Mortimer Mús

Mortimer Mús var fyrstu ferð at síggja í 1936, tá hann og Mikkjal Mús gjørdu seg til fyri Miu, men Mortimer skuldi altíð reypa og gera seg upp og var einki veruliga góður við hana, og hon valdi Mikkjal.


Mia Mús

Unnustan hjá Mikkjal Mús. Pápin æt Markus Mús.


Markus Mús

Hann var dugnaligur bóndi. Pápi Miu Mús. Tað var Floyd Gottfredson, ið fyrst teknaði hann í 1930. Foreldur hansara itu Malvinus og Matilda Mús. Hesar báðar ommu- og abbamýs Miu hava ongan leiklut havt í nakrari teknirøð ella teknifilmi, uttan sum myndir í fotoalbumminum hjá Miu í einum teknifilmi frá 1930.


Doktar Einskort

Ein vísindamaður, ið var at síggja fyrstu ferð í 1936. Ted Osborne og Floyd Gottfredson hava skapt hann. Hann er granskari í atomfysikki og hevur týska accent og skal mestur líkjast Albert Einstein. Hann fann einaferð út av, at atom vóru livandi, so hann tók eitt atom, størraði tað og kallaði tað Atom Dúdd. Svarti Per og Blekkhamur royna ofta at stjala uppfinningar og hugskot hansara.


Atom Dúdd

Hetta er eitt livandi atom, sum doktar Einskort hevur størrað. Hann er við í nøkrum søgum um Mikkjal Mús.

Italski teknarin Romano Scarpa uppfann hann í 1959.


Blekkhamur

Hesin er brotsmaður og versti fíggindin hjá Mikkjali Mús, Klossmundi og Løgmundi. Hann gongur altíð í einum svørtum, fótsíðum laki við kliptum holum til eygur, og ikki er hann tespiligur at koma í hóslag við.


Fenton í Stropa

Hetta er ein dunna, sum hevur verið við í nøkrum fáum teknifilmum í 1990'unum. Hann gongur í lillafarvaðum klædningi, hevur dodd, er lorkutur, tápuligur og er onkuntíð í robottaútgerð og skal verja okkurt, men tað miseydnast altíð.


Eva Trøllont

Bróður- ella systurdóttir Huldu Trøllont. Hon hevur bara verið við í einum parti, men hon bleiv vælumtókt í Italia. Navn hennara er stytting av "evarska" av tí, at hon er so lítil.


Múshavn

Hetta er ein bygd ella býur, sum er nær við Dunnuvík, og her býr Mikkjal Mús og øll hini músafólkini.


Harra Illmann

Absalon "Dylhøvd" Víggirður Illmann triði. Tann illsinti grannin hjá Dunnaldi í grønari troyggju. Teir báðir trætast altíð og báðir skulu vera betri enn hin, men so endar tað altíð við, at teir oyðileggja okkurt hjá sær sjálvum og fáa stórar útreiðslur, ella enda teir á sjúkrahúsinum.


Maitê Proença

Maitê Proença Gallo (fødd 28. januar 1958 í São Paulo) er sjónleikari úr Brasil.

Filmar
1979 - O Eterno Adeus
1980 - Prova de Fogo - Sandra
1983 - História Passional
1986 - Sexo Frágil
1987 - A Dama do Cine Shanghai .... Suzana
1987 - Brasa Adormecida .... Bebel
1989 - Kuarup .... Maureen
1989 - Solidão, uma Linda História de Amor
1990 - Beijo 2348/72 .... Catarina
1995 - 16060 .... Eleanor
1997 - Vox Populi
1998 - A Hora Mágica .... Susana/Lyla
1998 - Paixão Perdida .... Anna Rondi
2000 - Tolerância .... Márcia
2001 - Bufo & Spallanzani .... Delfina Delamare
2001 - A Partilha
2002 - A Selva .... Dona Yayá
2003 - Viva Sapato! .... Caroline
2003 - Jogo Subterrâneo .... Mercedes
2005 - Sal de Prata .... Estrela de Cinema
2007 - Barros
2007 - Onde Andará Dulce Veiga? - Dulce Veiga
2009 - Elvis & Madona - Soraya
2012 - Primeiro Dia de um Ano Qualquer - Consuelo Castilhos
2016 - Meu Amigo Hindu - Débora

Keldur

Brasilskir sjónleikarar
Føðingar í 1958


Luara Cardoso

Laurinda de Jesus Cardoso Baleroni (fødd 13. september 1927 í São Paulo) er sjónleikari úr Brasil.

Lívsleið sum sjónleikari
 1952 - Tribunal do Coração
 1958 - Casa de Bonecas : Nora
 1958 - Os Miseráveis : Fantine
 1962 - A Noite Eterna : Marta
 1963 - Moulin Rouge : Condessa
 1964 - Gutierritos, o Drama dos Humildes : Rosa
 1965 - Olhos que Amei : Zoraia
 1965 - Fatalidade : Nicole
 1966 - Abnegação : Gilda
 1967 - Os Rebeldes : Margarida
 1968 - A Última Testemunha : Mariana
 1969 - Algemas de Ouro : Leonor
 1970 - As Pupilas do Senhor Reitor : Teresa
 1971 - Os Deuses Estão Mortos : Júlia
 1972 - Os Fidalgos da Casa Mourisca : Gabriela
 1972 - O Leopardo : Carmen
 1975 - Ovelha Negra : Donana
 1976 - Os Apóstolos de Judas : Fátima de Conceição
 1979 - Gaivotas : Veronica
 1981 - Cœur de diamant : Alda Sampaio
 1982 - Ninho de Serpente : Eugênia
 1982 - Renúncia : Margarida
 1983 - Pão Pão, Beijo Beijo : Donana
 1984 - Livre para Voar : Caroline
 1987 - Expresso Brasil : Dorotéia Cajazeira
 1988 - Fera Radical : Marta/ Mirtes
 1990 - Rainha da Sucata : Iolanda Maia
 1991 - Felicidade : Cândida
 1993 - Mulheres de Areia : Isaura Araújo
 1994 - A Viagem : Guiomar Muniz
 1995 - Irmãos Coragem : Sinhana
 1995 - Explode Coração : Soraya
 1996 - Salsa e Merengue : Ruth
 1998 - Meu Bem Querer : Yeda
 1999 - Vila Madalena : Deolinda
 2000 - Vidas Cruzadas : Natália Oliveira Barros
 2001 - A Padroeira : Silvana
 2002 - Esperança : Madalena
 2003 - Agora que São Elas : Cartomante
 2003 - Chocolate com Pimenta : Carmem da Silva
 2004 - Como Uma Onda : Dona Francisquinha
 2005 - Hoje é Dia de Maria : Senhora dos Dois Mundos
 2006 - Belíssima : Lídia Falcão
 2006 - O Profeta : Abigail
 2007 - Desejo Proibido : Sebastiana
 2008 - Duas Caras : Alice
 2008 - Ciranda de Pedra : Prosópia
 2009 - Caminho das Índias : Laksmi Ananda
 2010 - Araguaia : Mariquita
 2012 - Gabriela : Maria Doroteia Leal (Dodô Tanajura)
 2013 - Flor do Caribe : Veridiana
 2014 - Segunda Dama : Sarah Garcez
 2014 - Boogie Oogie : Lúcia
 2014 - Imperio : Jesuína Ferreira
 2016 - Sol Nascente : Maria Aparecida Teixeira Correia (Dona Sinhá)
 2017 - O Outro Lado do Paraíso : Caetana de Sousa (Madame Caetana)

Filmar
 1962 - O Rei Pelé
 1964 - O Homem das Encrencas : Lídia
 1965 - Quatro Brasileiros em Paris : Nicole
 1969 - Corisco, O Diabo Loiro
 1976 - Já não Se Faz Amor como Antigamente
 1977 - Tiradentes, O Mártir da Independência
 1980 - Ariella : Helena
 1982 - Um Casal de Três : Shirley
 1987 - Quincas Borba
 1988 - Adultério
 1989 - Lua Cheia
 1995 - Terra Estrangeira : Manuela
 1998 - Uma Aventura do Zico
 2000 - Através da Janela : Selma
 2001 - Copacabana : Salma
 2002 - Morte
 2002 - No Bar
 2004 - O Outro Lado da Rua : Patolina
 2006 - Fica comigo Esta Noite : Mariana
 2007 - Clarita : Clarita
 2007 - Primo Basílio : Tia Vitoria
 2008 - A Casa da Mãe Joana : Dona Herly
 2010 - Amazônia Caruana : Avó Pocaru
 2010 - Muita Calma Nessa Hora : Abuelita
 2014 - Syndrome : Marta
 2014 - Muita Calma Nessa Hora 2 : Abuelita
 2016 - De Onde Eu te Vejo : Yolanda
 2016 - O Crime da Cabra : Josefa
 2016 - Barbantes : Dona Hilda

Keldur

Brasilskir sjónleikarar
Føðingar í 1927


Grøn balance

Grøn Balance bleiv grundlagt við tí sjónarmiðinum at vistfrøði og gerandisvørur uttan skaðilig evnir skulu vera fyri øll.

Grundarlag

Grøn Balance er eitt danskt vørumerki, ið bjóðar gerandisvørur, eitt nú matvørur, reingerðarvørur og vørur til persónliga røkt. Matvørurnar eru allar vistfrøðiligar. Vørurnar til røkt og reingerð eru allar mentar í samstarvi við Astma-Allergi Danmark og hava Svanamerkið ella tað grøna vistfrøðimerkið hjá ES.

Seinasta málið er at bjóða so nógv veganskar vørur sum gjørligt.

Grøn Balance í Føroyum

Tað hevur leingi verið ynski hjá føroyingum at hava fleiri gerandisvørur uttan skaðilig evnir á hyllunum í Føroyum. Í 2018 byrjaði Grøn Balance eitt átak fyri at fáa fleiri vistfrøðiligar og svanamerktar vørur á hyllarnar í Føroyum til gerandiskostna.

Slóðir

 Grøn Balance Føroyar
 Forbrugerrådet Tænk


Nábal Gullnáp

Nábal Gullnáp er ein Carl Barks-uppfunnin hvít dunna úr suður-Afrika. Hann er snild, listinlærd og framfýsin handilsdunna, og hann og Gírikur McGvagg eru ringastu fíggindar. Nábal er verðins næstríkasta dunna og ein ordans nábalsklógv.


Píl, Ata og Juhild

Systurdøtur Dúnhild Dunnu. Tær hava verið við í nøkrum fáum klassiskum søgum og í fleiri nýggjum søgum og teknifilmum. Carl Barks hevur skapt tær.


Bólivar

Santa Bernardshundurin hjá Dunnaldi. Í byrjanini var hann tó kavahundur við cognackagga og bjargaði einaferð Mikkjali Mús.


Títurnar

Dunnuvíkar skótalið fyri bøguungar. Píl, Ata og Juhild eru títur.


General Trýn

Tann raski og óføri skótahundurin hjá Úlvungunum, sum ofta hjálpir Dinna, Danna og Dunna at loysa ymiskar uppgávur.


Freestyle Script

Freestyle Script er font ið ætlað hjá Martin Wait um 1981. Bold útgáva av Freestyle Script var ætlað um 1986. Boðarin eru Adobe, ITC og Letraset. Tað hava 4 útgáva:  Regular, Bold, SH Reg Alt, og SB Reg Alt.

Keldur

Font


Kyn (mállæra)

Kyn er deiling av navnorðum. Kynini á føroyskum eru kallkyn, kvennkyn og hvørkikyn. Hesi kyn eru vanlig á indo-evropeiskum málum eins og føroyskt. Á donskum eru kynini felagskyn, tí kallkynið og kvennkynið tóku seg saman, og hvørkikyn.

Mállæra


Lucius Annaeus Seneca

Lucius Annaeus Seneca (eisini nevndur Seneca yngri ella bara Seneca), føddur um 4 f.Kr. í Córdoba, Spania, deyður 65 e.Kr. í Róm, var rómverskur høvundur, heimspekingur og politikari. Hann var sonur Seneca eldri.

Heimspekingar


Marcus Aurelius

Marcus Aurelius (á latínskum Marcus Aurelius Antoninus Augustus; 26. apríl 121 - 17. mars 180) var keisari Rómverjaríkisins á árunum 161 - 180. Hann var fimti og siðsti keisarin av hinum "fimm góðu keisarunum", ið stýrdu Rómverjaríkið frá 96 til 180.

Hann var stóikari og ónevnda verk hansara, ið á okkara døgum verður nevnt Hugleiðingar, er týðandi kelda til núverandi kunnleika okkara um stóisismuna. Verkið verður ofta talt ímillum hini størstu verkini um heimspeki.

Keldur

Heimspekingar
2. øld


Partners

Partners er eitt borðspæl, ið snýr seg um samstarv. Sjálva borðspælið minnir um spøl sum ludo í útsjón. Hátturin ein flyttur sínar prikkar er við at leggja kort, ið verða útdeild í byrjanini av hvørjari rund.
Borðspøl


Epiktetos

Epiktetos (á forngrikskum Ἐπίκτητος, á donskum Epiktet), føddur um 55, deyður um 135, var grikskur stóiskur heimspekingur. Hann er saman við Seneca og Marcus Aurelius ein av hinum størstu stóikunum.

Epiktetos varð føddur sum trælur í Hierapolis í Frygia (nú Pamukkale í Turkalandi). Sum ungur maður fór hann til Róm, har hann seinni varð frælsur maður. Eftir hetta arbeiddi Epiktetos sum lærari í heimspeki til hann varð tvingaður at fara í útlegd av keisari Domitianus um ár 93. Hareftir búði Epiktetos í Nikopolis í Grikkalandi til deyða hansara. Læra Epiktetos var uppskrivað av næmingi hansara Arrianos í verkini Handbók Epiktetos og Lívsvísdómur Epiktetos.

Heimspekingar
1. øld


Jussi Björling

Johan Jonatan "Jussi" Björling (framborið [ˈjɵsɪ bjœ̞ːɭɪŋ] (IPA); 5. februar 1911 - 9. september 1960) var svenskur tenorsangari. Hann var ein av hinum størstu operusangarunum og sang leingi í Metropolitan House í New York og eisini í teimum stóru evropisku operuhúsunum, m.a. Royal Opera House í London og La Scala í Milano.

Keldur

Svenskir sangarar
Føðingar í 1911
Andlát í 1960


Karen Breiner Petersen

Karen Breiner Petersen f. Henriksen (fødd 16. august 1943 í Keypmannahavn) er ein danskur/føroyskur teologur. Hon er dóttir Edith og Peder Breiner Henriksen og giftist við Svend Petersen, lærara, í 1970. Tey búgva í Norðragøtu og Vellerup Sommerby í Danmark. Hon er vaksin upp í India, Tamil Nadu 1946-57.

Karen tók prógv sum Cand. theol frá Københavns Universitet í 1976.

Hon hevur starvast sum lærari/lektari í kristni og religión á Føroya Læraraskúla 1976-2010 og í bíbliukunnleika á Fróðskaparsetur Føroya í 1977 og 1979.

