maradona, argentinskur fótbóltsleikari (f. 1960)
 4. november - Ken Hensley, bretskur sangari, sangskrivari og tónleikari (f. 1945)

Oktober 2020
 23. oktober - Jerry Jeff Walker, amerikanskur country-sangari og sangskrivari (f. 1942)
 7. oktober - Mario J. Molina, meksikanskur evnafrøðingur (f. 1943)
 6. oktober - Johnny Nash, amerikanskur sangari og sangskrivari (f. 1940)
 6. oktober - Eddie Van Halen, niðurlendsk-amerikanskur gittarleikari (f. 1955).

September 2020
 10. september - Diana Rigg, ensk sjónleikarinna (f. 1938).
 6. september - Anita Lindblom, svensk sangerinna og sjónkeikarinna (f. 1937).

August 2020
 31. august - Pranab Mukherjee, indiskur politikari (forseti Indias frá 2012-2017) (f. 1935).
 11. august - Trini Lopez, amerikanskur sangari (f. 1937).
 8. august - Jógvan Asbjørn Skaale, føroyskur listamaður og sjónvarpsstjóri (1984-1993) (føddur 1947).
 3. august - John Hume, norðurírskur politikari (f. 1937).

Juli 2020
 28. juli - Bent Fabricius-Bjerre, danskur tónleikari og tónasmiður (f. 1924).
 26. juli - Olivia de Havilland, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1916).
 20. juli - Lone Dybkjær, danskur politikari (f. 1940).
 17. juli - John Lewis, amerikanskur politikari og borgararættindastríðsmaður (f. 1940).
 12. juli - Kelly Preston, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1962).
 10. juli - Jack Charlton, enskur fótbóltsleikari (f. 1935).
 6. juli - Ennio Morricone, italskur tónasmiður (f. 1928).

Juni 2020
 29. juni - Carl Reiner, amerikanskur filmsleikstjóri og sjónleikari (f. 1922).
 19. juni - Ian Holm, bretskur sjónleikari (f. 1931).
 18. juni - Vera Lynn, bretsk sangerinna (f. 1917).
 8. juni - Pierre Nkurunziza, burundiskur forseti (f. 1964).

Mai 2020
 31. mai - Christo, bulgarskur/amerikanskur listamaður (f. 1935)
 22. mai - Mory Kanté, tónleikari úr Guinea (f. 1950).
 15. mai - Astrid Kirchherr, týsk mynda- og listakvinna (f. 1938).
 12. mai - Michel Piccoli, franskur sjónleikari (f. 1925).
 11. mai - Thorkild Grosbøll, danskur prestur (f. 1948).
 9. mai - Little Richard, amerikanskur rocktónleikari (f. 1932).
 3. mai - Agnar Nielsen, fyrrverandi stjóri á Vestmanna skipasmiðju og løgtingsmaður (f. 1928).

Apríl 2020
 29. apríl - Yahya Hassan, danskur yrkjari (f. 1995).
 29. apríl - Maj Sjöwall, svenskur rithøvundur (f. 1935).
 25. apríl - Per Olov Enquist, svenskur rithøvundur (f. 1934).
 22. apríl - Shirley Knight, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1936).
 21. apríl - Florian Schneider-Esleben, týskur tónleikari (Kraftwerk) (f. 1947).
 19. apríl - Cecil Bødker, danskur kvinnuligur rithøvundur (f. 1927).
 15. apríl - Lee Konitz, amerikanskur saxofonleikari (jazz) (f. 1927).
 7. apríl - John Prine, amerikanskur sangari og sangskrivari (country folk) (f. 1946).
 5. apríl - Honor Blackman, ensk sjónleikarinna (f. 1925).

Mars 2020
 30. mars - Bill Withers, amerikanskur soulsangari (f. 1938).
 29. mars - Krzysztof Penderecki, pólskt tónaskald (f. 1933).
 24. mars - Albert Uderzo, fransk-italskur teknari (f. 1927).
 20. mars - Kenny Rogers, amerikanskur sangari (f. 1938)
 17. mars - Betty Williams, slóðbrótari fyri friðin í Norðurírlandi, sum fekk í 1976 friðarheiðursløn Nobels (f. 1943).
 8. mars - Max von Sydow, svenskur sjónleikari og filmsleikstjóri  (f. 1929).
 1. mars - Jack Welch, kendur amerikanskur vinnulívsmaður (millum 1981 og 2001 stjóri á General Electric) (f. 1935).

Februar 2020
 28. februar - Freeman Dyson, ensk-amerikanskur alisfrøðingur (f. 1923).
 25. februar - Hosni Mubarak, fyrrverandi forseti í Egyptaland (f. 1928).
 24. februar - Olof Thunberg, svenskur sjónleikari  (f. 1925).
 9. februar - Mirella Freni, italsk operasangarinna (f. 1935).
 5. februar - Kirk Douglas, amerikanskur sjónleikari  (f. 1916).
 4. februar - Daniel arap Moi, fyrrverandi forseti í Kenja (f. 1924)

Januar 2020
 26. januar – Kobe Bryant, amerikanskur  kurvabóltsleikari  (føddur 1978).
 24. januar – Rob Rensenbrink, niðurlendskur fótbóltsleikari  (føddur 1947).
 21. januar - Terry Jones, walisiskur sjónleikari og skemtari (Monty Python) (føddur 1942).
 12. januar - Roger Scruton, bretskur heimspekingur (føddur 1944).
 10. januar - Qabus bin Said, Sultan í sultanríki Oman (føddur 1940).
 5. januar - Hans Tilkowski, týskur fótbóltsleikari (føddur 1935)
 1. januar - Don Larsen, amerikanskur hornabóltsleikari (føddur 1929).

Desember 2019
 25. desember - Peter Schreier, týskur tenorsangari (f. 1935)
 25. desember - Ari Behn, norskur rithøvundur (f. 1972)
 21. desember - Martin Peters, enskur fótbóltsspælari (f. 1943)
 10. desember - Jurij Luzjkov, russiskur politikari og borgarstjóri í Moskva  (f.1936).
 9. desember - Marie Fredriksson, svensk sangarinna og tónleikarinna (Roxette) (f.1958).
 8. desember - Paul Volcker, amerikanskur búskaparfrøðingur og fyrrverandi stjóri ì amerikanska tjóðbankanum (f. 1927).

November 2019
 30. november - Mariss Jansons, lettiskur dirigentur (f. 1943)
 29. november - Yasuhiro Nakasone, japanskur politikari og fyrrverandi forsætismálaráðharri (f. 1918)

Oktober 2019
 26. oktober - Abu Bakr al-Baghdadi, irakiskføddur yvirgangsmaður (f. 1971)
 14. oktober - Harold Bloom, amerikanskur bókmentaummælari (f. 1930)
 12. oktober - Sara Danius, svenskur rithøvundur og bókmentaummælari (f. 1962)
 11. oktober - Aleksej Leonov, russiskur rúmdarmaður (f. 1934)
 6. oktober - Ginger Baker, bretskur trummuspælari (f. 1939)
 1. oktober - Karel Gott, kekkiskur sangari (f. 1939)

September 2019
 30. september - Jessye Norman, amerikonsk songkvinna (f. 1945)
 26. september - Jacques Chirac, franskur forseti (f. 1932)
 11. september - Hans Mortensen,  føroyskur virkisstjóri, handilsmaður og íverksetari (føddur (1943).
 6. september - Robert Mugabe, afrikanskur statsleiðari og einaræðisharri. Hann var forseti í Simbabvi frá 1987 til 2017 (føddur 1924).

August 2019
 16. august - Peter Fonda, amerikanskur sjónleikari og leikstjór (føddur 1949).
 5. august - Toni Morrison, amerikanskur høvundur (f. 1931). Hon fekk Nobelvirðislønina í bókmentum í 1994.

Juli 2019
 22. juli - Elis Poulsen, føroyskur útvarpsmaður (f. 1952)

Juni 2019
 29. juni - Jesper Langberg, danskur sjónleikari (føddur 1940).
 4. juni - Lennart Johansson, svenskur ítróttarleiðari (føddur 1929).

Mai 2019
 20. mai - Niki Lauda, eysturríkskur rasarakoyrari (føddur 1949).
 13. mai - Doris Day, amerikonsk sangarinna og sjónleikarinna (fødd 1922).

Apríl 2019
 14. apríl - Bibi Andersson, svensk sjónleikarinna (fødd 1935)

Mars 2019

Februar 2019
 28. februar - André Previn, amerikanskt tónaskald og dirigentur (føddur 1930).
 27. februar - Poul Hansen, sakførari og vinnulívsmaður
 19. februar - Karl Lagerfeld, týskur mótaskapari og sniðgevi (føddur 1933).
 19. februar - Johan Martin Restorff, føroyskur hotelstjóri (f. 1939)
 16. februar - Bruno Ganz, sveisiskur sjónleikari (føddur 1941).
 12. februar - Gordon Banks, enskur fotboltsleikari (f. 1937)
 6. februar - Manfred Eigen, týskur evnafrøðingur (føddur 1927).
 6. februar - Rosamunde Pilcher, enskur høvundur (fødd 1924).
 4. februar - Matti Nykänen, finskur skíðleypari (føddur 1963).

Januar 2019
 21. januar - Emiliano Sala, argentinskur fótbólsspælari (føddur 1990).

Desember 2018
 28. desember - Shehu Shagari, nigerianskur politikari (føddur 1925).
 28. desember - Amos Oz, ísraelskur høvundur (føddur 1939).

