Varðin Pelagic

Varðin Pelagic er eitt føroyskt, pelagiskt uppisjóvarvirki á Tvøroyri.

Varðin Pelagic framleiðir fýra sløg av fiski, makrel, sild, svartkjaft og lodnu. Veiðitíðin fyri hesi fiskasløgini er vanliga frá august til februar, og tá er sera nógv at gera. Restina av árinum er lítið virksemi á virkinum. Flestu árini hevur makrelur verið umleið helvtin av rávøruni, tínæst sild, svartkjaftur og lodna.

Varðin Pelagic keypir mest inn frá sínum egnu skipum. Tað meta teir vera eitt gott samstarv, ið eisini tryggjar góðskuna. Skipini hava fingið MSC-góðkenning, og hetta hevur nógv at týða í veiðu-, framleiðslu- og søluliðnum. Fiskurin er feskur, í mesta lagi tveir dagar gamal, tá ið hann verður framleiddur. Fiskurin verður beinanvegin køldur niður, og er hitin alla tíðina -1,5 °C. Hetta er fyri at tryggja góðskuna.

Framleiðslan á virkinum gongur soleiðis fyri seg, at fiskurin verður pumpaður inn úr tangunum á skipunum í eitt móttøkukar. Har verður fiskurin vigaður og síðani flokkaður í støddir. Fiskurin verður skorin til flak/avhøvdaður ella heilfrystur. Fiskurin verður síðani pakkaður í portiónir, sum í flestu førum eru 12,5 kg. Tað verður síðani fryst, pakkað, sett á plattar og koyrt í goymsluna.

Virkið sigur seg klára at framleiða 1.000 tons um samdøgrið. Tá ið sesongin er, eru umleið 120 fólk knýtt at virkinum.

Søgan
Uppisjóvarvirkið á Tvøroyri, Varðin Pelagic, varð stovnað í januar 2012. Bygningurin, ið húsast var í, var fyrrverandi Tvøroyrar flakavirki, ið Delta Seafood hevði keypt, eftir at Faroe Seafood var farið á tvingsilssølu. Delta Seafood fór í samstarv við Varðan í Gøtu um at byggja eitt uppisjóvarvirki. Varðin Pelagic læt upp í juli í 2012.

Við tíðini eru fleiri útbyggingar gjørdar:

 2014 - Stór frystigoymsla bygd, sum hevði við sær at goymslan vaks úr 6.000 tonsum til 15.000 tons. Innfrystingarorkan varð eisini økt við 30 prosentum.
 2016 - Skrivstovubygningur bygdur, sum savnaði alla umsitingina hjá Varðanum Pelagic.
 2017 - Surimivirkið stendur liðugt og klárt at byrja framleiðslu.

Vitjanir og virðislønir
Tann 28. september 2012 vann Varðin Pelagic Ársins Átak 2012 frá Vinnuhúsinum á Vinnudegnum, ið var hildin í Norðurlandahúsinum.

13. juni 2016 vitjaði Drotning Margretha virkið.

12. juni 2018 vijaði Ríkisfundurin, Føroya løgmaður, danski forsætisráðharrin og grønlenski landsstýrisformaðurin, virkið.

10. september 2018 vitjaði Føroyanevndin hjá Fólkatinginum virkið.

25. august 2018 vitjaði Poul Michaelsen, landstýrismaður saman við Tatianu Valovaya, nevndarlimi í EABS virkið.

Surimiverksmiðjan
Í desember 2015 boðaði stjórin í Varðanum Pelagic, Bogi Jacobsen frá at felagið hevði ætlanir um at byggja eitt surimivirki fyri um 70 milliónir. Hetta skuldi økja virksemið og skapa 70 nýggj arbeiðspláss.

Surimiverksmiðjan stóð klár á sumri 2017, og var klárt at fara í gongd tá uppsjávarvirkið brendi. Tá virkið opnaði aftur í 2018, søkti Varðin Pelagic um meningarkvotu uppa svartkjaft frá landsstýrinum, til royndarframleiðslu á surimi. Hetta varð ikki játtað, og var surimivirkið tí sett í bíðistøðu. Virkið kærdi avgerðina. Bogi Jacobsen, stjóri, segði við Dimmalætting í juni 2018, at virkið hevði ikki heilt sleppt ætlanum um framleiðslu enn

Arbeiðsvanlukkur
Tann 2. september 2013 fekk ein maður skaða í ryggin, tá hann varð raktur ev einum trossa. Hetta hendi, tá skipið Green Karmoy royndi at leggja at. Í fyrru royndini tók ein hvirla í skipið, so tað bar við frystigoymsluna. Í aðru roynd varð so maðurin raktur av trossanum og slongdur einar 20 metrar eftir bryggjuni. Hann varð sendur á Suðuroyar sjúkrahús við heilaskjálvta.

Tann 28. september 2016 varð ein 30 ára gamal, russiskur maður árendur av einum trukki. Maðurin arbeiddi á havnarlagnum í sambandi við avskiping, har stóð og taldi vøruplattar, ið komu úr skipinum. Maðurin varð fluttur við tyrlu á landssjúkrahúsið og lagdur í koma.

Tann 29. mai 2018 fekk ein maður ein betongklassa omanyvir seg  Mett var at fyrisitingin og stýringin av arbeiðinum hevði ikki verið nøktandi, og var hetta orsøk til vanlukkuna. Niðurstøðan hjá arbeiðseftirlitinum var hendan: "Arbeiðs - og Brunaeftirlitið metir, at arbeiðið var ikki nóg væl lagt til rættis og at tað var hugsað ov lítið um, hvussu tungur betongklossin var. Klossin átti at verið tikin niður í fleiri smærri pettum, serliga við atliti til, at eingin lyftiútgerð varð nýtt til uppgávuna". Suðuroyar Betongsaging fekk eitt sektaruppskot upp á 10.000 krónur.

Tann 21. juni 2018 varð ein maður árendur av eini lyft. Maðurin læt lív av løstunum. Arbeiðsgevari var MTV byggivirki. Maðurin var seinni kunngjørdur at vera countrysangarin Alex Bærendsen.

Eldsbrunin 2017

9. juni 2017 kyknaði stórur eldur í uppsjóvarvirkinum. Eldurin kyknaði fyrrapart og innan stutta tíð varð skúlin á Tvøroyri evakueraður, eins og fólk vórðu biðin um at fara frá staðnum. Eldurin vaks í vavið og út á seinnapartin bleiv alt innan 1 kilometur frá virkinum sperrað, meðan sløkkisliðsfólk bardust við at basa eldinum. Eldsbrunin var so umfatandi at drekkivatnið var ikki drekkandi í stórum parti av Suðuroy, vegna grun um amonniakkleka, og at roykur spreiddi seg til Fámjins.

Verjuskipini Tjaldrið og Brimil spulaðu við fullari orku á virkið í meira enn eitt døgn, meðan sløkkiliðsbilar vórðu boðsendir úr Tórshavn fyri at fara til Suðuroyar at hjálpa til. Fólk, ið búðu tættast við Varðan Pelagic, sluppu ikki til hús fyrr enn dagin eftir eldsbrunan.  Fleiri av fólkunum, ið vóru evakueraði, vóru flutt til Miðnámsskúlan, ið liggur sunnanfyri Hovstunnilin.  Skúlabørnini í Tvøroyrar skúla vóru flutt við bussum til Hvalba. Dagin eftir gingu enn vaktir um økið at tryggja at ongin óviðkomandi fór inn á økið, tí bygningarnir stóðu til at rapa.

600 tons av virkaðum fiski var í frystigoymsluni, ið ikki tók skaða av brunanum. Hetta var flutt umborð á frystiskip. Meginparturin av fiskinum var longu seldur til Russlands og Danmarkar.

Kanningararbeiði fór í gongd beinaveg at nágreina hví eldurin uppstóð. Løgreglan kom fram ti tí niðurstøðu at ikki var møguligt at nágreina hvør orsøkin var. Staðfest var at eldurin uppstóð í økinum, ið var brúkt til pakking. Sveisiarbeiði við CO2 hevði verið á staðnum, men mett var at arbeiðið var farið rætt fram og eftir galdandi forskriftum. Elektriska skipanin var so mikið illa farin, at ikki var møguligt at staðfesta nøkur brek. Bogi Jacobsen, stjóri í Varðanum Pelagic, ásannaði, at ongin ávaringar- og sprinkliskipan var í framleiðsluhøllini, og tí tók tað stutta tíð til virkið stóð í ljósum loga.

Avleiðingar
Í september 2018 varð fundur settur um eina rokning frá MEST. MEST læt bátin Samson hjálpa til at basa eldinum árið fyri. MEST hevði upprunaliga sent Tvøroyrar Kommunu rokningina aljóðandi 205.000 krónur. Kommunan metti, at eldurin hevði verið so stórur, at landið skuldi traðka til, men hetta var landið ósamt í. Fiskimálaráðið vildi eiheldur gjalda rokningina.  Somuleiðis var eisini ósemja um yvirtíð hjá starvsfólkunum umborð á Tjaldrinum, ið bert fingu ein part av síni løn útgoldna sum yvirtíð, tá skipið starvaðist við at basa eldinum.

Varðin Pelagic var tryggjað av Betri Trygging, og kundi tað síggjast á úrslitinum fyri fyrru helvt av 2017. Tvøroyrar kommuna varð eisini sterkt ávirkað, og misti umleið 1 milión krónur í skatta- og havnargjøldum.

Eldsbrunin hevði stóra ávirkan á arbeiðsloysið í Suðuroy, ið vaks til 6.5 % í juli 2017.

Eldsbrunin mundi eisini ávirkað jóansøkuróðurin, ið skuldi haldast á Tvøroyri. Hetta var tí at vandi var fyri at bygningurin stóð til at rapa. Hetta hendi tó ikki, og róðurin var róður, sum ætlað á jóansøku á Tvøroyri tann 24. juni 2017.

Onki regluligt brunaeftirlit hevði verið í Føroyum í nógv ár. Eftir brunan í Varðanum Pelagic var avgjørt at leggja Bruna- og Arbeiðseftirlitið saman í ein stovn.

Endurbygging
Beinaveg var farið undir ætlanir um endurbygging av virkinum. 3. august 2017 gav Tvøroyrar kommuna Varðanum loyvi at byggja uppaftur á sama stað á einum eykabýráðsfundi. Nýggja virkið skuldi gerast vakrari, og vera prýði fyri Tvøroyri. Sp/f MTV-byggivirki í Froðba, fekk uppgávuna at byggja virkið uppaftur, og var ætlanin at byrja virksemi aftur um ársskiftið 2017/2018.

14. desember 2017 var reisigildi hildið á Seglloftinum á Tvøroyri fyri nýggja virkinum.

Nýggja virkið var royndarkoyrt tann 29. september 2018, tá Tróndur í Gøtu kom inn við 350 tonsum av makreli. Nýggja virkið sum nú er umleið 150 metrar langt og 50 metrar breitt. Gólvvíddin er tilsamans 7.500 fermetrar. Virkið hevur somuleiðis fingið fleiri nýggjar heintleikar.

Stuðlar

 Frá 2014 - 2016 var Varðin Pelagic stuðul hjá Pál Joensen svimjara.
 Í 2018 gjørdist Varðin Pelagic høvuðsstuðul hjá Tvøroyrar Bóltfelag fyri kappingarárið 2018.

Slóðir úteftir

 Filmsbrot av nýggja virkinum 2018
 Starvsfólk greiðir frá eldsbrunanum 9. juni 2017
 Myndir frá eldsbrunanum 9. juni 2017
 Upptøkur frá eldsbrunanum 9. juni 2017

Keldur

Føroyskar fyritøkur
Føroysk uppsjávarvirki
Fyritøkur í Suðuroy


Leo Varadkar

Leo Varadkar (føddur 18. januar 1979 í Dublin) er ein írskur politikari, ið síðan juni 2017 hevur verið formaður fyri flokkin Fine Gael. Hann var forsætisráðharri Írlands (írskt: Taoiseach) frá 2017 til 2020.

Keldur

Írar
Írskir politikarar
Forsætisráðharrar í Írland
Føðingar í 1979


Enda Kenny

Enda Kenny (írskt: Éanna Ó Coinnigh; føddur 24. apríl 1951 í Castlebar, Mayo) er ein írskur politikari og fyrrverandi forsætisráðharri Írlands (írskt: Taoiseach 2011-2017).

Hann hevur eisini verið formaður fyri flokkin Fine Gael frá 2002 til 2017.

Keldur

Írar
Írskir politikarar
Forsætisráðharrar í Írland
Føðingar í 1951


Michael D. Higgins

Michael D. Higgins (írskt: Mícheál Dónal Ó hUigínn; føddur 18. apríl 1941 í Limerick) er ein írskur politikari og núverandi forseti Írlands (Uachtarán na hÉireann). Tann 11. november 2011 gjørdist hann 9. forseti og hann varð afturvaldur í oktober 2018.
Frá 1968 til 2011 hevur hann verið limur í Írska javnaðarflokkinum Labour Party. Síðani var hann leysgangari.

Keldur

Føðingar í 1941
Írar
Írskir politikarar
Forsetar Írlands
Forsetar


Mary McAleese

Mary McAleese (írskt: Máire Pádraigín Mhic Ghiolla Íosa; fødd 27. juni 1951 í Belfast, Norðurírland) er ein írskur politikari og fyrrverandi forseti Írlands (Uachtarán na hÉireann). Tann 11. november 1997 gjørdist hon 8. forseti Írlands. Hon varð afturvald í 2004.

Frá 1987 til 2004 hevur hon verið limur í Írska borgarliga flokkinum Fianna Fáil. Síðani var hon leysgangari.

Keldur

Írar
Írskir politikarar
Forsetar Írlands
Forsetar
Kvinnuligir statsleiðarar
Føðingar í 1951


Vilhelm IV av Stórabretlandi

Vilhelm IV av Stórabretlandi (á enskum: William IV of the United Kingdom) (21. august 1765–20. juni 1837) var kongur av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 26. juni 1830 til 20. juni 1837. Hann var sonur Georg III av Stórabretlandi og Charlotte av Mecklenburg-Strelitz, og var bróðir Georg IV av Stórabretlandi. Hann var tann seinasti bretski kongurin frá Hannover Húsinum.

18. øld
19. øld
Bretland
Regentar
Kongalig úr Onglandi
Statsleiðarar
Føðingar í 1765
Andlát í 1837


Georg IV av Stórabretlandi

Georg IV av Stórabretlandi (á enskum: George IV of the United Kingdom) (12. august 1762–26. juni 1830) var kongur av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 29. januar 1820 til 26. juni 1830. Hann var sonur Georg III av Stórabretlandi og Charlotte av Mecklenburg-Strelitz, og var eldri bróðir Vilhelm IV av Stórabretlandi. Hann var tann næstseinasti bretski kongurin frá Hannover Húsinum.

18. øld
19. øld
Bretland
Regentar
Kongalig úr Onglandi
Statsleiðarar
Føðingar í 1762
Andlát í 1830


Georg III av Stórabretlandi

Georg III av Stórabretlandi (á enskum: George III of the United Kingdom) (4. juni 1738–29. januar 1820) var kongur av Stórabretlandi og Írlandi frá 25. oktober 1760 til 1. januar 1801, kongur av tí Sameinda Kongaríki Stórabretland og Írland frá 1. januar 1801 til 29. januar 1820, og kongur av Hannover frá 12. oktober 1814 til 29. januar 1820. Hann var sonur Frederick Lewis av Wales og Augusta av Sachsen-Gotha, og var bróðir Caroline Mathilde drotning av Danmark og Noreg, konu kong Kristjan VII (1766 - 1808). Georg III var tann triði bretski kongurin frá Hannover Húsinum.

