18. øld

18. øld var øldin, ið vardi frá 1701 til 1800 í tí gregorianska kalendaranum. 18. øld verður í Evropa nevnd upplýsingartíðin.

(17. øld - 18. øld - 19. øld)

Áratíggju og ár

Týdningarmikil fólk

Andlát
 Antonio Vivaldi, venetianskur tónasmiður (1678 - 1741)
 Johann Sebastian Bach, týskt tónaskald (1685 - 1750)
 Georg Friedrich Händel, týskur/bretskur tónasmiður (1685 - 1759)
 James Cook, bretskur sjófari (1728 - 1779)

Føðingar
 Immanuel Kant, týskur heimsspekingur (1724 - 1804)
 James Cook, bretskur sjófari (1728 - 1779)
 George Washington, amerikanskur forseti (1732 - 1799)
 Leonhard Euler, sveisiskur støddfrøðingur
 Benjamin Franklin, amerikanskur uppfinnari og diplomatur
 Joseph Haydn, eysturríkskur tónasmiður (1732 - 1809)
 Thomas Jefferson, amerikanskur forseti (1743 - 1826)
 Johann Wolfgang von Goethe, týskur rithøvundur og yrkjari (1749 - 1832)
 Wolfgang Amadeus Mozart, tónaskald (1756 - 1791)
 Ludwig van Beethoven, týskt tónaskald og pianistur (1770 - 1827)
 Carl Friedrich Gauss týskur støddfrøðingur (1777 - 1855)
 Franz Schubert, eysturríkst tónaskald og pianistur (1797 - 1828)


Støddfrøði

Støddfrøði er læran um mynstur í mongd, bygnaði, broytingum og rúmi. Við øðrum orðum, støddfrøði er skilbundin frøðigrein um støddir og viðurskifti teirra millum. Harav av navnið, støddfrøði. Elsti farvegurin eftir støddfrøði er ógvuliga gamal. Bæði í Egyptalandi og Bábylon fingust fólk við støddfrøðilig fyribrigdi eini 2000 ár f.Kr. Tað vóru tó grikkar sum mentu støddfrøðina til rættulig vísindi ár 300 til 250 f.Kr. Seinni, eftir hóttafallið í griksku mentanini, mentist støddfrøðin í India um ár 400, og kom við arábum aftur til Evropa um ár 1200. Seinni aftur fekk hon innvist á lærdum háskúlum, og í bæði 16. og 17. øld hendu stór framstig. Støddfrøðin fær tá tað skap, sum vit kenna aftur í dag.

Í støddfrøðini verða ofta langar og rúgvumiklar, skilvísar útgreiningar gjørdar, sum lítið tykjast hava við veruleikan at gera. Hetta júst tí, at støddfrøðin er skilbundin. Tað merkir, at hon byggir ikki á eygleiðingar, men á skilvísar útgreiningar eftir ásettum reglum. Støddfrøði var upprunaliga læran um tær reglur, sum galda fyri tøl og skap av ymsum slag. Millum onnur vísindi hevur hon ta løgnu serstøðu, at hon ikki nýtist at verða grundað á nakað ítøkiligt, t.e. tað, sum sansirnir siga okkum. Harafturímóti verður altíð sett krav, at ongar mótsøgnir skulu vera í støddfrøðiliga lærubygninginum. Eingin ivast í, hvat ið jarðfrøðingar, alisfrøðingar, lívfrøðingar, evnafrøðingar og aðrir frøðingar gera. Teir kunnu allir eftirkanna síni ástøðiligu úrslit í náttúrufyribrigdum ella við royndum. Tað ber ikki altíð til hjá støddfrøðinginum. Hetta merkir tó ikki, at støddfrøðilig úrslit ikki kunnu verða nýtt til at viðgera ítøkilig fyribrigdi, tvørturímóti, men tað merkir, at tey skulu nýtast við varsemi, eisini tá ið støddfrøðiliga fyrimyndin er grundað á tað, sum veruligt er. Partar av støddfrøðini eru siðsøga, aðrar partar kunnu vit best lýsa sum amboð. Og amboð er støddfrøðin av sonnum. Tað eru næstan ikki tey vísindi, sum ikki dagliga nýta støddfrøði sum amboð. T.d. verður hon lýst sum málið í alisfrøðini. Á tann hátt hevur støddfrøðin neyvt samband við tøkniliga støðið í samfelagnum, og tí við fíggjarviðurskifti og lívskor hjá tí einstaka. Heiðurin fyri t.d. teldurnar eiga serliga støddfrøðin og alisfrøðin. Støddfrøðiligi parturin eru tær skipanir, sum teldurnar virka eftir.

At læra støddfrøði kann á mangan hátt berast saman við spæl, til dømis at telva. Skalt tú telva, eru nakrar grundreglur, tú mást duga fyrst. Tú mást vita, hvussu borðið er skipað, hvussu talvfólkið sær út, hvussu tað flytur o.s.fr. Á hesum støði er ikki so nógv at skilja. So byrjar telvingin, og teir nógvu møguleikarnir koma til sjóndar. Nú krevst, at tú hevur hugflog, at tú dugir at síggja og kanna teir ymsu møguleikarnar, og hevur tú gloymt onkra grundreglu, til dømis hvussu riddarin flytur, ber einki til. Fyrst mugu vit læra nakrar grundreglur, t.e. slíkt sum tey, sum undan gingu, hava hildið verið skilagott at gjørt viðtøkur fyri. Á tí støðinum er ikki júst so nógv at skilja. Tá ið vit so seinni fara at seta saman hesar lutir, veksur støddfrøðiligi lærubygningurin fram. Tá krevst hugflog eins og í telvingini, og ikki ber til at ivast í grundarlagnum. Kann henda, at tú tá kanst nýta støddfrøðina til at kanna eitthvørt fyribrigdi, sum eingin áður hevur kannað, og skuldi staðið í botni, er ikki at falla í fátt, men heldur bíta á kampi, so mikið størri verður frøin, tá ið komið er á mál.

Evnisyvirlit

Mongdir

{| style="border:1px solid #999; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="20"
|  ||  ||  ||  ||
|-
| Teljitøl|| Heiltøl || Ráðin tøl || Altøl || Fløkjutøl
|}
 Tal - Teljitøl - Heiltøl - Ráðin tøl - Altøl - Fløkjutøl

Broyting
 Hættir at greiða frá og handfara broyting í støddfrøðiligum funktiónum og broytingum millum tøl.

{| style="border:1px solid #999; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="20"
|  ||  ||  ||
|-
| Talfrøði || Infinitesimalrokning || Vektorgreining || Greining
|-
||  ||  ||
|-
|| Munarrokningar líkningar || Dynamisk kervir || Kaos ástøði
|}
 Talfrøði - Infinitesimalrokning - Vektorgreining - Greining - Munarrokningar líkningar - Dynamisk kervir - Kaos ástøði - Listi av funktiónum

Bygnaðir

{| style="border:1px solid #999; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15"
|  ||  ||
|-
| Abstrakt algebra || Tal ástøði || Bólka ástøði
|-
||  ||  ||
|-
| Topology || Klassa ástøði || Raðfylgju ástøði
|}
 Abstrakt algebra - Tal ástøði - Bólka ástøði - Topology - Klassa ástøði - Raðfylgju ástøði

Rúm

{| style="border:1px solid #999; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15"
|  ||  ||  ||  ||
|-
| Topology || Rúmlæra || Vinklalæra || Munarrokningar rúmlæra || Fraktal rúmlæra
|}
 Topology - Rúmlæra - Vinklalæra - Munarrokningar rúmlæra - Fraktal rúmlæra

Siðað støddfrøði

{| style="border:1px solid #999; text-align:center; margin: auto;" cellspacing="15"
|  ||  ||  ||  ||
|-
| Tengjan || Mongdarlæra || Ástøði um rokniligheit || Duldarfrøði || Ritmyndar ástøði
|}
 Tengjan - Mongdarlæra - Ástøði um rokniligheit - Duldarfrøði - Ritmyndarástøði

Týdningarmikil ástøði
 Pythagoras ástøði, Church-Turing ástøði

Týdningarmikil fólk
 Isaac Newton
 John Forbes Nash
 Pythagoras
 Leonhard Euler
 Leonardo Pisano Fibonacci
 Kurt Gödel
 David Hilbert
 Andrei Andreevich Markov

Keldur

Slóðir úteftir
 Funksjónir
 Líkningar
 Algebra


Pauli Ellefsen

Joen Pauli Højgaard Ellefsen, best kendur sum Pauli Ellefsen, ( 20. apríl 1936 - 24. august 2012, føddur í Miðvági), var føroyskur politikari og ríkisgóðkendur grannskoðari. Hann varð løgmaður í Føroyum frá 5. januar 1981 til 10. januar 85.

Lívsleiðin

Arbeiðsroyndir og útbúgving

Sum ungur var hann fiskimaður og útróðrarmaður. Miðskeiðis í fimtiárunum var hann við sluppini William Martin í tvey ár, sum abbi hansara, Dánjal Petur Højgaard úr Rituvík, átti. Sluppin var til fiskiskap undir Føroyum og Íslandi.
Seinni fór hann í skúla og lærdi til telegrafist og hevði kjans hjá danska reiðarínum Dansk-Fransk í tvey ár. Hann las til grannskoðara í Keypmannahavn. Meðan hann las arbeiddi hann samstundis sum grannskoðari. Eftir at hann var liðugur at lesa, arbeiddi hann í nøkur ár hjá revisiónsfirmanum C. Jespersen. Í 1969 gjørdist hann ríkisgóðkendur grannskoðari. Hann flutti heimaftur til Føroya fyrst í 1970-árunum, har hann eitt skifti hevði grannskoðaravirkið Sundstein & Ellefsen saman við Jógvani Sundstein. Í 1975 stovnaði hann sítt egna virki. Hann arbeiddi sum grannskoðari til 2006. Meðan Pauli var upptikin av politikki hevði hann onnur at taka sær av grannskoðaravirkinum. Robert LeFevre var stjóri eitt skifti, meðan Pauli var í politikki. Ein sonur og síðani ein verdóttur komu sum frá leið upp í fyritøkuna, seinni eisini sum ríkisgóðkendir grannskoðarar.

Politiska lívleiðin

Pauli gjørdist av álvara virkin í føroyskum politikki í 1974, tá hann fyri fyrstu ferð var valdur inn á Føroya Løgting fyri Sambandsflokkin. Táverandi formaður Sambandsfloksins, Trygvi Samuelsen, varð ikki afturvaldur, og tí bleiv nýggjur formaður valdur, og valið fall á nývalda Paula Ellefsen. Hann varð formaður floksins til hann valdi ikki at stilla upp aftur í 1990. Pauli var eisini virkin á danska Fólkatinginum, 1. mars 1977 varð hann valdur inn á Fólkatingið fyri fyrstu ferð. Tað var meðan Pauli Ellefsen var løgmaður, at samtíðarskattaskipanin varð sett í verk.

 1974 - 1990 Formaður Sambandsfloksins.
 1974 - 1990 Løgtingslimur
 1978 - 1989 Fólkatingslimur (undantikin árini sum løgmaður)
 1981 - 1985 Løgmaður

Nevndarsessir
 Norðurlandaráðið 1975-76 og 1979
 Formaður í Valuta- og Prísráð Føroya 1973-76

Heiður
 Riddari av Dannebrog á 1. stigi

Privatlívið
Foreldrini hjá Paula vóru Sofía, fødd Højgaard, úr Rituvík og Joen Elias Ellefsen úr Miðvági, hann var elstur av átta syskjum. Pauli giftist í 1963 við Henni Egholm Ellefsen, fødd Rasmussen. Eftir at hava búð nøkur ár í Danmark, fluttu tey til Føroya og búsettust í Hoyvík. Har vuksu børn teirra eisini upp.

Keldur

 Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 276 (PDF-Download)

Føroyskir politikarar
Løgmenn í Føroyum
Føðingar í 1936
Føroyskir fólkatingslimir
Løgtingslimir
Politikarar úr Sambandsflokkinum
Miðvingar
Havnafólk
Andlát í 2012


Jógvan Sundstein

Jógvan Sundstein (25. mai 1933 í Tórshavn) var løgmaður í Føroyum 1989 - 91. Hann var valdur inn á Føroya Løgting fyri Fólkaflokkin fyri fyrstu ferð í 1979. Hann var løgtingsformaður 1980 til 1984 og frá 1988 til 1989. Í tíðarskeiðnum 1991 til 1993 var hann fíggjarmálaráðharri, í sama tíðarskeiði var hann eisini varaløgmaður. Jógvan var formaður fyri Fólkaflokkin frá 1980 til 1993. Hann flutti til Danmarkar at búgva í 2003. Jógvan er útbúgvin og góðkendur sum løggildur (statsautoriseraður) granskoðari.

Kelda
 Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 251-252 (PDF-Download)

Løgtingsformenn í Føroyum
Sundstein, Jógvan
Sundstein, Jógvan
Føðingar í 1933
Varaløgmenn í Føroyum
Løgtingslimir
Politikarar úr Fólkaflokkinum


Marita Petersen

Marita Petersen (fødd Marita Johansen 21. oktober 1940, Vágur - 26. august 2001, Tórshavn) var løgmaður í Føroyum 1993 - 94. Marita Petersen er fyrsta kvinnan, ið náddi ovastu rók í føroyskum politikki. Tann 18. januar 1993 varð hon tann fyrsti kvinnuligi løgmaður í Føroyum.

Í 1988 varð hon fyrstu ferð vald á ting. Frá 1990 – 1993 var hon landsstýrismaður í mentamálum, har hon m.a gjørdi vart við seg við at endurskoða yrkisútbúgvingarnar í Føroyum og fáa samtykt lógarverk innan hetta øki. Hon var talskvinna fyri at skipa miðnámsskúlarnar í deplar. Eisini legði hon broytingar í rúsdrekkalógini fram, ið viðførdu ta skipan, sum vit kenna í dag.

Tíðin, sum Marita var løgmaður í Føroyum, frá januar 1993 til september 1994, var eitt av svárastu tíðarskeiðunum í Føroya søgu. Bankarnir vóru um at fara av knóranum, og vinnulívið á sjógvi og landi var við at fara sama veg. Arbeiðsloysið var methøgt, fráflyting úr Føroyum og tvangsauktiónir av sethúsum vóru gerandishendingar.
Sum løgmaður stóð Marita Petersen á odda fyri samráðingunum við danir og Den Danske Bank fyri at forða fyri, at Føroyar fóru av knóranum. Úrslitið av hesum samráðingum var millum annað, at Føroya landsstýri keypti partabrøvini í Føroya Banka frá Den Danske Bank. Hetta keypið hevði seinni sokallaða "bankamálið" við sær, har ákærur vórðu reistar ímóti Den Danske Bank fyri ikki at hava kunnað Føroya landsstýri um veruligu fíggjarstøðuna í Føroya Banka innan søluna av partabrøvunum.

Marita Petersen stóð sum løgmaður eisini á odda, tá ið semja var gjørd við donsku stjórnina um eina bjarging fyri føroyska búskapin. Henda avtalan hevði við sær, at danska stjórnin afturfyri setti krøv um kvotuskipan innan fiskivinnuna og skipanina av Føroya Fiskavirking.

Fyri at sleppa undan hópuppsagnum innan tað almenna samráddist Marita við almennu fakfeløgini um lønarniðurskurð. Eisini legði hon stóran dent á skipanarlig viðurskifti og var stigtakari til nýggju føroysku stýrisskipannarlógina frá 1994.

Í 1993 bleiv Marita Petersen eisini forkvinna fyri Javnaðarflokkin eftir Atla Dam, ið ikki stillaði uppaftur sum formaður. Innanfloks arbeiddi hon við at útbyggja demokratiið í flokkinum og at endurnýggja politikkin hjá flokkinum.

Hon legði dent á, at kvinnurnar eisini vóru virknar bæði innan- og uttanfloks. Hon hevði eitt netverk av kvinnum, ið hon eisini gjørdi brúk av, meðan hon var landstýrismaður og løgmaður. Hon hevði ein virknan leiklut í samband við at løgtingið í 1994 samtykti Javnstøðulógina.