November 2018
 30. november - George H. W. Bush, amerikanskur forseti (føddur 1924)
 27. november - Jeffrei Henriksen, føroyskur rithøvundur og lærari (føddur 1930)
 14. november - Morten Grunwald, danskur sjónleikari (føddur 1934).

Oktober 2018
 20. oktober - Wim Kok, niðurlendskur politikari og forsetismálaráðharri (føddur 1938).
 6. oktober - Montserrat Caballé, sponsk sangarinna (fødd 1933).
 1. oktober - Charles Aznavour, franskur og armenskur sangari (føddur 1924).

September 2018
 30. september - Kim Larsen, danskur sangari (føddur 1945).
 6. september - Burt Reynolds, amerikanskur sjónleikari (føddur 1936).

August 2018
 18. august - Jacob Lindenskov, deildarstjóri og politikari (f. 1933)
 18. august - Kofi Annan, ghanesiskur diplomatur og aðalskrivari hjá Sameindum Tjóðum (føddur 1938).
 16. august - Aretha Franklin, amerikonsk sangarinna (fødd 1942).
 11. august - V.S. Naipaul, karibiskur høvundur (føddur 1932).

Juli 2018
 25. juli - Ólavur Hátún, føroyskur lærari og kórleiðari (føddur 1931).

Andlát í 2018
Andlát í 2019
Andlát í 2020
Andlát í 2021


Costa Concordia

Costa Concordia var eitt ferðamannaskip á 290 metrar, ið varð bygt 2004-2006 á italsku skipasmiðjuni Fincantieri í Genova til Costa Crociere-reiðaríið í Genova.

Skipið varð doypt hin 7. juli 2006 í havnabýnym Civitavecchia. Tað eydnaðist ikki gummuni, ið var tann kekkiska fotomodellin Eva Herzigová, at knúsa champagnufløskuna móti skipssíðuni, ið er eitt ringt tekn hjá teimum, ið trúgva uppá slíka pátrúgv. Jómfrúferðin byrjaði hin 15. juli 2006 í Savona.

Costa Concordia sigldi á land hin 13. januar 2012 tætt við oynna Giglio, í einútnyrðing av Rom, nærindis italsku vesturstrondina. 32 av teimum 4229 fólkunum umborð lótu lív í vanlukkuni.

Skipið varð heysað upp hin  16. september 2013, og hin 23. juli 2014 kundi skipið byrja sína seinastu ferð til  Genova, har ið skipið varð upphøgt. Bjargingin verður mett at hava kostað umleið 4,5 mia. kr.

Rættarligt eftirspæl
Hin 11. februar 2015 varð kapteinurin, Francesco Schettino, dømdur 16 ára fongsulsrevsing fyri óvilja manndráp, orsakað sínum leikluti í skipsvanlukkuni. Rætturin legði eitt nú dent á, at Schettino varð rýmdur av skipinum, meðan tað enn vóru fleiri hundrað fólk eftir umborð, og at hann hevði noktað at fyriskipa evakueringina, sjálvt um italska bjargingartænastan hevði givið honum boð um at fara umborð á skipið aftur.

Keldur

Vanlukkur á sjónum
2012
2013
2014


Dansk Melodi Grand Prix 2015

Dansk Melodi Grand Prix 2015 var hin 44. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix, sum er ein árlig afturvendandi sangkapping, ið hevur verið fyriskipað síðan 1957 av Danmarks Radio (DR). Vertir vóru Esben Bjerre og Jacob Riising.

Tað gjørdist Anti Social Media, ið vann kappingina við sanginum "The Way You Are".

Luttakarar
Tá ið freistin var farin fyri at senda sangir inn til Dansk Melodi Grand Prix 2015 hin 8. september 2014, vóru 687 sangir innkomnir til kappingina.

Keldur

Dansk Melodi Grand Prix
2015 í Danmark


VietJet Air

VietJet Aviation Joint Stock Company, kent sum VIETJET, er eitt vjetnamesiskt flogfelag. VIETJET hevur høvuðssæti í Ho Chi Minh City. VIETJET flýgur bæði við ferðafólki og við farmi til 19 støð kring allan heimin. Flogfelagið varð sett á stovn í 2007 og byrjaði flogruturnar í 2011. Flogfelagið røkir bæði innlendis rutur og flogrutur til onnur lond.

Slóðir
Heimasíðan hjá VietJet Air

Vjetnamesiskar fyritøkur
Samferðsla og flutningur


Kolinda Grabar-Kitarović

Kolinda Grabar-Kitarović (fødd 29. apríl 1968 í Rijeka) er ein kroatiskur diplomatur og politikari (HDZ). Hin 15. februar 2015 gjørdist hon forseti í Kroatia eftir valsigurin 11. januar 2015. Hon gjørdist fyrsti kvinnuligi forsetin í Kroatia, tá ið hon varð svorðin í eið 15. februar 2015. Frá 2005 til 2008 var hon fyrsti uttanríkisráðharrin hjá Kroatia..

Kolinda Grabar-Kitarović búði í USA eitt skifti, meðan hon vaks upp. Seinni tók hon prógv frá Los Alamos High School í Los Alamos í New Mexico. Hon hevur mastergrad í altjóða politikki frá universitetinum í Zagreb.

Keldur

Føðingar í 1968
Kroatiskir politikarar
Kvinnuligir statsleiðarar


Gundadalsvegur

Gundadalsvegur er ein gøta í Havn. Gundadalsvegur eitur eftir Gundadali, har ið gøtan eisini er. Viðarlundin er á syðru síðu og fótbóltvøllirnir í Gundadali á norðaru síðu.

Gøtur í Tórshavn


Toftalíð

Toftalíð er ein gøta í Vági. Toftalíð er eisini ein býarpartur í Vági. Gøtan byrjar sum ein síðugøta til Toftaveg, har eysturi í býnum. Gøtan er ein brekka, ið fer allan vegin niðan til gamla bygdarvegin millum Vág og Nes. Tað ovasta húsið í Toftalíð er ein bóndagarður. Privat sethús liggja báðumegin við gøtuna Toftalíð. Gøtunavnið Toftalíð er frá nýggjari tíð. Vágur fekk gøtunøvn og húsanummur umleið 2006.

Gamli býarparturin Toftalíð fevnir um eitt størri øki enn gøtan við sama navni og fevndi eitt nú um húsini, ið liggja vestanfyri Marknoyri, har ið Marknoyrarvegur og Toftavegur møtast.

Myndir

Gøtur í Vági


Vágsvegur

Vágsvegur er høvusgøtan í Vági. Vegurin byrjar har eysturi í býnum við Vendiplássið og fer vestur gjøgnum býin, til gøtan skiftir navn til Eiðisveg vesturi í Bø. Í miðbýnum í Vági, báðumegin Vágsveg, liggja handlar og aðrir vinnu-, skrivstovu- og kommunalir bygningar, vanlig sethús liggja eisini framvið Vágsveg á báðum síðum. Vágs Skipasmiðja liggur eisini við Vágsveg mitt í býnum. Yvirav Skipasmiðjuni liggur handilsdeplin Torgið. Í vestara parti av býnum, eisini við Vágsveg, liggja bygningarnir á Gørðunum, sum Dahl familjan átti í umleið 130, til kreppuna fyri í 1990-árunum. Síðan hevur Alex Vilhelm keypt ognirnar, Handilin á Gørðunum verður enn nevndur Handilin á Gørðunum. Býráðsskrivstovan hjá Vágs kommunu liggur á Vágsvegi 30, beint eystanfyri Vágs skúla og Vágs kirkju. Samkomuhúsið Bethel hjá Brøðrasamkomuni liggur eisini við Vágsveg, har ið Toftavegur møtir Vágsvegi í vestara enda. Yvirav Bethel liggur Heilsumiðstøðin, har ið kommunulæknar, tannlæknar og fótarøktari hava viðtalur. Meinigheitshúsið liggur eisini við Vágsveg, vestanfyri Gamla kirkjugarð, ið eisini liggur við Vágsveg. Ein bensinstøð liggur við Vágsveg, tað er Effo-støðin, ið liggur beint eystanfyri Gamla Kirkjugarð og vestanfyri Heilsumiðstøðina. Vesturi við Sandin er Vágsvegur á norðaru síðu, og har millum Sandin, Vágsveg og býlingin við Kráir liggur Viðarlundin á Sandinum í Vági. Fyrr vóru tríggir peningastovnar í Vági, ið allir lógu framvið Vágsvegi, nú er bert ein av teimum eftir, Suðuroyar Sparikassi, ið liggur í bygninginum, har ið Føroya Banki (ið nú eitur Bank Nordik) var fyrr, millum Litbúðina og Torgið. Í 2015 letur upp nýtt býarbókasavn í miðbýnum í Vági við Vágsveg, yvirav Sparikassanum.

Vágvegur er ein gomul gøta og varð gjørd áðrenn bilar koyrdu. Tá ið bilar byrjaðu at koma, tók kommunan stig til at breiðka Vágsveg, og vóru nøkur hús flutt í tí sambandi.

