Síl

Síl er eitt felagsheiti fyri feskvatnsfisk, ið hoyrir til Salmonidae familjuna. Tað finnast nógv sløg av sílum, men í Føroyum eru hesi sløgini best kend:

 Áarsíl (frøðiheiti - Salmo trutta fario).
 Sjósíl (frøðiheiti - Salmo trutta trutta).
 Ælabogasíl (frøðiheiti - Oncorhynchus mykiss).

Sjósílini eru ovarlaga í sjónum og nær landi. Okkurt sjósílið er kortini fingið á dyrging út frá landi. Áarsíl og vatnasíl halda til ávikavist í áum og vøtnum. Síl verður upp í 140 cm langt. Í Føroyum eru tey stóru sjósílini um 85 cm, kanska nakað longri, og vatnasíl fara sjáldan upp um 65 cm. Áarsílini eru væl minni, tey stóru kanska um 40 cm. Hendinga síl størri enn hetta eru tó fingin í Føroyum.

Sílini eru broytilig í liti, alt eftir umstøðunum. Sjósíl í sjónum eru dimm, blágrønlig um bakið og blonk um síðurnar. Tey eru hvítlig/gulhvít undir búkinum. Svartir, smáir blettir eru um kjálkar, bak og liðir. Liturin broytist í gýtingini um heystið, tey verða brúnlig. Stór vatnasíl í størru vøtnunum kunnu eisini verða litt soleiðis sum sjósíl, um enn nakað kámari, men vanliga eru vatnasíl brúnlig við reyðum og svørtum blettum og hvítan ring rundan um blettirnar. Áarsíl eru brún um bakið, við blonkum síðum og gullig, rómalitt undir búkinum. Blettirnir á síðunum eru svartir og reyðir, ofta við hvítum ringi rundan um blettirnar. Ein farri av gyltum um síðurnar og silvurlitur um búkin er ikki óvanligt. Fiskurin í síli er ljósareyður.

Sílið er, umframt í Føroyum og Íslandi, úr Hvítahavinum til Portugals. Tað er í Bretsku Oyggjunum, umframt í áum og vøtnum víða um í hesum londum. Síl eru flutt og sett út í mongum ymsum londum, m.a. í Kanada, Avstralia, Ný Sælandi, v.f.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Sjósíl

Sjósíl (frøðiheiti - Salmo trutta trutta). Sí grein um áarsíl.

Fiskar


Bergtóra Hanusardóttir

Bergtóra Hanusardóttir (f. 15. november 1946) er sertannlækni í ortodonti og rithøvundur. Bergtóra Hanusardóttir var fødd í Havn í 1946, og har vaks hon upp. Hon fór til Danmarkar at lesa til tannlækna og hevur arbeitt sum sertannlækni í mong ár. Bergtóra hevur verið virkin á ymsum økjum, t.d. í studentafeløgum, ítróttafeløgum, í uttanflokkaðum, samfelagspolitiskum arbeiði, so sum í friðarrørsluni og í Fólkafylkingini móti EEC. Serligan stóran dent hevur hon lagt á kvinnupolitiskt arbeiði. Hon var ein teirra, sum stovnaði Kvinnufylkingina, var í blaðstjórnini á Kvinnutíðindum og hevur umboðað Føroyar á kvinnuráðstevnum ymsastaðni í heiminum. Eisini hevur hon sitið í javnstøðunevndini. Hon hevur skrivað prosayrkingar, stuttsøgur og skaldsøgur. Hon viðger ofta samfelagsligu støðuna hjá kvinnum í sínum skaldskapi. Hon knýtir saman bæði tað persónliga og tað samfelagsliga.

Kvinnurørslan

Bergtóra hevur í mong ár verið aktiv innan føroysku kvinnurørsluna. Hon hevur verið nevndarlimur og forkvinna í Kvinnufelagnum í Havn í nógv ár og hevur havt alstóran týdning fyri føroysku kvinnurørsluna og menningina av kvinnusamleikanum. Í 1995 luttók Bergtóra á Kvinnuráðstevnuni í Peking og í 2000 í New York.

Á Altjóða Kvinnudegnum í 1999 varð Bergtóra heiðrað av felags nevndarlimum sínum í Kvinnufelagnum, fyri tað stóra arbeiði, hon hevði gjørt gjøgnum árini kvinnumálum til frama.

Bibliografi

Skaldsøgur

 Skert flog (1990).
 Suðar dýpið reyða (1999).
 Burtur (2006).

Stuttsøgur
 Fundarboð
 Loynigongir (1993).
 Eisini kærleiki, Frostrósan 1987.
 Katrin, Frostrósan 1987.
 Várvindar, Kvinnutíðindi 1988.
 Bonsai (2000).

Leikrit

 Náttúra menniskjunar (1984).
 Heygbúgvin (1991).

Yrkingar

 Songartíð (2000).
 Smágenta, prosayrking í leikinum Kvinnur, Kvinnutíðindi nr.1, 1984.
 Ung kvinna, prosayrking í leikinum Kvinnur, Kvinnutíðindi nr.1, 1984.
 Songartíð, yrking, útgivin í Prikkut vár, 2000.

Í Kvinnutíðindi

 Langomma, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
 Tilkomin kvinna, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
 Einsamøll mamma, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
 Kvinna í starvi, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
 Ung kvinna og Smágenta, Kvinnutíðindi nr 1, 1984.
 Prosayrkingar í leikinum Kvinnur Kvinnutíðindi nr.1, 1984.

Hugsjónarligar greinir
Viva Chile, Froskmannatíðindi, 1971.
Miss Føroyar, Føroysku bløðini, 1971.
Dreymalandið – og veruleikin, Oyggjaskeggi, 1974.
Ítróttur og kyn í føroyskum tíðindasendingum, Føroysku bløðini, 1974.
Kvinnusøga, hugleiðingar, Kvinnutíðindi, 1982.
Brot úr kvinnusøguni, Kvinnutíðindi, 1983.
Í Friðarlegu, Kvinnutíðindi, 1985.
Hví ræðast Virginiu Woolf?, Kvinnutíðindi, 1986.
Friðartjaldið í Nairobi, Kvinnutíðindi, 1986.
Mál og kyn, ummæli og hugleiðingar, Kvinnutíðindi 1987.
Forðingar fyri javnstøðu, Glottar úr Kvinnulívi, red. Kirstin Didriksen, 1988.
Himmal og helviti á Forum, Kvinnutíðindi 1989.
Hvagar gongur leiðin, Kvinnutíðindi 1990.
Úr Føroyum, á donskum í Norden – kvinders paradis? Red. Brit Fougner og Mona Larsen-Asp, Nord 14, 1994.
Situation of Women in the Faroe Islands, í The Danish National Report to the Fourth World Conference on Women 1995, Udenrigsministeriet, København, 1994.
Hvat hendi í Kina? Dimmalætting og Sosialurin, 8.mars 1996
Hugleiðingar í „Vetrarbreytum“, red. Birgir Kruse, Útvarp Føroya, 1996, 97, 98 og 99.
Tann friðarliga Kollveltingin og aðrar greinir, Kvinnutíðindi, túsundáraskiftið.
Kvinders forhold i Færøerne og Grønland, á donskum og enskum saman við Agnete Hammeken í Ligestilling i tusmørke, Dansk NGO Skyggerapport forud for Beijing + 5, Kvinderådet, 2000.

Vísindaligar greinir
Estimates of orthodontic treatment need in Danish schoolchildren, saman við Sven Helm et al., Community Dental Oral Epidemiol., 3:136-142: 1975.
Appréciation de la nécessité du traitement orthodontique chez des enfants danois d’aðge scolair, saman við Helm et al., Revue d’Orthopedie Dento Faciale, t.XI: 4: 471-482: 1977.
Forekomst af tandstillingsfejl hos børn med komplet læbe- og ganespalte, Vísindalig ritgerð, Københavns Tandlægehøjskole, Institut for ortodonti, 1978.
Viðgerð av børnum við andlitsbrekum; Javni, nr.1, 3-13, 1978.
Skeivar tenn hjá føroyskum børnum; Fróðskaparrit, 26. bók, 81-113, 1978.
Tey bera rong boð, Kvinnutíðindi, 1985.
Politikkur og kvinnurnar, Kvinnutíðindi, 1989.

Útgivið á øðrum málum

Útgivið á donskum
Også kærlighed, á donskum í En vandhistorie og andre færøske fortællinger, týtt og red. av Kirsten Brix, Vindrose, 1994.
Katrin, í danskari týðing í En vandhistorie og andre færøske fortællinger, týtt og red. av Kirsten Brix, Vindrose, 1994.

Útgivið á norskum
Katrin, stuttsøga týdd til norskt av Ivar Stegane í Fyrste ferda bort, red. Nedrelid, Sigurðardóttir og Stegane, Samlaget, 1993.

Útgivið á svenskum
Sommarnatten den blida, stuttsøga týdd til svenskt av Inge Knutsson í Avsändare Norden, red. Anneli Jordahl og Marianne Steinsaphir, En bok for alla, 1996.

Útgivið á týskum
Katrin, stuttsøga týdd til týskt av Detlef Wildraut í týska tíðarritinum Tjaldur, 31 / 2003.

Familja
Bergtóra Hanusardóttir hevur verið gift við havfrøðinginum Boga Hansen, tey fingu tvey børn: Trónd Bogason (1976) og Ragnheiður Bogadóttur (1979). Tróndur er tónaskald og er giftur við songkvinnuni Eivør Pálsdóttir. Móðir Bergtóru var Mia Trónd úr Gundali í Havn, faðir Bergtóru var Hanus D. Jensen úr Útistovu í Skúgvi. Mia og Hanus fingu fýra børn, gentur, Bergtóra er elst, hinar systrarnar eru Rannvá, Svanna og Marjun. Marjun Hanusardóttir starvast sum løgmansstjóri. Mia Trónd var ættað úr Kirkjubø, foreldur hennara vóru Malan og Tróndur Hansen. Tróndur var sonur Gustu av Kák og Jóannes úr Kirkjubø, sum búsettist á Ryggi í Havn. Omma og abbi hennara á faðirsíðuni vóru úr Skúvoy, omman var Mathea D. Poulsen, sum var dóttir Súsannu og Hanus í Garðinum, og abbin var Antines Jensen, sum var sonur Elsubu og Janus úti í Stovu í Skúvoy.

Keldur

 Kvinnutíðindi.
 Tær ynsktu sær hús; Christin Plate og Elsa Zachariasen.

Slóðir

 Bókasølan.
 Rithøvundafelag Føroya.
 Kvinnufelagið í Havn.

Føroyskir rithøvundar
Føroyskir skaldsøguhøvundar
Føroyskir politikarar
Føðingar í 1946
Føroyskir kvinnuligir rithøvundar
Føroyskir yrkjarar
Føroyskir blaðstjórar
Tannlæknar


Norðurossetia

Norðurossetia er ein landslutur í Russlandi.

Russland


Tacloban

Tacloban (filipinskt: Lungsod ng Tacloban, waray: Siyudad han Tacloban) er býur á Filipsoyggjum. Í honum býr 242 túsund fólk (2015). Hann er høvuðsstaður í landspartinum Leyte, og er eisini týdningarmikil havnabýur.

Asia


Xertigny

Xertigny er kommuna í Eysturfraklandi. Tað búgva 3.000 fólk í Xertigny í Vosges-landslutinum eysturi í Fraklandi.

Gongdin í fólkatalinum

Frakland


Párvusz

Párvusz, føddur Norbert Kiss 1. mars 1981 í Budapest, er ein ungarskur grafikari og teknari. Párvusz varð borin í heim í Budapest í 1981.

Egin verk

Á netinum

 Heimasíða

Listafólk
Ungarar
Føðingar í 1981


Flemming Kofod-Svendsen

Flemming Kofod-Svendsen (føddur 21. mars 1944 í Aakirkeby, Bornholm) er sóknarprestur í Birkerød og hevur verið floksformaður, fólkatingslimur og ráðharri fyri Kristiliga fólkaflokkin í Danmark.

Danir
Prestar


Illoqqortoormiut

Illoqqortoormiut ella Scoresbysund er einasta búpláss í longsta fjørðinum í Grønlandi Kangertittivaq (350 km).

Býir og bygdir í Grønlandi


Michael Jackson

Michael Joseph Jackson (føddur 29. august, 1958) er ein amerikanskur tónleikari. Hann var føddur í Gary, Indiana í USA 29. august í 1958. Jackson gav út heimsins mest seldu tónleikaútgávu í 1982: "Thriller" er seld í 109 milliónum eintøkum, og er hetta met. Íalt sigst Michael Jackson hava selt 750 milliónir eintøk. Hann varð serliga kendur fyri útgávurnar "Off the Wall", "Thriller", "Bad" og "Dangerous. Hansara tónleikur, dansur og móti gjørdu hann til eitt stórt ikon kring verðina.

Jackson framførdi fyri fyrstu ferð í 1969, tá hann var 11 ára gamal sum limur í The Jackson 5. Í 1971 byrjaði hann sína einleikaleið, hóast hann framvegis var við í The Jackson 5. So hvørt, sum tíðin gekk, gjørdist Jackson kendur sum kongurin yvir popp, og fløgan Thriller var, og er framvegis, tann fløgan, sum hevur selt mest nakrantíð. Jackson er somuleðis tann tónleikarin, sum fólk siga vera tann, sum gjørdi tónleikafilmar til tað, teir eru í dag. Sum tann fyrsti, svarti listamaðurin, sum gjørdist kendur gjøgnum MTV, var Michael Jackson á henda hátt eisini við til at bróta niður rasusismuna.

Barndómurin
Jackson hevði eitt sera trupult lív. Tilveran var eingin dansur á rósum, hóast hann var King of Pop, sum hann varð kallaður. Tað er ikki at gera ov nógv av at siga, at Jackson var ein tann størsta stjørnan í okkara tíð. Jackson varð 50 ára gamal, tá hann fór hiðani, men tónleikur hansara livir víðari.

Deyði hansara
Hann fekk ein hjartatilburð og small í gólvið í heimi sínum í Holmby Hills í Kalifornia 25. juni, 2009. Jackson varð í skundi fluttur á sjúkrahús, men hann andaði ikki, tá sjúkrabilurin fór frá heimi hansara við honum. LA Times skrivar, at sangarin fekk hjartamassasju á staðnum, áðrenn sjúkrabilurin fór við honum til UCLA-sjúkrahúsið. Læknarnir lýstu Michael Jackson deyðan at vera klokkan 14.26 lokala tíð í Los Angeles 25. juni 2009. Tá var klokkan 22.26 her hjá okkum. Tey staðfestu hjartasteðg, og eingi tekin vóru um lív. Hann varð alt fyri eitt fluttur á sjúkrahús, har royndir vórðu gjørdar at vekja hann til lívs aftur, men til fánýtis. Hann varð 50 ár. Trý børn sita eftir kenda poppkongin: (Michael Joseph Jackson Jr., Paris Michael Katherine Jackson og Prince Michael Jackson II).

Plátuskrá
Sí eisini: Jackson 5

 Got to Be There (1972)
 Ben (1972)
 Music & Me (1973)
 Forever, Michael (1975)
 Off the Wall (1979)
 Thriller (1982)
 Bad (1987)
 Dangerous (1991)
 HIStory (1995)
 Invincible (2001)

Filmar
 The Wiz (1997).
 Moonwalker (1988).
 Men In Black 2 (2002).
 Miss Cast Away & The Island Girls (2004).