Aftaná løgtingsvalið í 1994 stóð hon á odda fyri samgongusamráðingunum. Javnaðarflokkurin fekk ikki løgmann, og Marita Petersen valdi aftur at taka sæti á løgtingi. Harvið breyt hon siðvenjuna hjá Javnaðarflokkinum um, at floksformaðurin hevði sess í landsstýrinum. Hon var sum tann fyrsta kvinnan vald til løgtingsformann í 1994.

Í 1995 bjóðaði Jóannes Eidesgaard henni av sum formansvalevni í Javnaðarflokkinum, Marita vann formannsvalið, men á landsfundinum í 1996 legði hon frá sær sum formaður fyri Javnaðarflokkin. Til løgtingsvalið í 1998 stillaði Petersen ikki uppaftur, og fór hon sostatt úr føroyskum politikki.

Marita var leiðari av Sernámsdeplinum frá 1997 og til hon, eftir stutta sjúkralegu, doyði tann 26. august í 2001.

 1980 - 1984 formaður í Føroya Lærarafelag
 1993 - 1994 løgmaður í Føroyum

Keldur

Ávísingar úteftir

 Dansk Kvindebiografisk Leksikon: Marita Petersen
 Joensen, Dagny: "Marita - Eitt konubrot í landsins søgu", Mentunargrunnur Studentafelagsins 2007. ISBN 978-99918-43-74-2
 Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 337 (PDF-Download)

Føroyskar kvinnur í politikki
Petersen, Marita
Petersen, Marita
Føðingar í 1940
Mentamálaráðharrar í Føroyum
Skúlamálaráðharrar í Føroyum
Løgtingsformenn í Føroyum
Løgtingslimir
Politikarar úr Javnaðarflokkinum
Kvinnuligir stjórnarleiðarar
Vágbingar
Andlát í 2001


Edmund Joensen

Edmund Esbern Johannes Joensen (føddur 19. september 1944) er føroyskur politikari.
Hann var løgmaður í Føroyum 1994 - 98, hann hevur verið løgtingsformaður, formaður Sambandsflokksins og hevur í fleiri førum verið valdur inn á Fólkatingið í Danmark, seinast á fólkatingsvalinum 5. juni 2019.
Hann er stjóri í O.C. Joensen á Oyri og hevur verið virkin vinnulívsmaður, serliga innan fiskaaling.

 1970 - 1980 bygdaráðslimur í Sunda kommunu
 1988 - 2002 løgtingslimur
 1990 - 1994 formaður í tingbólkinum hjá Sambandsflokkinum
 1990 - 2001 formaður Sambandsflokksins
 1994 - 1998 fólkatingslimur
 1998-2002 formaður í tingbólkinum hjá Sambandsflokkinum
 2002 - 2008 løgtingsformaður
 2007 - 2011 fólkatingslimur
 2011 - 2015 fólkatingslimur
 2019 - fólkatingslimur

Heiður
Edmund Joensen er Riddari av Dannebrog í 1. stig og hevur móttikið kommandørkrossin frá Margrethu Drotning.
 1995 Ridder af Dannebrog
 1997 Ridder af Dannebrog af 1. grad
 2005 Kommandørkorset

Sí eisini
Listi yvir fólkatingslimir úr Føroyum
Fólkatingslimir valdir í 2011

Keldur

 Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 299 (PDF-Download)

Føroyskir politikarar
Løgmenn í Føroyum
Føðingar í 1944
Løgtingsformenn í Føroyum
Føroyskir fólkatingslimir
Løgtingslimir
Politikarar úr Sambandsflokkinum


22. mars

22. mars er dagur 81 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 82 um skotár er). 284 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 Ítróttur
 Fótbóltur
2013 - Landsdystur á Ernst Happel leikvøllinum: Eysturríki - Føroyar 0-6

 Bogaskjóting
2015 - FM í bogaskjóting - Recurve: 1. Teitur Dalsgaard, 2. Absalon Hansen, 3. Eggaba Andreasen
2015 - FM í bogaskjóting - Compound: 1. Anja Johansen, 2. Kaj Johannesen, 3. Albert Dam

Føðingar
 1912 - Karl Malden, amerikanskur sjónleikari (d. 2009)
 1931 - William Shatner, kanadiskur sjónleikari.
 1976 - Reese Witherspoon, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát
 1832 - Johann Wolfgang von Goethe (f. 1749)

Mars, 22.


23. mars

23. mars er dagur 82 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 83 um skotár er). 283 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1839 - Fyrstu ferð ok verður brúkt sum stytting fyri "oll korrect" í Boston Morning Post.
 1928 - Sluppin "Acorn" úr Klaksvík liggur við Ísland og fiskar, tá hon verður rakt av einum stórum sjógvi, sum ger, at sjógvur kemur niður í lugarið og fyllir ein karbiddunk, sum spreingist. Av spreingingini doyggja 6 mans beinan vegin, og ein sjeyndi doyr nakrar dagar seinri av brandsárum.

Føðingar
 1703 - Cajsa Warg, svenskur høvundur, sum skrivaði eina kenda kókibók (d. 1769).
 1749 - Pierre-Simon Laplace, franskur støddfrøðingur (d. 1827).
 1887 - Juan Gris, spanskur málari (d. 1927)
 1900 - Erich Fromm, týskur sálarfrøðingur (d. 1980)
 1904 - Joan Crawford, amerikonsk sjónleikarinna (d. 1977)
 1910 - Akira Kurosawa, japanskur filmsleikstjóri (d. 1998).
 1912 - Wernher von Braun, týsk-amerikanskur slóðbrótari hjá rúmdarrakettum (d. 1977).
 1929 - Roger Bannister, bretskur ítróttamaður, sum íðkaði frælsan ítrótt (d. 2018).
 1931 - Viktor Kortsjnoj, russiskur stórmeistari í talvi (d. 2016).
 1940 - James Caan, amerikanskur sjónleikari (d. 2022).
 1953 - Chaka Khan, amerikonsk sangarinna.
 1956 - José Manuel Barroso, portugisiskur politikari.
 1970 - Gianni Infantino, sveisiskur løgfrøðingur og FIFA-forseti.
 1976 - Chris Hoy, skotskur súkklari.
 1983 - Mo Farah, bretskur  ítróttamaður, sum íðkar frælsan ítrótt.
 1988 - Jason Kenny, enskur súkklari.

Andlát
 1842 - Stendhal, franskur rithøvundur (f. 1783).
 1916 - Rasmus Christoffer Effersøe (f. 1857).
 2011 - Elizabeth Taylor, ensk-amerikonsk sjónleikarinna (f. 1932).
 2015 - Lee Kuan Yew, singaporskur politikari (f. 1923).
 2022 - Madeleine Albright, fyrrverandi uttanríkisráðharri í USA (f. 1937)

Mars, 23.


24. mars

Hendingar
 2008 - Eitt BAe 146 flogfar hjá Atlantic Airways missir nasahjólið beint áðrenn fráferð úr Kastrup Floghavn. Flogfarið lendir í Føroyum uttan trupulleikar; flogskipararnir høvdu ikki varnast nakað óreglusemi.
 2018 - Nógv fólk kemur saman á Tórsvølli, at síggja eyðkenda HM-steypið í fótbólti og franska fótbóltsleikaran Christian Karembeu, ið var við til at vinna steypið til Fraklands í 1998. Eftir steðgin í Føroyum fór steypið víðari til Íslands á ferð síni kring heimin, áðrenn tað endar í Russlandi til FIFA heimsmeistarakappingina 2018.

Føðingar
 1494 - Georgius Agricola, týskur frøðimaður (d. 1555).
 1874 - Harry Houdini, ungarsk-amerikanskur gyklari (d. 1926).
 1926 - Dario Fo, italskur dramatikari, rithøvundur, leikstjóri og sjónleikari (d. 2016).
 1930 - Steve McQueen, amerikanskur sjónleikari (d. 1980).
 1960 - Nena, týsk songkvinna.
 1970 - Lara Flynn Boyle, amerikonsk sjónleikarinna
 1973 - Jim Parsons, amerikanskur sjónleikari
 1977 - Jessica Chastain, amerikonsk sjónleikarinna
 1986 - Nathalia Dill, brasilsk sjónleikarinna

Andlát
 1603 - Elisabet I, ensk drotning (f. 1533).
 1844 - Bertel Thorvaldsen, dansk-íslenskur myndahøggari (f. 1770)
 1905 - Jules Verne, franskur rithøvundur (f. 1828).
 1938 - Jørgen-Frantz Jacobsen, føroyskur rithøvundur (f. 1900).
 2016 - Johan Cruyff, hollendskur fótbóltsleikari (f. 1947).
 2016 - Garry Shandling, amerikanskur skemtari (f. 1949).
 2018 - Lys Assia, sveisisk songkvinna (f. 1924)

Keldur

Mars, 24.


25. mars

Dagurin verður eisini nevndur mariumessa ella boðanardagur Mariu. Av tí at tað eru fleiri mariumessur, verður hesin dagurin nevndur mariumessa um várið.

Hendingar
 2010 - Dagurin verður útnevndur Dagur Málsins av landsstýriskvinnuni í mentamálum, Helena Dam á Neystabø.
 2018 -  Kalsoyingar vakna við at standmyndin av Kópakonuni, ið stendur í Mikladali,  hevur verið ílatin í burka.

Føðingar
 1819 - V.U. Hammershaimb, føroyskur prestur, politikari og málfrøðingur, faðir at skriftmáli føroyinga. (d. 1909).
 1881 - Bela Bartok, ungarnskt tónaskald (d. 1945).
 1942 - Aretha Franklin, amerikonsk songkvinna (d. 2018).
 1947 - Elton John, enskur sangari.
 1962 - Marcia Cross, amerikonsk sjónleikarinna
 1965 - Sarah Jessica Parker, amerikonsk sjónleikarinna

Andlát
 1918 - Andreas William Restorff, føroyskur forrætningsmaður (f. 1846).
 1918 - Claude Debussy, franskt tónaskald (f. 1862).
 2006 - Buck Owens, amerikanskur sangari og sangskrivari (f. 1929)

Keldur

Mars, 25.


26. mars

26. mars er dagur 85 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 86 um skotár er). 280 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1852 - Á hesum degi kom ríkisdagslógin um, at Føroya løgting skuldi setast aftur á stovn. Tingið fekk tó ikki lóggávuvald, men var í roynd og veru bert eitt amtsráð.

Føðingar
 1931 - Leonard Nimoy (d. 2015)
 1940 - Nancy Pelosi
 1941 - Richard Dawkins
 1985 - Keira Knightley
 1996 - Døgg Nónsgjógv

Andlát
 1827 - Ludwig van Beethoven, týskt tónaskald
 1892 - Walt Whitman, amerikanskur rithøvundur (f. 1819)
 1923 - Sarah Bernhardt
 1945 - David Lloyd George
 2005 - James Callaghan
 2015 - Tomas Tranströmer, svenskur rithøvundur (f. 1931)

Mars, 26.


19. desember

19. desember er dagur 353 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 354 um skotár er). 12 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar

Føðingar
1906 - Leonid Bresnjev, sovetskur politikari (d. 1982).
1915 - Édith Piaf, fronsk songkvinna (d. 1963).
1934 - Pratibha Patil, indiskur forseti.
1941 - Lee Myung-bak, suðurkoreanskur forseti.
1956 - Jens Fink-Jensen, danskur rithøvundur.
1969 - Kristy Swanson, amerikonsk sjónleikarinna.
1972 - Alyssa Milano, amerikonsk sjónleikarinna.
1980 - Jake Gyllenhaal, amerikanskur sjónleikari.
1995 - Brandur Hendriksson, føroyskur fótbóltsleikari.
1998 - Frans Jeppsson Wall, svenskur sangari.

Andlát
1915 - Alois Alzheimer (f. 1864).
1996 - Marcello Mastroianni, italskur sjónleikari (f. 1924).
 2022 - Jóhan Hendrik Winther Poulsen, føroyskur málfrøðingur (f. 1934).

Desember, 19.


27. mars

27. mars er dagur 86 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 87 um skotár er). 279 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1979 - Sclerosufelagið stovnað.
1993 - Jiang Zemin tekur við sum forseti í Kina, hann tók við eftir Yang Shangkun.
 2015 - Fuglfirðingurin Jógvan Joensen gjørdist nummar tvey í X Factor Danmark 2015. Emilie Esther vann sangtalentkappingina hjá DR.

Føðingar
 1944 - Karin Kjølbro, fyrrverandi løgtingskvinna
 1901 - Carl Barks, amerikanskur teknirøðsrithøvundur og -teknari (d. 2000)

Andlát
 1968 - Juri Gagarin, sovjetrussiskur rúmdarmaður (f. 1934)

Mars, 27.


28. mars

28. mars er dagur 87 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 88 um skotár er). 278 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1959 - Nýbygda loranstøðin á Eiði koppaði í kavaroki.
 1988 - Atlantic Airways fleyg sín fyrsta túr millum Føroyar og Danmark.
 2012 - Nýggja Airbus A319-flogfarið hjá Atlantic Airways flýgur sín fyrsta rututúr, millum Føroyar og Keypmannahavn.
 2014 - Mikkalina Norðberg vald sum ársins íverkseti á íverksetaradegnum í fabrikkini hjá Østrøm í Havn.
 2015 - Pál Joensen vinnur gull í 800 metrum frí á Danish Open við tíðini 7:52.82, sum er besta tíð í heiminum higartil í ár (til 28. mars 2015) og nýtt stevnumet.

Føðingar
 1894 - Victor Danielsen (týddi Bíbliuna) (d. 1961).
 1912 - Karsten Hoydal, føroyskur rithøvundur (d. 1990).
 1936 - Mario Vargas Llosa, rithøvundur.
 1966 - Høgni Hoydal, føroyskur politikari.
 1986 - Lady Gaga, amerikanskur popp-sangari.

Andlát
 1941 - Virginia Woolf, bretskur rithøvundur (f. 1882).
 1969 - Dwight D. Eisenhower, 34. forseti Sambandsriki Amerika (f. 1890).
 2013 - Richard Griffiths, bretskur sjónleikari (f. 1947).

Mars, 28.


29. mars

29. mars er dagur 88 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 89 um skotár er). 277 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 2015 - EM undankappingardystur Rumenia - Føroyar  1-0. (Keșerü 21.) Dómari: Artur Dias úr Portugal.
 2015 - Sarita Hansen úr Miðvágs Róðrarfelag vann í vikuskiftinum tvey ensk meistaraheiti í innirógving, í 2000 og 500 metrum. Bergur Dam Jensen vann silvur í 500 metrum og bronsu í 2000 metrum.
 2014 - Marnar Djurhuus setti nýtt føroyskt met í HM í hálvum maraton í Keypmannahavn. Hann tók 25-ára gamla metið hjá Absalon Hansen.
 1798 - Tjóðveldi Sveis verður stovnað

Føðingar
 1790 - John Tyler, amerikanskur forseti (d. 1862).
 1889 - Warner Baxter, amerikanskur sjónleikari (d. 1951).
 1929 - Lennart Meri, estiskur forseti (d. 2006).
 1943 - John Major, bretskur politikari.
 1943 - Vangelis, grikskur tónleikari og tónaskald (d. 2022)
 1957 - Christopher Lambert, fransk-amerikanskur sjónleikari.
 1964 - Elle Macpherson, avstralsk modell.
 1968 - Lucy Lawless, nýsælendsk sjónleikarinna.
 1976 - Jennifer Capriati, amerikanskur tennisleikari.
 1987 - Dimitri Payet, franskur fotbóltsleikari.

Andlát
 1792 - Gustav III kongur av Svøríki (f. 1746)
 1891 - Georges Seurat, franskur málari (f. 1859).
 1912 - Robert Falcon Scott, bretskur pólfari (f. 1868)
 1982 - Walter Hallstein, týskur politikari (f. 1901)
 2004 - Peter Ustinov, bretskur sjónleikari (f. 1921)
 2016 - Patty Duke, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1946).

Mars, 29.


