Fríggjadagur

Fríggjadagur er ein vikudagur. Dagur Frigg. Tað hevur oftani verið misskilt av nógvum, at dagurin var givin heitið eftir Freju, men so hevði dagurin verið kallaður freyagadagur. Á norrønt : "Freyja" Tað norrøna heitið á fríggjadegið er : "frjádagr". Sostatt, hevði heitið Freja ikki rigga til. Frigg, sum var kona Óðin riggar harafturmóti væl til. Frigg hevði ikki so stóran týdning í norrøna gudalæru, men ímillum vesturgermananir hevði hon stóran týdning. Vesturgermananir høvdu ikki hoyrt um Freju, so teir dyrkaði "hana", sum fruktberðs gudindina og ikki Freju. Á gomlum týskum merkir Frigg : "Fría" og Fríggjadagur eitur "fríatag", nytýskum : "freitag" og á gomlum enskum "frígedæg" nyenkst "friday".

Á Latíni Veneris dies (Dagur Venus). Dagurin hevur ikki fingið heitið frá gudindini Venus, harafturímóti er tað gongustjørnan Venus, sum dagurin er uppkallaður eftir.

Vikur


Leygardagur

Leygardagur er ein vikudagur. Latín Saturni dies (Dagur Saturns), enskt Saturday.

Heitið á vikudegnum kemur frá norrøna laug og dagr, samansett laugardagr, ið merkir "vaskidagur" ella "baðidagur".

Í Norðurlondum ber dagurin líknandi heiti við sínum málsligu frávikum (da. lørdag, sv. lördag, fi. lauantai, no. lørdag (nýnorskt: laurdag), ísl. laugardagur. Á til dømis enskum og hollendskum eitur dagurin eftir Saturn, meðan hann á øðrum evropeiskum málum er uppkallaður eftir sabbatinum, (t.d. týskt Samstag og franskt samedi).

Dagurin er vikuligur halgidagur hjá eitt nú jødum og adventistum, ið rokna hann sum 7. dagin í vikuni. Eftir ISO-standardi (ISO-8601), ið ásetur, hvussu dagfestingar eiga at verða gjørdar í telduforritum og í handilssamskifti, er leygardagurin tann 6. í vikuni.

Vikur


Sunnudagur

Sunnudagur er ein vikudagur. Latín: "Solis dies" (føroyskt: "Dagur sólarinnar" enskt : "sunday". Í norrønt málið hevur dagurin eisini fingið heitið sítt frá sólini og er eitt avlop frá heidniskum - á norrønt : "sunnudagr" Ísl : "Sunnudagur" Da. : Søndag, í merkir "solens dag". Á føroyskum merkir tað "Dagur sólarinnar". Út frá hesum er tað lætt at staðfesta norrønt, sum eitt mál, ið er ættað úr latíni. Sunnudagur, sum nú á døgum er vikuligi kristni halgidagurin, hevur vanliga í krisindóminum verið roknaður sum fyrsti dagur í vikuni - eftir jødiskari hugsan, har leygardagur / sabbatur var 7. dagur í vikuni. Nú er vanligari at rokna vikuna at byrja við mánadegi (eftir ISO-standardi (ISO-8601), sum ásetir, hvussu dagfestingar eiga at vera gjørdar í telduforritum og handilssamskifti.

Sunnudagurin er hvíludagur og heilidagur í øllum kristnum londum. Tá verða fyriskipaðar gudstænastur í kirkjum og øðrum gudshúsum. Sunnumorgun ringja kirkjuklokkurnar, og tá ið ringt hevur triðja ferð, fara fólk í kirkju. Í gomlum døgum var tann siður, at konufólkini settu seg vinstrumegin (konufólkamegin) í kirkjuni, og mannfólkini høgrumegin (mannfólkamegin). Hetta varð seinni avlagt.

Keldur

Slóðir úteftir

Vikur


Søguligar hendingar

Hetta er ein listi yvir søguligar hendingar sum hendu ávísar dagar í árinum.

 januar    1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
 februar   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 (29) ((30))
 mars      1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
 apríl     1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
 mai       1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
 juni      1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
 juli      1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
 august    1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
 september 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
 oktober   1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31
 november  1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30
 desember  1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31

Um tú heldur vilt síggja árið á ein minni kompaktan hátt:

Søga
Tíð
Listar


Hósdagur

Hósdagur er ein vikudagur. Fyrri liðurin hós- kemur frá norrønum Þórs- og merkir Tór. Á suðuroyarmáli verður dagurin nevndur tórsdagur, ið er eldra sniðið. Á latín er heitið Jovis dies (Dagur Jupiters).

Vikur


Pólland

Pólland er lýðveldi í Miðevropa. Pólland hevur mark við Eystrasalt, Russland (Kaliningrad) og Litava í norðri, Týskland í vestri, Kekkia og Slovakia í suðri og Hvítarussland og Ukraina í eystri. Pólsku mørkini eru, kanska meiri enn onnur evropeisk, broytt óteljandi ferðir í søguni. Dagsins Pólland varð stovnað eftir 2. veraldarbardaga. Pólland er ein blandingur av spjøddum landbúnaðarbygdum og vøkrum miðaldarbýum. Næstan alt landið er fláur slætti, og tilsamans er tað størri í vídd enn hini trý londini í Miðevropa.

Navnauppruni

Gamla norrøna navnið var Pulinaland.

Søga
Høvuðsgrein: Pólsk søga

Stórslignu miðaldarhúsini í Kraków eru sjónlig dømi um, at Pólland var stórveldi í 15. og 16. øld, áðrenn landið var skift sundur ímillum onnur ríki. Gomlu kirkjurnar, borgirnar og almennu fyrisitingarhúsini í Póllandi eru ímillum tað vakrasta, sum bygt er í Evropa. Mangir bygningar fóru illa ella vórðu oyðilagdir í Seinna heimsbardaga, men í Kraków varð ikki so nógv oyðilagt. Jødarnir í Norður- og Miðevropa flýggjaðu til Pólland og stovna har eina blómandi jødiska mentan í stóru býunum og á bygd. Jødarnir fullu so væl inn í pólska samfelagið, at teir tóku yvir klædnabúnarnar hjá pólska aðalinum, sum enn tann dag í dag er búnin hjá ortodoksu hassidimjødunum.

Fyrst í 1980-árunum settu póllendingar seg meiri og meiri upp ímóti kommunistastýri landsins, sum varð stuðlað úr Sovjetsamveldinum. Fakfelagsformaðurin Lech Walesa stóð á odda í stríðnum, tá ið póllendingar sluppu undan kommunistastýrinum. Hann gjørdist forseti í nýggja fólkaræðisstýrda Póllandi í 1990. Tíggju ár frammanundan høvdu ónøgdir verkamenn á Lenin-skipasmiðjuni í Gdansk mótmælt vánaligu viðurskiftum sínum. Fakfelagið Solidaritet, við Lech Walesa á odda, gekk undan í stríðnum. Skiftið til fólkaræði hevði við sær ótrygg politisk viðurskifti. So leingi Pólland stóð undir Sovjetsamveldinum, var landið við í einari stórari, miðstýrdari búskaparskipan. Til dømis varð stál flutt úr Sovjetsamveldinum til Póllands, har tað m.a. varð nýtt til traktorar, ið síðan vórðu fluttir út til okkurt Sovjetlýðveldi.

Fólkið

Fyrr búðu mong fólkasløg í Póllandi, men kríggj, jødatyning nasistanna, burturflyting og marknabroytingarnar í 1945 hava havt við sær, at mesta fólkið nú eru póllendingar, ið hoyra til katólsku kirkjuna.

Politikkur
Høvuðsgrein: Pólskur politikkur.