Einstaklingafløgur
 Got to Be There
 Ben
 Music & Me
 Forever, Michael
 The Best of Michael Jackson
 Off the Wall
 One Day in Your Life
 Thriller
 Farewell My Summer Love
 Bad
 Dangerous
 HIStory - Past, Present and Future, Book I
 Blood on the Dance Floor (HIStory in the Mix)
 Invincible
 Greatest Hits – HIStory Volume I
 Number Ones
 The Ultimate Collection
 The Essential Michael Jackson
 Thriller 25

Slóðir
 Almenn heimasíða

Amerikanskir skemtarar
Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sangarar
Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1958
Andlát í 2009


Farrah Fawcett

Farrah Fawcett (2. februar 1947 í Corpus Christi, Texas – 25. juni 2009 í Santa Monica, Kalifornia) var ein viðurkendur sjónleikari úr Texas. Sama dag sum Michael Jackson doyði andaðist eisini Farrah Fawcett, best kend úr sjónvarpsrøðini "Charlie's Angels" frá seinnu helvt av 70-unum. Hon varð 62 ár. Fawcett fekk staðfest krabbamein í 2006 og fekk viðgerð fyri sjúkuna. Á sínum 60 ára føðingardegi, fýra mánaðir eftir at hon hevði fingið staðfest sjúkuna, varð boðað frá, at hon var frísk aftur, men so varð ikki, og restina av sínum lívi stríddist hon móti krabbasjúkuni. Í mai mánaði kom fram, at hon lá til tað síðsta, og 25. juni andaðist hon á sjúkrahúsi í Santa Monica í Kalifornia. Hon bleiv 62 ár.

Hon vaks upp í lítla býnum Corpus Christi í Texas, har hon eisini varð fødd í 1947. Har gekk hon í einum katólskum skúla, til hon slapp inn á universitetið og flutti til Austin, Texas. Tá ein mynd av henni varð prentað í eitt blað, varð skjótt ringt eftir henni úr Hollywood í Kalifornia, og soleiðis byrjaði hennara yrkisleið sum sjónleikari, og hon gjørdist heimskend. Hon varð tilnevnd Golden Globes og Emmys, men hon vann ongantíð nakað. Hetta komst av, at dómararnir ikki altíð vóru á hennara síðu, hóast hon hevði nógvar fjepparar um allan heimin.

Hon er mest kend fyri sín leiklut sum Jill Monroe úr tí upprunaliga "Charlie's Angels", sum var ein sera væl umtókt sjónvarpsrøð, ið varð send frá 1976-81. Annars fekk hon eisini rós aftana at havi verið við í sjónleikinum "Extremities" av William Mastrosimone. Í leikinum spældi hon eina kvinnu, ið varnaðist, at ein neyðtøkumaður hevði brotið inn í hennara heim. Í staðin fyri at lata seg neyðtaka, berjist hon fyri sær sjálvari og tekur mannin sum fanga. Hesin sjónleikur var við til at broyta ímyndina av henni sum sakleys, blond genta, ið ikki tordi at gera nøkrum nakað.

Tey seinastu 27 árini av sínum lívi livdu hon saman við sjónleikarinum Ryan O'Neal. Saman fingu tey sonin Redmond. Tað var ætlan teirra at gifta seg, men tað náddu tey ikki áðrenn hon doyði. Fáar vikur áðrenn deyða hennara, varð heimildarkykmyndin "Farah's Story" sjónvarpað í Ameriku, har 9 milliónir fylgdu við í tí 2 tíma longu kykmyndini. Alana Stewart var við til at gera heimildarkykmyndina, og hon sat við lið Farah inntil deyðan. Hennara bardagi mótvegis krabbameininum varð víst fyri almenninginum.

Filmar

 The Cookout (2004)
 Dr. T & the Women (2000)
 The Flunky (2000)
 The Lovemaster (1997)
 The Apostle (1997)
 Man of the House (1995)
 See You in the Morning (1989)
 Extremities (1986)
 the Burning Bed (1984)
 The Cannonball Run (1981)
 Saturn 3 (1980)
 Sunburn (1979)
 An Almost Perfect Affair (1979)
 Somebody Killed Her Husband (1978)
 Logan's Run (1976)
 Myra Breckinridge (1970)
 Love Is a Funny Thing (1969)

Amerikanskir sjónleikarar
Andlát í 2009


Patagonia

Patagonia er sunnasti parturin av Argentina og Kili og harvið sunnasti parturin av Suðuramerika. Patagonia er hálendi og góður seyðahagi, og í støðum hava teir óføra nógvan seyð. Patagonia er ótætt bygt, men fólkatalið man fara at vaksa, tí teir hava funnið bæði olju og kol í landinum.

Suðuramerika


Stokkhólmssyndromið

Stokkhólmssyndromið er ein fløga hjá 200, sum er útgivin av plátufelagnum Tutl í 2009 (CD).

 Orð og løg: 200.
 Sang og gittar: Niels Arge Galán.
 Bass: Mikael Blak.
 Trummur: Uni Árting.
 Upptøka: Jónas Bloch Danielsen.
 Ljóðbland: Óli Poulsen.
 Mastering: Lehnert Kjeldsen - Mastertouch.
 Høli: Studio Bloch.

Spælilisti

 Leoland
 Fingrarnar Vekk
 Sorg Og Deyði
 Statsvaldið
 Leys Teys
 Fokktober
 Disiplin
 Stokkhólmssyndromið
 Nýtt Blóð!
 Punkurin Frá Helviti #4
 Eg Tými Ikki Longur At Arbeiða Á Garðinum Hjá Maggu
 Tá Alt Fer Til Helvitis
 Samband Er Silvur
 Um 60 Ár

Tónleikaútgávur hjá 200
2009


Bjørk Olsen

Bjørk Maria Krog Olsen (føddur 20. mai 1991) er ein føroysk blaðkvinna og ungdomspolitikari (FF). Hon var forkvinna fyri HUXA frá 2007 til 2010. Bjørk er dóttir Elsu Mariu Olsen úr Vági og Bjørn Krogh, sum er dani. Annika Olsen er mostur hennara. Hon var programmleiðari í ungdómssendingini Mús, sum varð víst í Kringvarp Føroya í 8 pørtum frá 24. november 2008 til 26. januar 2009. Harumframt hevur hon arbeitt sum blaðkvinna fyri Sosialin og verið útvarpsvertur á Rás2.

Keldur

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1991
Tíðindafólk


1 FL TV

1 FL TV (allarhelst: 1 Fürstentum Liechtenstein Television) er einasta sjónvarpsstøðin í Liktinsteini. Byrjað varð at senda 15. august 2008 á týskum. 15. august 2008 byrjaði 1FLTV at senda eftir at hava fingið loyvi frá liktinsteinsku stjórnini 1. Støðin sendir á týskum og verður rikini av eysturríkska handilsmanninum Beatrix Schartl 2.

Evropeiska songkappingin

Fólkið í Liktinsteini hevur altíð havt áhuga í at luttikið í evropeisku songkappingni, men hetta var ógjørligt, tí landið hevði ikki egna sjónvarpsstøð. Um støðin hinvegin velur at gerast limur í EBU, so ber til hjá landinum at melda seg til kappingina. Liktinstein royndi í 1976 at melda seg til, men hetta var noktað, tí eingin sjónvarpsstøð var í landinum 1.

Ávísingar úteftir
 1FL TV Heimasíða (á týskum).

Keldur
 <small>1 Liechtenstein gets a TV station.

 <small>2 1 'FL TV',το πρώτο ιδιωτικό κανάλι στο Λίχτενσταϊν.

Sjónvarpsrásir
Týsktmæltar sjónvarpsrásir


Wien

Wien er høvuðsstaður í Eysturríki og mentanarligur og politiskur miðdepil í landinum.

Hann var eisini høvuðsstaður í tí mikla keisararíkinum, og frá tí tíðini eru mikil minnismerki og prýðuligir bygningar. Í hesum býi búgva tvær milliónir av fólki. Wien er stásiligur býur við nógvum vøkrum kirkjum og borgum, gitnast av teimum er St. Steffanskirkjan. Dómkirkjan í Wien - St. Steffanskirkjan - er gitin fyri vakurleika. Úr kirkjutorninum sæst út yvir allan býin og yvir í Donau. Býurin stendur við Donau, og tað er stór skipaferðsla frá og til býin eftir ánni. Úr Donau hava teir grivið eina siglirennu inn í býin. Gjøgnum Wien ganga nakrir av teimum mætastu bilvegum og jarnbreytum, sum fara um Alpurnar úr Norðurevropa til Italia. Nógvar jarnbreytir ganga eisini út frá Wien.

Í býnum eru nógvar verksmiðjur, og tær gera m.a. møblar. Wien er stórur ídnaðarbýur; har eru stórar vevstovur, maskinvirki, møblavirki, leðurvirki og instrumentvirki. Vørurnar fara við skipum gjøgnum siglirennuna út í Donau og haðani út á marknaðin í Evropa. Eisini er hann kendur tónleikabýur. Wien hevur verið høvuðstónlistaborgin í Evropa, og har hava heimsins mætastu tónaskald hildið til.

Wien er heimsins besti býur at búgva í 2014, sambært Mercer . Í árligu kanningini hjá I Mercer, "2014 Quality of Living rankings", sum samanber lívskorini í teimum ymisku stórbýunum, liggja teir norðurlendsku høvuðsstaðirnir Keypmannahavn 9, Stokkhólm 19, Oslo 31 og Helsinki 31 millum topp 50 av teimum 223 býunum sum vóru við í kanningini. Nummar tvey á listanum liggur Zürich í Sveis, nummar trý Auckland í Nýsælandi, týski München nummar fýra og kanadiski Vancouver nummar fimm.

Vinarbýir

Keldur

Býir í Eysturríki
Høvuðsstaðir í Evropa


Lillehammer

Lillehammer er ein býur og kommuna í Innlandet fylki í Noregi. Í suðri hevur Lillehammer mark við Gjøvik, í norðri við Øyer, í vestri við Nordre Land og Gausdal, og eystri við Ringsaker. Høvuðsstaðurin í Lillehammer kommunu er Lillehammer.

Í 1994 var býurin vertur fyri Vetrar-OL.

Keldur

Kommunur í Innlandet
Býir í Noregi


Hugmyndafrøði

Hugmyndafrøði (da. ideologi, av. gr. orðunum idea, hugmynd, og logos, frøði; ísl. hugmyndafræði) er ein heild av hugmyndum, hugtøkum og sjónarmiðum sum endurspegla ein ávísan politiskan ella felagsligan hugburð. Orðið merkir "læran um hugmyndir", men verður nýtt í víðari týdning um eitt meira ella minni skilbundið kervi av hugmyndum og virðismetingum, sum ein ávísur samfelagsbólkur í einum ávísum tíðarskeiði er felags um. Til dømis vóru hugsanirnar um frælsi og javnað avgerandi fyri borgarastættina, sum um 1800 trokaði einaveldið burtur í Fraklandi og sjálv tók ræðið. Hesar hugsanir vórðu samanfataðar í hugmyndini um liberalismu, sum gjørdist kjarnin í h. hjá borgarastættini.

Serliga Karl Marx fekst við hugtakið h., og tiltikin eru orð hansara: ”Ráðandi hugmyndir í hvørjum tíðarskeiði eru hugmyndirnar hjá ráðandi stætt” (1846). Marx kallaði átrúnaðin opium fólksins, men segði eisini, at hann var ”neyðarróp teirra kúgaðu”. Hetta tvílyndið í allari h., at goyma í sær bæði staðfesting av ráðandi støðuni og dreymin um eitt betri lív, er trmikið fyri atfinningarnar hjá Marx móti teimum borgraligu vísindunum, sum hann ákærdi fyri at rættvísgera órættvísa samfelagsskipan við hugtøkum sum frælsi og fólkaræði, ið stóðu í rópandi mótsøgn móti tí veruleika, ið tey skuldu lýsa. Sambært teirri fatanini vóru hesi vísindini eitt slag av h. ella ”følskum tilviti” um samfelagið. Fyritreytin hjá Marx var, at tilvit menniskjans var formað av teimum evnisligu lívstreytunum, og rannsókn av sambondunum millum heimsfatan og samfelagsskipan hevur verið ein megintáttur í allari samfelagsfrøði samfelagsfrøði síðan í 19. øld.

Vituliga hevur leingi verið fingist við at kanna hugmyndaheimin í bókmentunum, men ikki fyrr enn í seinu helvt av 20. øld var talan um serligt háttalag tí viðvíkjandi, nevniliga humyndafrøðiliga kanning ella *hugmyndafrøðikritikk (da. ideologikritik). Millum slóðbrótararnar í tílíkum kanningum eru G. Lukács og L. Löwenthal, sum vegaðu fyri marxistiskari bókmentagransking; men royndir tann vegin hava eisini verið knýttar at strukturalismu og kvinnugransking. Hugmyndafrøðilig gransking krevur at hava fyrilit fyri teimum søguligu umstøðunum í viðkomandi bókmentaverki og gera mun á sjónarmiðum hjá søgupersónum, høvundi og lesarum. Tá ið væl verður atborið, kann slík kanning vísa, hvussu heimsmyndin í einum verki myndast í samspæli millum innihald og form tess og ráðandi h. í samfelagnum.

Hugvísindi
Politisk hugsjón


Uglur

Uglur eru roknaðar upp í rovfuglar, men tær drepa lítið annað enn rottur og mýs. Og tað eru tær væl lagaðar til. Eyguni eru avbara stór og nógv kúput. Tí síggja tær frálíka væl í myrkri, men tola ikki dagsljós í sjónina. Fjaðrarnar uttan um eyguni gera seg til ein stóran flatan ring, ið aftantil liggur sum eitt lok yvir hinum sera stóru oyrnaholunum; tá ið tær gloppa tað lokið útfra, hoyra tær óføra væl. Men sjálvar hoyrast tær als ikki, so stillisliga flúgva tær. Allan dagin sita tær stillar og krógva seg; í skýmingini, tá ið rottur og mýs koma út at fáa sær, tá fara tær við. Hendir tað seg, at tær noyðast út á degi, eru tær illa fyrikomnar; næstan allir fuglar leggjast á tær, arga tær og píska tær, og hálvblindar, sum tær tá eru, fáa tær ikki vart seg.

Slag
 Tyto alba (Hjartaugla)
 Bubo scandiacus (Snjóugla)
 Surnia ulula (Heykugla)
 Aegolius funereus (Hjómut ugla)

Kelda

 Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.

Sí eisini
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Strigiformes


Pingvin

Pingvin (frøðiheiti - Pingvinus sp.; da. Pingvin) er ikki so ólík gorfugli í útsjónd. Nógv eru sløgini, størri og smærri, men øll eru tey minni enn gorfuglur. Fjaðrarnar eru avbara stuttar, eisini á veingjunum, so teir eru heilt ónýttir til at flúgva við, meira líkir bøkslum enn veingjum. Tær liva í meingi suðuri í kaldasta Íshavinum. Mest halda tær seg á sjónum, men fara stundum upp á ísin at spáka. Flestu av teimum hava ikki sæð fólk, og koma skipsmenn á land, so fara tær tætt til teirra at forvitnast. Taka teir tá í veingin á teimum, lata tær seg vinaliga leiða. Ungarnir eru lættir at ala, teir gerast sera alsknir, og summir elta eigarmannin sum hundar.

Keldur

 Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.

Fuglar
Pingvinar


Svanur

Sangsvanur (frøðiheiti - Cygnus cygnus; da. Sangsvane), oftast nevndur bara svanur, er sera prýðiligur fuglur, hvítur við gulum nevi og svørtum fótum. Gongulagið er stólput og tungført, men hann livir eisini mest á floti, stundum úti á sjógv, men allarmest á vøtnum, har hann søkir sær urtir upp frá botni. Hann flýgur skjótt, men, stravið er at sleppa á flog, og ikki setur hann seg uttan har, sum vatn er undir. Hann eigur í Íslandi og øðrum kuldalondum. Í gomlum føroyskum kvæði er hann nevndur okn, og summir halda at Oknadalur í Vágum hevur navnið av tí, at svanir hava átt har, men tað er lítið trúligt, at teir kunna hava búð her suðuri. Í seinnu árunum hava menn fleiri ferðir havt sangsvanir á vøtnum og tjørnum, og roynt at fingið teir at yngla; teir verða spakir fyri fólki og halda seg í sama stað alt árið, men ikki hava teir vorpið.