Myndir

Gøtur í Vági


Marknoyrarvegur

Marknoyrarvegur er ein gøta í Vági. Gøtan er har eysturi í bygdini og er ein tann fyrsta ein kemur til, tá ið koyrt verður til Vágs frá norðara parti av oynni til syðru helvt av Suðuroy. Fyrst eitur vegurin Nesvegur, og so verður navnið broytt til Marknoyrarvegur á leið við har ið bygdarskeltið er. Ein býlingur í Vági, ið er á leið sama økið ið vegurin er, eitur Marknoyri. Býlingurin er gamal, men fyrr í tíðini vóru bert fá hús har. Vegurin millum Vág og Porkeri var fyrst gjørdur í erva, hann var eisini róptur Nervavegurin. Síðst í 1970-árunum var vegurin til Porkeris gjørdur eftir Marknoyrarvegi og eystureftir, har ið vegurin er í dag. Tað eru mest sethús, ið liggja við Marknoyrarvegin, tó eru nakrir fáir vinnubygningar eisini har. Í eldri tíð var ein handil á Marknoyri og fiskapláss var eisini har hjá Nolsøe familjuni. Handilsbygningurin er til enn og verður í dag róptur Vilt-húsið, eigari er Finn Johannessen. Eitt skifti var ein handil við møblum og brúkslutum í bygninginum og nevndist hann tá Preeti Payal, tað vóru Sarina og Jutta Augustinussen, ið áttu og róku handilin. Tórgerð Suðuroy hevur eisini havt virksemi á Marknoyrarvegi, hon hevði kiosk har í fleiri ár og í nøkur ár hevði hon silvursmiðju, har ið hon stóð fyri framleiðslu av prýðislutum og øðrum av silvuri, tað var í 1980-árunum. Róald og Ása Norðberg høvdu ein handil á Marknoyrarvegi í bygninginum við Vendiplássið einaferð í 1970-árunum. Demich hevði handil á Marknoyri í fleiri ár frá 2001, men handilin stongdi umleið 2013. Fyrr hevur annað virksemi verið í bygninginum, har hevur verið snikkaraverkstaður, og dansifelagið Jómsvíkingar dansaðu eitt skifti føroyskan dans í bygninginum.

Keldur

Gøtur í Vági


Röyksopp

Röyksopp er ein norsk tónleikaduo, sum varð stovnað av Svein Berge og Torbjørn Brundtland í 1998.

Útgávur

Album
 Melody A.M. (2001)
 The Understanding (2005)
 Junior (2009)
 Senior (2010)
 Do It Again (EP) við Robyn (2014)
 The Inevitable End (2014)

Útvortis ávísing
 Röyksopp

Norskir tónleikabólkar


Fasti Gerðarrættur

Fasti Gerðarrættur varð stovnaður 1. apríl 2006 og er fyri sáttmálapartarnar á arbeiðsmarknaðinum í Føroyum. Fasti Gerðarættur hevur skrivstovu á Tinghúsvegi 14 í Havn. Kári á Rógvi var nevndarformaður í Fasta Gerðarættinum frá stovnanini til sín deyða 14. februar 2015. Fyrsta málið varð lagt fyri Fasta Gerðarrættin 30. august 2006, og fyrsti úrskurður var sagdur 30. januar 2007.

Sáttmálapartar
Í bókstavarað:

Løntakarafeløgini fyri verkafólk og tílíkar fakbólkar (løntakarar á privata arbeiðsmarknaðinum)
Finansforbundet
Flogskiparafelag Føroya
Føroya Arbeiðarafelag – FA
Føroya Handverkarafelag
Føroya Prentarafelag
Føroysk Miðlafólk
Havnar Arbeiðskvinnufelag – HAK
Havnar Arbeiðsmannafelag – HAF
Klaksvíkar Arbeiðskvinnufelag
Klaksvíkar Arbeiðsmannafelag
Landsfelag Handverkaranna
S & K
Starvsfólkafelag Føroysku Sparikassanna
Súlan
Yrkisfelagið Trygdin

Manningarfeløgini
Føroya Fiskimannafelag - FF
Føroya Skipara- & Navigatørfelag - FS&N
Maskinmeistarafelagið – MMF

Løntakarafeløgini fyri starvsfólk og tílíkar fakbólkar
Almanna- og Heilsurøktarafelag Føroya
Arkitektafelag Føroya
Bioanalytikarafelagið
Búskapar- og Løgfrøðingafelag Føroya – BLF
Dansk Farmaceutforening
Ergoterapeutfelagið
Fakfelag Sjómansskúlalærara í Føroyum
Farmakonomforeningen
Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar
Felagið Maskinmeistaralærarar
Foreningen af yngre læger/Hjálparlæknaráð Føroya
Føroya Byggifrøðingafelag
Føroya Lærarafelag – FL
Føroya Musikklærarafelag
Føroya Pedagogfelag – FPF
Føroya Psykiatrifelag
Føroya Tekniska Lærarafelag
Føroya Verkfrøðingafelag
Føroyskir Fysioterapeutar
Heilsuhjálparafelag Føroya
Lærarafelag Handilsskúlans
Ljósmøðrafelag Føroya
Magistarafelagið – MF
Økonomafelag Føroya
Starvsmannafelagið – SMF
Yrkisfelag Studentaskúla- og HF-lærara – YF

Arbeiðsgevarafeløgini
Føroya Arbeiðsgevarafelag – FAG
Føroya Handverksmeistarafelag
Føroya Prentsmiðjufelag – FPE

Reiðarafeløgini
Føroya Reiðarafelag – FRF
Reiðarafelagið fyri Farmaskip – RFF

Almennu arbeiðsgevararnir
Fíggjarmálaráðið – FMR
Kommunala arbeiðsgevarafelagið – KAF

Nevnd og dómarar

Keldur

Arbeiðsmarknaður
Føroysk fakfeløg
Arbeiðsgevarafeløg
Løgfrøði


Jógvan Joensen

Jógvan Joensen úr Fuglafirði er ein føroyskur sangari og tónleikari. Í 2015 luttók hann í donsku sjónvarpssangkappingini X Factor og endaði sum nummar tvey av øllum.

Lívsleið innan tónleik

Nummar tvey í X-Factor Danmark 2015
Jógvan varð millum tey 9, ið vórðu vald út til at luttaka í beinleiðis sýningunum í donsku X-Factor sangkappingini hjá DR. Hann var ein av trimum luttakarum í bólkinum fyri fólk yvir 23 ár og fekk Line Rafn sum ráðgeva, hann var tá 25 ára gamal. Í fyrsta beinleiðis sýningini sang hann "Forget Her" eftir Jeff Buckley. Hesa ferð komu atkvøðurnar ikki bert frá sms-boðum, men eisini frá X Factor-appini. Tá ið atkvøðurnar vóru taldar, vísti tað seg, at Jógvan og Ninni, ið bæði høvdu Line Rafn sum ráðgeva, komu í sonevnda vandaøkið (farezonen). Dómararnir í X Factor hava ta mannagongd, at tá ið tvey hjá sama dómara koma í vandaøkið og skulu syngja enn einaferð, so verður tað tann dómarin, ið hevur tey, ið skal avgera, hvør teirra sleppur at halda fram og hvør ið skal heim. Line avgjørdi, at Ninni skuldi sendast heim, og at Jógvan skuldi víðari. Til næsta beinleiðis sýningina sang hann sangin "Stay With Me" eftir Sam Smith, og hesa ferð fór hann víðari beinanvegin.

Jógvan kom ikki í vandaøkið (farezonen) aftur í X-Factor. Hann framførdi lagið "Radioactive" hjá Imagine Dragons í triðju vikuni, "Når tiden går baglæns af" hjá Clara Sofie og Rune RK í fjórðu vikuni, "Creep" hjá Radiohead í fimtu vikuni. Í sættu vikuni vóru tað hyggjararnir einsamallir, ið avgjørdu, hvørjir trýggir luttatakarar av teimum fýra ið vóru eftir, sluppu víðari til finaluna. Øll skuldu syngja tveir sangir, annar var hyggjaraval og hin var dómaraval. Line hevði valt sangin hjá Teitur, Josephine, til Jógvan, hyggjararnir høvdu valt sangin "Use Somebody" hjá Kings of Leon. Tað endaði við, at teir vælumtóktu Citybois vóru atkvøddir út, meðan Jógvan (25 ár), Emilie Esther (15 ár) og bólkurin Ivarsson, Bang & Neumann sluppu víðari til finaluna. Finalan varð hildin í Boxen í Herning, hin 27. mars 2015, fyrst bleiv ein av teimum trimum atkvøddur út av hyggjarunum við sms-boðum og við at nýta X-Factor appina. Jógvan sang Yellow hjá Coldplay og so sang hann saman við danska tónleikabólkinum Ulige Numre. Jógvan og Emilie Esther sluppu víðari. Til seinast skuldu tey syngja sangir, ið tey sjálvi høvdu skrivað, sonevndir vinnarasangir. Jógvan hevði skrivað sín sum 15-ára gamal, sangurin eitur Best Kept Secret. Í sendingini segði hann, at Line hevði hjálpt honum við sanginum, Line segði, at Jógvan átti umleið 2/3 av endaliga sanginum. Tá ið atkvøðurnar vóru upptaldar, vísti tað seg, at tað gjørdist Emilie Esther, ið vann X-Factor Danmark 2015, meðan Jógvan gjørdist nummar tvey.

Eftir  X-Factor
Í desember 2015 útgav hann sína fyrstu EP. Hon varð útgivin av Tutl og hevur heitið Love That You Love. EP'in inniheldur fimm sangir, harav fýra eru á enskum og ein á føroyskum. Maria Ljósá syngur duet og kór. Jógvan skrivað tveir av sangunum saman við systir sínari, Kristinu. Aðrir tónleikarar á útgávuni eru Andrias Tykjær Restorff á cello, Mikael Blak á bass og Høgni Lisberg spælir trummur og onnur ljóðføri. Jens L. Thomsen hevur blandað, og mastring er gjørd av Glenn Schick Mastering.

