Hans Jacob Højgaard

Hans Jacob Højgaard  (* 11. september 1904 á Toftum - † 10. juni 1992 í Tórshavn) var ein av stóru tónaskøldunum í Føroyum í 20. øld.
Foreldur hansara vóru Daniel Jacob Højgaard, kongsbóndi á Regni og Hansine Marie Petersen úr Saltnesi.

Lív og virki

Pápin, Dánjal Jákup, var tiltikin kingosangari og kvæðakempa. Mamman, Hansina, var systir Fríðrik Petersen próst, ið eisini var politikari og sanghøvundur.

Sum aðrir unglingar fór Hans Jacob til sjós sum 15 ára gamal í 1919. Hann tók seturskipara eksamiu í 1923, men gjørdi í 1924 av at venda sjólívinum bakið fyri at fara á læraraskúla í Danmark. Á fólkaháskúlanum í Karise gjørdist hann fyri fyrstu ferð aktivur í kórsangi.
Eftir at hava lokið læraraprógv á Jonstrup Statsseminarium, vendi Hans Jacob aftur til Føroya sum 25 ára gamal í 1929.

Hann gjørdist lærari við Tofta skúla, har hann stovnaði Toftakórið, sum hann eisini vandi til hann flutti til Havnar í 1952.
Fyrsta almenna konsertin hann hevði við Toftakórinum uttanfyri heimbygdina, var í Sjónleikarhúsinum í Havn, tann 19 desember 1937.

Hans Jacob Højgaard smíðaði hópin av nýggjum løgum til føroyskan kórsang, eins og hann setti gomul løg upp av nýggjum.

 1924-1925 Fólkaháskúla í Karise, Danmark.
 1929 Kandidatur frá Jonstrup Statsseminarium, Danmark.
 1929-1933 Annarlærari í Tofta Skúla.
 1934-1952 Fyrstilærari í Tofta Skúla.
 1953 - Lærari í Kommunuskúlanum í Havn.

Útgivið

 1951 - Føroysk Songløg I (nótabók)
 1977 - Føroysk Songløg II (nótabók)

Tónleikur

 1976 - LP: "Í hesi sælu jólatíð", (Toftakórið, HJH stjórnar), HCW TÓRGARÐ
 2003 - Fløga: "Í hesi sælu jólatíð", (Toftakórið, HJH stjórnar), HCW TÓRGARÐ
 2003 - Komponisten Hans Jákup Højgaard, musikeksempel, RAES, Útvarp Føroya
 2004 - Hans Jacob Højgaard 100 ár, TUTL

Bókmentir

 Thomas S. Anderssohn: Komponisten Hans Jákup Højgaard, et liv som traditionsbærer, nyskaber og lærer, Research Archive for Ethnomusicological Studies [RAES], Arendal 2003

Slóðir
 Tutl.com - Hans Jacob Højgaard 100 ár
 Sangtekstir.com
 SangAppen.dk

Højgaard, Hans Jacob
Højgaard, Hans Jacob
Føroyskir lærarar
Føðingar í 1904
Andlát í 1992


Kingosangur

Kingosangur er serføroyskur kirkjusangur uttan ljóðføri. Navn eftir danska sálmaskaldinum Thomas Kingo, sum hevur yrkt sálmarnar.

Serligi sanghátturin er serliga blivin hildin viðlíka í kirkjum uttan orgul ella uttan organist. Millum annað Tjørnuvík er kend fyri sín kingosang.

Fólkasangarin Niels Midjord úr Fuglafirði hevur millum annað kingosangir í sínari sangskrá.

Føroyskur tónleikur


Kvæði

Kvæði - felagssangur sum verður sungin í samband við føroyskan dans. Eitt kvæði hevur sum oftast nógv vers og eitt niðurlag. Tað fortelur ofta eina søgu um hetjur úr gomlum søgnum. Fyrsti skaldskapur føroyinga varð borin munn av munni, frá ættarliði til ættarlið. Stóri kvæðaskattur føroyinga er fremsta eyðkenni fyri frásøgu og mentan frá farnum tíðum. Kvæðini hava uppruna í eini felagsevropeiskari forntíð, frá mýtum um hetjur og hetjugerðir niðri í Evropa frá fyri ár 1000. Hesin stóri mentanararvur, sum kvæðini eru, hava verið við til at givið føroyingum ta barlast, sum ein tjóð byggir sín málsliga og mentanarliga samleika á. Týdningarmesti kvæðabólkurin er Sjúrðarkvæðini, sum byggja á forngermanska sagnarkringin Niebenlungenlied. Onnur kvæði eru yrkt úr íslendingasøgum, m.a. "Heimskringlu" og "Vølsungasøgu". Nøkur kvæði hava tilfar úr Føroyum, m.a. úr Føroyingasøgu. Høvundarnir til tey eldru kvæðini eru ókendir, men í teimum yngru kvæðunum eru yrkjararnir í flestum førum kendir. Jens Christian Djurhuus (1773–1853) og Jens Hendrik Djurhuus (1799–1892), faðir og sonur og bøndur við Sjógv í Kollafirði vóru sera evnaríkir kvæðayrkjarar. Í nýggari tíð hava Jóannes Patursson (1866–1946), Mikkjal á Ryggi (1879–1956) og Poul F. Joensen (1898-1970) yrkt kvæði.

Táttayrkingin, sum varð nýtt til teitis, og sum mangan var bersøgið og niðrandi skemt úr gerandishendingum, stóð í besta blóma um 1800. Kendasti táttayrkjari okkara var Nólsoyar Páll (1766–1809) og tátturin Fuglakvæðið, sum umrøður embætismisnýtsluna hjá donsku embætismonnunum í samtíð Páls, er enn í dag ímyndin av tí stríði, sum føroyingar í farnum tíðum stríddu við donsku yvirvøldina.

Slóðir úteftir

 Tjatsi (kvæðistekstir og frímerki frá Postverki Føroya))
 Tónleiksheimasiða hjá Finni Hansen

Føroysk kvæði
Kvæði


Nes

Nes hevur fleiri týdningar.
 Nes er eitt landafrøðiligt fyribrigdi. Sí Nes (landafrøðiligt fyribrigdi)
 Nes er ein bygd í Eysturoy. Sí Nes, Eysturoy
 Bygdur í Suðuroy. Sí Nes, Vágur og Nes, Hvalba


Saudiarabia

Saudi-Arabia (arábiskt: المملكة العربية السعودية, al-Mamlaka al-ʻArabiyya as-Suʻūdiyya), eisini nevnt Saudiarabia ella Saudi-Arábia, er størsta landið á arábisku hálvoynni. Tað er heimsins 13. størsta land. Saudi-Arábia hevur mark við 7 lond: Í eystri hevur Saudi-Arábia mark við Kuveit, Katar og Sameindu Emirríkini, í suðuri við Oman og Jemen, í norðri Irak og Jordan og vesturi er Reyðahav. Landið hevur umleið 25 mió íbúgvar. Høvuðsstaður er Riyadh og høvuðsmálið er arábiskt.

Búskapur

Saudi-Arábia er størsta oljuland í heiminum og vinnur út 25 % av allari olju, nýtt verður í heiminum. Næstan 90 % av landsins útflutningi er olja. Saudi-Arábia er eitt av høvuðsslondunum í OPEC (altjóða oljulandafelagsskapur). OPEC ásetur, hvussu stór oljuútvinningin og oljuútflutningurin skulu vera og verjir áhugamál limalandanna.

Næstan alt Saudi-Arábia er turr oyðimørk og berligt runnalendi, púra ónýtiligt sum dyrkilendi. Eingin landbúnaður fær verið, uttan at vatn verður veitt. Nýgjørdar vatnveitingarskipanir gera, at saudiarábar nú dyrka melónir, tomatir, hveiti og bygg í oyðimørkini.

Politikkur

Tað er lógarkrav í Saudi Arabia, tú skalt vera muslimur. Tað er ólógligt at trúgva nakað annað. Saudi Arabia er eitt hitt strangasta muslimska landið í Miðeystri – nógv strangari enn eitt nú Irak og Afghanistan, og brotini á altjóða mannarættindi eru mong í tali. Saudi Arabia og Abdullah kongur verða tó sjáldan nevnd fyri tað ringa í altjóða politikki, m.a. tí Saudi Arabia er eitt tað ríkasta land í heiminum og situr á einum avgerandi stórum parti av heimsins oljuframleiðslu.

Saudi-Arabia hevur strangar lógir um at menn og kvinnur ikki kunna umgangast alment, uttan so at tey eru gift. Samstundis eru lógir um, at kvinnur heldur ikki sleppa at arbeiða í handlum ella koyra bil. Saudi Arabia hevur tikið undir við sáttmálanum um barnarættindi, sum klárt setir forboð fyri at nýta deyðarevsing móti ungmennum.

Myndugleikarnir í Saudiarabia hava sett fólki forboð fyri at skipa fyri mótmælisgongum ella øðrum mótmælistiltøkum ímóti landsins stýri.

Deyðarevsing

Nýtslan av deyðarevsing er hækkað í stóran mun í Saudi Arabia seinastu árini. Landið avrættar nú yvir tvey fólk um vikuna – ofta við almennum hálshøggingum. Í 2008 eru í minsta lagi 71 fólk blivin avrættað í Saudi Arabia. Saudi-Arabia hevur um vikuskiftið 1. mars 2015 avrættað ein drápsdømdan mann. Hann bleiv hálshøgdur. Maðurin er tann 35, ið er avrættaður i landinum higartil í 2015. Narkotikasøla, neyðtøkur, dráp, vápnð rán og fráfall frá Islam er brotsgerðir sum føra til deyðadóm í Saudi-Arabia. Ofta verða tey dømd til deyða við ófullfíggjaðum prógvum og við lutvíst loyniligum rættarmálum, har tey ákærdu sjáldan fáa møguleika at nýta sakførara ella tulk. Dømi eru um deyðadømd, sum ikki hava kent lagnu sína fyrr enn tann morgunin, tá tey verða førd til almennu avrættingina. Saudi Arabia skilir seg út frá øðrum londum, sum nýta deyðarevsing, við eisini at avrætta ung, sum hava framt brotsverk teirra, áðrenn tey eru blivin 18 ár – og hetta er brot á altjóða lóggávu.

Saudi Arabia hevur tikið undir við sáttmálanum um barnarættindi, sum setir forboð fyri nýtslu av píning og deyðarevsing viðvíkjandi persónum undir 18 ár. Við at nýta hesar revsingar móti børnum brýtur Saudi Arabia tí skyldur sínar sambært altjóða lóggávu. Deyðarevsing verður nýtt fyri nógv lógarbrot, harímillum nøkur, sum eins og í hesum máli ikki hava deyða við sær. Rættarmálini eru ofta órættvís og liva ikki upp til altjóða krøv.

Landalæra

Um 90% av landinum er heit og turr sandoyðimørk. Størstu oyðimerkurnar eru Nafudoyðimørk fyri norðan og Rub al Kali fyri sunnan. Veruligar áir eru ongar, men bara áarfør, sum sum fyllast við vatni, tá ið regnar, og tað er so sjáldan, at tað kunnu vera gjørt landið ovurríkt og ógvuliga máttmikið og hevur verið við til at ment ídnaðin og landbúnaðin og lívskorini hjá fólkinum munandi.

Mekka, har Muhammed profetur varð borin í heim, og sum er halgasti býur islams, er vestarlaga í Saudi-Arábia.

Lanslutir í Saudi-Arábia

1. Al Bahah
2. Al Hudud ash Shamaliyah
3. Al Jawf
4. Al Madinah
5. Al Qasim
6. Ar Riyad
7. Ash Sharqiyah
8. 'Asir
9. Ha'il
10. Jizan
11. Makkah
12. Najran
13. Tabuk

Fólkið

Í mong túsund ár hava beduinar, ið eru flakkfólk í Saudi-Arábia, farið um oyðimørkina í Saudi-Arábia eftir vatni og beiti til fenað sín. Summir beduinar halda kamelar, aðrir seyð og Geitir. Beduinar búgva í tjøldum, ið eru løtt at seta upp, taka niður og flyta við sær. Nú á døgum fækkast beduinarnir í stórum, tí at myndugleikarnir eggja teimum at búseta seg í bygdum og býum.

Í okkara eygum liva mong muslimsk konufólk í Saudi-Arábia o.ø. arábiskum londum ógvuliga ófræls. Mong ganga í síðum klæðum og við sløri ella burku niður fyri eyguni. Í Saudi-Arábia hava konufólk hvørki loyvi at koyra bil ella at arbeiða saman við mannfólki. Tó hava allar gentur rætt til hægri skúlagongd. Í Saudi-Arábia er eisini púra vanligt, at smágentur verða giftar burtur fyri pengar.

Osama bin Laden sigst vera føddur tann 10. mars í 1957 í Saudi-Arábiska býnum Jeddah, hann varð skotin hin 3. mai 2011.

Sí eisini

 Miðeystur
 Asia

Miðeystur
Asia


Várskot

Várskot er eitt blað, sum kom út frá mai 1904 til august 1905.

Ávísingar úteftir
Vestnord - tíðarrit - Føroysk, íslendsk og grønlendsk talgild tíðarrit og bløð.

Føroyskir tíðindamiðlar


Bloggur

Bloggur ella blogga (blog á enskum) er stytting fyri weblog. Fenomenið kom í einaferð í 1990'unum, men nágreiniliga tíðarfestingin er ring at áseta, av tí at tað eisini er ein definitiónsspurningur, júst hvat ger, at ein blog er ein blog.

Heitið
Upprunaliga heitið weblog er samansett av web (fyri internet) og log (eins og í orðinum logbók).
Tann sum skrivar ein blog, nevnist ein bloggari. Sagnorðið verður nevnt "at blogga", og hann ella hon bloggar.

Útsjónd og innihald
Útsjóndin á eini bloggu er eisini grundleggjandi lík eini logbók; Bloggarin skrivar við jøvnum millumbilum innlegg í blogguna.

Bloggarin velur sjálvur, hvat innihaldið skal vera. Summi velja at skriva persónligar frágreiðingar um dagliga lívið - onnur velja at geva bloggur út í bók, m.a. er ein útgivin, sum nevnist The Baghdad Blog og er ein frásøgn hjá einum persóni, sum upplivir seinasta Irakkríggið innanífrá. Onnur fólk skriva um evni, sum tey hava serligan áhuga í. Soleiðis kunnu onnur, sum hava hendan serliga áhuga, nýta hesar bloggur til at fylgja við á serøkjum.

Eitt, sum ger, at bloggur bróta frá heimasíðum innihaldsliga, er, at lesarin hevur møguleika fyri at skriva viðmerkingar beinleiðis á blogguna. Tó er tað vorðið alt meira vanligt, at heimasíður hava ein innbygdan blog, so ofta munnu heimasíður nú í veruleikanum vera hybridar av gomlu formunum heimasíðu og bloggu.

Tað finnast nógvar internettænastur, har tú kanst leita eftir bloggum eftir evni, og sum eisini bjóða tær at tekna "hald" til ávísar bloggur. Fólk kring allan heim skapa á hendan hátt ein virtuellan umheim, sum tykist nær, hóast landafrøðiliga langt burturi.