Keldur

Guðsfrøðingar
Føðingar í 1943


Half-Life (telduspæl)

Half-Life (stílført sum HλLF-LIFE) er eitt telduspæl við science fiction-tema, skapað av Valve Corporations og útgivið av Sierra On-Line til Microsoft Windows í 1998. Tað var fyrsta spælið frá Valve og hitt fyrsta spælið í Half-Life-røðini. Spælarin spælir sum Dr. Gordon Freeman, ið má stríða og flýggja undan loyniligum granskingarstovni eftir at ein roynd miseydnast.

Mótsett øðrum telduspølum frá tí tíðini hevur spælaren næstan fult vald yvir Freeman, og hendingagongdin er fortald ígjøgnum eyguni hjá Freeman. Gabe Newell, samstovnarin hjá Valve, segði at arbeiðsbólkurin vildi skapa ein hugtakandi verøld í staðin fyri ein "skjótingarsalong". Spælmotorurin, GoldSrc, er eitt broytt avbigdi av Quake-motorini frá id Software.

Half-Life fekk góðir ummæli fyri teknindini, spælmekanismuni og frásøgnini. Tað vann fleiri enn 50 "ársins spæl"-prísir og verður talt ímillum hini bestu spølini nakrantíð. Spælið hevur ávirkað á skotspøl nógv ár eftir at tað varð útgivið.

Half-Life fekk tvey víðkanarpakkar: Opposing Force og Blue Shift. Tann 16. november 2004 kom framhaldið Half-Life 2, ið eisini fekk sera góðir ummæli.

Keldur

Telduspøl
Half-Life
Fyrsta persóns skotspæl


Half-Life (røð)

Half-Life (stílført sum HλLF-LIFE) er ein telduspælsrøð. Øll spøl raðarinnar eru fyrsta persóns skotspøl við science fiction-tema.

Telduspøl

Høvuðsrøðin
Half-Life (1998)
Half-Life: Opposing Force (1999)
Half-Life: Blue Shift (2001)
Half-Life: Decay (2001)
Half-Life 2 (2004)
Half-Life 2: Episode One (2006)
Half-Life 2: Episode Two (2007)

Síðuspøl
Half-Life 2: Survivor (2006)
Portal (2007)
Portal 2 (2011)

Telduspøl


GoldSrc

GoldSrc er eitt broytt avbigdi av Quake-motorini frá id Software.


Quake-motorurin

Quake-motorurin er ein telduspælsmotorur frá id Software.

Telduspøl
Stubbar


Henrik III

Henrik III av Onglandi (á enskum: Henry III) (1. oktober 1207–16. november 1272) var kongur Onglands frá 1216 til 1272. Hann var sonur Jóhan landleysi og Isabella av Angouleme. Henrik III er ein av hinum minst kendu ensku kongunum hóast hansara langa stýri. Hann var tann fyrsti enski barnakongurin.

Kongalig úr Onglandi
13. øld


Ebbu-virðislønin

Ebbu-virðislønin er ein føroysk bókmentavirðisløn, ið verður handað ungum rithøvundum við serligum gávum. Virðislønin varð handað fyri fyrstu ferð tann 20. mai 2018 í auluni í Finsen í Tórshavn.

Søga
Virðislønin er nevnd við rithøvundin Ebbu Hentze, ið tó er betri kend sum týðari. Í testamenti sínum skrivaði hon soleiðis:

"Eftir deyða mín skal Listasavn Føroya arva málningar og onnur myndlistaverk, sum eftir meg eru. Annað, sum er eftir meg, harundir pengar, bøkur og allar aðrar ognir, skal Rithøvundafelag Føroya arva at nýta til stuðul til ungar rithøvundar, ið hava sýnt serligar gávur. Somuleiðis skal Rithøvundafelag Føroya til sama endamál arva øll rættindi míni sum rithøvundur, herundir framtíðar inntøkur frá danska bókasavns-grunninum."

Í hesum sambandi setti nevndin hjá Rithøvundafelagi Føroya EBBU-virðislønina á stovn tann 26. november 2017, við 570.155,54 krónum á kontu. Avgjørt varð, at fyrsta virðislønin áljóðandi 25.000 krónur skuldi latast Hvítusunnudag, 20. mai 2018. 20. mai er somuleiðis dagurin Ebba Hentze andaðist í 2015.

Móttakarar
Ebbu-virðisløn 2018:

Beinir Bergsson - Tann lítli drongurin og beinagrindin (yrkingasavn)

Grundgeving 2018
Beinir Bergsson sýnir í verkinum "Tann lítli drongurin og beinagrindin", stórt dirvi, málsligar- og skrivligar førleikar, hugflog og evni at skapa vón og bata úr sorg. Við skriftini at lata lesaran inn í ein heim, ið er mongum kendur, eins og hann er mongum ókendur. Við yrkingasavninum verður lesarin leiddur á eina ferð, har stóru kenslurnar, óttin og ræðslan ganga hond í hond við vónini, gleðini og dirvinum til at tora at seta seg niður at hyggja at tí, ið fyriferst. Á henda hátt at viðgera lívsins avbjóðingar á ein skapandi, mennandi, læruríkan ikki sentimentalan hátt, og harvið geva, ikki bert sær sjálvum, men eisini lesaranum, ein møguleika at finna orð, ið viðgera hesi truplu evni. At hava hetta yrkingasavnið á føroysku bókahyllini er ein gáva, ið ikki kann undirmetast, tí hvussu kunna vit finna linna, ugga, læra ella endurskapaúr upploysnini, um slík verk og tilfar ikki er tøkt?

Hóast evnið í savninum er sjúka og deyði, ótti og sorg, ber savnið samstundis vónina í sær. Lyktin, ið megnar at lýsa upp myrkrið er tendrað í savninum, og ikki bert lýsir hon vegin út úr tí umfevnandi myrkrinum, hon varpar samstundis ljós á ein heim, ið alt ov sjálvdan verður upplýstur.

Vit eru fegin um at lata Beini fyrstu Ebbu-virðislønina, og meta at hann er ein virðiligur móttakari. Ein ungur, gávaður, djarvur høvundi, ið longu hevur ríkað okku og okkara bókmentaheim, og sum vit vóna, framhaldandi fer at geva okkum nógvar ríkandi lesiupplivingar, lærdóm og ljós í og úr myrkrinum.

Ebbu-virðisløn 2019:

Trygvi Danielsen.

Grundgeving 2019

Grundgeving fyri at Rithøvundafelag Føroya valdi at lata heiðurslønin til Trygva Danielsen var:

Trygvi Danielsen hevur sum ungur høvundi sýnt serstakar ritgávur. Harumframt hevur Trygvi við tónleiki sínum somuleiðis prógvað og víst í verki, at føroyska málið kann vera livandi og flótandi. At okkara mál ikki er stirvið og deytt, gamalt og slitið, men harafturímóti fult í nýggjari orku, orðingum, vendingum og møguleikum. Hóast Trygvi brýtur upp úr nýggjum í verkum sínum, peikar arbeiði hansara samstundis aftureftir á tann hátt, at vit sum njóta list hansara kenna aftur undanfarnar føroyskar og útlendskar høvundar og listafólk.

Trygvi er samstundis ein kærkomin samfelagsviðmerkjari, ið við einum blandi av orðingum, humori, speisemi og forvitni hugleiður um og kemur við hvøssum atfinningum mótvegis tí samfelagi, vit liva í, og tí heimssamfelagi, vit eru partur av. Her er talan um politiskar og átrúnaðarligar viðmerkingar. Rætturin at liva og virka, sum ein hevur hug til, eisini verður viðgjørdur og kravdur.

Listin, Trygvi skapar, er kærkomin samtíðarlist. Hon er ein gáva til okkum, sum liva og anda í dag, men verður uttan iva eisini ein kærkomin dýrgripur hjá teimum, ið koma aftaná Trygva Danielsen, har tey fáa eitt innlit í, hvussu Føroyar og heimurin sá út, tá verkini vórðu skrivað.

EBBU-virðislønina 2019 og hervið 25.000 kr. varð handað Trygvi Danielsen á almenna samkomu í Býarbókasavninum, 20. mai 2019.

Ebbu-virðisløn 2020:

Anna Malan Jógvansdóttir.

Røðan, sum Vónbjørt Vang, næstforkvinna Ritøvundafelagsins helt til handanina, sum var hildin á hugnaligar samkomu úti í Nólsoy:

“Vit yvirliva bert, tí at vit brúka orð.”

Orðini eigur danski yrkjarin Inger Christensen og eru úr yrkingasavninum Det frá 1969. Inger Christensen knýtir við hesi útsøgn lívið og sjálvan eksistensin tætt uppat tí at skriva, at yrkja og tað at brúka orðini. Tí tað er við orðunum, at vit skapa heimin, tað er við skaldskapinum, at vit til tíðir kunnu finna leking. Tí yrkingin kann vera heilivágur fyri sálina, eitt friðskjól og eitt stað, har vit verða mint á, at vit ikki eru einsamøll í verðini. Ja, eitt slag av fyrstihjálparkassa til tey, sum hava meiðslað seg; eitt rúm, vit kunnu trína inní einsamøll við einum koppi av te, meðan vit av og á hyggja út til havs.

Eg kom at hugsa um orðini hjá Inger, tá eg fekk til uppgávu at halda hesa røðu, nú vit fagna Onnu Maluni við EBBU-viðislønini 2020. Tí onkursvegna tykjast skrivingin og orðini lívsneyðug hjá Onnu Maluni:

Eg droymdi, at eg druknaði.

Eg sá geislarnar spríkja gjøgnum vatnskorpuna,

men kroppurin sakk bara longur og longur niður.

Ímeðan toygdu æðrarnar seg út

og boraðu seg djúpt niður í havsins botn,

so eg hekk føst.

Meðan havið streymaði gjøgnum mínar æðrar,

sprændi ein kensla av longsli inn í hjartað,

sum seigliga bleiv fjalt av gjari,

so eingin kundi síggja tað.

Soleiðis ljóðar yrkingin Gjarhjarta úr debutsavninum Undirfloyma frá 2015.

Anna Malan hevur hóast ungu árini longu útgivið trý verk. Í teimum hitta vit fyrst ein yrkjara, við serligum ansi fyri orðunum og náttúruni, eisini tí viðbrekna í menniskjalívinum, eins væl og í náttúruni, men eisini styrkina í skaldskapinum, og máttin í orðunum, sum sýnast alneyðug fyri Onnu Maluna.

Í savninum Korallbruni frá 2017 gerst egið í yrkingini enn meir við eitt við náttúruna, meira spesifikt við havið:

“eg lovi tað

leggur tú mín skølt

móti oyranum

hoyrir tú havið suða”

Hesin serliga lekjandi mátturin í skaldskapi kemur allarmest til sjóndar í hybridbókini Psykosudrotningin sigur frá frá 2019, sum byggir á egna sjúkrasøgu, ið á skaldsligan hátt lýsir gongdina eftir at høvuðspersónurin fær eina psykosu, verður innløgd á psykiatriskari deild og at enda hvussu høvuðspersónurin, við at taka ræði av síni egnu søgu, eisini kemur fyri seg aftur. Hin máttmikla psykosudrotningin er fødd og hon gevur øllum óndum drekum banasár. Hon er ímyndin av styrki og vreiði og við at geva júst henni rúm og legitimitet, gevur bókin eisini rúm og legitimitet til psykotiskar upplivingar, sum ikki skulu doyvast burtur við heilivági, men sum skulu síggjast sum náttúruligar reaktiónir uppá lemjandi hendingar í lívinum.

“Góða psykiiatri,

Tak ikki tað, sum er psykotiskt frá mær.”

....bønar høvuðspersónurin.

Skaldskapurin gerst her bæði lekjandi fyri tann skrivandi, men eisini tann lesandi, ið fær eitt súmbolskt rúm at trína inní, har drekar og drotningar stríðast um valdið, eitt frírúm, har høvundurin skrivar og teknar seg burtur úr eini psykosu, har skaldskapurin bæði gerst list og sálarbót.

Soleiðis kann skaldskapur geva okkum linna og lívsmót, tí onkursvegna kunnu øll verða hart rakt av lívinum, og tá hevur skaldskapurin máttin at endurganda verðina fyri okkum. Tað er eksistentielt at fortelja søgur og samleikaskapandi. Eins og náttúran, eru eisini vit viðbrekin – vit øll hava brúk fyri bjargingarflakum at flóta á av og á, vit hava øll brúk fyri skaldskaparinnar lekjandi megi og fyri at tríva í orðini hjá Inger Christensen aftur, so hava vit brúk fyri orðunum fyri at yvirliva.

Tí er tað gleðiligt, at hava heiðurin av at handa Onnu Maluni Jógvansdóttir EBBU-virðislønina 2020, ið verður latin ungum rithøvundi, ið hevur sýnt serligar gávur.

Góða Anna Malan, blív við við at brúka orðini, kasta tey út til okkum sum lívlínur, lat orðini mana fram psykosudrotningar við svørði í hendi, gjarløgd hjørtu, og drekar, sum eisini kunnu doyggja, tí tað er bert við orðunum, at vit yvirliva...

Hjartaliga til lukku, Anna Malan, og blíðan byr við tínum framtíðar rithøvundavirki.

Vanliga hevur virðislønin verið handað 20. mai, á deyðsdegi Ebbu Hentze, men orsaka av Corona-smittuni, varð hon handað Onnu Maluna sunnudag 27. juli 2020 úti í Nólsoy.

Keldur

Virðislønir
Føroyskar virðislønir
Bókmenta virðis- og heiðurslønir


Beinir Bergsson

Beinir Bergsson er ein føroyskur rithøvundur. Hann er kendur fyri at hava vunnið fyrstu EBBU-virðislønina í 2018 fyri yrkingasavn sítt Lítli drongurin og beinagrindin.

Beinir misti pápa sín av krabba tá hann var bert trettan ára gamal, og er yrkingasavnið skrivað útfrá upplivingum hansara.

Keldur

Føroyskir rithøvundar
Stubbar
Føðingar í 1997
Filmsframleiðarar


Lys Assia

Lys Assia, fødd Rosa Mina Schärer (3. mars 1924 - 24. mars 2018) var ein sveisisk songkvinna, ið vann tí fyrstu Eurovision Song Contest, ið var hildin í 1956. Hon var fødd í Rupperswil í Aargau, og byrjaða starvsleið sína sum dansari, men skifti til sang í 1940. Hon andaðist tann 24. mars 2018 í Zürich.

Eurovision Song Contest
Í 1956 vann hon tí fyrstu Eurovison Song Contest. Hon umboðaði Sveis við sanginum "Refrain".

Lys vendi aftur til Eurovision fyri Sveis í 1957 og 1958. Eftir Eurovision fekk hon eitt hitt í Týsklandi við sanginum "O, mein Papa".

Í 2005 framførdi hon til 50 ára hátíðarhaldið fyri Eurovision, ið var hildið í Forum í Keypmannahavn.

Í 2011, sendi hon lagið "C'était ma vie" inn í sveisisku Eurovision undankappingina. Lagið fekk eitt áttunda pláss í einari harðari kapping. Lys Assia fór tó til Eurovision 2012, ið var hildin í Aserbaijan, sum heiðursgestur.