Tónleikaútgávur

EP
 2015 - Love That You Love, Tutl

Stakløg

Á fløguni Óskrivað Bløð: Faroese Unknown Talents
2014 - Sangurin Hope and Laughter

Keldur

Føroyskir mannligir sangarar
Føroyskir tónleikarar
Fuglfirðingar


Dan Uzan

Dan Uzan (føddur 1977, deyður 15. februar 2015) var ein danskur kurvabóltsleikari, samfelagsfrøðingur, vaktarmaður, ið hoyrdi til jødiska samfelagið í Danmark, og sum bleiv myrður orsakað av sínarai trúgv av einum muslimskum yvirgangsmanni undir yvirgangsálopunum í Keypmannahavn hin 14.  og 15. februar 2015. Skotálopið á synagonguna hendi umleið ein hálvan tíma eftir miðnátt. Seinnapartin dagin fyri fór eitt annað skotálop fram móti Krudttønden í Keypmannahavn, har ein maður doyði og tríggir løgreglumenn vóru særdir. Hann varð útbúgvin samfelagsfrøðingur (cand. polit.). Hann hevur starvast fyri SAS og fyri Tiger-handilsketuna. Foreldur hansara vóru av donskum og ísraelskum uppruna, mamman er donsk, pápin er ísraeli. Dan var næstelstur og vaks upp í Hvidovre. Hann gekk í jødiska skúlanum, Carolineskolen. Hann spældi fótbólt í jødiska felagnum Hakoah, sum málmaður, og luttók í fimm altjóða jødiskum ítróttastevnum, Maccabiadur, og umboðaði Danmark og felagið sum málmaður. Eitt skifti búði hann í Ísrael, har hann lærdi seg hebraiskt.

Lívsleið og deyði

Lívsleið sum ítróttamaður
Dan Uzan var 205 cm høgur. Hann spældi kurvabólt frá 1996 við danska felagnum Hørsholm 79ers. Fyrst spældi hann við ungdómsliðnum, síðan spældi hann í meistaradeildini og frá 2010 spældi hann sum veteranur við Høbas, sum er eitt veteranlið í sama felag.

Uzan hevur eisini spælt fótbólt við jødiska fótbóltsfelagnum Hakoah í fleiri ár, hann var málmaður. Fótbóltsvenjari hansara, Tage Skolnik, ið var venjari hjá Dan Uzan frá 1995 til 2007, minnist hann sum ein góðan vin, ið altíð møtti til venjing.

Myrður í yvirgangsálopi
Dan Uzan, ið var 37-ára gamal, tá ið hendingin fór fram, stóð sum vaktarmaður uttanfyri eitt mentanarhús, ið var aftanfyri jødisku synagoguna í Krystalgade í Keypmannahavn, tá ið tann mistonkti drápsmaðurin, hin 22 ára gamli Omar Abdel Hamid El-Hussein, skeyt Dan í høvdið. Hann doyði av skotunum. Dan stóð sum sjálvboðin vaktarmaður uttanfyri synagonguna, meðan ein ein veitsla fór fram í einum høli inni í synagoguni, tí ein genta helt sína bat mitzva (svarar nøkulunda til eina konfirmatión). Tveir løgreglumenn vóru eisini raktir av skotum í armar og bein, men vóru ikki í lívsvanda. Dan Uzan varð eftir álopið og deyða sín heiðraður sum ein hetja, tí hann var við til at forða fyri at eitt hópdráp kundi fari fram, um yvirgangsmaðurin slapp inn í synagoguna, har umleið 80 fólk vóru.

Jarðarferðin
Dan Uzan fór til jarðar hin 18. februar 2015. Fleiri hundrað fólk fylgdu honum til jarðar, millum onnur vóru danski forsætisráðharrin, Helle Thorning-Schmidt og løgmálaráðharrin Mette Frederiksen og fylgdu. Hann varð grivin í Mosaisk Vester Begravelsesplads.

Heiður
Uzan varð í 2015 heiðraður posthumt av franska ríkinum við heiðursmerkinum Médaille du Courage (dirvismedaljan).
Í desember sama árið, varð hann av danska tíðindablaðnum Berlingske valdur til Ársins dana fyri árið 2015.

Keldur

Føðingar í 1977
Andlát í 2015
Jødadómur
Kurvabóltur
Fótbóltsleikarar úr Danmark


Cats Don't Dance

Cats Don't Dance er ein amerikanskur teknifilmur frá 1997.

Tey leikandi
 Scott Bakula sum Danny
 Jasmine Guy sum Sawyer
 Natalie Cole provides Sawayer's singing voice.
 Matthew Herried sum Peabo "Pudge" Pudgemyer
 Ashley Peldon sum Darleen "Darla" Dimple.
 Lindsay Ridgeway provides Darla Dimple's singing voice.
 Kathy Najimy sum Tillie Hippo
 John Rhys-Davies sum Woolie the Mammoth
 Betty Lou Gerson sum Frances Albacore
 Hal Holbrook sum Cranston Goat
 Don Knotts sum T.W. Turtle
 George Kennedy sum L.B. Mammoth
 René Auberjonois sum Flanagan
 Rick Logan provides T.W.'s singing voice.
 Mark Dindal sum Max
 Frank Welker sum Farley Wink
 David Johansen sum Bus Driver
 Dee Bradley Baker sum Kong
 Tony Pope sum Alligator
 Peter Renaday sum Fortæller

Keldur

Slóðir úteftir

Amerikanskir animatiónsfilmar


Oscar fyri besta filmin

Oscar fyri besta filmin (enskt: Academy Award for Best Picture) er ein filmvirðisløn, ið verður handað á tí árligu Oscarveitsluni. Vinnarin verður útvaldur millum 10 tilnevndir filmar, fyrr var talan um fimm tilnevndir filmar.

Keldur

Oscar-virðislønir


Birdman

Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) er ein amerikansk dramakomedia frá 2014. Filmurin er skrivaður og leikstjórnaður av Alejandro González Iñárritu. Høvuðsleiklutirnir verða spældir av Michael Keaton, Zach Galifianakis, Edward Norton, Andrea Riseborough, Amy Ryan, Emma Stone og Naomi Watts. Filmurin hevði heimsfrumsýning á Filmfestivalinum í Venedig 2014 og amerikanska biograffrumsýning 17. oktober 2014.

Handling
Ein fyrrverandi sjónleikari sum einaferð spældi leiklutin sum ein ikonisk hetja, má yvirvinna sítt ego og sínar familjutrupulleikar, meðan hann spælir í einum sjónleiki á Broadway í eini roynd at endurvinna sína mistu sukse.

Listi yvir leiklutir
 Michael Keaton sum Riggan Thomson
 Zach Galifianakis sum Jake
 Edward Norton sum Mike Shiner
 Andrea Riseborough sum Laura
 Amy Ryan sum Sylvia
 Emma Stone sum Sam Thomson
 Naomi Watts sum Lesley
 Merritt Weaver sum Annie
 Lindsay Duncan sum Tabitha Dickinson
 Jeremy Shamos sum Ralph
 Damian Young soum Gabriel
 Natalie Gold sum Clara

Keldur

Amerikanskir filmar
Oscar fyri besta filmin


Blakfjesingur

Blakfjesingur (í Suðuroy føroyskur blakkur ella bara blakkur) er eitt seyðaslag sum stavar frá hálendinum í Skotlandi. Í ensktmælta heiminum verður slagið oftast rópt "Scottish Blackface". Í 20. øld vórðu seyðir av hesum slagi innfluttir til Føroya og blandaðir uppí føroyskan seyð, sum so hevur arvað hesi litbrigdini ið verða nevnd blakkur (black). Tað, sum eyðkennir hetta slag er, at tað vanliga hevur ljósan (hvítan) kropp, svart høvd, sum oftast við ljósum múla, og svørt bein. Í upprunaslagnum er alt hornaseyður. Hetta slag sigst vera eitt tað harðbalnasta í øllum Stóra Bretlandi.

Keldur
Seyðalitir Gudmund Niclasen 2007

Seyðir


Céline Dion

Céline Marie Claudette Dion (fødd 30. mars 1968) er ein kanadisk songkvinna, sangskrivari og sjónleikari. Hon varð fødd í Charlemagne, Quebec. Celina Dion hevur selt meira enn 200 milliónir plátur síðan starvsleið hennara sum sangari byrjaði í byrjanini av áttatitalinum.

Útvortis ávísing

 Celine Dion official website
 Céline Dion á YouTube
 Céline Dion á Billboard

Kanadiskir sangarar
Vinnarar av Eurovision Song Contest
Føðingar í 1968


Françoise Hardy

Françoise Hardy (fødd 17. januar 1944 í Paris) er ein fronsk songkvinna og sjónleikarinna. Hon umboðaði Monako í Evropeisku tónleikakappingini Eurovision Song Contest í 1963.

Slóðir úteftir
 Françoise Hardy

Franskar songkvinnur
Luttakarar í Eurovision Song Contest
Føðingar í 1944


Alejandro González Iñárritu

Alejandro González Iñárritu (føddur 15. august 1963 í Mexico City, Meksiko) er ein meksikanskur filmsleikstjóri, filmsrithøvundur, filmsframleiðari, og tónaskald.

Fimm av spælifilmum hansara, hava fingið góðar dómar runt heimin, og fingið fleiri Oscar-tilnevningar. Teir filmarnir eru: Amores perros (2000), 21 Grams (2003), Babel (2006), Biutiful (2010) and Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) (2014). Í 2015 vann Alejandro tríggjar Oscar-virðislønir fyri filmin Birdman. Virðislønirnar vóru latnar fyri Besta Filmsleikstjóra, Besta Filmshandrit, og Besta Film.