Frá 1945 til 1989 var Pólland kommunistiskt. Eftir kollvelting í 1989 varð Lech Wałęsa valdur til forseta. Eftir at fólkaræði aftur varð sett í gildi í 1990, hevur Pólland roynt at lagt stóran dent á at lagt um til marknaðarbúskap og at selt privatum fyritøkum tær stóru, ótíðarhóskandi, ríkisriknu verksmiðjurnar.

Pólska fosturtøkulógin er millum tær strangastu í Evropa. Hon er frá 1993 og sigur, at fosturtøkur bara eru lógligar, um lív ella heilsa hjá kvinnuni er í vanda, um fostrið ber álvarslig brek, ella um kvinnan er blivin upp á vegin eftir neyðtøku ella blóðskemd. Sambært pólska heilsumálaráðnum verða einar 1000 lógligar fosturtøkur framdar í Póllandi árliga.

Stjórnarskipan

Tjóðartingið í Póllandi er deilt upp í tvey kømur, har tað lægra verður nevnt Sejm og hitt hægra verður nevnt Senatið. Í Sejm sita 460 tinglimir og í Senatinum sita 100 senatorar. Lóggávuvaldið er tvíbýtt, og skal eitt lógaruppskot samtykjast í báðum kømurunum fyri at kunna gerast lóg í Póllandi. Lógaruppskotið byrjar í lægra kamarinum, og fer so víðari til Senatið. Um Senatið ikki samtykkir uppskotið, so hevur Sejm tó møguliga fyri at ógilda hesa samtykt hjá Senatinum.

Til seinasta tjóðartingsval í Póllandi, tann 25. oktober 2015, vann høgravendi populistiski flokkurin Prawo i Sprawiedliwose, ella PiS sum hann vanliga verður nevndur, reinan meiriluta í báðum kømurunum í póllendska tjóðartinginum. Á føroyskum vildu flokkurin PiS allarhelst itið "Lóg og Rættvísisflokkurin."

Mentan
Høvuðsgrein: Pólsk mentan

Landafrøði
Høvuðsgrein: Pólsk landafrøði

Pólland er mest eitt slættlendi, alt sum tað er; á markinum til Slovakia er kortini ein høgur fjallaryggur, sum eitur Karpatarfjøllini. Fram við Eysturhavinum eru sandbakkar, og summastaðni byrgja langir sandtangar stórar firðir av frá havinum. Í áarmunnunum er heldur grunt, men kortini er siglandi eftir bæði Oder og Wisla, so tær hava almiklan týdning fyri samferðsluna. Fyri kríggið átti Poland bert eina smala geil norður móti havinum. men tá ið kríggið hæsaði av, varð pólska markið vesturflutt, og landið fekk harvið stórt strekki av Týsklandi, soleiðis at teir nú eiga mikla vídd fram við sjónum. Samstundis sum markið varð flutt vestur á Týskland, varð eisini russiska markið flutt vestur. Nakað suður frá strondini verður landslagið heldur heyggjut við nógvum tjarnum, men moldin er góð. Sunnari koma stórar slættar fløtur við sandmold; sunnan fyri tær hækkar landið so líðandi, men jørðin er av tí besta. og alt er undanvelt. Heilt suðuri ígjøgnum koma so Karpatarfjøllini. Tey eru ikki hægri enn so, at eingin kavi liggur á teimum um summarið, og har vaksa stórir skógir.

Búskapur
Høvuðsgrein: Pólskur búskapur

Stórur partur av póllendingum er smábøndur, og pólska fólkið legði sær eina við at goyma gamlar siðir øll árini, Sovjetsamveldið hevði so stóran ávirkan í landinum. Tí vórðu bóndagarðarnir ikki lagdir saman í ovurstórar felagsgarðar, sum annars var vanligt í londunum, ið vóru undir kommunistiska sovjetstýrinum. Sumstaðni í Póllandi pløga bøndurnir enn við rossi. Enn er eisini vanligt at virka vørur og gera listhandverk heima. Innbúgvið er litfagurt málað, og vanligt er at prýða húsini innan við baldýringum og útskornum lutum. Um fjórðingur av fólkinum arbeiðir í landbúnaðinum. Mesta grøðin er epli, korn og sukurrøtur; nógv verður eisini gjørt burtur úr neytahaldi. Einstakir bøndur hava marknaðarbrúk burturav, men teir flestu dyrka eitt sindur at selja og hava tað, ið eftir er, til sín sjálvs. Landbúnaðurin er soleiðis, tí at flestu garðarnir eru smáir óðalsgarðar og framíhjávinna. Tey, ið sita við gørðunum, eru eldri fólk í eftirlønaraldri.

Býir
Warszawa, Kraków, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Szczecin, Bydgoszcz, Lublin, Katowice, Białystok, Gdynia, Częstochowa, Radom, Sosnowiec, Toruń, Kielce, Gliwice, Rzeszów, Zabrze
Gniezno, Kruszwica, Racibórz, Świdnica, Wałbrzych, Opole, Wieluń, Wieliczka, Krzeszowice, Chrzanów, Piotrków Trybunalski, Łowicz, Konstancin-Jeziorna, Malbork, Sopot, Zakopane, Olsztyn, Iława, Suwałki, Międzyrzec Podlaski, Przemyśl, Zamość, Puławy, Tarnobrzeg, Zielona Góra, Gorzów Wielkopolski, Świnoujście, Kołobrzeg, Koszalin, Słupsk, Police, Goleniów, Nowe Warpno

Sí eisini

Keldur

Ávisingar úteftir

 polska.pl
 Eurokonstytucja
 Europolityka
 Euroszansa
 Pólland online

Evropa
ES


Slovakia

Slovakia (slovakiskt: Slovensko ella Slovenská republika) er eitt lýðveldi í Miðevropa. Í útnyrðing hevur Slovakia mark við Kekkia, í norðri við Pólland, í eystri við Ukraina, í suðri við Ungarn og í útsynning við Eysturríki.

Landafrøði

Slovakia liggur millum breiddarstigini 47° and 50° N, and longdarstigini 16° og 23° E.
Tað slovakiska landslagið er serliga kent fyri tað fjallaríki náttúruna við Karpatafjøllunum, sum strekkja seg tvørtur um alt landið og fevnir um tað mesta av norðara partinum av Slovakia. Í hesum høgu fjøllum eru fjallatindarnir Fatra-Tatra (harímillum eru Tatrafjøllini, stóru Fatra-fjøll og lítlu Fatra-fjøll), slovakisku Ore-fjøllini, slovakisku míðfjøllini ella Beskids.

Hægstu fjøllini standa norðuri í landinum, í Karpatafjøllunum tætt við markið til Pólland. Teir hægstu tindarnir eru Gerlachovský štít (2.655 m) og Kriváň (2494m).

Tað lægsta láglendi er tað fruktagóða láglendi í útsynningshorninum av landinum, sum kallast Donau-slættin (slovakiskt: Podunajská rovina). Síðan kemur eystara slovakiska láglendi í ein landssynning.

Søga
Slovakia, sum vit kenna tað í dag, er í veruleikanum annað landið, ið hevur borið hetta navn. Fyrsta landið var Fyrsta slovakiska lýðveldið (Prvá slovenská republika), ið var til undir seinna heimsbardaga.

Mentan
Folk siðvenja hevur sterkar røtur í Slovakia og sæst aftur í bókmentum, tónleiki, dansi og arkitekturi. Eitt dømi um hetta er tann slovakiski tjóðsangurin "Nad Tatrou sa blýska", sum hevur røtur í einum fólkatónleikalagi frá "Kopala studienku" mentanini.