Dimmalætting byrjaði fyri nøkrum mánaðum síðani ein fastan tátt, sum kallast Bloggan, har fýra føroyskar kvinnur skiftast um at skriva eina persónliga klummu um okkurt, tær hava áhuga fyri. Navnið Bloggan sigur Dimmalætting vera eina konstrueraða kvennkynsútgávu av blog, og formurin á klummuni er undirhaldandi, samstundis sum innihaldið er tankavekjandi og ofta provokerandi - eins og tað ofta er í teimum bloggum, ið veruliga fáa fastar lesarar á internetinum.

Bloggur útgivnar í bók
 Salam Pax: The Baghdad Blog. Guardian Books (2003)

Blogger Templates

 myBlogspotTemplates
 MyXMLTemplates

 SummerTemplates
 Autumn Templates
 WinterTemplates

 ChristmasTemplates

Slóðir úteftir
 Ger eina bloggu á heimasíðuni hjá Dimmalætting

Teldufrøði
Samskifti
Internetið


Adolf Hitler

Adolf Hitler (20. apríl 1889 - 30. apríl 1945 var týskur politikari og leiðari av tí tjóðskaparsosialistiska týska arbeiðaraflokkinum (á týskum: Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), vanliga kendur sum nasistaflokkurin). Hitler var týskur ríkiskanslari frá 1933 til 1945 og einaræðisharri í Týsklandi (við heitinum Führer und Reichskanzler) árini 1934-1945. Hann hevði ein avgerandi høvuðsleiklut í stovnanini av Nazismuni, í Seinna heimsbardaga og í Holocaust.

Hitler var borin í heim í Eysturríki-Ungarn. Hann fekk seinni týsk ríkisborgararættindi og stillaði upp til týska forsetavalið í 1932. Hann vann tó ikki, men í 1933 gjørdist hann ríkiskanslari. Hetta var eitt fet á leiðini til einaveldið. Tá ið forsetin Hindenburg doyði í 1934 gjørdist Hitler bæði kanslari og forseti og útnevndi seg sjálvan til ríkisførari, harav týska heitið Führer und Reichskanzler. Tá hann nú var einaveldisharri avgjørdi hann, at bólkar av øðrvísi fólki skuldu avrættast, herundir jødar og samkynd. Eisini gjørdust fakrørslurnar ólógligar, og umfatandi sensurur varð framdur.

Hitler verður mest settur í samband við seinna heimsbardaga, Holocaust og nasistisku rørsluna í Týsklandi.

29. apríl 1945 varð hann giftur við Evu Braun. Tey tóku sítt egna lív saman í seinastu døgunum í seinna heimsbardaga.

Keldur

 Adolf Hitler - Wikipedia (danskt).
 Eva Braun - Wikipedia (týskt).

Slóðir úteftir

Einræðisharrar
Politikarar úr Týsklandi
Statsleiðarar
Føðingar í 1889
Andlát í 1945
Seinni heimsbardagi


A Portuguesa

A Portuguesa er tjóðsangurin í Portugal. Tittulin merkir hin portugisiska. Henrique Lopes de Mendonça yrkti tekstin, Alfredo Keil setti lag til. Sangurin varð viðurkendur sum tjóðsangur í 1910 ella 1911.

Sangurin varð yrktur av tjóðskaparsinnaðum portugisum, ið vóru uppøstir um, at bretar settu fram krøv til portugisar viðvíkjandi Afrika, har Portugal í nógv ár hevði havt hjálond.

Sangurin hevur framvegis sama innihald, og snýr seg millum annað um fornermilsi og pínligheit, tí soleiðis uppfataðu portugisar bretsku krøvini. Seinasta reglan í niðurlagnum var upprunaliga Contra os bretões marchar, marchar, sum merkir Móti bretunum marchera vit, marchera vit. Nú er bretunum broytt til byrsunum.

Eins og føroyingar ofta gera, syngja portugisar ofta bara fyrsta ørindi umframt niðurlag, tá tjóðsangurin verður sungin. Ørindið og ein leyslig umseting eru at lesa niðanfyri.

Í 1956 vóru fleiri útgávur at hoyra av lagnum, bæði viðvíkjandi nótum og hvørji ljóðføri vóru sett til. Tí setti stjórnin eina nevnd at áseta eina almenna útgávu av A Portuguesa. Ráðharraráðið góðkendi uppskotið 16. juli 1957, og almenna útgávan er framvegis galdandi í dag.

A Portuguesa (fyrsta ørindi)
Hero'is do mar, nobre povo / Naçao valente, imortal / Levantai hoje de novo / Os esplendor de Portugal / Entre as brumas da memória / Ó Pátria sente-se a voz / Dos teus egrégios avós / Que ha'-de guiar-te 'a vito'ria / Niðurlag: Às armas! Às armas! / Sobre a terra, sobre o mar! / Às armas! Às armas! / Pela Pátria lutar! / Contra os canhões marchar, marchar!

Leysliga umsett til føroyskt (fyrsta ørindi)
Hetjur á sjónum, heiðurliga fólk / (valente) og ódeyðiliga tjóð / Nú er tíðin komin at rísa aftur / (Os esplendor) hjá Portugal / Úr tokutu minnunum / Áh faðirland, vit hoyra røddirnar / Hjá tínum stóru forfedrum / Sum skulu føra teg til sigurin / Niðurlag: Til vápnini! Til vápnini! / Á landi og á sjónum! / Til vápnini! Til vápnini! / At berjast fyri okkara faðirland! / At marchera móti byrsunum!

Keldur

 david.national-anthems.net Her sæst eisini allur teksturin á portugisiskum og á enskum

Portugal
Tjóðarsangur


Markusarmessa

Markusarmessa er 25. apríl, sum eisini er føroyskur flaggdagur. Markusarmessa er minnisdagur fyri evangelistin Markus, ið hevur skrivað Markusar evangelium í Bíblini.

Merkisdagar


Flaggdagur

Flaggdagur er 25. apríl til minnis um, at føroyska flaggið, Merkið, tann 25. apríl 1940 varð viðurkent sum tjóðarmerki føroyinga. Hetta hendi undir bretsku hersetingini av Føroyum, sum byrjaði 13. apríl. Danmark varð hertikið av týskarum 9. apríl. 25. apríl í 1940 gav bretska stjórnin boð um í bretska útvarpinum, BBC, at nú skuldu føroysk skip sigla undir føroyska flagginum, Merkinum. Tá vóru Føroyar hersettar av bretum og Danmark av týskarum.
Flaggið var tó ikki ókent millum føroyingar. Síðan 1947 hevur 25. apríl verið hildin sum flaggdagur føroyinga, og í heimastýrislógini frá 1948 varð Merkið viðurkent av donsku stjórnini sum tjóðarflagg føroyinga. Løgtingslóg sigur, hvussu Merkið skal brúkast og hvørjir litirnir eru.

Longu í 1919 varð Merkið fyrstu ferð borið fram av føroysku studentunum Jens Olivur Lisberg. Dagurin 25. apríl verður eisini nevndur markusarmessa.

Bókmentir

 Niels Juel Arge: Merkið - Flaggsøgan, Tórshavn 1980. (3. økta útgáva v/ Jógvan Arge, 2005).

Sí eisini

 Flaggdagar

Føroyskir flaggdagar
Merkisdagar


Páskadagur

Páskadagur er kristin halgidagur til minnis um uppreisn Jesusar, sum sagt verður frá í Bíbliuni, í Matteusar evangelium kap. 28; Markusar evangelium kap. 16; Lukasar evangelium kap. 24 og Jóhannesar evangelium kap. 20.
Páskadagur er ikki sama dato hvør ár, men er altíð fyrsta sunnudag eftir fyrsta fullmána eftir várjavndøgur. Páskadagur kann sostatt í fyrsta lagi vera 22. mars (1818, 2285) og í seinasta lagi 25. apríl (1886, 1943, 2038). Navnið kemur av hebráiska orðinum pasah, sum merkir "at fara um" ella "at leypa um", og sipar til at deyðseingilin skuldi leypa um hús hebreara í Egyptalandi. Summir halda, at orðið kanska merkir "at fara yvirum", og skipar til útferðina úr Egyptalandi, tá ið ísraelsmenn gingu turrskøddir um Reyðahavið. Í hvussu so er gjørdust páskir týdningarmesta hátíðina hjá jødum, til minnis um hesar hendingar. Hon varð hildin í mánaðinum nisan (mars/apríl). Við uppreisn Krists verða páskir eisini týdningarmesta høgtíðin hjá kristnu kirkjuni, men nú við einum øðrum dámi.

Tað var kortini ikki fyrr enn á einum kirkjufundi í Nikea í árinum 325, at teir samdust um, at páskadagur skuldi vera fyrsta sunnudag eftir fyrsta fullmána eftir várjavndøgur ella fyrsta sunnudag eftir várjavndøgur, um fullmáni er henda dagin.

Merkisdagar


Halgidagur

Halgidagur er dagur til almenna gudsdyrkan, ofta til minnis um einhvørja átrúnaðarliga hending. Í kristindóminum er sunnudagur vikuligur halgidagur. Í jødadómi er leygardagurin (sabbat) vikuligur halgidagur. Islam heldur fríggjadagin sum vikuligan halgidag. Afturat vikuligu halgidøgunum hava ymsu átrúnaðirnir fleiri aðrar halgidagar, ið sum oftast eru til minnis um ávísar týðandi hendingar. Í kristindóminum eru jóladagur, páskadagur, Kristi himmalsferðardagur og hvítusunnudagur mest týðandi halgidagarnir.

Merkisdagar


Durita Holm

Durita Holm (fødd 10. juni 1975) er uppvaksin á Sandi. Foreldur hennara eru Anna Katrin og Tórstein Holm.

21 ára gomul legði Durita út í hav á heimsumsigling síni við bátinum Salku Valku, ferðin vardi í trý ár. Á ferðini hitti hon norðmannin Erik Torjusen, sum eisini var á ævintýrarferð í báti sínum, og áðrenn heimsumsiglingin var av, vóru tey bæði par og áttu dóttrina Freyju.

Hon fór undir at lesa antropologi í Oslo og hevur síðani keypt hús í eini lítlari bygd í spanska landspartinum Andalusia, har hon býr við manni og tveimum døtrum.

Durita hevur higartil útgivið fýra bøkur, harav eru tvær bøkur um upplivingar hennara, og eru hesar týddar til fleiri onnur mál. Í 2013 gav hon út sína fyrstu skaldsøgu, sum er ein krimiskaldsøga við heitinum Offurmorðið. Árið eftir, í november 2014, gav hon út næstu krimiskaldsøguna, ið ber heitið Zapatista. Høvuðspersónurin í krimiskaldsøgunum eitur Alisa og er ein mannfrøðingur (antropologur) úr Noregi. Krimisøgur hennara hava fingið góð ummæli í Føroyum. Offurmorðið er fyrsta føroyska krimiskaldsøga, ið er skrivað av kvinnu.

Bókaútgávur
 Ferðin um bláu gongustjørnuna. Freyja (1999)
 Á smølum andalusiskum gøtum. Freyja (2003)
 Offurmorðið. Krimiskaldsøga. Freyja (2013)
 Zapatista. Krimiskaldsøga. Freya (2014)

Keldur

Føroyskir rithøvundar
Føðingar í 1975
Føroyskir kvinnuligir rithøvundar
Føroyskir skaldsøguhøvundar


Andalusia

Andalusia er ein sjálvstýrandi landspartur í Suðurspania. Høvuðsstaður er Sevilla. Landsparturin fevnir um 87.600 ferkilometrar og hevur 7,4 mió. íbúgvar (2005). Nú á døgum er ferðavinnan ein stór inntøkukelda fyri Andalusia, og nógvir føroyingar hava hoyrt um ella enntá verið á Costa del Sol (sólstrondini).

Søga

Tá ið maurarnir komu til Spaniu var Andalusia nærum oyðin. Teir fóru undir at veita vatn oman á láglendið og út um fløtuna, har teir umsíðir kundu vælta bæði rís, bummull, morberjatrø og allar suðrønar fruktir. Arabar (maurar) hava sett sín dám á Andalusia, millum annað við at byggja navnframa Alhambra, sum framvegis er at síggja, tó í sterkt endurskaptum formi, av tí at meginparturin av anlegginum brendi í 1800-árunum. Andalusia var miðdepilin í Maurararíkinum í 7-800 ár, har Córdoba var mentanarmiðstøð.

Landalæra

Suðuri í Spaniu er láglendið Andalusia, sum áin Guadalquivir rennur ígjøgnum. Andalusia er lýggjasti blettur í allari Evropu (30 °C í miðal í juli). Andalusia er ein vælveltur slætti, har alskyns fruktir eru at fáa.

Bøkur um lívið í Andalusia

Føroyski ævintýrarin og rithøvundurin Durita Holm flutti fyri nøkrum árum síðani til eina lítla andalusiska bygd, og hon hevur skrivað bókina "Á Smølum Andalusiskum Gøtum" (2003) um fólkið og lívið har, umframt søguna hjá landspartinum.

 Holm, Durita: Á Smølum Andalusiskum Gøtum (2003). Freyja.
 Stewart, Chris: Driving over Lemons (1999), A Parrot in the Pepper Tree (2002), The Almond Blossom Appreciation Society (2006). Sort of Books.

Keldur

 Den lille danske encyklopædi. Gyldendal (2005).

Slóðir úteftir

 Official tourism website of Andalusia

Spania


Naser Khader

Naser Khader (arabiskt:(ناصر خاضر) (føddur 1. juli 1963 í Damaskus) er ein danskur-sýriskur skribentur, fyrilestrarhaldari og politikari. Hann var fólkatingslimur fyri Radikala Vinstra 2001-07. Hann var ein av stovnarunum av flokkinum Ny Alliance. Hann stovnaði felagsskapin Demokratiske Muslimer í sambandi við gøluna um Muhammedtekningarnar.

4.-5. apríl 2007 vóru Naser Khader og Bente Dalsbæk, sum tá vóru par, í Føroyum og hildu hvønn sín fyrilestur í Miðlahúsinum í Havn.

Útbúgving
Árini 1975-80 gekk Naser Khader í fólkaskúla og 1980-83 á studentaskúla í Keypmannahavn. Hann var tann fyrsti danin við útlendskari bakgrund, sum fekk stundentsprógv. Hann er cand.polit. frá Københavns Universiteti, har hann var innskrivaður 1986-93.

Harumframt hevur hann lisið mellemøststudier á Odense Universiteti 1991-93, fjarlestur í islam, m.a. summarskeið á al-Azhar Universitetinum i Kairo 1997, og er útbúgvin innan retorikk og miðlan á Aarhus Universiteti 1994-95. Hann hevur fleiri ferðir verið á námsferð í Miðeystri og hevur verið á fleiri tulkaskeiðum.

Arbeiðslív
 1983-98 arabiskur tulkur og týðari
 1989-97 týðari/konsulentur fyri DR
 1996-97 konsulentur í Dansk Almennyttigt Boligselskab

Politiskt lív
Naser Khader hevur verið limur í Radikala Vinstra árini 1984-2007 og verið Keypmannahavnskur býráðslimur árini 1997-2000.
7. mai 2007 stovnaði Naser Khader saman við politikarunum Gitte Seeberg og Anders Samuelsen nýggja flokkin Ny Alliance.