Filmografi

Spælifilmar
 Death Trilogy:
 Amores perros (2000)
 21 Grams (2003)
 Babel (2006)
 Biutiful (2010)
 Birdman or (The Unexpected Virtue of Ignorance) (2014)
 The Revenant (2015)

Sjónvarpsverk
 Detrás del dinero (1995) (TV)
 El Timbre (1996)
 Powder Keg (2001) ("The Hire" røðin fyri BMW)
 11'09"01 September 11 (2002)
 Chacun son cinema (2007) (brotið "ANNA")
 Naran Ja (One Act Orange Dance) (2012)

Virðislønir og tilnevningar

Academy Awards (Oscar-virðislønin)

AACTA International Awards

British Academy Film Awards (BAFTA)

Cannes Film Festival

Directors Guild of America Award

Golden Globe Award

Independent Spirit Awards

Producers Guild of America Award

Venice Film Festival

Útvortis Leinkjur
Alejandro González Iñárritu á Internet Movie Database

Keldur

Leysliga umsett frá ensku wikipediasíðunni  Alejandro González Iñárritu  Heintað tann 27. februar 2015.

Føðingar í 1963
Meksikanar
Meksikanskir filmsleikstjórar
Oscar fyri besta filmsleikstjóra


Charlotte

Charlotte er býur í amerikanska stakríkinum North Carolina.

Í 2018 hevði býurin 872.498 íbúgvar. Við forstøðum vóru tað meiri enn 2,5 milliónir fólk. Hervið er hann størsti býur í norðara parti av stakríkinum.

Søga
Býurin er uppkallaður eftir Charlotte av Mecklenburg-Strelitz (1744-1818), kona Georg III av Stórabretlandi.

Ávísingar úteftir
Heimasíða, charmeck.org
Charlotte, wikivoyage.org  (á enskum)

Keldur

North Carolina
Býir í North Carolina


Tollmálið

Tollmálið er eitt gamalt tollmál í Føroyum, ið fer aftur til seinna helming av 1980-árunum og fyrra helming av 1990-árunum.  Høvuðspersónurin í málinum er fíggjarmálaráðharri Føroya og harvið eisini landstýrismaður í tollmálum síðan 2011, Jørgen Niclasen, ið hevur verið formaður fyri Fólkaflokkin síðan 2007 og valdur inn í síðan 1994, varamaður frá 1991-93. Málið gjørdist aktuelt aftur í desember 2013, tá ið journalisturin Sveinur Tróndarson skrivaði um tollmálið á portal.fo, har ið hann var ábyrgdarstjóri tá. Nakrir mánaðir seinni gavst hann í tí starvinum, og tá ið Dimmalætting varð endurstovnað og byrjaði blaðútgávu aftur á heysti 2014, gjørdist hann ábyrgdarblaðstóri á Dimmalætting. Í 1992 starvaðist hann hjá Landsgrannskoðanini og var við til at finna útav, at okkurt ikki var sum tað átti at vera í familjufyritøkuni p/f N.Niclasen í Sørvági, og at fyritøkan hevði selt vørur, ið ikki vóru tollaðar. Tað var Jørgen Niclasen, ið var stjóri í fyritøkuni tá. Málið varð meldað til løgregluna, men ongin ákæra varð reist, av tí at tollmyndugleikarnir vistu av tí og ikki gjørdu nokk fyri at fáa tingini í rætt lag. Fjølmiðlarnir bóðu um innlit í málið tá, men tað var noktað teimum av miðfyrisitingini. Jørgen Niclasen var limur í Skattanevnd Løgtingsins frá 1994 til 1998. Ikki fyrr enn 20 ár eftir at málið kom fram, eydnaðist tað fjølmiðlunum at fáa innlit í skjølini.

Gongdin í tollmálinum

Í desember 2013 og í 2014 vakti tað stóran ans í Føroyum, tá ið fleiri føroyskir miðlar umrøddu eitt 20-25 ára gamalt tollmál, ið snúði seg um fíggjarmálaráðharra Føroya, Jørgen Niclasen. Málið var serliga viðkomandi, tí at hann var landsstýrismaður í tollmálum. Føroysku fjølmiðlarnir, og serliga Portalurin og Kringvarpið, varpaðu ljós á málið frá 19. desember 2013. Hin 17. januar 2014 valdi Jørgen Niclasen at bjóða fjølmiðlunum til tíðindafund, við sær hevði hann sín advokat, Christian Andreasen. Á tíðindafundinum segði hann m.a., at hann var blivin ákærdur fyri at hava snýtt í tolli, og at tað vildi hann afturvísa. Hann segði, at ákærurnar frá fjølmiðlunum høvdu onki við veruleikan at gera. Tollur er rindaður alla mína tíð, segði hann og helt fram: Tað týdningarmesta er, at eg sum stjóri fyri familjufyritøkuna helt landsins lógir. Hann forsvaraði seg við, at orsøkin til, at hann og hansara fyritøka høvdu selt vørur, har ið tollur ikki var goldin fyrst, var tann at teir hildu, at teir høvdu ein tollkreditt. So skjótt sum hann í 1992 hevði fingið upplýst, at tollkreditturin varð uppsagdur, so gavst hann við at selja ótollaðar vørur, og p/f N. Niclasen betalti so nógvar vørur, sum man yvirhøvur orkaði. Advorkatur hansara framlegði eina frágreiðing, sum miðlarnir fingu beint áðrenn tíðindafundurin byrjaði.

Nakrir mánaðir seinni framleiddi Kringvarp Føroya eina sending, ið nevnist Tollmálið og sum greiddi frá um tollmálið, henda varð víst í sjónvarpinum hjá Kringvarpinum í 2014. Sambært sendingini Tollmálið hevði journalisturin Sveinur Tróndarson eina stóra persónliga vitan um málið, av tí at hann starvaðist sum grannskoðari hjá Landsgrannskoðanini. Hann hevði verið á lagureftirliti kring um í Føroyum fyri teir føroysku tollmyndugleikarnar í august 1992, og tá fann hann í goymsluni hjá Skipafelagnum í Sørvági, ið lá í sama bygningi sum fyritøkan N. Niclasen, nakrir illgrunasamar listar við yvirliti yvir vørur, og hann visti ikki, hvat ið hesir listar høvdu at týða. Tá ið hann spurdi fólk har á staðnum, um hvat tað merkti, so fekk hann ikki nakað svar. Har vóru fleiri hundrað posteringar. Dagin eftir fór hann á vitjan í einari tolldeild í Klaksvík, og har fann hann eina síðu við eini 5-6 posteringum, ið vóru líkar teimum, ið hann hevði sæð í Sørvági. Tá ið hann spurdi, hvat ið hetta var fyri ein listi, fekk hann at vita, at tað manglaðu nøkur skjøl viðvíkjandi hesum vørum, og tí vóru vørurnar ikki tollaðar enn. Eftirsum tað vóru listar við yvir 300 vørum, ið ikki vóru tollaðar, í Sørvági, so átti goymslan at vera full av vørum, men tað vísti seg, tá ið tollmyndugleikarnir vitjaði staðið enn einaferð, at goymslan var tóm. Teir fingu tá at vita, at vørurnar vóru seldar uttan at vera tollaðar fyrst.

Uppskot um misálit
Hin 28. mai 2014 settu andstøðuflokkarnir í Løgtinginum fram uppskot um misálit móti Jørgen Niclasen, fíggjarmálaráðharra. Hetta hendi fáir dagar eftir, at Kringvarp Føroya hevði sent dokumetarsendingina "Tollmálið", ið snúði seg um, at Jørgen Niclasen eftir øllum at døma hevði snýtt í tolli 20-25 ár, áðrenn sendingin var gjørd. Uppskotið um misálit fall og landsstýrismaðurin helt fram. Tríggir av samgongutinglimunum atkvøddur fyri uppskotinum, harav vóru tveir sambandsmenn, Reimund Langgaard og Helgi Abrahamsen og formaðurin fyri Miðflokkin, Jenis av Rana.

Stevndi journalistum
Í januar 2015 kærdi Jørgen Niclasen nakrir føroyskir miðlar til Fjølmiðlakærunevndina. Umleið ein mánað eftir at sjónvarpsdokumentarsendingin, Tollmálið, varð víst í Kringvarpinum, valdi Jørgen Niclasen at taka kæruna aftur til Fjølmiðlakærunevndina. Hann ákærdi nevndina fyri ikki at virka, eftirsum hansara mál enn ikki var viðgjørt. Journalisturin Sveinur Tróndarson segði við  Rás2, at tað passaði ikki, tí at málið var aldri lagt fyri nevndina, málið kom ikki longur enn til umsitingina hjá nevndini. Løgmaður, Kaj Leo Holm Johannesen helt alla tíðina hildið fast í, at hann hevði fult álit á Jørgen Niclaen.

Hin 16. juni 2014 stevndi Jørgen Niclasen fýra føroyskum journalistum fyri ærumeiðing, tey fýra vóru: Dia Midjord, stjóri fyri Kringvarp Føroya, Liljan Weihe, tíðindaleiðari í Kringvarpi Føroya, Jan Lamhauge, journalistur í Kringvarp Føroya og Sveinur Tróndarson, ið starvaðist á portal.fo, tá ið skrivingin um Tollmálið byrjaði, men sum ikk var í starvi har longur, tá ið hann varð stevndur. Tá ið Dimmalætting varð endurstovnað og kom út aftur sum vikuskiftisblað frá oktober 2014, starvaðist hann sum ábyrgdarblaðstjóri har. Í sjónvarpssendingini  Sjá, ið Kringvarp Føroya sendi hin 16. november 2014, við Heina í Skorini sum verti, var ein av teimum trimum gestunum, Liljan Weihe. Hon greiddi millum annað frá um tað komandi rættarmálið, ið Jørgen Niclasen hevði reist móti henni og trimum øðrum journalistum viðvíkjandi Tollmálinum. Rættarmálið skuldi eftir ætlan vera í februar 2015, men Liljan Weihe meinti ikke, at tað fór at koma so vítt. Hon segði, at hon væntaði, at øll fýra tíðindafólkini fóru at vera fríkend, tí at tey bara høvdu passa sítt arbeiði.