18. øld
19. øld
Bretland
Regentar
Kongalig úr Onglandi
Statsleiðarar
Føðingar í 1738
Andlát í 1820


Vilhelm III av Onglandi

Vilhelm III av Onglandi, Vilhelm II av Skotlandi ella Vilhjálmur av Orania (á enskum: William III of England, William II of Scotland ella William of Orange) (4. november 1650–8. mars 1702) var kongur av Onglandi, Skotlandi og Írlandi frá 1689 til 1702.
Hann var sonur Vilhjálm II av Orania og Mariu Henriettu Stuart, prinsessa av Orania.

Kongalig úr Onglandi
17. øld
18. øld
Bretland
Regentar
Statsleiðarar
Føðingar í 1650
Andlát í 1702


Fine Gael

Fine Gael (úr írskum: írsk familja), er ein kristiligur-liberalur-konservativur politiskur flokkur í Írlandi. Flokkurin varð stovnaður í 1933 og er í løtuni størsti politiski flokkur í írska undirhúsinum (Dáil Éireann). Fyrrverandi írski forsætisráðharrin Enda Kenny hevur verið formaður floksins frá 2002 til 2017. Sama árið gjørdist Leo Varadkar leiðari, sum nú er eisini írski forsætisráðharrin.

Fine Gael er limur í Evropeiska Fólkaflokkinum (EPP).

Keldur

Írskur politikkur
Politiskir flokkar í Írlandi


Listi yvir forsetar Írlands

Listi yvir forsetar Írlands er ein listi yvir statsleiðarar í írska lýðveldið (írskt: Poblacht na hÉireann; enskt: Republic of Ireland) síðan 1938.
Niðanfyri sæst yvirlit yvir allar teir 9 írsku forsetarnar (írskt: Uachtaráin na hÉireann; enskt: Presidents of Ireland):

Áras an Uachtaráin

Áras an Uachtaráin er húsið í Phoenix Park í Dublin, har írski forsetin býr.

Ávísingar úteftir
 Heimasíðan: president.ie

Listar
Írskir politikarar
Forsetar Írlands
Forsetar


Georg I av Stórabretlandi

Georg I av Stórabretlandi (á týskum: Georg Ludwig, á enskum: George Louis) (28. mai 1660-11. juni 1727) var kurfúrsti av Hannover fra 23. januar 1698 til 11. juni 1727 og kongur av Stórabretlandi og Írlandi frá 1. august 1714 til 11. juni 1727.
Hann var sonur Ernst August, hertogi av Braunschweig-Lüneburg - seinni kurfúrsti av Braunschweig-Lüneburg (Hannover) -
og konu hansara Sophiu av Pfalz.
Móðir hjá Georg var abbadóttir Jákup VI av Skotlandi/Jákup I av Onglandi og konu hansara Elisabeth Stuart. Tá enska tingið samtykti lógina um protestantisku arvafylgju til ensku trónuna ("Act of Settlement") í 1701, gjørdist Sophia fyrsta í røðini at arva ensku trónuna.
Tá ið Sophia andaðist tann 8. juni 1714, gjørdist sonur hennara Georg fyrsti í røðini. Anna drotning doyði tann 1. august 1714, og soleiðis gjørdist Georg tann fyrsti bretski kongurin frá Hannover Húsinum.

Keldur

Ávísingar úteftir
Georg I. (1660-1727) , welfen.de
George I (r. 1714-1727) , royal.uk

17. øld
18. øld
Bretland
Regentar
Kongalig úr Onglandi
Statsleiðarar
Føðingar í 1660
Andlát í 1727


Luksemborgskt mál

Luksemborgskt (Lëtzebuergesch) er eitt av vesturgermansku málunum. Luksemborgskt er móðurmál hjá sløkum 400.000 fólkum og verður fyrst og fremst tosað í Luksemborg , men eisini í teimum pørtum av Belgia, Frankaríki og Týsklandi, sum liggja fram við markinum til Luksemborg.

Keldur

Luksemborgskt mál
Mál í Evropa


Sigmundur Davíð Gunnlaugsson

Sigmundur Davíð Gunnlaugsson (føddur 12. mars 1975 í Reykjavík)  er íslendskur politikari.
Hann var forsætisráðharri Íslands frá 2013 til 2016 og formaður fyri Framsóknarflokkin frá 2009 til 2016.
Í 2016 noyddist hann at leggja frá sær sum forsætismálaráðharri, tá ið tað varð avdúkað, at hann fjaldi pengar í skattaskjóli. Eftir at hann var farin úr Framsóknarflokkinum, stovnaði Sigmundur Davíð í 2017 nýggjan flokk Miðflokkinn, sum var stóri vinnarin á altingsvalinum í oktober sama árið.

Keldur

Ávísing úteftir
 Alþingi.is - Sigmundur Davíð Gunnlaugsson

Íslendskir politikarar
Stjórnarleiðarar
Føðingar í 1975


Castlebar

Castlebar (írskt Caisleán an Bharraigh) er ein býur í Írlandi. Býurin liggur mitt í Co. Mayo, í landslutinum Connacht á vesturstrond Írlands.
Castlebar hevur umleið 12 túsund íbúgvar og er høvuðsbýur/umsitingardepil og størsti býur í Mayo. Víddin av býarøki er umleið 27 km².

Kend fólk av Castlebar
 Enda Kenny, fyrrverandi forsætisráðharri
 Charles J. Haughey, fyrrverandi forsætisráðharri

Myndir

Slóðir úteftir
 castlebar.ie - Heimasíðan hjá býnum Castlebar

Írland
Býir í Írlandi


Tindadýr

Tindadýrini eru sjódýr og halda seg mesta partin av lívinum niðri á botni. Tey eru ógvuliga vanlig her hjá okkum, bæði innan- og uttansyndis, ofta so nær, at tey liggja turr á fjøru. Navnið kemur av, at í ella undir húðini á teimum eru kálkplátur við knútum á, sum hjá summum eru runnar saman til harða skel við spiskum, liðiligum tindum. Vit býta tindadýrini í tveir flokkar: krossfiskar og igulker.

Krossfiskur hevur ymiskan lit eftir staðnum, sum hann heldur seg á, grágulur, gulreyður yvir í bláreytt. Kroppurin er skiftur í fimm einsskapaðar kropslutir, armar, ið ganga út úr miðstykkinum sum snældur á rokki. Undir teirri bleytu húðini á bakinum er ein mongd av smáum kálkplátum við smáum knútum á: undir búkinum eru pláturnar størri og raðlagdar. Saman gera allar hesar pláturnar eina fasta, men liðiliga skel uttan um dýrið. Leggja vit krossfisk víðopnan, kreppir hann ein ella tveir armar inn undir seg og vendir sær við. Føðin er mest smádýr og ræ.

Igulker eru rundvaksin dýr og so kúput, at tey nærmast líkjast hálvari kúlu. Flata síðan vendir niður, og mitt í henni er muðurin; gotið er uppií krúllinum. Undir húðini er so nógv kálk, at dýrið hevur harða skel uttanum seg. Hon er sett saman av nógvum regluliga skapaðum plátum, sum liggja á rað allan vegin kring dýrið úr krúllinum niður í munnin. Á einum livandi igulkeri sæst alt hetta ikki fyri súgfótum og kálktindum. Tilsamans eru 20 røð av kálkplátum. Í teimum smølu plátunum eru hol til súgføturnar, ið standa í samband við sjóæðrar inni í dýrinum, sum á krossfiski. Igulker er botndýr og skríður við súgfótum og teimum tindum, ið venda niðureftir.

Djór


Ormar

Ormar eru vanliga langvaksin og kløn dýr. Teir hava lina húð og liva á landi, í feskum vatni og í sjónum. Nógv sløg liva sum snultarar í innvøli og vøddum á dýrum og fólki. Vit skifta ormarnar í tríggjar høvuðsflokkar: flatormar, rundormar og liðormar.

Djór


Krabbadýr

Krabbadýrini eru stórur liðdýraflokkur og tann, sum í fjølbroytni kemur skordýrum næst. Men meðan flestu skordýr liva á landi, eru flestu krabbadýr sjódýr. Tey eru sera ólík í vakstrarlag og stødd og hava nógv bein, tíggju ella fleiri. Tey stóru anda við táknum, tey smærru við húðini. Kitinhúðin á teimum stóru krabbadýrunum hevur so nógv kálk í sær, at hon verður til harða skel. Flestu krabbadýr hava stóra broyting. Vit skifta tey í ringkrabbar, skelkrabbar og smákrabbar.

Skelkrabbar eita so, tí teir hava stóra skel um høvd og frampart. Til henda bólkin hoyra tey flestu av teimum stóru og mest kendu krabbadýrunum á okkara leiðum. Jómfrúhummarin er av størstu krabbadýrum hjá okkum, hann er vanligur innansyndis, har botnurin er bleytur, mest í Tangafirði og norður gjøgnum Sundalagið. Hann er ljósreyður omaná og hvítur undir búkinum. Við grunnari skoru er høvdið avmarkað frá kroppinum, sum er skiftur í framkropp og bakkropp. Aftast er breið sundbløðka at svimja við. Um høvdið og framkroppin er stór skel, sum gongur úr bakinum niður við báðum liðum. Undir henni báðumegin eru táknurnar.

Kongakrabbin uttan fyri Alaska í Norðuramerika er størsta krabbadýr, vit vita um. Hann er óføra stórur, vigar frá 4-9 kg og verður veiddur í túsundatali til matna.


Hvítingsbróðir

Hvítingsbróðir (latín Trisopterus esmarkii) hevur tríggjar ryggfjaðrar og tvær gotfjaðrar. Uggafjaðrarnar sita fremri enn fremsta ryggfjøður og røkka aftur til gloppið millum fremstu og mittastu ryggfjøður. Búkfjaðrarnar eru nakað fremri enn uggafjaðrarnar og eru langar og smalar. Fremsti teinur er longstur og røkkur á smáum fiskum ikki til gotið og á stórum fiskum aftur um gotið. Sterturin er eitt sindur innbogin, og strikan er nakað bogin frá miðjari síðu og yvir uggafjaðrarnar. Gotið er beint undir aftara enda á fremstu ryggfjøður. Hann hevur stutta finnu. Eygnatvørmátið er størri enn gronin. Hann hevur lítið undirbit, og kjafturin er á skák uppeftir.

Hvítingsbróðir hevur stóran týdning fyri ídnaðarfiskiskapin. Hann er botnfiskur og uppsjóvarfiskur á dýpi niður á 300 m, tó sjáldan djúpari enn 250 m. Hvítingsbróðir er í Barentshavinum, sløðist til Eysturgrønlands og er undir Íslandi, suður í Norðsjógvin, Skagerrak og Kattegat, kring Bretsku Oyggjarnar suður til Biskeiavíkina. Hann er vanligur á føroyska landgrunninum og sæst eisini á Føroyabanka.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Stóri kongafiskur

Stóri kongafiskur (latín Sebastes marinus) verður upp í 100 cm langur, men vanliga 40-55 cm. Stóri kongafiskur hevur eina ryggfjøður við hørðum teinum fremst, eina gotfjøður við hørðum teinum fremst og stórar, rundligar uggafjaðrar. Búkfjaðrarnar eru nakað minni. Á kápubeinunum mitt á kápuni eru 5 píkar, tann niðasti vísir beint niðureftir. Eygnatvørmátið er umleið 26% av høvuðlongdini. Hann hevur undirbit. Ein lítil beinknúta er fremst á undirkjaftinum.

Kongafiskasløgini fáa livandi ungar. Hann líkist lítla kongafiski og trantkongafiski. Stóri kongafiskur er frá Grønlandi til Svalbarðs, Murmansk og Novaja Semlja. Um Ísland, Føroyar og Hetland inn í Norskurennu, Skagerrak. Hann er eisini í Vesturgrønlandi og nakað suður við Norðuramerika, frá Baffinslandi og Labrador í Kanada til New Jersey í USA.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Mike Pompeo

Mike Pompeo er uttanríkisráðharri í USA. Hann er fyrrverandi yvirmaður í herinum og er útbúgvin á virðimetta herakademinum, West Point. Hann fór úr herinum eftir fimm ára tænastu - uttan at hava verið sendur í kríggj - og fór síðan at lesa løgfrøði á Harvard University. Síðan stovnaði Mike Pompeo sína egnu fyritøku í Wichita í Kansas. Hann varð í 2010 valdur inn í Umboðsmannatingið við eitt nú fíggjarliga sterkum stuðulum í oljuídnaðinum. Í januar í 2017 varð hann settur sum stjóri í CIA.

Amerikanskir politikarar
Uttanríkisráðharrar


Libertanski Flokkurin

Libertanski Flokkurin hevur stillað upp til øll forsetaval í USA síðan 1971, og hóast flokkurin hevur fingið fólk vald í býráð og statir, so hevur flokkurin klárað seg illa, tá ið forseti skal veljast. Flokkurin selur seg við einum boðskapi um stórt frælsi og lítla uppíblanding frá stjórnini. Ella sum slagorðið sigur: “Minimum government – maximum freedom”.

Flokkurin gjørdist triðstørsti flokkur við 3,3% av atkvøðunum í 2016.

Politiskir flokkar í USA


Rex Tillerson

Rex Tillerson (f. 23. mars 1952) er ein amerikanskur politikari, fyrrverandi uttanríkisráðharri í USA. Hann er føddur í Wichita Falls, Texas í 1952. Tillerson er útbúgvin sivilverkfrøðingur og byrjaði at arbeiða hjá Exxon í 1975. Í 1989 byrjaði hann at vinna seg fram í fyritøkuni, og í 2006 bleiv hann so bæði nevndarformaður og forstjóri í Exxon. Ein roynd, sum varð stuðlað av m.a. Rockefeller-familjuni, varð gjørd at skilja hesi bæði størvini at, men uppskotið fekk ikki neyðuga meirilutan, og tískil slapp Tillerson at halda fram í báðum sessunum.

Hann er kristin og giftur við Rendu St. Clair, og tey hava fýra børn saman.

Amerikanskir politikarar
Uttanríkisráðharrar
Føðingar í 1952
Vinnulívsfólk úr USA


LinkedIn

LinkedIn er eitt sosialt netverk fyri alskyns yrkisfólk, og síðan hevur fleiri enn 400 milliónir brúkarar um allan heimin. Linkedin er eitt netsamfelag, har dentur verður lagdur á yrki, starvsroyndir, útbúgving o.l. Microsoft hevur keypt LinkedIn í 2016, og feløgini siga, at hvørt partabrævið er keypt fyri 196 dollarar hvørt. Tilsamans er prísurin 26,2 milliardir dollarar, ella 173 milliardir krónur. Jeff Weiner, sum hevur verið ovasti stjóri í LinkedIn, heldur fram sum stjóri í LinkedIn eftir uppkeypið hjá Microsoft. Linkedin varð stovnað í 2003 og hevur í 2016 uml. 433 milliónir brúkarar.

Internetið
Teldufrøði
Samskifti
Amerikanskar fyritøkur


Luksemborgsk Wikipedia

Luksemborgsk Wikipedia er tann luksemborgskmæltað útgávan av tí alheimsfevnandi alfrøði-verkætlanini Wikipedia.
Útgávan varð stovnað í 2004.