Um várið síggja vit nú og tá svanir á veg til Íslands. Har gera teir sær reiður av sevi og mosa, digst við vøtnini, ella helst á hólmum í vatninum. Ár eftir ár koma teir til sama reiðrið og væla um tað, so til endan verður tað ein stór túgva. Teir eru so ráðaríkir og harðsintir, at sjáldan fær meir enn eitt par verið við hvørt vatnið, og heldur ikki er greitt hjá øðrum fuglum at vera teimum í nánd. Men makarnir halda væl saman og eru sera umhugsnir fyri ungunum, lata teir ikki úr eygsjón fyrr enn aftur móti vári.

Meðan bøgan vermir, situr steggin uttanum og syngur. Og svanasongur er tiltikin; helst á stillum stjørnuglógvandi góðveðurskvøldum sigst tað at vera hugtakandi at lurta eftir songi hansara. Um heystið síggja vit teir aftur á suðurferð, ofta eini hjún við ungum sínum, sum tá eru bleikmorlittir. Tá kunna teir stundum steðga nakrar dagar á vøtnum og firðum.

Tað hevur ikki verið vanligt at svanur eigur í Føroyum, men í 2008 kom eitt svanapar á vatninum á Eiði út við tveimum ungum, og í 2009 fingu tey 7 ungar síðst í mai mánaði.

Sí eisini
 Fuglar í Føroyum

Keldur

 Mikkjal á Ryggi: Fuglabókin, Dýralæra II. 1951.

Fuglar
Anseriformes


Abstraktur

Abstraktur (av lat. abstrahere, "draga frá"). Úrtøkur, óítøkiligur. Tað mótsetta av ítøkur, ítøkiligur. Orðið abstraktur hevur verið nógv brúkt um modernaða myndlist, sum leggur høvuðsdent á form meira enn nágreiniliga søguliga lýsing. Í sambandi við tekst verður orðið abstraktur brúkt um heiti og orðingar, sum lýsa hugmyndir og hugtøk, t.d. eru gleði, sorg, góðska, óndskapur, forvitinskapur, óendaligleiki a. hugtøk. Tann abstrakta ella úrtøka orðingin verður hildin at tala til skilvísið og til heimspekiliga hugsan, t.d. orðingin "lív menniskjans í gleði og sorg frá føðing til deyða". Tann ítøka orðingin verður ofta hildin at tala meira til kenslurnar: sagt verður t.d. frá einum einstaklingi, sum er føddur í einum ávísum stað og er fyri ávísum hendingum, sum gleða hann ella gera hann syrgnan, og at enda doyr hann sín ítøka deyða í ávísum stað og ávísari løtu.

Heimspeki


Ævintýr

Ævintýr eru sum skaldskaparslag munnbornar søgur um vanlig folk í einum yvirnatúrligum heimi. Heitið veður nýtt um fleiri sløg av søgum, ið als ikki øll hava sama yivrnatúrliga innihald. Antti Aarne og Stith Thompson hava gjørt eina skrá yvir heimsins ævintýr. Har eru tey skift sundur í 5 høvuðsbólkar ella týpur. Sum annar munnborin skaldskapur hava ævintýrini ongan kendan høvund ella upprunaligan form. Tey kennast aftur eftir greining av søgugongd og innihaldi, og á tann hátt hava Aarne og Thompson skift tey sundur í týpur hvørja við sínum nummari og stavunum AT frammanfyri. Hesar týpur og høvuðsbólkar eru: I Djóraævintýr (AT 1-299), II Eginlig ævintýr (AT 300-1199), III Skemtiævintýr (AT 1200-1999), IV Formilævintýr (AT 2000-2399) og V Ymisk ævintýr (AT 2400.2499). Hesin seinasti bólkurin umfatar tey ævintýr, ið høvundarnir ikki fingu at hóska til hinar bólkarnar.

Í øllum vanligum brúki verður oftast hugsað um søgurnar í bólki II, tá talan er um ævintýr. Serstakliga kanska undirbólk A, ið verður kallaður Gandaævintýr (AT 300-749). Í hesum bólki eru m.a. tær væl kendu søgurnar um ein fátækan drong, ið bjargar eini prinsessu, sum trøll við níggju høvdum ella onkur onnur yvirnatúrlig vera hevur tikið; í endanum giftist drongurin við prinsessuni og verður kongur. Ella eina fátæka gentu, ið bjargar einum prinsi, sum ofta er umskaptur til okkurt andskræmiligt, og síðani giftist við honum og gerst drotning. Øll liva síðani lukkuliga.

Hóast ævintýr sum skaldskaparslag upprunaliga eru munnbornar søgur, kenna vit tey nú í tíðini best og ivaleyst bert úr ritstjórnaðum, prentaðum útgávum. Charles Perrault (1628-1703) var hin fyrsti at geva út eitt savn við søgum, ið eru ritstjórnað ævintýr. Bókin kom í 1697 og nenvdist Søgur og frásagnir úr farnum tíðum við undirheitinum "Gásamóðir sigur frá" (Les Contes de ma Mère l’Oye). Millum søgurnar í hesum savni eru so víðagitnar søgur sum Reyðhetta, Tornarósa og Øskufía. Perrault óttaðist bókmentaliga og mentanarliga smakkin í tíðini, lagaði søgurnar til, sum honum tókti best og gav tær út í navninum á 10 ára gamla syni sínum. Bókin gjørdist ómetaliga væl umtókt og var sum frá leið týdd til flestøll fjølment evropeisk mál. Seinni fóru fólk aðrastaðni at savna og skriva upp ævintýr, og summpart við beinleiðis fyrimynd í søgunum hjá Perrault komu serliga í 19. øld fleiri kend søvn við ritstjórnaðum ævintýrum. Kendast eru ævintýrini hjá týskarunum Jacob og Wilhelm Grimm. Eisini í Norðurlondum vaks áhugin, og millum kendastu útgávur eru tær hjá Ewald Tang Christensen í Danmark, Asbjørnsen og Moe í Noregi, og Jóni Árnasyni í Íslandi.

Í Føroyum tók Jakob Jakobsen tráðin upp, og í árunum 1898-1901 gav hann út savn sítt við føroyskum sagnum og ævintýrum. Eisini hann ritstjórnaði søgurnar, sum hann savnaði, so vit kunnu siga, at soleiðis sum vit lesa tær hjá honum, hava tær ikki verið sagdar honum. Hansara ritstjórnan er mest av málsligum slag. Hann flytur munnliga frásøgn í skrift við teimum tillagingum, ið tá eru neyðugar, og hartil reinsar hann frásøgnina fyri útlendskan málburð. Mangt bendir á, at ævintýr valla eru gamal skaldskapur í Føroyum. Tað tykist, sum tey eru komin í munnliga frásøgn í Føroyum eftir fólksligum, einahelst donskum útgávum. Men sum væntandi er í munnligari søgulist, hava fólk lagað tey til so við og við, so tey ofta hava føroyskan dám í mongum lutum. Summi teirra eru tó ivaleyst gomul í Føroyum.

Keldur

 Kirsten Brix: "Drongurin, ið burturtikin varð av sjótrøllakonginum", Varðanum bd. 59 1992, s. 188-219.
 Jakob Jakobsen: Færøske Folkesagn og Æventyr 1899-1901.

Ævintýr
Fólkaminni


Barokkur

Barokkur (úr fr. baroque, "margháttligur"). Stílhugtak, sum hevur verið nýtt síðan um miðja 19. øld um byggi- og myndlist, sum tók við eftir endurreisnarstevnuna í endanum á 16. øld og stóð við fram til rokokotíðarskeiðið. Um bókmentir hevur orðið verið nýtt síðan seint í 19. øld og hevur í 20. øld fest seg um tíðarskeiðið millum endurreisnarstevnuna og upplýsingarstevnuna. Umframt at vera heiti á einum ávísum bókmentatíðarskeiði verður orðið barokkur nýtt sum lýsingarorð um stíleyðkenni í bókmentum frá ymsum tíðum; barokt nevnist tað, tá ið lutir ella fyribrigdi, sum sambært vanligari hevd ikki hoyra saman, verða sett saman, ella t.d. tá ið alskyns lýsingarorð verða sandrað niður um ein lut, persón e.a. tíl., stutt sagt tað, sum brýtur harðliga frá klassisku fyrimyndunum. Millum høvundar, ið ofta taka til barokkar snildir, kunnu nevnast so ymiskir høvundar sum William Heinesen (1900-1991), Halldór Laxness (1902-1998) og Jóanes Nielsen (f. 1953).

Men bókmentirnar í b.tíðarskeiðinum eru sera ólíkar í ymiskum londum, og ymiskar áskoðanir hava verið um, hvørjir høvundar hoyra til tann barokka stílin. Summi hava hugt mest at sjálvum stílinum, onnur hava hugt at evnisvali ella roynt at sameina bæði. Ofta verður mett, at spaniólin Luis de Góngora (1561-1627) og italin Giambattista Marino (1569-1625) settu sjøtil á b.; eftir teir báðar eru stílrák uppkallað (gongorisma og marinisma), sum eyðkendust av nógvari og forvitnisligari nýtslu av myndamáli - samanberingum og myndberingum, alskyns stíltøkum og orðaskreyti, andsagnum, tvørsagnum og orðaleiki. Hesi skald høvdu stóra ávirkan á høvundar í b. í ymsum londum. Hesin stílurin leggur stóran dent á orðasnild og hitna málbering (it. concetto, en. conceit). Men áherðsla á tað óvanliga, og skreytmikil stílur, hevur verið til í ymsum bókmentatíðartíðum frá fornari tíð og er ikki nóg mikið til at eyðmerkja b. Tí hava bókmentafrøðingar eisini leitað eftir øðrum eyðkennum, sum kunnu setast í samband við tær stóru broytingar og mótsetningar, sum komu fram í hesum tíðarskeiði politiskt, trúarliga og viðvíkjandi heimsmyndini yvirhøvur: øðrumegin lívshugur, hinumegin longsil eftir at sleppa burtur úr neyðardali og fáfongd jarðarlívsins; lið um lið skartandi lýsingar av vakurleika og dýrd skapanarverksins og avnoktan av virðinum í hesi somu dýrdini og vakurleikanum, tí tey eru so stokkut. Stórverkini í b.tíðarskeiðinum eru í leikritum (spansku Lope de Vega (1562-1635) og Pedro Calderón de la Barca (1600-1681), o.fl.; summi telja eisini William Shakespeare (1564-1616) við), men b.bókmentir eru minni frásagnarskaldskapur og yrking. Í Onglandi verða b.eyðkenni hildin at vera sjónskast hjá sonevndu metafýsisku skaldunum (John Donne, Richard Crashaw, Abraham Cowley, George Herbert, Thomas Traherne, Henry Vaughan); í Norðurlondum eru høvuðsnøvn í b.tíðarskeiðinum t.d. Georg Stiernhielm (1598-1672) í Svøríki, Thomas Kingo (1634-1703) í Danmark og Dorothe Engelbretsdatter (1634-1716) í Noregi. Í norðurlendskari prosa frá b.tíðarskeiðinum er danska Leonora Christina (1621-1698) eitt høvuðsnavn. Norðmaðurin Petter Dass (1646-1707) er í serbólki millum skald í b.tíðarskeiðinum og høgt mettur í seinni tíðum fyri at yrkja um lívskor fólksins. Í okkara tíð hevur verið stórur áhugi fyri b.tíðarskeiðinum, ivaleyst partvíst tí at tað hevur verið hildið at líkjast modernismu á ymsan hátt, kanska serliga viðvíkjandi skaldsligum myndamáli.

Barokktónleikur

Tónleikurin í 17. og fyrst í 18. øld varð kallaður barokkur eftir listaligu byggilistini, sum var væl umtókt tá. Tað er fjølbroyttur tónleikur, og ljóðførini veva røddirnar á og av, sum vóru tær træðrir í litføgrum og stórum klæði. Størsta barokktónaskaldið var týskarin Johann Sebastian Bach. Av kendastu verkum hansara eru Brandenburgakonsertirnar. Tær vóru lidnar í 1721. Georg Friedrich Händel var eisini borin í heim í Týsklandi, men flutti til Bretlands í 1712. Hann skrivaði tónleik til enska hovið, og gjørdi eisini fleiri kend kórverk, m.a. Messias. Eitt av viðgitnastu verkum Händels varð skrivað til kongliga skreyteldin í 1749.

Komponistar

 Diderik Hansen Buxtehude
 Domenico Scarlatti
 Georg Friedrich Händel
 Henry Purcell
 Jean-Philippe Rameau
 Johan Adolph Scheibe
 Johann Sebastian Bach
 Antonio Vivaldi

Keldur

 R. Wellek: "The Concept of Baroque in Literary Scholarship", Concepts of Criticism, 1963.

Mentasøga


Erotiskar bókmentir

Erotiskar bókmentir. Opinskáraðar lýsingar av ástarlívi, t.e. kynsligum sambandi millum einstaklingar, antin av sama ella av mótsettum kyni. Skilmarkingin av hugtakinum er ógreið; øðrumegin eru ástarbókmentir av ymsum slag, hinumegin eru pornografiskar bókmentir; tað veldst um ytri umstøður, hvat metist sum e.b. í hvørjum føri: siðalag, átrúnað, hugburðin hjá myndugleikum, siðvenjur í samfelagnum; og harumframt ta bókmentahevd, sum bygt verður á. E.b. hava fornar røtur; tær hava helst verið týðandi táttur í forngrikskum bókmentum; ein orsøk til tað kann hava verið, at tær vóru ikki í andstøðu til grikskan átrúnað, tvørturímóti var ymiskt, sum stuðlaði upp undir tær, sbr. dionýsosardyrkan. Lítið er varðveitt í óbundnum máli, men hin vegin í bundnum máli. Grikskar bókmentir høvdu stóra ávirkan á tær rómversku. Yrkingar eftir summi romversk skald í 1. øld f.Kr. kunnu teljast millum e.b., t.d. yrkingar eftir Catullus og Ovidius, men serliga Ars Amoris eftir hin seinna. Hesin skaldskapur hevði drúgva ávirkan á evropeiskan miðaldarskaldskap.

E.b. stóðu í miklum blóma í endurreisnini: skaldini leitaðu sær evni í eldri skaldskapi: í romverskum bókmentum, skemtisøgum og ymsum ferðaskaldskapi. Stór søgusøvn komu fram í 14. øld: Decamerone (1353) eftir italska skaldið Giovanni Boccaccio (1313-1375), og eitt sindur seinni Canterbury Tales (skrivað frá 1380’unum til seinast í 1390’unum) eftir enska skaldið Geoffrey Chaucer (um 1343-1400). Í Onglandi stóðu e.b. í blóma í seinna parti av 17. øld og fyrra parti av 18.; men vegna harðnandi mótstøðu frá kirkjuni flutti miðstøð teirra seg til Fraklands, og har eiga tær fastan sess fram í hesa øldina. Navnfrom fronsk skald, sum hava skrivað e.b., eru t.d. Denis Diderot (1713-1784), Pierre Choderlos de Laclos (1741-1803), ið skrivaði Les Liaisons dangereuses (1782, gjørd til film 1959, 1988 og 1989) og Marquis de Sade (1740-1814), sum sadisman eitur eftir. Masokisman er hinvegin yngri og hevur navn av eysturríkaranum Leopold von Sacher-Masoch (1836-1895), sum skrivaði Venus im Pelz (1870) og sum Lou Reed (f. 1942) sipar til í sanginum Venus in Furs (1967). Í sjálvsævisøguformi eru endurminningarnar hjá Giacomo Casanova (1725-1798), sum ikki vórðu givnar út í fullari longd fyrr enn í 1960.