Rættarmálið móti journalistunum í 2015
Jørgen Niclasen, landsstýrismáður í fíggjarmálum, stevndi í 2014 fýra føroyskum journalistum fyri ærumeiðing. Rættarmálið móti teimum trimum tíðindafólkunum frá Kringvarpinum, Jan Lamhauge, Liljuni Weihe og stjóranum Dia Midjord og Sveini Tróndarsyni, ið er fyrrverandi ábyrgdarhavandi redaktørur fyri Portal.fo, og ábyrgdarblaðstjóri í Dimmalætting síðan oktober 2014, byrjaði hin 16. februar 2015. Rætturin hevði avsett tríggjar dagar til avhoyringa av vitnum, teimum ákærdu og av saksøkjaranum, Jørgeni Niclasen. Tann fyrsta dagin framlegði advokaturin hjá Jørgeni Niclasen, Christian Andreasen, ymisk skjøl og vísti video við brotum úr Degi og viku og frá dokumentarsjónvarpssendingini, Tollmálið, fyri at prógva, at tey ákærdu vóru sek í ákærunum.

Sambært Kringvarpi Føroya gjørdi dómarin fleiri ferðir Svein Tróndarson varugan við, at hann kundi inkriminera seg sjálvan, um hann avdúkaði sína vitan, ið hann hevði fingið, meðan hann starvaðist fyri Landsgranskoðanina. Hann kundi koma til at bróta sína tagnarskyldu. Sveinur Tróndarsson valdi tó at lata seg avhoyra og svaraði teimum spurningum, ið hann varð spurdur um. Hann greiddi m.a. frá, at tá ið eftirlitið byrjaði í 1992, og teir komu til fyritøkuna N. Niclasen í Sørvági, so funnu teir bert eina vøru, ið var tollað, har áttu at verið 291 vørur.

Advokaturin Christian Andreasen avhoyrdi journalistin Svein Tróndarson. Sambært Aktuelt.fo nýtti Christian Andreasen størstapartin av tíðini til at fáa lýst, hvussu Sveinur Tróndarson kundi staðfesta, at tað var talan um snýt. Sveinur Tróndarson svaraði millum annað:

Sambært Christian Andreasen er tað heilt óvanliga groft og ógvusligt at ákæra ein landsstýrismann í fíggjarmálum fyri at hava snýtt tann føroyska landskassan. Sveinur Tróndarson segði, at hansara bakgrund fyri at kunna staðfesta, at talan var um svik, bygdi á tey skjøl, ið vóru almannakunngjørd í málinum umframt hansara vitan um búskap og roknskap. Hann segði eisini, at orsøkin til, at tað 25-ára gamla málið var áhugavert fyri lesaran í dag, júst var tí at tann tá sera ungi stjórin í dag (2015) var landsstýrismaður í fíggjarmálum og formaður fyri Fólkaflokkin, ið er ein av størstu flokkunum í Føroyum. Journalisturin Jan Lamhauge og tíðindaleiðarin Liljan Weihe søgdu eisini í rættinum, at orsøkin til, at tann gamla søgan í heila tikið var áhugaverd fyri almenningin nú, var núverandi støðan hjá Jørgeni Niclasen.

Jan Lamhauge varð spurdur, um hví hann brúkti orðini snýt og svik í samband við Tollmálið. Hann svaraði, at journalistarnir í KVF ikki høvdu brúkt orðini snýt og svik tær fyrstu vikurnar, eftir at Portal.fo byrjaði umrøðuna av málinum hin 19. desember 2013. Man brúkti í staðin orðið í endurgevingarformi og ikki beinleiðis, tvs. man endurgav Portal.fo. Tá ið Liljan Weihe varð avhoyrd, varð hon millum annað spurd, um hon meinti at tað var í lagi, at KVF hevði dekkað málið í stórt mát, sum tey høvdu, so svaraði hon, at málið var sera viðkomandi fyri Føroya fólk, tí at talan var um mest maktfulla mann í Føroyum. Eftir hennara tykki hevði Jørgen Niclasen størri makt enn løgmaður.

Tá ið kringvarpsstjórin, Dia Midjord, varð avhoyrdur, greiddi hann millum annað frá, at hann varð blivin hóttur við fongsulsdómi av advokatinum hjá Jørgeni Niclasen, Christian Andreasen.

Dómsavgerðin - Journalistarnir taptu
Hin 25. februar 2015 fall dómur í málinum. Jørgen Niclasen vann málið og journalistarnir taptu. Journalistarnir vóru dømdir at rinda ávikavist 20 og 10 dagbøtir á 1000 krónur. Harumframt vóru tey saksøktu, Hans Andrias Midjord, Liljan Weihe, Jan Lamhauge og Sveinur Tróndarson dømd til in solidum at rinda saksøkjaranum 50.000 kr í endurgjaldi fyri tort, tó skuldi tann saksøkti Jan Lamhauge í mesta lagi rinda 5.000 kr. Harumframt skuldu tey saksøktu innan 14 dagar in solidum rinda sakarmálskostnaðin til saksøkjaran, Jørgen Niclasen, við 75.000 kr. Sveinur Tróndarson valdi sama dagin at kæra dómin til Landsrættin.

Dómarin meinti, at Tollmálið var aktuelt og viðkomandi fyri teir føroysku fjølmiðlarnar, men at mátin teir valdu at siga søguna átti at verði annarleiðis. Sama dagin sum dómurin var sagdur, sendi Kringvarp Føroya, útvarpssendingina Radarin, ið bara snúði seg um rættarmálið. Kringvarpsstjórin, Dia Midjord, sum var ein av teimum fýra dømdu journalistunum, varð spurdur, um dómurin hevði skatt trúvirði hjá Kringvarpinum. Hann svaraði, at um dómurin stóð einsamallur, so hevði hann skatt trúvirði hjá Kringvarpinum. Hann helt, at KVF gott kundi havt sagt søguna á ein annan hátt og valt onnur orð, enn tey gjørdu, tá ið tey lýstu málið. Hann segði eisini, at hann helt, at tað var keðiligt fyri framsøgufrælsið, at føroyskir journalistar framyvir vóru noyddir at leggja bond á seg sjálvar.

Dómarin legði millum annað til grund, at mann mátti taka atlit til, at Føroyar er eitt lítið samfelag:

Advokaturin hjá Sveini Tróndarson, Bjørn á Heygum, fanst at dóminum, dagin eftir, at dómurin var feldur, viðvíkjandi tekstinum um, at Føroyar var eitt lítið samfelag, og at man kan risikere, at den nødvendige minimumsrekruttering af opstillede til politiske valg trues, sum tað stóð í dómsavgerðini. Harvið blandar dómarin jura og politikk saman, segði Bjørn á Heygum, eftir hansara meining hoyrir ein sovorðin setningur ikki heima í einum dómi. Hann segði við Kringvarp Føroya, at tað júst er uppgávan hjá fjølmiðlunum at vera kritiskir, soleiðis at ein og hvør ikki stillar upp til politisk val, og at óynskt element lata vera við at stilla upp til eitt val. Hann meinar, at dómurin er prinsipiellur, eftirsum rætturin nú eftir henda dómin, hevur álagt føroyskum fjølmiðlum sensur. Hann setti eisini spurnartekin við, um orðið snýt nú framyvir ikki má nýtast av tí føroysku pressuni um ólóglig viðurskifti, uttan so at talan er um strafbar viðurskifti, tí um tey gera tað, so kunnu tey  enda við at verða dømd fyri ærumeiðing, sum í hesum málinum.
Hin 27. februar 2015 valdu teir tríggir journalistarnir frá Kringvarpi Føroya at kæra dómin til Landsrættin.

Rættarmálið í Eystara Landsrætti

Rættarmálið átti at byrja 29. september 2015 í Eystara Landsrætti, ið hevur ein eykatingstað í Føroya Rætti í Havn. Men tað uppstóð ósemja millum advokatin hjá Jørgeni Niclasens, Christian Andreasen, og advokatin hjá Kringvarpi Føroya, Ole Liedke. Liedke metti, at dómararnir bert áttu at taka avgerð um tey 16 sitatini, ið vórðu nevnd í dómssøgnini í februar 2015. Men Christian Andreasen meinti, at rætturin átti at taka støðu til øll 70 sitatini og allar ákærur. Liedke segði, at um so var, so hevði hann brúk fyri meira tíð, tí hann hevði bert fyrireika seg uppá tey 16 sitatini.

Dómararnir eru Ulla Langholz, Bo Østergaard og Ole Græsbøll Olesen. Tann 30. september gjøgnumgekk rætturin øll sjónvarpsbrotini úr Degi og Viku hjá Kringvarp Føroya, ið vóru viðkomandi fyri málið, frá 19. desember 2013, tá ið umrøðan av sonevnda Tollmálinum byrjaði, til 14. februar 2014, tá ið Jørgen Niclasen meldaði journalistarnir fyri ærumeiðing. Hetta tók knappar tveir tímar. Eftir eina stutta pausu, varð sendingin "Eg helt landsins lógir" víst, tað tók umleið ein tíma. Síðan vóru frágreiðingarnir frá journalistunum úr Føroya Rætti lisnar upp, og síðan kundu advokatarnir spyrja uppfylgjandi spurningar.