30. mars

30. mars er dagur 89 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 90 um skotár er). 276 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1867 - USA keypur Alaska frá Russlandi fyri 7,2 milliónir dollar (tvs. 4.19$ pr. km²). Í miðlunum verður keypi kalla Seward's Folly.
 2014 - Pál Joensen vann gull á Danish Open á langgeil í 1500 m frí við tíðini 15:12.20 min.
 2014 - Magnus Jákupsson vann gull á Danish Open á langgeil í 50 m rygg við tíðini 26.32 sek.
 2014 - Astrið Foldarskarð svam 50 m firvald á Danish Open við tíðini 28.29, sum var nýtt føroyskt met. Hon gjørdist nummar 8 í finaluni við tíðini 28.53 sek.
 2014 - Óli Mortensen svam 1500 m frí við tíðini 15:59.02 á Danish Open, sum var nýtt føroyskt juniormet, hann svam næstskjótast í riðlinum. Hann átti sjálvur gamla metið á 16:08.20. Hann gjørdist nummar 6 av øllum.

Føðingar
 1746 - Francisco Goya (d. 1828).
 1853 - Vincent van Gogh (d. 1890).
 1948 - Óli Breckmann, løgtingslimur.
 1986 - Sergio Ramos.

Andlát

Mars, 30.


31. mars

31. mars er dagur 90 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 91 um skotár er). 275 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1959 - Tann 14. Dalai Lama flýggjar úr Tibet, ið er hersett av Kina, til India.
 1981 - Sunda Judofelag verður sett á stovn.

Føðingar
 1732 - Joseph Haydn, eysturískur tónasmiður (d. 1809).
 1914 - Octavio Paz, meksikanskur rithøvundur (d. 1998).
 1943 - Christopher Walken, amerikanskur sjonleikari.
 1943 - Roy Andersson, svenskur filmsleikstjóri.
 1947 - Kristian Blak, danskur/føroyskur tónleikari.
 1948 - Al Gore, amerikanskur varaforseti.
 1971 - Ewan McGregor, skotskur sjonleikari.

Andlát
 1727 - Isaac Newton, enskur alisfrøðingur (f. 1643)
 1837 - John Constable, enskur listmálari (f. 1776)
 1995 - Selena, amerikonsk songkvinna (f. 1971)
 2016 - Zaha Hadid, irakisk-bretskur arkitektur (f. 1950)
 2016 - Hans-Dietrich Genscher, týskur politikari (f. 1927)

Keldur

Mars, 31.


4. mai

4. mai er dagur 124 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 125 um skotár). Tað eru 241 dagar eftur av árinum.

Hendingar
1979 - Margaret Thatcher verður fyrsta kvinna, ið situr sum forsætismálaráðharri í Stóra Bretlandi.
2014 - Henrietta Nielsen, Anna Mikkjalsdóttir og Durita F. Jensen luttaka í HM-kapping í borðtennis fyri lið í japanska høvuðsstaðnum, Tokyo. Tær enda nummar 77 út av 96 luttakandi londum.

Føðingar
 1916 - Kakuei Tanaka, japanskur politikari (d. 1993)
 1928 - Hosni Mubarak, egyptiskur forseti  (d. 2020).
 1929 - Audrey Hepburn, bretsk sjonleikarinna (d. 1993)
 1947 - Richard Jenkins, amerikanskur sjonleikari.
 1951 - Mick Mars, amerikanskur tonleikari.
 1960 - Werner Faymann, eysturikskur politikari og fyrrverandi kanslari.
 1987 - Cesc Fabregas, spanskur fotboltsleikari.
 1989 - Dánjal Martin Hofgaard, føroyskur rógvari og svimjari.

Andlát
 1960 - Thorstein Petersen, føroyskur politikari (f. 1899)
 1980 - Josip Broz Tito, forseti Jugoslavia (f. 1892)
 2012 - Adam Yauch, amerikanskur sangari (f. 1964)
 2018 - Abi Ofarim, israelskur sangari (f. 1937)

Mai, 04.


Evnafrøði

Evnafrøði ella kemi er læran um eginleikarnar hjá evnum, lívrunnum sum ólívrunnum, og hvussu tey samspæla við onnur lívrunnin og ólívrunnin evni. Av tí at evni, sum eru ymiskar samansetingar av atomum, eru so fjølbroytt, so granska evnafrøðingar ofta, hvussu atom av ymiskum frumevnum samspæla og soleiðis skapað mýl, og eisini hvussu ymisk mýl samspæla sínamillum. Evnafrøði verður ofta kallað tann miðsavnandi vísindin, av tí at hon knýtir aðrar vísindagreinir saman. Evnafrøðingar kunnu við evnisandgerðum gera t.d. heilivág, plast, litir og mangt annað, sum vit brúka dagliga. Teir kanna, hvat er í evnunum, og hvussu ið nýggj evni kunnu verða gjørd. Umleið fimm mió. evni eru til. Vit brúka dagliga umleið 35 000 evni, sum eru gjørd úr einfaldum evnum - frumevnunum. Áðrenn evnafrøðin gjørdist vísindi, hildu fólk, at til vóru bara fýra frumevni: mold, eldur, luft og vatn. Nú vita vit, at 98 frumevni eru í náttúruni. Eisini kunnu nøkur fá (30 higartil) verða gjørd í starvsstovum. Vanligasta frumevnið í alheiminum er vatnsevni hydrogen (H2). Tað er mesta tilfarið í stjørnunum. Egyptar vóru fyrstu evnafrøðingarnir. Evnafrøði eitur eisini kemi. Tað kemur av chem, ið merkir svørt mold. Soleiðis æt gamla Egyptaland. Nútíðar evnafrøði tók seg upp við fraklendinginum Antoine-Laurent de Lavoisier (1743-1794), sum var fyrstur at gera ástøði um andgerðir. Hetta var um 1790. Enski vísindamaðurin John Dalton (1766-1844) vísti í 1808 á, at evnabindingar eru samanrunnin frumevnisatom. Russarin Dmitri Ivanovich Mendeleev setti í 1871 frumevni í skeiðbundna skipan, sum vísir, hvussu ið tey líkjast í evnafrøðiligum eginleikum.

Fyrr í tíðini søgdu granskarar, at fýra grundlutirnir eldur, jørð, vatn og luft vóru grundarlagið undir øllum heiminum. Nú á døgum siga vit, at allur heimurin er bygdur úr uml. 100 frumevnum og bindingum teirra millum. Evnafrøði er, sum navnið sigur, læran um øll hesi frumevni. Evnafrøðilig gransking er fyritreytin fyri nógvum av teimum hentu evnunum, sum vit brúka hvønn einasta dag, til dømis plasti. Sama er við øllum tí heilivági, sum er til taks nú á døgum. Í evnafrøðini verða atomini skrivað í stytting. Vatn hevur evnafrøðiliga formilin H2O. Tað sigur okkum, at vatnmýli eru tvey vatnevnisatom (H er stytting fyri hydrogen) og eitt súrevnisatom (O er stytting fyri oxygen). Vatn hevur evnafrøðiliga formilin H2O, ið merkir, at eitt vatnmýl er samansett av tveimum hydrogenatomum og einum oxygenatomi.

Týdningarmikil hugtøk

 Frumevni: Frumevni eru gjørd úr atomum, sum eru eins. Til eru milliónir av ymiskum evnum á jørðini og í rúmdini, men tey eru øll gjørd úr færri enn 100 serligum evnum. Hesi evni nevna vit frumevni ella grundevni. Á jørðini eru funnin 90 frumevni. Tá ið heimurin varð til, vóru bara tvey frumevni, hydrogen (H) um 70 % og helium (He) um 30 %. Øll onnur frumevni eru og vera enn gjørd í stjørnunum. Evnini lættari enn jarn (Fe) verða stigvíst bygd upp inni í stjørnunum, og tey, sum eru tyngri enn jarn, verða gjørd, tá ið stjørnur enda sínar dagar sum spreingistjørnur ella supernova. Hydrogen er tað evnið, sum mest er til av. Hydrogen er eisini tað einfaldasta frumevnið, sum til er. Tað er eisini tað lættasta evnið. Hydrogen verður m.a. goymt í trýstfløskum.

 Atom: Eitt atom er minsta nøgd, ið til er av einum frumevni. Atomini í einum reinum frumevni eru øll eins, men tey eru øðrvísi enn atomini í øðrum frumevnum. Summi atom kunnu ikki vera einsamøll, men binda seg saman tvey og tvey - bæði oxygen og hydrogen eru dømi um hetta. Hydrogenmýlið er úr tveimum hydrogenatomum og oxygen er gjørt úr mýlum av tveimum oxygenatomum. Hóast orðið, sum er grikskt, er ógvuliga gamalt, er nútíðar atomlæra ikki gomul. Fyrstur at gera eina nýtiliga atomlæru var bretski evnafrøðingurin og veðurmaðurin John Dalton. Sambært atomlæruni er alt í hesum heimi bygt úr smáum partiklum, atomum, sum eru so smá, at tey síggjast ikki, heldur ikki við mikroskopi. Nú á døgum eru eingir granskarar, sum ivast í, at atom eru til. Soleiðis hevur ikki altíð verið. Fyri bara hundrað árum síðan var enn hart stríð um atomini. Atomistarnir, soleiðis vórðu tey nevnd, sum hildu atom vera til, royndu at stríðast fyri sínum sjónarmiðum. Atom eru smá, so smá, at tey síggjast ikki, heldur ikki í mikroskopi. Helst var tað tí, at mong fyrr ivaðust um atomini. Øll vita okkara um henda ósjónliga atomheimin stavar frá óteljandi royndum, sum hava verið gjørdar nú í eini tveyhundrað ár. Grundað á hesa vitan kunnu vit gera okkum fyrimyndir av atomum. Øll atom eru bygd úr einum atomkjarna við elektronum malandi runanum.

 Mýl: Eitt mýl er ein samanseting av einum ella fleiri atomum. Til dømis er vatn eitt mýl - eitt vatnmýl er gjørt úr tveimum hydrogenatomum og einum oxygenatomi. Stutt eftir ár 1800 setti enski evnafrøðingurin Dalton fram ta hugsan, at frumevnini vóru bygd úr bæði mýlum og atomum. Fyrimynd sína grundaði hann á royndir við gassevnum. Dalton helt seg vita, at atom kundu ganga saman í mýl. Atomini hugsaði hann sær sum smáar, harðar húlur, ið ikki bar til at býta smærri.

 Skeiðbundna skipanin: Øll tey mongu frumevnini, bæði natúrlig og gjørd, kunnu verða skipað í eina greiða og einfaldu talvu. Russiski evnafrøðingurin Dmitri Ivanovich Mendeleev (1834-1907) varnaðist hetta fyrstur. Skipanin er ógvuliga hent at hava við hondina í arbeiðinum við evnafrøðini. Mendeleev hevði tøl fyri atomnøgdirnar, og hann skipaði frumevnini eftir vaksandi atomnøgd. Í skeiðbundnu skipanini eru frumevnini skipað eftir atomnummari. Atomnummarið sigur, hvussu nógvar protonir eru í atomkjarnanum. Til dømis hevur jarn (Fe) atomnummar 26 og eru sostatt 26 protonir í kjarnanum. Frumevnini eru skipað tvørturum í skeið upp og niður í bólkar. Tí standa evni, sum hava á leið somu eginleikar (til dømis alkalimetalini), í sama bólki upp og niður. Uppdaging Mendeleevs hevur havt so stóran týdning fyri evnafrøðina, at hon hevur verið borin saman við tað, sum Charles Darwin (1809-1882) ávrikaði í lívfrøðini ella Isaac Newton (1642-1727) í alisfrøðina. Í 1955 var nýtt frumevni, mendelevium (Md), nr 101, nevnt eftir honum.

Skeiðbundna skipan frumevnanna
Bólkur
1
2

3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18

I
II

III
IV
V
VI
VII
VIII
Perioda

1
1
H

2
He
2
3
Li
4
Be

5
B
6
C
7
N
8
O
9
F
10
Ne
3
11
Na
12
Mg

13
Al
14
Si
15
P
16
S
17
Cl
18
Ar
4
19
K
20
Ca

21
Sc
22
Ti
23
V
24
Cr
25
Mn
26
Fe
27
Co
28
Ni
29
Cu
30
Zn
31
Ga
32
Ge
33
As
34
Se
35
Br
36
Kr
5
37
Rb
38
Sr

39
Y
40
Zr
41
Nb
42
Mo
43
Tc
44
Ru
45
Rh
46
Pd
47
Ag
48
Cd
49
In
50
Sn
51
Sb
52
Te
53
I
54
Xe
6
55
Cs
56
Ba
ᵇ

72
Hf
73
Ta
74
W
75
Re
76
Os
77
Ir
78
Pt
79
Au
80
Hg
81
Tl
82
Pb
83
Bi
84
Po
85
At
86
Rn

7
87
Fr
88
Ra
ª

104
Rf
105
Db
106
Sg
107
Bh
108
Hs
109
Mt
110
Ds
111
Uuu
112
Uub
113
Uut
114
Uuq
115
Uup
116
Uuh
117
Uus
118
Uuo

 Evnasambinding: Í frumevnunum er eittans atomslag. Tá ið ymisk frumevni renna saman, gera atomini mýl (í einum mýli kunnu vera tvey ella fleiri ymisk atom), úr heilt øðrvísi evni - evnabinding. Gott dømi er natriumklorid (vanligt salt), sum kemur í, tá ið frumevnini natrium (Na) og klor (CI) renna saman. Nýggja evnið líkist hvørgum frumevninum, tað er komið av. Natrium er t.d. bleytt metal. Tað skínur sum silvur. Klor er gulgrønt og ógvuliga eitrandi loftslag. Vanligt salt (natriumklorid) er lívsneyðugt hvítt pulvur. Úr 90 ymiskum frumevnisatomum kunnu vit gera milliónir av ymiskum evnafrøðiligum sambondum. Í evnafrøðiligum tilgongdum verða eitt ella fleiri evni gjørd um til onnur evni, sum ofta hava heilt aðrar eginleikar enn upprunaligu frumevnini. Tað at skilja vatn sundur í oxygen (O2) og hydrogen (H2) var ein slík tilgongd. Hydrogen er eitt ógvuliga eldfimt gass, oxygen er gass, sum nørir eld, og vatn er løgur, sum vit brúka at sløkkja eld við. Flestu frumevnini eru at finna sum partur í onkrum evnasambandi. Oxygen er til dømis í vatni, í kálki og sum frítt oxygen í lofthavinum.

 Orka: Orka er í øllum frumevnum. Heitt vatn t.d. er ein orkukelda, tí tað kann verma kalt vatn. Men kalt vatn, sum er t.d. fimm ºC, er eisini ein orkukelda, tí tað kann verma vatn, sum er kaldari, til dømis 1-2 ºC. Tá ið eitt frumevni ornar, veksur varmaorkan í tí. Tá ið eitt frumevni kólnar, minkar varmaorkan í tí. Varmakorkan frá einum evni, sum kólnar, hvørvur tó ikki, hon verður bara flutt til frumevnið, sum kølir. Sjálvt í flótandi luft, sum er um -200 ºC, er varmaorka. Orka verður oftast skrivað E. Eindin er joule, skrivað J. Skilt verður ímillum ymisk orkusløg: kjarnorku, elektriska orku, termiska orku (varmaorku og innari orku), evnafrøðiliga orka, mekaniska orku (støðuorku og rørsluorku) og geislaorku. Evnafrøðilig orka er goymd í t.d. olju, gassi, battaríum, o.l. Brenna vit gass úr gassfløskuni í einum bunsenbrennara verður evnafrøðilig orka gjørd um til varmaorku.