Í 19. øld fordømdi borgaraligt siðalag, serliga í germansku londunum, e.b.; hinvegin trivust tær framvegis sum eitt slag av undirgrundarbókmentum, vórðu prentaðar í loynd ella uttanlands. Í 20. øld vinda e.b. upp á seg. Millum undangongumenn í Bretlandi eru D.H.Lawrence (1885-1930) (Sons and Lovers 1913, Lady Chatterley's Lover 1928), men verk hansara vóru leingi bannað í heimlandinum. Eftir seinna stríð hava e.b. vunnið fram víða um lond, lógarbann móti teimum eru eisini linkað nógvastaðni. Nevndir kunnu verðu høvundar sum Henry Miller (1891-1980), Vladimir Nabokov (1899-1977), Norman Mailer (f. 1923) í Amerika; í Norðurlondum Agnar Mykle (1915-1994) og Chr. Kampmann (1939-1988). Nógvir yngri føroyskir høvundar ganga nú eisini nógv longri hesum viðvíkjandi, enn vanligt hevur verið. Nevnast kunnu Høgni av Heiði (f.1962) Tað heita summarið (1987), savnið Ein varligur dráttur í tara og aðrar stuttsøgur (1996) og Jóanes Nielsen (f.1953) Glansbílætasamlararnir (2005). Gongdin tey seinastu áratíggjuni hevur yvirhøvur verið, at alskyns tabu viðvíkjandi lýsingum av kynslívi eru upployst, og tískil er minkandi orsøk til at skilja e.b. frá øðrum fagurbókmentum.

Keldur

 Kate Millet: Sexual Politics, 1969.

Bókmentir


Ritroynd

Ritroynd (fr. essai, en. essay). Stutt, eyðlisin ritgerð ella grein við persónligum, ofta skemtiligum, dámi, sum viðger eitt evni ella setir fram eina próvførslu uttan at vilja vera fullfíggjað ella fara út í æsir. R. er ikki so hátíðarlig í formi sum tann vísindaliga ritgerðin. At kalla hetta tekstslagið r. stavar frá franska høvundinum Montaigne, sum gav út bók við heitinum Essais, t.e. "royndir", í 1580, fyrsta dømið um hetta tekstslagið. Við heitinum gjørdi hann vart við, at hann ikki gjørdi krav um at hava loyst teir spurningar, sum hann viðgjørdi, ella at hava sett fram nakra lidna heimspekihugsan. Í Onglandi legði Francis Bacon við Essys (1597) støði undir eina ríka enska ritroyndahevd við nøvnum sum Addison, Steele, og úr 20. øld D. H. Lawrence og Virginiu Woolf. Í eldri tíð fevndi r., serliga á enskum, stundum um heimspekiligar yrkingar, t.d. A. Pope: Essay on Man 1732-34. R. er eitt fjølbroytt, opið tekstslag sum tekur skiftandi tíðarrák upp í seg. Í Norðurlondum setti Holberg hugsanir sínar um upplýsing og siðalag fram í r. Í 19. øld vóru bókmentir og mentamál yvirhøvur evni, sum nógvir viðgitnir høvundar skrivaðu r. um, t.d. Sainte-Beuve, Heine, Nietzsche, Brandes. Eisini í 20. øld blómaði r. Eitt eyðkenni, sum fylgir r. yvirhøvur, er, at hon tekur støði í tí persónliga og leitar haðani út í almennari hugleiðingar og útsagnir; umframt tann persónliga dámin eyðkennist r. ofta av óhátíðarligum, skemtandi ella speiskum huglagi. Føroyskir høvundar at r. eru eitt nú Sverri Patursson, Maria Mikkelsen, Tróndur Olsen, Sigurð Joensen, Jens Pauli Heinesen, Oddvør Johansen, Gunnar Hoydal og Hanus Andreassen.

Bókmentir


Groteskur

Groteskur (it. grottesco, av grotta, "helli"; da. grotesk, fr., en. grotesque). Upprunaliga nýtt um skreytstíl líkan veggmálningum, sum vóru funnir, tá ið fornromversk hús og gravir vóru grivin út; teir høvdu ofta eitt óveruleikakent hugmyndaflog. Um bókmentir var orðið fyrst nýtt í Fraklandi í 16. øld, á týskum og enskum í 18. øld. Í langa tíð var orðið nýtt niðrandi um tað, sum vat høpisleyst, ónatúrligt, ella andskræmiligt og láturligt í senn, og soleiðis var tað nýtt bæði um bókmentir og myndlist. Við romantikkinum broyttist merkingin hjá hugtakinum; ymsir talsmenn hennara, t.d. Victor Hugo, lýstu teir margtýriligu mótsetningarnar í tilveruni, blandingina tí vakra og tí ljóta, tí láturliga og tí andskræmiliga og nýttu hugtakið g. um hana. Groteskir tættir í bókmentunum hava vundið upp á seg í 20. øld, og tað hevur havt við sær ymsar skilmarkingar hjá bókmentafrøðingum. Felags fyri skilmarkingar av hugtakinum er, at tað sipar til samanbrest millum ósambærilig fyribrigdi og hesin mótsetningur verður ikki loystur í verkinum sjálvum; t.d. tá ið yvirnatúrlig og ónatúrlig fyribrigdi eru sett fram realistiskum búna. Lesarin kann taka ímóti slíkum blandingi við ræðslu ella andstygd ella á hin bógvin halda hann vera láturligan.

G. tættir hava leingi verið nýttir í bókmentum, bæði í satirum og alskyns atfinnandi bókmentum. Góð dømi eru t.d Rabelais (1495-1553) og Swift (1667-1745); í 19. øld hjá E.T.A. Hoffmann, Dickens og E.A. Poe. Í rannsóknini hjá russiska granskaranum M. Bakhtin av Rabelais og søgu látursins er tað g. eitt meginhugtak. Sambært honum hevur g. lívsfatan eyrfornar røtur, stóð í hægsta blóma í karnivalsmentanini á miðøldum og fekk størri samfelagsliga vídd, tá ið hon  var sett í hásæti í bókmentunum í endurreisnartíðarskeiðinum. Har er verk Rabelais krúnan;  tað raktu oddamenn í romantikkinum við og hálovaðu, sambært Bakthin. G. lívsáskoðan eyðkennist av mótstøðu móti øllum, sum er endaligt, móti einum og hvørjum almennum sannleika og gjørdum loysnum viðvíkjandi heimsáskoðan. Tað er tí ikki løgið, at romantikararnir, sum skuldu bróta seg burtur úr klassisistiska formfastleikanum, góvu gætur eftir almúgumentanini í evropeiskari miðøld, sum hevði støði í g. heimsfatan.

Í 20. øld verða g. tættir nógv algongdari bæði í skaldsøgum, frá Kafka til ørgrynni av nútíðarhøvundum, og í leikritum, frá Brecht til absurdan sjónleik. Dømi um g. eyðkenni í føroyskum nútíðarbókmentum finna vit hjá Tóroddi Poulsen.

Keldur

 Michail Bachtin: Rabelais och skrattets historia, 1965.
 Helge Nielsen: Det groteske, Begrebshistorie, Litterær kategori, Groteskteorier, 1976.
 Philip Thomson: The grotesque (en: The Critical Idiom), 1972.

Bókmentir
List


Mýta

Mýta. Gudasøgn (en. myth, da. myte úr gr. mythos, "søga"). Gudasøgn. Søga um, hvussu heimurin ella partar av honum vórðu skaptir í forsøguligari tíð av yvirnatúrligum máttum. M. er sostatt eitt slag av frágreiðingum um náttúrufyribrigdi, men eisini staðfesting av samfelagsligum vanum og siðum; tær hava størsta ávirkan í sonevndum frumkendum samfeløgum, har sum nýtíðar tøkni og vísindi ikki eru komin framat.

Orði gudafrøði (da. mytologi) verður brúkt bæði um m. hjá einum fólki ella í einum tíðarskeiði, og um ta frøðigreinina sum granskar tær. M. hava stóran leiklut í bókmentum. Nevnast kunnu kvæði Hamers; forngrikskar m. eru somuleiðis uppistøðan í griksku harmleikunum, og tær hava ríkað vesturlendskar bókmentir til henda dag. Gudakvæði millum eddukvæði eru umframt Snorra-Eddu týdningarmestu heimildirnar um norrønar m., hóast tær ikki eru uppskrivaðar fyrr enn í kristnari tíð; hesar m. hildu fram at liva í kenningum í dróttkvæðum, tær hómast í summum hetjukvæðum og øðrum fornum norrønum bókmentum. Aðrar m. enn kristnar høvdu ilt við seg í Evropa í miðøldini, til endurreisnin fór at leita aftur til grikskar m. Seinni vaktu slóðbrótarar hjá romantikkinum áhuga fyri keltiskari og norrønari gudafrøði (í Danmark Oehlenschläger og Grundtvig). Uppaftur aðrir høvundar skaptu sínar egnu m.

Freud hevði stóran áhuga fyri m. sum heimildum um, hvat formar menniskjasálina, t.d. søgnini um Ødipus, og lærusveinur hansara C.C. Jung kannaði líkar m. úr ymiskum mentanarøkjum og raktu tær til "felags dulvitið" hjá mannaættini, har hann fann felags menniskjaligar hugmyndir (arketýpur, sálarfrøðilig bókmentagransking). Franski mannfrøðingurin og strukturalisturin Lévi-Strauss hevur havt ávirkan á bókmentafrøði við sínum kanningum av m. hjá frumkendum fólkasløgum. Hann kannaði, hvussu struktururin í m. er samansettur ac mótsetningum (t.d. "lív og deyði"), og hvussu hesin djúpstruktururin sæst aftur undir ymiskum yvirflatustrukturi í m. hjá ólíkastu samfeløgum; tann ólíka yvirflatustrukturin setti hann í samband við munin millum tey ymisku samfelagssniðini; hann metti, at m. eru ein ótilvitaður háttur hjá menniskjum at loysa lívsgátur og rættvísgera samfelagsreglur. Hansara ástøði um, at ”mýtur hugsa í menniskjum” er ein hornasteinur í strukturalismuni.

Heitið m. verður ofta í fluttari merking um hugmyndir í samtíðini, sum ikki eru gudasagnir, men eru góðkendar, óskilvísar frágreiðingar ella rætttvísgeringar av ráðandi samfelagsligum atburði. Slíkar m. eru skaptar av politikarum ella lýsarum. Ein hin kendasti granskarin av m. í mentanini í okkara tíð var Roland Barthes. Hann vísti á, at mangt og hvat, sum gongur fyri at vera natúrligt, er stívnaðir samfelagsnormar og mynstur: fyribrigdi í mentan og list fáa mýtiska merking, og tað sama er at siga um alskyns gerandislig ting; aftrat frummerking síni ognast tey eina merking í øðrum umfari gjøgnum samfelagsligt brúk. Vín, t.d., er í Fraklandi ikki bara ein drykkur sum allir aðrir, men ein "totemdrykkur", ella rituellur drykkur, t.e. drykkur bundin at halgisiðum, á sama hátt sum mjólkin frá teirri hollendsku kúnni í Hollandi, ella teið, sum bretska kongshúsið drekkur hátíðarliga saman. Tað er støði undir einum felags siðalag. Fyri fransmenn, sigur Barthes, er tað at trúgva upp á vín ein felagsskapur, sum teir eru tvingaðir inn í. Og at drekka vín er eitt ritual, ein halgisiður, fyri samfelagsliga innliman. Við at skapa mýtiska merking royna mentanir at fáa sínar egnu normar at sýnast vera almenn náttúrufyribrigdi.

Keldur

 R. Barthes: Mythologies, 1970 (en. týð. 1973).
 Northrup Frye: Anatomy of Criticism, 1957.
 Cl.Lévi-Strauss: Anthropologie structurale, 1958 (en. Týð. 1968).

Átrúnaður
Mentan


Klassisisma

Klassisisma (en.: Classicism, da.: Klassicisme). Í víðari merking andlig, listarlig stevna við fyrimynd í teirri forna griksk-rómverska mentan; hetta var meginstevnan í endurreisnartíðarskeiðinum í Italia og stóð leingi við har. Í trengri merking er k.(ella nýklassisma) nýtt um ta bókmentastevnuna, sum stóð í hægsta blóma í Fraklandi í 17. øld og hevði munandi ávirkan á bókmentir hjá øðrum tjóðum í 18. øld. Franska k. setti ávísum tekstasløgum ávís formkrøv krøv eftir klassiskum fyrimyndum; eina størsta ávirkan fingu hesi krøv á leikbókmentir (tær tríggjar eindirnar), og høvuðsskaldini í k., Corneille, Racine og Molière, fylgdu teimum. K. vendi sær frá tí bólgandi barokkstílinum, vildu halda seg burtur frá kenslusemi, seta skynsemi í hásætið, stremba eftir skilvísi og greiðari framseting, lýsa alment menniskjanslig eyðkenni heldur enn sjáldsamar einstaklingar. Meginreglurnar fyri k. setti Boileau fram í L'art poétique, "skaldskaparlistin" (1674), sum var skapað eftir Ars poetica Horatiusar. Hansara sjónarmið gjørdust Bíblia hjá nógvum seinni høvundum, hóast tey blandaðust saman við hugmyndir hjá upplýsingini í 18. øld (t.d. hjá Voltaire). K. í øðrum londum var meira ávirkað av fronsku k. enn beinleiðis herming eftir fornklassiskum fyrimyndum. Soleiðis var í Onglandi (Dryden, Pope), í Týsklandi (Gottsched) og í Norðurlondum (Holberg, Olof Dalin). Seinni í 18. øld leitaðu summir týskir høvundar tó beinleiðis til klassiska mentan (Winckelmann, Lessing), og tann rørslan kom í høvdina við Goethe (1749-1832) og Schiller (1759-1805). Føroyskar bókmentir hava sín klassistiska yrkjara í anda Goethes og Schillers í Janusi Djurhuus (1881-1948), sum týddi fornklassiskan skaldskap og í sínum egna skaldskapi hevði fornklassiskar fyrimyndir, bæði viðvíkjandi ørindislagi (hexametur), myndum og hugmyndum. Í høvuðsheitum fjaraði k. út, tá ið 19. øld rann upp.

Mentasøga


Nøtrisøga

Nøtrisøga, nøtrari. (en.: Gothic novel, thriller, da.: gyser). Skaldsøga, sum strembar eftir at hugtaka lesaran við at fáa hann at nøtra av óhugna og spenningi. N. umskarast við aðrar spenningssøgur, t.d. krimi. Byrjanin til n. verður ofta sagdur at vera skaldsøgan The Castle of Otranto (1764) eftir onglendingin Horace Walpole. N. var ein sterk hevd í Onglandi gjøgnum 18. og 19. øld við kendum høvundum sum Mary Shelley (Frankenstein 1818) og B. Stoker (Dracula 1897) og í Amerika E.A. Poe (1809-49). N. vaks fram í upplýsingartíðini, tá ið tá ið skynsemi og vísindalig hugsan settust í hásæti. Móti hesum ráðandi rákinum gjørdust n. ein andgerð, sum gav lesarunum høvi til at válka seær í "óvísindaligum" kenslum og óskynsemi. N. er staðsett á markinum millum tað veruleikakenda, realistiska og tað fantastiska. Persónarnir eru í høvuðsheitum staddir í einum veruligum heimi, men knappliga stingur tann yvirnatúrliga hóttanin, skrímslið, seg upp, veruleikin upploysist og kann henda. Í eldri n. vóru harðskapur og kynslív høvuðsevni, ítøkiliggjørd í skrímslinum. Í dag eru nógvir undirbókar av n., tað sum skapar nøtranina, óhugnan kann vera eitt skrímsl ættað frá fólkatrúnni, t.d. varúlvur, vampýrur ella spøkilsi; tað kann eisini vera eitt skrímsl av vísindaligum og tøkniligum slag í n., sum viðhvørt eru framtíðarsøgur við tólmennum við (ó)menniskjansligum eginleikum ella menniskjum við tólmenniseginleikum. Í dag hevur seksualitetur ikki eins stóran týdning í n., tí tey kynsiligu forboðini eru nógv linkað; nú er harafturímóti kynsligur samleiki eitt stórt evni og somuleiðis kroppurin og tær hóttanir, sum hann og harvið persónurin kann vera fyri. N. er eitt stórt øki innan film, víðagitnir filmar eru gjørdir av n. Sostatt gjørdi Hitchcock "Fuglarnar", stuttsøgu eftir Daphne du Mauriers, til film við sama navni (1963). Nøtribókmentir er eitt blómandi tekstslag í okkara tíð, bæði sum dygdarbókmentir og lætisoppar ella dagdvøljubókmentir. Ein nýggjari undirbólkur er n. fyri tanáringar; hesin aldursbólkurin er fyri er fyri bráðum likamligum og sálarligum broytingum, sum elva til óvissu og óskilvísan ótta og skapa gróðrarbotn fyri søgum serstakari handfaring av óhugna og spenningi. Ræðusøgur fyri børn hava langar røtur í skaldskapi av manna munni. Eitt føroyskt savn við n. fyri ungfólk er Svartideyði og aðrar spøkilsissøgur 2006.