Nøkur hagtøl um luksemborgsku Wikipedia
 1 grein - 21. juli 2004
 1.000 greinar - 17. september 2004
 10.000 greinar - 23. juli 2006
 25.000 greinar - 3. desember 2008
 50.000 greinar - 10. september 2017
 55.164 greinar - 7. desember 2018

Keldur
 Luksemborgsk Wikipedia, lb.wikipedia.org
 Søga, lb.wikipedia.org
 Mílasteinar,  lb.wikipedia.org
 Stats LB Wiki at a glance stats.wikimedia.org

Luksemborgskt mál
Wikipedia


Retoromanskt mál

Retoromanskt (Rumantsch, Rumauntsch ella Romontsch) er eitt romanskt mál, sum verður talað í summum fjarløgdum bygdaløgum uppi í fjøllunum í Sveis, fyrst og fremst
í landspartinum Graubünden. Retoromanskt er fjórða almenna málið í Sveis.

Slóðir úteftir
Rumantsch - ekte avkom av Romas latin i Alpene, retoromansk.blogspot

Romanskt mál
Mál í Sveis


Svartkalvi

Svartkalvi (latín Reinhardtius hippoglossoides) verður í mesta lagi umleið 125 cm langur. Hann er botnfiskur millum 200 og 2000 metrar, men er eisini uppi í sjónum, heilt upp í vatnskorpuna. Um bakið er hann myrkabrúnur, næstan svartur. Á blindusíðu er hann dimt brúnligur, tó væl ljósari enn um bakið. Trolog garnaveiddur svartkalvi er ofta nakað sjávaður og litfarin, og ein farri av bláligum, viólbláum hómast tá. Svartkalvin er tann flatfiskur, ið hevur mest lit blindumegin.

Svartkalvi er høgravendur flatfiskur. Vinstra eyga kemur ikki heilt yvir á ovaru síðu, sum á øðrum flatfiskum, men verður verandi á kantinum á høvdinum. Hann hevur stóran kjaft við hvøssum tonnum, og týðiligt undirbit. Ryggfjøðurin byrjar beint aftan fyri vinstra eyga. Gotfjøðurin er frá gotinum aftur til klingruna. Uggafjaðrarnar eru nakað smáar og eru umleið eins til støddar. Hann hevur smáar búkfjaðrar. Sterturin er bert eitt lítið sindur innbogin aftan. Strikan er bein. Rangir svartkalvar síggjast av og á.

Svartkalvi verður nógv veiddur og er dýrur fiskur. Svartkalvi er allastaðni undir Føroyum, har sjógvurin er kaldur. Annars er hann frá Svalbarði til Murmansk og Norskurennu. Hann er vestan fyri Írland, á Hattonbanka og grynnum haðani norðureftir. Hann er við Jan Mayen, undir Íslandi og í Grønlandi. Frá Baffinslandinum til New Jersey. Í norðaru pørtunum av Kyrrahavinum er hann eisini.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Gullaksur

Gulllaksur (latín Argentina silus) er vanligur í vestara parti av Barentshavinum, við Norra, í Skagerrak, norðara parti av Norðsjónum, vestan fyri Skotland og Írland, undir Føroyum, Íslandi og Grønlandi. Í vestara parti av Atlantshavi er hann í Davisfirði, við Nova Scotia, Grand Bank og George’s Bank í Kanada. Hann er á djúpum vatni úr 150 m. niður á 1400 m. Gulllaksur stendur bæði við botn og eisini eitt sindur uppi í sjónum, leysur av botni. Óvist er, um gulllaksur undir Føroyum er ein sjálvstøðugur stovnur ella um samband er við leiðirnar rundan um okkum. Í ICES verður gulllaksur við Føroyar viðgjørdur sum partur av einum felags stovni. Gulllaksur verður lívfrøðiliga roknaður sum ein djúpvatnsfiskur, sum lond hava bundið seg til at fiska við serligum fyrivarni.

Við Føroyar er gulllaksur bæði á Landgrunninum, við bankarnir vestanfyri og á Wyville Thomson rygginum. Gulllaksur undir Føroyum er fingin frá 60 m. dýpi niður á einar 850 m., men mest á 300-700 m. dýpi.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Svartkjaftur

Svartkjaftur (latín Micromesistius poutassou) verður upp í umleið 50 cm. Í veiðuni er hann vanliga 20-35 cm langur. Hann er uppsjóvarfiskur og botnfiskur, vanliga úr 200 m. niður á 400 m. dýpi, men eisini úr vatnskorpuni niður á umleið 1000 m. Livandi í sjónum hevur svartkjaftur heilt annan lit enn tann trolveiddi fiskurin. Livandi minnir hann mest um hvíting, tó heldur grønari. Trolveiddur fiskur missir roðsluna og av tí eisini sínar litir, og tá sær hann soleiðis út: bakið er óblankt blálitt, ljósari bláur, og silvurkendur er hann um síðurnar og hvítgráur undir búkinum. Hann er svartur inni í kjaftinum og táknaholunum.

Svartkjaftur hevur tríggjar smáar ryggfjaðrar. Tær báðar fremru eru stuttar og ganga upp í ein spíss. Tann aftasta er long. Hann hevur tvær gotfjaðrar. Tann fremra er um ein triðing av heildarlongdini. Tann aftara er umleið somu longd sum aftasta ryggfjøður. Fremra gotfjøður kemur fram undir uml. hálvar uggafjaðrarnar. Siljafiskar hava langar búkfjaðrar, rognafiskar hava stuttar. Kjafturin er fremst á gronini. Hann hevur undirbit. Sterturin er eitt sindur sýldur. Gotið er umleið undir fremra enda á fremstu ryggfjøður, kanska heldur fremri.

Svartkjaftur er um alt tað føroyska sjóøkið, bæði við botnin og uppi í sjónum. Annars er hann um tað mesta av havinum, í Barentshavinum, undir Eysturgrønlandi og Íslandi, í Biskeiavíkini, Norðsjónum og Skagerrak suður í vestara part av Miðjarðarhavinum, og nakað suður við Vesturafrika. Undir Vesturgrønlandi og suður til USA.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Sild

Sild (latín Clupea harengus) er vanlig víða um í norðara parti av Atlantshavinum. Undir Føroyum eru 3 sildagreinar. Ein grein gýtir um várið, og av henni er nógv til her. Hin greinin gýtir á heysti og sumri. Av henni er ikki nógv til her. Triðja greinin verður nevnd havsildin. Vísindaliga verður hon skipað undir teir 3 sildastovarnar, vit nevna atlantoskandisku stovnarnir. Havsildin gýtir yviri undir Noregi á vári, hon kemur í føroyskt sjóøki bæði at gýta og leita sær eftir føðslu. Sild er úr vatnskorpuni niður á meira enn 200 m. Norðhavssildin stendur stundum heilt niður á 450 m. Er vanliga djúpari um dagin enn um náttina. Sild er uppsjóvarfiskur og virðismikil fiskur.

Sild er langur og smidligur fiskur, hon er væl hægri enn breið. Hon hevur eina lítla ryggfjøður mitt á bakinum, eina lítla gotfjøður, ið situr aftur móti klingruni, smáar búkfjaðrar, ið sita beint aftan fyri fremra enda á ryggfjøðurini. Hon hevur undirbit.

Sild er í Atlantshavinum úr Biskeiavíkini til Grønlands, norður móti Jan Mayen, Svalbarði og eystur móti Novaja Semlja, í Hvítahavinum og Karahavinum. Eisini er hon í Eystarasalti og Norðsjónum. Vestanfyri úr Grønlandi til Suðurcarolina. Hon er eisini undir Íslandi, Føroyum og Noregi.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Grindahvalur

Grindahvalurin er eitt av størstu djórunum í springarafamiljuni. Hann er ein ímynd av føroyskari mentan og hevur hjálpt føroyingum at yvirliva í fleiri øldir. Grindahvalir liva í familjubólkum, sum eru samansettir av honum, ungum teirra og av eldri hvalum. Ein vanligur bólkur hevur næstan 70% hondjór, og fyri at sleppa undan innannøring makast hesar bert við hannum úr øðrum bólkum. Líknandi familjubólkar, har honirnar hava avgerandi leiklutin, eru óvanligir í djóraheiminum.

Grindahvalur er ikki friðaður. Einstakar grindir verða dripnir í Grønlandi, men annars verður grindahvalur nú á døgum bara hildin til í Føroyum.

Sí eisini
Grindadráp

Súgdjór í Føroyum
Súgdjór
Fiskar undir Føroyum
Grindadráp


Bleikja

Bleikja (latín Salvelinus alpinus) hevur ymsar litir eftir umstøðunum, árstíð, kyni, stødd, aldri og staði. Hon er dimm blá-brún-grá um bakið, blágrá um síðurnar, við smáum, reydligum blettum, men eisini við stórum, ljósum blettum. Undir búkinum er hon ofta silvurlitt.  Bleikja er høvuðlítil og hevur lítlan kjaft. Í Føroyum var bleikjan upprunaliga bert í Leynavatni. Har verður hon neyvan størri enn 40 cm, vanliga um 20-30 cm. Hon er slept í vøtn og byrgingar, og í onkrum støðum verður hon væl størri enn í Leynavatni, kanska um 60 cm.

Flestastaðni er hon bert í feskum vatni, men summastaðni, t.d. í Grønlandi, er hon eisini í sjónum. Bleikja er í Grønlandi, Íslandi og Føroyum. Á Svalbarði, Novaja Semlja, á Sibirisku oyggjunum og heilt eystur í Beringssundið. Um alt Noreg, í Finnlandi og Svøríki. Í Írlandi og norðara parti av Bretlandi. Í alpunum í Sveis. Bleikja er innflutt til Kanada, Alaska, Maine og New Hampshire.

Fiskar
Fiskar undir Føroyum


Állur

Állur (latín Anguilla anguilla) heldur til bæði í sjógvi og feskum vatni. Hann gýtir í Sargassohavinum, og yngulin rekur við streyminum til Evropa, har hann sum glasállur fer upp í feskt vatn, og har heldur hann til, til hann fleiri ár seinni aftur fer á sjógv at fara aftur í Sargassohavið at gýta. Állur verður í mesta lagi 140-150 cm langur. Tá ið hann sum glasállur fer úr sjónum upp í feskt vatn, er hann um 7 cm. Fleiri ár seinni, tá hann aftur fer á sjógvin, eru siljafiskarnir ikki størri enn 60 cm. Í Føroyum eru rognafiskarnir sjáldan longri enn 65 cm, men kunnu verða upp í 125.

Állur er langur og klænur fiskur. Tvørskurðurin er mest sum rundur. Ryggfjøðurin er frá stertinum og umleið 2/3 fram á bakið. Hann hevur eina gotfjøður, ið byrjar beint framman fyri miðjuna á fiskinum og gongur aftur á endan. Sterturin er lítil, samanvaksin við ryggfjøðurina og gotfjøðurina. Hann hevur tvær smáar, avrundaðar uggafjaðrar og hevur ikki búkfjaðrar. Hann hevur lítið høvd, smá, rund eygu og undirbit. Tá állurin búnast og gerst blankur, vaksa eyguni munandi.

Állur líkist haválli, men kennist frá honum m.a. á tí, at uggafjaðrarnar koma ikki aftur undir ryggfjøðurina. Í Føroyum hevur állurin lítlan týdning, men nógvastaðni í Evropa verður hann nógv veiddur. Hann er úr Sargassohavinum til Móritania, fram við Evropa, í Íslandi og Føroyum til Norðurnoregs og í Hvítahavinum. Í Eystarasalti, Miðjarðarhavinum og Svartahavinum.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Ahorn

Ahorntræ (latín Acer pseudoplatanus) verður stórt og sterkt. Ahorntræ hóskar væl, har gras er, ella sum í Havn, á Vaglinum. Bløðini átøk merkinum í tí kanadiska flagginum.

Telist millum tey leyvtræsløgini, ið hava verið roynd longst her á landi.

Lýsing

Stórvaksið og breiðvaksið leyvtræ, ið eldist væl. Harðført, men missir vakstrarlagið í slitvindi. Skuggar nógv, og tískil minni hóskiligt, har lítið pláss er. Fólka seta ofta ahorntræ í urtagarðin, tí tað er vakurt. Men sum árini líða, breiðir kúnan seg so nógv, at hon skuggar fyri øðrum plantum. Røturnar breiða seg meir enn krúnan, og tær taka nógva føðslu úr jørðini. Eingi ávís krøv til vakstrarlíkindini, men trívst tó best í moldkendari jørð og góðari lívd. Tær løttu veingjaðu fruktirnar á ahorn tyrla í vindinum og verða ofta førdar langt burtur.
 Natúrlig útbreiðsla: Miðevropa.

Træplantur
Plantur í Føroyum


Leyvtrø

Leyvtrø eru eyðkend á bløðunum, hvussu tey eru vaksin, og hvussu tey standa á greinunum. Bløðini á leyvtrøum eru so ymisk, bæði hvussu tey eru skipað og æðrað. Roynitræ, ahorn og pílatræ eru leyvtrø. Um veturin eru trøini í dvala. Leyvtrøini missa bløðini, tí so setur nógv minni vatn út úr teimum. Mesta vatnið setur út gjøgnum bløðini. Men á teimum klønu greinunum á leyvtrøunum sita knappar, og inni í knøppunum liggja bløðini, sum spretta, tá ið várið kemur. Nógv nálatrø og leyvtrø standa grøn allan veturin. Men hesi sløgini eru lágvaksin. Tey breiða seg um garðin og liggja væl niður yvir moldina og verja hana, so hon fýkur ikki burtur.

Vanligastu leyvtrøini í Norðurevropa eru eik og bók. Fýra leyvtrø vóru vanlig í Føroyum uml. 1850: urtapílur, loðpílur, pálmapílur og arktiskur pílur. Tey bæði seinastu eru nærum avoydd av seyði.

Sí eisini
 Trø

Træplantur


Láturkópur

Láturkópur (latín Halichoerus grypus) er tann einasti kópur í Føroyum. Láturkópur er morgráur um bakið við dimmum blettum, men ljósari undir búkinum. Hann heldur til í gjáum, sum myrk hol ganga frá langt inn í bergið, og tey eru nevnd látur. Kópurin heldur seg javnan uttan um látrini, og tá ið líður móti mikkjalsmessu, fer opnan inn á botn og upp á turt at leggja. Sum navnið sigur, so heldur hann til, har ið látur eru. Láturkópur er einasti kópur, sum nørist undir Føroyum; her verður stovnurin hildin at vera 3000-5000 kópar. Opnan kann gerast meira enn 40 ára gomul, men brimilin verður sjáldan meira enn 20 ára gamal. Láturkópur, ið vanliga veiðir fisk á botni, er kringur at leita eftir føði og kavar lættliga niður á fleiri hundrað metra dýpi.

Láturkópur kemur longst suður av øllum kópum í Norðurhøvum, og hann er fjølmesti kópur undir Vesturevropa. Hann er í 3 økjum í Norðurhøvum: 1) norðan úr strondunum í Labrador í Kanada suður til Rhode Island í USA, 2) fram við strondunum í Norðurevropa frá Íslandi og Norðurnoregi til Normandí, og 3) í Eystarasalti.