Rættarmálið helt fram hin 4. oktober 2015, har ið journalistarnir vóru avhoyrdir. Tað bleiv eitt nú spurt um sendingina "Eg helt landsins lógir", advokaturin Christian Andreasen spurdi Liljan Weihe, um hví hon ikki broytti innihaldið í sendingini, áðrenn hon varð send, eftir at stjóri hennara, Dia Midjord, hevði sagt, at hann var ónøgdur við sangvalið. Hetta var komið fram í einari Degi og Viku tíðindasending frá Kringvarpinum hin 26. februar 2015 í einum broti, ið Heini Gaard hevði gjørt. Sangurin ið sipa varð til, var ein sangur, ið Jørgen Niclasen sjálvur syngur og spælir guitar til, fyri útvarpsvertinum Elisi Poulsen í beinleiðis útvarpssendingini "Lurtararnar og vit". Liljan Weihe svaraði, at tað kendi hon absolut einki til.

Tá ið Dia Midjord, stjórin í Kringvarpinum, varð spurdur um sendingina og um sangvalið, greiddi hann frá, at tað ikki var hansara uppgáva at blanda seg í tað journalistiska arbeiði, men hann viðgekk, at hann ikki var nøgdur við valið av tónleiki, m.a. við sangin, ið Jørgen Niclasen sjálvur hevði sungið. Dia Midjord segði, at hann meinti, at KVF í hvussu so er átti at havt kunna hyggjaran um, hví tey høvdu valt at taka sangin við. Hann sipaði til tað ið journalisturin Jan Lamhauge hevði sagt í rættinum sama dag, nevniliga at starvsfólk hjá Kringvarpinum til fánýtis í fleiri vikur høvdu roynt at fingið eina samrøðu við Jørgen Niclasen, men at hann noktaði at úttala seg. Men so við eitt var hann knappliga at hoyra sum ein av luttakarunum í útvarpssendingini "Lurtararnir og vit", ið eisini er ein sending hjá Kringvarpinum, í beinleiðis sending, har ið Elis Poulsen vitjaði ymisk arbeiðspláss, og henda dagin var hann í Fíggjarmálaráðnum, og har hevði hann hitt Jørgen Niclasen og gjørt eina óformella samrøðu við hann, og har hevði Jørgen so sungið fyri Elis og lurtarunum hjá Kringvarpinum. Dia Midjord segði, at hann ikki hevði kravt, at nakað skuldi takast úr sendingini, men at hann hevði ynskt, at tað vóru gjørdar nakrar broytingar.

Tann 6. oktober 2015 góvu verjarnir hjá journalistunum teirra frágreiðing fyri dómarunum. Ole Liedke brúkti tríggjar tímar og eitt korter at føra málið fyri teir tríggjar journalistarnar úr Kringvarpi Føroya, meðan Bjørn á Heygum brúkti ein tíma og eitt korter at føra málið fyri Sveinur Tróndarson, ið júst tá var ábyrgdarhavandi journalistur á Dimmalætting, men sum í 2013 var ábyrgdarhavandi journalistur fyri Portal.fo.

Journalistarnir fríkendir
Hin 18. november 2015 fall avgerðin í Eystara Landsrætti í málinum móti teimum fýra journalistunum, ið Jørgen Niclasen hevði stevnt fyri ærumeiðing. Allir fýra journalistar vóru fríkendir. Tó var útsøgnin ”Snýtti við tolli: Fíggjarmálaráðharrin snýtti landskassan fyri 600.000 kr.” dømd sum ubeføjet, ið sambært orðabók Sprotans merkir: 1 óheimilaður, við ongari heimild, heimildarleysur, sum er gjørt í heimildarloysi, óbiðin, ógrundaður, óneyðugur. 2 et u. angreb ógrundað álop.

Avgerðin (á donskum):

Jørgen Niclasen umhugsar, um hann skal kæra avgerðina hjá Eystara Landsrætti inn til Hægsta Rætt.

Keldur

Føroya søga
2013
2014
2015 í Føroyum


Norðursámiskt mál

Norðursámiskt er eitt sámiskt mál, ið verður tosað í Svøríki, Finnlandi og Noregi.

 Týðing til norskt

Mál í Noregi
Mál í Svøríki
Mál í Finnlandi
Sámisk mál


Pitesámiskt mál

Pitesámiskt er eitt sámiskt mál, ið verður tosað í Svøríki og Noregi. Einans 25-50 fólk tosa tað, og málið er tí doyggjandi.

Mál í Noregi
Mál í Svøríki
Sámisk mál
Hótt mál


Moderna Museet

Moderna Museet er eitt savn í Stokkhólmi.

Slóðir úteftir

Heimasíðan hjá Moderna Museet

Søvn í Stokkhólmi


Lulesámiskt mál

Lulesámiskt er eitt sámiskt mál, ið verður tosað í Svøríki og Noregi.

Mál í Noregi
Mál í Svøríki
Sámisk mál


Inarisámiskt mál

Inarisámiskt er eitt sámiskt mál, ið verður tosað í Finnlandi. Einans umleið 300 fólk tosa tað, og málið er tí doyggjandi.

Mál í Finnlandi
Sámisk mál
Hótt mál


Surf's Up

Surf's Up er ein Oscar-tilnevndur amerikanskur animatiónsfilmur frá 2007. Filmurin er telduanimeraður og snýr seg um tann unga pingvinin og surfarin, Cody Maverick úr Frøsericia í Antarktis, ið droymir um at gerast eins góður surfari sum fyrimynd hansara, Big Z.

Røddir í upprunaútgávuni
 Shia LaBeouf-Cody Maverick
 Jeff Bridges-Zeke 'Big Z' Topanga/Geek
 Zooey Deschanel-Lani Aliikai
 Jon Heder-Chicken Joe
 James Woods-Reggie Belafonte
 Diedrich Bader-Tank 'The Shredder' Evans
 Mario Cantone-Mikey Abromowitz
 Kelly Slater-Kelly
 Rob Machado-Rob
 Sal Masekela-SPEN Announcer
 Ash Brannon-Moviemaker
 Chris Buck-Moviemaker
 Brian Posehn-Glen Maverick
 Dana Belben-Edna Maverick
 Reed Buck-Arnold
 Reese Elowe-Kate
 Jack P. Ranjo-Smudge
 Matthew W. Taylor-Ivan/Glen's Buddy

Aðrar røddir:

Bob Bergen  Jillian Bowen  Johanna Braddy  John Cygan  Courtnee Draper  Bill Farmer  Andy Fischer-Price  Teresa Ganzel  Jess Harnell  Jesse Head  Sherry Lynn  Danny Mann  Mickie McGowan  Alec Medlock  Laraine Newman  Jan Rabson  Meagan Smith  Marisa Theodore  Crawford Wilson  Jacob Zachar

Keldur

Amerikanskir animatiónsfilmar


Favrskov kommuna

Favrskov kommuna (danskt: Favrskov Kommune), er ein kommuna í Región Miðjútland í Danmark.

Keldur

Kommunur í Danmark


Skríggið

Skríggið (norskt: Skrik) er ein kendur málningur av Edvard Munch. Málningurin finst í fýra útgávum og harafturat sum litografi.

Slóðir úteftir
Munch Savnið

Málningar
Edvard Munch


Roy Lichtenstein

Roy Fox Lichtenstein (føddur 27. oktober 1923 í New York, deyður 29. september 1997 í New York) var ein amerikanskur listamálari og grafikari. Í 1960-árunum var  hann, saman við  Andy Warhol, Jasper Johns og James Rosenquist og øðrum, undangongumaður innan eitt nýtt slag av list, Pop-Art. Hann fekk eitt nú íblástur frá teknirøðum. Whaam! og Drowning Girl verða ofta søgd at vera hansara kendastu verk, meðan Oh, Jeff...I Love You, Too...But... sigst vera hansara triðkendasta verk.

Listafólk úr USA
Føðingar í 1923
Andlát í 1997
Roy Lichtenstein


Mark Rothko

Mark Rothko (føddur 25. september 1903 í Dvinsk, deyður 25. februar 1970 í New York) var ein amerikanskur listamálari av russiskari, jødaætt. Hann verður oftast sagdur at vera abstrakt impressionistur. Saman við Jackson Pollock og Willem de Kooning, verður hann ofta mettur at verða ein av kendastu amerikonsku amerikonsku listafólkunum frá eftirkrígstíðini.

Listafólk úr USA
Føðingar í 1903
Andlát í 1970


Franska Gujana

Franska Gujana (á fronskum Guyane française ella bara Guyane) er í landnyrðingspartinum í Suðuramerika, eystan fyri Surinam og norðan fyri Brasil. Tað er franskur landslutur, har tey hava evruna sum gjaldoyra, og fólkið hevur atkvøðurætt til øll val í Fraklandi. Høvuðsstaðurin er Cayenne, sum hevur givið navn til m.a. cayennepipar. Landið er um leið tvær ferðir so stórt sum Danmark, men har búgva bara um leið 250.000 fólk. 95,5 prosent av lendinum í Fronskum Gujana er regnskógur, ið er ein tann fremsti í heiminum, tá ið talan er um lívsfrøðiligt margfeldi. Einasta hjálandi, ið er eftir í Suðuramerika, er Franska Gujana, í mong ár kent fyri Devlaoynna, illa gitnu fangaleguna stutt úti fyri strondini. Nú er landið betur kent fyri at vera miðstøð fyri evropeiskar rúmdarverkætlanir.