Jónir og sølt: Metal lata elektronir og gera positivar jónir (ella ionir). Ein jón er eitt atom ella eitt mýl við eini ravmagnsløðing. Tað finnast bæði negativt og positivt løddar jónir. Ein positiv ion verður nevnd ein kation og ein negativ verður nevnd ein anion. Positivu jonirnar eita sum frumevnini við endingini -jon: natriumjon Na⁺, kaliumjon K⁺, calciumjon Ca²⁺, o.s.fr. Negativu jonirnar fáa -id sett upp í navnið og enda eisini við -jon, Frumevnisendingin dettur ofta burtur: t.d. flouridjon F⁻, chloridjon Cl⁻, oxidjon O²⁻. Løðingin kemst av, at atomið ella mýlið missur ella upptekur elektrónir. Ein kation og ein anion kunnu bindast saman við eini ionbinding og verður hetta kallað eitt salt. Eitt salt er eitt evni, sum er gjørt úr jonum, eitt jonsamband. T.d. natriumklorid (vanligt køkssalt) kemur í, tá ið frumevnini natrium og klor renna saman. Natrium letur eina elektron, klor, fær eina elektron. Evnið verður skrivað NaCi, natriumklorid. Formilin vísir, at salt hevur í sær natriumjonir og kloridjonir í lutfallinum 1:1. Reglan er, at negativar og positivar løðingar skulu veru líka nógvar í tali. Eitt annað dømi kundi verið eitt salt úr Fe²⁺ og O²⁻ jonum. Joirnar hava numeriskt líka stórt løðing. Tí verður fomilin fyri jarn(II)oxid FeO. Hevði talan harafturímóti verið um jarn(III)jonir F³⁺ og O²⁻ jonir, skuldi formilin verið øðrvísi. Her lata 2 jarnatom tilsamans seks elektronir frá sær. Hvørt oxygenatom kann taka ímóti 2 elektronum. Tí skulu 3 oxygenatom taka ímóti teimum seks elektronunum. Jonbýtið verður 2 Fe³⁺ jonir fyri hvørjar 3 O²⁻ jonir. Formilin fyri jarn(III)oxid verður Fe₂O₃.

Flokking

Høvuðsøki innan evnafrøði:

 Ólívrunnin evnafrøði er læran um eginleikar og reaktiónir hjá ólívrunnum evnum.
 Lívrunnin evnafrøði er læran um eginleikar, mekanismur, samanseting og reaktiónir hjá lívrunnum evnum.
 Alisevnafrøði er læran um alisfrøðiliga støði undir evnafrøðiligum reaktiónum og skipanum.
 Lívevnafrøði er læran evni, reaktiónir og samspæl í livandi verum. Lívevnafrøði og lívrunnin evnafrøði er tætt knýtt.
 Analytisk evnafrøði er analysan av tilfarið, fyri at kannað hvussu tað er sett saman evnafrøðisliga.

Keldur


5. mai

5. mai er dagur 125 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 126 um skotár). Tað eru 240 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1494 - Kristoffur Kolumbus kemur til oynna Jameika og ognar hana Spania.
 1640 - Karl 1., kongur í Onglandi, avtekur enska tjóðartingið, sum vardi bara í 3 vikur ("The short parliament").
 1936 - Italia hertekur Addis Ababa í Etiopia.
 2010 - Ófriður tekur seg upp í Grikkalandi vegna griksku fíggjarkreppuna.

Føðingar
1813 - Søren Kierkegaard, danskur heimspekingur (d. 1855)
1818 - Karl Marx, týskur heimspekingur (d. 1883)
1846 - Henryk Sienkiewicz, pólskur rithøvundur (d. 1916)
1914 - Tyrone Power, amerikanskur sjónleikari (d. 1958)
1942 - Tammy Wynette, amerikonsk songkvinna (d. 1998)
1943 - Michael Palin, enskur sjónleikari og rithøvundur.
1957 - Richard E. Grant, enskur sjónleikari.
1980 - Yossi Benayoun, israelskur fótbóltsleikari.
1981 - Craig David, enskur sangari.
1988 - Adele, ensk songkvinna.
1989 - Chris Brown, amerikanskur sangari.

Andlát
1821 - Napoleon Bonaparte, franskur keisari (f. 1769)
1977 - Ludwig Erhard, týskur kanslari (f. 1897)
2002 - Hugo Banzer, bolivianskur forseti (f. 1926)
2010 - Umaru Musa Yar'Adua, nigerianskur forseti (f. 1951)

Mai, 05.


6. mai

6. mai er dagur 126 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 127 um skotár). Tað eru 239 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1840 - Fyrsta frímerkið í heiminum verður givin út í Bretlandi.
 1922 - Fyrsti bilurin kemur til Føroya. Tað er Júst Sivertsen í Havn, ið eigur bilin.
 1937 - Týska luftskipið LZ 129 Hindenburg hvørvur í einum eldhavi, tá ið tað skal seta seg í Lakehurst, New Jersey.
 1973 - Henning Joensen læt upp málingahandilin Vágs Litbúð í Vági.

Føðingar
 1856 - Sigmund Freud, eysturíkskur neurologur (d. 1939)
 1866 - Jóannes Patursson, føroyskur kongsbóndi (d. 1946)
 1904 - Harry Martinson, svenskur rithøvundur (d. 1978)
 1915 - Orson Welles, amerikanskur sjónleikari (d. 1982)
 1947 - Alan Dale, nýsælendskur sjónleikari.
 1953 - Tony Blair, bretskur politikari.
 1953 - Graeme Souness, skotskur fótbóltsleikari.
 1961 - George Clooney, amerikanskur sjónleikari.
 1983 - Gabourey Sidibe, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát
 1859 - Alexander von Humboldt (f. 1769)
 1862 - Henry David Thoreau, amerikanskur heimspekingur og rithøvundur (f. 1817)
 1877 - Johan Ludvig Runeberg, finskur rithøvundur (f. 1804)
 1910 - Edvard VII, bretskur kongur (f. 1841)
 1951 - Hans Andrias Djurhuus, føroyskur yrkjari og annar av Áarstovubrøðrunum (f. 1883).
 1952 - Maria Montessori, italskur lækni og námsfrøðingur (f. 1870)
 1992 - Marlene Dietrich, týsk sjónleikarinna og songkvinna (f. 1901)
 2002 - Pim Fortuyn, niðurlendskur politikari (f. 1948)
 2013 - Giulio Andreotti, italskur politikari (f. 1919)

Mai, 06.


7. mai

7. mai er dagur 127 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 128 um skotár). Tað eru 238 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1697 - Kongaliga borgin í Stokkhólmi, ið stavar frá miðøldini verður oyðiløgd av eldsbruna.
 1824 - Níggjunda Symfoniin hjá Ludwig van Beethoven verður frumframførd í Wien.
 1832 - London-sáttmálin verður undirskrivaður, har viðurkenningin av Grikkalandi sum eitt sjálvstøðugt kongsríki verður staðfest av Stóra Bretlandi, Fraklandi, Russlandi og Bayern.
 1974 - Tyski samveldiskanslarin Willy Brandt leggur frá sær.
 1994 - Heimskenda listaverkið "Skríggið" hjá norska listamanninum Edvard Munch verður funnið, eftir at tað hevði verið stjolið frá norska kunstgallerinum í februar sama ár.
 2000 - Vladimir Putin gerst forseti Russlands.
 2008 - Dmitry Medvedev gerst forseti Russlands.

Føðingar
1711 - David Hume, skotskur heimspekingur og søguskrivari (d. 1776)
1833 - Johannes Brahms, týskt tónaskald (d. 1897)
1840 - Pjotr Iljitj Tjajkovskij, russiskt tónaskald (d. 1893)
1861 - Rabindranath Tagore, indiskur rithøvundur (d. 1941)
1901 - Gary Cooper, amerikanskur sjónleikari (d. 1961)
1919 - Eva Peron, argentinsk forsetafrú (d. 1952)
1939 - Ruud Lubbers, niðurlendskur politikari (d. 2018)
1956 - Jan Peter Balkenende, niðurlendskur politikari.
1968 - Traci Lords.
1983 - Garry O'Connor, skotskur fótbóltsleikari.

Andlát
1825 - Antonio Salieri, italskt tónaskald (f. 1750)
1840 - Caspar David Friedrich, týskur romantiskur landslagsmálari (f. 1774)
2011 - Seve Ballesteros, spanskur golfleikari (f. 1957)

Mai, 07.


8. mai

8. mai er dagur 128 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 129 um skotár). Tað eru 237 dagar eftur av árinum. Altjóða Reyða Kross dagur verður hátíðarhildin í dag.

Hendingar
 1521 - Týski munkurin Martin Luther verður lýstur í bann og friðleysur av týsk-rómverska keisaranum Karl V. á ríkisdegnum í Worms, tí at Luther vildi ikki taka skriftirnar aftur.
 1794 - Franski evnafrøðingurin Antoine Lavoisier verður dømdur til deyða fyri falsan av tubakki og skattasvik. Hann verður tikin av døgum við hálshøgging í falløks (guillotinu) sama dag.
 1886 - John Pemberton byrjar at selja "Coca-Cola" sum heilsudrykkur.
 1902 - Gosfjallið Mount Pelee á fronsku oynni Martinique í Karibiahavinum fer at goysa ógvusliga. Størsti býur og táverandi høvuðsstaðurin St. Pierre verður lagdur í oyði og nærum øll fólkini í býnum lata lív.
 1912 - Filmsframleiðslufyritøkan Paramount Pictures verður sett á stovn.
 1945 - Seinni heimsbardagi endar í Evropa hendan dagin.
 1978 - Fjallaklintrararnir Reinhold Messner og Peter Habeler verða fyrstir at røkka toppin á Mount Everest uttan at nýta eyka súrevni.
 1983 - Norðurlandahúsið í Føroyum letur upp alment.
 1998 -  Danski fótbóltsleikarin Michael Laudrup kunnger, at hann gevst sum yrkisfótbóltsleikari eftir HM í Fraklandi.

Føðingar
 1753 - Miguel Hidalgo, meksikanskur politikari (d. 1811)
 1828 - Henry Dunant (d. 1910)
 1884 - Harry S. Truman, amerikanskur forseti (d. 1972)
 1906 - Roberto Rossellini, italskur leikstjóri (d. 1977)
 1937 - Thomas Pynchon, amerikanskur rithøvundur.
 1945 - Keith Jarrett, amerikanskur tónleikari.
 1954 - John Michael Talbot, amerikanskur sangari og tónaskald.
 1958 - Roddy Doyle, írskur rithøvundur.
 1975 - Enrique Iglesias, spanskur sangari.
 1976 - Martha Wainwright, kanadisk songkvinna.

Andlát
 1319 - Hákun Magnusson, kongur Noregs (f. 1270)
 1794 - Antoine Lavoisier, franskur evnafrøðingur (f. 1743)
 1819 - Kamehameha I, havaiiskur kongur (f. c. 1758)
 1873 - John Stuart Mill, enskur heimspekingur (f. 1808)
 1903 - Paul Gauguin, franskur listamálari (f. 1848)
 2012 - Maurice Sendak, amerikanskur rithøvundur (f. 1928)

Mai, 08.


9. mai

9. mai er dagur 129 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 130 um skotár). Tað eru 236 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1901 - Avstralska tingið verður sett fyri fyrstu ferð.
 1955 - Vesturtýskland fer upp í hernaðarsamgonguna NATO.
 1970 - Vjetnamkríggið: ímillum 75.000 og 100.000 túsund krígsmótstandarar (myndin) samlast uttanfyri Hvíta Húsið í Washington D.C. í USA at mótmæla krígnum.

Føðingar
1800 - John Brown, amerikanskur frælsisstríðsmaður (d. 1859).
1860 - J. M. Barrie, skotskur rithøvundur (d. 1937)
1874 - Howard Carter enskur fornfrøðingur (d. 1939)
1891 - May Warden, ensk sjónleikarinna (d. 1978).
1945 - Jupp Heynckes, týskur fótbóltsleikari.
1946 - Candice Bergen, amerikonsk sjónleikarinna.
1949 - Billy Joel, amerikanskur tónleikari.
1955 - Anne Sofie von Otter, svensk operasangarinna.
1979 - Rosario Dawson, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát
1707 - Diderik Buxtehude, danskt/týskt tónaskald (f. uml. 1637).
1805 - Friedrich Schiller, týskur rithøvundur (f. 1759)
1903 - Paul Gauguin, franskur máleri (f. 1848).
1978 - Aldo Moro, italskur fyrrverandi forsætisráðharri (myrdur) (f. 1916).
1986 - Tenzing Norgay, nepalskur fjallaklintrari (f. 1914)

Mai, 09.


10. mai

10. mai er dagur 130 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 131 um skotár). Tað eru 235 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1655 - Jameika gerst enskt hjáland.
 1774 - Franski trónarvingin Ludvík og kona hansara Marie Antoinette verða kongur og drotning í Fraklandi.
 1962 - Teknimyndarøðsútgevarin Marvel Comics útgevur fyrsta blaðið av The Incredible Hulk.
 1994 - Nelson Mandela verður fyrsti svarti forseti í Suðurafrika.

Føðingar
 1838 - John Wilkes Booth, amerikanskur sjónleikari og drápsmaður (d. 1865)
 1863 - Kaarle Krohn, finskur fólkalívsfrøðingur og professor (d. 1933)
 1878 - Gustav Stresemann, týskur politikari (d. 1929)
 1897 - Einar Gerhardsen, norskur politikari (d. 1987)
 1899 - Fred Astaire, amerikanskur sjónleikari og dansari (d. 1987)
 1952 - Kikki Danielsson, svensk songkvinna.
 1958 - Rick Santorum, amerikanskur politikari.
 1960 - Bono, írskur sangari (U2)
 1969 - Dennis Bergkamp, niðurlendskur fótbóltsleikari.
 1981 - Humberto Suazo, kileanskur fótbóltsleikari.

Andlát
 1798 - George Vancouver, enskur rannsóknarfari (f. 1757)
 1904 - Henry Morton Stanley (f. 1841)
 1977 - Joan Crawford, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1905)

Mai, 10.


11. mai

11. mai er dagur 131 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 132 um skotár). Tað eru 234 dagar eftur av árinum.

Hendingar
1502 - Kristoffur Kolumbus setir segl og fer undir fjórðu ferðina um Atlantshav.
1858 - Minnesota verður 32indi statur USA.
1949 - Siam broytir navn til Thailand fyri aðru ferð. Fyrru ferð var í 1939, men varð broytt aftur til Siam í 1945.
1974 - Landsfelag Føroyska Froskmanna skipaði fyri kappsvimjing um Nólsoyarfjørð. Birgir Enni úr Suðuroyar Froskmannafelag vinnur kappingina. Hann er 1 tíma og 25 min. og 15 sek. um teinin, sum er nýtt met. Nr. 2 gerst Hermann Eysturoy úr Tórshavnar Froskmannafelag, nr. 3 gerst Jonhard Hansen úr Eysturoyar Froskmannafelag.

Føðingar
1888 - Irving Berlin, amerikanskur tónasmiður og sangskrivari (d. 1989)
1904 - Salvador Dali, spanskur málari (d. 1989)
1918 - Richard Feynman, amerikanskur alisfrøðingur (d. 1988)
1945 - Ingeborg Vinther, føroyskur politikari.
1963 - Natasha Richardson, ensk sjónleikarinna (d. 2009)
1978 - Laetitia Casta, fronsk sjónleikarinna.
1982 - Cory Monteith, kanadiskur sjónleikari (d. 2013)
1983 - Holly Valance, avstralsk songkvinna.
1988 - Marcel Kittel, týskur súkklari.

Andlát
 1976 - Alvar Aalto, finskur arkitektur (f. 1898)
 1981 - Bob Marley, jamaikanskur sangari (f. 1945)
 2001 - Douglas Adams, enskur rithovundur (f. 1952)

Mai, 11.


12. mai

12. mai er dagur 132 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 133 um skotár). Tað eru 233 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1881 - Tunesia gerst franskt hjáland.
 1917 - Sandavágssteinurin verður funnin.
 1926 - Roald Amundsen og Umberto Nobile flúgva við luftskipinum Norge yvir Norðpólin.
 1941 - Konrad Zuse framførir Z3-telduna í Berlin.