Sí eisini
 Steinkópur

Súgdjór í Føroyum
Súgdjór


Føroya Sjósavn

Føroya Sjósavn varð sett á stovn í 2006, við ti endamáli, at sýna fram dýr og plantur sum liva í sjónum á okkara leiðum. Føroya Sjósavn heldur til í gamla íshúsinum á Argjum. Savnið er eitt stað, har millum annað skúlaflokkar, barnagarðsflokkar og aðrir bólkar kunnu koma á vitjan, eins og almenningurin kann vitja Sjósavnið. Føroya Sjósavn er skipað sum grunnur við nevnd og einum dagligum rakstri. Framsýningarnar hava síðan 2006 verið í íshúsinum á Argjum. Serligur dentur verður lagdur á at hava livandi framsýningar.

Eini 200 fiskasløg eru fingin undir Føroyum. Fleiri teirra eru at síggja í kørum savnsins.

Tórshavnar kommuna er høvuðsstuðul hjá savninum.

Bygningar og bygningsverk í Føroyum
Tórshavn


Kongaminnið

Kongaminnið er ein stórur minnissteinur sum minni yvir fyrstu donsku kongsvitjanina í Føroyum, ið fór fram tann 25. juli í 1874.

Minnissteinurin varð reistur í 1882. Kongaminnið stendur framvegis á sama heyggi, har tað hevur staðið síðani 1882 sum ein minnisvarði. Til áminningar um fyrstu donsku kongavitjan í Føroyum. Formurin - obeliskurin - er klassiskur, fornur, og stavar frá gamla Egyptalandi.

Keldutilfar

Tórshavn


Plantulívið í Føroyum

Plantulívið í Føroyum er sera fjølbroytt. Tað finnast okkurt um 400 sløg av plantum í Føroyum, av teimum íalt 248.428 kendu plantusløgunum, ið finnast á jørðini. Av hesum eru 60 innførd av fólki; sum príðisplantur í urtagørðum ella, sum av óvart, eru komnar sum óbodnir gestir í ferðagóðsi. Ráðandi vøksturin er graslendi við sløgum, sum bæði vaksa í láglendi og á háfjallinum. Á háfjallinum, sum er oman fyri 400 m., verður vøksturin berligari við sløgum, sum eru eyðkend fyri láglendið á tí arktiska økinum. Urtapílur, aksgrógvin bløðkuurt og grámosi eru ráðandi sløgini.

Vanligasti vøksturin er graslendi, ið er frá fjøru til fjallatind. Lyngheiðar finna vit bert í láglendinum upp í 200 m. hædd, har lyngheiðavøksturin hvørvur. Ráðandi planurnar á lyngheiðunum eru vanligur heiðalyngur (Calluna vulgaris), tvíkynjaður berjalyngur (Empetrum hermaphroditum), aðalbláber (Vaccinium myrtillus), sjáldnari eisini føroyskur klokkulyngur (Erica cinerea) og heiðabláber (Vaccinium uliginosum). Hópur av urtum vaksa eisini á lyngheiðunum, eitt nú børkumura (Potentilla erecta), fagurligt pirikum (Hypericum pulcrum) og smá silkibond (Polygala serphylla). Lyngheiðar eru bert á størstu oyggjunum og trívast best á lýggjum suðurvendum fjallasíðum.

17 sløg eru sera hótt, 5 eru hótt, 23 eru viðbrekin, 3 eru útdeyð í Føroyum og eitt er nærum hótt. Tríggjar av plantunum eru útdeyðar í Føroyum. Tær eru reyð várhagasólja (Taraxacum rubifolium), leggstutt fransagras (Primula vulgaris) og lyngjavni (Lycopodium annotinum). Reyð várhagasólja er serføroysk, og tað merkir, at hon veksur onga aðrastaðni enn í Føroyum. Tá ið hon vaks í náttúruni, vaks hon á økinum millum Føroya Læraraskúla og Landssjúkrahúsið í Tórshavn.

Sóljan (Caltha palustris) er tann sjónligasta plantan í láglendi okkara og ber boð um, at várið er komið. Hon blómar sera tíðliga, sum oftast frá fyrst í mai og inn í juni. Í 2005 gjørdist sóljan tjóðarblóma okkara.

Plantulívið í sjónum er eisini sera fjølbroytt, bæði í stødd og livimáta.

Føroysk trø

Her vaksa eingi vill trø, bara gróðursettar viðarlundir og trø, ið eru sett niður í urtagørðum. Um vit fara heilt aftur til tíðina, fyri milliónum av árum síðani, tá gosfjøllini enn vóru virkin her um leiðir, kunnu vit síggja at Føroyar í ymsum tíðarskeiðum hava verið skógvaksnar. Kolaðar viðarklótur og prent av leyvið og trænálum er funnið í kolalindunum í Suðuroy og Mykinesi – og minna um fruktarbarar tíðarskáar á tí fastlandinum ið núverandi Føroyar einaferð vóru partar av. Syprisviður, taks og baraldur, risafura og ymisk leyvtrø.

Tá fólk búsettust í Føroyum, vóru nøkur træsløg vanlig á oyggjunum. Einasta upprunaliga nálatræið var tó baraldur, ið verður hildin at hava verið vanligur runt um á oyggjunum. Tann upprunaligi baraldurin finst nú einans í Svínoy, men fólk hava funnið baraldarrøtur í torvmoldini runt um í Føroyum. Av leyvtrøum var urtapílur, loðpílur og arktiskur pílur vanligur, men loðpílur og arktiski pílurin eru nú mestsum avoyddir orsaka av seyðinum. Vill bjørk hevur eisini vaksi í Føroyum eftir ísøldina, men spreidd. Bjørkin hvarv tá fólk búsettust á oyggjunum. Eisini hassiltræ skal hava vaksi í Føroyum uml. ár 1000. Men hvørt tað var upprunavøkstur ella er komið við niðursetufólkunum er ógreitt. Undir øllum umstøðum hvarv hassiltræið aftur uml. 13. øld, tá veðurlagið gjørdist kaldari.

Upprunaligur viðavøkstur í Føroyum um ár 1000 var baraldur og trý leyvtrø: urtapílur, loðpílur og arktiskur pílur. Síðan haran varð slept niðan í fjøllini um miðja 19. øld, er baraldurin næstan horvin. Urtapíl og loðpíl hevur seyðurin gnagað niður í rót. Hesliviður er eisini funnin, men óvist er, um træið er upprunaligur vøkstur, ella um víkingarnir hava havt tað við sær. Uml. ár 1000 var baraldur tað einasta nálatræið, sum vaks í Føroyum. Og helst vaks tað alla staðni kring oyggjarnar. Tá á døgum nýttu fólk greinirnar av baraldinum til at flætta eitt reip við, sum tey síðani nýttu at binda flagtekjurnar fastar við. Tá man skar torv, var tað heilt vanligt at finna tjúkkar røtur av baraldi í torvmoldini.

Nú á døgum veksur baraldur bert at kalla vanligur í Svínoy. Hann er at kalla heilt horvin á hinum oyggjunum, hóast onkur einkultur runnur stendur onkra staðni. Ein av orsøkunum er, at tær útsettu snjóharurnar, innfluttar úr Noregi 1. august 1855, fara heilt illa við teimum nýggju sprotunum á baraldinum á vetri. Hassiltræ vaks eisini í Føroyum uml. ár 1000. Man veit ikki, um hassil var eitt uppruna træ, ella um víkingarnir høvdu hassilnøtur við sær, sum teir síðani sáddu. Helst hvarv hassil úr Føroyum vegna veðurlagsbroytingar umleið ár 1200.

Bjørk hava vaksið í Føroyum síðan ta seinastu ístíðina fyri umleið 10.000 árum síðani. Betula nana hvarv helst fyri langari tíð síðani, meðan B. pubescens, sum helst bert hevur vaksið á nøkrum fáum plássum, hvarv, tá fólk settu búgv í Føroyum.

Viðarlundirnar

Tað eru plantaðar fleiri viðarlundir runt um í Føroyum. T.d. í Vági og á Tvøroyri, í Miðvági og Sandavági, í Mikladali og lundin Úti í Grøv í Klaksvík. Í 1885 royndu menn at planta trø í størri vavi uttanfyri Tórshavn, men royndin miseydnaðist. Í 1903 royndu teir so aftur, og hesa ferð eydnaðist tað. Hettar varð til tað vit í dag rópa Viðarlundin í Havn. Í 1969 varð víðka um lundina og aftur í 1979, og Viðarlundin í Havn er størsti ”skógur” í Føroyum. Afturat sjálvari Viðarlundini eru eisini lundir við Studentaskúlan í Hoydølum og á Debesartrøð, har Landsbókasavnið og Fróðskaparsetrið liggja.

Í desember 1988 herjaði ein hervilig ódn í Føroyum. Vindurin kom upp um 60 metrar um sekundið, og ódnin orsakaði umfatandi skaðar á hús og trø. Stórur partur av Viðarlundini í Havn fór fyri skeyti. Eitt megnar arbeiði er síðan gjørt fyri at endurreisa viðarlundina.

Á Skógrøkt Landsins hava fólk gjørt nógvar royndir at fáa innfluttar trø og plantur at vaksa í Føroyum. Nakrar av trøunum og plantunum trívast væl í Føroyum. Fyrr í tíðini tóku prestar og onnur embætisfólk plantur við sær úr Danmark. Tey settu trø og plantur í urtagarðar í Føroyum. Træið, sum hevur vaksið best, er ahorntræið. Tað verður eini 300 ára gamalt. Í prestagarðinum í Kvívík var eitt ahorntræ plantað í 1760, og tað livir enn.

Plantufrøði

Jens Christian Svabo nevnir í sínum yvirliti frá 1781-1782 100 plantusløg í Føroyum. Harnæst nevnir Nicolaj Mohr í 1786 25 plantur í Føroyum í síni frágreiðing um eina íslendska náttúrusøgu. Umframt hesar plantur nevnir Jørgen Landt í ár 1800 203 sløg í Føroyum. Hansara frágreiðing byggir á upplýsingar frá Nicolaj Mohr og J.C. Svabo. Seinni hava nógvir plantufrøðingar vitja í Føroyum. J.W. Horneman var í Føroyum í 1821 og 1837, W.C. Trevelyan í 1835 og 1837 og C. Martins í 1848. Í 1867 vóru danskir plantufrøðingar í Føroyum og gjørdu eina gagnmetandi endurskoðan av teimum skrásetingum, sum áður vóru gjørdar, og til samans fingu teir ein lista við 307 sløgum.

Fleiri navnframir plantufrøðingar hava síðan vitjað í Føroyum, ein av teimum mest kendu er C.H. Ostenfeld, ið saman við J. Hartz gjørdi ein lista við 64 plantusløgum. Í 1936 kemur fyrsta floran á føroyskum máli eftir Rasmus Rasmussen, í 1952 kemur ein nýggj broytt útgáva við fleiri plantum, ið eru nýfunnar í Føroyum. Við tí endamáli at fáa upplýsingar um útbreiðslu og tíðleika av hægri plantum vórðu víðtøknar kanningar gjørdar um allar Føroyar 1960-1961. Í sambandi við hesar kanningar vórðu fleiri nýggj sløg funnin í Føroyum. Í 2000 kom nýggj føroysk flora eftir Jóhannes Jóhansen, og í 2000 kom ein dagførdur listi yvir útbreiðslu av hægri plantum. Í nýggjari tíð hevur verið langt ímillum, at nýggj sløg eru funnin. Seinastu skrásetingar av nýggjum sløgum úr Føroyum eru frá 1999 tá ið Anna Maria Fosaa og Jonas Laweson funnu ein lodnan fjallatistil á mosarókum og í 2002 tá ið Kieffe fann eitt nýtt slag av støri (Carex glareosa).

Villar plantur í Føroyum

Listi yvir plantusløg. Yvirlitið er ikki fullfíggjað enn.

Keldur

Føroyar
Náttúra


Jólabukkur

Ein jólabukkur er (nú á døgum) ein geitarbukkur gjørdur av hálmi, ið er festur við reyðum bondum. Fyrr í tíðini varð heitið vanliga brúkt um ein persón, ið gekk ílatin sum bukkur, og saman við øðrum gekk húsanna millum um jóltíðir, við tí endamáli at fáa mat og drekka.

Jólabukkurin er nærum einans kendur í Norðurlondum. Upprunin er ókendur, men siðurin er ógvuliga gamal, og jólabukkurin er sostatt eitt av elstu norrønu jólasúmbolunum. Ein møguleiki er, at jólabukkurin stavar frá einum víkingasiði, at ofra ein bukk á jólum, sum ímynd av bukkunum hjá torugudinum Tóri, fyri at fáa eitt gott ár; eitt annað boð er at jólabukkurin kann vera uppkomin í kirkjuliga jólaspælið í miðøld, sum ofta hevði ein hyrntan devul, ið hevði ymsar líkleikar við jólabukkin.

Keldur

Hátíð
Jól
Stubbar


Mýrisólja

Mýrisólja, sum er vísindaliga heitið á Sóljuni hevur latínska heitið Caltha palustris. Fyrri partur av navninum sipar til at plantan mest veksur í vátlendi, meðan annar partur av navninum helst sipar til sól. Aloftast verður hon bert rópt Sólja ella Sóleyga. Mýrisóljan er tjóðblóma føroyinga. Tað bleiv avgjørt í 2005, tá skipað varð fyri atkvøðugreiðslu um hvør blóma skuldi verða tjóðblóma. Átta ymiskar blómur vóru í uppskoti. Úrslitið varð, at sóljan lá klárt á odda og gjørdist okkara tjóðarblóma.

Mýrisóljan hoyrir til Ranunculaceae (sóljuætt). Vísindaliga navnið Ranunculaceae stavar frá latínska orðinum ranunculus, sum merkir lítil froskur. Orsøkin til navnið er, at flestu innan hesa ættina vaksa í vátligum lendi. Sóljan veksur serliga í láglendi, tó so, hon finnst eisini í hæddum, har seyður ikki sleppur framat.

Skilur seg frá eitt nú skriðsólju, iglasólju og hinum sóljunum í ættini við, at hon er menniligari við sínum sermerktu stóru nýravaksnu bløðum og stóru gulu blómu. Sóljan var longu vanlig kring alt landið fyri o.u. 10.000 árum síðani í tí sonevnda “preboreala” tíðarskeiðinum, men tá fólk nomu land her, hvarv hon næstan.

Mýrisólja blómar í mai og juni. Hon kann gerast 10 til 50 cm høg. Hon veksur í veitum, eftir áarbakkanum og í mýrum. Aðrar kendar blómur innan sóljuættina í Føroyum eru t.d. skriðsólja, svínasólja, kirkjubøsólja, snjósólja og iglasólja.

Sí eisini
 Sóljuættin
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Aksgrógvin bløðkuurt

Aksgrógvin bløðkuurt (frøðiheiti Bistorta vivipara) er ein planta, sum veksur víða hvar í Føroyum. Einasta plantuslag í Føroyum, ið hevur verið kannað fyri litilstal, er aksgrógvin bløðkuurt. Kanningar vístu, at henda planta er fleirlitin í Føroyum. Munur er eisini á, hvussu fleirlitin aksgrógvin bløðkuurt er ymsastaðni í Føroyum. Eysæð er, at eisini fleiri onnur sløg í Føroyum eru fleirlitin, men kanningar eru ikki gjørdar av hesum enn. Blómurnar reydligar ella hvítar, standa í aksi, 8 sáðberar. Niðast á aksinum eru reyðir ella brúnir nøringsknappar, sum detta av og spíra til nýggjar plantur. Í heiða- og graslendi uttangarðs, í skursli, bæði niðarlaga og overlaga, tó mest í erva, og ofta síggjast bert bløðini. Bl. juni til juli.