Búskapur

Politikkur
Slovakia er eitt demokratiskt lýðveldi við parlamentariskari fleirflokkaskipan. Seinasta parlamentsvalið var í mars 2012, og seinasta forsetavalið var í apríl 2009.

Fyrisitingarligt býti
Slovakia er býtt sundur í 8 regiónir (slovakiskt: kraj, fleirtal kraje). Hesar eru uppkallaðar eftir høvuðssætinum í regiónini. Regiónirnar hava síðan 2002 í ávísan mun havt sjálvstýri.

Bratislava-regiónin (Bratislavský kraj), høvuðsstaður Bratislava
Trnava-regiónin (Trnavský kraj), høvuðsbýur Trnava
Trenčín-regiónin (Trenčiansky kraj), høvuðsbýur Trenčín
Nitra-regiónin (Nitriansky kraj), høvuðsbýur Nitra
Žilina-regiónin (Žilinský kraj), høvuðsbýur Žilina
Banská Bystrica-regiónin (Banskobystrický kraj), høvuðsbýur Banská Bystrica
Prešov-regiónin (Prešovský kraj), høvuðsbýur Prešov
Košice-regiónin (Košický kraj), høvuðsbýur Košice

Regiónirnar eru býttar sundur í fleiri smærri distriktir og kommunur. Tað eru tilsamans 79 distriktir í Slovakia.

Hygg eisini at

Ávisingar úteftir
 TA3 - Slovakisk tíðindarás
 The Slovak Republic Government Office

Evropa
ES


Funningur

Funningur er ein bygd á norðaru helvt Eysturoyar. Síðani 2010 er Funningur norðasta bygd í Runavíkar kommunu, áðrenn hetta var Funningur høvuðsbygd í Funnings kommunu og Funnings sóknar kommunu. Funningur var nýggjársbygd. Hagar komu fólk úr grannabygdunum at vitja og dansa á nýggjárinum.

Hagi

Jørðin í Funningi er 15 merkur, harav einans ein hálv mørk er kongs/almenn.

Hagapartarnir eru 5: Líðin, Botnar, Hús, Heimari partur í haga og Innari partur í haga

Merkisstøð

Funnings kirkja er ein av gomlu trækirkjunum.

Kend funningsfólk

 Grímur Kamban, fyrsti víkingur at seta búgv í Føroyum sambært Føroyingasøgu, verður vanliga sagdur at hava sett búgv í Funningi
 Vísi-Jóannes Johannes Poulsen (1776-1847)
 Poul Petersen (1901-2001): Tingmaður, rithøvundur
 Marius Johannesen (1905-1986): Tingmaður, rithøvundur
 Elsa Funding (1942): Prestur
 Rólant Højsted: Skipsførari, Havnastjóri

Keldur

Sí eisini

 Funnings kirkja

Bygdir í Føroyum
Eysturoy


Kommunur í Føroyum

Kommunur í Føroyum
Síðan 1. januar 2017 eru tað 29 kommunur í Føroyum:

Fyrrverandi kommunur
 1. august 1948 fór Funnings sóknar kommuna sundur í Funnings kommunu og Gjáar kommunu
 1. januar 1997 legði Argja kommuna og Kaldbaks kommuna saman við Tórshavnar kommunu.
 1. januar 2005 legði Elduvíkar kommuna, Oyndarfjarðar kommuna og Skála kommuna saman við Runavíkar kommunu.
 1. januar 2005 legði Gjáar kommuna, Haldarsvíkar kommuna, Hósvíkar kommuna, Hvalvíkar kommuna og Saksunar kommuna saman við Sunda kommunu.
 1. januar 2005 legði Hests kommuna, Kirkjubøar kommuna og Nólsoyar kommuna saman við Tórshavnar kommunu.
 1. januar 2005 legði Mikladals kommuna saman við Klaksvíkar kommunu.
 1. januar 2005 legði Mykinesar kommuna  saman við Sørvágs kommunu.
 1. januar 2009 legði Funnings kommuna saman við Runavíkar kommunu.
 1. januar 2009 legði Gøtu kommuna saman við Leirvíkar kommunu og varð til Eysturkommuna.
 1. januar 2009 legði Miðvágs kommuna saman við Sandavágs kommunu og varð til Vága kommuna.
 1. januar 2009 legði Svínoyar kommuna saman við Klaksvíkar kommunu.
 1. januar 2017 legði Húsa kommuna saman við Klaksvíkar kommunu.

Kelda
 https://kort.foroyakort.fo/kommunur/

Kommunur í Føroyum


Skeiðbundna skipanin

Skeiðbundna skipanin (á enskum: the periodic table) er ein skipan við øllum frumevnunum sett upp í bólkar og periodur, sett upp í teigar. Hvør av teigunum umboðar eitt frumevni, og hvør perioda umboðar tal av skølum. Frumevni í sama bólki hava somu elektronsamanseting í uttasta skali og hava tí ofta eins evnafrøðiligar eginleikar. Frumevnini eru sett upp í rað eftir atomnummari, t.v.s. hvussu nógvar protonir eru í kjarnanum á atominum. T.d. hevur jarn (Fe) atomnummar 26 og eru sostatt 26 protonir í kjarnanum.

Sí eisini

 Evnafrøði
 Atom
 Frumevni
 Mýl

Ávisingar úteftir
 Visual Periodic Table

Evnafrøði


2. oktober

2. oktober er dagur 275 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 276 um skotár er). 90 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1972 - Við fólkaatkvøðuni er meiriluti fyri, at Danmark skal gerast limur í EF, seinni ES.

Føðingar
1452 - Richard III, Kongur Englands (d. 1485)
1847 - Paul von Hindenburg, týskur politikari (d. 1934)
1869 - Mahatma Gandhi (d. 1948)
1876 - A. P. Møller, ella Arnold Peter Møller, danskur reiðari.
1904 - Graham Greene, enskur rithøvundur (d. 1991)
1951 - Romina Power, amerikonsk songkvinna
1951 - Sting, enskur sangari og tónleikari
1973 - Norska Lene Nystrøm – kendur úr duoini Aqua.
1979 - Maja Ivarsson, svensk songkvinna
1991 - Bjørk Herup Olsen, føroyskur rennari

Andlát
 311 f.Kr. - Aristoteles, greskur filosoffur og náttúruvísindamaður.
 1935 - Georg Jensen - danskur sniðgevi.
 1968 - Marcel Duchamp, franskur listamálari (f. 1887)
 1985 - Rock Hudson, amerikanskur sjónleikari (f. 1925)

Oktober, 02.


3. oktober

3. oktober er dagur 276 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 277 um skotár er). 89 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1789 - George Washington boðar frá tí fyrsta Thanksgiving Day í USA.
 1884 - Christiansborg Slott brennur, og Ríkisdagurin má fram til endan av fyrsta heimsbardaga halda sínar fundir í øðrum hølum.
 1952 - Stóra Bretland spreingir sína fyrstu kjarnorkubumbu út fyri Vestur-Avstralia.
 1972 - Dagin eftir fólkaatkvøðuna um EF limaskap – og Danmark hevur sagt ja – tekur Jens Otto Krag, forsætisráðharri, øll á bóli tá hann boðar frá, at hann leggur frá sær sum forsætisráðharri, fer úr politikki, og letur forsætisráðharrasessin víðari til Anker Jørgensen.
 1990 - Vesturtýskland og Eysturtýskland sameinast í eitt land. Flagg nýggja Týsklands verður fyrrverandi flagg Vesturtýsklands.
 1995 - Svarta amerikanska ítróttarhetjan, O. J. Simpson, verður kendur "ósekur" í at hava myrt fyrrverandi konu sína og vin hennara.