Nevndararbeiði
 1998-2001 limur í etiska ráðnum
 2000-2001 limur í »tænketankinum« um integratión hjá danska innanríkisráðnum
 1999-2000 nevndarlimur í Lokale- og Anlægsfonden
 1998-? limur í nevndini hjá Nyt Europa

Bókaútgávur
 Ære og Skam, Borgen (1996)
 khader.dk (saman við Jakob Kvist), Aschehoug 2000
 Nasers Brevkasse. Interview ved Elisabeth Svane, Gyldendal Uddannelse (2001)
 Naser Khader og folkestyret - de første fire år. Politiken (2005)

Heiðurslønir
 Forfatterforeningens pris for Fred og Mellemfolkelig Forståelse, aug. 1998
 HK's Kulturpris, 1998
 AFS-Interkulturs Interkulturprisen 1999
 Modermål-Selskabets Modersmål-Prisen 2000
 Junior Chambers pris som The Outstanding Young Person 2001
 P.A. Heiberg Prisen, Dansk Pen's ytringsfrihedspris, 2002.
 Jyllands-Postens Fonds Ytringsfrihedspris, 2006.

Privat
Foreldur hansara eita Ahmed Abu Khader og Sada Abu Khader. Hann livdi saman við løgfrøðinginum og rithøvundanum Bente Dalsbæk frá 2003 til 2010 saman við trimum børnum, hann átti eina dóttir frammanundan og hon átti ein son, í 2004 fingu tey ein son saman. Hon flutti frá honum í 2010. Hann var fólkatingslimur fyri Radikale Venstre, tá tey komu saman, og hon var tá taluskrivari fyri Christian Majdahl, sum var Fólkatingsins formaður tá.

Keldur

 Folketinget.dk Dato: 21. juli 2003.
 Naser Khader
 Ny Alliance
 Nyhedsmagasinet Danske Kommuners tema om VL-grupper (bert atgeingi fyri haldarar)

Føðingar í 1963
Danskir rithøvundar
Danskir politikarar
Fólkatingslimir
Politikarar úr Det Konservative Folkeparti
Politikarar úr Ny Alliance
Politikarar úr Radikale Venstre


Týr

Týr hevur fleiri týdningar:
Týr er ein norrønur gudur. Sí Týr (gudur).
Týr er ein føroyskur tónleikabólkur. Sí Týr (tónleikabólkur).


Týr (gudur)

Týr er krígsgudur í norrønu gudalæruni. Hann misti høgru hond, tá hann legði Fenrisúlvin í fjøtur.

Vit hitta Týr í Hymiskviðu í eldru Eddu, har hann hjálpir Tóri at fáa eitt kar, ið er nóg stórt til at bryggja øl til allar gudar í einum.

Sambært yngru Eddu er Týr sonur Óðins, men sambært Hymiskviðu er hann sonur jatnans Hymis.

Týsdagur er uppkallaður eftir Týr, eins og ónsdagur og tórsdagur (suðuroyarmál) eru uppkallaðir eftir Óðini og Tóri.

Keldur

 Michelsen, Ólavur: Norrøn gudalæra. Føroya Skúlabókagrunnur (1968)
 Tyr (krigsgud) - Wikipedia (danskt)

Ásatrúgv
Norrøn gudalæra


Ingeborg Vinther

Ingeborg Vinther (fødd 11. mai 1945 í Vági) var forkvinna í Føroya Arbeiðarafelag 1980 - 2011. Stjórnarlimur síðan 1977. Løgtingskvinna fyri Verkamannafylkingina 1994–1998, varð vald í Suðuroyar valdømi sum fyrsta tingkvinna hagani. Hevur starvast á flakavirkjum í Íslandi og Føroyum 1964–1984. Í 1976 varð hon vald í nevndina fyri arbeiðskvinnufelagið Fjallbrúður, har hon var forkvinna 1977-1984. Á vári 2011 kom út bók um Ingeborg Vinther fyri at heiðra hana, tá hon legði frá sær eftir at hava verið forkvinna í Føroya Arbeiðarafelag í 31 ár. Bókin ber heitið "Ingeborg", tað var Ingolf S. Olsen, blaðmaður, sum skrivaði bókina.

Keldur

 Thomsen, Brynhild: »Skjótt havi eg gjørt mína verjuskyldu«. Í: Kvinna 2/2007, s. 4–8.

Føroyskir politikarar
Føroyskar kvinnur í politikki
Føðingar í 1945
Løgtingslimir


Unn Patursson

Unn Patursson (fødd 1974) er føroysk songkvinna. Hon býr í Havn saman við manninum Rógva á Rógvu og dóttur teirra Eyðlín. Unn er dóttir Sólrun og Róa Patursson.

Unn er sera virkin tónlistarliga. Umframt at virka sum einstaklingur hevur hon sungið við kórinum Tarira, og eisini hevur hon sungið kór hjá øðrum tónleikarum, millum annað Enekk, Eivør Pálsdóttir og Haldurs Café.

Útgávur

Fløgur
 Enekk: Andlit hins tigandi
 Haldurs Café: Fjart í ringrás (2000)
 Patursson, Unn: Gloymska við grape (2000)
 Patursson, Unn: Run (2003)

Aðrar útgávur
 Meginsorg:

Ymiskt
 Fjart í ringrás - : Fjart í ringrás

Ávísingar úteftir
 Unn Patursson, composers.fo (á enskum)

Patursson, Unn
Patursson, Unn
Føroyskar songkvinnur
Havnafólk


Rógvi á Rógvu

Rógvi á Rógvu (føddur 1968) er føroyskur tónleikari. Hann er kendur sum trummuleikari í bólkum sum Terji og Føstufressar, GoGo Blues, Headache Blues Treo,  Magnus Johannessen og Lossingarmonnum. Hann býr í Havn saman við konuni Unn Patursson, og saman eiga tey dóttrina Eyðlín. Í 2012 stillaði hann upp til býráðsvalið í Tórshavnar kommunu fyri Tjóðveldi, hann fekk 130 atkvøður.

Fløguútgávur
Rógvi á Rógvu hevur spælt trummur á nógvum ymiskum tónleikaútgávum.

Headache Blues Treo
Útgávur hjá Headache Blues Treo, har Rógvi spælir trumur:
 2004 - Mr. Puffman, saman við Una Reinert Debess og Edvard Nyholm Debess
 2004 - Popplist 3 - Sangurin You in the Night

GoGo Blues
Útgávur hjá GoGo Blues, har Rógvi á Rógvi spælir trummur:
 2004 - GoGo Blues
 Popplist 4 - sangurin I'm Gone
 2006 - Face to Face with the Devil

Terji & Føstufressar
 1990 - Terji & Føstufressar
 1999 - Komi øll við (Uppsamlingsfløga), sangurin ljóðmynd
 2010 - Terji & Føstufressar, Tvey
 2000 - Eyðun og Terji - Eitt nummar...og seytjan onnur (fleiri sangir hjá Terja og Føstufressum eru á hesi uppsamlingsfløguni)
 2003 - Popp List 2 - sangurin Á ferð til dreymaland
 2004 - Kvinna - úrvaldir sangir frá føroyskum kvinnum, sangurin Hákunardrongur, sum Rúna á Heygum syngur
 2005 - Popp List 4, Tutl, sangurin Ljóðmynd

Við Haldurs Café
1997 - Fjart í ringrás, Haldurs Café
2000 - Tutl2000 - Folk/Ethnic, Tutl, sangurin Fjart í ringrás
2002 - Popp List, Tutl

Heiður
 2005 - Atlantic Music Event - Besti trummusláari

Slóðir úteftir

Keldur

Slóðir úteftir

 Sangtekstir.com

Rógvu, Rógvi á
Rógvu, Rógvi á
Havnafólk


Tarira (kór)

Tarira er føroyskt úrmælingakór við basa í Havn. Kórið varð sett á stovn í 2002, og kórleiðari er tónaskaldið Sunleif Rasmussen.

Útgávur
Kórið Tarira hevur í august 2007 tikið upp fløgu í Mariendakskirkjuni á Frederiksberg
Fløgan kemur út á vári 2008

Keldur
 Tarira

Slóðir úteftir
 Tarira

Føroysk kór


Tarira

Tarira hevur fleiri týdningar:
Tarira er eitt kamarkór í Havn. Sí Tarira (kór).
Tarira er ein standmynd í viðarlundini í Havn. Sí Tarira (standmynd).
Tarira er eitt myndevni, sum gongur aftur fleiristaðni í skaldskapi William Heinesens. Sí Tarira (myndevni).


Tróndur Djurhuus

Tróndur Djurhuus (føddur í 1958) er ein føroyskur tíðindamaður og vinnulívsmaður. Hann er uppvaksin í Tróndargøtu í Havn. Tá Føroya Tele setti á stovn dótturfelagið Televarpið, gjørdist hann stjóri í hesum felagi. Hann hevur áður verið stjóri í Sjónvarpi Føroya, var við til at seta á stovn eydnuspælið Gekkin. Hann var nevndarformaður í Bitlandi fyrstu árini. Hann var við til at seta á stovn Frískúlan í Havn. Tróndur hevur eisini verið virkin innan politikk, hann var valevni fyri Framsókn til løgtingsvalið 2011.

Keldur

 Joensen, Dagny: Televarpið - ein positiv avbjóðing til SvF. Í: Tráðurin 11/2002

Føroysk vinnulívsfólk
Føðingar í 1958


Nick Drake

Nick Drake hevur fleiri týdningar:
Nick Drake var sangari og tónleikari. Sí Nick Drake (sangari).
Nick Drake er rithøvundur. Sí Nick Drake (rithøvundur).


Pætur við Keldu

Pætur við Keldu (f. 1970) er føroyskur sangari og sangskrivari. Hann er sonur Jógvan við Keldu og Betty Skaale, og beiggi svimjaran Tóru við Keldu. 9. Februar 2002 luttók hann í donsku tónleikakappingini "Melodi Grand Prix", sum er innleiðandi kapping til altjóða sang kappingina Eurovision. Pætur gjørdist nummar 5 í donsku kappingini. Pætur syngur saman við Evi Djurhuus á stakfløgu hennara, sum kom út í 2010. Tey syngja sangin How's the World Treating You.

Fløguútgávur

 Tiðnað
 Simplicity

Keldur

Ávísingar úteftir
Sangurin Som en drøm við Pætur við Keldu á YouTube
 Sangtekstir.com

Keldu, Pætur við
Keldu, Pætur við


Tóra við Keldu

Tóra við Keldu (f. 1974) er føroyskur svimjari úr Klaksvík. Hon er dóttir Jógvan við Keldu, fyrrverandi borgarstjóra og Betty Skaale. Hon luttók í Paralympisku Leikunum í Seoul, Suðurkorea í 1988, men gavst at svimja, tá hon var 21 ára gomul. Hon starvast sum lærari í Ósáskúlanum í Klaksvík. Tá beiggin Pætur við Keldu luttók í danska Melodi Grand Prix'num, var Tóra við sum kórsangari. Systir Tóru, Gunvá við Keldu var borgarstjóri í Klaksvík 2009-2012 og pápi hennara, Jógvan við Keldu, var borgarstóri í Klakvíkar kommunu 1981-88 og 1993-2000.

Heiðursmerki
Tóra vann fleiri heiðursmerki á Paralympisku Leikunum í Seoul í 1988, tvey bronsu og eitt silvur.

Keldur

 Joensen, Dagny: Tvey systkin í Klaksvík. Í: Tráðurin 10/2002.

Keldu, Tóra við
Keldu, Tóra við
Luttakarar á Paralympisku Leikunum
Klaksvíkingar


Jóna Rasmussen

Jóna Rasmussen (f. 1946 í Tórshavn) er føroysk listakvinna. Hon er upprunaliga útbúgvin laborantur, men hevur í nógv ár verið heimagangandi húsmóðir. Hon er sjálvlærd, og hevur m.a. verið á skeiði hjá Ib Agger í 1988.
Myndevnini tekur Jóna úr gerandisdegnum, ofta mynda verk hennara t.d. okkurt úr sjólívinum.
Jóna undirvísir í grafiskari list í Tórshavnar Kvøld- og Ungdómsskúla. Hon hevur sniðgivið fjarrit fyri Føroya Tele.

Framsýningar
 Býarbókasavnið í Havn august 2012

Keldur

 Joensen, Dagny: Gerandisdagurin gevur mær íblástur. Í: Tráðurin 9/2001.

Rasmussen, Jóna
Rasmussen, Jóna


Elspa Mørkøre

Elspa Mørkøre (f. 22. oktober 1991) er føroyskur svimjari. Elspa er fyrsta føroyska kvinnan sum svam 100 m frí undir eitt minutt. Elspa flutti heimaftur til Føroya í august 2009 og svimur nú fyri Ægir í Klaksvík og fyri Føroyar. Í eina tíð búði hon niðri í Danmark, har hon vandi og svam fyri West Swim í Esbjerg og fyri danska landsliðið.

Avrik

Føroysk met
Elspa Mørkøre hevur sett fleiri føroysk met. Metini kunnu verða tikin (betraði) av øðrum, síðan hetta bleiv skrivað. Víst verður annars til heimasíðuna hjá Svimjisambandi Føroya. Hesi føroysku met átti Elspa Mørkøre í august 2010:

Føroysk met á langbana:
 100m rygg - 1:06.75
 200m rygg - 2:24.41
 200m blandað - 2:31.16
 400m blandað - 5:27.85

Føroysk met á stuttbana:
 100m frí - 57.41
 200m frí - 2:03.15
 50m rygg - 28.94
 100m rygg - 1:03.78
 200m rygg - 2:15.15
 200m blandað - 2:21.22

Danmarksmeistaraheitið
DM 2009: Elspa Mørkøre vann gull í 50 m og 100 m rygg svimjing, silvur í 200 m rygg og 200 m frí.

Oyggjaleikir
Elspa Mørkøre vann 8 gull heiðursmerki og eitt silvur á Oyggjaleikumun á Rhodos í 2007. Á Oyggjaleikunum í 2005 vann hon 1 gull heiðursmerki, eitt silvur og trý bronsu heiðursmerki.

Ársins ítróttarbragd 2005
Elspa Mørkøre vann heiðurin "Ársins Ítróttarbragd" í 2005. Heðin Mortensen helt røðu fyri henni og nevndi m.a. at hon hevði sett 25 føroysk met tað árið.

Keldur
sport.fo
svimjing.com
Oyggjaleikir á Rhodos 2007, Elspa Mørkøre.
Oyggjaleikir á Shetlandi 2005, Elspa Mørkøre.
Ársins Ítróttarbragd 2005, røðan hjá Heðin Mortensen.

Mørkøre, Elspa
Mørkøre, Elspa


Kristoffur Hentze

Kristoffur Hentze (f. 1982) er føroyskur svimjari. Hann svam fyri Føroyar á Oyggjaleikunum í 1997, 1999 og 2003. Hann vann ikki nakað heiðursmerki á Oyggjaleikunum. Hann og tríggir aðrir hava sett føroyskt met í 4 x 100 m frí á langbana, hinir svimjararnir eru: Aksal Norðfoss, Jóannes á Fløtti og Andrass Thomsen, teir settu met við tíðini 3:57.08, tíðin er enn (mai 2013) tann skjótasta fyri ikki-landslið, skjótasta tíðin sum eitt føroyskt landslið hevur sett er 3:46.49. Á FM-stevnu í 1999 settu Kristoffur og tríggir aðrir føroyskt met í 4 x 200 m frí við tíðini 8:11.62, hinir tríggir vóru: Bogi Lenvig, Heini Harryson og Kristian Martin Joensen. Metið var tikið 11 ár seinni, tá teir fýra úr Susvim Eyðbjørn Joensen, Jón Hofgaard, Sofus Bech og Pál Joensen svumu teinin við tíðini 8:11.26.