Í 2012 luttók Lys aftur í sveisisku undankappingini við sanginum "All in your head" saman við hip-hop bólkinum New Jack. Eftir hetta gingu søgur um at hon fór at umboða San Marino ístaðin, men 30. januar 2013 var fráboðað at Valentina Monetta hevði verið fyri valinum.

Privatlív
Lys giftist Johann Heinrich Kunz tann 11. januar 1957 í Zürich. Johann doyði bert níggju mánaðir aftaná eftir at hava stríðst við ringa sjúku. Hon giftist Oscar Pedersen í 1963, og vóru tey saman til hann doyði í 1995.

Keldur

Sveisiskar songkvinnur
Eurovision Song Contest vinnarir
Føðingar í 1924
Andlát í 2018


Jóhan landleysi

Jóhan landleysi ella Jóhan I av Onglandi (á enskum: John Lackland ella John I) (24. desember 1166–19. oktober 1216) var kongur Onglands frá 1199 til 1216. Hann var sonur Henrik II av Onglandi og Eleonora av Aquitania, og var bróðir Rikard Leyvuhjarta. Jóhan landleysi er á okkara døgum mest kendur sum tann ódámligi "Jóhan prinsur" (á enskum "Prince John") í søguni um Robin Hood.

Kongalig úr Onglandi
12. øld
13. øld


The Nordic Prize

The Nordic Prize er ein norðulensk virðisløn fyri bestu matstovu í Norðurlondum. Virðislønin var latin fyrstu ferð í 2009. Føroyska matstovan Koks vann virðislønina í 2014 og 2018.

Vinnarir

 2009: Noma, Keypmannahavn
 2010: Matsalen, Stokkhólmur
 2011: Henne Kirkeby Kro, Keypmannahavn
 2012: Maaemo, Oslo
 2013: Geranium, Keypmannahavn
 2014: Koks, Tórshavn
 2015: Maaemo, Oslo
 2017: Sabi Omakase, Stavanger
 2018: Koks, frammi við Gjónna

Útvortis ávísing

 Heimasíða The Nordic Prize

Norðurlendskar virðislønir
Matstovur


Gustav Vasa

Gustav Vasa ella Gustav I (12. mai 1496 – 29. september 1560) var kongur Svøríkis frá 1523 til 1560. Gustav Vasa gjørdi uppreistur móti Kristjan II, ið var kongur av Danmark, Noreg og Svøríki í Kalmarsamveldinum. Svøríki varð tá sjálvstøðugt land og Kalmarsamveldið fall. Eftir hetta varð Gustav Vasa kongur Svøríkis og ætt hansara stýrdi Svøríki til 1654.

Ávísingar úteftir
Gustav I, riksarkivet.se (á svenskum)

Kongalig úr Svøríki
16. øld
Føðingar í 15. øld
Andlát í 1560


Halgir Winther Nagata

Halgir Winther Nagata (føddur 16. oktober 1990) er ein føroyskur íverksetari og fyriskipari av tiltøkum. Umframt at virka sum íverksetari sjálvur, er hann virkin í bæði føroyska og danska íverksetara umhvørvunum, har hann millum annað hevur skipað fyri ráðstevnum. Eisini skrivar Halgir Startup Brævið, sum er eitt ókeypis tíðindabræv um íverksetan, og er vertur á Startup Podcastinum, har hann hevur samrøður við aðrar føroyskar íverksetar.

Halgir hevur stovnað føroyskar heimasíður, millum annað Gaming.fo og eBillett.fo. Tann seinna bleiv seld til VOX ENTERTAINMENT.

Sum íverksetari

Gaming.fo
Í 2008 stovnaði Halgir heimasíðuna Gaming.fo. Heimasíðan hýsir tíðindum og kjak um telduspøl á føroyskum, og hevur skipað fyri ymsum tiltøkum og kappingum.

eBillett.fo
Í 2009 opnaði Halgir nethandilin eBillett.fo. Á heimasíðuni kundu fólk keypa elektroniskar billettir til ymisk tiltøk, eitt nú G! Festivalin og Summar Festivalin. Halgir seldi eBillett.fo í 2012 til VOX ENTERTAINMENT. Heimasíðan er enn virkin í dag.

Scrabble á føroyskum
Í 2010 arbeiddi Halgir við at týða og útgeva borðspælið Scrabble á føroyskum. Tað er eitt krossorðaspæl til 2-4 spælarar sum snýr seg um at seta orð saman á spæliplátuni.

Sum fyriskipari av tiltøkum

Gaming.fo Cup
Gjøgnum heimasíðuna Gaming.fo skipaði Halgir í 2010 fyri Gaming.fo Cup, Føroya fyrsta esport tiltak. Har vóru kappingar í StarCraft 2, DotA og Counter-Strike 1.6. Vinnarar vóru handaðir medaljur, steyp og aðrar vinningar fyri yvir 20.000,- kr.

Nebula íverksetanarráðstevna
Halgir tók stig til og var fyriskipari av røðini av Nebula íverksetanarráðstevnum, sum vórðu hildnar árliga úr 2012 til 2015. Tiltøkini bjóðaðu íverksetara-áhugaðum til ein ókeypis dag við framløgum og netverking.

TechBBQ startup ráðstevna
Í 2015 varð Halgir settur til at standa fyri TechBBQ, sum tá var størsta ráðstevnan fyri digitalar startups í Danmark. Ráðstevnan varð hildin í Opera-húsinum í Keypmannahavn, og umleið 1.000 fólk luttóku til ein dag við fyrilestrum, netverking og mati.

Keldur


Anthony Bourdain

Anthony Michael Bourdain (25. juni 1956 - 8. juni 2018) var amerikanskur kokkur, rithøvundur, ferðalýsari og sjónvarpsvertur. Hann var við í fleiri sjónvarpsendingum, ið lýstu í millum annað altjóða matmentan. Hann var álitin ein av mest týðandi kokkum í heiminum, imillum nógvar viðmerkjarar.

Anthony útskrivaðist frá The Culinary Institute of America í 1978, og hevur arbeitt í fleiri stórkøkum ígjøgnum starvsleið sína. Harímillum sum høvuðskokkur á matstovuni Brasserie Les Halles á Manhattan í New York City. Hann gjørdist fyrst kendur fyri bókina Kitchen Confidential: Adventures in the Culinary Underbelly sum var útgivin árið 2000. Fyrsta sjónvarpsstarvið var í sjónvarpsrøðini Cook's Tour, ið var send í 35 pørtum á sjónvarpsstøðini The Food Network í 2002-2003. Í 2005 gjørdist hann vertur í sendingini Anthony Bourdain: No Reservations (2005–2012) og seinni í The Layover (2011–2013). Báðar sjónvarpsrøðinar vóru vístar á The Travel Channel. Í 2013 gjørdist hann dómari í matkappingini The Taste, har hann var verandi í 3 ár. Um hesa tíð skifti hann eisini sjónvarps rás og gjørdi sjónvarpsrøðina Anthony Bourdain: Parts Unknown fyri CNN.

Sjálvt um Anthony er best kendur fyri sína starvsleið sum kokkur og í sjónvarpi, hevur hann eisini skriva hópin av fiktivum og non-fiktivum bókum.

Lívsleið
Anthony Bourdain, kallaður Tony ímillum vinir, var føddur tann 25. juni 1956 í New York City. Hann vaks upp í Leonia í New Jersey, tann elsti av tveimur sonum. Pápi hansara var Pierre Bourdain, klassiskur musikk framleiðari fyri Columbia Records. Pierre andaðist í 1987. Mamma Tony var Gladys Bourdain, fødd Sacksman, og starvaðist sum starvsfólkaleiðari hjá tíðindablaðnum The New York Times. Yngri beiggi Tony var Christopher, ið starvast sum gjaldmiðlagreinari, og hevur eisini verið at sæð í sjónvarpi.

Anthony hevur sjálvur greitt frá at hann er uppvaksin uttan átrúnað, men at familja hansara var katólsk á faðirsíðuni, og jødisk á móðursíðuni. Foreldur pápa hansara vóru fronsk. Franski abbin flutti frá Arcachon í Fraklandi til New York eftir fyrra heimsbardaga, og pápi Anthony vaks upp tosandi franskt, ímeðan hann ferðaðist fleiri summur til Fraklands. Anthony gekk til skótar tá hann vaks upp.

Deyði
Anthony Bourdain var funnin deyður í hotelkamari sínum í Kaysersberg í Fraklandi tann 8. juni 2018. Hann hevði framið sjálvsmorð við at hongt seg. Anthony ferðaðist saman við vinmanni sínum Éric Ripert, ið gjørdist stúrin, tá hann ikki hevði sæð til morgunmat og døgurða. Anthony var í Fraklandi í sambandi við filming av sjónvarpsrøðini Parts Unknown í Strasbourg.

Virðislønir og tilnevningar

 Bourdain var nevndur Food Writer of the Year í 2001 av Bon Appétit vikuritinum hjá Kitchen Confidential.
 A Cook's Tour: In Search of the Perfect Meal var nevnd Food Book of the Year in 2002 av the British Guild of Food Writers.
 The Beirut parturin í sendirøðini Anthony Bourdain: No Reservations, ið vísir upplivingar Bourdain's og arbeiðsliði hansara undir Ísrael-Libanon stríðnum í 2006, var tilnevndur til eina Emmy-virðisløn í bólkinum Outstanding Informational Programming í 2007.
 Bloggur Bourdain fyri realitetssjónvarpsrøðina Top Chef var tilnevnd til eina Webby Award for best Blog – Culture/Personal í 2008.
 Í 2008, var Bourdain vígdur inn í James Beard Foundation's Who's Who of Food and Beverage in America.
 Í 2009 og 2011 vann Anthony Bourdain: No Reservations ein Creative Arts Emmy Award fyri Outstanding Cinematography for Nonfiction Programming.
 í 2010, var Bourdain tilnevndur til eina Creative Arts Emmy for Outstanding Writing for Nonfiction Programming.
 í 2012, vann Bourdain ein Honorary Clio Award, ið er givin fólki, ið broyta heimin, við at eggja fólki at hugsa øðruvísi.
 Í 2012, vann Anthony Bourdain: No Reservations the Critics' Choice Best Reality Series award.
 Í 2013, 2014 og 2015, var Bourdain tilnevndur til eina Primetime Emmy Award fyri Outstanding Host for a Reality or Reality-Competition Program fyri The Taste.
 Hvørt ár frá 2013 til 2016, vann Bourdain eina Emmy Award fyri Outstanding Informational Series or Special fyri Anthony Bourdain: Parts Unknown.
 Í 2014, vann Bourdain einaPeabody Award fyri Anthony Bourdain: Parts Unknown frá 2013.
 Í desember 2017 broytti The Culinary Institute of America  prógv Bourdain til eitt BA prógv í matgerð. Bourdain útskrivaðist við einum yrkisprógvi í matgerð í 1978.The Culinary Institute of America (CIA) conferred the honorary degree of Doctor of Humane Letters honoris causa in the Culinary Arts to Bourdain, who graduated from the CIA with an associate degree in 1978.

Bókaskrá

Nonfiktión

 Kitchen Confidential: Adventures in the Culinary Underbelly. New York: Bloomsbury. 2000. ISBN 1-58234-082-X.
 A Cook's Tour: In Search of the Perfect Meal. New York: Bloomsbury. 2001. ISBN 1-58234-140-0.
 Typhoid Mary: An Urban Historical. New York: Bloomsbury. 2001. ISBN 1-58234-133-8.
 Anthony Bourdain's Les Halles Cookbook. Bloomsbury. 2004. ISBN 978-1-58234-180-4.
 The Nasty Bits. New York: Bloomsbury. 2006. ISBN 978-1-59691-360-8.
 No Reservations: Around the World on an Empty Stomach. New York: Bloomsbury. 2007. ISBN 978-1-59691-447-6.
 Medium Raw: A Bloody Valentine to the World of Food and the People Who Cook. Ecco/HarperCollins. 2010. ISBN 0-06-171894-7.
 Appetites: A Cookbook. Ecco Press. 2016. ISBN 978-0-06-240995-9.

Fiktión

 Bone in the Throat. New York: Villard Books. 1995. ISBN 0-679-43552-2.
 Gone Bamboo. New York: Villard Books. 1997. ISBN 0-679-44880-2.
 Bobby Gold. Edinburgh: Canongate Crime. 2001. ISBN 1-84195-145-5.
 Get Jiro!. DC Comics. 2012. ISBN 9781401228279. with Joe Rose and Langdon Foss
 Get Jiro: Blood and Sushi. DC Comics. 2015. ISBN 978-1401252267. with Joe Rose and Ale Garza

Keldur

Slóðir úteftir

 Anthony Bourdain Online
 Anthony Bourdain á Internet Movie Database

Føðingar í 1956
Andlát í 2018
Amerikanskir kokkar
Amerikanskir sjónvarpsvertir
Amerikanskir rithøvundar


FM á langgeil 2018

FM á langgeil 2018 var ein svimjistevna, ið var hildin í Pálshøll í Vági vikuskiftið 8. - 10. juni 2018. Kappingin var hildin av Svimjisambandi Føroya. Kappast var í 40 ymiskum kappingum.

Luttakandi lið

 Havnar Svimjifelag
 Susvim
 Ægir
 Reysti
 Flot

Nýggj Føroysk met

 Havnar Svimjifelag:4x100 metra blandað svimjing Tíð: 4.11.85.
 Óli Mortensen (1996) Tíð: 1:03.92 (rygg)
 Alvi Hjelm (1996) Tíð: 1:09.55 (bringa)
 Niels Nattestad (1998) Tíð: 1:02.37 (firvald)
 Bartal E. Eidesgaard (2003) Tíð: 56.01 (frí)
 Havnar Svimjifelag: 4x100 metra frí svimjing Tíð: 3.40.47.
 Óli Mortensen
 Johan Dam
 Alvi Hjelm
 Bartal E. Eidesgaard

Juniormet

 Ægir: 4x100 metra svimjing
 Rókur Trygvason
 Martin Sivertsen
 Denis Voropaev
 Martin Sivertsen.
 Ægir: 4x200 metra svimjing
 Rókur Trygvason
 Martin Sivertsen
 Denis Voropaev
 Martin Sivertsen.

Úrslit

Keldur

Svimjikappingar
Svimjing í Føroyum
Føroysk met


Jenny Slate

Jennifer Sarah "Jenny" Slate (fødd 25. mars 1982) er amerikanskur sjónleikari og skemtari.

Slóðir úteftir
 Jenny Slate Online
 Jenny Slate á Internet Movie Database

Keldur

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1982


Kalendari

Ein kalendari er ein skipan, ið skipar dagar av sosialum, átrúnaðarligum, vinnuligum, ella fyrisitingarligum grundum. Hetta er gjørt við at nevna tíðarskeið, serliga dagar, vikur, mánaðir og ár. Ein dagsetning er eitt heiti, ið fevnir um ein einkultan, serligan dag í slíkari skipan. Ein kalendari er eisini ein evnislig (materiell) skrá, ofta úr pappíri, úr einari slíkari skipan. Ein kalendari kann eisini meinast við ein lista av avtalaðum tiltøkum, sum ein rættarkalendari, ella ítrótttarkalendari.