Føðingar
 1496 - Gustav Vasa, kongur Svøríkis (d. 1560)
 1590 - Cosimo II de' Medici, stórhertugi av Toskana (d. 1621)
 1803 - Justus von Liebig, týskur evnafrøðingur (d. 1873)
 1820 - Florence Nightingale, ensk sjúkrasystir  (d. 1910)
 1845 - Gabriel Fauré, franskur klaverleikari og tónasmiður (d. 1924)
 1907 - Katharine Hepburn, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2003)
 1928 - Burt Bacharach, amerikanskur sangari, sangskrivari og klaverleikari
 1936 - Frank Stella, amerikanskur málari og myndahøggari
 1940 - Lill Lindfors, svensk songkvinna.
 1950 - Gabriel Byrne, irskur sjonleikari.
 1962 - Emilio Estevez, amerikanskur sjonleikari.
 1967 - Bill Shorten, avstralskur politikari.
 1975 - Jonah Lomu, nysjalendskur rugbyleikari (d. 2015).
 1981 - Rami Malek, amerikanskur sjonleikari.
 1995 - Luke Benward, amerikanskur sjonleikari og sangari.

Andlát
 1970 - Nelly Sachs, tyskur rithovundur (f. 1891)
 2001 - Perry Como, amerikanskur sangari (f. 1912)
 2001 - Alexei Tupolev, russiskur verkfrøðingur (f. 1925)
 2005 - Monica Zetterlund, svensk sjónleikarinna (f. 1937)
 2008 - Robert Rauschenberg, amerikanskur málari (f. 1925)
 2017 - Mauno Koivisto, finskur forseti (f. 1923)
 2018 - Tessa Jowell, enskur politikari (f. 1947)

Mai, 12.


13. mai

13. mai er dagur 133 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 134 um skotár). Tað eru 232 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1852 - Færingetidende, fyrsta tíðindablað í Føroyum, kemur út.
 1892 - Tvøroyrar Bóltfelag (TB),  fyrsta fótbóltsfelag í Føroyum verður sett á stovn.

Føðingar
 1717 - Maria Theresia, erkihertuginna av Eysturríki og týsk-rómversk keisarinna (d. 1780)
 1894 - Asgeir Asgeirsson, íslendskur forseti (d. 1972)
 1907 - Daphne du Maurier, enskur rithøvundur (d. 1989)
 1922 - Bea Arthur, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2009)
 1939 - Harvey Keitel, amerikanskur sjonleikari.
 1950 - Stevie Wonder, amerikanskur sangari og sangskrivari.
 1968 - Scott Morrison, avstralskur politikari.
 1983 - Yaya Touré, fótbóltsleikari av Fílabeinsstrondini.
 1986 - Robert Pattinson, enskur sjónleikari.
 1986 - Alexander Rybak, norskur sangari og sangskrivari.
 1987 - Marianne Vos, nidurlendskur sukklari.
 1993 - Romelu Lukaku, belgiskur fótbóltsleikari.

Andlát
 1930 - Fridtjof Nansen, norskur rannsóknarmaður (f. 1861)
 1961 - Gary Cooper, amerikanskur sjónleikari (f. 1901)
 2019 - Doris Day, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1922)

Mai, 13.


Runavíkar kommuna

Runavíkar kommuna er ein kommuna í Eysturoy í Føroyum. Runavíkar kommuna fevnir um bygdirnar Rituvík, Æðuvík, Runavík, Saltangará, Glyvrar, Lamba, Lambareiði, Søldarfjørður, Skipanes, Skálafjørður, Skála, Oyndarfjørður, Funningsfjørð, Funningur og Elduvík. Fólkatalið í Runavíkar kommunu var 1. januar 2005 3.642 íbúgvar. Í dag(2015) er íbúgvaratalið 3.794, sambært heimasíðuni hjá Runavíkar kommunu.

Býráðið

Býráðið 2013-2017
Runavíkar býráð er mannað av 11 limum. Til seinasta býráðsval í 2012 varð Magnus Rasmussen, lærarin og bóndin úr Lamba, stóri atkvøðuslúkarin. Hann varð tískil valdur til borgarstjóra og tók yvir frá fyrrverandi borgarstjóranum Hans Jacob Lamhauge. Men tann 1.Januar 2016 gavst Magnus sum borgarstjóri, vegna at hann varð valdur á ting, og tí tók táverandi varaborgarstjórin, Tórbjørn Jacobsen yvir sum borgarstjóri í Runavíkar kommunu. Hinir 9 býráðslimirnir eru: Helgi L. Petersen, Bárður K. Nielsen, Kári E. Jacobsen, Jónleyg Hammer, Terje B. Vestergaard, Jónhard Danielsen, Hallur Ellingsgaard, Karl Rasmussen og Arnfinn Langaard.

Yvirlit yvir kommununa
Mentanar- og vinnulív í kommununi:
 Vinnulív
 Bakkafrost
 Borg
 MEST
 AWI Boats
 UniVice
 KREA

 Handilslív
 Handilsfelagið (ein handilsfelagsskapur, ið hevur til endamáls at kunna um felags virksemi í handlunum í Runavík, í Saltangará og á Glyvrum)

 Matvøruhandlar
 Á
 FK
 Bónus

matstovur
MC café
Sjókaféin
Café Cibo
Café Runavík (Hotel Runavík)

Kioskir
Kiosk Vár
Magn
Effo

Slóðir úteftir
Runavíkar kommuna
Borg
Faroeyard
AWI Boats service
KREA

Kommunur í Føroyum
Eysturoy


Sandavágs kommuna

Sandavágs kommuna, fyrrverandi kommuna í Føroyum. Sandavágs kommuna legði tann 1. januar 2009 saman við Miðvágs kommunu og varð til Vága kommunu.

Kommunur í Føroyum


Sands kommuna

Sands kommuna, kommuna í Føroyum. Sands kommuna umfatar meginpartin av gomlu Sands bygd, ið upprunaliga fataði um hálva Sandoynna í vídd.

Kommunur í Føroyum


Sjóvar kommuna

Sjóvar kommuna, kommuna í Føroyum. Sjóvar kommuna fevnir um bygdirnar Strendur, Innan Glyvur, Kolbanargjógv, Morskranes og Selatrað. Í kommununi búgva 1.043 fólk (48 % konufólk), harav 817 á Strondum (jan. 2005).

Tann gamla Sjóvar sókn fevndi um bygdirnar Selatrað, Strendur, Skála og Skálafjørð. Av hesum bygdum er Skálafjørður tann yngsta. Hon er bygd onkuntíð í 1600-árunum. Fyri stívliga 100 árum síðan komu niðursetubygdirnar Morskranes og Innan Glyvur afturat. Tann nýggjasta niðursetubygdin er Kolbanargjógv sum kom fyri góðum 60 árum síðan.

Navnið Sjóvar sókn kemur av býlinginum við Sjógv á Strondum, tí har stendur kirkjan sum nú er, og har hava kirkjur undan hesari staðið í fleiri hundrað ár so langt aftur, sum søguligar keldur røkka. Kirkjan við Sjógv var einasta kirkjan í sóknini heilt upp til okkara tíð. Kirkjan sum nú er, varð bygd í 1834. Á Selatrað kom kirkja í 1927, og á Skála í 1940. Hvussu gomul Sjóvar sókn og Strendur eru vita vit ikki, menn vilja verða við at vit skullu í hvussu so er aftur í 15. øld.

1. januar 1952 fór Sjóvar sókn í tvíningar, og Skála og Skálafjørður fóru burturúr og gjørdust sjálvstøðug kommuna við heitinum "Skála kommuna". Sjóvar sókn varðveitti sítt gamla navn eftir sundurbýtið, nú við bygdunum Innan Glyvur, Strendur, Kolbanargjógv, Morskranes og Selatrað.

Til kommununa hoyra uml. 70 merkur í jørð. Á Strondum eru 19 7/8 mk.ogn og 20 1/4 mk. landsjørð. Á Selatrað eru 8 merkur ogn og 22 merkur landsjørð.

Kommunur í Føroyum
Eysturoy


Skálavíkar kommuna

Skálavíkar kommuna, kommuna í Sandoy í Føroyum.

Kommunur í Føroyum


Skopunar kommuna

Skopunar kommuna, kommuna í Sandoynni.

Kommunur í Føroyum


Skúvoyar kommuna

Skúvoyar kommuna, kommuna í Føroyum. Í Skúvoyar kommunu, sum fevnir um bygdirnar og oyggjarnar Skúvoy og Stóru Dímun, búgva umleið 80 fólk. Av hesum búgva umleið 75 í Skúvoy. Við til Skúvoyar kommunu hoyrir Stóra Dímun, sum er 2,65 km2 til víddar og er 395 m. høg.

Kommunur í Føroyum


Sunda kommuna

Sunda kommuna er ein kommuna í Føroyum. Sunda kommuna er úrslitið av einum samstarvi millum kommunurnar í Sundalagnum í mong ár. Talan var tá um Hósvíkar-, Hvalvíkar-, Haldórsvíkar- og Sunda kommunur. Hetta samstarv var longi skipað í einum kommunufelagsskapi, men í 2003 varð hildið, at tíðin var búgvin at leggja saman í eina felags kommunu, saman við bygdunum Gjógv og Saksun. Við fólkaatkvøðu í øllum bygdum var uppskotið um samanlegging samtykt, og 1. januar 2005 fór nýggja kommunan til verka.

Bygdirnar fram við Sundalagnum hava eina langa og ríka søgu. Markatalsbygdirnar eru Hósvík (19 merkur), Hvalvík (24 merkur), Streymnes (12 merkur), Saksun (29 merkur og 8 gyllin), Haldórsvík (12 merkur), Tjørnuvík (24 merkur), Oyri (12 merkur), Norðskáli (4 merkur) og Gjógv (15 merkur). Í mangar øldir, tá landbúnaðurin var høvuðsálitið, var tætt samanhang millum markatal og fólkatal. Tá fiskivinnan so við og við mentist í 19. øld, fyrst við útróðri og síðan við sluppfiskiskapi, broyttist hetta mynstur tó. Í hesum tíðarskeiði vaks fólkatalið nógv, og hóast inntøkurnar meira og meira komu frá fiskivinnuni, var jarðarbrúkið enn ein týðandi partur av gerandisdegnum hjá teimum flestu. Tí vóru eisini nógv gerði løgd inn burturav haganum, serliga aftaná at myndugleikarnir góvu heimild fyri hesum í seinnu helvt av 19. øld og aftur við lógini frá 1938.

Sundið millum Eysturoynna og Streymoynna hevur ikki skilt bygdirnar frá hvørji aðrari, men heldur verið leiðin, sum fólk ferðaðust eftir, tá tey fóru á vitjan og tá tað ráddu um onnur ørindi. Tí ber til at siga, at hóast bygdirnar livdu sítt sjálvstøðuga lív, vóru eisini bond, sum bundu tær saman, í gaman og í álvara. Ein góð lýsing av hesum viðurskiftum er at lesa í bókini Á bygd fyrst í tjúgundu øld eftir víkamanninum Sámali Johansen.

Tá Brúgvin um Streymin var tikin í nýtslu í 1973 og í 1976 Norðskálatunnilin, broyttust fortreytirnar hjá økinum grundleggjandi. Frá at vera ein heldur avsíðis partur í landinum, gav henda nýggja meginferðsluæðrin øktar møguleikar fyri vinnulívinum, umframt ferðingarmøguleikar fyri tey, sum eitt nú starvast í Havn ella á Skálafjørðinum.Við nýggju, samanløgdu Sunda kommunu er høvuðsætlanin, at Sundalagið skal taka tey tungu tøkini í felag, og menna alt økið eftir eini miðvísari ætlan, sum kommunustýrið setur út í kortið. Á henda hátt verður støði lagt undir eina menningartilgongd, ið svarar til tey krøv, sum samtíðin setur okkum.

Við nýggju, samanløgdu Sunda kommunu er høvuðsætlanin, at Sundalagið skal taka tey tungu tøkini í felag, og menna alt økið eftir eini miðvísari ætlan, sum kommunustýrið setur út í kortið. Á henda hátt verður støði lagt undir eina menningartilgongd, ið svarar til tey krøv, sum samtíðin setur okkum.

Kommunur í Føroyum


Svínoyar kommuna

Svínoyar kommuna, kommuna í Føroyum.

Eftir komandi bygdaráðsval verður Svínoyar kommuna løgd saman við Klaksvíkar kommunu. Sáttmálin um samanleggingina varð undirskrivaður 16. apríl 2008 og kemur í gildi eftir komandi bygdaráðsval.

Kommunur í Føroyum


Sørvágs kommuna

Sørvágs kommuna, kommuna í Føroyum.

Sørvágs kommuna umfatar fýra bygdir og er á tveimum oyggjum:

 Sørvágur
 Bøur
 Gásadalur
 Mykines

Harafturat liggur útdeyða bygdin Víkar í Sørvágs haga.

Kommunur í Føroyum


Tvøroyrar kommuna

Tvøroyrar kommuna er kommuna í Føroyum. Í Tvøroyrar kommunu eru í dag 4 bygdir; Froðba, Tvøroyri,
Trongisvágur og Øravík. 1. september 2006 búðu 1.821 fólk í Tvøroyrar kommunu.

Kommunur í Føroyum


Vágs kommuna

Vágs kommuna, kommuna í Suðuroynni í Føroyum. Vágs kommuna fevnir um Vág, Nes og Fámara. Borgarstjóri tíðarskeiðið 2021-2025 er Bjarni Johansen, varaborgarstjóri er Erhard Joensen.

Fólkatalið í Vágs kommunu var 1.378 hin 1. oktober 2022.

Býráðslimir síðan 1907
Fyrst í 20. øld vóru kommunuvalini í Føroyum í januar /februar og teir valdu kommunustýrislimirnir sótu frá 1.januar árið eftir og til 31.desember fjórða árið, sum valið til næsta valskeið hevði verið í januar /februar. Kommunustýrislimir, sum vórðu valdir t.d. 12. februar 1910, sótu frá 1. januar 1911, teir sum vórðu valdir 26. januar 1914 sótu frá 1. januar 1915 og soleiðis fram. Niðanfyri sæst yvirlit yvir býráðslimir/sóknarstýrislimir í Vágs kommunu, síðan kommunan varð stovnað í 1907.