Keldur

Hentze, Kristoffur
Hentze, Kristoffur


Sveinur Magnason

Sveinur Magnason (f. 29. oktober 1990) er føroyskur svimjari.

Sveinur er úr Fuglafirði. Hann gekk á student á Kambsdali og slapp so inn á United World College í Noregi, sum er ein altjóða studentaskúli.

Hann svimur fyri Fuglafjarðar Svimjifelag, og hevur verið við til at vinna felagnum Føroyameistaraheitið fleiri ferðir.
Ryggsvimjing hansara sergrein. Í 2007 var hann næstbesti ryggsvimjari í Føroyum, og 8. besti í ríkinum.
Hann var silvurvinnari í 50 m og 100 m rygg bæði til FM í 2006 og 2007, og UM (unglingameistari)-gullvinnari í somu greinum, somu ár.

Keldur

Slóðir úteftir

Magnason, Sveinur
Magnason, Sveinur


Klippfiskur

Klippfiskur hevur fleiri týdningar:
Klippfiskur er eitt serligt slag av saltfiski. Sí Klippfiskur (matur).
Klippfisk er ein filmskúli í Havn. Sí Klippfisk (skúli).


Bacalao

Bacalao hevur fleiri týdningar:
Bacalao er spanska heitið fyri klippfisk. Sí Klippfiskur (matur).
Bacalao er eitt flakavirki í Havn. Sí Bacalao (flakavirki).


Klippfiskur (matur)

Klippfiskur er eitt serligt slag av turrum saltfiski. Klippfiskur varð fyrr framleiddur í Føroyum til útflutnings serliga til Suðurevropa, men føroyska framleiðslan er nú steðgað. Klippfiskurin, sum fæst til keyps í Spania og Portugal, er ofta framleiddur í Noregi, haðani hann eisini varð innfluttur frá fyrstan tíð.

Keldur

Slóðir úteftir

Greinir

 Brasilia. Í: Gluggin, juni 1956.
 Spania. Í: Gluggin, mars 1956.

Websites
 Galleri Nor
 Kokk.no - uppskriftir upp á klippfiskarættir

Matur og drekka
Fiskar


Summartíð

Summartíð er, at klokkan summarhálvárið verður flutt ein tíma fram fyri at gagnnýta dagslýsið betri. Við at flyta klokkuna ein tíma fram, er seinni ljóst um morgunin og longri ljóst um kvøldið. Dagslýsið verður tá meira í samsvari við vanligu dagsrútmuna hjá fólki.

Benjamin Franklin skeyt av fyrstan tíð - og kanska hálvavegna í skemti - upp at flyta klokkuna. Tað var gjørt í greinini "An Economical Project" í 1784. Summartíð var fyrstu ferð brúkt í Eysturríki og Týsklandi undir fyrra heimsbardaga - 30. apríl 1916 - fyri at spara olju, meðan kríggj var. Fleiri evropeisk lond, teirra millum Danmark, fóru yvir til summartíð 21. mai sama árið.

Summartíð hevur verið í gildi í Danmark í fleiri umførum. Fyrst í 1916, síðani aftur í 1940 - 1948. Summartíð, sum vit kenna hana í dag, hevur verið í gildi í Danmark síðani 1980. Í Føroyum varð farið yvir til summartíð við støði í "Løgtingslóg nr. 66 frá 21. mai 1980 um summartíð". Neyvari verður ásett í kunngerðum; nú er galdandi "Kunngerð nr. 87 frá 29. august 2016 um summartíð 2017, 2018, 2019, 2020 og 2021". Fyrstu árini varð flutt til summartíð seinast í apríl og aftur til vetrartíð (vanliga tíð) seinast í september. Síðan 1996 hava vit flutt til summartíð samstundis sum ES-londini, frá seinasta sunnudegi í mars til seinasta sunnudag í oktober.

Formliga eitur tað, at klokkan 01.00 seinasta sunnudag í mars verður klokkan flutt til 02.00. Seinasta sunnudag í oktober verður flutt aftur hin vegin. Klokkan 02.00 verður klokkan flutt aftur til 01.00. Ein háttur at minnast, hvønn veg klokkan skal flytast, er at hugsa um, at vit vilja gagnnýta summarljósið. Klokkan skal tí altíð flytast móti sumrinum: fram um várið og aftur um heystið.

Ávísingar úteftir

 Løgtingslóg nr. 66 frá 21. mai 1980 um summartíð
 Kunngerð nr. 87 frá 29. august 2016 um summartíð 2017, 2018, 2019, 2020 og 2021
Áki Bertholdsen: Næsta ár eigur at verða síðstu ferð, in.fo, 26.03.2022

Tíð


Evropeiska Samveldið

ES er stytting fyri Evropasamveldið ella Evropeiska samveldið, á donskum og flestu evropeiskum málum verður brúkt styttingin EU, stytting fyri Europæiske Union ella European Union, er eitt samveldi í Evropa. Hugsanin um at stovna eitt samveldi í Evropa kom upp eftir Seinna heimsbardaga, tí evropeisku londini hildu hetta vera einastu leið at sleppa undan fleiri kríggjum í heimspartinum. Felagsskapurin, ið upprunaliga æt EEC (stytting fyri Búskaparligi Felagsmarknaður Evropa), hevur skipað øll limalondini sum ein marknað. Vøra, tænastur og arbeiðsmegi hava frítt at fara limalandanna millum. ES skipar seg nú sum búskaparligt samveldi við einum gjaldoyra, evru, í øllum londunum. Ein onnur framtíðarhugsjón er ES sum politiskt samveldi. Tað vóru tey seks londini, Frakland, Luksemborg, Belgia, Niðurlond, Vesturtýskland og Italia, sum stovnaðu henda felagsskap í Róm í Italia í 1957, og tí verður sjálvur sáttmálin nevndur Rómsáttmálin. Í 1973 komu Stóra Bretland, Danmark og Írland uppí, í 1981 Grikkaland, í 1986 Spania og Portugal og um ársskiftið 1995 Svøríki og Finnland. Føroyar eru ikki við, men hava serligan sáttmála við ES. Sama er við til dømis Íslandi, Sveis og Noregi. Grønland fylgdi Danmørk inn í ES. Tá ið Grønland fekk heimastýri, vórðu viðurskiftini við ES endurskoðað, og Grønland segði seg úr felagsskapinum. Eftir broytingarnar í Eysturevropa seinastu árini, vilja nógv av teimum londunum sleppa upp í Evropasamveldið, og summi hava longu søkt um limaskap. Efir at limalondin góðtóku Maastricht-sáttmálan í 1993, er lagt upp til nógv meira víðfevnandi samstarv enn upprunaliga ætlað.

Í 2014 vóru 28 lond í ES, fólkatalið 506 mió. og í vídd umleið 4,38 mió. km2. Tá ið Japan er frá, er ongastaðni so nógv fólk á hvørjum km2 sum í ES. 24 almenn mál eru í ES og fleiri óalmenn mál. ES-londini eru ídnaðarlond burturav og nógv ríkari enn lond flest. Tað er aðalmál ES at gera eitt Evropa við ongum landamørkum, har vøra og peningur hava frítt at fara. Í ES- og EBS-londunum hava vørur, tænastur, fólk og kapitalur frítt at fara. Hesi “fýra frælsini” gera tað lættari at virka. Føroyar hava ein handilssáttmála, sum gevur ávísum fiskavørum at kalla fría atgongd til ES marknaðin. Mangt og mikið snýr seg um pening, men ES er meira enn tað. Samstarv er á nógvum økjum: vísindi, handil, umhvørvi, undirvísing og uttanríkispolitikkur er nøkur dømi. Nógv halda, at ES er stigið fram ímóti sameindu tjóðum Evropa, við felags gjaldoyra og eisini felags verju og løgreglu.

Søga

Í 1957 gingu fimm lond saman og stovnaðu Evropeiska Búskaparliga Felagsmarknaðin (EEC). Tey hildu, at neyvt búskparligt samstarv fór at avmarkað vandan fyri kríggi ímillum limalondini og at skapa vælferð í Evropa. Seinni komu fleiri onnur lond uppí, og nú eitur felagsskapurin Evropasamveldið (ES). 28 lond eru limir, og umframt búskaparliga samstarvið verður nú virkað fyri at gera ES til politiskt samveldi.

Seinni veraldarbardagi tók milliónir mannalív og syndraði Evropa. Evropeiski felagsmarknaðurin varð settur á stovn, so at kríggj og ósemjur ikki aftur skuldu vera millum lond í Evropa. Tey seks (sum tey tá vórðu nevnd) europeisku londini Belgia, Niðurlond, Luksemborg, Frakland, Vesturtýskland og Italia skrivaðu í 1957 undir Rómsáttmálan og skipaðu harvið Europeiska Felagsmarknaðin, stytt EF. Endamálið var í fyrstu syftu, at hesi londini skuldu hava felags tollmark, felags arbeiðsmarknað og frían innanhýsis kapitalflutning landanna millum. Í aðru syftu varð ætlanin, at EF skuldi mennast til eitt búskaparligt og politiskt samveldi. Fyri at standa seg ímóti hesum felagsskapi tóku tey sjey europeisku londini Danmark, Svøríki, Noreg, Stóra Bretland, Portugal, Eysturríki og Sveis seg saman í felagsskapin EFTA (stytting fyri European Free Trade Association á enskum). Sáttmálin varð undirskrivaður í Stokkhólmi í Svøríki í november 1959. EFTA er eitt fríhandilsøki, har allur tollur ímillum limalondini er avtikin, samstundis sum hvørt limaland sær kann varðveita tann toll, tey høvdu við triðjalond. Føroyar gjørdist limur í EFTA í 1967, men fór í 1972 burturúr aftur, tá ið Danmark gjørdist limur í ES. Tey EFTA-lond, ið ikki eru farin upp í ES, skrivaðu í 1992 undir ein sokallaðan EBS-sáttmála við ES. EBS er stytting fyri Europeiska Búskapar Samstarvið, sum merkir, at Innmarknaðurin í ES eisini kom at fevna um EFTA londini. Nú er einki eftir av EFTA, og tey lond, sum ikki hava fingið limaskap í ES, hava í staðin fingið handilssáttmála, EBS-avtaluna.

Stjørnurnar í flagginum hjá ES siga frá, hvussu mong lond vóru limir, men nú eru fleiri lond komin afturat.

Skipan

Valdið í ES verður býtt í tríggjar partar. Lóggevandi valdið hevur ráðharraráðið, útinnandi valdið hevur kommissiónin, og dómsvaldið hevur dómstólurin. Haraftrat er ráðgevandi ting, sum eitur Evropatingið.

 Ráðharraráðið ella ES-Ráðið (enskt: Council of the European Union) hevur skrivstovur sínar í Brússel. Í ráðnum eru 28 ráðharrar, ein úr hvørjum limalandi. Tað er ráðharraráðið, sum samtykkir lógirnar í ES.

 Kommissiónin (enskt: European Commission) hevur skrivstovu í Brússel. Í kommissiónini eru 28 limir, 2 úr teimum stóru limalondunum og 1 úr teimum smáu. Kommissiónin skal koma við uppskoti um nýggjan politikk og nýggjar lógir. Tá ið lógirnar eru samtyktar, skal kommissiónin síggja til, at tær verða hildnar.

 ES-dómstólurin (enskt: European Court of Justice) hevur sæti í Luksemborg. Í honum er 1 dómari úr hvørjum limalandi, og avgerðir, tiknar í ES-dómstólinum, skuldu verða tiknar fram um dómarnar í limalondunum.

 ES-Parlamentið ella Evropatingið (enskt: European Parliament) heldur sínar fundir í Strassborg, Fraklandi. Í tinginum eru 751 limir, sum verða valdir fyri fimm ár í senn av borgarunum í limalondunum. Úr Danmark eru 13 limir. Tingið umboðar fólkið, og politikarar úr nógvum ymiskum flokkum í Evropa hava sæti har. Tingið skal til dømis taka støðu til øll uppskotini frá kommissiónini um fíggjarpolitikkin í ES.

Sambandið millum Føroyar og ES

Føroyar er ikki limur í ES, men tað er Danmark, sum Føroyar er í ríkisfelagsskapi við. Bæði áðrenn og aftaná at Danmark fór upp í ES, hava anstøðingar har, eins og í Føroyum, hildið fundir og gingið mótmælisgongur. Í øllum Norðurlondum eru fólk bæði ímóti og fyri ES. Vidðhaldsfólk halda, at ES hevur bundið londini í Evropa fastari saman, og tey 28 ES londini hava fingið størri ávirkan á heimin. Hildið verður, at ES er til gagns fyri til dømis útflutning og fyri fólk flest. Andstøðingar halda, at landið missir ein part av støðu síni sum sjálvstøðugt ríki. Tey vilja hava frælsi sjálvi at ráða og vilja ikki, at landið skal verða stjórnað úr Brússel.

Í 1970 fóru Danmark, Stórabretland, Írland og Noreg undir samráðingar við EF um møguligan limaskap. Undir samráðingunum segði danski marknaðarráðharrin, at fyri Føroyar og Grønland kundu taka seg upp serligir spurningar, sum gjørdu tað neyðugt, at serskipanir av ymsum slagi vórðu gjørdar fyri hesar partar av ríkinum. Hetta setti av álvara ferð á kjakið í Føroyum um, hvørt Føroyar skuldu fylgja Danmark inn í felagsskapin

2. oktober 1972 varð staðfest við fólkaatkvøðu, at Danmark skuldi gerast partur av EF. Danski upptøkusáttmálin í EF fevndi ikki um Føroyar. Eisini Stórabretland og Írland valdu at gerast limir. Sambært ráðgevandi fólkaatkvøðu í Noregi, har meirilutin av fólkinum var ímóti limaskapi, avgjørdi norska stjórnin at mæla Stórtinginum til ikki at samtykkja luttøku í EF. Síðani løgtingið í januar 1972 hevði viðgjørt EF málið vóru nú farnar hendingar fram av stórum týdningi fyri støðu Føroya mótvegis EF. EFTA londini, sum ikki søktu um limaskap í EF, høvdu øll fingið fríhandilssáttmálar við EF; og Noreg ynskti ikki longur limaskap, men samráddist nú við EF um fríhandilssáttmála.

Tá løgtingið fyrst í sjeytiárunum skuldi taka støðu til, um Føroyar skuldu fara við Danmark inn í Evropeiska Felagsmarknaðin (EF), birtist ein tann størsta politiska rørsla, sum hevur verið í Føroyum: Fólkafylkingin móti EEC. Fylkingin - væl stuðlað av serliga Tjóðveldisflokkinum - førdi eina kampanju, ið lýsti felagsmarknaðin sum nakað stórt og fremmant, ið fór at týna Føroyar, gjørdust vit limir. Málið um føroyskan EF limaskap varð endaliga avgreitt, tá ið eitt samt løgting í 1974 gjørdi av, at Føroyar skuldu standa uttanfyri, hóast Danmark var farið inn í felagsskapin.

Í 1992 atkvøddi ein meirluti av dønum ímóti tættari ES-samarbeiði. Danska fólkið er 1 % av fólkinum í ES, og danir eiga bert ein lítlan part av atkvøðunum í ES-ráðnum og 1,7 % í ES-parlamentinum.