Fleiráraplanta, 5-20 cm. Jarðleggurin bendur, bølluvaksin. Loftleggurin ógreindur, upprættur. Bløðini mjátt váknvaksin, summi stundim vákn- til eggvaksin, tey niðaru langstelkað, heldur ljósari á niðara borði, blaðrondin afturábrett.

Sí eisini
Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Grámosi

Grámosi (frøðiheiti Racomitrium lanuginosum) hevur ikki rættiliga rótskipan og ber hvørki blómur ella fræ. Fjallagróðurin í Føroyum er fyrst og fremst grámosi. Men eisini graslíðirnar hava sum ein stóran part av gróðrinum, og koma vit uppá hægstu fjallatindar, so gerst grámosin ráðandi. Sum tilfeingi hava mosar eisini havt stóran týdning nógvastaðni. Í longri tíðarskeið gerast mýrilendi til mógv tí tað er súrt, og einki oxygen sleppur til, í tílíkum umstøðum verður lívrunnið carbon ikki niðurbrotið. Við tíðini verður samantrýsti mosin til mógv. Tá ið mógvurin verður skorin verður hann torv og torv hevur verið ein týðandi orkukelda í Føroyum og aðrastaðni við.

Uppi á sjálvum tindinum kann hærdur grámosi, ið klæðir tindin, vera grundarlagið undir einum plantusamfelagi, har fjallastør, reyðvingul og ofta eisini urtapílur og aksgrógvin bløðkuurt vaksa.

Sí eisini
Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Lyngjavni

Lyngjavni (frøðiheiti Lycopodium annotinum) er ein planta. Lyngjavni er bert funnin einaferð í Føroyum. Meturlangur, krúpandi leggur við stívum, oddmjáum bløðum í fimm røðum. Á greinunum eru rødini 8. Øksini eru einslig á leggendanum, leggleys og mjærri enn sjálvar greinarnar, gulgrøn, men tey dimmast við aldurin. Lyngjavni er funnin í 1903 í Svínáum, men ikki við vissu síðani. Staðfest er, at lyngjavni (og reyð várhagasólja) eru útdeyð í Føroyum.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldur

Plantur í Føroyum
Plantur


Leggstutt fransagras

Leggstutt fransagras (frøðiheiti Primula vulgaris) er helst horvið av sínum upprunavakstrastaði, sum var í Traðarhamri á Sandi. Orsøkin var tann, at fólk tóku hana inn í urtagarðar. Henda planta er eisini at finna í urtagarðinum hjá Føroya Náttúrugripasavni. Hon er 10-25 cm. Blómuleggurin blaðleystur. Øll bløðini stovnstødd, 5-25 cm long, øvut eggvaksin til spakavaksin, óregluliga tent, snøgg á ovara borði uttan á æðrunum. Blómurnar gular, einstakar á legginum, meira ella minni upprættar; bikarið trektvaksið, dúnhært eins og teir longu blómuleggirnir. Bl. í juni.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Reyð várhagasólja

Reyð várhagasólja (frøðiheiti Taraxacum rubifolium) er serføroysk, og tað merkir, at hon veksur onga aðrastaðni enn í Føroyum. Tá ið hon vaks í náttúruni, vaks hon á økinum millum Føroya Læraraskúla og Landssjúkrahúsið í Tórshavn. Í sambandi við byggingina vóru fólk varug við, at henda sera sjáldsama planta fór at hvørva frá sínum vakstrastaði. Tí varð hon tikin inn í urtagarðar, og enn er hon at finna á plantufrøðiliga urtagarðinum hjá Føroya Náttúrugripasavni.

Av hesari slektini (várhagasólja) eru funnin í Føroyum 4-5 sløg, sum eru hvørt øðrum sera lík. Eyðkenni eru hesi: bløðini øll stovnstødd, dimmagrá á ovara borði, grá-grøn á niðara, klóskerd við styttri ella longri flippum. Blaðstelkar og miðæðrar eru stundum reydlig á liti. Kurvaleggirnir eru so at siga blaðleysir og ógreindir, klænstir uppi við kurvina.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Vanligur heiðalyngur

Vanligur heiðalyngur (frøðiheiti Calluna vulgaris) er vanligur á láglendi í flestu oyggjunum í Føroyum.
 Vanligastu og mest eyðkendu planturnar á lyngheiðunum í Føroyum eru heiðalyngur, vanligur og tvíkynjaður berjalyngur. Øki við stórvaksnum heiðalyngi eru ikki nógvastaðni í Føroyum. Heiðalyngur og berjulyngur eru tó nógva aðrastaðni sera vanligar planur. Vanligur heiðalyngur veksur upp í o.u. 200 m. hædd.

Plantur sum heiðalyngur og berjalyngur trívast best um miðalhitin fyri heitasta mánaða liggur millum 12-13 °C. Vanligur heiðalyngur hvørvur oman fyri 200 m. hædd.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Tvíkynjaður berjalyngur

Tvíkynjaður berjalyngur (frøðiheiti Empetrum hermaphroditum) finst kring alt landið, meðan tann vanligi berjalyngurin (Empetrum nigrum) bert er funnin á Streymoy og í sunnaru helvt av landinum. Í okkara grannalondum fyri eystan veksur vanligur berjalyngur bert í Finnlandi, Danmark og Suðursvøríki, men tvíkynjaður berjalyngur veksur í Finnlandi og meginpartinum av Svøríki og Noregi. Tvíkynjaður og vanligur berjalyngur líkjast nógv, men ein avgerandi munur er, at vanligur berjalyngur er tvíbýlisplanta, eins og vanligur baraldur. Tvíkynjaður berjalyngur afturímóti hevur, sum heitið sigur, tvíkynjaðar blómur.

Tær fyrstu ljósareyðu blómurnar byrja at vaksa fram um apríl-mai og í juli-august eru vælkendu skyggjandi svørtu krákuberini búgvin. Tey búnu berini smakka væl hjá bæði fólki og djórum, og júst hetta er umráðandi, tá fræini skulu spjaðast. Til dømis tá fuglur etur berini, gongur nakað av tíð áðrenn fræini eru komin í gjøgnum sodningarleiðina á fuglinum. Hesa tíðina hevur hann helst eisini førka seg burtur frá berjalynginum, og soleiðis verða fræini borin við fuglinum yvir størri øki. Gamalt er at henta krákuber og brúka tey antin rá ella kóka til greyt ella súltutoy.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Ávísingar úteftir
Einiber og krákuber, jenskjeld.info

Keldur

Plantur í Føroyum
Plantur


Tvíbýlisnota

Tvíbýlisnota (frøðiheiti Urtica dioica) veksur vilt í Føroyum, men tað er ikki nógv til av henni. Ikki heilt vanlig, har hon er; ofta í gomlum bygdum. Leggurin er 4-strentur við hvøssum røðum. Bløðini andstødd við akslabløðum. Tey eru egg- ella hjartavaksin, sagtent og dimmugrøn á liti. Tey hava eyðkend hár, sum valda sviða í holdið á fólki, sum nema við tey. Blómuskipanirnar eru langar, 2-3 í hvørjum blaðgripi. Kall- og kvennblómur hvørjar á sínum einstaklingi (tvíbýlisplantur). Bl. í juli til august. Veksur í tøðuríkari mold nærindis húsum og í fjølbjørgum.

Er ikki nevnd nakrastaðni sum átuplanta, men varð sumstaðni nýtt sum súpanarurt, helst ovastu partarnir av plantuni. Tá ið hon verður kókað, verður meyrisýran, sum annars brennir, tá ið hon nemur við hold, óvirkin. Tað er ikki vanligt at dyrka notur, tí noturnar kunnu skjótt taka yvir allan garðin. Kann nýtast til salat; kann eisini gerast til á sama hátt sum spinat ella nýtast til súpanarbót. Summi henta notur um summari, turka og mjølva í eini hvirlu, og brúka turkaðu og mjølvaðu notuna sum kostískoyti í vetrarmánaðunum. Og í handlunum uttanlanda kanst tú eisini keypa tær notur (og sjáldsom plantusløg) hentað úr náttúruni og helst á serstøkum lendum.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Aksmynta

Aksmynta (frøðiheiti Mentha spicata) er ein fleiráraplanta. Hon er vanliga um 27-90 cm. Leggurin upprættur, vanliga snøggur, men stundum hærdur. Bløðini snøgg, váknvaksin, grøn, hvasstent. Blómuskipanin er aks á greinarendunum; blómukransarnir meira ella minni sundirskildir. Blómurnar bláreyðar, men plantan blómar ikki væl í Føroyum. Við sterkum anga. Lok við vegjaðarar. Við vissu einans funnin í Sørvági.

Fólk hava havt plantuna við sær til Norðurlond í miðøld ella fyrr. Hevur verið nýtt til te og sum kryddurt.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Kannubjølluvísa

Kannubjølluvísa (frøðiheiti Equisetum arvense) er ein várplanta á vátlendi og fram við gøtum. Loftleggirnir, ið koma tíðliga á vári, eru ljósir á liti og spretta úr dimmbrúnum, fleirára jarðleggi, sum djúpt niðri í jørðini ber smáar, holdkendar knyklar, kannubjøllur. Á hesum várleggjum sita tey gróbæru bløðini saman í aksi á leggendanum. Grógoymslurnar eru innaní. Ikki fyrr enn seinni koma teir gróleysu leggirnir upp. Teir hava tættar, 4-strentar greinar og trongar liðaslíðrar, meðan teir fyrru hava víðar, skopandi liðaslíðrar.

Í 1700-talinum skrivaði sveisiski plantufrøðingurin von Haller at rómverjarnir brúktu myribjølluvísu (Equisetum fluviatile) til matna. Kannubjøllur og várleggir av kannubjølluvísu (E. arvense) hevur verið brúktir til matna fleiristaðni. I Føroyum eru prógv um at tey undir 1800-talinum ótu vøksturin tá tey um vári arbeiddu í bønum. Í Norður-Amerika og Eysturásia brúktu tey eisini Equisetum arvense (Kannubjølluvísa) til matna. Kannubjøllan, sum er eitt kýli á jarðlegginum, var tað, sum varð etið. Jarðleggirnir vaksa bæði djúpt og víða í moldini. Kýlini eru stór sum kirsuber, hvít innan við myrkari hinnu uttaná, og tey eru søt.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Hjartatjarnaks

Hjartatjarnaks (frøðiheiti Potamogeton perfoliatus) veksur víða hvar í vøtnum. Næstan øll bløðini stelkleys, tunn, hjarta- ella eggvaksin við týðuliga groyptari grund, stundum smárukkut í rondini. Aksleggurin tykist stundum eitt sindur framtjúkkur; blómurnar smáar, tvíkynjaðar; fruktin fjøldarfrukt, leggleys.

Leggurin greindur, tættsettur við bløðum. Bløðini upp í 10 x 6 cm, øll undir kavi, óstelkað, eggvaksin, groypt við hjartavaksnari grund, ofta er rondin eitt sindur bylgjut, fínt tent, ið hvussu er sum ung. Lítil slíðrahinna. Fruktin 3-3,5 mm. Bl. í juli til august. Veksur í vøtnum.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Aðalbláber

Aðalbláberini (Vaccinium myrtillus) hoyra til lyngættina. Í Føroyum vaksa tey um alt landið á turrlendi, serliga við brattar áarbakkar ella við steinar. Smárunnar við misstøddum, fjaðuræðraðum bløðum, ið eru summargrøn, eggvaksin, smátent, tunn, ljósagrøn báðumegin. Greinarnar strentar. Blómurnar einstakar frá blaðgripunum; krúnan bøllut, krukkuvaksin; flipparnir útábrettir. Fruktin eitt ber við 4-5 frærúmum. Blóman er reyð á liti; berið blátt ella reytt, sevjumikið. Veksur í haga, homrum og gjáum.

Sí eisini
Bláber
Føroysk flora

Plantur í Føroyum
Plantur


Føroyskur klokkulyngur

Føroyskur klokkulyngur (frøðiheiti Erica cinerea) hevur heldur fínar runnar, stívhærdar. Tær ungu greinarnar eru snøggar. Bløðini smøl, sita í 4-tals kransum, kertilhærd, grøn vetur og summar. Blómurnar í klasum, heldur fáblømd, og ikki berir í erva. Bikarið grønt og nógv styttri enn krúnan, sum er klokkuvaksin, korkareyð og atholvd í erva. Føroyskur klokkulyngur verður upp í 10-40 cm.

Nógv grindur runnur. Bløðini 3 og 3 í somu hædd á legginum, 4-5 mm long, dimmgrøn; blaðrendurnar afturábrettar. Bikarbløðini nógv styttri enn tann dimmreyða, klokkuvaksna krúnan; 3 smá hábløð liggja upp at bikarinum. Bl. í august. Veksur á heldur turrum heiðalendi, næstan bara niðarlaga, niðan fyri 300 m.

Ein av eyðkennisplantunum fyri lyngheiðar er klokkulyngur. Hann veksur einans á teimum turrastu lyngheiðunum í Føroyum, og ongantíð oman fyri 200 m. hædd.

Sí eisini
Føroysk flora

Plantur í Føroyum
Plantur


Heiðabláber

Heiðabláber (frøðiheiti: Vaccinium uliginosum) veksur á heiðalendi og í homrum. Blágrøn bløð, sum detta av um heystið, øvut eggvaksin. Blaðrondin eitt sindur afturábrett. Krúnan rund til klokkuvaksin, vanliga 1-3 blómur saman. Krúnubløðini hvít til ljósareyð, berið ljósablátt, men plantan fruktar neyvan í Føroyum.

Sí eisini
Bláber
Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Fagurligt pirikum

Fagurligt pirikum ella Víriksgras (frøðiheiti Hypericum pulchrum) er ein planta. Hon verður 5 til 25 cm høg. Á turrlendi uttangarðs. Leggirnir klæntrasligir, greindir, rundir, uppbendir. Bløðini andstødd, hjartavaksin, avlong, kubbut; tey eru blágrøn á niðara borði, smáprikkut at síggja til upp fyri ljósið. Blómuskipanin líkist tyssaskjóli. Krúnan føgurgul, ber fyrst í reydligt. Krúnubløðini 5, bikarbløðini 5; sáðberarnir mangir, og træðrirnir eru samanvaksnir í grundini í trimum bundum. Fruktin er 3-5 rúmt hylki.

Leggurin reyðlittur, klantrasligur, upprættur ella uppbendur. Bløðini egg- til hjartavaksin, kubbut, prikkut av kertlum, fevna um eitt sindur tvørtur um leggin. Krúnan reyð og gul. Reyð-gulir sáðberar; bæði krúna og bikar hava svørt kertilhár. Plantan annars snøgg. Bl. í juni. Veksur á turrlendi á haganum, eisini í homrum. Sum vanl. mest niðarlaga.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Mayo (Írland)

Mayo (írskt: Maigh Eo) er fyrrverandi greivadømi og núverandi amt (fyrisitingarligt øki; enskt: County Mayo, írskt: Contae Mhaigh Eo) í Lýðveldinum Írlandi. Amtið, sum hevur umleið 130 túsund íbúgvar, liggur á vesturstrondini í landslutinum Connacht. Víddin er næstan 5600 km².

Høvuðssætið hjá amtinum er í Castlebar, sum eisini er størsti býur. Næststørsti býur er Ballina (10 623 íbúgvar), sum liggur norðanfyri.
Westport er triðstørsti býur við umleið 6000 íbúgvum. Býurin liggur vestanfyri, við víkina Clew Bay.

Landafrøði
Achill (írskt: Acaill) Oyggin Achill liggur tætt við vesturstrondina. Hon er størsta oyggj í Írlandi.