Tíðarskeið í kalendarum, sum ár og mánaðir, eru vanliga, men ikki endiliga, samstillað við sólini og mánanum. Tann mest vanligi kalendarin áðrenn tann nútíðarliga kalendarin var ein lunisolar kalendari. Tað var ein kalendari, ið fylgdi mánanum, sum av og til tekur ein innskotsmánaða, til at fylgja sólarárinum yvir eitt longri tíðarskeið.

Heitið kalendari stavar frá orðinum calandae, ið er heitið fyri fyrsta dagin í mánaðinum í romenska kalendaranum. Orðið er knýtt at orðinum calare, ið týðir at rópa út, og stavar frá at rópinum um nýggja mánan tá hann fyrst var sæddur. Latínska calendarium týddi bókhaldarabók ella skrá, harsum skuldir vóru innsavnaðar hvønn mánað. Latínska orðingin var nýtt í oldfronskum sum calendier, og fór har frá til miðaldarenskt sum calender í 13. øld. Stavsetingin calendar er nútíðarenskt.

Víðari lesnaður

 Fraser, Julius Thomas (1987), Time, the Familiar Stranger (illustrated ed.), Amherst: Univ of Massachusetts Press, ISBN 0-87023-576-1, OCLC 15790499
 Whitrow, Gerald James (2003), What is Time?, Oxford: Oxford University Press, ISBN 0-19-860781-4, OCLC 265440481
 C.K, Raju (2003), The Eleven Pictures of Time, SAGE Publications Pvt. Ltd, ISBN 0-76-199624-9
 C.K, Raju (1994), Time: Towards a Consistent Theory, Springer, ISBN 0-79-233103-6

Keldur

Ávísing

 ^ New Shorter Oxford English Dictionary
 Jump up ^ "Religion in the Etruscan period" in Roman religion in Encyclopædia Britannica
 Jump up ^ Zerubavel 1985.
 Jump up ^ James Elkins, Our beautiful, dry, and distant texts (1998) 63ff.
 Jump up ^

Keldur

 "calendar", American Heritage Dictionary (5th ed.), 2017
 Birashk, Ahmad (1993), A comparative Calendar of the Iranian, Muslim Lunar, and Christian Eras for Three Thousand Years, Mazda Publishers, ISBN 0-939214-95-4
 Björnsson, Árni (1995) [1977], High Days and Holidays in Iceland, Reykjavík: Mál og menning, ISBN 9979-3-0802-8, OCLC 186511596
 Dershowitz, Nachum; Reingold, Edward M (1997), Calendrical Calculations, Cambridge University Press, ISBN 0-521-56474-3, archived from the original on 17 October 2002 with Online Calculator
 Doggett, LE (1992), "Calendars", in Seidelmann, P. Kenneth, Explanatory Supplement to the Astronomical Almanac, University Science Books, ISBN 0-935702-68-7, archived from the original on 1 April 2004
 Richards, EG (1998), Mapping Time, the calendar and its history, Oxford University Press, ISBN 0-19-850413-6
 Schuh, Dieter (1973), Untersuchungen zur Geschichte der Tibetischen Kalenderrechnung (in German), Wiesbaden: Franz Steiner Verlag, OCLC 1150484
 Spier, Arthur (1986), The Comprehensive Hebrew Calendar, Feldheim Publishers, ISBN 0-87306-398-8
 Zerubavel, Eviatar (1985), The Seven Day Circle: The History and Meaning of the Week, University of Chicago Press, ISBN 0-226-98165-7

Mál
Tíð


Skyn

P/F Skyn er dótturfelag hjá BankNordik. Virksemið er mekling og ráðgeving í sambandi við fastognarsølu. Skyn er fornnorrønt orð, ið merkir vitan, lærdómur og skil.

Føroyskar fyritøkur


Fermín IV

Fermín IV Caballero Elizondo (føddur desember 1974 í Monterrey í Nuevo León, er ein meksikanskur rappari.

Útgávur
 2002 - Boomerang
 2017 - Odio/Amor

Meksikanskir tónleikarar
Tónleikarar
Føðingar í 1974


Dharius

Alan Alejandro Maldonado Tamez (føddur 24. september 1984 í Monterrey í Nuevo León, eisini kendur við listanavnunum Dharius ella MC Dharius, er ein meksikanskur rappari.

Útgávur
 2014 - Directo Hasta Arriba
 2018 - Mala Fama, Buena Vidha

Meksikanskir tónleikarar
Tónleikarar
Føðingar í 1984


Barbara í Gongini

Barbara í Gongini (fødd 12. juni 1966) er ein føroyskur avant-garde mótasniðgevi. Hon er úr Fuglafirði og býr og arbeiðir í Danmark.

Heiður
 2018 - Mentanarvirðisløn Landsins 2017

Slóðir úteftir
 Heimasíðan: barbaraigongini.com

Keldur

Føðingar í 1966


Diego Maradona

Diego Armando Maradona Franco, (føddur 30. oktober 1960 í Lanús, Buenos Aires - deyður 25. november í Tigre, Buenos Aires) var ein argentinskur fótbóltsleikari, sum av mongum varð mettur at vera heimsins besti fótbóltleikari nakrantíð. Í 2000 vórðu hann og brasiliumaðurin Pelé av FIFA kosnir bestu fótbóltsleikarar í 20. øld.

Lívsleiðin í fótbólti
Maradona fekk á ungum árum eyknevnið "El Pibe de Oro" ("Gulldrongurin"), og hetta navnið hekk við øll árini hann leikti.

Maradona spældi fyri tað mesta sum álopsleikari ella offensivur miðvallari. Taktiskt hevði hann ofta leiklutin sum klassiskur 10'ari.
Maradona gjørdist tvær ferðir heimsins dýrasti fótbóltsleikari; fyrst tá hann í 1982 skifti úr Boca Juniors til Barcelona fyri 55 mió.kr. og aftur í 1984, tá hann skifti úr Barcelona til Napoli fyri 75 mió.kr.
Bestu árini hevði Maradona í Napoli, har hann spældi frá 1984 til 1991. Men harumframt spældi hann eisini við Argentinos Juniors, Boca Juniors, Barcelona, Sevilla og Newell's Old Boys.

Við landsliðnum spældi hann frá 1977 til 1994 91 landsdystir og skeyt 34 mál. Hann var við í 4 HM-endaspølum (1982-1994).

Í HM 1986 í Meksiko varð Maradona kosin besti leikari, og hann átti sera stóran leiklut í, at Argentina gjørdist heimsmeistari. Í fjórðingsfinaluni móti Englandi, sum Argentina vann 2-1, gjørdi Maradona bæði málini. Tað fyrra slerdi hann í málið við "Guðs hond", meðan tað seinna var eitt frálík einmansavrik, har hann rann 60 metrar, meðan hann hegnisliga sneiddi fimm mótstøðuleikarar umframt málverjan av og setti bóltin í mál. Hetta seinna málið varð í 2002 í atkvøðugreiðslu á FIFA.com kosið besta mál í 20. øld.

Maradona hevur eisini roynt seg sum venjara, millum annað sum landsliðsvenjara hjá Argentina í 2008-10.

Deyði
Hin 2. november 2020 bleiv Maradona innlagdur á sjúkrahús í La Plata, eftir øllum at døma av sálarligum orsøkum. Eitt umboðsfólk fyri fyrrverandi fótbóltsleikaran segði, at støðan ikki var álvarsom. Dagin eftir bleiv han skurðviðgjørdu akutt í heilanum fyri at viðgerða eitt subduralt hematom. Hann varð útskrivaður frá sjúkrahúsinum hin 12. november eftir væleydnaða skurðviðger og bleiv fylgdur av læknum ambulant. Hin 25. november 2020 doyði Maradona 60 ára gamal av akuttum hjartatilburði í heimi sínum í Tigre, Buenos Aires, Argentina. Í einari fráboðan á sosialu miðlunum vísti Argentinska Fótbóltssambandi teirra djúpu sorg um deyðsfallið av teirra stóru legendu og skrivaðu m.a. at "Tú fert altíð at vera í okkara hjørtum". Forsetin Alberto Fernández lýsti tríggir dagar landasorg.

Ávísing úteftir
  Sigurjón Einarsson Kári Reynheim: Maradona var tann størsti, dimma.fo

Notur

Keldur

Føðingar í 1960
Andlát í 2020
Argentinskir fótbóltsleikarar


HM í fótbólti 2018 - Bólkur C

Dystir
Allar nevndar tíðir eru lokalar russiskar tíðir.

Frakland vs Avstralia

Peru vs Danmark

Keldur

HM í fótbólti


HM í fótbólti 2018 endaspæl

HM í fótbólti 2018 endaspælið var tann seinni og endaligi parturin av kappingini, og byrjaði beint eftir bólkaspælið. Endaspælið byrjar 30. juni við áttandapartsfinalum og endaði 15. juli við finaluni, ið varð spæld á Luzhniki Stadium í Moskva. Tvey av liðunum ið endaðu ovast í hvørjum bólki (16 í alt) fóru víðari til knockout dystirnir, har ið taparin varð útsligin og vinnarin fór víðari. Ein triðja pláss play-off varð eisini spældur millum teir báðir tapandi hálvfinalistarnar.

Kvalifiseraði lið
Tey bæði ovastu liðni úr hvørjum bólki í teimum átta bólkunum kvalifiseraðu seg víðari til endaspælið.

Yvirlit

Áttandapartsfinalur

Frakland vs Argentina

Uruguay vs Portugal

Spania vs Russland

Kroatia vs Danmark

Brasil vs Meksiko

Belgia vs Japan

Svøríki vs Sveis

Kolumbia vs Ongland

Kvartfinalur

Uruguay vs Frakland

Brasil vs Belgia

Svøríki vs Ongland

Russland vs Kroatia

{| style="width:100%; font-size:90%;"
|
Man of the Match:
Luka Modrić (Kroatia)

Hálvfinalur

Frakland vs Belgia

Kroatia vs Ongland

Triðjapláss play-off

Finalan

Keldur

HM í fótbólti 2018


Bamboo Airways

Bamboo Airways Company er eitt vjetnamesiskt flogfelag. Flogfelagið varð sett á stovn í 2017 og byrjar flogruturnar á heysti 2018. Flogfelagið røkir innlendis rutur og hevur høvuðssæti í Qui Nhon.

Slóðir
Heimasíðan hjá VietJet Air

Vjetnamesiskar fyritøkur
Samferðsla og flutningur


Søstrene Grene

Søstrene Grene er ein donsk handilsketa, sum var stovnað í danska býnum Aarhus í 1973 av Inger Grene og Knud Cresten Vaupell Olsen. Fyritøkan hevur høvuðsskrivstovu í Aarhus, men flutti í nýggj hølir í Pakhusene í Aarhus Ø í apríl 2017.

Hóast búmerkið sigur "Søstrene Grenes handelskompagnie", eitur ketan bara Søstrene Grene.

Mikkel Grene, sum er sonur stovnararnar av fyritøkuni, er í dag forstjóri (CEO) í samtakinum. Beiggi hansara, Cresten Grene, er kreativur stjóri, og saman eiga og reka hesir báðir familjufyritøkuna.

Grundarlagið undir handlunum hjá Søstrene Grene
Allir handlarnir hjá Søstrene Grene eru bygdir upp sum villiniborg - ein labyrint, og klassiskur tónleikur er altíð frá í handlunum. Handlarnir selja skandinaviskt snið, tilhoyr til heimið, køksútgerð, gávur, pappírsvørur, møblar og mangt annað.

Anna og Clara hava verið tilstaðar í handlinum líka síðan byrjanina í 1973. Tær eru avmyndaðar í búmerkinum og eru eisini at síggja á skeltunum, sum hanga runt um í handlunum. Tær báðar systrarnar eru vertir í øllum handlunum hjá Søstrene Grene kring um í heiminum. Persónsmenskan hjá Onnu og Claru er grundað á persónsmenskuna hjá fastrunum hjá Inger Grene, og samanlagt umboða Anna og Clara øll tey virðir, sum Søstrene Grene standa fyri. Anna og Clara hava ikki stovnað Søstrene Grene.

Handlar
Fyrsti handilin hjá Søstrene Grene læt upp í 1973 á 1. hædd í Søndergade 11 í Aarhus. Næstu handlarnir lótu upp í Aalborg og í Herning í 1989, og gjøgnum 90-ini og 00-ini løgdust nógvir handlar afturat. Í 2005 læt ketan upp handil í íslendska høvuðsstaðnum Reykjavík, og handlarnir í Stavanger í Noregi og í Malmö í Svøríki lótu upp í 2006.

Í 2015 læt samtakið upp 20 nýggjar handlar í Danmark. Í dag eru Søstrene Grene umboðaðar í 15 ymiskum londum: Danmark, Noregi, Svøríki, Íslandi, Japan, Onglandi, Írlandi, Norðurírland, Hollandi, Spania, Fraklandi, Føroyum, Týsklandi, Sveis og í Eysturríki.

Keldur

Fyritøkur
1973


Edirne

Edirne (, , )), er ein býur i Turkalandi.

Keldur

Ávisingar úteftir
 www.edirne.bel.tr
 www.edirne.gov.tr

Býir í Turkalandi


Fornenskt mál

Fornenskt ella anglosaksiskt mál (á fornenskum: Ænglisc, Anglisc, Englisc; á enskum: Old English, Anglo-Saxon) var tað fyrsta stigið av enskum, ið varð tosað og endiliga skrivað í partinum av Onglandi og Skotlandi um tað mundið, ið anglosaksar búsettust í 5. øld og til 12. øld,  tá ið málið broyttist til miðenskt.

Søga
Navnið anglosaksiskt stavar frá ættflokkunum anglarnir og saksarnir, ið settust niður í Onglandi, eftir at rómararnir vóru farnir úr landinum. Hesir ættflokkar búðu saman við jútum og øðrum fólki rundan um Norðsjógvin og tosaðu nær skyld mál, sum blandaðust saman, tá ið teir komu til Onglands. Hjálandastovnararnir trokaðu keltar burtur til t.d. Wales og Cornwall. Ættflokkarnir stovnaðu smærri kongaríki, ið seinni blivu sjey kongaríki. Støðan stóð við í nakrar øldir, til víkingar komu til Onglands. Danir stýrdu tá stórum parti av Mið- og Norðuronglandi undir sokallaðum Danalógum, og fornenskt lænti mong orð úr norrøna málinum, sum víkingar talaðu. Mong av hesum orðum eru vanlig á enskum, t.d. they og them. Eisini orð sum same, get, take, sky og skin komin úr norrønum.

Orð
Her eru nøkur dømi um orð á fornenskum samanborin við onnur germansk mál.

Keldur

Enskt mál


Tour de France 2018

Tour de France 2018 er tann 105. útgávan av súkklukappingini Tour de France. Kappingin byrjaði leygardagin 7. juli í Noirmoutier-en-l'Île, eina viku seinni enn vanligt orsakað av HM í fótbólti 2018.