Sendistova Føroya í Evropasamveldinum

Sendistovan í Brússel starvast mest við viðurskiftum Føroya við ES. Endamálið hjá sendistovum Føroya er í høvuðsheitum, eins og hjá øðrum londum, at skapa og røkja sambond í vertslandinum og miðla kunning og sambond millum mentanarlív og aðrar samfelagsbólkar í vertslandinum. Kate Sanderson er fyrsta sendikvinna Føroya í Brússel.

ES-boykott ímóti Føroyum

28. august 2013 valdi ES at fremja boykott móti Føroyum á tann hátt, at føroysk skip við makreli og sild ikki sluppu í ES-havn ella ES-land yvirhøvur. Hetta orsakað av ósemju um hvussu stóran part av makrelkvotuni, ið Føroyar skal hava. ES metti, at Føroyar ikki fiskaði burðardygt. Føroyar stevndu ES til WTO. Hin 11. juni 2014 kunngjørdi Maria Damanaki, fiski- og vinnumálakommiserur hjá ES, at avtala um sildakvotu varð gjørd millum Føroyar og ES, og at ES nú fór at enda handilsforingunum móti Føroyum, sum hevði vart síðan 28. august 2013. Sum partur í nýggju semjuni lovaði Jacob Vestergaard, fiskimálaráðharri Føroya, at Føroyar fóru at taka aftur stevningina í WTO móti ES.

Limalond

Evropasamveldið er vaksið sera nógv síðan Rómsáttmálin varð undirskrivaður av Vesturtýsklandi, Fraklandi, Italia, Niðurlondum, Belgia og Luksemborg í 1957. Tey seks stovnandi londini verða ofta umrødd sum tey seks ella kjarnu-Evropa.

22 onnur lond blivin innlimað í ES síðan stovnanina, hetta er hent í seks umførum (limalond, ið eisini eru við í Evru-samstarvinum, eru merkt við "€"):

  € (1958)
  € (1958)
  € (1958)
  € (1958)
  € (1958)
  € (1958)
  (1973)
  € (1973)
  (1973)
  € (1981)
  € (1986)
  € (1986)
  € (1995)
  € (1995)
  (1995)
  € (2004)
  (2004)
  € (2004)
  (2004)
  € (2004)
  € (2004)
  € (2004)
  (2004)
  € (2004)
  € (2004)
  (2007)
  (2007)
  (2013)

Friðarheiðursløn Nobels

ES fekk Nobel friðarheiðurslønina í 2012. Í hennara grundgevingum varð m.a. sagt, at ES í yvir seks áratíggju hevur virkað fyri friði, fólkaræði og mannarættindum í Evropa. Nevndin vísti á, at áðrenn Seinna heimsbardaga høvdu Týskland og Frakland, í eitt 70 ára skeið, verið í kríggi tríggjar ferðir. Eisini tók Nobelnevndin fram, at ES hevur slóðað fyri fólkaræði, ikki minst í Eystur- og Suðurevropa er fólkaræði styrkt, og fleiri stríð millum etniskar bólkar eru loyst á friðarligan hátt. Samanumtikið hevur ES, sambært Nobelnevndini, stabiliserað Evropa, og broytt tað frá at vera ein heimspartur, sum var merktur av kríggi, til at vera ein heimspartur, har friður valdar. “Evropeiska Samveldið hevur í 60 ár borgað fyri støðufesti, trygd og friði í Evropa síðani Seinna heimsbardaga, og hevur eisini styrkt mannarættindini í Evropa", segði Thorbjørn Jagland, formaður í Nobelnevndini, tá hann í okt. 2012 kunngjørdi, hvør fær friðarheiðurslønina 2012.

ES hevur í fleiri ár verið í uppskoti at fáa friðarheiðurslønina. Nobelnevndin varð samd um at lata ES heiðurslønina.

Sí eisini

 Evropa

Keldur

Evropa


Fólkakirkjan

Fólkakirkjan er almenna kirkjan í Føroyum, og tað viðførir millum annað, at tað er læra fólkakirkjunnar, ið verður lærd næmingum í fólkaskúlanum. Eisini byrjar tingsetan á Ólavsøku við at landsins politikarar og prestar fara til gudstænastu í Havnar kirkju. Fólkakirkjan er evangelisk-luthersk.

Flestu føroyingar eru í fólkakirkjuni, tó at grundlógin í 1849 tryggjaði trúarfrælsi. Í Føroyum eru 14 prestagjøld og 20 prestar. Fjórða hvørt ár er kirkjuráðsval. Ráðið hevur rættiliga stórar heimildir. Tað velur prest, klokkara, dekn og urguleikara. Tað ansar eftir, at kirkjan verður hildin í góðum standi, og gevur loyvi til sangframførslur og tónlistaframførslur í kirkjuni.

kristindómur

Søga

Í 1963 varð próstaembætið avtikið, og varabispur settur í staðin. Í 1990 gjørdust Føroyar sjálvstøðugt bispadømi, og bispurin ovasti myndugleiki kirkjunnar. Ólavsøkudag 2007 varð Fólkakirkjan yvirtikin.

Prestar

Fróðskaparsetur Føroya hevur fyrireikandi prestaútbúgving. Flestu prestarnir fáa endaliga útbúgving á lærda háskúlanum í Århus, Keypmannahavn ella Reykjavík.

Læra

Altargangur

Barnadópur

Barnadópur verður praktiseraður í Fólkakirkjuni. Børn og vaksin, sum verða doypt í kirkjuni, gerast limir í fólkakirkjuni. Børnini verða borin til doypifuntin inni í kóri, har prestur doypir tey. Tá eitt barn fer til dópin, hevur tað fleiri gummur og gubbar - hesi eru oftast familja og vinir hjá foreldrunum. Formliga er uppgávan hjá gudforeldrum at hava ábyrgdina av kristnu uppalingini hjá barninum, skuldi so borið á, at foreldrini fella frá, áðrenn barnið er konfirmerað. Tó er tað ofta eisini so, at forvæntað verður, at gummur og gubbar taka seg eitt sindur eyka av barninum í tímiliga lívinum, geva jóla- og føðingardagsgávur o.s.fr. Formliga treytin fyri at kunna gerast gumma ella gubbi er vanliga, at man tilhoyrir fólkakirkjuna og er konfirmeraður. Frávik verða tó viðhvørt gjørd frá hesi reglu.

Konfirmatión

Brúdleyp

Jarðarferð

Trúarjáttanir og játtanarrit

 Apostólska trúarjáttanin
 Nikæno-konstantinopolitanska trúarjáttanin
 Athanasianska trúarjáttanin
 Augsburgska trúarjáttanin
 Lítla katekismus hjá Martin Luther

Prestagjøld
Høvuðsgrein: Prestagjøld í Føroyum
Øll, sum eru í fólkakirkjuni, eru í einum kirkjuliði í einum prestagjaldi. Í einum prestagjaldi er ein kirkja ella fleiri. Hvør kirkja hevur kirkjuráð, klokkara, dekn og urguleikara. Prestagjøldini í føroysku Fólkakirkjuni eru 14 í tali:

 Norðoya eystara prestagjald.
 Norðoya vestara prestagjald.
 Nes prestagjald.
 Glyvra prestagjald.
 Fuglafjarðar prestagjald.
 Eiðis prestagjald.
 Sjóvar prestagjald.
 Norðurstreymoyar prestagjald.
 Suðurstreymoyar eystara prestagjald.
 Suðurstreymoyar vestara prestagjald.
 Vága prestagjald.
 Sandoyar prestagjald.
 Suðuroyar norðara prestagjald.
 Suðuroyar sunnara prestagjald.

Kirkjur í Føroyum
Høvuðsgrein: Kirkjur í Føroyum

 Christianskirkjan
 Fámjins kirkja
 Fríðrikskirkjan
 Funnings kirkja
 Havnar Kirkja
 Hovs kirkja
 Húsa kirkja
 Porkeris kirkja
 Tvøroyrar kirkja
 Vesturkirkjan
 Vágs kirkja
 Glyvra kirkja

Keldur

Slóðir úteftir

 http://www.folkakirkjan.fo

Føroyska Fólkakirkjan


Anatolia

Anatolia (grikskt: ανατολιαv, turkiskt: Anadolu, eisini kent sum Lítla Ásia (Grikskt: Μικρά Ἀσία Mikrá Asía)) er eitt økið í útsynningshorninum á Ásia og er í dag ein partur av Turkalandi. Anatolia var landið hjá hittittum í 2. øld á.Kr.

Turkaland
Miðeystur
Søga


Hittittar

Hittittarnir búðu í Anatolia í núverandi Turkalandi. Høvuðsstaður teirra var Hattusha.

Keldur

 Bryce, Trevor: The Kingdom of the Hittites
 Ceram, C. W.: Hittiternes gåde - Opdagelsen af hittiternes rige, Berlingske (1956)

Bókmentir um hittitar

 Bech, Sussi: Rejsen til Hattusas (teknirøð), Carlsen (1991)

Slóðir úteftir
Hattusas/Bogazköy
Myndir hjá Boğazköy
Myndir hjá Yazılıkaya
Der Anitta Text (hjá TITUS)

Fólk
Miðeystur
Fornfrøði
Søga


Hattusha

Hattusha var høvuðsstaður hittittanna. Hetta var í Anatolia í núverandi Turkalandi.

Keldur

Bókmentir um Hattusha

 Bech, Sussi: Rejsen til Hattusas (teknirøð), Carlsen (1991)

Slóðir úteftir

 Hattusha
 Hattusha Photo Album
 Hattusha: the Hittite Capital - UNESCO World Heritage Centre

Fornfrøði
Miðeystur
Høvuðsstaðir í Asia


Gudforeldur

Gudforeldur er savniheiti fyri gummur (gudmammur) og gubbar (gudpápar).

Gudforeldur í Fólkakirkjuni

Kirkjusiður var, at elsta gumman bar barnið fram til dópin og vegna barnið játtaði kristnu trúnna.

Keldur

 Háberg, Petur: Gumma mín og eg, Kristiligar bókmentir (1976)

Kristindómur


Kristiligi Fólkaflokkurin

Kristiligi Fólkaflokkurin, Føroya Framburðs- og Fiskivinnuflokkur varð vanliga bert nevndur Kristiligi Fólkaflokkurin. Flokkurin stillaði upp til løgtingsval frá 1958 til 1998.

Formenn

Keldur

Slóðir úteftir

Føroyskir flokkar


Tey dansa eins og skuggar

Sangurin Tey dansa eins og skuggar varð yrktur til kapping, sum Amnesty International Føroya deild útskrivaði umleið 1990. Til frumframførsluna í Norðurlandahúsinum varð hann sungin av Eyðuni Nolsøe, og Finnur Hansen spældi undir. Fuglafjarðar Gentukór stjórnað av Frits Johannesen átti kórsangin aftanfyri. Fyrstu ferðirnar, sangurin varð spældur í útvarpinum, var tað ein liveupptøka frá hesari framførslu, men seinni varð sangurin endurinnspældur við øðrum kóri.

Keldur

Slóðir úteftir

Føroyskur kórsangur


Fuglafjarðar Gentukór

Fuglafjarðar Gentukór er sum navnið sigur eitt gentukór úr Fuglafirði. Kórið varð sett á stovn í 1982 av Frits Johannesen, og hevur síðani havt ymiskar kórleiðarar og klaverleikarar.

Kórleiðsla
Frits Johannesen

Klaverfylgispæl
Jógvan á Lakjuni
Eyðun á Lakjuni

Virksemi
Kórið hevur havt stórt konsertvirksemi, bæði innan- og uttanlands. Eisini hevur kórið við millumbilum útgivið bond og seinni fløgur.

Føroyar

Tá kórverkið Carmina Burana eftir Carl Orff varð uppført í Norðurlandahúsinum, var gentukórið eitt av luttakandi kórunum.

Tá Sissel Kyrkjebø var á konsertferð í Føroyum í 1991, var kórið bakgrundskór í onkrum einstakum lagi á konsertini í Norðurlandahúsinum, og harumframt myndaðu umleið 10 gentur frá Fuglafjarðar Gentukóri saman við 10 gentum frá Gentukórinum hjá Paula í Sandagerði eitt úrvalskór, ið fylgdi Sissel Kyrkjebø á øllum konsertunum í Norðurlandahúsinum í Havn og í Christianskirkjuni í Klaksvík.

Fuglafjarðar Gentukór sang eisini kór til frumframførsluna av "Tey dansa eins og skuggar", sum Eyðun Nolsøe syngur.

Í 1992 luttók kórið undir leiðslu av John Høybye á Tórshavnar Jazz-, Fólka- og Bluesfestivali; tað var eisini John Høybye sum stjórnaði kórinum til jazzkendu 10 ára føðingardagskonsertini, sum var í Fuglafjarðar Kirkju í august sama ár.

Uttanlandsferðir
1990 Vesturnoreg
1991 Norðursvøríki
1992 Danmark
1993 Danmark og Týskland

Útgávur og upptøkur
Krokus

Føroyskur kórsangur


Bókavarðafelagið

Bókavarðafelagið er felagið fyri allar bókavørðir í Føroyum við bókasavnsfakligari útbúgving. Í nevndini sita Høgni Bech, Herluf Hansen og Kartni Ravnsfjall

Felagið varð stovnað í 1986, og er eitt áhugafelag.

Fyri at gerast limur í Bókavarðafelagnum, krevst bókasavnsfaklig útbúgving frá hægri lærustovni sum Bibliotekar DB, cand. scient.bibl., cand.mag. í mentan og miðlan ella onnur viðkomandi útbúgving.

Í 2019 eru umleið 25 limir í Bókavarðafelagnum. Nevndarlimir í Bókavarðafelagnum verða valdir fyri tvey ár í senn á árliga aðalfundinum. Nevndin skipar seg sjálv við formanni, skrivara og kassameistara. Flestu limir í Bókavarðafelagnum eru limir í Magistarafelagi Føroya í AKF, og summir eru limir í Starvsmannafelagnum.

Formenn

 ?? - 2007 Arnbjørn Ó. Dalsgarð
 2007 - 2009Kristina Petersen
 2009 - 2012Laura Vinther
 2012 - 2014 Svend Højgaard
 2014 - 2015 Oyvør Dam Lassen
 2015-2016  Sofía Olsen
2017  Unn Paturson
2018-2019 Høgni Bech

Skrivarar

 ?? - Vónbjørt Vang
 ?? - Vígdis Bjarnadóttir
  - 2014 Johanna Cathrina Mørkøre
  2014 -  Kristina Petersen
2016 Unn Paturson
2017  Høgni Bech

Kassameistarar

 ?? - 2008 Kartni Ravnsfjall
 2008  Laura Vinther
 2013 - 2015 Sofía Olsen
 2015  Vónbjørt Vang
2016 Malan Hilmarsdóttir
2017  Malan Hilmarsdóttir

Bókavørður í Føroyum
Bókasavnsfaklig útbúgving frá hægri læristovni er kravd fyri at kunna setast í starv sum bókavørður á almennu bókasøvnunum í Føroyum.