Kelda

 S. Freud: Das unheimliche (Studienausgabe X. bd.), 1969.

Bókmentir


Russisk formalisma

Russisk formalisma. Ein stevna í bókmentagransking, sum kyknaði í Russlandi um 1915. Fylgismenn hennara vildu fyrst og fremst rannsaka skaldverkið sjálvt sum skaldverk, t.e. heildarnøgdina av einstøkum "snildum", sum skilja skaldsligt mál frá vanligum máli. Í andstøðu móti tí leysliga í eldri bókmentaástøði, royndu teir at fremja eina vísindaliga lýsing av skaldskapi (serliga skaldskapi í bundnum máli) sum einari serligari málnýtslu við eyðkennistáttum, sum tað bar til at eygleiða. Henda granskingin skúgvaði innihaldið í bókmentaverkunum til viks og kallaði sostatt fram harða atfinning frá marxistiskum kritikki, ið nýttu heitið formalismu sum ábreiðsluorð. Tá ið Josef Stalin hevði tryggjað sær valdið um 1929, varð formalistiska stevnan bannað í Sovjettsamveldinum og granskingarmiðdepil hennara flutti seg til Prag í 1930-árunum. Umframt ta serligu "skaldsligu málnýtsluna" (literaritet) var tað týdningarmesta hugtakið hjá stevnuni "undarliggerð": í staðin fyri at síggja bókmentirnar sum "endurspegling" av heiminum sóu Victor Shklovsky og fylgismenn hansara í formalismuni tær sum málsliga "avlaging" ella "undarliggerð" - Shklovsky nýtti russiska orðið ostranenie (fø.:tað at gera fremmant). Í tíðarskeiðinum hjá kekkisku formalismuni fór Jan Mukarovsky longri við hesum hugtakinum og kom til hugtakið at "seta í forgrundina"; hervið meinast, at serlig áherðsla verður løgd á ein tátt ella eginleika í tekstinum mótvegis øðrum minni sjónskum táttum. Sambært russisku formalismuni eru skaldverk serstøk av teirri orsøk, at tey seta sín málsliga status í forgrundina og beina á tann hátt áhugan at, hvussu tey siga okkurt, heldur enn hvat tey siga: skaldskapur í bundnum máli víkur frá gerandistalu og frá prosa við at nýta ørindislag, óvæntaðar myndburðir, stavrím og aðrar snildir til at beina áhugan at málinum sjálvum. Í rannsóknum sínum av frásøgn (frásagnarfrøði) greindu formalistarnir eisini munin á søgugongd og fápli. Umframt Shklovsky og samstarvsfelaga hansara Boris Eikhenbaum var Roman Jakobson fremstur millum russisku formalistarnar. Hann var virkin bæði í Moskva og Prag, áðrenn hann kunnaði um formalistisku teoriirnar í Amerika. Ein serligur russiskur bólkur er Bakthin-skúlin, sum teir hoyra til Mikhail Bakthin, Pavlev Medvedev og Valentin Voloshinov; hesir hugsararnir knýttu saman tættir úr formalismu og marxismu í sínum frágreiðslum um málsliga margáherðslu og dialogiskan tekst. Í 1960-árunum varnaðist Vesturheimurin av nýggjum avrikið hjá russisku formalistunum og teir fingu munandi ávirkan á hugsanirnar í strukturalismuni um bókmentir og á summi av teimum nýggjari frábrigdunum av marxistiskari bókmentagransking.

Keldur

 V. Erlich: Russian Formalism, History – Doctrine, 1980.
 R.Jakobson: Poetik och lingvistik, 1974.
 M Bakhtin: Probleme der Poetik Dostoevskijs, 1971 (tý. til en. og fr.).
 M Bakhtin: Rabelais and his World, 1968 (tý. til sv.).
 K. Aspelin & B. A. Lundberg: Form och struktur, 1971.

Bókmentir
Mentasøga


Rosenborg BK

Rosenborg Ballklub ella RBK er eitt fótbóltsfelag úr Trondheim sum var stovnað 1917. Kåre Ingebrigtsen er venjari hjá Rosenborg.

Heiður
 I (26): 1967, 1969, 1971, 1985, 1988, 1990, 1992, 1993, 1994, 1995, 1996, 1997, 1998, 1999, 2000, 2001, 2002, 2003, 2004, 2006, 2009, 2010, 2015, 2016, 2017, 2018
 II (5): 1968, 1970, 1973, 1989, 1991

Norsk fótbóltsfeløg


Ján Zambor

Ján Zambor (føddur 9. desember 1947, Tušická Nová Ves, Kekkoslovakia) er slovakskur yrkjari, bókmentafrøðingur og týðari.

Vísindaligar uppgávur

 Interpretácia a poetika : o poézii slovenských básnikov 20. storočia (Tulking og poetikkur: Um poesiina hjá slovakskum yrkjarum í 20. øld) (Bratislava : Asociácia organizácií spisovateľov Slovenska, 2005).
  Preklad ako umenie (Bratislava : Univerzita Komenského, 2000).
 Báseň a ticho : o poézii slovenských, ruských a španielskych básnikov (Yrkingin og friðurin: Um poesiina hjá slovakskum, russiskum og sponskum yrkjarum) (Bratislava : Národné literárne centrum, 1997).
 Ivan Krasko a poézia českej moderny (Ivan Krasko og modernaða kekkiska poesiin) (Bratislava : Tatran, 1981).

Yrkingasøvn

 Melancholický žrebec (Dunajská Lužná : MilaniuM, 2003) - výber zo starších zbierok doplnený o nové básne.
 Sťahovavé srdce (Michalovce : Zemplínska spoločnosť, 2007) - básnický výber doplnený o nové básne a o novú zbierku Nádhera zmesi.

Útvortis ávísingar

 Upplýsningar um Ján Zambor á heimasíðuni hjá heimbygdini
 Vangamynd av Jáni Zambor á heimasíðuni hjá Deildini av slovakskum bókmentum og bókmentafrøði hjá Filosofiska fakultetinum hjá Komenius universitetinum í Bratislavu

Slovakar
Føðingar í 1947
Yrkjarar


Eirargarður

Eirargarður er gøtunavn í Havn, men er eisini navnið á Føroya størsta bústovni fyri brekað, sum liggur við Eirargarð nr. 14 og 16.

Bústovnurin Eirargarður 14 & 16 var bygdur í 70-unum og tikin í brúk 1. apríl 1980. Um somu tíð, sum Eirargarður varð bygdur, broyttist almenna hugsanin til fólk við breki í londunum uttan um okkum, so farið var burtur frá stórum stovnum og til smærri eindir, har umstøðurnar vóru heimligari. Hetta rák kom eisini at ávirka Eirargarð. Upprunaliga var ætlanin at byggja til 80 fólk, men henda ætlan varð broytt, so bygt varð til 48 fólk í 4 deildum við 12 plássum í hvørjari. 20 av fólkunum, ið fluttu inn á Eirargarð, komu heim av stovnum í Danmark. Eftir at Eirargarður 14-16 varð liðugur, varð so smátt byrjað at læta fólk við breki flyta í sambýli ymsa staðni í landinum. Hesi sambýli eru ofta skipað við eini 4 - 6 fólkum í hvørjum.

Tórshavn


Graceland

Graceland er ein fløgu hjá 200, sum er útgivin av plátufelagnum Tutl í 2006 (CD).

 Orð og løg: 200.
 Sang og gittar: Niels Arge Galán.
 Bass: Mikael Blak.
 Trummur: Uni Árting.
 Upptøka: Jónas Bloch Danielsen.
 Ljóðbland: Óli Poulsen.
 Mastering: Lehnert Kjeldsen - Mastertouch.

Spælilisti

 Talibann
 Radikalt Sjálvstýri (Meg Í Reyvina)
 Graceland
 Homofobia
 Riddari Av Dannebrog
 Exodus (2015)
 Tunnilvisjón
 Mogghøvd!
 Tað Góða Slagið
 Mentanarimperialisma
 Skaðiligu Árinini Av Rock'N'Roll
 Smuglarin
 Javnaðarpolitiska Heimildarlógin
 Punkurin Frá Helviti 1 #2

Tónleikaútgávur hjá 200


Perfume

Perfume (japanskt: パフューム, Pafyūmu) er ein elektropopp-gentubólkur úr Hiroshima, Japan. Limirnir eru Ayano Ōmoto, Yuka Kashino og Ayaka Nishiwaki. Bólkurin kom á pallin í 2001. Í 2005 fekk bólkurin sáttmála við eitt stórt plátufelag, Tokuma Japan Communications. Fram til juni 2009 hevur bólkurin útgivið níggju stakfløgur, sum allar eru væl móttiknar. Fyrst í 2012 fekk bólkurin eitt nýtt samstarv við Universal.

Yasutaka Nakata hevur verið framleiðari hjá Perfume síðani 2003. Hann hevur eisini stovnað bólkin Capsule og stovnað plátufelagið Contemode. Upprunaliga post-shibuya-kei-ljóðið hjá Perfume broyttist til elektro og teknopopp, tá bólkurin kom í samstarv við stóra plátufelagið.

Fyrrverandi gittaristurin í Megadeth, Marty Friedman, segði: "Bólkurin hevur havt ta størstu ávirkanina á japanska tónleikaídnaðin í 2008". Oftani verður Perfume samanborið við Yellow Magic Orchestra og Aira Mitsuki.

Søga

Stovnanin

Bólkuri Perfume varð stovnaður í 2001 og teir upprunaligu limirnir vóru Ayaka "A-chan" Nishiwaki, Yuka "Kashiyuka" Kashino og Yuuka Kawashima. Eftir stutta tíð fór Kawashima úr bólkinum fyri at brúka tíð uppá lestur og var útskift við Ayano "Nocchi" Ōmoto. Navnið á bólkinum kemur frá tí japanska Kanji skriftmálssúmbolinum 香, sum merkir "angi", tað er í øllum nøvnunum hjá teimum upprunaligu limunum. Perfume var skrivað í hiragana "ぱふゅーむ" á teimum fyrstu stakfløgunum. Um hesa tíð hitti bólkurin dansilæraran MIKIKO, sum hevur arbeitt við bólkinum líka síðani.

Tvær stakfløgur, "Omajinai Perori" og "Kareshi Boshūchū", vóru útgivnar í 2002 í avmarkari nøgd og einans seldar í Hiroshima gjøgnum plátufelagið Momiji. Í 2003 flutti bólkurin til Tokyo og fekk framleiðaran Yasutaka Nakata. Í 2004 vórðu 3 stakfløgur útgivnar: "Sweet Donuts", "Monochrome Effect" og "Vitamin Drop", sum allar vórðu givnar út á plátufelagnum Bee-Hive. Um hesa tíðina gav bólkurin sína fyrstu framførslu á palli og fekk skjótt nógvar fjepparar.

Stórútgáva: Complete Best

Tá Perfume kom í samstarv við stóra plátufelagið Tokuma Japan Communications, gav bólkurin út stakfløguna "Linear Motor Girl". Eftir at tvær aðrar stakfløgur vóru útgivnar, "Computer City" og "Electro World", skýrdi bólkurin seg sjálvan sum ein "framtíðar teknopoppbólk". Fyrsta plátan, Perfume -Complete Best-, hevði seks tær seinastu stakfløgurnar og kom upp á 33. pláss á sølulistanum Oricon, tá hon fyrst kom út á marknaðin. Plátan kom upp á nr. 25, tá næsta plátan varð útgivin.

Framhaldandi viðgangur

Størsta gjøgnumbrotið higartil er, at Universal, hvørs tónleikaframleiðsla hevur globalan týdning innanfyri sølu og marknaðarføring, nú hevur tikið Perfume undir sínar veingir. Fyri fyrstu ferð nakrantíð fór Perfume konsertferðir uttanfyri Japan í Ásiu í 2012.

Útgávur

CD
 2006 Perfume -Complete Best-.
 2008 Game.
 2009 Triangle.
 2011 JPN.
 2013 LEVEL 3
 2016 COSMIC EXPLORER

DVD
2008 Perfume First Tour "GAME"
2009 Perfume BUDOUKaaaaaaaan!!
 2010 Perfume Second Tour 2009 "Chokkaku Nitohen Sankakkei Tour"
2011 Perfume live @Tokyo Dome "1234567891011"
2012 Perfume Third Tour "JPN"
2013 Perfume WORLD TOUR 1st
2014 Perfume Fourth Tour "LEVEL 3"
2014 Perfume WORLD TOUR 2nd
2015 Perfume Fifth Tour "Gurun Gurun"
2015 Perfume WORLD TOUR 3rd
2016 Perfume Anniversary 10 days "PPPPPPPPPP"

Slóðir

 http://www.perfume-global.com/ almenn heimasíðu fyri Perfume hjá framleiðslufyritøkuni Universal
 Amuse almenn heimasíða hjá Perfume (japansk).

Japanskir tónleikabólkar


Perfume -Complete Best-

Perfume: Complete Best (útgivið sum Perfume ~Complete Best~) er tann fyrsta plátan (CD og DVD) hjá Perfume. ~Complete Best~ hevur stakfløgurnar "Vitamin Drop", "Linear Motor Girl", "Computer City" og "Electro World"; og hevur eisini tann nýggja sangin "Perfect Star Perfect Style". Einans "Sweet Donuts" og "Monochrome Effect" frá teirri stakfløgum er við í Perfume -Complete Best-. Tvær teir fyrstu stakfløgurnar, sjálvstøðugt útgivnar, eru ikki við.

Pláten var fyrst útgivin í avmarkari nøgd tann 2. august 2006. Ein endurútgáva kom út 14. februar 2007 og hon kom á # 33 pláss á Oricon sølulistanum. Tann avmarkaða útgávan kom á # 66 pláss. Tá næsta plátan, Game, var útgivin í 2008, kom -Complete Best- á # 25 pláss.

"Vitamin Drop" sangurin var nýttur til eina lýsingaherferð av Nintendo spælinum Densetsu no Stafy 3.

Spælilisti

CD fløga

 "Perfect Star Perfect Style" (パーフェクトスター・パーフェクトスタイル)
 "Linear Motor Girl" (リニアモーターガール)
 "Computer City" (コンピューターシティ)
 "Electro World" (エレクトロ・ワールド)
 "Inryoku" (引力 Gravity)
 "Monochrome Effect" (モノクロームエフェクト)
 "Vitamin Drop" (ビタミンドロップ)
 "Sweet Donuts" (スウィートドーナッツ)
 "Foundation" (ファンデーション)
 "Computer Driving" (コンピュータードライビング)
 "Perfume"
 "wonder2"

 "Vitamin Drop" og "Inryoku" eru frá stakfløguni Vitamin Drop.
 "Linear Motor Girl", "Foundation" og "Computer Driving" eru frá stakfløguni Linear Motor Girl.
 "Computer City" og "Perfume" eru frá stakfløguni Computer City.
 "wonder2" er frá stakfløguni Electro World.

DVD fløga

Endurútgáva

 "Linear Motor Girl"
 "Computer City"
 "Electro World"
 "Vitamin Drop"

Avmarkað nøgd

 "Linear Motor Girl"
 "Computer City"
 "Electro World"
 "Monochrome Effect"

Fløgur


Harstad

Harstad er ein býur og kommuna í Troms og Finnmark fylki í Noregi. Harstad kommuna hevur umleið 24 300 íbúgvar (2013), og er soleiðis næst størsta í Troms eftir Tromsø. Býlingar í Harstad eru Bergseng, Trondenes, Sama, Harstadåsen, Skaret, Sentrum, Heggen, Seljestad, Harstadbotn, Grønnebakkan, Gangsås, Stangnes, Åsby, Kanebogen, Medkila, Holtet, Breivika, Ruggevik og Kilbotn.