1.10.1907 - 31.12.1910
Petur Dahl, sóknarstýrisformaður
Magnus Dahl
Johan Mortensen
Joen J.Dahl, jun
Thomas Johan Dahl

1.1.1911 - 31.12.1914
Petur Dahl, sóknarstýrisformaður
Magnus Dahl
Jasper A.Hjelm
Joen J. Dahl, jun
Alexander Vilhelm

1.1.1915 - 31.12.1918
Napoleon Nolsøe, sóknarstýrisformaður
Ole M.Petersen
Olaf Mikkelsen
Mortan Erik Leo
Jaspur A.Hjelm

1.1.1919 - 31.12.1922
Petur Dahl, sóknarstýrisformaður
Magnus Dahl
Johan Mortensen
Johan Nolsøe
Jaspur A.Hjelm

1.1.1923 - 31.12.1926
Petur Dahl, sóknarstýrisformaður
Magnus Dahl
Thomas Johan Dahl
Johan Nolsøe
Jaspur A.Hjelm
Thomas Johan Augustinussen
Niels Peter Midjord

1.1.1927 - 31.12.1930
Petur Dahl, sóknarstýrisformaður
Magnus Dahl
Thomas Johan Dahl
Johan Nolsøe
Jaspur A. Hjelm
Johan Andreas Godtfred
Daniel J.E. Niclasen

1.1.1931 - 31.12.1934
Johan Nolsøe, sóknarstýrisformaður
Petur Dahl
Thomas Johan Dahl
Jaspur A. Hjelm
Danjal J.E. Niclasen
Niels Petur Strøm
Jens Christian Skaalum

1.1.1935 - 31.12.1938
Andreas Djurhuus, sóknarstýrisformaður
Danjal J.E.Niclasen (hann doyði í 1937,og fyri hann kom Jens Nicolaj Joensen inn)
Sámal Johansen
Niels Petur Jacobsen
Hans Jacob Poulsen
Óli M.Mikkelsen
Hans Michael Andreasen

1.1.1939 - 31.12.1942
Andreas Djurhuus, sóknarstýrisformaður
Sámal Johansen
Óli M.Mikkelsen
Johan Dahl
Poul A.Leo
Viggo Dahl
Niels Petur Strøm

1.1.1943 - 31.12.1946
Andreas Djurhuus, sóknarstýrisformaður
Sámal Johansen
Óli M.Mikkelsen
Johan Dahl
Viggo Dahl
Arnhold Hjelm
Joen Pauli Thomasen

1.1.1947 - 31.12.1950
Joen Pauli Thomasen, sóknarstýrisformaður 1947
Sámal Johansen, sóknarstýrisformaður 1948-1950
Andreas Djurhuus
Johan Dahl
Petur Otto Ellingsgaard
Hans Jacob Hjelm
Alfred Holm

(Við løgtingslóg nr. 61 frá 2. desember 1949 varð vallógin til kommunuvalini broytt soleiðis,
at valið fór fram í november/ desember, og tikið var við 1. januar árið eftir.
T.d. var val 1. desember 1950, nývalda sóknarstýrið tók við 1. januar 1951)

1.1.1951 – 31.12.1954
Andreas Djurhuus, sóknarstýrisformaður
Johan Dahl
Hans Jacob Hjelm
Alfred Holm
Mikkjal A.Godtfred
Hans Petur Djurhuus
Verner Mosbjerg Christensen

1.1.1955 – 31.12.1958
Andreas Djurhuus, sóknarstýrisformaður
Johan Dahl
Hans Jacob Hjelm
Mikkjal A.Godtfred
Thomas Johan Silvurdal (hann doyði í 1957, fyri hann kom Thorvald Hjelm inn)
Sigvald Nordenskjold
Jacob Niclasen

1.1.1959 – 31.12.1962
Andreas Djurhuus, sóknarstýrisformaður
Johan Dahl
Hans Jacob Hjelm
Jacob Niclasen
Daniel Peter Ludvig
Petur Nolsøe
Sverri Skaalum

1.1.1963 – 31.12.1966
Sámal Johansen, sóknarstýrisformaður 1963-1965
Johan Dahl, sóknarstýrisformaður 1966
Sverri Skaalum
Martin Carl Olsen
Tórleif Augustinussen
Erling Poulsen (Var í farloyvi 1965/66, tá var Marius Absalonsen fyri hann)
Ásbjørn Jacobsen

1.1.1967 – 31.12.1970
Martin Carl Olsen, sóknarstýrisformaður 1967
Andrew Godtfred, sóknarstýrisformaður 1968-1970
Sverri Skaalum
Tórleif Augustinussen
Ásbjørn Jacobsen
Rasmus Mikkelsen
Esbern Holm

1.1.1971 – 31.12.1974
Sverri Skaalum, sóknarstýrisformaður 1971-1972, býráðsformaður 1973-1974
Martin Carl Olsen
Ásbjørn Jacobsen
Dia Poulsen
Arne Brattaberg
Andreas Mikkelsen
Hans Jacob Hjelm (hann doyði í 1973, fyri hann kom Torleif Augustinussen inn)

(Valið fór fram í des 1974, og nýggja býráðið tók við 1.1.1975, men longu í des. 1976 var aftur val,
og nýggju limirnir tóku við 1.1.1977. Síðani hava býráðini sitið í 4 ár)

1.1.1975 – 31.12.1976
Torbjørn Benjardøgg, býráðsformaður
Elias Joensen
Ásbjørn Jacobsen
Torleif Augustinussen
Rudolf Tausen
John Mikkelsen
Niels Petur Nolsøe
Ingvard Thorsteinsson
Sverri Skaalum

1.1.1977 – 31.12.1980
Torbjørn Benjardøgg, býráðsformaður
Andreas Petur Jacobsen
Ingvard Thorsteinsson
John Mikkelsen
Ásbjørn Jacobsen
Sverri Skaalum
Martin Carl Olsen
Flemming Mikkelsen
Rudolf Tausen

1.1.1981 – 31.12.1984
Andreas Petur Jacobsen, býráðsformaður
Sverri Skaalum
Dánjal Bjarkhamar
Flemming Mikkelsen
Torbjørn Benjardøgg
Jákup Olsen
Ingvard Thorsteinsson
Rudolf Tausen
Elsebeth Nielsen

1.1.1985 – 31.12.1988
Torbjørn Benjardøgg, býráðsformaður
Brynjálvur Dahl
John Mikkelsen, (hann doyði í 1985, fyri hann kom Eyðfinn Mørk inn)
Dánjal Bjarkhamar
Sverri Skaalum
Andreas Petur Jaocbsen, (30.juli 1986 boðar Andreas Petur frá, at hann flytir úr kommununi í eitt ár, Páll Augustinussen kemur í hansara stað)
Jákup Olsen
Ingvard Thorsteinsson
Jacob Jacobsen

1.1.1989 – 31.12.1992
Mannbjørn Tausen, býráðsformaður
Dánjal Bjarkhamar
Brynjálvur Dahl
Páll Augustinussen
Ingi Erhardsen (Ingi biður í oktober 1990 um at Høgni Mohr tekur sæti fyri hann)
Sverri Skaalum
Ingvør Hansen
Eyðfinn Mørk
Jákup Olsen

1.1.1993 – 31.12.1996

Jógvan Krosslá, býráðsformaður
Sverri Skaalum, (hann doyði í 1995, fyri hann kom Jóannes Norðberg inn)
Dia Poulsen
Dánjal Bjarkhamar
Eddie Augustinussen
Eyðfinn Mørk
Páll Augustinussen
Jákup Olsen
Leif Lisberg

1.1.1997 – 31.12.2000
Jógvan Krosslá, býráðsformaður
Dánjal Bjarkhamar
Niels við Gjógvará
Ingvør Hansen
Eyðfinn Mørk
Páll Augustinussen
Jákup Olsen
Poul Johannes Joensen
Ásgerð Stenberg

1.1.2001 – 31.12.2004
Jógvan Krosslá, býráðsformaður
Dánjal Bjarkhamar
Ásgerð Stenberg
Eyðfinn Mørk
Sølvi Andreasen
Mortan Mortensen
Turid Kjærbo
Páll Augustinussen
Poul Johannes Joensen

1.1.2005 - 31.12.2008

Kirstin Strøm Bech, býráðsformaður
Ásgerð Stenberg
Svenning Borg
Eyðfinn Mørk
Sølvi Andreasen
Poul W. Augustinussen
Jógvan Krosslá
Dánjal Bjarkhamar
Hans J. Joensen

1.1.2009 - 31.12.2012
Kirstin Strøm Bech, býráðsformaður
Jógvan Krosslá
Sirið Stenberg
Tórður Poulsen
Poul Augustinussen
Arnbjørn Fagraklett (søkti um farloyvi frá august 2009, Eileen Sandá tók sæti fyri hann)
Dánjal Bjarkhamar
Eydis Kjærbo
Svenning Borg

1.1.2013 - 31.12.2016

Dennis Holm, býráðsformaður
Eydis Kjærbo
Sirið Stenberg
Tórður Poulsen
Dánjal Bjarkhamar
Poul Augustinussen
Anna Brattaberg Samuelsen
Heri Hjelm
Conrad Gaard Joensen

Keldur

Slóðir úteftir

 vagur.fo Heimasíðan hjá Vágs Kommunu

Kommunur í Føroyum


Vestmanna kommuna

Vestmanna kommuna, kommuna í Streymoynni.

Kommunur í Føroyum
Vestmanna


Viðareiðis kommuna

Viðareiðis kommuna, kommuna á Viðoynni. Viðareiði er einasta bygdin á oyggjinni.

Kommunur í Føroyum


14. mai

14. mai er dagur 134 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 135 um skotár). Tað eru 231 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1796 - Edward Jenner byrjar at koppseta fólk við neytapokum, sum eru nær skyldar við pokur, fyri at framleiða andevni móti pokum í kroppinum.
 1800 - Amerikanska stjórnin byrjar við at flyta høvuðsstaðin frá Philadelphia til Washington, D.C..
 1948 - Ísrael verður sjálvstøðugt. Beint eftir at boðini um sjálvstøðu, verður landið álopið av arabisku grannalondunum.
 1971 - Javni, felagið fyri fólk við menningartarni, verður sett á stovn.
 1973 - Fyrsta amerikanska rúmdarstøðin Skylab verður skotin upp.
 2006 - FaroeJet lender fyri fystu ferð í Føroyum.

Føðingar
 1727 - Thomas Gainsborough, enskur listamálari (d. 1788)
 1943 - Ólafur Ragnar Grímsson, íslendskur forseti.
 1944 - George Lucas, amerikanskur leikstjóri.
 1953 - Norodom Sihamoni, kambodjanskur kongur.
 1961 - Tim Roth, enskur sjónleikari.
 1965 - Eoin Colfer, írskur rithøvundur.
 1969 - Cate Blanchett, avstralsk sjónleikarinna.
 1984 - Mark Zuckerberg, stovnari av Facebook

Andlát
1912 - August Strindberg, svenskt leikskald (f. 1849)
1912 - Fridrik VIII, danskur kongur (f. 1843)
1987 - Rita Hayworth, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1918)
1998 - Frank Sinatra, amerikanskur sangari (f. 1915)
2015 - B.B. King, amerikanskur bluestónleikari (f. 1925)

Keldur

Mai, 14.


15. mai

15. mai er dagur 135 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 136 um skotár). Tað eru 230 dagar eftur av árinum. Dagurin kallast eisini halvarðsøka eftir norska halgimenninum Hallvarði. Sagt verður, at ternan kemur á halvarðsøku.

Hendingar
 1567 - Maria Stuart, skotadrotning, giftir seg við James Hepburn, ið fær heitið hertugin av Oknoyggjum.
 1811 - Paraguai verður sjálvstøðugt.
 1928 - Teknimyndafigururin Mickey Mouse, hjá Walt Disney, verður at síggja fyri fyrstu ferð í stuttfilminum Plane Crazy.
 1940 - McDonald's opnar sína fyrstu matstovu í Kalifornia, USA.
 1972 - Japanska oyggin Okinawa verður japonsk aftur, eftir at hava verið hersett av amerikanarum í 1945.
 2006 - FaroeJet flýgur sín fyrsta flogtúr, millum Kastrup Flogvøll og Vága Floghavn.
 2013 - Barnagarðurin Eikilund læt upp á Kráarvegi í Vági, hann er 350 m2 til støddar og hevur 6 stovur.

Føðingar
 1567 - Claudio Monteverdi, italskt tónaskald (d. 1643)
 1773 - Klemens von Metternich, eysturríkskur politikari (d. 1859)
 1859 - Pierre Curie, franskur alisfrøðingur (d. 1906)
 1903 - Maria Reiche, týskur støddfrøðingur og fornfrøðingur (d. 1998)
 1937 - Madeleine Albright, fyrsti kvinnuligi uttanríkisráðharri í USA (d. 2022)
 1948 - Brian Eno, bretskur tónleikari.
 1964 - Lars Løkke Rasmussen, danskur politikari og forsætisráðharri Danmarkar.
 1981 - Patrice Evra, franskur fótbóltsleikari.
 1987 - Andy Murray, skotskur tennisleikari.

Andlát
1886 - Emily Dickinson, amerikanskt skald (f. 1830)
1929 - Søren Henrik Theodor Sørensen, Føroya próstur 1878-84.
1991 - Max Frisch, sveisiskur rithøvundur (f. 1911)

Mai, 15.


18. desember

18. desember er dagur 352 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 353 um skotár er). 13 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 2006 - Føroya Sparikassi broytir navn til Eik Banki.

Føðingar
 1863 - Franz Ferdinand erkihertogi (d. 1914).
 1878 - Josef Stalin, sovetskur politikari (d. 1953).
 1879 - Paul Klee, tysk-sveisiskur malari (d. 1940).
 1913 - Willy Brandt, tyskur kanslari (d. 1992).
 1920 - Ingálvur av Reyni í Tórshavn, føroyskur listamaður, deyður 2005.
 1943 - Keith Richards, enskur tónleikari.
 1946 - Steven Spielberg, amerikanskur leikstjóri.
 1954 - Ray Liotta, amerikanskur sjónleikari.
 1963 - Brad Pitt, amerikanskur sjónleikari.
 1978 - Katie Holmes, amerikonsk sjónleikarinna.
 1980 - Christina Aguilera, amerikonsk songkvinna.
 1985 - Heidi Andreasen á Eiði (fødd í Havn), føroyskur svimjari.
 1988 - Lizzie Deignan, enskur súkklari.

Andlát
 1844 - Jean-Baptiste de Lamarck (f. 1744).
 2000 - Kirsty MacColl, ensk songkvinna (f. 1959).
 2011 - Vaclav Havel, kekkiskur rithøvundur og politikari (f. 1936).
 2016 - Zsa Zsa Gabor, ungarsk-amerikonsk sjónleikarinna (f. 1917).

Desember, 18.


16. mai

16. mai er dagur 136 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 137 um skotár). Tað eru 229 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1568 - Maria Stuart flýggjar til Onglands.
 1770 - Franski kongurin Ludvík 16. verður giftur við hertogafrúini Marie Antoinette, dóttir av keisarinnu Maria Theresia
 1929 - Fyrsta Oscar-virðislønin verður handað. Vinnarin er týski sjónleikarin Emil Jannings.
 1945 - Bretska hersetingin í Føroyum endar.
 2005 - Kvinnur fáa valrætt í Kuveit.

Føðingar
 1898 - Tamara de Lempicka, pólskur listamálari (d. 1980)
 1905 - Henry Fonda, amerikanskur sjónleikari (d. 1982)
 1937 - Yvonne Craig, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2015)
 1953 - Pierce Brosnan, irskur sjónleikari.
 1966 - Janet Jackson, amerikonsk songkvinna.
 1972 - Andrzej Duda, pólskur forseti.
 1974 - Laura Pausini, italsk songkvinna.
 1977 - Emiliana Torrini, íslendsk songkvinna.
 1986 - Megan Fox, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát
 1953 - Django Reinhardt (f. 1910)
 1990 - Sammy Davis, Jr. (f. 1925)
 1990 - Jim Henson (f. 1936)

Mai, 16.


17. mai

17. mai er dagur 137 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 138 um skotár). Tað eru 228 dagar eftur av árinum. Dagurin í dag er tjóðardagur Noregs.

Hendingar
 2013 - Jacob Vestergaard, landsstýrismaður í fiskimálum, fær handað ætlanarskriv frá ES um ætlaðar handilsforðingar móti Føroyum.

Føðingar
 1749 - Edward Jenner, enskur lækni (d. 1823)
 1918 - Birgit Nilsson, svensk operasongkvinna (d. 2005)
 1936 - Dennis Hopper, amerikanskur sjónleikari (d. 2010)
 1955 - Bill Paxton, amerikanskur sjónleikari (d. 2017)
 1958 - Paul Di'Anno, enskur sangari.
 1961 - Enya, írsk songkvinna.
 1971 - Maxima, nidurlendsk drotning.
 1991 - Johanna Konta, avstralsk-bretsk tennisleikarinna.

Andlát
 1510 - Sandro Botticelli, italskur málari (f. 1449)
 1788 - Dorothea Biehl, danskur rithøvundur og umsetari (f. 1731)
 2004 - Tony Randall, amerikanskur sjónleikari (f. 1920)
 2012 - Donna Summer, amerikonsk songkvinna (f. 1948)
 2017 - Chris Cornell, amerikanskur tónleikari (f. 1964)
 2019 - Herman Wouk, amerikanskur rithovundur (f. 1915)
 2022 - Vangelis, grikskur tónleikari og tónaskald (f. 1943)

Mai, 17.


18. mai

18. mai er dagur 138 í árinum í tí gregorianska kalendaranum (dagur 139 um skotár). Tað eru 227 dagar eftur av árinum.