Keldur

Slóðir úteftir

 Føroya landsbókasavn

Yrkisfelag
Bókmentir


Arnbjørn Ó. Dalsgarð

Arnbjørn Ólavsson Dalsgarð (f. 28. august 1971, ættaður av Velbastað) er rithøvundur, bókavørður og tónleikari, guitarleikari. Í 2012 varð hann settur í starv sum leiðari á Býarbókasavninum. Áðrenn tað starvaðist hann á Føroya Landsbókasavni. Hann gjørdist liðugur við útbúgving sum bókavørður í 1999. Hann er føddur í 1971, er uppvaksin á Velbastað og býr í Havn. Er ritstjóri á bókmentatíðarritinum Vencili saman við Oddfríða M. Rasmussen. Árini 2003-2007 hevur hann verið formaður í Bókavarðafelagnum, og í mars 2007 bleiv hann valdur til formann í Rithøvundafelagnum og legði frá sær í Bókavarðafelagnum, hann varð formaður í Rithøvundafelagnum til 2009. Meðan hann búði í Keypmannahavn í 1990-árunum var hann onkuntíð blaðstjóri á blaðnum Oyggjaskeggi, sum er blaðið hjá føroyskum lesandi uttanlands, serliga í Danmark. Hann hevur fyrr spælt sum guitarleikari í fleiri føroyskum orkestrum, tað var í 1980-árunum. Hann spældi eitt nú saman við James Olsen og Óla Hans Andreasen. Arnbjørn er giftur við Rigmor Dam, sum er løgtingskvinna (2011-), lærari og blaðkvinna. Tey eiga trý børn saman.

Útgávur

Stuttsøgusøvn
2015 So hon starir inn í veggin
2016 Albert

Stuttsøgur í tíðarritum vm.
 2005 Hygg hasin jólamaðurin, í Míni jólabók
 2005 Mausan er horvin, í Míni jólabók
 2006 Toftin hinumegin, útgivin í savninum "Svartideyði og aðrar spøkilsissøgur"
 2006 Skuggarnir á Skarvatanga, í Míni jólabók
 2006 So hon starir inn í veggin, í Vencili 1
 2007 Ivin,  í Vencili 2
 2007 Eisini slíkt, sum nívir í Vencili 2
 2008 Ljósið í Vencili 5
 2008 Ein misskiljing í Míni jólabók
 2010 Triglav í Vencil 8
 2010 Brøður í Vencil 9
 2010 Hann sjálvur í Horni í Míni jólabók
 2011 Eitt satt undur í Míni jólabók
 2012 Albert og uttanroyndarvísindini, Albert og skaparin, Albert og almennið í Vencili 11
 2012 Hási Andersen í Míni jólabók
2013 Tríggjar søgur í Vencili nr. 13
2015 Søga søkir maka í Vencili nr. 15
2015 Pápi tekir, í Míni jólabók

Yrkingar
 2009 Tvær yrkingar í Vencili 7

Ævintýr
2014 Einaferð var tað ..., Savn við 15 føroyskum ævintýrum, sum Jakob Jakobsen savnaði á ferðum sínum í Føroyum seinast í 19. øld. Rithøvundar: Arnbjørn Ó. Dalsgarð, Lydia Didriksen, Oddfríður Marni Rasmussen, Oddvør Johansen. Tekningar: Ann-Mari Egholm, Edward Fuglø, Herdis Jakobsen, Jón Sonni Jensen, ISBN 978-99972-0-112-6

Keldur

 Rithøvundafelag Føroya
 Bókadeild Føroya Lærarafelags

Slóðir úteftir
 Føroya landsbókasavn

Føroyskir rithøvundar
føðingar í 1971
Føroyskir ritstjórar
Føroyskir bókavørðar
Føroyskir tónleikarar
Velbastaðfólk
Havnafólk
Tíðindafólk


Eyðun Nolsøe

Eyðun Nolsøe er føddur í 1966. Hann er ein av frontfigurunum í Frændum. Hann býr nú á Tvøroyri og eigur tríggjar døtur. Umframt at vera tónleikari, er Eyðun Nolsøe eisini góður telvari. Hann vann FM í talvi í 1995.

Útgávur sum einstaklingur

 Dansa
 So nógvar røddir (2007)

Slóðir úteftir

 Sangtekstir.com

Nolsøe, Eyðun
Nolsøe, Eyðun
Føroyskir telvarir
Frændur
Føroyskir mannligir sangarar
Føroyskir sangskrivarar
Føroyskir guitarleikarar
Klaksvíkingar


Orknoyggjar

Orknoyggjar (skotskt gæliskt: Arcaibh, enskt: the Orkney Islands) eru ein oyggjabólkur millum Hetland og skotska meginlandið. Oyggjabólkurin er ein av 32 skotskum regiónunum. Tað eru 200 smáar oyggjar 16 km í ein norðan úr Caithness í Norðurskotlandi. Størsta oyggin nevnist Mainland (sama orð sum føroyskt meginland). Fólk býr á umleið 20 oyggjum.

Orkney hevur umleið 20 100 íbúgvar, harav búgva 7000 í høvuðsbýnum Kirkwall. Í ferjubýnum Stromness búgva umleið 2000 fólk.

Søga

Longu í 8. øld settu fyrstu norðmenninir búgv her. Oyggjarnar komu sum frá leið undir norskt vald, og norsk mentan, mál og virksemi gjørdist ráðandi.

Skara Brae

Bygdin Skara Brae varð bygd í yngru steinøld um 3000 f.Kr. Hon varð funnin av tilvild í 1850, tá ið sandurin, sum hevði fjalt bygdina øld eftir øld, feyk burtur í einum herviligum ódnarveðri. Í bygdini eru eini tíggju laðað hús. Veggirnir vóru laðaðir av fløtum hellum, gólvini vóru steinsett við stórum hellum. Innbúgvið var laðað av gróti ella høgt inn í veggin. Búnyttur og amboð vóru eisini av steini, sumt av beini. Viður var eingin, tí skógur veksur ikki í Orknoyggjum.

Skara Brae varð sett á heimsmentanararvslistan hjá UNESCO í 1999.

Landalæra

 Auskerry er ein lítil oyggj við vita og fuglareservati.
 Burray er ein lítil oyggj, sum hevur eitt savn við steinrenningum.
 Eday
 Egilsay
 Eynhallow
 Flotta
 Graemsay
 Holm of Papa
 Hoy
 Mainland
 North RonaldsayMainland
 Papa Stronsay
 Papa Westray
 Rousay
 Sanday
 Shapinsay
 South Ronaldsay
 Stronsay
 Westray
 Wyre

Føroyar og Orknoyggjar

Tað er vorðið alt meira vanligt, at føroyingar vitja Orknoyggjar, hetta kemst millum annað av tí at stuttleikabátar eru vorðnir alramannaogn, og at nógvur av bátaeigarunum dámar væl at vitja næstu grannalondini.

Myndasavn

Keldur

 Orkneyøerne - Wikipedia (danskt).

Slóðir úteftir

 Orkneyjar - The Heritage of the Orkney Islands
 VisitOrkney - the official Orkney tourism website

Evropa
Oyggjar í Skotlandi
Orknoyar


Fair Isle

Fair Isle (norrønt: Frjóey, skotskt gæliskt Fara, nevnd Færøy í einum dokumenti frá 14'du øld), er ein oyggj, sum liggur einsamøll miðskeiðis millum Orknoyggjar og Hetland. Hon liggur í ein næstan beinan sunnan úr Sumburgh Head og hoyrir fyrisitingarliga til Hetland, hóast hon í veruleikanum liggur nærri Orknoyum.

Hægsta fjallið er Ward Hill (før. Varðhald) 217 m.

Hondverk og hondarbeiði

Ein serligur bindistílur stavar frá Fair Isle og kallast Fair Isle bindistílur.

Fuglafrøði
Oyggin er fuglareservat, og nógvir ornitologar ynskja sær einaferð í sínum lívi at koma til Fair Isle.

Myndir

Slóðir úteftir

 Fair Isle Home Page
 Fair Isle Lodge and Bird Observatory
 Fair Isle Electricity
 Airstrip

Oyggjar í Hetlandi


Michael Hutchence

Michael Hutchence (22. januar 1960 – 22. november 1997) var sangari í avstralska tónleikabólkinum INXS. Hann gekk einaferð saman við toppmodellini Helenu Christensen.

Tónleikarar
Føðingar í 1960
Andlát í 1997


Niels Midjord

Niels Midjord (føddur 13. juni 1949, deyður 4. juni 2022) var føroyskur arkitektur, lærari, sangskrivari og sangari.

Niels Midjord vaks upp í Fuglafirði. Hann var útbúgvin arkitektur og lærari og hann starvaðist í Fuglafjarðar Skúla í mong ár. Sum arkitektur hevur hann m.a. teknað Mentanarhúsið í Fuglafirði, og hevði eisini eitt uppskot um kirkjubygging, tá ið Fuglafjørður skuldi fáa nýggja kirkju í 80'unum.

Í 2020 stillaði hann upp til kommunustýrisval í Fuglafjarðar Kommunu fyri lista Á.

Hann andaðist, 72 ára gamal, leygardagin fyri hvítusunnu, hin 4. juni 2022.

Tónleikarligt virksemi

Seinnu árini er Niels farin at gera alt meira við sangframførslur. Hann byrjaði við at syngja skemtiligar sangir sum "Mín grái fordur" og "Fimm feitar flugur", men síðani er hann farin at framføra meira traditionellan tónleik, millum annað kingosálmar.

Í 2009 gav hann út fløgu saman við Lív Næs, fløgan varð væl móttikin.

Í 2012 útgav Lív Næs sína egnu fløgu, Niels Midjord syngur ein av sangunum Mín lynglitta lá saman við henni.

Í 2013 útgav hann tulkingar av Leonard Cohen, sum hann seng saman við Eilini Hansen.

Útgávur
(2010) Bingo. Niels syngur Gunleif live.
(2009) Tú skalt eiga morgindagin. Niels Midjord & Lív Næs tulka Alf Proysen.
(2013) Leonard Cohen tulkingar.
(2016) Faðir vár. Niels Midjord og Eilin Hansen framføra.
(2018) Bíbilskar vísur og katekismussangir. Niels Midjord og Eilin Hansen framføra.

Keldur

Slóðir úteftir
 Leonard Cohen tulkingar - Niels Midjord, leonardcohenfiles.com

Føroyskir lærarar
Føroyskir tónleikarar
Føroyskir mannligir sangarar
Fuglfirðingar
Føroyskir sangskrivarar
Andlát í 2022


Debrecen

Debrecen (IPA: ) er næstørsti býur í Ungarn og hevur umleið 207.270 íbúgvar (2010). Debrecen er høvuðsbýur í landslutinum Hajdú-Bihar og liggur umleið 35 kilometrar frá markinum til Rumenia og umleið 220 kilometrar eystanfyri høvuðsstaðin Budapest. Býurin er ein stórur universitetsbýur við lesandi úr øllum heiminum.

Søga
Býurin varð fyrstu ferð nevndur í 1235 sum "Debrezun".

Jødiskt samfelag

Jødar fingu fyri fyrstu ferð loyvi til at búseta seg í Debrecen í 1814. Við fólkateljing vóru 118 jødiskir menn taldir eftir fýra árum. Tjúgu ár seinni fingu jødar loyvi til at keypa jørð og bústaðarhús. Í 1919 var 10% av íbúgvunum í býnum jødar, tá vóru yvir 10.000 skrásett í jødiska samfelagnum í býnum, og tey áttu nærum helmingin av størri ognum í og kring býin.

Tær ungarsku antisemitisku lógirnar frá 1938 førdu til at nógvar fyritøkur noyddust at lata aftur, og í 1939 vóru nógvir jødar senir til arbeiðsleir í Ukraina, har ið mong teirra doyðu í minuøkjum.

Keldur

Slóðir úteftir

Býir í Ungarn


Bonaire

Bonaire er ein niðurlendsk oyggj í Karibiska havinum. Oyggin er ein av teimum trimum ABC-oyggjunum og liggur 20 km eystan fyri Curaçao. Høvuðsstaðurin eitur Kralendijk.

Fólkið

Í 2001 var fólkatalið 10 791, í 2004 var tað minkað til 10 185, 2010 13 389. Mesta fólkið er afrikanarar, men eisini er ein hvítur minniluti. Almenna málið er niðurlendskt, men enskt, papiamento og spanskt eru eisini vanlig mál. Bonaire merkir "góð luft".

Landalæra

Oyggin er 288 km² stór. Hóast strandarlinjan er fruktagóð, er miðjan á oynni at rokna sum oyðimarkarlendi. Ein stórur partur av økinum er lagt út sum náttúrupark, sum tað kostar at sleppa at vitja. Ein strond á oynni kallast Pink Beach; har er sandurin ljósareyður og mjúkur, og gerst sjáldan heitur.

Av tí at oyggin hevur sera góð viðurskifti til surfing, marknaðarførir Bonaire seg sum "Surfers' paradise", sum eisini er tekstur á nummarspjøldrunum á bilunum.

Óbygda grannaoyggin Klein Bonaire vestan fyri Bonaire er 6 km² til støddar.

Keldur

 Bonaire - Wikipedia (danskt)

Oyggjar
Norðuramerika
Niðurlendskar oyggjar
Karibisku Niðurlondini


ABC-oyggjarnar

ABC-oyggjarnar (ofta eisini nevndar Windward Islands) eru Aruba, Bonaire og Curaçao.
Oyggjabólkurin er annar av teimum tveimum oyggjabólkunum, sum mynda Niðurlendsku Antillurnar í Karibiska havinum. Oyggjabólkurin liggur í ein norðan úr Venesuelansku strandarlinjuni og er partur í Smáu Antilloyggjum.

Ávísing úteftir

Oyggjar
Niðurlendskar oyggjar
Karibisku Niðurlondini


Curaçao

Curaçao (úttalast Kurasaw; Papiamento: Kòrsou) er ein oyggj og eitt sjálvstýrandi land í Suðurkaribiska havinum tætt við strondina á Venezuela. Oyggin er partur av Niðurlendska Karibia og fekk sjálvstýri í 2010 og er ein partur av Niðurlendska kongsríkinum, men er eins og Føroyar ikki partur av ES. Landið Curaçao er høvuðsoyggin og tann lítla óbygda oyggin ið nevnist Klein Curaçao (Lítla Curaçao).

Curaçao er ein av teimum trimum ABC-oyggjunum. Fólkatalið er gott 150.000, landið fevnir um 444 km2. Høvuðsstaðurin eitur Willemstad.

Curaçao
Oyggjar
Norðuramerika
Niðurlendskar oyggjar
Karibisku Niðurlondini


Miskolc

Miskolc (IPA: ) er ein býur í Ungarn. Býurin hevur umleið 179.000 íbúgvar.

Keldur

Slóðir úteftir

Býir í Ungarn


Baja

Baja (IPA: ) er ein býur í Ungarn. Býurin hevur hevur umleið 37.690 íbúgvar (2005).

Keldur

 Bacskai Sport: Baja & Bacska sportnews
 Baja Story: Baja Hungary online magazine

Slóðir úteftir

Býir í Ungarn


Aruba

Aruba er ein niðurlendsk oyggj beint úti fyri strondina í Venesuela. Aruba er ein av ABC-oyggjunum, ið eru í Karibiska havinum. Oyggin er 179 km2 til støddar og liggur bara 27 km frá suðuramerikanska meginlandinum í Venesuela. Høvuðsstaðurin eitur Oranjestad. Í januar 2000 var fólkatalið í Aruba 90,506; í januar 2013 var tað vaksið til 109,153 . Mesta fólkið er afrikanarar, men eisini er ein hvítur minniluti. Almennu málini í Aruba eru tvey, niðurlendskt og papiamento . Upprunafólkið í Aruba eru indiánar. Tann rómversk-katólska kirkjan er størsti trúarbólkur í Aruba; umleið 81 % av fólkinum eru rómverskir katolikkar í 2013 .