Lið og súkklarar

Danskir súkklarar
 Jakob Fuglsang koyrir fyri
 Michael Valgren koyrir fyri
 Magnus Cort koyrir fyri
 Jesper Hansen koyrir fyri
 Søren Kragh Andersen koyrir fyri

Teinarnir

Keldur

Slóðir

Almenna heimasíðan

 2018

UCI World Tour 2018


Kappróðrarbáturin Páll Fangi

Páll Fangi er eitt 6-mannafar hjá Klaksvíkar Róðrarfelag. Navni stavar frá søgnini um Páll Fanga úr Mikladali.


Belja

Hon er vinkona Dúnhild Dunnu. Walt Disney og Ub Iwerks teknaðu hana í 1928. Hon gongur saman við Magnus í Meil, og fyrr gekk hon saman við Klossmundi.


Meil

Hann er eitt svart ross, altíð í góðum lag og kemur við løgnum ráðum. Hann og Mikkjal Mús eru bestu vinir. Gongur saman við Belju Kúdóttur. Hann varð fyrstu ferð teknaður í 1929, og vóru tað Walt Disney og Ub Iwerks, ið uppfunnu hann. Hevur verið við í 31 teknifilmum tilsamans.


Basshunter

Basshunter, Jonas Erik Altberg (føddur 22. desember 1984 i Halmstad) er ein svensk sangari, tónleikaframleiðari og DJ.

Útgávur

Studio album
 The Bassmachine (2004)
 LOL <(^^,)> (2006)
 Now You're Gone – The Album (2008)
 Bass Generation (2009)
 Calling Time (2013)

Kompilasjión
 The Old Shit (2006)
 The Early Bedroom Sessions (2012)

Stakløg
 "The Big Show" (2004)
 "Welcome to Rainbow" (2006)
 "Boten Anna" (2006)
 "Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA" (2006)
 "Jingle Bells" (2006)
 "Vifta med händerna" (2006)
 "Now You're Gone" (2007)
 "Please Don't Go" (2008)
 "All I Ever Wanted" (2008)
 "Angel in the Night" (2008)
 "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008)
 "I Miss You" (2008)
 "Walk on Water" (2009)
 "Al final" (2009)
 "Every Morning" (2009)
 "I Promised Myself" (2009)
 "Saturday" (2010)
 "Fest i hela huset" (2011)
 "Northern Light" (2012)
 "Dream on the Dancefloor" (2012)
 "Crash & Burn" (2013)
 "Calling Time" (2013)
 "Elinor" (2013)
 "Masterpiece" (2018)
 "Home" (2019)
 "Angels Ain't Listening" (2020)
 "Life Speaks to Me" (2021)
 "End the Lies" (& Alien Cut) (2022)

Eksterne henvisninger

 Almenn heimasíða

Føðingar í 1984
Svenskir sangarar


Ghil'ad Zuckermann

Ghil'ad Zuckermann (føddur 1. juni 1971 í Tel Aviv, Ísraeli) (D.Phil., Háskúlan í Oxford; Ph.D., Háskúlan í Cambridge) er ein málfrøðingur, professari, akademikari og rithøvundur.

Hann vaks upp í Eilat í Ísrael.

Almae matres
 United World College of the Adriatic, Italia
 Háskúlan í Tel Aviv, Ísrael
 Háskúlan í Oxford (St Hugh's College), Stóra Bretland
 Háskúlan í Cambridge (Churchill College), Stóra Bretland

Verk

Bøkur
 Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond, 2020, Oxford University Press (ISBN 9780199812790 / ISBN 9780199812776)
 Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew, 2003, Palgrave Macmillan (ISBN 9781403917232 / ISBN 978140338695)
 Israelit Safa Yafa, 2008, Am Oved (ISBN 978-965-13-1963-1)
 Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property, 2015
 Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia, 2018
 Jewish Language Contact (=International Journal of the Sociology of Language 226), 2014
 Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics, 2012
   Barngarlidhi Manoo - PART TWO

Zuckermann, Ghil'ad; Quer, Giovanni; Shakuto, Shiori (2014). Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages, Australian Aboriginal Studies 2014/1: 55-71.
 Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2014). “Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing, Foundation for Endangered Languages XVIII: 113-119.
 Zuckermann, Ghil'ad; Walsh, Michael (2011). Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures, Australian Journal of Linguistics 31: 111–127.
 Zuckermann, Ghil'ad (2009). Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns, Journal of Language Contact 2: 40–67.
 Zuckermann, Ghil'ad (2006). A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language, Journal of Modern Jewish Studies 5: 57–71.
 Zuckermann, Ghil'ad (2004). Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in "Reinvented" Languages and in Languages with "Phono-Logographic" Script, Languages in Contrast 4: 281–318.
 Zuckermann, Ghil'ad (2003). Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World's Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin, Cambridge Review of International Affairs 16: 287–307.
 Zuckermann, Ghil'ad (2008). 'Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers, Israel Studies in Language and Society 1: 135–154.
 Zuckermann, Ghil'ad (2006). "Complement Clause Types in Israeli", Complementation: A Cross-Linguistic Typology, Oxford University Press, pp. 72–92.
 Zuckermann, Ghil'ad (2006). " 'Etymythological Othering' and the Power of 'Lexical Engineering' in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective", Explorations in the Sociology of Language and Religion, John Benjamins, pp. 237–258.
 Yadin, Azzan; Zuckermann, Ghil'ad (2010). "Blorít: Pagans' Mohawk or Sabras' Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli", The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation, Palgrave Macmillan, pp. 84–125.
 Sapir, Yair; Zuckermann, Ghil'ad (2008). "Icelandic: Phonosemantic Matching", Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages, Multilingual Matters, pp. 19–43.

Filmar
 Fry's Planet Word, Stephen Fry
 SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide
 Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann
 Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages, edX MOOC

Sí eisini
 Phono-semantic matching
 Barngarla mál

Keldur

Leinki Úteftir
 Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)
 University Staff Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann
 Ghil'ad Zuckermann, Academia
 Jewish Language Research Website: Ghil'ad Zuckermann
 Professor Ghil'ad Zuckermann's website
 Australian of the Day: Ghil'ad Zuckermann
 Voices of the land, Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.
 BBC World Service: Reawakening Language
 Selutis Alpinis (Se tu vens cà sù ta' cretis), Ghil'ad Zuckermann, "A site dedicated to the memory of Maestro Piero Poclen, a mentsh"

Føðingar í 1971
Málfrøðingar
Bretskir rithøvundar
Italskir rithøvundar
Enskir rithøvundar
Professarar
Avstraliarar
Bretar
Italiarar
Jødadómur
Háskúlan í Cambridge
Háskúlan í Oxford


Prešov-región

Prešov-región er ein región í Slovakia. Prešov er høvuðsbýur og størsti býur í regiónin.

Fólkatalið í regiónin var 818 916 í 2013.

Distriktir
Tað eru 13 distriktir (okres) í regiónum (2018):

 Okres Bardejov
 Okres Humenné
 Okres Kežmarok
 Okres Levoča
 Okres Medzilaborce
 Okres Poprad
 Okres Prešov
 Okres Sabinov
 Okres Snina
 Okres Stará Ľubovňa
 Okres Stropkov
 Okres Svidník
 Okres Vranov nad Topľou

Slóðir

 Prešov-región

Slovakia


Sylvi Listhaug

Sylvi Listhaug (fødd 25. desember 1977) er ein norskur politikari, núverandi stórtingskvinna, fyrrverandi norskur løgmálaráðharri (2018), landbúnaðarráðharri (2013-15), og innflytara- og integratiónsmálaráðharri (2015-18). Hon umboðar Framburðsflokkin (FrP). Listhaug var fødd í 1977 í Ålesund. Hon er útbúgvin lærari.

Listhaug fanst at, at norski Javnaðarflokkurin atkvøddi ímóti einum uppskoti, sum skuldi gera tað møguligt at taka ríkisborgararættin frá fólki, sum verða hildin at vera ein hóttan ímóti Noreg. Uppskotið miðaði eftir fólki, sum høvdu verið í kríggi í øðrum londum, og sum høvdu ríkisborgararættindi í tveimum londum. Eftir stórt trýst tók hon boðini aftur, men hon noyddist frá, tí ein av stuðulsflokkunum hjá stjórnini, Kristiligi Fólkaflokkurin, segði seg hava mist álitið á henni. Hon hevur síðani fleiri ferðir biðið Arbeiðaraflokkin um umbering, men tað góðtók andstøðan ikki, og flokkurin Reytt legði uppskot um misálit á Listhaug fyri Stórtingið. 20. mars 2018 boðaði so Listhaug frá, at hon leggur frá sær sum løgmálaráðharri og fer aftur í Stórtingið. Norski forsætisráðharrin, Erna Solberg, heldur, at Listhaug kann koma afturíaftur sum ráðharri seinni.

Bakgrund og familja

Sylvi Listhaug er gift við Espen Espeset, saman eiga tey trý børn. Hon varð fødd í Ålesund og vaks upp í Ørskog. Listhaug er útbúgvin á Høgskulen i Volda (HVO) og hevur starvast sum lærari í Ørskog.

Álitisstørv og politisk lívsleið

 2001-2004: Ráðgevari í Stórtinginum (Framburðsflokkurin)
 2001-2005: Varalimur til Stórtingið fyri Møre og Romsdal
 2002-2006: Stjórnarlimur í FpU (ungmannafelagið hjá Framburðsflokkinum)
 2004-2005: Býráðsskrivari í Oslo
 2005: Skrivari (intern) í U.S. House of Representatives
 2005-2009: Varalimur til Stórtingið fyri Møre og Romsdal
 2005-: Stjórnarlimur í Framburðsflokkinum
 2006-2010: Býráðslimur í Oslo
 2009-2013: Varalimur til Stórtingið fyri Oslo
 2010-2011: Býráðslimur í Oslo (Heilsu- og umsorganarstjóri)
 2013-2015 Landbúnaðarráðharri
 2015-2018 Innflytara- og integratiónsmálaráðharri
 2017-2021: Stórtingslimur fyri Framburðsflokkin
 2018: Løgmála- og innflytaramálaráðharri
 2018-: Næstforkvinna í Framburðsflokkinum

Keldur

Norskir politikarar
Stórtingslimir
Norskar kvinnur í politikki
Føðingar í 1977


Hans Mortensen

Hans Mortensen (føddur 2. september 1943 í Tórshavn, Føroyum, deyður 11. september 2019), var føroyskur virkisstjóri, handilsmaður og íverksetari. Han var fyrst og fremst kendur fyri at stovna sølumiðstøðina SMS á Trapputrøðni í Havn, men var eisini viðurkendur slóðbrótari innan føroyskt handilsmál og var frá 1964 til 1976 virkin í føroyskum úrvalshandbólti.

Bakgrund
Hans Mortensen varð føddur í Tórshavn og er uppvaksin í Frantsabrekkuni í miðbýnum. Hann er sonur handilsmannin Niels Gustav Mortensen (1913 – 1987), sum rak heilsølu og matvøruhandil í Tórsgøtu í 50’unum, og handilskvinnuna Ebbu Mortensen (1920 – 2000), sum hevði tógvhandilin P/F Ebba í Sverrisgøtu í Havn. Í 1964 giftist Hans Mortensen við Birgith Aslaugh Mortensen (f. Sivertsen). Saman fingu tey dóttrina Elisabeth Mortensen og sonin Niels Heina Mortensen. Sonurin, Niels, tók við SMS-samtakinum, tá Hans Mortensen legði virkisstjórasessin frá sær og tók seg úr ognarfelagnum í 2007. Hans Mortensen giftist uppaftur við Marjuni á Plógv í 2007.

Skúlagongd og lærutíð
Hans Mortensen gekk í Havnar Kommunuskúla og í Føroya Millum- og Realskúla. Síðani fór hann í bankalæru í Føroya Banka. Eftir lokna lærutíð fór hann í 1965 niður til Danmarkar at lesa á handilsskúlanum Niels Brock. Í 1967 nam hann sær endaligt handilsskúlaprógv og fann stutt aftaná starv í Magasin du Nord á Kongens Nytorv í Keypmannahavn. Her starvaðist hann sum sølumaður í tvey ár, áðrenn hann vendi heimaftur til Havnar fyri at skapa sær sín egna vinnuveg og royna at tamba karmarnar kring føroysku handilsvinnuna.

Úrvalshandbólt
Átjan ára gamal gjørdist Mortensen í 1963 formaður í handbóltsfelagnum Neistin og setti seg stutt aftaná á odda fyri byggingini av Neistahúsinum í Gundadali, sum varð tikið í nýtslu árið eftir.Í 1964 leikti Mortensen við á fyrsta føroyska handbóltslandsliðnum, og í 1976, sama ár sum byggingin av sølumiðstøðini fór fram á Trapputrøðni, var Mortensen venjari hjá manslandsliðnum í handbólti í C-HM kappingini í Portugal. .

Virkisleið
Heimkomin úr Keypmannahavn rak Hans eitt skifti handilin Zanzibar í hølunum hjá foreldrunum í Sverrisgøtu.  Og í 1970 fór hann undir at skipa fyri fyrstu føroysku keypsstevnuna (einstakar royndir at skipa fyri tílíkum tiltaki vóru gjørdar í Klaksvík í 1968). Hetta var byrjanin til tær mongu sølustevnurnar kring oyggjarnar næstu árini.  Fram til 1976 var Mortensen aðalkraftin í hesum virkseminum. Undirtøkan var stór hesi árini, og sum frá leið stóð greitt, at eftirspurningurin á føroyska marknaðinum var størri og øðrvísi, enn føroyska handilsvinnan var gjørd út til at nøkta í táverandi líki.

Miðbýurin í Havn hevði tá leingi ligið darvaður av einum alsamt vaksandi ferðslu- og byggitrýsti. Í samsvari við tálmandi býarsamtyktini frá 1972, vóru hugskot í umbúna innanhýsis í býráðnum, ið høvdu til endamáls at bøta um alsamt vaksandi avbjóðingarnar í miðbýnum. Trupulleikarnir skuldu millum annað loysast við at stovnseta eina arkadulíknandi handilsgøtu sum framhald av nýggja apotekinum, sum tá var í gerð á Trapputrøðni millum R.C. Effersøes Gøtu og Tinghúsvegin. Hugsanin var at flyta partar av handilslívinum longur niðan í býin og harvið eisini veita stóran part av býarferðsluni og høpisleysu byggingini burtur úr býarkjarnanum. .

Tá Hans Mortensen av tilvild kom framá eitt uppkast  til hesa verkætlan og gjørdist varugur við ynskini í býráðnum, legði hann fram uppskot fyri býráðið um at flyta verkætlanina yvir á privatar hendur, har ein slík verkætlan eftir hansara tykki hoyrdi heima. Eftir tógvið stríð í býráðnum fekk Mortensen játtan til at byggja sítt handilshús, sum millum annað skuldi veita borgarum møguleika at ganga til handils undir einari tekju í friði fyri regni og vindi.