Keldur

Slóðir
 Harstad kommuna

Kommunur í Troms og Finnmark


Qin Shi Huang

Qin Shi Huang (kinesiskt: 秦始皇, pinyin: Qín Shǐ Huáng, wade-giles: Ch'in Shih-huang) (føddur november-desember 260 f.Kr. – deyður 10. september 210 f.Kr.) var kongur í Qin í Kina frá 247 f.Kr. til 221 f.Kr., og bleiv keisari í Kina. Hann varð føddur í Handan í Eysturkina 260 f.Kr.

Bókmentir

 Frances Wood: The First Emperor of China. Profile, 2007. ISBN 1-84668-032-8.
 Frances Wood: China's First Emperor and His Terracotta Warriors, St. Martin's Press, 2008, ISBN 978-0-312-38112-7.

Kinesarar
Søga
Kongalig


Gary Numan

Gary Numan (veruligt navn: Gary Anthony James Webb, føddur 8. mars 1958 í London) er ein enskur sangari og tónleikari. Á sumri 1979, gjørdist Numan heimskendur við "Are 'Friends' Electric?", sum lá á toppinum á hitlistunum, og nakrar vikur seinni hendi tað sama við "Cars". Kendastu plátur: Replicas og The Pleasure Principle.

Útgávur

 Tubeway Army (1978) (við Tubeway Army)
 Replicas (1979) (við Tubeway Army)
 The Pleasure Principle (1979)
 Telekon (1980)
 Dance (1981)
 I, Assassin (1982)
 Warriors (1983)
 Berserker (1984)
 The Fury (1985)
 Strange Charm (1986)
 Metal Rhythm (1988) (New Anger í USA)
 Outland (1991)
 Machine + Soul (1992)
 Sacrifice (1994) (Dawn í USA)
 Exile (1997)
 Pure (2000)
 Jagged (2006)
 Dead Son Rising (2011)
 Splinter (Songs from a Broken Mind) (2013)
 Savage (Songs from a Broken World) (2017)
 Intruder (2021)

Keldur

Útvortis ávísing

 NuWORLD: almenn heimasíða

Enskir sangarar
Bretskir tónleikarar
Føðingar í 1958


Ayano Ōmoto

Ayano Ōmoto (Japanskt: 大本 彩乃, Ōmoto Ayano), verur rópt "Nocchi" (のっち). Er sangari í japanska elektropop tónleikabólkinum Perfume.

Nocchi var borin í heim og vaks upp í Hiroshima. Hon gekk á sjónleikara skúla í Hiroshima við vinum sínum og núverandi limunum í Perfume, Ayaka Nishiwaki og Yuka Kashino. Meðan Nocchi gekk í sangflokkinum fyri víðarikomin, so vóru Nishiwaki og Kashino í flokkinum fyri byrjarar.

Í 2001 tók Nocchi plássi hjá tí upprunaliga triðja liminum Yūka Kawashima, sum fór úr bólkinum fyri at brúka sína tíð uppá lestur.

Slóðir

 Amuse Heimasíðan hjá bólkinum Perfume

Japanskir tónleikarar


J-pop

J-pop er stutt fyri japanskur pop-tónleikur.

Galleri

Sí eisini
 K-pop

Japanskur tónleikur


Hildesheim

Hildesheim er ein gamal býur í Norðurtýsklandi við ánna Innerste og hevur 103 804 íbúgvar (31.12.2016). Býurin er 92,17 km² til víddar.

Søga

Fólk hevur búð har síðan um ár 700. Í meira enn 1100 ár hevur Hildesheim verið biskupssetur. Biskupssetrið hevur verið stovnað í 815. Tann fyrsta dómkirkjan varð bygd i 9. øld. Fram til 2009 eru nevndir 72 katólskir biskupar í Hildesheim. Hildesheim fekk keypstaðurrættindi í 1249 og gjørðist ein sera ríkur handilsstaður í miðøld. Um ár 1300 hevði Hildesheim umleið 5 000 íbúgvar, meira enn Berlin ella München. Í 1542 hendi siðaskifti í Hildesheim. Háskúlinn varð stovnaður í 1971.

Átrúnaður

Meira enn 38 % av fólkinum hoyrir til ta evangelisku-luthersku kirkjuna og umleið 28 % hoyrir til ta katólsku kirkjuna. Hildesheim er katólskt biskupssetur.

Áhugaverð støð

 Dómkirkjan varð bygd í 9. øld. Ein størri umbygging og víðkan varð gjørd í 10. og 12. øld. Síðan 1985 er dómkirkjan UNESCO heimsarvur.
 Michaeliskirkjan varð bygd í árunum 1001-1033. Siðan 1985 er kirkjan UNESCO heimsarvur.
 Ráðhúsið varð bygt í 1268. Ráðhúsið stendur við Torginu (Marktplatz).
 Knochenhauer-Amtshaus, eitt stórt bindingsværkshús frá 1527, stendur eisini við Torgið.
 Kehrwiedertornið (30 metrar), bygt í 13. øld, stendur við gøtuna Lappenberg.
 Andreaskirkjan, bygd í 14. øld. Tornið (114,3 metrar) er tað hægsta kirkjutornið í Niedersachsen og varð ikki liðugt fyrr enn 1883.
 Borgarmúrurin frá miðøld.
 Krosskirkjan varð stovnað í 9. øld og heilt umbygd í 11. øld.
 Viðarlundin Magdalenengarten er ein gomul viðarlund frá 1720-25 og liggur í miðbýnum. Viðarlundin hevur eisini eina vínbrekku. Tann gamli borgarmúrurin sæst.
 Godehardskirkjan varð bygd í árunum 1133-1172.
 Gomul hús frá miðøld, t.d. í gøtunum Lappenberg, Brühl, Hinterer Brühl, Gelber Stern, Keßlerstraße, Knollenstraße, Am Kehrwieder, Godehardsplatz. Við Godehardsplatz stendur t.d. Wernerhús frá 1616.
 Borgin Steuerwald: Biskupur Heinrich II (1310-1318) læt borgina býggja í árunum 1310-13. Ein størri umbygging og víðkan varð gjørð í árunum 1319-31 og í 16. øld. Tornið (26 metrar) varð bygt í 1325. Bønhúsið (Magdalenenkapelle), vígd í 1310, er eisini sera áhugavert.
 Mauritiuskirkjan varð vígd í 1068 og umbygd í 18. øld. Tornið varð bygt í 1765.
 Borgin Marienburg: Biskup Heinrich III (1319-1331) læt borgin byggja í 1346 við ánna Innerste. Borgin stóð liðug í 1349. Millum annað er tornið (31 metrar) áhugavert.
 Viðarlundin Ernst-Ehrlicher-Park er ein gomul viðarlund frá 19. øld og liggur í miðbýnum.
 Lambertikirkjan varð bygd í árunum 1474-88.

Myndir

Keldur

Týskland
Býir í Týsklandi


Jerúsalem

Jerúsalem ella Jorsalir (hebreiskt: יְרוּשָׁלַיִם ella Yerushaláyim, arábiskt: القُدس ella al-Quds) í Ísrael er heilagur býur hjá jødum, kristnum og muslimum. Innan fyri gamla býarmúrin er mesti halgidómur jødanna - Grátimúrurin, sum er tað einasta, ið er eftir av templi Sálamons.  Tætt við Grátimúrin er Tempulfjallið, haðan islamski profeturin Muhammed fór til himmals. Heilagasti staðurin hjá teimum kristnu er kirkjan á heilagu grøvini, har Jesus varð gravsettur, og haðan hann reis upp frá deyðum.  Tað var í Jerúsalem, at Jesus var krossfestur, og har doyði hann á Golgataheygnum, og tað var í Jerúsalem, at tann kristna kirkjan var stovnað fyrsta hvítusunnudag.  Tað hevur tí staðist stríð um, antin jødar einsamallir skulu ognast henda bý, og fleiri mæla til, at hann kemur at vera ein altjóða býur.

Fyrst í 1980-árunum tók ísraelska stjórnin avgerð um, at gera Jerúsalem til høvuðsstað Ísraels. Áður var Tel Aviv høvuðsstaður. Tel Aviv hevði verið høvuðsstaður síðani hin minniliga 14. mai 1948, tá ið Dávid Ben Gurion lýsti Ísrael sum sjálvstøðugt ríki.

Høvuðsstaðir í Asia
Miðeystur
Ísrael
Bíbilsk støð


Albert II fúrsti av Monako

Albert II (føddur Albert Alexandre Louis Pierre Grimaldi 14. mars 1958 í Monako) er sonur Rainier fúrsta av Monako og fúrstinnu Grace Kelly, ið var amerikansk filmssjónleikari, áðrenn hon giftist. Albert II, ið er ógiftur, tók við sum fúrsti av Monako eftir faðir sín 6. apríl 2005, tá hesin doyði. Hann hevur tvær systrar, Caroline prinsessa, ið er eitt ár eldri enn hann, og so Stephanie prinsessa, sum er sjey ár yngri enn hann.

Albert II fúrsti av Monako, sum gjørdist fúrsti tann 6. apríl í 2005, kom til Føroyar 21. juli 2009. Leiðin av flogvøllinum var løgd beinleiðis til Sandavágs, har fúrstin vitjaði í elstu húsunum í Sandavági (Húsini hjá Niels Jacob), sum Bjørn Kunoy nú eigur. Jørgen Niclasen, uttanríkisráðharri og Albert Ellefsen, borgarstjóri í Vága Kommunu, heilsaðu uppá fúrstan. Vága kommuna gav honum eina troyggju í gávu, troyggjan er gjørd hjá Guðrun og Guðrun. Albert II fúrsti av Monako heilsaði uppá fólk í Sandavági, sum vóru komin at síggja fúrstan. Tá ið klokkan var farin væl av 8, fór Albert II fúrsti av Monako umborð á Norðlýsið, sum lá á Sandavági. Norðlýsið setti kós móti Trøllkonufinguri og haðani undir Hestoynna.

Monako


Gunvá við Keldu

Gunvá við Keldu (fødd 1966) var borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu frá 1. januar 2009 til 31. desember 2012. Hon varð afturvald á býráðsvalinum í november 2012, men gjørdist ikki borgarstóri.

Gunvá við Keldu er fødd og uppvaksin í Klaksvík. Hon er útbúgvin grafonom og hevur í eitt áramál rikið sína egnu fyritøku. Áðrenn hon frá ársbyrjan 2009 tók við sum borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu, hevði hon í 8 ár arbeitt sum stjóri í sniðgevingsfyritøkuni Vasti. Gunvá er dóttir Jógvan við Keldu, sum var borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu 1981-89 og 1993-2000.

Gunvá er býráðslimur fyri Fólkaflokkin. Hon varð fyrstu ferð vald inn í Klaksvíkar Býráð fyri valskeiðið 2004-2008, har hon sat sum forkvinna í mentanarnevndini.

Kelda

 Heimasíðan hjá Klaksvíkar kommunu.

Føroyskir politikarar
Borgarstjórar í Føroyum
Føroyskar kvinnur í politikki
Klaksvíkingar
Føðingar í 1966


Racibórz

Racibórz er ein býur í Póllandi, sum hevur umleið 55.818 íbúgvar (2014).

RTP Unia Raciborz er eitt fótbóltsfelag frá Racibórz fyri kvinnur, tær spæla í Ekstraliga. Tær hava vunnið fimm pólsk meistaraheiti og hava luttakið í UEFA Women's Champions League.

Býir og bygdir í Póllandi


Bátur

Bátur er far til at rógva við árum ella til at sigla við segli ella motori.

Nøvnini á báti eru mong. Sí t.d. orð um borð á heimasíðuni hjá Róðrarfelagnum Knørri.

Slóðir úteftir

 Róðrarfelagið Knørrur.
 Grindabatar.com

Før
Bátar


Kappróðrarbátur

Kappróðrarbátur er bátur til at rógva kapp við. Nøvnini á kappróðrarbáti eru mong. Sí t.d. Orð um borð á heimasíðuni hjá Róðrarfelagnum Knørri.

Bólkaðir eftir stødd

Tað eru fleiri sløg av kappróðrarbátum. Í Føroyum er træbáturin ikki broyttur so nógv síðan Víkingatíðina. Tó eru smávegis broytingar. Ein kappróðrarbátur skal vera lættur og smidligur, so hann kann rógva so skjótt sum gjørligt, fyri at vinna. Bátar sum skulu brúkast til útróður eru ikki smíðaðir til at verða skjótir, og eru tí ikki heilt meinlíkir kappróðrarbátunum.
Kappróðrarbátarnir verða bólkaðir eftir stødd:

 5-mannafør eru 21 føtur long (danskar/norskar føtur, 1 fótur er 31,5 cm)
 6-mannafør eru 22 føtur long
 8-mannafør eru 24 føtur long
 10-mannafør eru 26 føtur long

Í Føroyum er 5-mannafarið tann kappróðrarbáturin sum verður mest brúktur. Seinastu árini hevur barnaróður í 5-mannaførum verið fastur táttur á stevnunum, børnini eru í aldrinum 12-14 ár, rógvarin skal fylla millum 12 og 14 ár tað álmanakkaárið, sum róð verður, tó skal róðursmaðurin vera í minsta lagi 18 ár. Umframt børn rógva eisini gentur, dreingir og kvinnur í 5-mannaførum, hvørt kyni fyri seg. Gentur og dreingir eru í aldrinum 14-18 ár. Kvinnurnar eru yvir 18 ár. Í 6-mannaførum rógva menn fyri seg og kvinnur fyri seg. Tó kann róðursmaðurin vera av hinum kyninum. 8-mannafarsróðurin og 10-mannafarsróðurin er bert fyri menn. Ein róðursmaður er í hvørjum báti. Annars sita róðurfólkini lið um lið á bekkunum, tvey á hvørjum bekki. 6 persónar rógva í 5-mannaførunum og í 6-mannaførunum. 8 mans rógva í 8-mannaførunum og 10 mans rógva í 10-mannførunum.

Myndir

Keldur

Slóðir úteftir

 Róðrarfelagið Knørrur
 Drekin.fo

Kappróður
Kappróðrarbátar
Føroysk róðrarfeløg


Róðrarbátur

Róðrarbátur er far til at rógva við.

Nøvnini á róðrarbáti eru mong. Sí t.d. Orð um borð á heimasíðuni hjá Róðrarfelagnum Knørri.

Slóðir úteftir

 Róðrarfelagið Knørrur

Rógving
Bátar


Sydney, Nova Scotia

Sydney er ein býur í Nova Scotia í Eysturkanada. Sydney hevur umleið 25.000 íbúgvar. Býurin er størsti býur á oynni Cape Breton Island. Í Sydney halda tey tað vera skemtiligt, at fólk javnan koma hagar og halda seg vera í Avstralia.

Býir í Kanada


Gary McKinnon

Gary McKinnon (føddur 10. februar 1966 í Glasgow, Skotland) varð í 2002 tikin fyri at hava hakkað seg bæði inn í telduskipanina hjá Pentagon og eisini hjá NASA. Hetta gjørdi hann í íbúð sínari í London. Tað byrjaði um veturin í 2001. McKinnon, sum tá var 36 ára gamal, sat í íbúð síni í London og royndi at finna prógv fyri, at UFO eru veruleiki. Hann var arbeiðsleysur um hetta mundi, so hann nýtti alla tíð sína til hetta. Honum eydnaðist at koma sær inn í skipaninar hjá bæði NASA og Pentagon, men hann hevði ikki í hyggju at gera skaða, sigur hann. Hann vildi bert finna prógv fyri, at UFO-ar eru til. Í tíðarskeiðnum frá februar 2001 til mars 2002 hevur Gary McKinnon hakkað seg inn í 97 hernaðarteldur, skannað 73.000 teldur hjá skrivstovufólki í amerikansku umsitingini og oyðilagt fleiri terminalar hjá amerikansku sjóverjuni. Hann legði altíð eina heilsan á teldurnar. Heilsanin var henda: «Your security is really crap!». Stuðlar McKinnons vísa á, at hann hevur Aspergers syndrom og er sera intelligentur. Hansara ovurstóri áhugi fyri UFO er eisini ein avleiðing av sjúku hansara.