Ferðavinnan hevur havt ein vaksandi týdning fyri Aruba; ferðavinnan hevur stóran týdning í Aruba í 2013. Tølini hjá CIA World Factbook vísa, at ferðavinnan stendur fyri umleið 1/3 av samlaða BTÚ í 2013 . Hóast landið er lítið dregur tað nógv ferðandi á hvørjum ári. Hetta kemst helst av, at veðurlagið í Aruba er serstakliga lokkandi, har eru strendur so langt eygað røkkur. Størsta menningin og mesta virksemið er eisini fram við strendurnar. Hóast strandarlinjan er fruktagóð, er miðjan á oynni at rokna sum oyðimarkarlendi. Flestu ferðafólkini eru úr USA.

Oyggin er millum annað nevnd í sanginum Cocomo hjá Beach Boys. Eisini verður hon viðhvørt umtalað sum frítíðarstað í amerikanskum spælifilmum.

Kelduávísingar

Aruba
Hjálond
Niðurlendskar oyggjar
Karibisku Niðurlondini


Karibiska Havið

Karibiska havið er tann parturin av Atlantshavinum, ið er millum Norður- og Suðuramerika. Kendar oyggjar og oyggjabólkar í Karibiska havinum ert t.d. Barbados, Trinidad og Tobago, Isla Margarita, Kuba og Antillurnar, herundir ABC-oyggjarnar.

Keldur

Sí eisini

 Karibia

Slóðir úteftir

Høv
Karibia


Niðurlendsku Antillurnar

Niðurlendsku Antillurnar ella Niðurlendsku Antilloyggjar (niðurlendskt: Nederlandse Antillen, papiamento: Antia Hulandes) var heitið á einum bólki av 6 meiri og minni smáum oyggjum í Karibiska Havinum, sum allar eru partur av Smáu Antilloyggjum.

Bólkurin varð myndaður av sunnuaru ABC-oyggjunum (Windward Islands) og norðaru SSS-oyggjunum Sint Maarten, Sint Eustatius og Saba (Leeward Islands).

Samanlagt vóru oyggjarnar millum 1954 og 2010 eitt av teim stakríkjunum ið myndaðu um hetta mundið Kongsríki Niðurlond. Land binnen het Koninkrijk er niðurlendska heitið fyri stakríki av hesum slagi. Í 1986 varð Aruba tó frábýtt. Oyggin gjørdist til eitt stakríki innan kongsríki og í 2010 fylgdu Curaçao og Sint Maarten við.

Síðan 2010 eru tær seks oyggjarnar býttar sundur í tríggjar kommunur við serstøðu, t.e. Bonaire, Sint Eustatius og Saba, og í trý stakríki t.e. Aruba, Curaçao og Sint Maarten.

Tær tríggjar kommunur við serstøðu (bijzondere gemeenten á niðurlendskum) eru nú ein partur av stakríkinum Niðurlond.
Hesar oyggjarnar, Bonaire, Sint Eustatius og Saba, kallast eisini BES-oyggjarnar ella Karibisku Niðurlond.

Í dag er Kongsríki Niðurlond myndað av fýra stakríkinum: 3 stakríki í Karibia og stakríki Niðurlond sum er samansett av 12 landslutum í Evropa og teimum trimum kommununum við serstøðu í Karibia.

Sí eisini
 Karibisku Niðurlond
 Aruba
 Curaçao
 Bonaire
 Sint Maarten
 Sint Eustatius
 Saba

Keldur

Niðurlendskar oyggjar
Karibisku Niðurlondini
Hjálond


Heidi Andreasen

Heidi Andreasen (fødd 18. desember 1985) er føroyskur svimjari, ættað av Eiði. Heidi hevur luttikið á Paralympisku Leikunum trýggjar ferðir, í 2000, 2004 og 2008. Hon vann fleiri heiðursmerki á Paralympisku Leikunum í 2000 og 2004. Í 2008 vann hon ikki nakað heiðursmerki, men hon fekk heiðurin at vera flaggberi.

Heiðursmerki á Paralympisku Leikunum
 Silvur í 50 metrum frí, 2000 í Sydney
 Silvur í 100 metrum frí, 2000 í Sydney
 Silvur í 400 metrum frí, 2000 í Sydney
 Bronsu í 100 metrar rygg, 2000 í Sydney
 Bronsu í 400 metrum frí, 2004 í Athen

Keldur

Slóðir úteftir
Paralympic.com

Andreasen, Heidi
Føðingar í 1985
Luttakarar á Paralympisku Leikunum
Eiðisfólk


Helsinki

Helsinki (svenskt: ) er høvuðsstaður í tjóðveldinum Finnland. Hann er vakur býur við beinum gøtum og nógvum prýðiligum húsum. Í býnum er universitet, og har er stórt fornminnissavn. Annars er hann mettur at vera størsti ídnaðarbýur í Finnlandi. Í býinum er eisini óføra góð havn, og fram við havnalagnum er sølugøta, har fólk selja grønmeti, frukt, fisk og blómur. Í Helsinki eru mong spennandi og nýmótans hús bygd soleiðis, at tey hóska saman við tí gamla og skapa ein serligan finskan byggistíl.

Høvuðsstaður Finnlands er út ímóti havinum og liggur opin og frítt fyri. Í Finnlandi er meginlandaveðurlag. Í Helsinki er miðalhitin kaldasta mánaðin -5 °C og heitasta +18 °C.

Hygg eisini at
 Tallinn
 Tampere
 Turku

Býir í Finnlandi
Høvuðsstaðir í Evropa


Atlantshavið

Atlantshavið strekkir seg frá Norðpólinum til Suðurpólin. Tað er heimsins næststørsta hav. Verður siðvant býtt upp í Norður- og Suðuratlantshav. Býtislinjan er miðkringur (Ekvator). Føroyar liggja í Norðuratlantshavi.

Høv


Kecskemét

Kecskemét (IPA: ) er ein býur í Ungarn sum hevur umleið 108.200 íbúgvar. Býurin er tann 8. størsti býur í Ungarn. Høvuðssæti í landslutinum Bács-Kiskun liggur í býnum.  Býurin liggur mitt ímillum høvuðsstaðin Budapest og tann triðstørsta býin í Ungarn, Szeged, 86 kilometrar frá báðum og hevur nærum somu frástøðu til tær báðar stóru áirnar í landinum, Danube og Tisza.

Býarnavnið Kecskemét kemur av tí ungarska orðinum kecske, ið merkir "geit".

Tær elstu fornaldarfrøðiligu útgrevstirnir vísa tekin um, at fólk hava búð á staðnum fyri umleið fimm túsund árum síðan.

Keldur

Slóðir úteftir

Býir í Ungarn


Veszprém

Veszprém er ein býur í Ungarn. Býurin hevur 64 339 íbúgvar (2011).

Keldur

Slóðir úteftir

Býir í Ungarn


Seinni heimsbardagi

Seinni heimsbardagi (enskt: World War II, WW2) vardi frá 1. september 1939 til 2. september 1945. Eingi kríggj síðan hava verið so stór sum Seinni heimsbardagi. Seinni heimsbardagi kom í av ætlanum Hitlers at leggja onnur lond undir Týskland, í fyrsta lagi Eysturevropa.

Kríggið brestur á

Í 1936 tók Hitler avvápnaða Rínøkið. Í mars 1938 tvingaði hann Eysturríki at leggja saman við Týsklandi, og árið eftir tók hann fyrst landslutin Sudetaland í Kekkoslovakia. Seinni varð restin av Kekkia lagt undir Týskland, meðan Slovakia varð gjørt til sjálvstøðugt land. Bretland og Frakland róku eftirlætispolitikk, ið gav Hitler frið at gera hetta. 1. sept. 1939 leyp Hitler á Pólland. Frammanundan hevði hann gjørt sáttmála við Stalin um at býta Pólland teirra millum. Pólland hevði stóran her, men hann var ov illa útgjørdur og ov illa skipaður at standa seg ímóti týskarum. Hitler væntaði ikki, at Bretland og Frakland vildu koma Póllandi til hjálpar, men 3. sept. 1939 sendu tey Týsklandi krígsavbjóðing. Týskarar lupu á við stríðsvognadeildum og øðrum brynjaðum akførum, sum tóku seg langt inn í fíggindalandið. Í hølunum á teimum komu gonguherliðini, ið kringsettu stórar deildir av fíggindaherinum; álopsdeildirnar fingu stuðul frá stríðsflogførum. Hesin álopsháttur varð nevndur <<Blitzkrieg>> ella snarkríggj, og einki helt fyri týskarum í fyrstuni. Pólland gav seg undir seinast í september í 1939. Árið eftir leyp Hitler á Noreg og Danmørk í 9. apríl, og um somu tíð tók Bretland Føroyar og Ísland. Ein mánað seinni leyp Hitler á Niðurlond, Belgia og Frakland. Um miðjan juni 1940 høvdu øll hesi londini givið seg undir. Bretland var einsamalt eftir.

Hitler ætlaði at gera innrás í Bretlandi í 1940, og frá juli til september gjørdi hann áhaldandi loftálop á skip, flogvøllir, havnir og býir til tess at "lemja" bretska flogvápnið, Royal Air Force). Tað var nógv verri mannað enn týska flogvápnið Luftwaffe, men skeyt tvey týsk flogfør niður fyri hvørt bretskt flogfar, ið fórst, og noyddi Hitler at sleppa innrásini.

Beint fyri at Frakland gav seg undir, tóku bretskar og franskar herdeildir seg aftur til strondina við Dunkerque í Belgia, eftir tað at tær har vórðu vorðnar avbyrgdar í týska álopinum. Gjørt varð av at flyta tær um Ermarsund til Onglands. Hvørt einasta bretskt far varð nýtt at flyta 200 000 bretskar og 120 000 franskar hermenn í um sundið.

Um alt Evropa vórðu húski spjadd í allar ættir, og mangar milliónir gjørdust flóttafólk. Í Bretlandi vórðu børnini flutt úr býunum.

Í juni 1941 høvdu ásarveldini (Týskland og Italia) tikið Jugoslavia, Albania og Grikkaland og noytt Rumenia, Ungarn og Bulgaria at hjálpa sær. Og 22. juni leyp Týskland við allari megi á Sovjetsamveldið, hóast teirra ikki-álopssáttmála. Í september kringsettu týskar herdeildir Leningrad (nú St. Pætursborg), men megnaðu ongantíð at taka býin. Álopið steðgaði í desember, stutt frá Moskva, av harða vetrinum og russisku mótálopunum. Á fyrsta sinni vóru týskarar fyri øgiligum tapum.

USA kemur uppí

Samstundis lupu japanar á Pearl Harbour. Japan hevði ikki sent USA krígsavbjóðing, tá ið teir lupu á Pearl Harbor í Hawaii, sum var týdningarmesta herflotahavnin hjá USA í Kyrrahavinum. Fimm amerikonsk slagskip og 15 onnur skip vórðu søkt ella oyðiløgd. Beint eftir sendu Týskland og Italia USA krígsavbjóðing. Japan tók skjótt alt Landsynningsásia og hótti Avstralia og India.

Í 1940 hevði bardagin breitt seg til Norðurafrika, har italskar herdeildir í Libya lupu á Egyptaland, sum var undir bretskum yvirvaldi. Bretar róku italsku herdeildirnar aftur, og tað hevði við sær, at týskarar komu italiamonnum til hjálpar. Við Rommel herovasta á odda róku týskarar bretar aftur til Egyptalands. Bardagin stóð við, til bretskar herdeildir við Montgomery á odda vunnu avgerandi sigur í bardaganum við El Alamein í Egyptalandi í oktober-november 1942. Eftir tað tóku Montgomery og menn hansara seg skjótt tvørtur um Libya at sameina seg við amerikanskar og bretskar herdeildir, sum vóru farnar í land í Algeria og Marokko. Herurin hjá ásaveldunum varð avbyrgdur ímillum herar teirra sameindu og legði vápnini í mai 1943.

Í 1941 gjørdist Erwin Rommel (1891-1944) hægstur fyri týska herinum í Afrika. Hann gjørdist alt atfinningarsamari ímóti Hitleri og evnum hans at stíla fyri krígnum, og í 1944 stuðlaði hann samansvørjing ímóti Hitleri.

Í november 1942 høvdu Týskland og Italia tikið ræðið í meginpartinum í Evropa. Tað stóð nógv á Bretlandi og Sovjetsamveldinum, til USA kom upp í bardagan saman við teimum seinast í 1941.

Bardagin í Evropa gjørdi, at bretsk, fronsk og niðurlendsk hjálond í Asia og Kyrrahavi onga verju høvdu. Japanar lótu tað ikki fara aftur við borðinum, og í 1941 og 1942 tóku teir nógv lond og nógvar oyggjar í Kyrrahavi. Framgongdin hjá teimum sameindu á sjónavgerandi sigrar við Korallhav og við Midwayoy, báðir í 1942.

Holocaust

Árið 1943 gjørdist vanlagnuár fyri týskarar á næstan øllum hermótum, og tróttugu bumbuálopini á týskar býir og ídnaðarøki høvdu við sær, at teir viknaðu. Kortini hildu teir fram sum ongantíð áður at pína og myrða fangar í týningarlegunum í Týsklandi og í evropeisku londunum, teir høvdu hersett. Har sótu politiskir fangar úr øllum Evropa, og har vórðu jødar og aðrir fangar hóptýndir. Týningarlegurnar vóru miðdepil í nazistisku ætlanunum at týna jødarnar. Fleiri milliónir jødar vórðu noyddir at gera trælaarbeiði í týningarlegunum, har teir vórðu svøltaðir, píndir og at enda dripnir í gasskømrunum.

Týskarar tóku pólska høvuðsstaðin Warszawa í 1939. Jødarnir vórðu noyddir at búgva í einum lítlum býlingi í býnum, og hvønn dag gjørdu nazistarnir seg inn á teir. Í 1943 gjørdu jødarnir í Warszawa uppreistur ímóti týskarum. Næstan allir 40 000 jødarnir í býlinginum vórðu dripnir.

Kríggið endar

Í 1944 fóru týskarar at missa takið í Evropa. Sameinda innrásin í evropeiska meginlandið kom 6. juni í 1944, tá ið amerikanskar, bretskar, kanadiskar og aðrar herdeildir gjørdu landgongd á strondina í Normandínum undir amerikanska herovastanum Dwight D. Eisenhower. Eftir harðar bardagar fingu teir fótin fastan og brutu seg ígjøgnum týsku verndarvirkini. Meðan teir sameindu tóku seg fram í bardaganum, fingu teir dyggan stuðul frá mótstøðurørslunum í til dømis Belgia, Kekkoslovakia, Grikkalandi, Jugoslavia, Póllandi og handan hermótið í Sovjetsamveldinum. Í august gjørdu sameindar herdeildir landgongd í Suðurfraklandi og tóku seg norðureftir. Ein mánað seinni var næstan alt Frakland frælst. Í apríl 1945 høvdu herdeildirnar vestaneftir tikið seg so langt inn í Týskland, at tær møttu sovjetisku herdeildunum, ið komu eystaneftir. Týskland var fallið.