Bæði í og uttanfyri Tórshavnar Býráð elvdi verkætlanin til øsing. Mótstøðan var serliga grundað á trý viðurskifti: fyri tað fyrsta var verpápi Mortensens, skipaeftirlitsmaður Sofus Sivertsen, býráðslimur og formaður í Byggi- og býarskipanarnevnd Tórshavnar Býráðs um hetta sama mundið. Hetta var mett sum gegnistrupulleiki og úrslitaði í, at Sivertsen setti seg sjálvan uttanfyri ávirkan í týðandi atkvøðugreiðslum og tingingum um handilshúsið. Fyri tað næsta kendi táverandi handilslívið í Havn seg hótt av nýggju ætlanini og stúrdi fyri tilverugrundarlagi sínum. Fyri tað triðja bóru borgarar ótta fyri, at verkætlanin fór at vera ov stórt inntriv í býarmyndina og býarlívið. Áhugin og forvitnin vóru tó minst líka stór sum fyrivarnið.

Mortensen setti danska arkitektin Flemming Hansen at sniðgeva eitt nútímans handilshús við støði í upprunaføroyskum byggisniði. Mánadagin 26. juli 1976 læt táverandi borgarstjóri, Petur C. Christiansen, fyrsta skotið av, og mikudagin 2. november 1977 læt sølumiðstøðin hurðarnar upp fyri almenninginum.

Hans Mortensen var virkisstjóri í SMS-samtakinum frá 1976 til 2007. Mortensen læt tó longu í 1996 handilsstjórasessin frá sær til sonin Niels fyri sjálvur at hugsavna seg um virkisstjórasessin. Hans Mortensen sat sum høvuðspartaeigari í samtakinum fram til næstseinasta útbýgging stóð liðug í 2007. Tá seldi hann øll síni partabrøv til sonin, Niels. Síðani tá hevur Niels Mortensen rikið og framhaldandi ment samtakið, sum í dag fevnir um tríggjar sølumiðstøðir, tríggjar handilsketur, eina røð av handilsfelagsskapum umframt eina heilsufrøðiliga kanningarstovu (Thetis).

Virkisleistur og visjónir
Virki Hans Mortensens var eyðmerkt av bæði framtakshugi og íhaldi. Sipandi til upprunaføroysku neystini, varð sølumiðstøðin á Trapputrøðni sniðgivin sum sjey raðsettar lonir og myndar sostatt eitt framhald av føroyskum byggisiði, tó við tíðarhóskandi rúmd, byggitilfari, vøruúrvali og hentleikum innan (parkeringskjallara, tiltaks- og sølutorgi, handlum, kaffistovum, matstovum og, eitt skifti, eisini barnaparkering) – svarandi til táverandi sølumiðstøðirnar á meginlandinum.

Sami tvíbotnaði hugburðurin rann sum ein reyður, málpolitiskur tráður ígjøgnum handilsliga virksemi Hans Mortensens: føroysk handilsnøvn og handilshugtøk vórðu smíðað í samstarvi við kundafjøldina, ofta skipað sum navnakappingar. Á hendan samvirkandi hátt varð so líðandi eitt meiri rættiligt føroyskt handilsmál sett í staðin fyri táverandi danskt-føroyska blandingsmálið.

Blandingurin av framtakshugi øðrumegin og ansi fyri uppruna hinumegin kom eisini stundum til orða í almenna føroyska orðaskiftinum. Serliga tá ið orðaskiftini snúðu seg um vinnupolitikk og býarskipanarætlanir, sum Mortensen var ein natúrligur og stundum eisini umstríddur partur av, síðan SMS varð stovnsett í 1977. Serliga tvey ískoyti eru av tílíkum vavi og slagi, at tey kunnu nevnast í hesum sambandi.

Sundsdepilin
12. apríl 1984 legði Mortensen fram eitt vavmikið uppskot um ein felags vitanar-og granskingardepil fyri menning og útflutning av føroyskum vørum.. Uppskotið, ið vanliga verður nevnt sundsdepilin, varð tó fyri atfinningum. Serliga vóru tað løgtingsumboð fyri føroyska útjaðaran, ið bóru ótta fyri avleiðingarnar av eini tílikari miðsavnan.  Hóast fleiri tillagingarroyndir vórðu gjørdar, var tað stríðið millum útjaðaran og miðstaðarøkið, sum endaði við at koppa verkætlanini.

Havnin innan fyri Stóragarð
Í samstarvi við fyrrverandi býararkitekt Gunnar Hoydal og arkitektunum Mette Skjold og Ósbjørn Jacobsen fyriskipaði Hans Mortensen í 2012 verkætlanina Havnin innan fyri Stóragarð, ið var skipað sum eitt savn av fakliga grundaðum uppskotum til, hvussu miðbýurin í Havn bygnaðarliga kann mennast og varðveitast.

Viðurkenning
Við modernaða handilshúsi sínum slóðaði Mortensen fyri handilsvinnuligum nýbroti: SMS var ikki bara karmur um smásølu, men varð frá fyrsta degi rikið sum eitt slag av mentanarligum og sosialum miðdepli, har eitt nú listin og vinnan tóku sjáldsamt lógvatak.  Tað var tó fyri nýbroti sínum innan føroyskt handilsmál, Hans Mortensen gjørdist alment viðurkendur. Fyri sín nærlagda og avgjørda málpolitikk fekk hann handað Móðurmálsvirðislønina 2015.  Grundgevingin frá táverandi mentamálaráðharra, Bjørn Kalsø, var millum annað soljóðandi:

“Heilt frá stovnanini av SMS í 1977 hevur Hans Mortensen lurtað eftir, lagað og snøggað føroyska handilsmálið, soleiðis at tað í dag er eitt mál, vit øll við virðing hava tikið til okkara.

Við útgávum av SMS-blaðnum og øðrum lýsingabløðum hevur Hans Mortensen, langt áðrenn hetta var ásett við lóg, átt sín stóra leiklut í, at eitt føroyskt handilsmál hevur ment seg og hildið kósina” .

Bókmentir
Justinussen, Jens Christian Svabo: Fanget i fisken? En analyse af den politiske økonomi på Færøerne i efterkrigstiden, Speciale, Roskilde Universitetscenter. Institut for Miljø, Teknologi og Samfund, 1997.

Heimildir

Føðingar í 1943
Andlát í 2019
Føroysk vinnulívsfólk


Fridinator

Fríði Karlsson Justesen a.k.a. FridiNaTor
FridiNaTor er ein víðagitin føroyingur. Hann eitur Fríði Karlsson Justesen, býr í Rituvík, men er føddur í og er upprunaliga av Strondum.

Lívssøga
FridiNaTor er komikari, telduspælari og filantropistur. Hann gekk í skúla frá tí hann var 7, og bleiv liðugur við 9. flokk í 2016. Hann byrjaði at ganga í 10. flokki í 2016, men gavst, og fór at arbeiða ístaðin. Hann hevur havt arbeiði hjá Pidda á Toftum, og arbeiðir javnan í Á á Glyvrum. Eftir at fyrsta hálvárið í 2017 var farið, byrjaði hann á Tekniska Skúlanum í Klaksvík, har hann skal ganga inntil 26. juni 2020.

Frítíð
Hann nýtir frítíð sína, til at arbeiða, spæla spøl, filma, og at granska.

FridiNaTor granskar sera nógv um "PlayStation 4", um eyka møguleikar, og hvussu mann fær forbetra mest møguligt. Hann skrivar eisini javnan við stór feløg, so sum PlayStation og Steam, og kemur við góðum ráðum, og roynir alt tað nýggjasta hjá teimum, sum ikki er komið út enn.

Á youtube kanalini leggur hann, millum annað, filmsbrot um spøl, og ymiskar stuttfilmar. Tá hann, í samband við skúlan, ger filmar ella reklamur, plagar hann eisini at leggja tað út á kanalina. Innihaldið er sum oftast á enskum, av tí at meginparturin av fylgjarum hansara eru útlenskir, men viðhvørt leggur hann stutt brot, ið eru á føroyskum.

Samband
Heimasíðan hjá FridiNaTor er: http://fridinator.fo, men hon er ikki altíð aktiv.

Tó er FridiNaTor á flestu sosialu miðlum. Hann er á:

Twitter - https://twitter.com/FridiNaTor/

Youtube - https://youtube.com/FridiNaTor/

Facebook - https://www.facebook.com/fridikarlssonjustesen?fb_dtsg_ag=AdziAVqHQ8WsgyLnRRbFgiD48LLV3ZblI2r6ejYM1ymo-g%3AAdxJZEj_FFlDDrUGSnYEvseo2SqjBZo3wWNKBausddsffQ


Trappan í Vágsbotni

Í 2015 varð ein stór trappa gjørd í Vágsbotni, á staðnum har spælistaðið Perlan fyrr var.

Keldur


UEFA Nations League 2018-19

UEFA Nations League 2018-19 er tann fyrsta sesongin av UEFA Nations League, ið er ein altjóða fótbóltskapping ið fevnir um landsliðini hjá monnum hjá teimum 55 limalondunum hjá UEFA. Kappingin, ið verður hildin frá september til november 2018 (league skeiðið) og juni 2019 (Nations League finalur), seedar eisini lið til kvalifikatións tilgongdina til EM í fótbólti 2020, og gevur pláss til play-off dystir, ið fara at avgerða fýra av 24 liðum ið sleppa at spæla í endaspælinum.

League A

Bólkur 1

Bólkur 2

Bólkur 3

Bólkur 4

League B

Bólkur 1

Bólkur 2

Bólkur 3

Bólkur 4

League C

Bólkur 1

Bólkur 2

Bólkur 3

Bólkur 4

League D

Bólkur 1

Bólkur 2

Bólkur 3

Bólkur 4

Samlaða støðan

Samlaða støðan verður nýtt til seeding í lutakastinum til EM í fótbólti 2020 kvalifiserandi bólkaspælið.

Keldur

UEFA Nations League 2018-19


Drotning Ingridar barnagarður

Drotning Ingridar (meiningheits-) barnagarður, bleiv stovnaður í 1950.
Barnagarðurin liggur mitt í Tórshavn og hevur nógva ferðslu báðu megin.

Sum navnið sigur, virkar hann á einum kristnum støði, dentur verður lagdur á at virða tað einstaka barnið, og eginleikar tess.

Virkað verður fyri trivnaðinum hjá barninum, so tað mennist bæði likamliga og sálarliga, og somuleiðis verður barnið stuðlað til at menna sjálvsálit, sjálvsvirðing og virðing fyri øðrum, tey lære børnini góða føroyska siðmenning

Tórshavn
1950


Tjóðskjalasavnið

Tjóðskjalasavnið er ein almennur føroyskur stovnur, ið er atgongdur fyri øllum. Tjóðskjalasavnið hevur eina lesistovu á V.U. Hammershaimbsgøta 11 kj., har ein og hvør kann koma og nýta tær keldur, ið eftir lógini eru atgongdar. Um ein ikki hevur møguleika at koma á lesistovuna ber til at nýta heimasíðuna history.fo, har talgildar útgávur av nøkrum pappírssavnidum eru atgeingiligar. "Løgtingslóg um skjalasøvn, sum broytt við løgtingslóg nr. 63 frá 30. apríl 2018" ásetur karmarnar fyri atgeingi og virkinum hjá Tjóðskjalasavninum.

Endamálið hjá stovninum er at savna inn og varðveita skjøl, ið hava søguligt virði ella hava fyrisitingarligan og rættarligan týdning fyri borgarar og myndugleikar í Føroyum, og at gera tey atkomulig fyri almenninginum. Tjóðskjalasavnið hevur í dag meira enn 4 km. av skjølum á goymslu.

Søvnini, ið Tjóðskjalasavnið varðveitir, skjalprógva í orðum Føroya søgu, menningina av landinum, stórar hendingar og persónar sum hava havt søguligan týdning, men eisini lívið hjá vanliga føroyinginum gjøgnum tíðirnar. Elsta keldan, ið er í varðveistlu hjá skjalasavnium, er Kongsbókin. Hon fevnir um árini 1274-1441, og inniheldur millum annað Seyðabrævið frá 1298.

Tjóðskjalasavnið varðveitir ikki bert pappír, men eisini skjøl, ið eru talgild av uppruna. Skjøl, ið eru talgild av uppruna, eru truplari at varðveita enn pappír, og mugu vera partur av einum virknum varðveitingarátaki, fyri at tey kunnu lesast og brúkast í framtíðini.

Søgan
Tjóðskjalasavnið hevur røtur aftur til Leigubúðina í Tinganesi. Tá Einahandilin varð avtikin í 1856, varð tað avgjørt, at Leigubúðin skuldi brúkast til "Opbevaringssted for Landets Offentlige Arkiver".

Eitt veruligt skjalasavn varð ikki sett á stovn fyrrenn í 1932 undir navninum Færø Amts Arkiv, tí tá vóru Føroyar framvegis eitt danskt amt. Fyrsti føroyski landsskjalavørðurin var Anton Degn. Hann fór í apríl 1926 niður til Danmarkar at kunna seg um skjalasavnsarbeiði og hann var niðri í 6 ár við stuðli frá Undervisningsministeriet, Løgtinginum og Carlsbergfonden.

Í 1952 var stovnurin saman við Landsbókasavninum yvirtikin sum føroyskur stovnur og skifti navn til Føroya Landsskjalasavn.

Tann 1. januar 2011 var Søvn Landsins sett á stovn. Talan var um fimm landsstovnar, sum vórðu lagdir saman í ein stovn. Teir vóru: Føroya Landsbókasavn, Føroya Landsskjalasavn, Føroya Náttúrugripasavn, Havlívfrøðiligu Royndarstøðina og Føroya Fornminnissavn. Í 2017 vóru Søvn Landsins aftur býtt sundur í tríggjar stovnar, og stovnurin Søvn Landsins varð avtikin. Landsskjalasavnið og Landsbókasavnið gjørdust aftur ein sjálvstøðugir stovnar, meðan Tjóðsavn Føroya var sett á stovn, og tað skuldi fevna um museala og antikvariska virksemið hjá Fornminnissavninum og Náttúrugripasavninum.

Í 2018 broytti Føroya Landsskjalasavn navn til Tjóðskjalasavnið.

Skjalasavn
Føroya søga
Mentan
Skjøl
Savnindi
Søvn Landsins


Dávur á reynatrøð

Dávur á Reynatrøð (føddur 16. Mars 1997 í Leirvík) er ein føroyskur sangari. Dávur er sangari í tónleikabólkinum VSJ. Hinir í bólkinum eru Villiam Soo Joensen (El guitar, Framleiðari), Fríði Bjarkhamar (Trummur), og Høgni Jógvanson (Bass, Klaver, Synth, Ukulele). Dávur kom undan kavi við fyrsta staklagnum Solution í 2017, og var sangurin longu frá fyrsta degi ógvuliga væl dámdur millum manna. Bólkurin spældi sína fyrstu stóru konsert á Summarfestivalinum í 2018, har teir spældu á Vágsbøi fyri á leið 7.000 fólkum.

Útgávur

 2017 - Solution
 2017 - The Road
 2018 - Something Magical
 2018 - Super Hero
 2018 - God's Work (Saman við Daniu Tausen)
 2018 - Awesome Time

á Reynatrøð, Dávur
Føroyskir sangararar
Føroyskir sangskrivarar

Keldur


Vsj

VSJ er ein føroyskur tónleikabólkur, við sínum uppruna av Toftum og úr Leirvík.