Croagh Patrick (írskt: Cruach Pháidraig) Fjallið Croagh Patrick, sum er 764 m høgt, er eitt av teimum kendastu fjøllunum í Írlandi.
Navnið á fjallinum er uppkallað eftir Sankta Pátrik.

Clew Bay (írskt: Cuan Mó) Víkin liggur á vesturstrondini og hevur 117 oyggjar.

Killary Harbour (írskt: An Caoláire Rua) Fjørðurin Killary Harbour er tann einasti fjørðurin í Írlandi. Hann liggur á markinum millum fyrisitingarligu økini Mayo og Galway.

Myndir

Ávísingar úteftir
 Mayo Local Authorities - almenn heimasíða

Írland


Westport (Írland)

Westport (írskt Cathair na Mart) er triðstørsti býur í Co. Mayo í Írlandi.
Býurin liggur við víkina Clew Bay, á vesturstrondini móti Atlantshavinum.

Í 2016 búðu 6198 fólk í Westport.

Kend fólk av Westport
 Matt Molloy, írskur tónleikari, kendur frá tónleikabólkinum The Chieftains

Myndir

Ávísingar úteftir
 Westport, mayo-ireland.ie
Westport, heritagetowns.com

Írland
Býir í Írlandi


Westport

Orðið Westport hevur fleiri týdningar:

 Westport (Írland)
 Westport (Nýsæland)
 fleiri pláss í USA, m.a:
 Westport (Connecticut)
 Westport (Massachusetts)
 Westport (Washington)
 Westport (Wisconsin)


Mayo

Orðið Mayo hevur fleiri týdningar:
 í Írlandi:
 Mayo (Írland), eitt amt/fyrisitingarligt øki (Co. Mayo)
 Mayo (bygd), ein bygd
 fleiri pláss í USA, m.a:
 Mayo (Florida)
 Mayo (Maryland)
 Mayo (South Carolina)


Smyrilsurt

Smyrilsurt (frøðiheiti Hieracium) er 20 til 60 cm høg. Hon blómar seint - frá juli til september. Tær vaksa mest í klettum og homrum og á slættlendi, har sum grýtut og turrligt er. Smyrilsurt er fleiráraurt við jarðleggi, stundum við stovnbløðum, stundum ikki. Bløðini eru heil, lítið tent. Leggirnir stundum at kalla blaðleystir, ofta við 1-4 leggbløðum, og stundum blaðmargir. Ofta eru leggirnir greindir og enda í kurv, einari ella fleiri. Kurvareivbløðini eru samansett av fleiri røðum av reivbløðum, sum eru klødd við meira ella minni tættum hárum. Kurvarnar eru gular, stundum reydligar, sjáldan reyðar. Tær eru margblømdar. Frukthárini gullig ella reydlig og sita á fruktini, ið er kelvirund nøt.

Hon líkist nógv tyrilshatti. Hon hevur mjólkarsevju, men er hægri á vøkstri, og bløðini eru ikki so nógv skorin. Blóman er gul á liti, kurvavaksin. Leggurin ber sjáldan bløð, men greinar seg ofta í tveir ella fleiri. Bløðini sita í stovni niðast við leggin. Smyrilsurt er vanlig blóma, har sum tað er grýtut og á turrlendi.

Í Føroyum eru navnagreind eini 23 sløg, øll serstøk fyri okkara oyggjar.

 Knæmikil smyrilsurt (H. gnophodes)

 Kalsoyarsmyrilsurt (H. kalsoense)
 Lágskotsk smyrilsurt (H. leniscotum)

Hvítdrigin smyrilsurt (H. leucograptum)

Stórlig smyrilsurt (H. perampliforme)

Stór smyrilsurt (H. peramplum)

Heilrandað smyrilsurt (H. perintegrum)

 Undirreyð smyrilsurt (H. subrubicundum)

 Forn smyrilsurt (H. veterascens)

Ørvaroddað smyrilsurt (H. ardisodon)

 Randhærd smyrilsurt (H. ciliolatum)

 Snørd smyrilsurt (H. constrictiforme)

 Hjartavaksin smyrilsurt (H. cordifrons)

Omansnøgg smyrilsurt (H. epileucum)

Tjúkkblaðað smyrilsurt (H. sarcophylloides)
 Hartsarsmyrilsurt (H. hartzianum)

 Ostenfeldssmyrilsurt (H. ostenfeldii)

Línkend smyrilsurt (H. epileucoides)

 Símunarsmyrilsurt (H. simmonsianum)

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Ullhært legugras

Ullhært legugras (frøðiheiti Holcus lanatus) er 20-60 cm høg. Sera vanligt í nýlendi og opinektrum; verður nevnt frægras. Stráini saman í túgvum. Øll plantan mjúkhærd, grálig. Tyssið samanliggjandi, áður enn blómingin kemur, men útsperrað seinni. Tað er vanligast reydligt á liti, ljósari og dimmari, stundum næstan hvítt. Niðara aksøgnin er kubbut, men ber ein evurslítlan brodd. Kallblómuøgnin ber eisini ein lítlan brodd. Øll plantan er klødd við mjúkum hárum.

Blómuskipanin eitur eitt tyssi, tí at blómuleggirnir greina seg í smærri greinar, sum bera hvør sína blómu. Tyssið liggur saman, men tá ið plantan blómar, breiðir tyssið seg út. Tyssið er reydligt á liti. Tyssið 3-20 cm, dimmreytt, stundum nakað grønligt ella ljóst, 2 ella 3 blómur í smáaksinum. Niðara blóman tvíkynjað við ongum broddi, tann ovara einkynjað kallblóma við broddi, sum ikki røkkur út úr smáaksinum. Blómar í juni-august. Veksur á nýlendi serliga, sera vanlig innangarðs, men veksur eisini uttangarðs, har ið taðað er.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Støðugtblómandi summardái

Støðugtblómandi summardái (frøðiheiti Bellis perennis) er helst tann plantan, ið vit kenna best í Føroyum. Hon er so lívsseig, at hon veksur alt árið. Enntá um veturin, tá ið kavin toyar, setur hon høvdið uppundan. Støðugtblómandi summardái er lítil á vøkstri, einar 5-15 cm til støddar. Leggirnir bera eingi bløð. Bløðini vaksa tætt saman niðri við rótina. Vit siga, at bløðini eru stovnstødd. Hon hoyrir upp í kurvablómuættina, tí blómuskipanin verður nevnd kurv, tí tær einstøku blómurnar hava ongan legg, men sita tættar saman á einum felags leggi. Blómuskipanin ella kurvin er í tveimum. Í miðjuni eru blómurnar tættvaksnar, sum ein lítil gul púta. Runanum standa tær hvítu randblómurnar, sum ein pípukragi.

Blómar árið runt, tó helst um summarið bæði í haga og bø. Leggirnir blaðleysir, hærdir, kelvirundir og bera eina kurv á endanum. Bløðini stovnstødd, stelkað og óregluliga tent, spakavaksin og hærd. Í kurvini eru allar blómurnar leggleysar, tætt samanstúgvaðar. Diskblómurnar eru gular við fimm-tentum tungukrúnur, kvennblómur ella geldblómur. Uttan um kurvina er felags kurvareivið. Kurvin vanliga 1,5-3 cm í tvørmáti. Randkrúnurnar hvítar, stundum við reyðum liti í. Blómar alt árið, men mest í apríl-oktober. Veksur í haga og bø, serliga á láglendi, ikki funnin oman fyri 600 m. Fruktin hevur ikki hárkrans ella flogamboð. Fruktin er ikki hærd.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Tyrilshattur

Vanlig heysthagasólja ella tyrilshattur (frøðiheiti Leontodon autumnale) er 10-30 cm til støddar. Plantan hevur stuttan jarðlegg og trevjarót. Tyrilshattur er vanligasta gula kurvablóma her á landi. Hon veksur ógvuliga víða bæði í haga, bø og uppi millum fjalla. Leggurin hevur eingi bløð. Bløðini vaksa í stovni niðri við rótina. Blómuskipanin er ein kurv, gul á liti. Tyrilshattur hevur mjólkarsevju, ið hevur verið nýtt fyri kambfjaðrar. Blómar í juli til august.

Leggirnir stundum greindir. Bløðini stovnstødd, stakfinnut ella flipput; endaflippurin mjáur. Kurvarnar upprættar undan blómingini. Allar blómurnar hava tungukrúnu, gular. Kurvareivið gongur upp í topp. Kurvareivið meira ella minni hært. Blómustøðið uttan agnar ella flus. Frukthárini gullig á liti, lítið útbreidd, leggleys, fjaðurgreind. Tey mynda eftir blómufallið eitt dúnlætt, gulligt noða. Fleiráraplanta. Veksur í haga og bø og við vegjaðarar, men eisini uppi á hægstu fjøllum.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Íslendskt loppugras

Íslendskt loppugras (frøðiheiti Gentianella campestris) er tveyáraplanta og veksur í turrlendi. Blómar í juli til august. Veksur á ryggjum bæði í bø og haga. Øll plantan er blágrá á liti. Leggurin er steyrrættur við upprættum greinum, 4-strentum. Blómurnar frá blaðgripunum ella á leggendunum. Krúnan blá, 4-flipput við trevsutari hjákrúnu. Bikarbløðini eru 4 í tali, harav 2 stór og breiðvaksin, 2 smá og mjá.

Íslendskt loppugras verður 5-20 cm. Leggurin greindur ella ógreindur; greinarnar upprættar. Bløðini 1,5-3 cm long, snøgg; mjátt eggvaksin leggbløð, stovnbløðini ofta meira spakavaksin. Blómurnar einstakar ella í skúvi. Krúnan við trevsum uttast í krúnupípuni, reyðblá, sjáldan hvít. Veksur á turrlendi, oftast niðan fyri 300 m.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Sóljuættin

Sóljuættin (frøðiheiti Ranunculaceae) er ein plantuætt við uml. 2.500 sløgum. Sóljuættin má verða nakað av tí sjónligasta í Føroyum. Vegjaðari og bøur verða litað gul í tíðini mai til juli. Á vátum bøi kunnu verða nógvar mýrisóljur og skrið- og svínasóljurnar eru allastaðni. Tað er serliga í juni, at hesi bæði sløgini koma fyri seg. Svínasólja og skriðsólja kunnu kennast frá hvørji aðrari við at hyggja at bløðunum. Mittasti blaðlutur á bløðunum hjá skriðsólju hevur stelk, meðan mittasti blaðlutur á bløðunum hjá svínasólju hevur ongan stelk. Aðrar kendar blómur innan sóljuættina í Føroyum eru t.d. kirkjubøsólja, snjósólja og iglasólja.

Í 2005 gjørdist sóljan tjóðarblóma okkara.

Fleiráraurtir. Bløðini misstødd, ofta handæðrað, hava slíðrafót, men einki akslarbløð. Blómurnar einstakar ella í skúvum, regluligar, tvíkynjaðar, undirstaddar og leyskrýndar. Blómureivið einfalt og litt ella tvífalt við bikari og krúnu, oftast fimm-deilt. Nógvir sáðberar og nógvar sáðgongir. Aloftast fjøldarfrukt, og smáfruktirnar eru nøt ella hylki.

 Vanlig mýrisólja (C. palustris)

 Snjósólja (R. glacialis)

Kirkjubøsólja (R. ficaria)

Tjarnarsólja (R. reptans)

Iglasólja (R. flammula)
 Gullsólja (R. auricomus)

 Skríðsólja (R. repens)

Svínasólja (R. acris)

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Eingjarkarsi

Eingjarkarsi (frøðiheiti Cardamine pratensis) er vanlig planta á vátlendi og verður einar 10-25 cm til hæddar. Blómurnar eru viólubláar á liti og vaksa saman í klasa á leggendanum. Bløðini vaksa bæði í stovni niðri við rótina og misstødd upp á hálvan leggin. Bløðini hava eitt heldur sjáldsamt vakstrarlag, sum vit kalla stakfinnut, tí blaðið er sett saman av fleiri pørum av smábløðum, kallað finnur og endar við einum støkum blaði. Blómar í mai-juni. Veksur á vátlendi.

Lýsing: Fleiráraurt. Leggurin upprættur. Loftleggirnir stinnir, blaðfáir í erva. Bløðini snøgg, stakfinnut. Finnurnar breiðar og tentar á teim niðaru, men mjáar og ótentar á teim ovastu bløðunum. Klasin líkist skjóli. Krúnubløðini 4, ljósablálig við myrkum rípum, frambreið, útbreidd, negllong. Sáðknapparnir gulir. Tvílokabjølgarnir langir; bæði lokini flettast av úr neðra. Fræini hanga á skilarúminum. Stovnbløðini einfinnut við 5-8 pørum av smábløðum, sum eru eggvaksin, stuttstelkað. Leggbløðini eisini finnut, men við strikuvaksnum smábløðum. Krúnubløðini ljóst bláreyð, sáberarnir gulir. Tvílokabjølgarnir 2-4 cm langir. Veksur í veitum og á vátlendi, mest innangarðs, men eisini heilt upp til fjalla.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Mýritistil

Mýritistil (frøðiheiti Cirsium palustre) verður 50-120 cm til hæddar og veksur, sum navnið sigur, í mýrum og við áarbakkar. Henda høga, hábærsliga plantan við síni korkalittu blómu og fagra grøna leyvi hevur hugtikið mangan. Men brátt varnast tú, at hon er ikki so at koma í hóslag við, tí bæði á bløðum og leggjum vaksa hvassar tornir. Leggurin stendur steyrrættur og er harður og trækendur. Bløðini eru avlong váknvaksin við stórum flippum. Tey vaksa tøtt saman niðri við rótina og upp eftir øllum legginum. Blómurnar eru kurvavaksnar, og fleiri kurvar vaksa saman í einum tyssi ytst á leggendanum. Blómar í juli til august.

Lýsing: Um alt landið við áarbakkar og á vátlendi. Fyrsta árið bert stovnblað, annað ella triðja árið ein stinnur, strentur, langtornutur leggur. Bløðini stórflipput, niðurrend, langtornut um jaðaran. Kurvarnar korkareyðar, nógvar saman í tyssaskjóli, stuttleggjaðar; allar blómur við pípukrúnum; krúnukragin bert klovin móti miðjuni. Kurvareivbløðini takløgd og tornut.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Smá silkibond

Smá silkibond (frøðiheiti polygala serpyllifolia ella polygala serphyllaceae) veksur á heiðalendi. Hon blómar í juni og juli.  Hon verður 5 til 15 cm høg. Funnin upp í 600 m. hædd. Blóman er vanligast blá, men ofta hvít ella reyð.

Lýsing: Á turrlendinum, vallaðum haga. Leggirnir eru nógv greindir. Bløðini heil, ótent, tey niðaru andstødd. Blómurnar í klasum frá leggendanum og úr blaðgripum - bert 4-6 blómur í hvørjum, óregluligar. Tey stóru, bláu bløðini eru bikarbløðini; tey leggja seg upp at fruktini, tá ið plantan er avblómað. Krúnublaðflipparnir eru ljósir á liti. Blóman er minni og klænri enn P. vulgaris (stór silkibond). 2-10 blómur á legginum, bláar, reyðar ella sjáldan hvítar. Tey innaru bikarbløðini 4-5 mm.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Børkumura

Børkumura ella børkuvísa (frøðiheiti Potentilla erecta) verður 6-20 cm høg. Hon veksur á hagalendi og í gjáum, har hon gerst nógv størri. Hon blómar í juni og juli. Henda planta veksur so at siga um alla Evropa, og í Asia eystur undir Altai-fjøllini. Hon er eisini á Azorunum. Men í Íslandi veksur hon helst ikki. Nicolai Mohr (1786) sigur, at hann hevur ikki rakt við hana, og vísir á, at plantufrøðingurin Johann Gerhard Kønig, ið savnaði íslendskar plantur til bókna Flora Danica í árunum 1765 til 1766, hevur heldur ikki rakt við hana, men Eggert Ólafsson tekur til í bók síni Reise gennem Island, ið kom út í 1722, at hon mundi vera har “skønt sjælden, på Sønderlandet.” Ostenfeldt & Grøntved nevna hana ikki at vaksa í Íslandi í bók síni um føroyska og íslendska floru frá 1934.