Føðingar
1858 - Eleonora Duse, italsk sjónleikarinna (d. 1924)
1889 - Carl von Ossietzky (d. 1938)
1925 - Gore Vidal, amerikanskur rithøvundur (d. 2012)
1928 - Kåre Willoch, fyrrverandi norskur politikari og forsætisráðharri (d. 2021)
1938 - Eddie Cochran, amerikanskur tónleikari (d. 1960)
1941 - Chubby Checker, amerikanskur sangari
1969 - Gwen Stefani, amerikonsk songkvinna
1980 - Mørland, norskur sangari
1981 - Zlatan Ibrahimovic, svenskur fótóltsleikari

Andlát
1929 - Gustav Stresemann, týskur politikari (f. 1878)
2004 - Janet Leigh, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1927)

Oktober, 03.


4. oktober

4. oktober er dagur 277 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 278 um skotár er). dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
1904 - Havnar Bóltfelag, t.e. HB, verður stovnað.

Føðingar
 1822 - Rutherford B. Hayes, amerikanskur forseti (d. 1893)
 1895 - Buster Keaton, amerikanskur sjónleikari (d. 1966)
 1942 - Jóhanna Sigurðardóttir, íslendskur politikari
 1946 - Susan Sarandon, amerikonsk sjónleikarinna

Andlát
 1669 - Rembrandt, niðurlendskur listamaður (f. 1606)
 1947 - Max Planck, týskur alisfrøðingur (f. 1858)
 1970 - Janis Joplin, amerikonsk songkvinna (f. 1943)
 2022 - Loretta Lynn, amerikanskur kvinnuligur country-sangari og sangskrivari (f. 1932)

Oktober, 04.


5. oktober

5. oktober er dagur 278 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 279 um skotár er). 87 dagar eru eftir av árinum. Dagurin eitur Placidus. Tá ið Bænadikt úr Nurcia bygdi kleystrið Monte Cassino, fekk hann jørð at byggja á frá ríkum rómverja, Tertullus at navni. Placidus var sonur henda rómverja og gekk Bænadikti til handa. Kom sjálvur upp í munkaskipanina og eftir boðum Bænadikts bygdi hann eitt kleystur á Sikiloy. Kleystrið varð rænt og lagt í oyði av sjórænarum og Placidus dripin.

Hendingar
 1880 - Alonzo Cross fær patent til heimsins fyrsta kúlupenn
 1908 - Ferdinand kongur í Bulgaria lýsir sjálvstøðu í landinum og seg sjálvan sum zar
 1930 - Eitt bretskt loftskip dettur niður yvir Fraklandi. 48 av teimum 54 ferðafólkunum lata lív, teirra millum enski loftmálaráðharrin Lord Thomson
 1962 - Fyrsta singulin hjá The Beatles, "Love Me Do", kemur út í Stóra Bretlandi
 1964 - 57 fólk flýggja gjøgnum ein tunnil, tey hava grivið undir Berlinmúrinum
 1966 - Margreta prinsessa verður alment trúlovað franska greivanum Henri Laborde de Monpazat
 1974 - IRA-bumbur bresta á tveimum ølstovum í enska býnum Guildford í Surrey: Fimm fólk doyggja, og 65 verða særd
1985 - Fyrstu fólkini búsetast á Kambsdali, og soleiðis gerst yngsta niðursetubygd í Føroyum.
 1989 - Dalai Lama vinnur Nobel Friðarheiðurslønina
 1990 - Fyrsta livratransplantasjón í Danmørk verður gjørd á Ríkssjúkrahúsinum

Føðingar
 1829 - Chester A. Arthur, amerikanskur forseti (d. 1886)
 1936 - Václav Havel, kekkiskur rithøvundur og forseti 1993-2003 (d. 2011)
 1944 - Nils Malmros, danskur filmsleikstjóri
 1951 - Bob Geldof, írskur tónleikari
 1957 - Bernie Mac, amerikanskur sjónleikari (d. 2008)
 1975 - Kate Winslet, enskur sjónleikari

Andlát
1813 - Tecumseh, høvdingur hjá Shawnee-fólkinum (f. 1768)
 1880 - Jacques Offenbach (f. 1819)
 1962 - Rasmus Rasmussen (Regin í Lið) (f. 1871)
 2011 - Steve Jobs, maðurin handan Apple, ipod og ipad (f. 1955)
 2015 - Henning Mankell, svenskur rithøvundur (f. 1948)

Oktober, 05.


Sambandsflokkurin

Sambandsflokkurin varð sum tann fyrsti flokkurin í Føroyum stovnaður í 1906. Ikki ber til við vissu at dagfesta, nær flokkurin varð stovnaður, men tann 18. august 1906 boða 13 av 22 tinglimum frá í Dimmalætting, at teir hava skipað seg í ein politiskan flokk á tingi, ið nevnir seg ”sambandsmenn”. Flokkurin er ein liberalur flokkur, sum virkar fyri eini støðugari og frísinnaðari menning av Føroya fólki, búskaparlig, mentunarliga og stjórnarliga. Flokkurin gongur inn fyri, í ríkisfelagsskapi við Danmark, at reka ein framburðssinnaðan politikk á øllum økjum.

Formenn

 1906 – Fríðrikur Petersen
 1917 – Oliver Effersøe
 1924 – Andrass Samuelsen
 1948 – Johan M. Fr. Poulsen
 1970 – Trygvi Samuelsen
 1974 – Pauli Ellefsen
 1990 – Edmund Joensen
 2001 – Lisbeth L. Petersen
 2004 – Kaj Leo Johannesen
 2015 – Bárður á Steig Nielsen

Sambandsløgmenn

 Andrass Samuelsen (1948–1950)
 Kristian Djurhuus (1950–1958, 1968–1970)
 Pauli Ellefsen (1981–1985)
 Edmund Joensen (1994–1998)
 Kaj Leo Johannesen (2008–2015)
 Bárður á Steig Nielsen (2019-)

Umboð á Løgtingi

2019–2023
Á løgtingsvalinum 31. august 2019 fekk Sambandsflokkurin 7 tingfólk vald.
 Bárður á Steig Nielsen
 Magnus Rasmussen
 Helgi Abrahamsen
 Kaj Leo Holm Johannesen
 Frimodt Rasmussen
 Rósa Samuelsen
 Johan Dahl

2015–2019
Edmund Joensen
Kaj Leo Holm Johannesen
Bárður á Steig Nielsen
Magnus Rasmussen
Bjørn Kalsø
Magni Laksáfoss

2011–2015
Á løgtingsvalinum 29. oktober 2011 fekk Sambandsflokkurin 8 tingfólk vald. Hin 10. februar 2014 vaks flokkurin við einum tingmanni afturat, tá Gerhard Lognberg gjørdist limur í flokkinum, eftir at hann varð koyrdur úr Javnaðarflokkinnum 2. november 2013 og síðan var uttanflokkatingmaður í góðar tríggjar mánaðar. Sambandsflokkurin hevur ikki havt 9 tinglimir síðan 1932.

Umboð á Løgtingi 2015–2019

Umboð í Landsstýrinum

Keldur

Ávisingar úteftir

 Sambandsflokkurin

Sambandsflokkurin


Hin føroyski fólkaflokkurin

Hin føroyski Fólkaflokkurin (radikalt sjálvstýri) varð stovnaður í 1939. Fólkaflokkurin er ein konservativur flokkur á Løgtingi. HUXA er nevndin hjá fólkafloksungdómi. Fólkaflokkurin er ein borgarligur og afturhaldssinnaður flokkur. Flokkurin vil hækka skattalágmarkið, og betri lánmøguleikar til at fíggja íløgur til umleggingar og útbyggingar av vinnulívi landsins.

Fólkaflokkurin gjørdist limur í felagsskapinum "Alliance of European Conservatives and Reformists" (AECR) í november 2013 .