Søga
VSJ byrjaði sína tónleikaleið í 2017. Tað var oddamaðurin í bólkinum, Villiam Soo Joensen, ið framleiddi tónleik saman við sangaranum í bólkinum, Dávur á Reynatrøð. Saman góvu teir út fyrsta sangin hjá bólkinum, Solution, sum varð útgivin tann 26 August í 2017. Seinni í 2017 komu hinir báðir limirnir uppí bólkin, Høgni Jógvansson og Fríði Bjarkhamar. Síðani bólkurin gav fyrsta sangin út, hevur bólkurin havt rættuliga ferð á, og er bólkurin nú væl lýddur í Føroyum, eins væl og í útlondum. Bólkurin hevur spælt nógvar konsertir síðani byrjan, Bæði smærri konsertir, men eisini størri konsertir. í 2018 spældi bólkurin á Vágsbøi á Summarfestivalinum, har teir spældu fyri á leið 7.000 áhoyrarum. Teir góvust við at spæla tónleik í 2019.

Limir í bólkinum
Dávur á Reynatrøð - Røddir (2017 -2019)

Villiam Soo Joensen - El guitar, framleiðari (2017 -2019)

Høgni Jógvanson - Bass, ukulele, Klaver, Synth (2017 -2019)

Fríði Bjarkhamar - Trummur (2017 -2019)

Útgávur

 2017 - Solution
 2017 - The Road
 2018 - Something Magical
 2018 - Super Hero
 2018 - God's Work (Saman við Daniu Tausen)
 2018 - Awesome Time


Villiam Soo Joensen

Villiam Soo Joensen (føddur 14. juli 1997 á Toftum) er ein føroyskur tónleikari. Villiam er oddamaður í Føroyska tónleikabólkinum VSJ, har hann er framleiðari og tónleikari. Hinir í bólkinum eru Dávur á Reynatrøð (Sangari), Fríði Bjarkhamar (Trummur), og Høgni Jógvanson (Bass, Klaver, Synth, Ukulele). Villiam hevur áður framleitt nógvan ymiskan tónleik, bæði sjálvur, og saman við øðrum tónleikarum og sangarum. Villiam kom orduliga undan kavi saman við Dávur á Reynatrøð, tá teir saman góvu út fyrsta staklagið Solution í 2017, og var sangurin longu frá fyrsta degi ógvuliga væl dámdur millum manna. Hesin sangurin var eisini upprunin til bólkin sum vit í dag kenna sum VSJ. VSJ spældi sína fyrstu stóru konsert á Summarfestivalinum í 2018, har teir spældu á Vágsbøi fyri á leið 7.000 fólkum.

Útgávur

 2017 - Solution
 2017 - The Road
 2018 - Something Magical
 2018 - Super Hero
 2018 - God's Work (Saman við Daniu Tausen)
 2018 - Awesome Time

Føðingar í 1997
Føroyskir tónleikarar
Stubbar


Fractura nasi

Fractura nasi er ein tilverulig og samfelagslig ferðafrásøgn úr Føroyum frá 2017 skrivað av rithøvundinum Høgna Mohr. Í  2017 var hon mest selda bók í Føroyum, og hevur hon fingið rós av føroyskum ummælarum.

Bókin varð í 2019 týdd til danskt við heitinum Rejse for livet

Tann 12. august 2018 fekk filmsframleiðarin Torfinnur Jákupsson sáttmála, um rættin at gera Fractura nasi til filmshandrit.

Søgugongd
Høgni Mohr fer spontant avstað í allar bygdir og allar oyggjar í Føroyum. Høvuðsmotorurin á 1.300 kilometra longu ferðini er leitanin eftir svarinum upp á avbjóðingar sum sorg, svik og skilaleysar siðvenjur. Hjálparmotorurin hevur tríggjar hestar: humor, atfinningarsemi og ta sváru líðingarsøguna.

Les eisini
Mohr, Høgni (2006) Ali babba: og 49 aðrar blaðgreinir. Øgiliga egið forlag. Tekstirnir hjá Høgna Mohr eru alt annað enn knappir og orðafátækir. Teir eru litríkir, inniligir og ofta sera undirhaldandi sum hjá einum rithøvundi. Sum lesari merkir tú, at Høgni hugnar sær, meðan hann skrivar, og tú sært hann næstan fyri tær, tá hann nøgdur rakar seymin á høvdið við sínum øðrvísi orðingum. Vónandi verður hansara skriviháttur nýttur sum dømi um góðan og fyrimyndarligan skrivihátt í skúlunum  - Uni Arge, journalistur. Mohr, Høgni (2010) Tá deyðin verður avdúkaður. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880518Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótta og sorg, og so tann einfalda, positiva mennsikjafatanin  - Erhard Jacobsen, ummælari.Mohr, Høgni (2018) - Slepp tær til heiti fani. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880525.Tað smakkar bara so væl at lesa hasi orðini. Ikki tí eg havi nakað ímóti Gerhardi ella Javnaðarflokkinum í Avhaldslosjuni, men bara tí at eg síggi spælandi orðalagið, sum ikki er eitt stívrent kvæðaørindi at fáa bókstavarím til skúlabrúks, men beint fram brúksføroyskt loyst úr lagdi  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2019). mær dámar ikki høgna hoydal. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549

Týtt og ritstjórnað
2006 - Askur og Embla (týtt), Bókadeild Føroya lærarafelags, 204 síður .

2013 - Sannleikin um ástarævintýrið (týtt og ritstjórnað), Øgiliga egið forlag, 35 síður.

Keldur

Føroyskar bókmentir
Ferðafrásagnir
2017


Ali babba - og 49 aðrar blaðgreinir

Ali Babba- og 49 aðrar blaðgreinir er eitt savn við fimmti greinum, ið Høgni Mohr hevur skrivað og latið prentað í Dimmalætting og Vinnuvitan frá desember 2004 til februar 2006.

Søgugongd
Greinasavnið snýr seg um fólk, sum búgva í Føroyum, og onnur, ið hava tilknýti til hetta landið, men búgva uttanlands. Tekstirnir hava sum innihald trý eyðkend sløg av menniskjum: tey ávísu ókendu, sum standa aftan fyri tey kendu; onnur, ið eru mitt í einum serliga spennandi starvi; og hini, ið virka fremst í vinnulívinum. Savnið er sostatt grundað á tríggjar greinarøðir, ið júst eru greiddar úr hondum eftir hesum trimum leistum.

Les eisini
Mohr, Høgni (2010) Tá deyðin verður avdúkaður. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880518Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótta og sorg, og so tann einfalda, positiva mennsikjafatanin  - Erhard Jacobsen, ummælari.Mohr, Høgni (2017) Fractura nasi. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880525. Kirsten Brix týtt til danskt 2019. Danskt heiti Rejse for livet. forlag Amanda Books. Seld til filmframleiðslu í 2018.Hon er í passandi flogferð, skrivingin. Floygd, sum eingin annar tekstur eg nýligani havi lisið. Síðst eg kendi meg so væl í felag við hin skrivandi var, tá eg læs Bommhjarta hjá Jóanesi Nielsen, sum kom í fjør. Ein smittandi respektleys søga, sum hemningsleys gongur sínar egnu leiðir. Men aftanfyri hómast ein leitan eftir egnum upphavi. Hví bleiv eg sum eg bleiv, er skuggaspurningur høvundans  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2018) Slepp tær til heiti fani. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880532. Tekningar: Astrid Andreasen.Tað smakkar bara so væl at lesa hasi orðini. Ikki tí eg havi nakað ímóti Gerhardi ella Javnaðarflokkinum í Avhaldslosjuni, men bara tí at eg síggi spælandi orðalagið, sum ikki er eitt stívrent kvæðaørindi at fáa bókstavarím til skúlabrúks, men beint fram brúksføroyskt loyst úr lagdi  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2019) mær dámar ikki høgna hoydal. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549

Týtt og ritstjórnað
2006 - Askur og Embla (týtt), Bókadeild Føroya lærarafelags, 204 síður.

2013 - Sannleikin um ástarævintýrið (týtt og ritstjórnað), Øgiliga egið forlag, 35 síður.

Keldur


Slepp tær til heiti fani

Slepp tær til heiti fani er eitt tekstasavn frá 2018 við 16 útvaldum tekstum um líkt og ólíkt, ið føroyski rithøvundurin Høgni Mohr hevur skrivað. Astrid Andreasen hevur myndprýtt savnið.

Søgugongd
Vrakað hugsjón, akademisk mótstøða og etikettleyst embæti. Bleytt politi, livandi elli og kritiskur kommunulækni. Heimspeki, bukkumenn, facebook og idiotisk lóg. Paradoksal frelsa, regluleyst skald og tvørt flogvit. Skjarrligur journalistur, føroyskt upprør og karismatiskar illbønir. Hetta tykist sum ein tvørlig bók um ómøgulig mál og serar persónar. í veruleikanum snúgva teir 16 tekstirnir seg mest um ein kontrárigan rithøvund og journalist.

Sjálvur sigur høvundurin at skal teksturin vera áhugaverdur í longdini, mást tú geva lesaranum eitt spark upp undir rørarnar viðhvørt.

Les eisini
Mohr, Høgni (2006) Ali babba: og 49 aðrar blaðgreinir. Øgiliga egið forlag. Tekstirnir hjá Høgna Mohr eru alt annað enn knappir og orðafátækir. Teir eru litríkir, inniligir og ofta sera undirhaldandi sum hjá einum rithøvundi. Sum lesari merkir tú, at Høgni hugnar sær, meðan hann skrivar, og tú sært hann næstan fyri tær, tá hann nøgdur rakar seymin á høvdið við sínum øðrvísi orðingum. Vónandi verður hansara skriviháttur nýttur sum dømi um góðan og fyrimyndarligan skrivihátt í skúlunum  - Uni Arge, journalistur.Mohr, Høgni (2010) Tá deyðin verður avdúkaður. Øgiliga egið forlag.Styrkin í bókini er tann beinrakna tekstin, tær hugtakandi, men knøppu orðingarnar, miðlingin av sterkum menniskjaligum kenslum, stúran, gleði, ótta og sorg, og so tann einfalda, positiva mennsikjafatanin  - Erhard Jacobsen, ummælari.Mohr, Høgni (2017) Fractura nasi. Øgiliga egið forlag. Kirsten Brix týtt til danskt 2019. Danskt heiti: Rejse for livet. Forlag Amanda Books. Seld til filmframleiðslu 2018.Hon er í passandi flogferð, skrivingin. Floygd, sum eingin annar tekstur eg nýligani havi lisið. Síðst eg kendi meg so væl í felag við hin skrivandi var, tá eg læs Bommhjarta hjá Jóanesi Nielsen, sum kom í fjør. Ein smittandi respektleys søga, sum hemningsleys gongur sínar egnu leiðir. Men aftanfyri hómast ein leitan eftir egnum upphavi. Hví bleiv eg sum eg bleiv, er skuggaspurningur høvundans  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2019) mær dámar ikki høgna hoydal. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549.

Keldur


Joseph Mascolo

Joseph Peter "Joe" Mascolo (føddur 13. mars 1929 í West Hartford í Connecticut – deyður 8. desember 2016 í Santa Clarita í Kalifornia) var ein amerikanskur sjónleikari og klarinettleikari.

Hann er m.a. kendur fyri sín leiklut í sjónvarpsrøðini Days of Our Lives (1982–2016) sum Stefano DiMera.

Keldur

Amerikanskir sjónleikarar
Andlát í 2016
Føðingar í 1929
Klarinettleikarar


Tá deyðin verður avdúkaður

Tá deyðin verður avdúkaður er ein greinarøð frá 2010, skrivað av rithøvundinum Høgna Mohr. Hetta er ein greinarøð, við sjey subjektivum greinum, um lívið á Landssjúkrahúsinum.

Søgugongd
Nakrar mánaðir í 2007 arbeiddi Høgni Mohr sum dokumentaristur á landssjúkrahúsinum. Frá leiðsluni fekk hann fríar teymar at eygleiða og skalfesta upplivingarnar, hann hevði saman við ymisku starvsfólkunum og sjúklingunum. Næstan alla tíðina var blaðmaðurin flugan á vegginum. Í greinarøðini leggur Høgni Mohr dent á beinleiðis sambandið millum sjúkrahúsfólk og sjúkling.

Les eisini
Mohr, Høgni (2006) Ali babba: og 49 aðrar blaðgreinir. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880501Tekstirnir hjá Høgna Mohr eru alt annað enn knappir og orðafátækir. Teir eru litríkir, inniligir og ofta sera undirhaldandi sum hjá einum rithøvundi. Sum lesari merkir tú, at Høgni hugnar sær, meðan hann skrivar, og tú sært hann næstan fyri tær, tá hann nøgdur rakar seymin á høvdið við sínum øðrvísi orðingum. Vónandi verður hansara skriviháttur nýttur sum dømi um góðan og fyrimyndarligan skrivihátt í skúlunum  - Uni Arge, journalistur. Mohr, Høgni (2017) Fractura nasi. Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880525. Kirsten Brix týtt til danskt 2019. Danskt heiti: Rejse for livet. Forlag, Amanda Books. Seld til filmframleiðslu í 2018.Hon er í passandi flogferð, skrivingin. Floygd, sum eingin annar tekstur eg nýligani havi lisið. Síðst eg kendi meg so væl í felag við hin skrivandi var, tá eg læs Bommhjarta hjá Jóanesi Nielsen, sum kom í fjør. Ein smittandi respektleys søga, sum hemningsleys gongur sínar egnu leiðir. Men aftanfyri hómast ein leitan eftir egnum upphavi. Hví bleiv eg sum eg bleiv, er skuggaspurningur høvundans  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2018) Slepp tær til heiti fani. ISBN 9789991880532. Tekningar Astrid Andreasen.Tað smakkar bara so væl at lesa hasi orðini. Ikki tí eg havi nakað ímóti Gerhardi ella Javnaðarflokkinum í Avhaldslosjuni, men bara tí at eg síggi spælandi orðalagið, sum ikki er eitt stívrent kvæðaørindi at fáa bókstavarím til skúlabrúks, men beint fram brúksføroyskt loyst úr lagdi  - Birgir Kruse, ummælari.Mohr, Høgni (2019). mær dámar ikki høgna hoydal (in Faroese). Øgiliga egið forlag. ISBN 9789991880549.

Týtt og ritstjórnað
2006 - Askur og Embla (týtt), Bókadeild Føroya lærarafelags, 204 síður.

2013 - Sannleikin um ástarævintýrið (týtt og ritstjórnað), Øgiliga egið forlag, 35 síður.

Keldur


Kim Larsen

Kim Melius Flyvholm Larsen (23. oktober 1945 - 30. september 2018) var ein danskur tónleikari og rithøvundur. Í síni yrkistíð seldi hann meir enn 2.5 millónir tónleikaeintøk.

Lív- og yrkisleið
Kim Larsen var føddur í Keypmannahavn í 1945. Hann varð inspireraður av The Beatles, og byrjaði sína yrkisleið sum sangskrivari og gitaristur. í 1969 møtti hann Franz Beckerlee og Wili Jønsson, og saman stovnaðu teir bólkin Gasolin. Seinni fingu teir Søren Berlev afturat sær sum trummara. Gasolin gjørdist eitt av mest vælkendu rokkbólkunum í Danmark nakrantíð. Bólkurin fór sundur í 1970-árunum.