Lýsing
Jarðleggurin, børka nevndur, er førur, sevjumikil, døkkbrúnur, barkkendur. Loftleggirnir jarðbendir, síðani rættir upp. Stovnbløðini stelklong, 3-5 fingrut, grovtent. Leggbløðini óstelkað, 3-fingrut við stórum akslabløðum. Blómurnar á longum leggum frá blaðgripunum, gular. Krúna og bikar 4-deild. Smáfruktirnar nøtir. Øll plantan oftast mjúkhærd. Fleiri blómuberandi leggir, ið eru liggjandi til uppbendir. Í haga og bø.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Føroyar undir 1. heimsbardaga

Fyrri heimsbardagi byrjaði í august mánaði 1914. Upphavið til stríðið var tann sokallaða juli-kreppan í kjalarvørrinum av yvirgangsatsóknini í Sarajevo tann 28. juni 1914, tá serbiski tjóðskaparmaðurin Gavrilo Princip skeyt og drap eysturríkska trúnfylgjaran Franz Ferdinand og konu hansara Sophiu. Fyrst í august 1914 fingu føroyingar ófrættatíðindi um at stórkríggj var brostið á niðri á europiska meginlandinum. Brátt vórðu høvini stongd, skipaferðslan til Føroya og úr Føroyum varð steðgað. Tað sindrið av mati, sum var í landinum, og tað sindrið, sum við størsta vanda varð flutt higar til lands, varð skamtað, so hvør kundi fáa sín lítla part. Vit høvdu m.a. breyðkort, vit høvdu sukurkort, og uttan kort fekst hvørki sukur ella mjøl í handlunum. Skjótt fóru ymiskar vørur at tróta. Olja kom eingin til landið. Tað var einki av lata á lampuna, og einki at fylla á tangarnar á motorbátunum.

Søga

Tað vardi ikki leingi fyrr enn føroyingar kendu avleiðingarnar av mikla krígnum. Sigling til og frá meginlandinum, serliga Danmark, steðgaði mest sum upp. Stríðandi londini framdu blokadur, herjaði á høvunum og fóru eftir skipum ið kundi hugsast at flyta neyðsynjarvørur til fíggindaland. Hetta førdi við sær at trot varð á teimum mest neyðturviligu vørunum. Brátt kundi breyð og sukur bert keypast við rationeringskorti - og kaffi og te gjørdist alt tvørligari og dýrari at fáa til høldar. Fyrstu krígsárini skortaði so mikið í, serliga hjá fátæka partinum av fólkinum, at talan varð um veruliga kreppustøðu. Um veturin var lítið av fiski at fáa og várróðurin í 1915 varð tarnaður av liggjandi óveðri. Trotsjúka tók seg upp orsakað av vantandi ella ov einstáttaðari føði og kravdi enntá mannalív millum tey veikastu, børn og eldri fólki. Oljugoymslurnar í landinum vóru brátt uppi og olja kom ikki longur til landið.

Tann 1. februar 1917 ásetti týska sjóverjan eitt sokallað krígsøki í havinum kring Bretland. Eitthvørt skip inni á økinum, kundi til eina og hvørja tíð vænta at verða álopin av týskum kavbátum. Til alla vanlukku fyri Føroyar, rakk økið langt inn á landgrunnin, heilt upp til Suðuroynna og umfataði sostatt eisini Føroya banka - ríkastu fiskileið vit áttu. Krígsøkið var serliga ætlað at raka bretsk áhugamál, farmaskipasigling og skipafylgi ið sigldu farm til Onglands. Føroyingar vónaðu at hóttanin ikki galt føroysk fiskifør og hildu, hóast vandan, áfram at fiska í økinum.

Men morgunin tann 23. mai 1917 rakti kríggið føroyskar fiskimenn í ólukkumát. Aksel Sivertsen, skipari á sluppini Elsu, sigur í Norðlýsinum frá at teir árla á morgni tann 23. vórðu steðgaðir av einum týskum kavbáti, ið skeyt við maskinbyrsu framman og aftanfyri skipið. Manningin tók skundisliga proviant við sær í bjargingarbátin og fór av Elsu. Teir róðu yvir til kavbátin, ið gav boð um at seks teirra skuldu koma upp á dekkið, teirra millum skipari og bestimaður. Tveir av kavbátamanningini fóru so umborð á bátin og fingu føroyingarnar at rógva yvir aftur til Elsu. Við sær høvdu teir brennievni – og brátt sá manningin á Elsu skipið standa í ljósum loga. Týska kavbátamanningin var illa við av støðuni, men har var onki at gera. Teir gjørdu eftir boðum, søgdu teir.

Manningin á Elsu fór so undir at rógva til lands. Tá teir høvdu róð einar fýra tímar, komu teir fram á sluppina Orion. Tá skiparin á Orion hoyrdi hvat var hent, gav hann boð um at kvetta snørini og seta segl. Teir høvdu tó ikki siglt leingi fyrr enn kavbáturin tók teir aftur og Orion fekk somu viðferð sum Elsa. Manningarnar báðar róðu síðan í felag til lands. Ávegis sóu teir tvær aðrar sluppir og ein trolara – men eisini kavbátin, ið nú stevndi móti trolaranum. Teir róðu alla náttina og fyrrapartin og komu til Skopunar klokkan seks kvøldið eftir.Tað skuldi vísa seg at 8 føroysk fiskifør vóru søkt tann 23. og 24 mai.

Øll skipini vóru søkt av sama kavbáti, UC 33, førdur av kaptein-loytnantinum Martin Schelle. Samanlagt søkti UC 33 36 skip undir krígnum, men varð sjálvur søktur av einum enskum patruljubáti í St. George's Channel tann 26, september 1917. Bert ein av teimum 27 monnunum umborð varð bjargaður. Meðan føroyingar flestir upplivdu fyrra heimsbardaga burturfrá, vóru aðrir ikki líka hepnir. Ein av teimum var tann 26 ára gamli Christian Ludwig Petersen úr Kvívík, sum fyri kríggið var fluttur til Kanada. Í mars 1916 varð Christian Petersen innkallaður til nýggju 108. battaljónina (Selkirk-Manitoba) í The Canadian Expeditionary Force (CEF), ið stríddist á europiskum vígvøllum. Longu 18. september sama ár, varð battaljónin send til Bretlands, har hon varð upptikin í 14. tiltaksbattaljónina, ið sendi tiltakshermenn til stríðseindirnar á meginlandinum. C. Petersen varð sendur til 16th Battalion (Canadian-Scottish), sum um tað mundið lá í Arras økinum í Fraklandi. Hetta var meðan ógvusliga stríðið um Vimy Ridge stóð á í 1917. Kanadisku battaljónirnar høvdu brúk fyri nýggjum fólki – í stríðnum um Vimy-Ridge til dømis misti 16. battaljón annan hvønn hermann.

Ungi føroyingurin kom úr øskuni í eldin. 16. battaljón luttók í bardøgum um Hill 70, Ypres og Passchendaele. Í 1918 luttóku teir í sokallaða ”100 Days Offensive” frá 8. august til krígsenda tann 11. november: Bardagarnir við Amiens, onnur orrustan um Arras, Scarpe og Drocourt-Quéant linjuna, og víðari til bardagarnar um Hindenburg linjuna og Canal du Nord - líka til seinasta álopið á Mons. Sum herdeildir flest í Fyrra heimsbardaga, hevði 16. battaljón stórt mannfall, og teir ið sluppu við lívinum noyddust at liva við tí strongd og sálarløstum, ið standast av stríðsminnum. C. Petersen var onki undantak. Tá hernaðarskyldan var av og hann varð heimsendur úr Evropa, flutti hann aftur til Føroya og gjørdist bóndi í Kaldbak.

Sí eisini
Fyrri heimsbardagi
Føroyar undir 2. heimsbardaga

Fyrri heimsbardagi
Føroya søga
Føroyar
1914
Bardagar
Søga


Trøllakampar

Trøllakampar (frøðiheiti Asplenium) hoyra til tann bólkin av plantum, ið verður kallaður blómuleysar plantur. Tað finnast 20.000 sløg av trøllakampum í heiminum, og er hetta slagríkasta fylki, aftaná fylkið við blómuplantum, ið telur 250.000 sløg. Flestu sløgini av trøllakampum finnast í tropunum og trívast best har vátt er. Trøllakampar verða mettir at vera "primitivt" plantuslag, ið er nær í ætt við upprunaplanturnar. Teir hava ikki blómur og seta ikki fræ, men nørast við grókornum, ið hjá summum trøllakampum sita í gróhópum aftanfyri á blaðnum, vardir av einum skjøldri, sum opnar seg, tá grókornini eru búgvin, so at tey kunnu spjaðast. Hjá øðrum sita teir á blaðkantinum, sum er rullaður inneftir, so leingi grókornini ikki eru búgvin.

Summi trøllakampasløg hava tvey sløg av bløðum, eitt slag ið er “sterilt” og eitt sum er “fertilt”. Tað “fertila” blaðið kann hjá summum sløgum vera heilt ymiskt frá tí “sterila”. Trøllakampur kann hava grókorn í milliónatali, men bert fáar nýggjar plantur koma burturúr. Bløðini hava ymiskt skap. Tey kunnu verða innskorin eina, tvær og fleiri ferðir ella als ikki innskorin. Við sínum sermerkta vakstrarlagi líkist trøllakampur, áður enn hann er fullvaksin, einum fiólhøvdi ella tí evsta á fiólini.

Útbreiðsla

Trøllakampar vóru nógv vanligari í Føroyum, áðrenn fólk settu búgv her. Hetta prógva sákornskanningar. Vøksturin í Føroyum er sum heild ávirkaður av seyðabiti, og hevur hann verið tað, síðan fólk settu búgv her. Seyðurin legðist beinanvegin eftir tí fruktagóða gróðri, sum landið var avvaksið við. Hesin gróðurin hvarv eftir stuttari tíð og broyttist til tættbitna gróðurin, sum vit kenna í dag.  Sáðkornskanningar vísa, at trøllakampar sum heild fóru nógv aftur aftan á landnám. Teir eru av elstu plantusløgum á jørð og vuksu her fyri meira enn 300 mió árum síðan. Í koltíðini vuksu trøllakampur, javni og bjølluvísa sum stórir skógir.

Ikki allastaðni er seyður sloppin framat at bíta. Tí sæst enn tann mest upprunaligi gróðurin í gjáum og bakkum, har seyður ikki er sloppin framat. Her er gróðurin stórur og fjølbroyttur, og kanningar bera prógv um, at hann hevur verið støðugur í langa tíð av teirri orsøk, at seyður og fólk ikki sluppu framat. Av teimum trøllakampum, ið eru vanligir í Føroyum, eru fyrst og fremst tann stórvaksni trøllakalskampurin, tann heldur fínari mjúki kvennkampurin og dimmgrøni ekstur blóðkampurin. Hesir trøllkampar eru nógv vanligari í londunum sunnan fyri enn norðan fyri okkum.

Fleiri sløg av trøllakampum finnast í brattlendi. Lættast er at fáa eyga á tann stórvaksna trøllakallskampin og tann næstan líka stórvaksna mjúka kvennkampin. Sáðkornskanningar hava víst, at útbreiðslan av trøllakampum minkaði ógvuliga nógv, tá ið fólk settu búgv í Føroyum og høvdu húsdjór síni við sær.

Fimtan sløg av trøllakampum finnast í Føroyum. Flestu av teimum dámar best at vaksa í klettarivum, har vátt og skuggi er - men eisini í grýtutum lendi, brattlendi og gjáum. Ein tann mest vanligi trøllakampurin í Føroyum er fínur klettakampur, meðan svartur trøllakampur og strálhærdur trøllakampur eru sera sjáldsamir og bert finnast á einum stað.

Í 2007 varð nýtt trøllakampaslag funnið í brattlendi í Norðuroyggjum. Hetta er tungutrøllakampur (Asplenium scolopendrium). Hesin trøllakampur er eisini sjáldsamur í hinum Norðurlondunum.

Kelda
 Stamps.fo

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Plantur í Føroyum
Plantur


Magna carta

Magna Carta (Frælsisbrævið mikla) frá 1215 var sáttmáli ímillum kong og enska aðalin. Har stóð, at kongur skuldi ikki misnýta sítt vald og krevja aðalin eftir skatti. Magna Carta fekk stóran týdning, tí tað var á fyrsta sinni staðfest, at kongsins rættindi vóru avmarkað. Magna Carta skuldi fyrst og fremst veita barónunum rættindi mótvegis kongi. Men sumt av tí, sum stendur í Magna Carta, veitir eisini vanligum fólki trygd.

Skjalið var úrslitið av friðarsamráðingum millum John kong I og teir barónar ið høvdu gjørt uppreistur móti hansara kúgandi stýri. Hetta frælsisbræv hevur verið grundarlagið undir mongum lógum, sum eru galdandi í Stórabretlandi.

Søga

Tá enski kongurin Richard I (Richard Leyvuhjarta) doyði í 1199, gjørdist yngri bróður hansara John kongur av Onglandi. Við í sekkin fekk hann Írland og stórar partar av Vesturfraklandi. Í 1202 brast kríggj á millum John kong og franska kongin Philip II, og endin av hesum stríðnum var, at John kongur misti fronsku landspartarnar í 1204. Komandi tíggju árini brúkti John kongur alla sína orku til at vinna mistu ognirnar aftur. Tá John og hansara sameindu taptu endaliga stríðið við Bouvines í 1214, hevði hann mist álitið og skapt so miklan ótta og fíggindaskap millum sínar álitismenn, barónarnir, at teir framdu uppreistur móti honum.

Drúgva kríggið millum John kong og fraklendingar hevði skapt politiskan hurlivasa í Bretlandi, orsaka av alt ov høgari skattabyrðu og ráari kúgan. Ónøgdin við kongin vaks í stórum og førdi at enda til beinleiðis uppreistur móti honum. Tá John kongur kom heim aftur, eftir endaliga ósigurin við Bouvines, varð hann móttikin við kravi um umfatandi ábøtur frá teimum barónum og óðalsmonnum, sum annars vóru kjarnin av hansara valdstøðu sum kongur. Partarnir hittust á Runnymede við Thames, millum Windsor og Staines í 1215 – og tað var her at fyrsta frábrigdi av Magna Carta varð framlagt og váttað við kongsins innsigli.