Søga

Uppruni

Búskaparliga heimskreppan í 1930-árunum elvdi framburðsmonnum til at stovna Vinnuflokkin, sum á løgtingsvalinum í 1936 fekk tvey umboð á tingi. Teir gomlu, Sjálvstýrisflokkurin og Sambandsflokkurin, høvdu frá 1906 mest stríðst fyri føroyskum máli og mentan, og Javnaðarflokkurin frá 1928 fyri javnari býti av framleiðsluvirðunum. Men undir heimskreppuni var lítil og eingin framleiðsla at býta. Tá Sjálvstýrisflokkurin fór í tvíningar í 1938, kastaðu vinnufloksfólk og tey sjálvstýrisfólk, sum fylgdu Jóannesi Patursson, bónda, saman og stovnaðu Fólkaflokkin í 1939. Við valið í 1940 fekk Fólkaflokkurin seks tingmenn við teirri stevnu at gera Føroyar búskaparliga sjálvbjargnar og politiskt sjálvstøðugar. Kríggið gav løgtinginum ábyrgd av lóggávu og fyrisiting, og hákonjunkturur gav fólki hug til at standa á egnum beinum búskaparliga. Fólkaflokkurin vísti á týdningin av tíðarhóskandi undirstøðukervi og vinnulívi, so Føroyar ikki framhaldandi skuldu liva sum eitt olmussuhús av donskum veitingum, men skuldu tryggja landsins inntøkur av tí, sum fríur fiskiskapur á Atlantshavinum og aðrir vinnuvegir kundu geva einari fiskivinnutjóð við nýggjum fiskiflota, fíggjaður privat og alment.

1940-árini

Stevna Fólkafloksins fekk breiða undirtøku, 12 tingmenn av 25 við valið í 1943 og 11 av 23 tingmonnum í 1945. Báðu ferðir bert ein undir meiriluta (og Sjálvstýrisflokkurin uttan tingumboð). Eftir krígslok virkaði Fólkaflokkurin fyri fólkaatkvøðu við fýra valmøguleikum um framtíðarstøðu Føroya og ætlaði at fáa meiriluta fyri víðum sjálvstýri uttan fyri, men við ávísum tilknýti til og samstarvi við danska ríkið (líkt Íslandi í 1918). Tað miseydnaðist. Stjórnin saman við Sambands- og Javnaðarflokkinum setti alt upp eftir kanti: Antin tætt samband ella loysing. Meiriluti fyri loysing við fólkaatkvøðuna í 1946 kom øllum dátt við. Fólkaflokkurin tók úrslitið til eftirtektar og fór undir at fyrireika fullveldi. Men kongur sendi eftir boðum frá stjórnini løgtingið heim, tí úrslitið av fólkaaktvøðuni skuldi vera ógreitt, valluttøkan lág (2/3 av veljarunum), og loysingin tískil bert stuðlað av 1/3 av Føroya fólki. Løgtingsvalið í november 1946 var hart bakkast fyri sjálvstýrisfólk: Fólkaflokkurin bert 8 tingmenn av 20, og Sjálvstýrisflokkurin aftur umboðan á tingi við 2 monnum í parti við Javnaðarflokkinum og Sambandsflokkinum. Hesir tríggir evnaðu saman við donsku stjórnini Heimastýrislógina í 1948 og skipaðu fyrsta landstýri 1948-1950. Hvat eftirmæli Heimastýrisskipanin fær, so gav hon løgtinginum meiri lóggávuvald og nýstovnaða landstýrinum fríari fyrisitingarligar ræsur enn amtstøðan fyri kríggið. Tey framstig vóru neyvan hend uttan tjóðskaparligu rembingarnar undir krígnum.

1950-árini

Men hákonjunkturin eftir kríggið endaði í 1949, tá fallandi fiskaprísir og pundskursur saman við hækkandi kolaprísum gjørdu raksturin á teim nýkeyptu men útslitnu trolarunum tungan. Støðan versnaði í 1950, so Fólkaflokkurin valdi nevndir á Ólavsøku og skipaði samgongu við Sambandsflokkinum eftir valið tað heystið. Á valinum fekk Fólkaflokkurin 8 tingmenn og tann nýstovnaði, vinstravendi loysingarhugaði Tjóðveldisflokkurin tveir. Bankakreppan í 1951 lamdi stóran part av vinnulívi og sendi hundraðtals fiskimenn til sjós við fremmandum skipum. Men longu seinast í tí valskeiðinum vóru lunnar lagdir undir stóra lógarverkið at endurnýggja fiskiflotan. Hetta arbeiði helt fram, eftir at Fólkafloks- Sambandslandstýrið var víðkað við Sjálvstýrisflokkinum eftir valið í 1954. Nýggir trolarar og stállínuskip í stórum tali vóru í gerð og komu, og inntøkurnar vóru farnar at vaksa, tá løgtingsvalið í 1958 broytti meirilutan á løgtingi. Fólkaflokkurin fekk bert fimm tingmenn valdar. Sambandsflokkurin styrknaði, og skipaði samgongu við Sjálvstýris- og Javnaðarflokkinum, sum gjørdist størsti flokkur við 8 tingmonnum, m.a. tí hann lovaði at fíggja eina føroyska fólkapensjón við hjálp frá donsku stjórnini sum tøkk fyri NATO-støðirnar í Føroyum. Tjóðveldisflokkurin vaks upp í 7 tingmenn, men lá ov langt frá Javnaðarflokkinum tjóðskaparliga til samstarv.

1960 til 1980

Eftir fýra ár í andstøðu eydnaðist Fólkaflokkinum við Hákuni Djurhuus, sum løgmanni, at skipa fyrra sjálvstýrislandstýrið við Tjóðveldisflokkinum og Sjálvstýrisflokkinum. Tann vøkstur í búskapinum, sum var byrjaður við nýggjum fiskiflota, helt fram í tí valskeiðnum. Fiskimarkið fór út á 12 fjórðingar, og fyrstu átøk gjørd til at fáa Føroyum nýtt veganet og havnaløg, sum vit kenna í dag. Valið í 1966 gjørdi, at landstýrið misti meirilutan á tingi. Sjálvstýrisflokkurin yvir til Javnaðar- og Sambandsflokkin, sum skipaðu landstýri við Atli Pætursson Dam og Kristiani Djurhuus sum løgmonnum til 1970 og síðan undir leiðslu av Atla Dam til 1974. Eftir valið í 1974 var systemskifti, og Fólkaflokkurin fór í samgongu við Javnaðarflokkinum (Atli Dam løgmaður) og Tjóðveldisflokkinum. Stóra takið var at laga føroyska fiskiflotan og fiskivinnuna á landi til stórbroytingar og avbjóðingar av, at øll fiskimørk fóru út á 200 fjórðingar. Fleiri málsøki vóru yvirtikin frá danskari til føroyska fyrisiting, eitt nú postverk, almanna-, heilsu- og skúlaverk. Samgongan helt fram eftir valið í 1978, til nýval varð í 1980. Eftir tað varð borgarlig samgonga skipað millum Fólkaflokkin og Sambandsflokkin, við Paula Ellefsen sum løgmanni, og Jógvani Sundstein, formanni Fólkafloksins, sum løgtingsformanni.