USA krevur at fáa Gary McKinnon útflýggjaðan og dømdan 60 ára fongsulsrevsing fyri at hava brotið seg inn í telduskipanina hjá Pentagon.

Bretar
Føðingar í 1966
Skotar


Kulusuk

Kulusuk er ein bygd í Eysturgrønlandi. Kulusuk varð grundløgd í 1909. Í dag búgva 320 fólk í bygdini (august 2009). Navnið Kulusuk merkir »bakið á einum fugli«. Kulusuk er kend fyri sín flogvøll, sum er loftvegis sambandið ímillum Eysturgrønland og umheimin.

Býir og bygdir í Grønlandi


Madeleine prinsessa av Svøríki

Madeleine (fødd 10. juni 1982 í Drottningholm) er triðja og yngsta barnið hjá Carl Gustafi kongi og Silviu drotning og triðja í røðini at arva svensku trónuna eftir systkini Victoriu krúnprinsessu og Carl Philip prins. Madeleine hevur prógv frá lærdum háskúla í listasøgu, fólkalívsfrøði og nútíðarsøgu. Hon er hertuginna av Gästrikland og Hälsingland.

Kongalig úr Svøríki
Føðingar í 1982


Eunice Kennedy Shriver

Eunice Kennedy Shriver (10. juli 1921 í Brookline, Massachusetts – 11. august 2009 í Hyannis, Massachusetts) var ein av limunum í kendu Kennedy familjuni í USA. Hon var systir John F. Kennedy, forseta, og virkaði nógv fyri at bøta um korini hjá fólki við likamsbreki. Sipað verður til, at Eunice í 1968 fekk í lag serstakar olympiskar leikir fyri likamsbrekað. Hon byrjaði leikirnir í Maryland á bóndagarði hennara í 1962. Leikirnir vóru tá nevndir Camp Shriver. Seks ár seinni gjørdist hesir leikir til Paralympisku Leikirnir. Eunice Shriver var í miðjum systkinaflokki av teimum tilsamans níggju børnunum hjá Rose og Joseph P. Kennedy. Ein ætt, sum í 20. øld hevði stórt politiskt vald í USA. Umframt John F. Kennedy, sum varð valdur til amerikanskan forseta í 1960, og sum varð skotin í 1963, var Eunice systir til senatorarnar Robert Kennedy og Edward Kennedy. Robert Kennedy royndi í 1968 at gerast forseti, men varð myrdur.

Edward Kennedy, sum fekk krabbasvull á heilan og doyði í 2009, verður roknaður sum ein av leyvunum í Demokratiska Flokkinum. Hann hevur sum politikari virkað nógv fyri at bøta um heilsuumstøðurnar hjá fólki. Við at stovna serstakar olympiskar leikir fyri brekað, var Eunice Shriver somuleiðis virkin á heilsuøkinum. Og hon royndi eisini at bøta um umstøðurnar hjá menningartarnaðum – eitt arbeiði, hon helt á við til hon var farin langt um tey fýrs árini. Eunice Shriver var vermóðir til Arnold Schwarznegger (R), sum var guvernørur í Kalifornia frá 2003 til 2011.

Tað vóru næstingarnir hjá Eunice Shriver Kennedy, sum 11. august 09 góvu boðini um, at hon var deyð, 88 ára gomul. Hon doyði í Hyannis í Massachusetts, sum er tætt knýttur at Kennedy-ættini. Heimurin minnist hana mest fyri ídna virksemið at bøta um korini hjá likamsbrekaðum fólkum. Virksemi hennara broytti korini hjá hundraðtals miljónum fólkum í øllum heiminum. Maður hennara Sargent Shriver doyði í januar 2011. Eunice Kennedy Shriver var 88 ára gomul tá hon doyði.

Amerikanarar


Oscar Arias

Oscar Arias ella Óscar Rafael de Jesús Arias Sánchez (f. 13. september 1940 í Heredia, Kosta Rika) er fyrrverandi forseti í Kosta Rika. Tann 72 ára gamli Oscar Arias fekk í 1987 Friðarheiðursløn Nobels fyri ídna arbeiði sítt fyri friði í Miðamerika. Í seinastuni hevur hann verið semingsmaður millum frákoyrda forsetan í Honduras, Manuel Zelaya, og nýggju stjórnina í landinum.

Kostarikanarar
Nobelprísvinnarar


Huang Xianfan

Huang Xianfan (kinesiskt: 黄現璠/黄现璠;  13. november 1899 í Fusui – 18. januar 1982 í Guilin) var kinverskur sagnfrøðingur og professari.

Lívssøga

Huang Xianfan varð føddur suðuri í Qusi í Fusui í 1899. Hann vaks upp og gekk í skúla við Qusi. Og hann tók preliminerprógv í Nanning í 1926. Las við Beijing Lærari Universitet (1926-1935) og  hann tók í 1935 søgu studentsprógv. Árini 1935-1937 fór hann til skips við Japan og las við Tokyo Universitet, og tók cand. Hann var søgu lærari í Nanning (Nanning er býur í Kina) 1937 til 1. august 1938. Hann í 1938 fór í starv sum lektari á Guangksi Universitet. Í 1941 varð hann tilnevndur professari í almennari søgu á Sun Yatsen Universitet (1941-1942). Í 1943 varð hann tilnevndur professari í almennari søgu á Guangksi Universitet til 1. oktober 1953. Í 1954 varð hann tilnevndur professari í almennari søgu á Guangksi Lærari Universitet til januar 1982.

Útgávur

 Kina Almennari Søgu, Beijing, 1932–1934.
 Zhuang Søgu, Nanning, 1957.
 Nong Zhi Gao, Nanning, 1983.
 Zhuang Almennari Søgu, Nanning, 1988. (Enskt).

Sí eisini

 (Enskt) –  Bagui Skúla
 (Enskt) –  Huang Skúla

Keldur

 Kinesiskt –professari Huang Xianfan  www.china.com.cn/中国网.

Útvortis ávísing

 Kinesiskt – www.people.com.cn/人民网 - 中国政府新闻.
 Kinesiskt – 央视网-Zhuang professari Huang Xianfan.

Professarar
Kinesarar
Bretar
Føðingar í 1899
Andlát í 1982


Şalom

Şalom (hebreiskt: שָׁלוֹם, føroyskt: اFriður) er eitt turkiskt-jødisk vikublað ið byrjaði virksemi sítt 29. oktober 1947 í Istanbul, Turkaland.
Şalom kemur út einaferð um vikuna. Stjórin í Şalom eitur Yakup Barokas.

Útvortis ávísing

 Şalom (turkiskt)
 Şalom (ladino)

Turkaland
Tíðindamiðlar


Demokratia

Demokratia arbeiðir fyri øktum kvinnuligum leikluti í politikki. Nevndin var sett á stovn í 2006, og hevur síðani miðvíst arbeitt við tiltøkum fyri at menna kvinnuumboðanina í føroyskum politikki.

Føroyskur politikkur
Almennar nevndir og ráð í Føroyum


Amnesty International

Amnesty International er ein heimsumfatandi mannarættindafelagsskapur, sum er grundaður á Heimsyvirlýsing Sameindu Tjóða um Mannarættindi frá 1948, og aðrar altjóða góðkendar samtyktir um mannarættindi. Alt byrjaði í 1961 tá enski sakførarin, Peter Benenson, las eina grein um tveir portugisar. Hesir høvdu skálað fyri frælsi, og tað kostaði teimum tvey ár í fangaskapi. Hetta fekk bikari hjá Peter Benenson at flóta yvir. Benenson skrivaði tí greinina "The forgotten prisoners" í The Observer. Greinin snúði seg um, hvussu ósek fólk verða fongslað, pínd og avrættað vegna sannføring teirra.

Peter Benenson heitti á lesararnar um at luttaka í einum átaki "Appeal for Amnesty 1961". Endamáli var at leggja trýst á stjórnir, ið framdu brot á mannarættindi. Undirtøkan gjørdist so góð, at hetta var byrjanin til altjóða felagsskapin Amnesty International. Endamálið hjá Amnesty International er lýst í viðtøkunum, sum vóru endurskoðaðar á ICM, altjóða aðalfundinum, í Dakar í august 2001. Irene Khan úr Bangladesj er aðalskrivari felagsins. Á altjóða heimasíðuni hjá Amnesty finst nógv tilfar um mannarættindastøðuna kring heimin.

Sí eisini
 Tey dansa eins og skuggar

Altjóða felagsskapir
Nobelprísvinnarar
Mannarættindi


Steven Seagal

Steven Frederic Seagal (f. 10. apríl 1952 í Lansing, Michigan) er ein amerikanskur sjónleikari. Hann er kendur frá 80unum og 90unum fyri filmar sum Nico, Hard to Kill og Under Siege. Men síðan 2002 eru allir filmar við honum farnir beinleiðis út á DVD. Seagal hevur eisini roynt seg sum bluesgittarleikara, men hetta eydnaðist honum ikki væl. Eisini hevur hann arbeitt eitt sindur sum politistur í heimstaði sínum New Orleans, Louisiana.

Av ókendari orsøk segði Seagal nei til at vera við í The Expendables, ið var ein filmsverkætlan, ið hevði til endamáls at sameina eina rúgvu av kendum actionleikarum frá 80unum, so sum Sylvester Stallone, Dolph Lundgren, Mickey Rourke, Arnold Schwarzenegger og Bruce Willis.

Amerikanskir sjónleikarar


Krabbameinsfelagið

Krabbameinsfelagið varð stovanð í januar 1979 og æt inntil mei 2009 Føroya Felag móti Krabbameini. Stigtakari var Lions felagið í Tórshavn eftir uppskoti frá lionsmanninum Bjarna og konu hansara Sannu Dahl Niclasen.
Felagið hevur í dag umleið 1.500 limir.

Felagið hevur ráðgevingarstovu, og kunnu krabbameinssjúklingar og avvarandi seta seg í samband við ráðgevingarstovuna og fáa ráð, leiðbeining og stuðul. Krabbameinsfelagið veitir stuðul og hjálp til fólk við krabbameini og/ella avarandi teirra til at byrja í sjálvshjálparbólki. Endamálið við slíkum bólkum er, at hesi fólk koma saman at tosa, stuðla og hjálpa hvør øðrum, - veita hjálp til sjálvhjálp. Í felagnum eru fýra fastir sjálvhjálparbólkar: "Stomi-bólkur", "Foreldrabólkur at børnum við krabbameini", "Bólkur fyri kvinnur, sum hava - ella hava havt - krabbamein í undirlívinum" og bólkur nevndur "Bót til bata".

Felagið verður annars stýrt av eini 5-manna, ið er samansett av læknum, sjúkrasystrum, fyrrverandi krabbameinssjúklingum og avvarandi.

Endamál felagsins er:

 á ymsan hátt at upplýsa um krabbamein og hvussu hetta kann fyribyrgjast.
 at veita stuðul til gransking av krabbameinssjúkum.
 í serligum førum at veita krabbameinsraktum fólki hjálp.

Føroyskir felagsskapir
Sjúkur
Læknafrøði
Heilsa


Fosturforeldrafelagið

Fosturforeldrafelagið varð stovnað tann 25. november í ár 2000 í býráðshúsinum í Tórshavn. Tað varð sett ein nevnd, sum taldi fimm limir. Fosturforeldrafelagið hevur virkað í nøkur ár. Hesa tíðina hava nevndarlimirnir verið sera virknir í felagnum. Endamálið hjá felagnum er at stuðla fosturforeldrum í teirra arbeiði við fostur/umlættingarbørnum teirra. Upprunin til, at felagið varð stovnað byrjaði fyri umleið 10 árum síðani, tá ið Sosiala deild í Tórshavnar samlaðu øll teirra fosturforeldur í kommunini til ein fund. Endamálið við fundinum var at býta fosturforeldrini í nakrar bólkar, sum skuldu samlast av og á, fyri at tosa um, hvussu umstøðurnar hjá fosturforeldrunum kundu betrast.

Hetta, at fosturforeldrini kundu hittast og tosa um viðurskifti, sum tey høvdu við at gera, hildu øll vera eitt sera gott tiltak. Bólkarnir hittust javnan í nøkur ár, men síðani vóru tað fleiri bólkar, sum hildu uppat at hittast. Tann eini bókurin, sum ikki gavst, gjørdi av, at neyðugt varð at stovna eitt felag, sum kundi arbeiða málrættað fyri umstøðunum hjá fosturforeldrunum. Í felagnum eru umleið 80 limir. Til aðalfundirnar koma vanliga um 30 limir.

Felagið hevur virkað í nærum seks ár. Virkað hevur verið fyri hesum m.a.:

 Geva øllum fosturforeldrum eina mappu við viðkomandi tilfari.
 Skipa fyri skeiðum við viðkomandi evnum.
 Skipa fyri einari grundútbúgving fyri fosturforeldur.
 Havt legu saman við fosturbørnum og fosturforeldrum.
 Gjørt eina útferð við Draganum við fosturforeldrum og fosturbørnum.
 Felagið hevur gjørt viðmerkingar til nýggju barnaforsorgarlógina.
 Vit eru tikin upp á ráð við Fosturforedraskipanina.

Føroyskir felagsskapir


Blái Krossur

Blái Krossur Føroya er ein kristiligur fráhalds- og hjálparfelagsskapur, hvørs limir hava valt fullkomið fráhald til tess at vísa virðing og samanhald móti teimum, ið hava verið og/ella eru misnýtarar av rúsandi løgi. Upprunan til Bláa Kross finna vit í Sveis, har presturin Louis Lucien Rochat, eftir at hava hitt mong, ið vóru bundin av rúsdrekka, kendi seg kallaðan at byrja eitt hjálpararbeiði millum misnýtarar í 1877. Í dag er blákrossarbeiði í fleiri enn 50 londum, serliga í Evropa og í Afrika.

Blái Krossur byrjaði arbeiði sítt í Føroyum 18. november í 1904. Blái Krossur Føroya, sum er ein grein av Altjóða Blákrossarbeiðinum, virkar út frá fólkakirkjunnar evengeliska-lutherska grundarlagi, har dentur verður lagdur á gleðiboðskapin um Guds kærleika til okkum menniskju, ta kristnu siðalæruna og skyldu okkara at elska hvønn annan, og hava umsorgan fyri hvørjum øðrum.

Flestu limir eru knýttir at staðbundnum blákrossfeløgum kring landið, har skipað verður fyri fundum og øðrum tilboðum um kristnan felagsskap í rúsfríum umhvørvi. Umframt tað fyribyrgjandi arbeiðið, við m.a. verkætlanini Børn í vanda, eigur og rekur Blái Krossur Føroya viðgerðarstovnin Blákrossheimið, Kafé Blákrossstovuna, 3 búfelagsskapir og Blákrossbúðina. Tað eru umleið 20 lønt og 100 ólønt starvsfólk í felagsskapinum.

Blái Krossur hevur til endamáls, við Guds og hansara orðs hjálp:

 at hjálpa menniskjum, ið eru illa stødd av rúsdrekkaávum.
 at fyribyrgja at fólk misnýta rúsdrekka og onnur rúsandi evni.
 at virka fyri eini rúsfríari lívsáskoðan og rúsfríum umhvørvi.
 at boða gleðiboðskapin um Guds kærleika til menniskju.

Slóðir
Blái Krossur

Felagsskapir


EBillett.fo

eBillett.fo er ein billettsøla, har til ber at keypa billettir til ymisk føroysk tiltøk.
Tænastan varð stovnað í 2009 av Halgir Winther Nagata, sum seldi hana í 2012.

Føroyskar fyritøkur


IWork

iWork er officepakkin hjá Apple. Við hesum pakkanum kanst tú arbeiða við Word, Excel og PowerPoint.