Hendingar
 1499 - Alonso de Ojeda setir segl og fer um Atlantshav til økið sum fær navnið Venesuela frá honum.
 1652 - Rhode Island bannar trælahald, men lógin verður ikki hildin.
 1803 - Stóra Bretland meldar kríggj ímóti Frakland.
 1980 - Toppurin av gosfjallinum Mount St. Helens í amerikanska statinum Washington sprongdist í luftina. 57 fólk lata lív.
 1993 - Ófriður tekur seg upp í Keypmannahavn eftir ein ES -fólkaatkvøðu. 113 byrsuskot verða skotin av løgregluni ímóti mótmælarunum og 11 fólk verða særd.
 2005 - Ein mynd frá Hubble rúmdarteleskopinum prógvar at Pluto hevur 2 mánar, ið nevnast Nix og Hydra.
 2019 - Niðurlond vinna ársins útgávu av Eurovision Song Contest.

Føðingar
 1868 - Nikolai II, keisari Russlands (d. 1918)
 1872 - Bertrand Russell, bretskur heimspekingur (d. 1970)
 1883 - Walter Gropius, týskur arkitektur (d. 1969)
 1889 - Gunnar Gunnarsson, íslendskur rithøvundur (d. 1975)
 1909 - Fred Perry, bretskur tennisleikari (d. 1995)
 1912 - Perry Como, amerikanskur sangari (d. 2001)
 1919 - Margot Fonteyn, bretskur dansari (d. 1991)
 1920 - Jóhannes Páll II, pávi (d. 2005)
 1941 - Miriam Margolyes, bretsk sjonleikarinna.
 1947 - John Bruton, irskur politikari.
 1960 - Yannick Noah, franskur tennisleikari.
 1970 - Tina Fey, amerikonsk sjónleikarinna.
 1975 - Jack Johnson, amerikanskur sangari.
 1978 - Ricardo Carvalho, portugisiskur fótbóltsleikari.
 1986 - Kevin Anderson, sudafrikanskur tennisleikari.

Andlát
 1987 - Hans Jacob Jacobsen (Heðin Brú), føroyskur rithøvundur (f. 1901)
 2015 - Halldór Ásgrímsson, íslendskur forsætisráðharri (f. 1947)

Mai, 18.


17. desember

17. desember er dagur 351 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 352 um skotár er). 14 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar

Føðingar
 1874 - William Lyon Mackenzie King, kanadiskur politikari (d. 1950).
 1930 - Armin Mueller-Stahl, týskur sjónleikari.
 1936 - Frans pavi.
 1942 - Muhammadu Buhari, nigerianskur forseti.
 1958 - Mike Mills, amerikanskur tónleikari.
 1974 - Giovanni Ribisi, amerikanskur sjónleikari.
 1975 - Milla Jovovich, ukrainsk-amerikonsk sjónleikarinna.
 1977 - Sámal Matras Kristiansen, samfelagsfrøðingur.
 1978 - Manny Pacquiao, filippinskur boksari.

Andlát
 1830 - Simon Bolivar, venesuelskur politikari (f. 1783)
 1967 - Harold Holt, avstralskur politikari (f. 1908)
 2009 - Jennifer Jones, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1919)
 2011 - Kim Jong-il, norðurkoreanskur politikari (f. 1941)
 2012 - Daniel Inouye, amerikanskur politikari (f. 1924)

Desember, 17.


16. desember

16. desember er dagur 350 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 351 um skotár er). 15 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
1653 - Oliver Cromwell tekur ræðið í Bretland undir heitinum „Lord Protector“.
2012 - Pál Joensen vann bronsu á HM á stuttgeil í 1500 metrum frí við tíðini 14:36.93, danin Mads Glæsner vann kappingina við tíðini 14:30.01. Bronsu heiðursmerkið sum Pál vann var tað fyrsta heiðursmerki í HM í svimjing, sum nakar føroyingur nakrantíð hevur vunnið. Í juni 2013 varð bronsan broytt til silvur, av tí at danin Mads Glæsner, sum vann gull í somu kapping, varð dømdur fyri doping og misti tí heiðursmerkini, ið hann hevði vunnið á HM á stuttgeil í 2012. Dopingroyndirnar vóru tiknar undir HM stevnuni.
2013 - Føroya fyrsti langhylur varð reisur á Oyrunum í Vági. Hann væntaðist tá at gerast liðugur á sumri 2014.
2014 - Yvirgangsálop var framt móti einum skúla í Peshawar í Pakistan, har ið í minsta lagi 145 fólk lótu lív, av teimum vóru 132 børn millum 8 og 18 ár. Tað vóru sjey vápnaðir menn, ið vóru limir í Tehreek-e-Taliban Pakistan, ið framdu illgerðina.

Føðingar
 1770 - Ludwig van Beethoven, týskt tónaskald (d. 1827)
 1775 - Jane Austen, enskur rithøvundur (d. 1817)
 1866 - Wassily Kandinsky, russiskur málari (d. 1944)
 1917 - Arthur C. Clarke, enskur rithøvundur (d. 2008)
 1928 - Philip K. Dick, amerikanskur rithøvundur (d. 1982)
 1938 - Liv Ullmann, norsk sjónleikarinna.
 1946 - Benny Andersson, svenskur sangari (ABBA).
 1963 - Benjamin Bratt, amerikanskur sjónleikari.
 1973 - Mariza, portugisisk songkvinna.
 1988 - Mats Hummels, týskur fótbóltsleikari.
 1997 - Zara Larsson, svensk songkvinna.

Andlát
1859 - Wilhelm Grimm (annar av Grimm brøðrunum)
1965 - W. Somerset Maugham, enskur rithøvundur (f. 1874)
1977 - Rikard Long (f. 1889)
1989 - Silvana Mangano, italsk sjónleikarinna (f. 1930)

Desember, 16.


15. desember

15. desember er dagur 349 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 350 um skotár er). 16 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
1959 - 15. desember verður Loranstøðin á Eiði tikin í brúk.
2006 - FaroeJet fer í gjaldssteðg.
2013 Tvær ódnir raktu Føroyar innanfyri eitt døgn, fyrra ódnin byrjaði leygarkvøldið hin 14. desember, og longu dagin eftir herjaði ein onnur ódn, sum var uppaftur verri enn hin fyrra, hon byrjaði seinnapartin sunnudagin hin 15. desember og herjaði til miðnátt. Fleiri hundrað skaðfráboðanir vóru, og streymurin fór nógvastaðni norðanfjørðs í fleiri tímar. Streymslitið í Havn stóðst av, at øll yvirtromin á Vinnuháskúlalun fór í luftina og feyk omanyvir ein stóran el-steyra hjá SEV við háspenningslinjum.

Føðingar
 37 - Nero, keisari í Róm (d. 68)
 1832 - Gustave Eiffel, franskur arkitektur (d. 1923)
 1860 - Niels Ryberg Finsen, føroysk-danskur lækni (d. 1904)
 1861 - Pehr Evind Svinhufvud, finskur forseti (d. 1944)
 1907 - Oscar Niemeyer, brasilskur arkitektur (d. 2012)
 1928 - Friedensreich Hundertwasser, eysturíkskur málari (d. 2000)
 1931 - Klaus Rifbjerg, danskur rithøvundur (d. 2015)
 1942 - Lorenzo Piretto, italskur erkibiskupur.
 1949 - Don Johnson, amerikanskur sjónleikari.
 1952 - Allan Simonsen, danskur fótbóltsleikari.
 1986 - Keylor Navas, kosta-rikanskur fótbóltsleikari.

Andlát
 1675 - Johannes Vermeer, niðurlendskur listmálari (f. 1632)
 1819 - Daniel Rutherford, skotskur alis-, evna- og plantufrøðingur (f. 1749)
 1916 - Súsanna Helena Patursson, føroysk kvinnurættindahetja (d. 1864)
 1949 - Jógvan Waagstein, føroyskur tónasmiður og listmálari (f. 1879).
 1966 - Walt Disney (f. 1901)
 2011 - Christopher Hitchens (f. 1949)
 2013 - Joan Fontaine, bretsk-amerikonsk sjónleikarinna (f. 1917)

Desember, 15.


14. desember

14. desember er dagur 348 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 349 um skotár er). 17 dagar eru eftir av árinum. Dagurin er altjóða diabetesdagur.

Hendingar
 557 - Konstantinopel tekur stóran skaða eftir ein jarðskjálvta.
 1287 - Yvir 50.000 fólk lata lív í flóði í Hollandi.
 1542 - Mary Stuart gerst Mary Skotadrotning.
 1819 - Alabama gerst tvey og tjúgundi statur USA.
 1896 - Undirgundsbanin í Glasgow letur upp.
 1903 - Wright brøðurnir gera sína fyrstu flogroynd.
 1903 - Kvívíkar kirkja verður vígd.
 1911 - Norðmaðurin Roald Amundsen og toymi hansara gerast fyrstir at røkka Suðurpólin.
 1918 - Á fyrsta sinni kunnu konufólk atkvøða í Bretlandi, tá ið allar eldri enn 30 ár sleppa til fólkaatkvøðu.
 1939 - Vetrakríggið: Sovjetsamveldið verður burturvíst úr League of Nations fyri at leypa á Finnland.
 1940 - Plutonium (Pu-238) verður isolerað fyri fyrstu ferð á Berkley háskúlanum í Kalifornia.
 1941 - Seinni heimsbardagi: Japan undirskrivar samstarvsavtalu við Tailand.
 1955 - Albania, Eysturríki, Bulgaria, Kambodja, Ceylon, Finnland, Ungarn, Írland, Italia, Jordan, Laos, Libya, Nepal, Portugal, Rumenia og Spania ganga uppí Sameindu Tjóðir.
 1962 - Rúmdarfarið Mariner 2 hjá NASA, gerst fyrsta rúmdarfar, ið flýgur framvið Venus.
 1963 - Ein byrging í Los Angeles gevur seg, við teimum avleiðingum at 5 fólk lata lív og fleiri hundrað bústaðir oyðileggjast.
 1972 - Eugene Cernan gerst síðsti maður at ganga á mánanum.
 2003 - Forseti Pakistan, Pervez Musharraf verður fyri morðroynd.
 2004 - Millau Viaduct, heimsins hægsta brúgv, verður vígd við Millau í Fraklandi,
2012 - 28 fólk, harav 20 børn, lata lív í hópdrápi í býnum Sandy Hook, Connecticut, USA. Hetta er higartil størsta hópdráp, sum er framt í einum fólkaskúla (barnaskúla) í amerikanskari søgu. Hetta er næststørsta hópdráp, ið verður framt á einum skúla í USA. Tað størsta er hópdrápið á Virginia Tech í 2007.
2013 - Tvær ódnir raka Føroyar innanfyri eitt døgn. Fyrra ódnin brestur á leygarkvøldið hin 14. desember, og longu dagin eftir herjar ein afturat. Hendan gerst uppaftur verri enn hin fyrra, tá hon rakar seinnapartin sunnudagin hin 15. desember og herjar til miðnátt. Fleiri hundrað skaðafráboðanir vera meldaðar, og streymurin fer nógvastaðni í fleiri tímar.

 Ítróttur
 Svimjing
2013 - Pál Joensen vinnur silvurheiðursmerki í 1500 metrar frí á EM á stuttgeil í Herning. Hetta er fyrsta heiðursmerki, ið Føroyar vinnur á EM í stuttgeil.

Føðingar
 1503 - Nostradamus (d. 1566)
 1546 - Tycho Brahe (d. 1601)
 1917 - Tove Ditlevsen, danskur rithøvundur (d. 1976)
 1935 - Lee Remick, amerikanskur sjónleikari (d. 1991)
 1947 - Jane Birkin, bretskur sjónleikari
 1947 - Dilma Rousseff, brasilskur forseti
 1966 - Helle Thorning-Schmidt, danskur forsætismálaráðharri
 1979 - Michael Owen, enskur fótbóltsleikari
 1988 - Vanessa Hudgens, amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna

Andlát
 1799 - George Washington, amerikanskur forseti (f. 1732)
 1861 - Albert prinsur Stóra Bretlands (f. 1819)
 1947 - Stanley Baldwin, bretskur politikari (f. 1867)
 1989 - Andrei Sakharov (f. 1921)
 2013 - Peter O'Toole, írskur sjónleikari (f. 1932)

Desember, 14.


13. desember

13. desember er dagur 347 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 348 um skotár er). 18 dagar eru eftir av árinum.

Dagurin í dag kallast Luciadagur.

Hendingar
 1642 - Abel Tasman gerst fyrsti maður, ið finnur Nýsæland.
 1867 - Írsk mótstøðufólk bresta bumbu í London, 6 fólk lata lív.
 1903 - Kvívíkar kirkja verður vígd.
 1938 - Føroyskt verður viðurkent sum skúlamál. Jødatýningin: Neungamme týningarlegan opnar í Hamborg.
 1941 - Seinni heimsbardagi: Ungarn og Rumenia melda kríggj ímóti USA.
 1959 - Erkibiskup Makarios III gerst fyrsti forseti Kýpros.
 1974 - Malta fer uppí Bretska samveldið.
 1982 - Ein jarðskjálvti í Norðurjemen, hevur við sær at 2800 lata lív og 1500 onnur verða særd.
 2001 - Indiska tingið verður fyri yvirgangsatsókn. 12 fólk lata lív, harímillum yvirgangsmennirnir.
 2002 - Evropa Samveldið boðar frá at Kýpros, Kekkia, Estland Ungarn, Letland, Litava, Malta, Pólland, Slovakia og Slovenia gerast limir frá 1. mai 2004.
 2003 - Saddam Hussein verður fangaður nær heimi sínum í Tikrit í Irak.
 2006 - Sáttmáli Sameindu tjóða um rættindi hjá einstaklingum, ið bera brek, samtyktur í ST
 2011 - 7 fólk, harímillum eitt 17 mánaða gamalt smábarn, lata lív í einum sjálvmorðsálopi á ein jólamarknað í Liége í Belgia.
 2013 - Ein næmingur verður skotin til deyða, tá hon leitar eftir bókavørðinum, á einum bókasavni á miðnámskúla hennara í USA. Gerningsmaðurin hevði júst verið burturvístur úr debatttoymi skúlans av bókavørðinum. Hann tók sítt egna lív stutt aftaná hendingina.

Føðingar
1797 - Heinrich Heine, týskur rithøvundur (d. 1856)
1818 - Mary Todd Lincoln, amerikonsk forsetafrú (d. 1882)
1925 - Dick Van Dyke, amerikanskur sjónleikari
1929 - Christopher Plummer, kanadiskur sjónleikari
1945 - Herman Cain, amerikanskur politikari
1957 - Steve Buscemi, amerikanskur sjónleikari
1976 - Søren Friis, danskur fótbóltsleikari
1981 - Amy Lee, amerikonsk songkvinna (Evanescence)
1989 - Taylor Swift, amerikonsk songkvinna

Andlát
1784 - Samuel Johnson (f. 1709)
1944 - Wassily Kandinsky, russiskur málari (f. 1866)

Desember, 13.


2. august

2. august er dagur 214 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 215 um skotár er). 151 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 Russiska skipið Olshana siglir á Flesjarnar á leið út av Kollafirði. Skipið sakk morgunin eftir.

Føðingar
1932 - Peter O'Toole, írskur-bretskur sjónleikari (d. 2013)
1939 - Wes Craven, amerikanskur filmsleikstjóri (d. 2015)
1942 - Isabel Allende, kilenskur rithøvundur.
1950 - Jussi Adler-Olsen, danskur rithøvundur.

Andlát
 1946 - Jóannes Patursson

August, 02.


3. august

3. august er dagur 215 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 216 um skotár er). 150 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 2007 - Russiski trolarin Olshana søkkur í Tangafirði eftir at hava siglt á Flesjarnar kvøldið fyri.
 2014 - Valborg Heinesen vann silvur á DM í 5000 metra renning við tíðini 17.30,22 min., sum var nýtt føroyskt met.

Føðingar
 1923 - Shenouda III (d. 2012)
 1926 - Tony Bennett, amerikanskur sangari.
 1940 - Martin Sheen, amerikanskur sjónleikari.
 1960 - Anna-Maria Ravnopolska-Dean, bulgarskur tónleikari.
 1963 - James Hetfield, amerikanskur tónleikari.
 1979 - Evangeline Lilly, kanadisk sjónleikarinna.

Andlát
 2020 - John Hume, norðurírskur politikari (f. 1937).

August, 03.