1990-árini

Eftir løgtingsvalið í 1994 varð Fólkaflokkurin hildin uttan fyri samgonguna undir leiðslu Sambandsfloksins, Edmund Joensen løgmaður, við Javnaðarflokkinum, Sjálvstýrisflokkinum og Verkamannafylkingini. Í desember 1994 reisti Bjarni Djurholm, vegna fólkaflokkin, uppskot á tingi um kanning av partabrævabýtinum millum Sjóvinnubankan og Føroya Banka. Uppskotið varð einmælt samtykt. Samtyktin hevði við sær, at bankakanningin varð sett í verk á sumri 1995. Úrslitið av kanningini varð støðið undir avtaluni hin 10. juni 1998, um skuld landskassans við stjórnina. Men tá Javnaðarflokkurin fór burturúr á sumri í 1996, vóru boð eftir Fólkaflokkinum, sum tók fiskivinnu- og fíggjarmál. Saneringar av bankakervi og vinnulívi, lág renta, góður fiskiskapur og fiskaprísir, og tann frílynti skattapolitikkurin settu ferð aftur á búskapin. Eftir løgtingsvalið í 1998 tók Fólkaflokkurin við leiðsluni av sjálvstýrislandstýrinum, Anfinn Kallsberg løgmaður, við Tjóðveldis- og Sjálvstýrisflokkinum. Avtala fekst við danir um bankaskuld, undirgrundarmark fekst við bretar, fígging av kommunuskuld og nýggjur handilssáttmáli við ES. Tað eydnaðist ikki fullveldissamgonguni at fáa endaliga avtalu við donsku stjórnina um Føroyar sum fullveldis ríki. Nyrup-stjórnin helt uppá, at so varð blokkurin laðaður niður eftir 4 og ikki 12 árum, sum landstýrið bað um. Tískil varð eingin sáttmali, sum bæði tingini høvdu samtykt, at leggja út til fólkaatkvøðu. Samgonguni eydnaðist tó at skerja blokkin 35 % 366 mió kr, sum svaraði til kostnaðin av skúlamálum og part av almannamálum. BTÚ øktist úr 6,5 upp í 10 mia. kr, so bæði inntøkur og útreiðslur hjá tí almenna vuksu.

Politikkur

Skattur

 Virka fyri flatskatt skipan við hækkandi botnfrádrátti, og eingin inntøka skal skattast við meira enn 40 %.
 Seta skattasteðg og avgjaldssteðg á vinnulív.
 Samráðast við grannalondini um nýggjan dupultskattasáttmála, har skatturin frá okkara fólki kemur í okkara kassa.
 Rudda upp í tí partinum av skattingini av útisiglarum og øðrum, sum arbeiða uttanlands.
 Lesandi skulu kunna arbeiða uttan at missa lestrarstuðul.

Vinnan

 Tryggja vinnuni góðar umstøður, so hon verður kappingarfør og lønandi og á tann hátt kemur flest møguligum til góðar.
 Allir borgarar skulu hava somu rættindi undir lógini at taka lut í vinnuligum virksemi.
 Tryggja fría kapping, sum skal menna vinnuna og gera landið bíligari og betri at liva í.
 Tryggja føroyskum fyritøkum betri atgongd til almenn arbeiði.
 Avtaka allar almennar einkarættir.
 Bjóða almennar tænastuveitingar út til vinnumarknaðin at reka.
 Einskilja almennar vinnufyritøkur.
 Betra atgongd til váðafúsan kapital hjá íverksetarum, til dømis gjøgnum grunnar hjá landinum.
 Alivinnan framhaldandi skal skipa seg sjálv, so bestu búskaparúrslit kunnu spyrjast burturúr.
 Umstøðurnar hjá landbúnaðarvinnuni skal javnsetast við umstøðurnar hjá øðrum vinnum.

Heilsumál

 Virka fyri at stytta bíðilistarnar.
 Broyta sjúkraváttanirnar soleiðis, at tær eisini lýsa, hvat sjúklingurin hevur førleika til at gera, heldur enn bara at lýsa, hvat hann ikki kann.
 Menna eina tvørgangandi, samanhangandi sjúklingaviðgerð við tøttum samstarvi millum sjúkrahúsini, allar aðrar partar av heilsuverkinum og serviðgerðina uttanlands.
 Leggja dent á sjúklingatrygdina og sjúklinganøgdsemi við skipaðum kanningar- og eftirmetingarhættum.
 Psykiatriska viðgerðin í Føroyum skal stimbrast og mennast gjøgnum samanhangandi sjúklingaviðgerð í tøttum samstarvi millum almannaverkið og heilsuverkið.
 Menna heilsugransking í Føroyum, til gagns fyri sjúklingar og til menning av eitt nú ílegugransking sum vinnugrein.
 Gera samstarvsavtalur um sjúkraviðgerðir og starvsfólkamenning við sjúkrahús í øðrum londum.
 Virka fyri, at krabbameinsætlanin stigvíst verður sett í verk.
 At almennir stovnar eisini skulu seta starvsfólk við skerdum førleika.

Útbúgving

 Betra umstøðurnar hjá privatskúlum og eftirskúla.
 Útbúgvingin í fólkaskúlanum skal byggja á kristna siðalæru og føroyska mentan.
 Kunnleikastøðið hjá næmingum og frálæran hjá lærarum framhaldandi verður eftirmett við landsroyndum og støðuroyndum.
 Miðnáms- og framhaldsútbúgvingar verða lagaðar til tann føroyska vinnu- og tænastutørvin.
 Miðnámsútbúgvingarnar skulu verða meira fjølbroyttar, og at næmingar eftir evnum og áhuga skulu kunna seta sína egnu miðnámsútbúgving saman.
 Menna fjarlestur, har Fróðskaparsetrið ella privat universitet gera avtalur við lærdar háskúlar uttanlands um hægri útbúgvingar.
 Í komandi lestrarumhvørvum skulu vera búeindir, har lesandi kunnu búgva fyri sámiligan prís.
 Útleiging skal vera skattafrí, so tað gerst bíligari hjá ungum at leiga.
 Bústaðarmøguleikar og barnaansing í Føroyum skulu vera eins góð og í okkara grannalondum.
 Einskilja almennar fyritøkur og útlisitiera alment virksemi, sum førir við sær dynamikk og broytingar.

Loysing

 Taka fulla ábyrgd av øllum málsøkjum – politiskt, fíggjarliga og umsitingarliga.
 Virka fyri eini breiðari politiskari semju um, at Føroyar verða fíggjarliga sjálvbjargnar.
 Gera arbeiðið liðugt við nýggjari stjórnarskipan.
 Vit skulu reka okkara egna uttanríkispolitikk við fullari ábyrgd.
 Landsstýrið skal fara undir samráðingar við ES um tættari samstarv á økjum, har tað verður mett at tæna landsins áhugamálum best, til dømis tollsamgongu.
 Styrkja sambandið við NATO. Føroyar skulu gerast sjálvstøðugur limur í NATO.
 At Føroyar skulu fáa fasta eygleiðarastøðu í ST, sum skal vera ein byrjan til fullan limaskap.
 At Føroyar skulu gerast sjálvstøðugur limur í WTO.

Formenn

 1940–1946 Jóannes Patursson
 1946–1951 Thorstein Petersen
 1951–1980 Hákun Djurhuus
 1980–1993 Jógvan Sundstein
 1993–2007 Anfinn Kallsberg
 2007–2022 Jørgen Niclasen
 Mars 2022– November 2022 Christian Andreasen
 November 2022-

Fólkafloksløgmenn

 1963–1967 Hákun Djurhuus
 1989–1991 Jógvan Sundstein
 1998–2004 Anfinn Kallsberg

Umboð á Løgtingi 2019 til 2023
Á løgtingsvalinum 31. august 2019 fekk Fólkaflokkurin 8 tingfólk vald.
Beinir Johannesen
Jacob Vestergaard
Jørgen Niclasen
Jógvan á Lakjuni
Christian Andreasen
Jákup Mikkelsen
Uni Rasmussen
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttir

Umboð á Løgtingi 2015 til 2019
Jacob Vestergaard
Annika Olsen
Jørgen Niclasen
Jákup Mikkelsen
Elsebeth Mercedis Gunnleygsdóttir
Jógvan á Lakjuni

Umboð á Løgtingi 2011 til 2015
Fólkaflokkurin fekk 8 umboð vald á Føroya Løgting í 2011, men í sep. 2013 gjørdist Janus Rein limur í Fólkaflokkinum, hann varð valdur inn á ting fyri Framsókn, men fór úr Framsókn á heysti 2012. Tingmanning Fólkafloksins øktist tí til 9.