Búskapur
Búskaparliga er Franska Gujana tætt knýtt at Fraklandi og fær meginpartin av inntøkum sínum haðan. Hetta hevur við sær, at húskorini eru ímillum tey bestu í Suðuramerika. Gullmálmur er at finna í skóginum, men tað er torført at útvinna hann, tí har eru næstan eingir vegir. Franska Gujana hevur einki vegasamband við grannalondini Brasil og Surinam. Á marknastøðunum mugu ferðandi fara við báti tvørtur um marknaráirnar. Á trimum oyggjum úti fyri strondini á Fronskum Gujana var til 1953 ein illa gitin revsilega. Tann størsta oyggin eitur Djevlaoyggin. Í 100 ár sendi hjálandaveldið Frakland 75.000 revsifangar út hagar. Talan var um landasvíkjarar, brotsmenn og herrýmingar. Einans trý prosent av teimum komu frá teimum ræðuligu korunum á lívi. Nær við ta gomlu revsileguna á oyggjunum úti fyri Fronskum Gujana er nú á døgum ein tann týdningarmesta inntøkukeldan í landinum. Tað er ein rúmdarstøð, har ESA, tann Evropeiski rúmdarfelagsskapurin, sendir síni rúmdarfør út í rúmdina. Fleiri enn 15.000 fólk búgva og starvast í Kourou, ið er rúmdarstøð hjá Evropeiska rúmdarsambandinum (ESA). Haðan verða arianerakettir skotnar út í rúmdina við fylgisveinum og sondum.

Arbeiðsloysið er stórt, men nógv vóna, at vaksandi ferðavinna fer at skapa arbeiðspláss. Tað, sum kann draga ferðafólk hendan vegin, er fyrst og fremst náttúran: Har eru 1300 sløg av trøum, 190 sløg av súgdýrum, 720 fuglasløg og 480 fiskasløg. Mesta fólkið býr fram við strondini, so meginparturin av landinum er ónomin tropiskur regnskógur við ógvuliga nógvum og fjølbroyttum plantu- og dýralívi, har er t.d. oselotur, jaguarur, puma og satt skriðdýrameingi.

Fólkið

Fólkið er av blandaðum uppruna, úr næstan øllum heimi. Við fólkateljingina í 2011 vóru 56,5% av íbúgvunum fødd í Franska Gujana, 9,3% vóru fødd í meginlands Fraklandi (í Evropa), 3,4% vóru fødd í Fransk Karibisku departementunum Guadeloupe og Martinique og 30,5% uttanlands (fyrst og fremst Suriname, Haiti og Brasil). Í Fronskum Gujana býr eisini ein stórur bólkur, sum er ættaður úr Laos (ið áður hoyrdi til Fraklands sum partur av hjálandinum Fronskum Indokina). Næstan helvtin av fólkinum er fødd uttanlands, í Fraklandi ella aðrastaðni, har Frakland hevur rátt ella framvegis ræður. Upprunafólkið, indiánararnir, telur bert trý til fýra prosent av fólkatalinum. Eingin veit við vissu, hvussu nógvir teir eru. Ymiskt bendir á, at tað framvegis eru fólkabólkar í regnskóginum, sum ikki enn hava havt nakað samband við umheimin. Í regnskóginum liva eisini eftirkomarar hjá trælum, sum einaferð vórðu førdir um hav úr Afrika. Næstan ongar vørur verða gjørdar í Fronskum Gujana. Har er fiskivinna, og úti við strondina dyrka tey bananir og sukurrør. Næstan alt, sum fæst til keyps í landinum, er innflutt, meginparturin úr Fraklandi.

Mál
Almenna málið er franskt, men fleiri onnur mál verða tosað í Fransk Gujana, eitt nú Fransk Gujana Kreolskt, seks Amerindiansk mál (Arawak, Palijur, Kali'na, Wayana, Wayampi, Emerillon), fýra Maroon málføri (Saramaka, Paramaccan, Aluku, Ndyuka), og Hmong Njua.[18] Onnur mál ið verða tosað í landinum eru eitt nú portugiskt, hakka, haitiskt kreol, spanskt, niðurlendskt og enskt.

Keldur

Suðuramerika


M-Maybe

M-Maybe er ein kendur pop-art málningur frá 1965 av Roy Lichtenstein. Málningurin hongur í Museum Ludwig í Köln.

Slóðir úteftir
Lichtenstein Foundation

Málningar
Roy Lichtenstein


Islamiskur Statur

Islamski Staturin stytt  IS, ISIS ella ISIL ( ad-Dawla al-Islamiyya (fi al-Iraq wa al-Sham) (Daesh) er ein sunniislamistisk rørsla, av fleiri londum skýrdur sum yvirgangsfelagsskapur, ið fyrst og fremst er virkin í Irak og Sýria. IS hevur í 2014 stovnað eitt kalifat, eitt Islamskt ríki, í pørtum av Sýria og Irak. Felagsskapurin hevur síðani november 2014 eisini fingið fótafesti í Libya og hevur spakuliga voksið seg fram í landinum, meðan Vesturheimurin, við USA á odda, hevur bumbað stríðsfólkini hjá IS í Sýria og Irak. IS virðir ikki fornaldar virðir og setti í mars 2015 í verk oyðileggingar av fornaldarøkinum Nimrud. IS er eisini kent fyri at burturføra vesturlendingar og hevur hótt við at myrða fólkini. Tá ið teirra krøv ikki verða eftirlíkaði, so avrætta teir hesi fólk, og tað gera teir t.d. við at hálshøggja tey fyri opnum skermi, meðan teir sjálvir hava masku fyri andlitið, so teir ikki skulu kennast aftur. ISIS hevur hertikið eitt øki á stødd við Bretland í Sýria og Irak. IS verður mett sum vandamiklasti yvirgangsfelagsskapur í heiminum í 2015 og framdi tað størsta yvirgangsálopið í París í nýggjari tíð. Leiðarin í felagsskapinum, Abu Bakr al-Baghdadi hevur útnevnt seg sjálvan til kalif, ið er heiti á einum eftirmanni Muhammeds sum oddamaður í muslimska heiminum. IS hevur sett í verk sharia-lógir í teimum økjum, har felagsskapurin hevur valdið. Felagsskapurin er illa umtóktur av mongum kring heimin fyri víðgongda harðskapin, eitt nú hevur IS krossfest fangar, hálshøgt teir og framt fleiri hópdráp á sivilfólk. IS hevur eisini tikið uppaftur trælahald í sínum økjum.

Samgongan ímóti IS, sum er undir leiðslu av USA, framdi í august og september í 2014 fleiri bumbuálop móti Islamskum Stati. Danmark luttók við sjey stríðsflogførum í krígnum ímóti bólkinum í Irak. Í oktober 2015 framdi Russland bumbuálop einsamalt í Sýria sum formelt eisini er vent ímóti IS. Higartil hava hesi álop tó ikki verið vend bara ímóti IS men eisini ímóti teimum meira moderatu uppreistrarbólkunum, ið stríðast ímóti forsetanum í Sýria.

Keldur

Yvirgangsfelagsskapir
Irak
Sýria
Islamisma


Machu Picchu

Machu Picchu (quechua: Machu Pikchu, eisini kent sum Horvni inkabýurin) høgt uppi í Andesfjøllum í Perú var týdningarmikil inkabýur í 15.- og 16. øld; hann lá væl fyri hermálsliga og var ringur at søkja at. Skansabýurin Machu Picchu var 12 km2 til støddar. Hann var bygdur á nógvar bríkar, ið vóru høgdar inn í fjallalíðina, fleiri enn 600 m. uppi. Machu Picchu liggur 2430 metrar yvir havinum. Tað var so mikið torført at sleppa til býin, at spaniólar ongantíð funnu hann. Tað er ikki lætt at koma til inkabýin Machu Picchu, sum doyði út og varð fjaldur av trøum og øðrum plantuvøkstri. Nú á døgum er hann kent ferðamál.

Í 1530-árunum gjørdu spaniólar innrás í Inkaríkið og hertóku landið Perú. Tað var viknað av innanhýsis ósemjum, og hertøkan elvdi til, at inkamentanin syndraðist. Nógv fólk doyðu, býir vórðu lagdir í oyði, og bríkar og vatningarskipanir fóru fyri skeyti. Sponsku hertakararnir varnaðust ikki býin, tá ið teir tóku landið í 1532, og ikki fyrr enn í 1911 kom amerikanski fornfrøðingurin Hiram Bingham fram á “horvna býin”, ið hann leingi hevði verið nevndur. Har eru toftir av til dømis templum og 143 sethúsum. Næstan 400 ár seinni varð ein gloymdur býur funnin aftur uppi á einum fjalli. Nú varð býurin nevndur Machu Picchu. Áðrenn býurin varð avtoftaður, var hann bústaður hjá teimum seinastu inkakongunum. Machu Picchu varð sett á heimsmentanararvslistan hjá UNESCO í 1983.

Referansar

Peru
Fornaldarbýir
Heimsarvar


Oh, Jeff...I Love You, Too...But...

Oh, Jeff...I Love You, Too...But... er ein kendur pop-art málningur frá 1964 av Roy Lichtenstein.

Slóðir úteftir
Lichtenstein Foundation

Málningar
Roy Lichtenstein


I Know...Brad

I Know...Brad er ein kendur pop-art málningur frá 1964 av Roy Lichtenstein. Málningurin hongur í Wallraf-Richartz Museum í Köln.

Slóðir úteftir
Lichtenstein Foundation

Málningar
Roy Lichtenstein


Hopeless (Roy Lichtenstein)

Hopeless er ein kendur pop-art málningur frá 1963 av Roy Lichtenstein. Málningurin hongur í Kunstmuseum Basel.

Slóðir úteftir
Lichtenstein Foundation

Málningar
Roy Lichtenstein