Forrit


Adobe

Adobe (Adobe Inc.) ger forrit til framleiðslu- og tænastuvinnuna og er førandi innan video-, mynda- og ljóðviðgerð. Millum víðagitnu forritini hjá Adobe eru til dømis Photoshop, Acrobat, Illustrator og Premiere Pro. Adobe hevur høvuðsskrivstovu sína í San Jose, Kalifornia. Felagið varð stovnað í 1982 í Mountain View í Kalifornia, USA.

Fyritøkur


Líkklæði í Torino

Líkklæðið í Torino er heimsins mest granskaði fornfrøðiligi lutur. Í 1978 fingu granskarar loyvi at taka royndir og myndir av klæðinum. Í eini trý ár nýttu umleið 400 granskarar samlað umleið 250.000 tímar at granska líkklæðið. Líkklæðið er eitt línklæði av lørift. Støddin 1,14 x 4,42 metrar, vovið í einum serligum mynstri, sum var kent í Miðeystri á Jesusar tíð. Líkklæðið hevur eina mynd av einum manni, sum hevur ligið á teirri eini síðuni á klæðinum. Hin síðan hevur verið samanløgd yvir høvdið á honum. Tað er tí ein mynd av bæði mansbaki og andliti.

Myndin av manninum er ein skuggalíknandi mynd uttan greiðar linjur. Í 1898 fekk ólærdi myndamaðurin Secondo Pia eina óvæntaða gleði, tá ið hann stóð við einum negativi, eftir at hava tikið eina mynd av klæðinum, tað var nevniliga ein positiv. Hann varð tá greiður yvir, at talan var um eitt speglvent negativ. Sæð frá einum natúrvísindaligum sjónarhorni, er tað enn ein gáta, hvussu myndin er íkomin, og enn í dag hevur ikki verið gjørligt at endurskapa líknandi mynd.

Sniðið á líkklæðnum er millum 174 og 183 cm til longdar. Tað eru millum 90 og 120 merki av koyrlasløgum. Afturrokningar geva greiðar ábendingar, tí hesi merki hava somu mát sum tann rómverski koyrilin “flagrum plumbatum”. Tað eru eyðkendar blóðstrípur á høvdi, hondum og í høgru bringu. Blóðið er mannablóð. Máti á sárinum á bringuni, er áleið tað sama sum á einum rómverskum spjóti. Millum annað, ið eru funnið saman við klæðinum, eru blómupollen frá plantu, sum er sera sjáldsom uttan fyri økið í Suðurísrael. Somuleiðis er blómpollen funnið, ið er frá teimum støðum, harí klæðið allarhelst hevur verið í varðveitslu í longu søguni hjá klæðinum.

Á eygunum finnast avrit av myntum. Ein granskari hevur funnið 74 støð, ið vísa avrit av myntum í líkklæðinum. Hesar mynturnar samsvara við ein “prutah”, ið varð nýtt av Pointius Pilatus í árunum 29 til 32 e. Kr.. Í 1979 vóru tað tiknar royndir, við klistribandi, av tí skarni og dusti, ið enn sat á klæðinum. Tað vísti seg, at ein sjáldsamur límsteinur (harður kálksteinur úr jarni og strontium) varð funnin við føturnar, ella í niðara partinum av líkklæðinum. Tað einasta staðið, har funnið er líknandi evni við somu samansetingum, er í Jerúsalem umráðnum.

Tann 21. apríl 1988 klipti granskarin Giovanni Riggi nakrar fersentimetrar av einum horni á líkklæðinum. Tríggjar ymiskar kanningarstovur funnu, við hjálp av kolstof-14 mátingarháttinum, útav, at klæðið, við 90 prosent trygd, var frá árunum millum 1260 og 1390. Granskarin, Edward Hall, frá universitetinum í Oxford, endaði framløguna av úrslitinum við orðunum: “Vit hava víst, at líkklæðið er svik. Ein og hvør, sum er ósamdur við okkum, hoyrir til tann bólkin, ið enn trýr, at jørðin er fløt”.

Niels Svensson vísir á fleiri viðurskifti, ið gera, at tað úrslitið er ónýtiligt. Tann týdningarmesta atfinningingin, er, at tann royndin, av líkklæðinum, ið tíðarrokningin er gjørd av, er eftir øllum at døma klipt úr einum plaggi, ið er vovið inn í líkklæðið í miðøldini, altso eitt stykki, ið seinni er vovið uppí klæðið fyri at umvæla tað. At klæðið, gjøgnum sína ivasomu og baldruta søgu, bæði hevur verið úti fyri eldi og vorðið kókað í linolju, eru viðurskifti, ið gera kolstof-14 mátingarháttin sera óvissan.

Tey, sum ynskja at próvføra, at líkklæðið er framleitt í miðøldini, hava eina stóra avbjóðing. Tann, ið ynskir tað, skal gera øðrum sannlíkt, at ein listamálari í 13. øld kendi til eina tøkni, sum eingin í dag er mentur at gera honum eftir. Hann skuldi arbeiða á ein hátt, ið ikki var kendur tá – og so enntá í einum negativi, sum annars var eitt ókent hugtak. Hann skuldi vita nakað um blómupollen og steinasløg. Hann skuldi eisini vita, at í eini krossfesting vóru sjálvir naglarnir drignir ígjøgnum handliðin og ikki ígjøgnum lógvan. Hann hevði eisini verið noyddur at vitað nakað um myntuna, ið Pilatus nýtti og breiddina á einum rómverskum spjóti. Hann skuldi enntá minnast til stívleikan á einum líki, og at beinini tí skuldi verða boygd, osfr. osfr. ja, listin er langur.

Kristindómur


Memotekið

Memotekið er ein nýggjur føroyskur dansistuttfilmur, sum Rannvá Káradóttir og Marianna Mørkøre hava stjórnað og framleitt. Filmurin hevur 2 frumsýningar tann 29. apríl í samband við altjóða dansidagin. Ein sýning verður í Norðurlandahúsinum, og ein sýning verður á Cinematekinum (Det Danske Filminstitut) í Keypmannahavn. Filmurin verður eisini sýndur í ávikavist Ålborg og Århus tann 2. mai.

Memotekið er ein eksperimentellur dansi-stuttfilmur, har dansur í minimalistiskum formi verður settur í kontrast til ta ríku og villu føroysku náttúrumyndina. Filmurin er tikin upp við Super8-tóli og gevur hetta filminum eitt ævintýrakent og surrealistiskt sermerki. Dansifilmar eru enn eitt sera nýtt og ungt fyribrigdi, og Memotekið er eitt alternativt boð uppá, hvat ein dansifilmur er og kann rúma. Jens L. Thomsen hevur gjørt tónleik til filmin. Dansarar eru Kristina Sørensen Ougaard og Matilde Wendelboe Dresler.

Sí eisini

 Føroyskir filmar

Føroyskir filmar


Atlantic Rhapsody - 52 scener fra Tórshavn

Atlantic Rhapsody er heimsins fyrsti føroyskt framleiddi spælifilmur, ein sonevndur no-budget filmur og kostaði bert 1,7 milliónir at gera. Úti við 200 leikarar og onnur arbeiddu ólønt til tess at filmurin kundi gerast veruleiki. Tað er Katrin Ottarsdóttir, sum hevur leikstjórnað filmin og skrivað leikhandritið, Blue Bird Film framleiddi filmin. Filmurin varð frumframsýndur í 1989 og útgivin í 1990.
Tá filmurin var sýndur í Leikhús Bio, sló hann øll áskoðaramet og yvirhálaði bæði Rambo og Karen Blixen-filmin "Out of Africa".
Tey leikandi vóru: Páll Danielsen, Erling Eysturoy, Elin K. Mouritsen og Katrin Ottarsdóttir.
Tónleikin gjørdi Heðin Meitil. Filmurin varar í 75 minuttir.

Heiður
1989 - 1. heiðursløn á Nordische Filmtage í Lübeck.

Keldur

Føroyskir filmar
Katrin Ottarsdóttir


Barbara (filmur)

Barbara filmurin hevði frumframsýning í 1997 og var tá tann dýrasti filmur, ið nakrantíð var framleiddur í Danmark – ella í danska kongaríkinum. Nils Malmros nýtti føroyskar leikarar í minni leiklutir, eitt nú Høgna Jóhanson og Erling Eysturoy. Partar av filminum vóru tiknir upp nirði í Keypmannahavn á Hólminum, og har vóru nógvir føroyingar við sum statistar. Barbara var tá einasti stórfilmur, ið var upptikin í Føroyum og filmsframleiðarar høvdu ávísar trupulleikar. Nógv viðurskifti vóru ring at hava tamarhald á. Skiftandi veður, skiftandi ljóssetingar og alt tað, ið føroyingar eru so vanir við. Malmros vann eina Robert heiðursløn fyri Barbaru. Filmurin varð seinni gjørdur til eina sjónvarpsrøð í tveimum pørtum.

Skaldsøgan Barbara hjá Jørgen-Frantz Jacobsen kom á prent í 1939. Søgan snýr seg um eina vandamikla femme fatale, Barbara. Søgan fer fram í tíðarskeiðinum 1746-1766 og Nils Malmros setti sær fyri at filmatisera skaldsøguna.

Danskir filmar


Super Size Me

Super Size Me er ein filmur sum varð gjørdur í 2004. Filmurin byrjar við, at filmsskaparin Morgan Spurlock setur sær fyri, at liva av McDonald's mati í ein mánað. Filmsliðið fylgir Morgan hendan mánaðin. Hann etur McDonald's mat, til hvørja máltíð, hvønn dag.

Tað er eyðsýnt at snarføði-matur ikki er heilsugóður matur og læknarnir øtast um, hvussu skjótt kroppurin hjá Morgan forfellist. Forsøgskaninin  er til læknakanningar regluliga, og hann fær at vita, at livurin møguliga er við at fáa ólekjandi skaða, 3 vikur inn í filmin, men hann velur at halda á. Psykiskt broytist Morgan eisini, hann sveiggjar og skiftir sinnalag, um hann ikki etur ofta. Samrøður við baklandið hjá honum verða eisini vístar, eitt nú við konu hansara, ið er veganari. Super Size Me gevur hyggjaranum eitt ræðandi innlit í amerikanskari snarføði mentan.

Dokumentarfilmar


Pixar

Pixar var upprunaliga ein triðingur av teldu deildina hjá Lucasfilm. Deildin samstarvaði við, víðagitnu, special effects deildina ILM (Industrial Light and Magic) hjá Lucasfilm. Serliga vóru tað filmar, sum Star Trek II: The Wrath of Khan og Young Sherlock Holmes, ið arbeitt var við.

1985 var eitt trupult ár hjá Lucasfilm. Inntøkurnar vóru minkandi og fyritøkan hjá George Lucas var trýst fíggjarliga. Steve Jobs var stovnari av Apple, men valdi at seldi sín part av Apple í 1985. Hann leitaði eftir einari nýggjari verkætlan og Jobs keypti teldudeildina hjá Lucasfilm árið eftir, í 1986. Felagið bleiv doypt Pixar. Upprunaliga var Pixar ein deild, ið framleiddi (high-end) forrit. Hesi vóru nýtt til at gera teldu animering. Tað vóru tó fleiri starvsfólk, ið droymdu um at gera animeraðar filmar. Ein teirra var John Lasseter, hann hevði leingi framleitt stuttfilmar.

Summir stuttfilmar vóru nýttir, sum partur av reklamu fyri animatiónsforritini hjá Pixar. Marknaðurin fyri hesi forrit var tó ov lítil og húsagangurin nærkaðist. Neyðugt var at vinna pening og Lasseter byrjaði, saman við samstarvsfelagar, at framleiða reklamufilmar fyri onnur feløg. Hetta eydnaðist væl og Disney sá møguleikarnar í teldugjørdum filmum. Í 1991 bílegði Disney 3 filmar, fyrsti filmur skuldi á marknaðin í 1995. Hóast eigarin Steve Jobs var trýstur fíggjarliga valdi hann at halda á fram og gera filmarnar. Hetta var ein góð avgerð. Fyrsti filmar æt Toy Story, ið legði 530.000.000 $ eftir sær.

Um ein hyggur eftir filmarnar:

 Toy Story (1995)
 A Bug's Life (1998)
 Toy Story 2 (1999)
 Monsters, Inc. (2001)
 Finding Nemo (2003)
 The Incredibles (2004)
 Cars (2006)
 Ratatouille (2007)
 WALL·E (2008)
 Up (2009)
 Toy Story 3 (2010)
 Cars 2 (2011)
 Brave (2012)
 Monsters University (2013)
 Inside Out (2015)
 The Good Dinosaur (2015)
 Finding Dory (2016)
 Cars 3 (2017)
 Coco (2017)
 Incredibles 2 (2018)
 Toy Story 4 (2019)
 Onward (2020)
 Soul (2020)
 Luca (2021)
 Turning Red (2022)

Hava hesir samanlagt vunnið 22 Academy Awards og meira enn 3.2 mia $ eru tæntir inn. Hetta er methøgt í
filmsídnaðinum.

Útvortis ávísing

 Almenn heimasíða

Fyritøkur


Robin Hood

Robin Hood hevur verið ein partur av Hollywood síðani 1938, men søgan um bogaskjúttan og uppreistrar sinnaða bretan, er nógv eldri enn so. Tað fyrsta man veit um Robin Hood, stavar frá yrkingina piers plowman úr seinnu helvt av 14. øld. Shakespear nýtti eisini navn hansara, men óvist er, um hann veruliga hevur verið til. Nógvir serfrøðingar vilja vera við, at Robin er ein íspunnin persónur. Serliga varð hann nógv nýttur í romantiska tíðarskeiðinum, innan bókmentir. Nógv gomul ongsk kvæði røða um hann og menninar hansara. Í filmhøpi hava nógvir hava haft leiklutin, sum Robin. Errol Flynn hevði leiklutin í 1938 og Kevin Costner aftur í Robin Hood: Prince of Thieves, ið helst er kendasti filmur, um harra Hood.

Onglendingar
Uppspunnin fólk


Nina Hagen

Nina Hagen (f. Catharina Hagen 11. mars í 1955) er ein songkvinna úr Týsklandi. Nina Hagen er upprunaliga úr gamla Eysturtýsklandi. Hon gjørdist kend í sjeytiárunum. Fyrst sum slagarasongkvinna. Men seinni skifti hon stíl, og síðst í sjeytiárunum og øll áttatiárini var hon rættiliga nógv frammi sum punksangari. Seinastu árini hevur henni eydnast rættiliga væl at syngja big band tónleik.

Hon er kend um allan heim sum punkrokk songkvinna við stórfingnum og ógvusligum pallframførslum sum vørumerki. Hagen hevur fyrr fingist við hinduismu og trúgv á UFO, men hon er nú sannførd um, at hon hevur funnið andaliga heim sítt í Jesusi. Hesum greiðir hon frá í samtalu við týsku avísina Bild.

Týskar songkvinnur
Tónleikarar
Føðingar í 1955


Svartbakur

Svartbakur (frøðiheiti - Larus marinus), vanliga nevndur bara bakur, er størsti fuglur av másasløgunum. Á kápuni er hann dimmgráur. Hann eigur víða um í norðanlondunum. Reiðrið er stórt, men heldur óvandaliga gjørt. Ofta er tað í homrum ella rókum millum hamrar, men stundum á sløttum haga, helst ikki langt frá fuglabjørgum. Klekingartíðin er 28 dagar. Dúnungin líkist likkuunga. Svartbaksskurin er nógv bleikari enn másaskurin og likkuskurin, og hann hevur ikki fingið sín fullkomna lit fyrr enn 4ða ella 5ta árið — til dømis er hin reyði bletturin á nevinum svartur til 5ta árið. Har, sum bakur eigur, vilja aðrir fuglar ikki fáa sær bústað, tí hann etur bæði egg og ungar teirra, hann drepur eisini smálomb, og tí hava føroyingar roynt at avoyða hann. Nú eru so fáir eftir, at tað sæst lítið ella einki til spellið, teir gera.

Sí eisini
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Charadriiformes