Umboð á Løgtingi 2008 til 2011

Keldur

Slóðir úteftir
 Hin føroyski fólkaflokkurin
 Fólkafloksungdómur

Føroyski fólkaflokkurin, Hin


Miðflokkurin

Miðflokkurin (MF) er ein politiskur flokkur í Føroyum. Miðflokkurin varð stovnaður 30. mai í 1992. Miðflokkurin er flokspolitiskt ógvuliga konservativur, tá ið talan er um siðfrøðilig virði; flokkurin er m.a. hart ímóti fosturtøku og samkyndum hjúnalagi . Miðflokkurin hevur eisini fleiri ferðir talað ímóti at grein 266b skuldi koma í gildi í Føroyum.

Søga

Í 1991 settu nøkur trúgvandi fólk sær fyri at stovna nýggjan politiskan flokk. Tordur Niclasen, løgtingsmaður fyri Kristiliga Fólkaflokkin, Føroya Framburðs- og Fiskivinnuflokk var ein av stovnarum floksins. Á fundi 30. november 1991 á Hotel Hafnia í Tórshavn varð gjørt av, at nýggi flokkurin skuldi eita Miðflokkurin. Eisini varð samtykt ein fyribils arbeiðsætlan, sum í dag er kend sum hini 16 punktini fremst í stevnuskránni. Fyri at nýggjur flokkur kann stilla upp til løgtingsval, er neyðugt at hava í minsta lagið 800 undirskriftir. Á stovnandi aðalfundinum í 1992 varð upplýst, at higartil eru savnaðar tilsamans 560 undirskriftir. Fyribils stevnuskrá varð løgd fyri fundin og samtykt.

Stevnuskrá

Flokkurin virkar fyri einum samfelagi við kristnum grundarlagi, og at politiskar avgerðir, sum verða framdar, samsvara við hesa lívsáskoðan og hugsjón.

Virkað verður eisini fyri at sjúk, gomul og brekað fólk skulu hava eitt trygt og gott lív.
Tað skal arbeiðast miðvíst við at minka um rúsdrekka og rúsevnismisnýtslu.
Føroyar skulu ikki verða partur av ES, men í staðin fyri styrkja samstarv við lond uttanfyri felagsskapin.
Í siðfrøðiligum spurningum, sum til dømis fosturtøku, virkar flokkurin fyri at ófødda barnið verður vart við lóg. Deyðshjálp verður mett sum dráp og skal tí ikki vera møgulig.

Formenn

 1992 - 1994 Álvur Kirke
 1994 - 1997 Jenis av Rana
 1997 - 1999 Bill Justinussen
 1999 - 2001 Álvur Kirke
 2001 - d.d. Jenis av Rana

Umboð á Løgtingi

2011-2015

2015-2019
Jenis av Rana
Bill Justinussen

2019-2023
Á løgtingsvalinum 31. august 2019 fekk Miðflokkurin 2 tingfólk vald.

Jenis av Rana
Bill Justinussen

Landsstýrisfólk 2011-2015

Karsten Hansen, landsstýrismaður í heilsumálum

Ávisingar úteftir

 Miðflokkurin

Keldur

Miðflokkurin


Fríðrikur Petersen

Fríðrikur Petersen (* 22. apríl 1853 í Saltnesi, † 26. apríl 1917 í Frederiksberg) var próstur við bústaði á Nesi, yrkjari, umsetari og politikari. Petersen varð føddur á Saltnesi í Eysturoy í 1853. Í 1875 tók hann studentsprógv í Íslandi og í 1880 cand.theol.-prógv við lærda háskúlan í Keypmannahavn. Hann starvaðist sum prestur í Sandoy og í Suðuroy og var próstur á Nesi í Eysturoy. Hann var virkin í politikki. Hann sat í løgtinginum (1890-91, 1893-1917) og í landstinginum (1894-1902/1906-1917). Hann stovnaði saman við øðrum Sambandsflokkin í 1906. Hann var formaður í flokkinum frá 1906 til 1917. Fríðrikur hevur skrivað fleiri av okkara kendastu fosturlandssangum.

Hann varð studentur í 1875, prógv í filosofikum í 1876 og gudfrøðisprógv (cand.theol.) í 1880. Hann yrkti nógvar sangir, m.a. fyrsta føroyska tjóðsangin "Eg oyggjar veit" og "Gleðilig jól". Hann var mammubeiggi Hans Jacob Højgaard, tónaskald.

Sanghøvundur

 O móðurmál, stórt er títt fall (heiti: Føroyska málið) (1877)
 Vísa um Føroyar (Eg oyggjar veit) (1877)
 Hvat kann røra hjartastreingir (heiti: Føroyska málið) (1878)
 Gevið Brøður (1878)
 Bróður skál (1879)
 Gleðilig Jól (heiti: Jólasálmur) (1891)
 Tíðin rennur sum streymur í á (gamlaárskvøld 1891)
 Deyði, hvar er nú broddur tín (1900)
 Hvørjum man tykjast vakurt hjá sær

Politikkur

Fríðrikur Petersen var løgtingslimur 1890-1891 og 1893-1917. Hann umboðaði Sambandsflokkin á tingi frá at flokkurin varð stovnaður í 1906 fram til 1917. Somuleiðis var hann formaður floksins 1906-1917. Hann var landstingslimur 1894-1902, 1906-1914 og 1915-1917.

Bókmentir

 Edward Mitens: Fríðrikur Petersen 1853-1953, Minnisútgáva, Tórshavn 1953.

Keldur

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1853
Andlát í 1917
Prestar í Føroyum


Erlendur Patursson

Erlendur Patursson (20. august 1913 - 16. juni 1986) føddur í Kirkjubø, sonur Jóannes Patursson og Guðny. Blaðungur fór hann til Íslands, har hann í 1933 tók studentsprógv. Haðani fór hann til Oslo, har hann tók 1. part í búfrøðislestri, fullfíggjað cand. polit prógv tók hann á lærda háskúlanum í Keypmannahavn í 1942. Heimafturkomin til Føroya eftir stríðslok var hann fíggjarligi ráðgevi løgtingsins 1946-1947, eitt skifti fiskimaður og í 1953 varð hann kosin til formann í Føroya Fiskimannafelag. Nú kom hann av álvara upp í politikk. Hann var við til at stovnseta Tjóðveldisflokkin og gjørdist í apríl 1949 blaðstjóri á málgagni floksins 14. September, eitt starv hann røkti í fyrstu atløgu fram til 1962 og aftur frá august 1973 til januar 1976.

Í 1954 varð hann valdur tingmaður fyri Sandoyar valdømi, sum hann umboðaði fram til 1966. Frá 1970 hevur hann verið valdur á ting fyri Suðurstreymoyar valdømi. Hann var landsstýrismaður í sjálvstýrislandsstýrinum 1963-1966 og føroyskur fólkatingsmaður 1973-1977. Patursson hevur lagt úr hondum frágera nógv skrivligt tilfar, umframt tær hundraðtals politisku blaðgreinirnar og tey mongu ritini, ið viðgera samfelagsmál, hevur hann skrivað tvey stórverk.