Orsøkin til at Magna Carta var so kollveltandi er, at man her fyri fyrstu ferð á skrift royndi at avmarka valdið hjá konginum. Hugskotið var at gera eina ófrávíkiliga lógfesting, sum eisini umfataði kongsvaldið og forðaði fyri at kongurin kundi misnýta sítt vald. Í skjalinum vóru partar, sum umfataðu rættindi hjá einstaklinginum og bólkum – og teksturin fór enntá so vítt sum at krevja, at barónarnir skuldu kunna taka valdið av konginum, um hesin fór út um lógarinnar mark. Tað vóru 63 klausular ella treytir í upprunaútgávuni av Magna Carta. Flestu teirra eru um tillaging av ymsum feudalum siðum og rættindum, reglugerð fyri býir, handil og kongaligu skógirnar. Harafturat eru reglugerðir fyri afturgjald av skuld og rættindi hjá kirkjuni. Men teir mest týðandi partarnir eru um løgfrøðilig rættindi hjá einstaklinginum mótvegis statinum og skerjingin av valdsrættinum hjá kongsvaldinum.

John kongur helt ikki krøvini í Magna Carta og longu áðrenn tríggir mánaðir vóru gingnir, fekk hann pávan Innocent III at ógilda skjalið. Men sáðið var longu farið at spíra. Teksturin í Magna Carta var farin um landið alt og hugskotini høvdu vakt ans. Borgarakríggj brast á har flestu av barónunum stríddust fyri prinsippunum í Magna Carta. Teir fingu franska krúnprinsin Louis at vátta at gerast kongur av Onglandi og tann skotska kongin Alexander II til at hertaka norðara partin av Onglandi. Í 1216, tá uppreistrarmenninir høvdu tikið meginpartin av landinum, doyði John kongur brádliga av blóðsótt. Teir fáu royalu stuðlarnir avgjørdu tí, saman við umboðnum fyri pávan, at útnevna níggju ára gamla krúnprinsin Henry til kong – og sendu brøv til leiðararnar av uppreistrinum í kongsins navni, har teir góðtóku krøvini í Magna Carta og mæltu barónunum til at stuðla Henry III. Um hettar mundið var ósemja íkomin millum Louis og uppreistrarmenninar og teir flestu av barónunum skiftu tí síðu og stuðlaðu barnakonginum.

Í tíðini fram til at Henry kongur kom til lógaldurs, varð Magna Carta váttað og umskrivað fleiri ferðir. Skjalið var nú kent um alt landið og hugskotini festu so líðandi rót. Tann umstríddi parturin um at kongurin kundi verða settur frá av barónunum, varð tó brátt tikin burturúr. Men komandi tíðina fingu barónarnir størri ávirkan. Í 1258 fekk ein bólkur undir leiðslu av Simon de Montfort tær sokallaðu Oxford-ásetingarnar í lag, har kongurin í roynd og veru varð noyddur at leggja seg undir eitt ráð av útvaldum monnum. Oxford-ásetingarnar hildu ikki í longdini. Hóast Magna Carta hetta tíðarskeiðið varð nógv broytt – og valdið ið barónarnir høvdu á konginum, varð bart niður av einari royalari atsókn, undir leiðslu av Edwardi krúnprinsi – stóðu flestu broytingar sína roynd, eisini eftir at Edward tók við kongsvaldinum. Tey staðbundnu heimatingini har lágóðalsmenn og umboð fyri landsbygdirnar savnaðust, hildu áfram at virka. Upp gjøgnum fjúrtandu øld, mentust hesi ting - saman við mótsetninginum av háóðalsmonnum, ið ráðgóvu kongin - til nakað ið líktist tí tveykamars-parlamentinum, vit kenna í dag, við yvir- og undirhúsi.

Grundleggjandi hugsjónin í Magna Carta gekk aftur í menningini av tí bretsku statsumsitingini upp gjøgnum øldirnar – og breiddi seg enntá út um landamørk. Hátturin, har okkara egna umsiting er deild upp, við lóggevandi, dømandi og útinnandi valdi, hevur partvís sín uppruna í skjalinum, sum í skundi varð samansett á einari lítilsverdari bretskari ong í 1215.

Kelda
 Stamps.fo

Løgfrøði
Søga
Mannarættindi
Heimspolitikkur


Búskapur Føroya

Føroyski búskapurin er lítil opin búskapur við stórum samhandli við útheimin. Heimamarknaðurin er lítil og samhandilin við útheimin er sera asymmetriskur. Føroyingar flyta inn næstan allar nýtsluvørur og størsti parturin av útflutninginum er fiskur og fiskaúrdráttir.

Tilfeingisvinna er landbúnaður, fiskiskapur, ali- og kryvjivirki og ráevnisvinna. Vinnur innan vøruframleiðslu eru fiskavøruídnaður, skipasmiðjur, aðrar smiðjur, ídnaður annars, byggivinna og orkuveiting. Privatar tænastuvinnur eru handil og umvæling, gistingarhús og matstovur, sjóflutningur og flutningur annars, postur og fjarskifti, fígging og trygging, vinnuligar tænastur, húshaldstænastur, felagskapir og mentan og ótilskilað vinna. Almennar tænastur er almenn fyrisiting, allar almennar tænastur og alt annað virksemi, sum tað almenna fíggjar við sínum lønarúteiðslum.

Almennar og privatar tænastur eru vorðnar ein størri partur av føroyska búskapinum seinastu árini. Í 2001 vóru tær 58,9% og í 2005 vóru tær 65,9% av samlaðu lønargjaldingunum. Sama tíðarskeið eru lønargjaldingarnar í tilfeingisvinnunum minkaðar nógv. Í 2001 vóru tær 21,9% og í 2005 vóru tær 15,1% av samlaðu lønargjaldingunum. Í vøruframleiðsluvinnunum hevur gongdin verið støðug fram til 2004, tá ið lønargjaldingarnar byrja at minka. Í 2001 vóru lønargjaldingarnar í vøruframleiðsluvinnunum 19,2% og í 2004 vóru tær 19,7%, men í 2005 minka tær niður í 18,9% av samlaðu lønargjaldingunum. Tænastuvinnurnar verða tí ein lutfalsliga størri partur av føroyska búskapinum, meðan tilfeingis- og framleiðsluvinnurnar minka.

Ein lítil búskapur sum hin føroyski, har inn- og útflutningur fevna um stóran part av búskapinum, ávirkast nógv av gongdini í umheiminum og serliga í teimum londum, sum vit býta um vørur og tænastur við. Tað er serliga gjøgnum prísin á inn- og útflutningsvørum, at føroyski búskapurin ávirkast av gongdini í umheiminum, men eisini húsarhaldini og teirra nýtslu- og sparihugur ávirkast av gongdini í umheiminum.

Føroyar


Pitcairn

Pitcairn Island (pitcairnesiskt: Pitkern Ailen) er eitt tað mest avbyrgda staðið í heiminum Oyggin er uml. mitt millum Nýsæland og Suðuramerika. Á leið líka langt er norðureftir til vesturstrondina á Meksiko. Suðureftir er opið hav líka suður til ísbrúnna á Antarktis. Í Pitcairn eru fimm oyggjar, ein er bygd, og fýra eru óbygdar. Har er tað minsta fólkaræðið í heiminum, mett eftir fólkatalinum. Uml. 50 fólk búgva á høvuðsoynni. Oyggjabólkurin hoyrir til Stórabretlands, men hevur heimastýri við egnari lóggávu. Eitt oyggjaráð við tíggju limum hevur avgerðarrætt í viðurskiftum, sum viðvíkja Pitcairn. Oyggjarnar gjørdust bretskt hjáland í 1838. Sama ár fingu kvinnurnar atkvøðurætt, og tað var fyrstu ferð í øllum heiminum.

Nógv fólk á Pitcairn eru eftirkomarar hjá sjómonnum, sum í 1789 gjørdu uppreisturumborð á skipinum Bounty. Teir fóru fyrst til Tahiti, men har vóru teir bangnir fyri at verða funnir og handtiknir. Tí sigldi ein bólkur víðari at leita eftir einari óbygdari oyggj. Við á ferðini vóru níggju menn av Bounty og 17 fólk av Tahiti, seks menn og ellivu konur. Ikki fyrr enn átjan ár seinni kom aftur ein bátur til oynna og fann hesi fólkini, sum vóru farin í land og búleikaðust har. Akkerið av skipinum Bounty er framvegis á Pitcairn. Ein av teimum fáu mátunum, sum fólk á Pitcairn kunnu forvinna pening, er at selja heimabygd modell av Bounty til ferðafólk, sum av og á vitja oynna.

Pitcairn Island er ein gosoyggj. Tann hægsti tindurin er bara 347 metrar høgur. Har eru dalar og heyggjar, og fram við sjónum er bratt berg næstan allan vegin. Oyggin hevur onga rættiliga havn, har skip kunnu leggja at, og har er heldur eingin flogvøllur. Alt, sum skal inn á oynna ella av henni, verður ført við smábátum. Í illveðri ber ikki til at sleppa í land. Vanliga fær tann lítli handilin á oynni vørur tríggjar ferðir um árið, til dømis klæði, frækorn ella byggitilfar. Av og á koma ferðamannaskip til oynna, og ferðafólkini kunnu fara í land. Hetta kastar eitt sindur av pengum av sær. Annars verða tær felags útreiðslurnar einamest fíggjaðar av frímerkjasølu.

Í 1856 var fólkatalið vaksið til næstan 200. Tá vóru tey so nógv, at tað bar illa til at útvega øllum mat á oynni. Alt fólkið varð tí flutt til eina aðra oyggj, sum tá var óbygd, Norfolk Island nærindis Avstralia. Pitcairn var aftur óbygd. Men nøkur ár seinni valdi ein bólkur at flyta út aftur á Pitcairn, tí at teimum longdist heim.

Á oynni tosa tey eitt mál, sum eitur pitcairnesiskt. Tað er einblandingur av enskum, soleiðis sum tað varð tosað í 18. øld, og tí málinum, sum varð tosað á Tahiti. Á hesum málinum eitur oyggin "Pitkern Ailen".

Polynesia
Kyrrahavsoyggjarnar
Oyggjar í Bretlandi
Hjálond
Oyggjar


Sitka

Sitka (Tlingit: Sheetʼká) er ein fiskivinnubýur í Alaska í USA. Íbúgvartalið er uml. 9000. Í dag er Sitka fimtistørsti býur í Alaska. Hann er einasti býur á oynni Baranoff. Tískil er ikki vegur til býin. Samlaða vegalongdin, sum koyrast kann eftir, er um 75 km. Sambandið við útheimin er við flogfari og ferju. Tað er flogsamband til og frá einar tvær ferðir um dagin. Nærmasti býur er Juneau, sum nú er høvuðsstaður í Alaska. Tað eru umleið 930 km. til Anchorage, sum er størsti býur í statinum og einir 1,400 km til Seattle, Washington. Men á oynni er hinvegin nógv og vøkur náttúra og eitt djóralív, sum fáar aðrastaðni. Her er m.a. hvalur í hópatali. Her eru eisini mong onnur djór sum ottari, sjóleyva, bjarnir, ørnir o.s.fr. Tað kann verða nevnt, at her eins og í Íslandi eru heitar keldur.

Býurin í dag

Tað er eitt stórt andaligt lív í býnum. Her eru 19 kirkjur og eitt næstan eins stórt tal av samkomum. Annars er fyrsta lutherska kirkjan á vesturstrondini í Norður-Amerika í Sitka. Hon varð stovnað í 1840, og tað vóru finnar, sum settu hana á stovn. Tað eru 2 fólkaskúlar við 700 næmingum og 55 lærarum. Afturat eru fleir hægri skúlar. Men skal farast á lærdan háskúla, er tað í Anchorage. Tað er eitt dagblað í býnum. Annars fáast tey stóru Alaska-bløðini her. Tað eru 5 peningastovnar. Býráðið hevur 7 limir. Tað er politistøð við 20 politistum, brandstøð við 9 fulltíðar og 100 sjálvbodnum brandmonnum. Fíggjarætlanin hjá kommununi er 35 mill. dollarar, góðar 200 mill kr. Her eru 2 sjúkrahús, sum hava 78 sengur og eitt ellisheim við 70 plássum. Í býnum eru 27 læknar og 5 tannlæknar.

Sitka liggur so mikið langt suðuri, at tað ikki verður so kalt, sum Alaska annars er kent fyri. Veðurlagið minnir sera nógv um tað føroyska við nógvum regni, og tað er sjáldan, at tað frystir.

Í Sitka er 75% av fólkinum hvít. Restin er upprunafólk av ymiskum slag, teir flestu eru inuittar. Hesi hava ávís forrættindi við veiði og líknandi.

Søga
Í 1867 var tað, at Russland seldi Alaska til USA, og júst henda hending fór fram í Sitka. Býurin er eisini nógv merktur av sínu russisku fortíð. Her er til dømis ortodoks kirkja, og her eru fólk, sum framvegis hava russiskt sum fyrsta mál. Útgravingar hava eisini víst, at her hevur verið búseting í hvussu er í ár. Annars gjørdist Sitka eitt hernaðarligt høvuðssæti undir Seinna veraldarbardaga, tá hermenn støðaðust her. Sitka var fyrsti høvuðsstaður í Alaska sum lutstatur í USA, inntil hann í 1906 varð fluttur til Juneau nakað norðanfyri. Tað var tann tíð, tá hann var størsti býur yvirhøvur á amerikanku vesturstrondini.

Vinnuvegir
Arbeiðsloysið er her heldur lægri enn í Alaska yvirhøvur, men heldur hægri enn í USA. Mitt í 1990-unum var arbeiðsloysið omanfyri 10%. Nú liggur tað um 5%. Eitt, sum hevur havt týdning í hesum sambandi, er, at eitt tað størsta arbeiðsplássið í Sitka, eitt sagverk, varð niðurlagt, og var hetta orsøkin til ta umrøddu økingina av arbeiðsloysinum. Sagverkið hevði nóg mikið av rávøru, men tað dálkaði ov illa. Sum nógvastaðni, so er tað tænastuvinnan, bæði almenn og privat, sum er størsti arbeiðsgevari.

Fiskivinnan verður roknað sum ein sera týdningarmikil vinna. Hon hevur givið upp til 30 mill. dollarar í inntøku, men hetta tal er minkað seinnu árini og liggur nú beint omanfyri 20 mill. Men hóast hetta so er miðalinntøkan í Sitka størri enn miðal bæði í Alaska og USA. Stuttleikaskip geva eisini nógv til býin. Tað er næstan dagliga, at skip liggur á redini. Hotellini í býnum hava einar 200 sengur, og man hetta vera á leið tað sama sum í Havn. Møguleiki er tó eisini fyri "Bed and Breakfast".

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: www.cityofsitka.com
Sitka, wikivoyage.org (á enskum)

Keldutilfar

Býir í Alaska


Kilimanjaro

Kilimanjaro er hægsta fjall í Afrika.  Fjallið er 5.895 metrar høgt.

Slóðir úteftir

Keldur

Fjøll
Gosfjøll
Tansania
Afrika


Lynn Anderson

Lynn Anderson (26. september 1947 – 30. juli 2015) var ein amerikanskur countrysangari. Tað er serliga ein sangur, ið verður knýttur at Lynn Anderson, nevniliga hittið við strofuni ”I beg you Pardon, I never promised you a Rose Garden” frá 1970, sum eisini var nógv at hoyra í Føroyum í sjeytiárinum og seinni.

Við ”Rose Garden” hjá Joe South, fekk Lynn Anderson ein Grammy sum besti kvinnuligi kontrisangari í 1971. Tað var táverandi maður hennara, Glenn Sutton, sum framleiddi lagið, ið gjørdist eitt heimsumfatandi hitt tað árið.

Anderson vaks upp í Sacramento í Kalifornia, men búði í Nashville í Tennessee.

Amerikanskir sangarar
Føðingar í 1947
Andlát í 2015