Í 1943 broyttist gongdin í Kyrrahavi, tá ið amerikanskar herdeildir tóku aftur nakrar oyggjar, og í 1944 tóku amerikanarar og bretar Filipsoyggjar og Burma aftur frá japanarum. Tíðliga í 1945 tóku amerikanarar japonsku oyggjarnar Iwojima og Okinawa. Hin 6. august tveitti eitt amerikanskt bumbuflogfar fyrstu kjarnorkubumbuna niður yvir japanska býin Hiroshima, og 80 000 menniskju lótu lív. Hitin frá spreingingini oyðilegði hús 7 km í radius úr spreingideplinum. Tríggir dagar seinni var aftur ein kjarnorkubumba tveitt, hesa ferð yvir Nagasaki. Harafturat sendi Sovjetsamveldið Japan krígsavbjóðing, og hetta noyddi Hirohito keisara at geva seg undir. 15. august 1945 løgdu japanarar vápnini. Annar heimsbardagi var av.

Eftir kríggið

Týskland gav seg treytaleyst undir teir sameindu 8. mai 1945. Eitt eftirlitsráð undir herovastunum hjá teimum trimum sterkastu sigursveldunum Eisenhower (USA), Montgomery (Bretland) og Sjukov (Sovjetsamveldið) tók valdið í Týsklandi. Týskland varð síðan býtt í fýra hersetingarøki, og USA, Bretland, Frakland og Sovjetsamveldið stýrdu hvør sínum øki. Ráðstevna í Potsdam í juli skuldi gera av framtíð Týsklands. Týski høvuðsstaðurin Berlin var fullkomiliga oyðilagdur, tá ið týskarar løgdu vápnini. Hitler hevði beint fyri sær í stjórnarskýli sínum. Sovjetisku herdeildirnar hersettu eystara part í Týsklandi, og USA, Bretland og Frakland hersettu vestara part. Berlin, ið er í eystara parti, varð býttur ímillum tey fýra sameindu veldini. Skjótt sást, at mótsetningarnir ímillum kommunistiska Sovjetsamveldið og vestanveldini var ógvuliga stórur.

Í november 1945 vórðu 21 av fremstu nazistisku oddamonnunum drignir fyri ein altjóða dómstól í Núrnberg í Týsklandi. Ákærurnar ímóti hvørjum einstakum vóru eitt ella fleiri av hesum málum: Krígssamansvørjing, krígsbrotsverk, brot á friðaravtalu og brotsverk ímóti mannaættini. Rættarmál vóru eisini ímóti nøkrum øðrum nazistaovastum afturat, helst ovastum í týningarlegunum og heryvirmonnum har. 11 av teimum 21 nazistunum vórðu dømdir til deyða og hongdir í Núrnberg. Aðrir fingu drúgva fongsulsrevsing, og bara tríggir vórðu fríkendir. Mangir nazistiskir krígsbrotsmenn flýddu.

Annar heimsbardagi kravdi um 50 milliónir mannalív. Sovjetsamveldið misti flest fólk - einar 20 milliónir (tíggju % av sovjetiska fólkinum). Fleiri milliónir sivilfólk doyðu í loftálopum og minst 10 milliónir í nazistisku týningarlegunum, av teimum vóru seks milliónir jødar. Uppaftur fleiri vórðu særd og gjørdust kryplingar bæði til likams og sálar ella mistu hús og heim og gjørdust flóttafólk.

Kríggið her heima

Annar heimsbardagi broytti fullkomiliga Føroya støðu politiskt og búskaparliga. Týskarar hersettu Danmark, og Føroyar vórðu hersettar av bretum, ið onkuntíð høvdu um 8000 hermenn her. Fleiri hundrað ára gamla sambandið við Danmark var nú púra kvett. Politiskar broytingar vóru neyðugar. Bráðfeingisstýrisskipan varð gjørd. Føroyar vórðu stýrdar av løgtingi og amtmanni í felag. Føroyska flaggið varð viðurkent. Búskaparligu broytingarnar vóru eisini stórar. Føroyski skipaflotin gavst í stóran mun at fiska og sigldi í staðin við ísfiski millum Íslands og Bretlands. Av tí sera lítla útboðnum á marknaðinum fleirfaldaðust prísirnir. Teir, ið sigldu við, vunnu gylt av pengum, og reiðararnir enn meir. Men sigling á krígshøvunum var vandafull, og 205 føroyingar lótu lív á krígsvøllum og vanlukkum á føroyskum og útlendskum skipum. At fiskurin ikki bleiv fiskaður og arbeiddur umborð og ikki kom upp á land í Føroyum til víðari virkingar, bar við sær stórt arbeiðsloysi. Bretska virksemið hjálpti tó nakað upp á tað. Bretar høvdu flotahavn á Skálafjørðinum og floghavn í Vágum. Sí eisini bretska hersetingin í Føroyum.

Hygg eisini at

 Adolf Hitler
 Bretska hersetingin í Føroyum
 Fyrri veraldarbardagi

Bardagar
Søga
Seinni heimsbardagi
1940-árini
1939


Renning

Renning hevur fleiri týdningar:
Renning er eitt yrkisorð innan veving. Sí Veving.
Renning er ein táttur innan frælsan ítrótt. Sí Renning (ítróttur).


Frælsur ítróttur

Frælsur ítróttur er savnihugtak fyri fleiri ítróttagreinir, m.a. kúluvarp, hæddarlop og renning.

Slóðir úteftir

 Frælsur Ítróttur Føroya

Ítróttur
Frælsur ítróttur


Renning (ítróttur)

Renning er ítróttargrein innan frælsan ítrótt. Í Føroyum gerast alt fleiri fólk rennarar, og á fleiri merkisdøgum verður skipað fyri rennikappingum, eitt nú Flaggdagsrenning og Ólavsøkurenning.

Sí eisini

Keldur

Slóðir úteftir

Ítróttur
Renning


Grón

Grón hevur fleiri týdningar:
Grón er ein fyritøka, sum er sett saman av fleiri smærri bakaríum. Sí Grón (bakarí).
Grón er eitt hugtak innan matøkið. Sí Grón (matvøra).


Jóansøka

Jóansøka (á donskum Sankt Hans) er høgtíð á miðsumri, 24. juni. Jóansøka eitur eftir Jóhannesi Doyparanum í Bíbliuni. Sambært Lukasar evangelium kap. 1, v. 36 var Jóhannes 6 mánaðir eldri enn Jesus, og soleiðis er føðingardagurin ásettur til 24. juni.

Í grannalondum okkara, eitt nú í Danmark, er siður at brenna bál á jóansøku - og ofta er bálið prýtt við eini dukku, ið skal ímynda eina heks. Hesin siður at brenna bál hevur uppurnaliga til endamáls at styggja tað ónda burtur. Við eini "heks" á bálinum er hetta gjørt meira ítøkiligt. Siðurin at brenna jóansøkubál er nýggjur í Føroyum, men hevur í hvussu er verið vanligur seinnu árini - sum eitt hugnaligt og sosialt tiltak eitt góðveðurskvøld.

At stevna verður hildin í Suðuroynni er ikki so gamal siður; tað var í 1923, at suðringar avgjørdu at halda ólavsøku á Tvøroyri. Møguliga komst hetta av, at arbeiðsgevarum ikki dámdi, at stórur partur av arbeiðsstyrkini rýmdi til Havnar í fleiri dagar á hvørjum ári. Árið eftir, í 1924, broyttist tíðspunktið fyri stevnuni kortini til síðst í juni, samstundis sum danir halda Skt. Hans.

Jóansøka verður hildin sum bygdastevna í Suðuroy 24. juni ella nærmasta vikuskifti beint eftir 24. juni. Vanliga er jóansøkan seinasta vikuskifti í juni. Eins og fleiri av hinum summarstevnunum í Føroyum er kappróður ein týðandi partur av stevnuni. Stevnan verður hildin annaðhvørt ár í Vági (makað árstal) og annað hvørt ár á Tvøroyri (stakt árstal).

Vanligt er, at nýfloygdar pisur fara á jóansøku at hátíðarhalda prógvið og annars vera saman eina seinastu ferð. Pisufundur plagar eisini at vera fríggjadagin á jóansøku.

Í 2006 varð fyrsti Jóansøkufestivalurin hildin, tað var tónleikatiltak á jóansøku. Seinastu árini hevur hann tó bert verið hildin á Tvøroyri.

Jóansøkumyndir

Keldur
 Ólavsøkan, ið gjørdist jóansøka. Í: Myndablaðið NÚ, nr. 4, 1984

Slóðir úteftir
 RSF.fo, heimasíðan hjá Róðrarsambandi Føroya
 Suðuroyar Kunningarstova
 Vágs Kommuna
 Tvøroyrar Kommuna

Føroyar
Suðuroy
Føroyskar stevnur
Merkisdagar


Pisa (studentur)

Orðið pisa verður brúkt um nýklaktan student, t.v.s. ein sum hevur gingið í studentaskúla í 3 ár og lokið studentsprógv.

Pisufundur

Keldur

Slóðir úteftir

Orð og orðafelli


Jóansøkufestivalurin

Jóansøkufestivalurin varð á fyrsta sinni hildin á Jóansøku 2006 í Vági. Festivalurin var tá aftursvar upp á tónleikafestivalin Mjús á Sandi, sum í 2005 varð hildin fyrstu ferð, júst á Jóansøku. Fyri at Jóansøkan ikki skuldi missa ov nógvar stevnugestir til Mjús valdu suðringar so at skipa fyri sínum egna tónleikafestivali. Í 2007 varð hesin tónleikafestivalur hildin á Tvøroyri, men í 2008, tá Jóansøkan var í Vági, bleiv ongin tónleikafestivalur hildin. Árið eftir, í 2009, tá Jóansøkan var á Tvøroyri, var Jóansøkufestivalin aftur, hesaferð niðri á Havnalagnum við Seglloftið.

Jóansøkufestivalurin 2009 - Stuðulskonsert til frama fyri Saltsiloina

Jóansøkufestivalurin 2009 á Tvøroyri varð stuðulskonsert til frama fyri Project Salt, sum er verkætlan til frama fyri at endurbyggja Saltsiloina á Drelnesi til eina konserthøll og mentanarhús. Nógvir føroyskir tónleikabólkar og sangarir og ein danskur DJ framførdu uttan kostnað á Jóansøkufestivalinum 2009 á Tvøroyri. Teir luttakandi bólkarnir og einstaklingarnir vóru hesir:

 Martin Joensen & Band
 DJ Flemse
 Lena & Niclas
 Faroe 5
 Jens Marni Hansen & Faktor 4
 Guðrun Sólja Jacobsen & band
 Brandur Enni & Band
 Froðbiar Sóknar Blues Orkestur
 Crawling Blue
 Páll Finnur Páll
 Terji Rasmussen
 Frændur

Keldur

 Visitsuduroy.fo

Slóðir úteftir
Flickr.com, Myndasavn á Flickr frá Jóansøkuni og Jóansøkufestivalinum 2009 á Tvøroyri
Føroyskir festivalar
Føroyskur tónleikur
Suðuroy
Tvøroyri


Mjús

Tónleikafestivalurin  Mjús varð fyrstu ferð hildin á Sandi um jóansøkuleitið í 2005. Árið eftir varð festivalurin endurtikin.

Keldur

Slóðir úteftir
Mjús
Mjús


Summarfestivalurin

Summarfestivalurin er ein føroyskur tónleikafestivalur, sum varð hildin fyrstu ferð í Klaksvík í 2004. Steintór Rasmussen var ein av stigtakarunum til henda festivalin, og samskipaði hann at byrja við. Tað er ein festivalnevnd, ið tekur sær av at skipa fyri Summarfestivalinum. Festivalurin verður hildin fyrsta vikuskifti í august. Í 2012 verður festivalurin hildin 2. - 4. august. Eitt av høvuðsnøvnunum er danski tónleikabólkurin TV-2. Summarfestivalurin er ofta vælumtóktur hjá familjum at fara til, meðan G-Festivalurin í Gøtu er best umtóktur millum tey ungu. Festivalnevndin skipar saman við Kunningarstovuni í Klaksvík fyri kamping, har fólk kunnu gista í kampingvognum teirra ella í teltum, sum tey sjálvi hava við. Sjálv konsertin verður hildin á Vágsbøi í Klaksvík.

Skráin

2012

2011

2010

2009

Keldur

Slóðir úteftir

 Summarfestivalurin

Summarfestivalurin
Summarfestivalurin


Pisa

Pisa hevur fleiri týdningar:
Pisa er ein fuglaungi. Sí Pisa (fuglur).
PISA er ein kanning av skúlanæmingum. Sí PISA (kanning).
Pisa er ein italskur býur. Sí Pisa (býur).
Pisa verður brúkt um nýklaktan student. Sí Pisa (studentur)


Sálomonoyggjarnar

Sálomonoyggjarnar eru oyggjabólkur í Oseania í Kyrrahavinum, eystan fyri Papua Ný Guinea og í ein útnyrðing úr Vanuatu. Miðallívsævin í landinum er 73,69 ár.

Søga

Fólkið á Sálomonsoyggjum livdi í samfeløgum og vóru saman um alt. Tey vildu ikki vita av fremmandafólki, sum tey hildu hava ilt í kvittanum.

Oyggjabólkurin varð 2. apríl 2007 raktur av stórari flóðaldu, sum stóðst av einum jarðskjálvta, ið vísti 8,2 á Richterstiganum.

Jarðskjálvti

Sálomonoyggjarnar eru í einum sera virknum jarðskjálvtaøki. Ein jarðskjálvti við Sálomonoyggjarnar 1. apríl í 2007 var so harður, at ávaringarstøðirnar í økinum settu í gongd eina tsunamiávaring fyri stórar partar av útsynningsøkinum í Kyrrahavinum, Sálomonoyggjarnar, Papua Ný Guinea, Avstralia og Nýsæland. Jarðskjálvtin varð máldur at vera 8,2 á Richterstiganum.

Jarðskjálvtin elvdi til eina tsunamialdu, sum skolaði inn yvir fleiri av Sálomonoyggjunum og Papua Ný Guinea. Fólk á staðnum boðaðu frá, at aldan var fleiri metrar høg summa staðni. Ávaringar um tsunami vóru sendar út fáar minuttir eftir hendingina, men tsunamialdan skolaði inn yvir Sálomonoyggjarnar so skjótt, at tey nærmastu fólkini náddu ikki at fáa hesar ávaringar. Tey kendu ristingarnar frá jarðskjálvtanum og megnaðu at bjarga lívinum við at flýggja niðan í brekkurnar.

Politikkur

Sálomonoyggjarnar eru limir í ST, WTO og The Commonwealth.

Landalæra

Landslutir

Sálomonoyggjarnar eru býttar upp í níggju landslutir og eitt høvuðsstaðarøki:

 Central
 Choiseul
 Guadalcanal
 Honiara
 Isabel
 Makira
 Malaita
 Rennell and Bellona
 Temotu
 Western

Keldur

 Portal.fo - Salomonoyggjarnar stóran tørv á hjálp
 Salomonøerne - Wikipedia (danskt)
 Salomonøerne var forberedt på katastrofe - Dansk Røde Kors
 Mange ofre stadig uden nødhjælp efter flodbølge - Politiken.dk

Kyrrahavsoyggjarnar


Ararat

Ararat (turkiskt: Ağrı Dağı, kurdiskt: Çîyayê Agirî; armenskt Մասիս / Masis ella Արարատ / Ararat). ) er fjallið, har Nóa sambært Bíbliuni fann land aftur aftan á syndaflóðina.

Sí eisini
 Bíblian
 Turkaland

Slóðir úteftir

Keldur
Notur

Sitat

Gosfjøll
Fjøll
Turkaland