1. desember

1. desember er dagur 335 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 336 um skotár er). 30 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
1867 - Kunoyar kirkja verður vígd.

Føðingar
 1761 - Marie Tussaud (d. 1850)
 1923 - Morris, belgiskur teknari (d. 2001)
 1935 - Woody Allen, amerikanskur leikstjori og sjonleikari.
 1940 - Richard Pryor, amerikanskur sjonleikari og uppistandari (d. 2005)
 1945 - Bette Midler, amerikonsk songkvinna og sjonleikarinna.
 1970 - Sarah Silverman, amerikonsk sjonleikarinna og uppistandari.

Andlát
 1973 - David Ben-Gurion, israelskur politikari (f. 1886)
 1987 - James Baldwin, amerikanskur rithovundur (f. 1924)

Desember, 01.


2. desember

2. desember er dagur 336 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 337 um skotár er). 29 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar

Føðingar
 1847 - Deacon White, amerikanskur hornabóltsleikari (d. 1939)
 1859 - Georges Seurat, franskur málari (d. 1891)
 1923 - Maria Callas, griksk-amerikonsk operasongkvinna (d. 1977)
 1925 - Julie Harris, amerikonsk sjónleikarinna (d. 2013)
 1939 - Harry Reid, amerikanskur politikari.
 1968 - Lucy Liu, amerikonsk sjónleikarinna.
 1978 - Nelly Furtado, kanadisk songkvinna.
 1981 - Britney Spears, amerikonsk songkvinna.

Andlát
1469 - Piero di Cosimo de’ Medici, italskur einaveldisharri (f. 1416).
1547 - Hernán Cortés, spanskur generalur og rannsóknarfari (f. 1485).
1594 - Gerhard Mercator, flamskur støddfrøðingur, kortteknari og heimspekingur (f. 1512)
1814 - Marquis de Sade, franskur heimspekingur (f. 1740).
1859 - John Brown, amerikanskur frælsisstríðsmaður (hongdur) (f. 1800).
1982 - Marty Feldman, enskur sjónleikari og skemtari (f. 1933).
1985 - Philip Larkin, bretskt skald (f. 1922).
2008 - Odetta, amerikonsk sangarinna, sangskrivari og sjónleikari. (f. 1930)
2020 - Valéry Giscard d'Estaing, franskur forseti (f. 1926)

Desember, 02.


3. desember

3. desember er dagur 337 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 338 um skotár er). 28 dagar eru eftir av árinum. 3. desember er altóða dagur fyri brekað.

Hendingar
 1964 - Brøndby IF varð sett á stovn
 2011 - leingingin av flogbreytini á Vága Floghavn frá 1.200 m til 1.799 m er liðug.

Føðingar
 1857 - Joseph Conrad, pólsk-enskur rithøvundur (d. 1924)
 1927 - Andy Williams, amerikanskur sangari (d. 2012)
 1930 - Jean-Luc Godard, sveisisk-franskur filmsleikstjóri (d. 2022)
 1948 - Ove Joensen (d. 1987)
 1948 - Ozzy Osbourne, enskur tónleikari.
 1960 - Daryl Hannah, amerikonsk sjónleikarinna.
 1960 - Julianne Moore, amerikonsk sjónleikarinna.
 1981 - David Villa, spanskur fótbóltsleikari.
 1985 - Amanda Seyfried, amerikonsk sjónleikarinna.
 2005 - Sverre Magnus prinsur av Noregi

Andlát
 1839 - Frederik VI, danskur kongur (f. 1768)
 1894 - Robert Louis Stevenson, skotskur rithøvundur (f. 1850)
 1919 - Pierre-Auguste Renoir, franskur málari (f. 1841)

Desember, 03.


4. desember

4. desember er dagur 338 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 339 um skotár er). 27 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1948: Tann 4. desember rendi kinesiska ferðamannaskipið Kiangya á eina minu í Huangpu ánni 50 sjómíl sunnan fyri Shanghai. Talið á teimum sum lótu lív er ikki neyvt, men hildið verður at tað var millum 2750 og 4000. Millum 700 og 1000 yvirlivdu vanlukkuna.

Føðingar
 1866 - Vasilij Kandinskij, russiskur málari (d. 1944)
 1875 - Rainer Maria Rilke, eysturríkskt skald (d. 1926)
 1892 - Francisco Franco, Caudillo av Spania (d. 1975)
 1921 - Deanna Durbin, kanadisk songkvinna og sjónleikarinna (d. 2013)
 1923 - Demmus Hentze, sakførari og politikari (d. 2016)
 1949 - Jeff Bridges, amerikanskur sjónleikari.
 1964 - Sertab Erener, turkisk songkvinna.
 1969 - Jay-Z, amerikanskur tónleikari.

Andlát
 1935 - Johan Halvorsen, norskt tónaskald og tónleikari (f. 1864)
 1975 - Hannah Arendt, týskur heimspekingur (f. 1906)
 1976 - Benjamin Britten, enskur tónasmiður (f. 1913)
 2015 - Robert Loggia, amerikanskur sjónleikari (f. 1930)

Desember, 04.


5. desember

5. desember er dagur 339 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 340 um skotár er). 26 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar

Føðingar
 1782 - Martin Van Buren, amerikanskur forseti (d. 1862)
 1890 - Fritz Lang, eysturríkskur-týskur leikstjóri (d. 1976)
 1901 - Walt Disney (d. 1966)
 1927 - Bhumibol Adulyadej, tailendskur kongur (d. 2016)
 1965 - Niclas Johannesen, føroyskur tónleikari og tónasmiður.
 1971 - Karl-Theodor zu Guttenberg, týskur politikari.

Andlát
 1791 - Wolfgang Amadeus Mozart, eysturríkskur tónasmiður (f. 1756)
 1926 - Claude Monet, franskur málari (f. 1840)
 2013 - Nelson Mandela, suðurafrikanskur forseti (f. 1918)

Desember, 05.


6. desember

6. desember er dagur 340 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 341 um skotár er). 25 dagar eru eftir av árinum. Dagurin kallast Niklasarmessa.

Hendingar
1917 - Tann 6. desember stoyttu franska ammunisjónsskipið Mont-Blanc og norska farmaskipið Imo saman í Halifax Havn. Í fyrsta umfari eydnaðist teimum 40 monnunum umborð á Mont-Blanc at sleppa av skipinum, men fáar minuttir seinni sprongdist ammunisjónsskipið. Umleið 2000 fólk lótu lív av spreingingini og um 9000 fingu skaða.
1917 - Finnland fær fullveldi frá Russlandi.

Føðingar
 1874 - Andrias Christian Evensen (A.C. Evensen), føroyskur sóknarprestur (d. 1917)
 1898 - Gunnar Myrdal (d. 1987)
 1926 - Marie Takvam, norskur rithøvundur (d. 2008)
 1938 - Niels Pauli Danielsen, føroyskur prestur og politikari.
 1939 - Johan Martin Restorff, føroyskur hotelstjóri (d. 2019)
 1948 - Keke Rosberg
 1979 - Tim Cahill, avstralskur fótbóltsleikari.
 1982 - Alberto Contador, spanskur súkklari.
 1996 - Stefanie Scott, amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna.

Andlát
 1889 - Jefferson Davis, amerikanskur politikari (f. 1808)
 1988 - Roy Orbison, amerikanskur sangari (f. 1936)
 2021 - Kåre Willoch, fyrrverandi norskur politikari og forsætisráðharri (f. 1928)

Desember, 06.


7. desember

7. desember er dagur 341 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 342 um skotár er). 24 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1787 - Delaware gerst fyrsti amerikanski statur, ið skrivar undir stýrisskipanarlógina hjá USA.
 1856 - Haldarsvíkar kirkja verður vígd.
 1941 - Skipið Sauternes, vanliga nevnt Jólaskipið, gongur burtur í Fugloyarfirði.
 1941 - Japansk flogfør leypa uttan ávaring á amerikansku herflotastøðina Pearl Harbor á Hawaii í Kyrrahavinum. 2200 amerikanarar doyggja í álopinum, sum er beinleiðis atvold til, at USA fer upp í Seinna Heimsbardaga.
 1967 - Amerikanski sangarin Otis Redding spælir inn plátuna Dock Of The Bay, tríggjar dagar áðrenn hann doyr í ein flogvanlukku.
 1988 - Meira enn 25 000 fólk doyggja, og ein hálv millión verður heimleys, tá ið ein jarðskjálvti rakar Armenia. Skjálvtin málar 6,9 á Richterstiganum.
 1995 - Roskilde Domkirke kemur upp á listan hjá UNESCO yvir mentanarskattirnar í heiminum.

 Ítróttur
 2014 - Pál Joensen gerst nummar 4 til HM á stuttgeil við tíðini 14:26.54. Hetta er nýtt norðurlendskt met, og betran av hansara persónligu bestu tíð við nærum seks sekundum.

Føðingar
 1900 - Christian Matras, førouskur yrkjari og málfrøðingur (d. 1988).
 1915 - Eli Wallach, amerikanskur sjonleikari (d. 2014).
 1924 - Bent Fabricius Bjerre, danskur tónleikari og tónaskjald
 1928 - Noam Chomsky, amerikanskur heimspekingur.
 1932 - Ellen Burstyn, amerikanskur sjónleikari
 1949 - Tom Walts, amerikanskur rocktónleikari
 1980 - John Terry, enskur fotboltsleikari.

Andlát
 2020 - Chuck Yeager, amerikanskur flogskipari (f. 1923)

Desember, 07.


8. desember

8. desember er dagur 342 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 343 um skotár er). 23 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
1877 - Royndarnummar av Dimmalætting kemur út
1907 - Gustav V gerst kongur av Svøríki.
1955 - Evropeiska flaggið verður tikið í nýstlu.
1974 - Fólkaatkvøða avtekur kongsvaldið í Grikkalandi.
1980 - John Lennon verður skotin til bana uttanfyri bústað sín í New York City.

Føðingar
 1542 - Maria Stuart Skotadrotning (d. 1587)
 1831 - Bjørnstjerne Bjørnson, norskur rithøvundur (d. 1910)
 1865 - Jean Sibelius, finskt tónaskald (d. 1957)
 1886 - Diego Rivera, meksikanskur listamálari (d. 1957)
 1899 - Kjartan Mohr, føroyskur politikari (d. 1979)
 1925 - Sammy Davis Jr., amerikanskur sangari, dansari, skemtari, og sjónleikari (d. 1990).
 1930 - Maximilian Schell, eysturíksk-sveisiskur sjónleikari (d. 2014)
 1936 - David Carradine, amerikanskur sjónleikari (d. 2009)
 1941 - Geoff Hurst, enskur fótbóltsleikari.
 1943 - Jim Morrison, amerikanskur tónleikari (d. 1971)
 1953 - Kim Basinger, amerikonsk sjónleikarinna.
 1964 - Teri Hatcher, amerikonsk sjónleikarinna.
 1982 - Nicki Minaj, trinidadisk-amerikonsk songkvinna.
 1994 - Raheem Sterling, enskur fotboltsleikari.

Andlát
 1907 - Oscar 2., svenskur kongur (f. 1829)
 1978 - Golda Meir, ísraelskur politikari (f. 1898)
 1980 - John Lennon, enskur tónleikari (f. 1940)
 2016 - John Glenn, amerikanskur avstronaut og politikari (f. 1921)

Desember, 08.


9. desember

9. desember er dagur 343 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 344 um skotár er). 22 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
1821 - Tjóðveldiskríggið í Peru endar.
1892 - Enska fótbólsfelagið Newcastle United verður sett á stovn.
1922 - Gabriel Narutowicz verður valdur fyrsti forseti Póllands.
1941 - Seinni heimsbardagi: Kina, Kuba, Guatamala og Filipsoyggjar melda kríggj ímóti Týsklandi og Japan.
1946 - Nurnberg krígsrættarhaldini byrja.
1946 - Grunnlóg India verður skrivað.
1948 - Millumtjóðasáttmálin um fyribyrging av fólkadrápi verður góðtikin av Sameindu Tjóðum.
1961 - Tanganyika (í dag Ruanda og Burundi) fær fullveldi frá Bretlandi.
1979 - Virusin Kopur (smallpox) verða staðfestur útdeyður. Hetta er fyrstu, og einastu ferð, tað eydnast at útrudda ein menniskjavirus.
2003 - Spreinging í Moskva er atvold til at 9 fólk lata lív, og fleiri verða særd.
2012 - Flogfar brotlendir í Meksiko. 7 fólk lata lív.
2013 - Tokvanlukka í Indonesia er atvold til at 7 fólk lata lív og 63 onnur verða særd.

Føðingar
1916 - Kirk Douglas, amerikanskur sjónleikari  (d. 2020).
1920 - Carlo Azeglio Ciampi, italskur forseti (d. 2016)
1929 - Bob Hawke, avstralskur politikari (d. 2019)
1934 - Judi Dench, bretsk sjónleikarinna.
1941 - Beau Bridges, amerikanskur sjónleikari og leikstjóri.
1946 - Sonia Gandhi, italsk-indiskur politikari.
1953 - John Malkovich, amerikanskur sjónleikari.
1954 - Jean-Claude Juncker, luksemburgiskur politikari.
1957 - Donny Osmond, amerikanskur sjónleikari og dansari.
1962 - Felicity Huffman, amerikonsk sjónleikarinna.
1977 - Imogen Heap, bretsk songkvinna.

Andlát
1641 - Antoon van Dyck, flamskur málari (f. 1599)
2019 - Marie Fredriksson, svensk songkvinna (f. 1958)
2020 - Paolo Rossi, italskur fótbóltsleikari (f. 1956)

Desember, 09.


10. desember

10. desember er dagur 344 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 345 um skotár er). 21 dagar eru eftir av árinum. Dagurin er altjóða mannarættindadagur.

Hendingar
 1799 - Frakland upptekur metraskipanina.
 1817 - Mississippi gerst tjúgundi statur USA.
 1868 - Fyrstu ferðsluljósini verða sett upp í London.
 1901 - Fyrsta Nobelsvirðislønin verður veitt í Svøríki.
 1932 - Tailand gerst lýðveldi.
 1936 - Edward VIII kongur av Bretlandi sigur frá sær trúnuna, fyri at kunna giftast Wallis Simpson.
 1948 - Mannarættindayvirlýsingin verður samtykt í ST, og hesin dagur er tí altjóða mannarættindadagur.
 1963 - Sansibar fær fullveldi frá Bretlandi.
 1965 - Grateful Dead hevur sína fyrstu tónleikaframførslu.
 1968 - Størsta rán í japanskri søgu fer fram í Tokyo. Ránið verður kallað "300 milljóna jen ránið", og er enn óuppklárað.
 1983 - Demokrati verður endurstovnað í Argentina, tá Raúl Alfonsín gerst forseti.
 1996 - Nýggj grunnlóg Suðurafrika verður almannakunngjørd av Nelson Mandela forseta.
 2002 - Vágatunnilin letur upp

 Mentan
 1884 - Adventures of Huckleberry Finn hjá Mark Twain verður útgivin.

Føðingar
 1815 - Ada Lovelace (d. 1852)
 1830 - Emily Dickinson, amerikanskur yrkjari (d. 1886)
 1907 - Lucien Laurent, franskur fótbóltsleikari (d. 2005)
 1955 - Helena Dam á Neystabø, føroyskur politikari
 1957 - Michael Clarke Duncan, amerikanskur sjónleikari (d. 2012)
 1960 - Kenneth Branagh, norðírskur sjónleikari og leikstjóri
 1985 - Raven-Symoné, amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna.
 1987 - Gonzalo Higuaín, argentinskur fótbóltsleikari.
 1990 - Pál Joensen, føroyskur svimjari

Andlát
 1896 - Alfred Nobel, svenskur alisfrøðingur og stovnari Nobelvirðislønarinnar (f. 1833)
 1967 - Otis Redding, amerikanskur sangari (f. 1941)
 2005 - Richard Pryor, amerikanskur sjónleikari og skemtari (f. 1940)
 2006 - Augusto Pinochet, forseti Tsile (f. 1915)
 2020 - Barbara Windsor, bretsk sjónleikarinna (f. 1937)

Desember, 10.