Kim luttók í Dansk Melodi Grand Prix í 1979 við sanginum Ud i det blå. Hann endaði á einum triðja plássi útav 17 luttakarum. Sangurin er at finna á útgávuni 231045-0637.

Um 1980 flutti Kim til New York. Har útgav hann tvær tónleikaútgávur, men eftir at tað ikki eydnaðist honum at sláa ígjøgnum í USA, flutti hann heim nøkur ár seinni.

Kim útgav fleiri soloútgávur í 1980-árunum, og fekk eitt hitt í 1983 við útgávuni Midt om natten. Útgávan bleiv meir ella minni ljóðbandið (soundtrakkið) til filmin við sama navni, ið var bygdur á útgávuna.

Í 1983 stovnaði Kim bólkin Kim Larsen & Bellami og útgav fýra útgávur upp til 1992. Um hetta mundið fór bólkurin sundur vegna ósemju. Eftir hetta útgav hann soloútgávuna Hvem kan sige nej til en engel. Í mittuni av 1990-árunum stovnaði hann bólkin Kim Larsen og Kjukken, teir høvdu sín heimstað í Odense.

Í endanum av 2017 fekk Kim staðfest prostatakrabba. Hetta ávirkaði tónleikaferð hansara við Kim Larsen og Kjukken, tá teir vóru bókaðir til at framføra allan januar, februar og mars 2018. Í einum Facebookinnslagi frá bólkinum, greiddi Kim frá at hann var keddur av umstøðunum, og greiddi frá ætlanum um at byrja aftur at spæla á sumri 2018.

Kim Larsen doyði av prostatakrabba í heimi sínum tann 30. september 2018, har hann var umringaður av sínum kæru. Viku seinni varð ein stór minningarkonsert hildin í hansara æru í Keypmannahavn. Umleið 35.000 fólk luttóku, og ímillum tónleikarar vóru donsku bólkarnir Magtens Korridorer, Love Shop og The Minds of 99, ið framførdu kendu sangirnar hjá Kim.

Bólkar

Gasolin' (1969–1978)

 Kim Larsen – Sangur og gittar
 Franz Beckerlee – Solo gittar
 Wili Jønsson – Bassur
 Bjørn Uglebjerg (1969–1971) og Søren Berlev (1971–1978) – Trummur
 Klaus Agerschou (Live concerts) – Ljómborð

Kim Larsen & Jungledreams (1980–1983)

 Kim Larsen – Sangur og Gittari
 Rick Blakemore – Gittari
 Joe Delia – Ljómborð
 Abe Speller – Trummur
 Dennis Espantman – Bassur

Kim Larsen & Bellami (1983–1992)
1983–1984:

 Kim Larsen – Sangur og gittari
 Henning Pold – Bassur
 Phil Barrett – Ljómborð og gittari
 Soren Wolff – Gittari
 Jan Lysdahl – Trummur

1986–1992:

 Kim Larsen – Sangur og gittari
 Henning Pold – Bassur
 Hans Fagt og Jan Lysdahl – Trummur
 Mikkel Håkonsson og Peter Ingemann – Ljómborð
 Thomas Grue og Per Rasmussen – Gittari og (jingle)

Kim Larsen & Bell*Star (1993–1994)

 Kim Larsen – Sangur og gittari
 Hubba – Trummur
 Henning Pold – Bassur
 Mikkel Håkonsson – Ljómborð

Kim Larsen & Kjukken (1995–2018)

 Kim Larsen – Sangur og gittari
 Bo Gryholt – Bassur (1995–2002) og Jesper Haugaard – Bassur (2002–2018)
 Karsten Skovgaard – Gittari
 Jesper Rosenqvist – Trummur (1994-2014) og Jens Langhorn - Trummur (2015-2018)

Útgávur

Solo

 Studio

 1973: Værsgo
 1977: Kim Larsen og Yankee drengene
 1979: 231045-0637 (Persónliga P-talið hjá Kim Larsen sjálvum)
 1981: Jungle Dreams
 1983: Midt om natten
 1994: Hvem kan sige nej til en engel
 2010: Mine damer og herrer

 EP's

 1982: 5 Eiffel

 Søvn

 1975: Skru Op
 1977: Boller Op, Boller Ned
 1979: Hittegods
 1983: Gorilla Mix
 1983: Larsens Bedste
 1984: Årets Koncent
 2015: Kim i 70'erne (við Gasolin')

 Live

 1985: Kim i Cirkus (Live) (en: Kim at the Circus)
 2007: En lille pose støj (Live)

við Gasolin'

 Studio

 1971: Gasolin'''
 1972: Gasolin' 2 1973: Gasolin' 3 1974: Stakkels Jim 1975: Gas 5 1976: Efter endnu en dag 1977: Gør det noget 1978: Killin' Time Søvn

 1980: Super Mix 1 1981: A Box Full of Gas 1984: Det Bedste Fra Mig Og Mine Venner (Kim Larsen við Gasolin')
 1991: Rabalderstræde Forever 1993: Derudaf Forever 1997: A Foreign Affair vol.1 1999: Gasolin' Forever 2000: The Early Years 2002: A Foreign Affair vol.2 2003: The Black Box 2009: Masser af succes 2015: Kim I 70'erne Live

 1976: Live sådan (Live)
 1978: Gøglernes aften (Live)

 við Starfuckers

 Live

 1978: Vogt Dem for efterligninger við Kim Larsen & Jungledreams

 Studio

 1982: Sitting on a Time Bomb við Kim Larsen & Bellami

 Studio

 1986: Forklædt som voksen 1988: Yummi yummi 1989: Kielgasten 1992: Wisdom Is Sexy við Kim Larsen & Kjukken

 Studio

 1996: Kim Larsen & Kjukken 1998: Luft under vingerne 2001: Weekend Music 2001: Sange fra glemmebogen 2003: 7-9-13 2004: Sange fra glemmebogen - Jul & nytår 2006: Gammel hankat 2008: Glemmebogen for børn 2012: Du glade verden 2017: Øst for Vesterled

 Live

 2002: Det var en torsdag aften 2007: En lille pose støj Útgávur á hittlistum
(Danish Albums Chart)

 2001: Weekend Music (toppaði á nummar #3)
 2001: Sange fra glemmebogen (toppaði á nummar #1)
 2006: Gammel hankat (toppaði á nummar #1)
 2008: Glemmebogen for børn (toppaði á nummar#1)
 2010: Mine damer og herrer (toppaði á nummar#1)
 2012: 5 Eiffel (toppaði á nummar #21)
 2015: Guld & grønne skove	(toppaði á nummar #12)
 2015: Forklædt som voksen (toppaði á nummar #14)

 Sum Kim Larsen & Kjukken

 2002: Det var en torsdag aften (toppaði á nummar #2)
 2003: 7-9-13 (toppaði á nummar #1)
 2004: Glemmebogen Jul & Nytår (toppaði á nummar #1)
 2007: En lille pose støj (toppaði á nummar #1) (Live)

 Sum Kim Larsen & Bellami

 2015: Kielgasten (toppaði á nummar #22)

 Við Gasolin

 2015: Kim I 70'erne'' (toppaði á nummar #8)

Ávísing úteftir

 Almenna heimasíða Kim Larsen

Keldur
Føðingar í 1945
Andlát í 2018
Danskir sangarar
Danskir rithøvundar
Danskir tónleikarar


Ingra Lyberato

Ingra de Souza Liberato (fødd 21. september 1966 í Salvador) er sjónleikari úr Brasil.

Filmar

Slóðir úteftir

 Ingra Lyberato á Internet Movie Database

Brasilskir sjónleikarar
Føðingar í 1966


Antonio Fagundes

Antonio da Silva Fagundes Filho (føddur 18. apríl 1949 í Rio de Janeiro) er ein sjónleikari úr Brasil.

Filmar

Keldur

Brasilskir sjónleikarar
Føðingar í 1949


Bia Seidl

Maria Beatriz Parpinelli Seidl (fødd 19. september 1961 í Rio de Janeiro) er sjónleikari úr Brasil.

Lívsleið sum sjónleikari

Slóðir úteftir

 Bia Seidl á Internet Movie Database

Brasilskir sjónleikarar
Føðingar í 1961


Anna Evensen

Anna Marie Nicoline Evensen (fødd Lützen; 10. juli 1841, deyð 1927) var dóttir Andreas Christian Lützen, fyrsta Lützen í Føroyum, og Evu Margrethu úr Baianstovu. Anna giftist við prestinum Jens Christian Evensen, tey fingu børnini Jens Evensen, Andreas Christian Evensen, Margrethe Elisabeth Sørensen, Margrethe Frederikke vanliga nevnd Frida, Johannes Evensen og Johan Edvard Evensen.

Tey búðu fyrst á Viðareiði, har Jens Christian hevði sítt fyrsta prestastarv. Síðan fóru tey til Hvalibar, seinni endaðu tey á Nesi, tá Jens Christian gjørdist próstur. Tá heilsan hjá manni hennara viknaði, fluttu tey til Bregninge í Danmark, har Jens Christian fekk prestastarv í 1900, bert 4 ár eftir doyði Jens Christian Evensen. Tá flutti Anna í fyrsta umfari heim aftur til Føroyar, men hon flutti aftur til Bregninge, har ein dóttir, Elisabeth var gift. Í 1927 doyði Anna, 85 ára gomul. Hon var jarðað undir liðini á manni hennara í Bregninge. Gravsteinarnir standa nú beint undir kirkjuvegginum.

Børn hennara
Jens Evensen doyði heilt lítil á Viðareiði og var jarðaður har.

Andreas Christian Evensen var prestur, málvísindafólk, blaðstjóri, rithøvundur og politikari fyri Sjálvstýrisflokkin. Í 1903 varð fyri fyrstu ferð prædikað í føroyskari kirkju á føroyskum í Skopunar Kirkju, eftir at skopuningar høvdu savnað undirskiftir við áheitanini. Hann varð settur próstur í 1917, men gjørdist so sjúkur, at hann doyði sama ár. Hvussu umfatandi hansara áhugamál vóru, sæst eisini av, at Andreas Christian Evensen var við til at stovna Føroya Fiskimannafelag og var í fyrstu nevndini í 1911.

Margrethe Elisabeth Evensen flutti saman við foreldrunum til Bregninge á Sjællandi. Her giftist hon við einum einkjumanni, Søren Sørensen, ið var lærari. Tey fingu sonin Jens, sum gjørdist gartnari á Assistens kirkjugarðinum í Keypamannahavn. Hann var giftur, men doyði ungur og barnleysur.

Margrethe Frederikke Evensen, kallað Frida, giftist við systkinabarninum Johan Evensen, sum var kolonistjóri ymsastaðni í Grønlandi. Tey áttu fýra børn. Tá ið Johan doyði, flutti Frida til Danmarkar, har hon var einkja í 50 ár og doyði í 1966.

Johannes Evensen var yvirgrannskoðari í landbúnaðarmálaráðnum í Keypamannahavn. Hann var útbúgvin landmálari. Í 1920 matrikuleraði hann í Tórshav, og í 1950øunum matrikuleraði hann í Fámjin.

Johan Edvard Evensen varð vanliga nevndur Spinnarin, tí hann hevði spinnarí í Havn. Hann var tann fyrsti, sum varð grivin í nýggja kirkjugarðinum í Havn í 1935.

Beiggjar hennara
Anna Lützen hevði átta beiggjar. Fyrsti Nicles Evensen doyði bert hálvt ára gamal. Síðani kom Anna sjálv og eftir hana komu hinir sjey beiggjarnir.

Nicels Lützen fór í 1858, 14 ára gamal, til Klaksvíkar at arbeiða í Klaksvíkshandlinum.

Jacob Lützen (1845-1920) var tann einasti av systkjunum, sum bleiv verandi í Havn. Í 1871 yvirtók Jacob Lützen, 31 ára gamal, handilin frá pápanum og flytir hann yvir í Fútastovu. Hetta varð størsti úthandilin hjá Jørgen Bech & Sønner. Jacob giftist við Henriettu, vanliga kallað Jetta, dóttir gamla Restorff. Hann bygdi sethús niðast við Tinghúsvegin, eystanfyri, Hetta gjørdist tann kendi handilin hjá Jacob Lützen við Áarvegin. Ovaru hæddina nýtti sonurin Valdemar til íbúð, inntil hann bygdi húsini í Rættará seinast í 1920-unum.

Lütje fór ungur niður at lesa. Komin heim aftur gjørdist hann fulltrúi hjá fútanum. Í 1878 gjørdist hann fyrsti blaðstjóri á Dimmalætting.

Andreas Christian Lützen fór til Amerika at grava eftir gulli. Tað frættist frá honum í eini tvey ár. Síðstu ferð hann skrivaði, ætlaði hann sær til Australia. Meira vita tey ikki.

Georg Flemming var uppkallaður eftir sorinskrivaranum, Tillish, sum var góður við pápa hansara. Georg doyði ungur í 1860.

Vilhelm Lützen doyði ungur ársgamal av difteritis

Edvard Ægideus Lützen var prestur, búði seinast í Fredericia. Hann var eisini trúboðari í Grønlandi.

Eftirkomar hennara í Føroyum
Einastu eftirkomar hjá Annu Evensen í Føroyum er ein abbadóttir Johan Edvard, Ingun Schiller, sum er gift við Eiriki Lindenskov, blaðstjóra á Miðlahúsinum. Tey eiga børnini Annu og Jónas Lindenskov Schiller, sum eisini eru eftirkomar hjá Annu Evensen í Føroyum.

Navnið Anna
Navnið Anna er søguligt í Evensenættunum. Anna Evensen varð uppkallað eftir ommu síni Anna Marie Hansdatter. Yngsti sonur Annu Evensen, Johan Edvard kallaði dóttir hansara upp eftir mammu síni. Ommudóttirin giftist við Gunder Schiller Johanson, ið átti Gunder Harratoy, hon tók navn hansara til sín Anna Schiller. Anna og Gunder Schiller doyðu bæði ung, hóast fingu tey tvær døtrar, ið báðar kallaðu elstu dóttur teirra upp eftir mammu teirra Annu.

Bókin
Í 1925 fekk Christian Olsen orðið á hana. Hon greiddi frá, meðan hann skrivaði niður, tá vóru trý eintøk gjørd. Hetta var fyrstahonds frásøgn frá eini føroyskari kvinnu, sum er fødd í 19. øld. Í 2013 kom bókin hjá Annu út prentað í upprunalíki, ið varð kallað Dagligdagur í 19. øld.

Føroyskar kvinnur
Føðingar í 1840-árunum


University of Oxford

University of Oxford er ein lærdur háskúli í Oxford, Oxfordshire, Ongland.

Um leið árið 1096 varð háskúlin settur á stovn í enska býnum. Harvið er hann elsti lærdi háskúlin í enskttalandi heiminum.

Ávísingar úteftir
Heimasíða: ox.ac.uk

Keldur

Lærdir háskúlar í Stóra Bretlandi

en:University of Oxford
no:University of Oxford