Annað er minningarrit Føroya Fiskimannafelags"»Fiskiveiði - Fiskimenn 1850-1939 I-II", sum kom út 1961, og fram-haldið "Fiskivinna og fiskivinnumál 1940-1970 I-II-III", ið kom út í tíðarskeiðinum 1976-1981, og hitt er ein Føroya søga, ið ætlandi kemur í 5 pørtum, harav tríggir eru komnir. Fyri ritverk síni fiskivinnuni viðvíkjandi fekk høvundurin í 1981 heiðursløn M. A. Jacobsens fyri yrkisbókmentir

 1940 - Útbúgvin cand. polit
 1948 - 1962 og 1973-75 Blaðstjóri á 14. september

Givið út

 1942 - Fólkaflytingin úr Føroyum
 1945 - Føroysk búreising
 1945 - Føroysk stjórnarmál
 1961 - Fiskiveiði - fiskimenn : 1850 - 1939 (2 bd.)
 1965 - Føroya søga lll - úr einaveldi í amtsveldi stjórnarviðurskifti 1834-54.
 1976 - 1981 - Fiskivinna og fiskivinnumál 1940 - 1970 (3 bd., fekk M. A. Jacobsens heiðursløn fyri yrkisbókmentir 1981)
 1983 - Sjón og seiggj : samfelagsligar greinir
 1985 - Í hjørtum okkara býr frælsi
 1985 - Political facts about Faroe Islands
 1986 - Aldrig kan et folk forgå - som ikke vil det selv

Heiðurslønir

 1981 - M.A. Jacobsens Heiðursløn

Keldur

Patursson, Erlendur
Politikarar úr Tjóðveldi
Patursson, Erlendur
Patursson, Erlendur
Patursson, Erlendur
Politikarar úr Tjóðveldi
Andlát í 1986


Jóannes Patursson

Jóannes Patursson (føddur 6. mai 1866 í Kirkjubø, deyður 2. august 1946) vanliga nevndur Bóndin, búði í Kirkjubø, har hann eisini festi størsta kongsgarðin í Føroyum. Foreldrini vóru Trina Dionedatter f.1840 á Velbastað, norði á Heyggi og Páll Patursson úr Kirkjubø. Jóannes var langabbasonur Nólsoyar Páll. Jóannes giftist við Guðny Eiriksdóttur úr Karlsskála í Íslandi.

Jóannes fór til Noregs í 1882, har hann fekk landbúnaðarútbúgving. Hann hevði stórar ætlanir um landbúnað í Føroyum. Í 1884 kom hann heimaftur og hitti á vegnum ein komandi føroyskan tjóðskaparmann, Rasmus Christoffer Effersøe, sum hann fór at samstarva nógv við í framtíðini.

Í 1887 tók skriving seg upp í Dimmalætting um Føroya støðu í mun til Danmarkar, og hetta bleiv í 1888 til veruligt kjak. Og jóladag 1888 var Jólafundurin í tinghúsinum, har samtykt varð, at virkast skuldi fyri at varðveita føroyska málið, sum tá var hótt. Hetta førdi til stovnanina av Føringafelagi í 1889.

Jóannes varð valdur í Løgtingið í 1901, og fór har at virka fyri endamáli Føringafelags, sum var
 at fáa Føroya mál til æru, og
 at fáa føroyingar at halda saman og ganga fram í øllum lutum, at teir mugu vera sjálvbjargnir.

Hann sat í løgtinginum restina av lívinum. Her býttust føroyskir tinglimir í liberalar, sum Jóannes hoyrdi til, og konservativar. Í 1906 var Sambandsflokkurin formliga stovnaður, og grundarlagið undir føroysku flokkskipanini skapt.

Fyrsta tíðin í løgtinginum gekk væl, og Løgtingið vann nógvar pengar tey fyrstu árini. Jóannes og Christian Bærentsen, vinstri- og amtmaður, fingu fleiri lógir ígjøgnum, eitt nú nýggja lønarlóg fyri lærarar, skipatrygging o.s.fr. Eisini fingu teir Fólkatingið at játta Føroyum 57 000 kr um árið. Jóannes setti uppskot um tað sonevnda 'hvalagjaldið', har Løgtingskassin vann um 10 000 - 15 000 krónur um árið, sum eisini varð viðtikið. Hugsjónir Jóannesar byrja spakuliga at koma til lívs, og tað tykist, at skjótt vera Føroyar sjálvstøðugt, sum Jóannes hevur ynskt.

Á Ólavsøku í 1902 legði Jóannes fram uppskot, at brennivínstollurin, sum áður var farin í ríkiskassan og var størsta inntøka ríksins úr Føroyum, skuldi nú umsitast av Løgtinginum. Hetta tók ongin av tingmonnunum undir við, og er tað hetta uppskotið sum seinni spøkir aftur, tá Jóannes 'fellur' í 1906.

Jóannes sat í danska fólkatinginum 1901-1906 og í danska landstinginum 1918-1920 og 1928-1936. 1901-1906 umboðaði hann Suðuroyar valdømi, og Suðurstreymoyar valdømi 1906-1946.

Tjóðskaparkensla Jóannesar fánar ikki, tá hann verður fólkatingslimur. Tvørtímótir. Hann nýtir høvið í fyrstu talu síni at greiða donsku pressu og politikarum frá um føroysk viðurskiftir. Dentur varð framvegis lagdur á móðurmálið og skúlagongd, har hann krevur, at næmingar skulu læra føroya søgu. Hann staðfestur, at ongin fíggindaskapur fylgdi við teimun tjóðskaparligu viðurskiftinum, og loysing frá Danmark enn ikki ein ætlan. Áður er Jóannes stemplaður sum “danahatari” og stuðlari av 'separatismu'. Hugtøkini verða fyrstu ferð nýtt um Jóannes í 1894 í eini veistlu fyri sýslumanninum, H. C. Muller, tá Jóannes læt glasið standa á borðinum, tá skálað varð fyri “móðurlandinum Danmark”.

Við fólkatingsvalið í 1903 møtir Jóannes harðari mótstøðu. Hann hevði stutt fyri valið givið út bókina 'Færøsk Politik', har hann lýsir føroyskan politikk. Hann setur spurnartekin við dosnku grundlógina og metir, at skipanin ikki var nóg góð fyri føroyingar. Hann setur fram ta áskoðan á framtíðar stýrislag Føroya, í fimm pørtum, har endamálið er at:

	Løgtingið verður alt fólkavalt og skipar seg sjálvt við formanni og næstformanni. Ríkisins umboðsmaður sleppur á fundirnar, men hevur ikki atkvøðurætt. Eingin lóg verður gandandi í Føroyum, uttan hon øll er samtykt av løgtinginum.  Løgtingið kann gera lógaruppskot, sum stjórnin beinleiðis kann góðkenna. Løgtingið fær undir uppsýni av stjórnini ræðið á serligu føroysku fíggjarviðurskiftunum.

1906-1940 var Jóannes í Sjálvstýrisflokkinum. Men tá hann ikki varð valdur at stilla upp fyri flokkin í 1940, fór hann úr flokkinum. Saman við Vinnuflokkinum stovnaði hann Hin føroyska fólkaflokkin (radikalt sjálvstýri). Hetta samsvaraði væl við broytta lyndi hansara. Í fyrstuni var Jóannes hóvligur sjálvstýrismaður, men til endans var hann víðgongdur loysingarmaður.

Leygardagin 14. september 1946 var fólkaatkvøða um ríkisrættarstøðu Føroya, og ein meiriluti av fólkinum valdi loysing. Men av tí at Jóannes doyði 2. august, slapp hann ikki at síggja tað henda.
 1888 Var við til at seta Jólafundin.
 1901–1946 Í Løgtinginum.
 1901–1906 Í Fólkatinginum.
 1909–1936 Formaður í Sjálvstýrisflokkinum.
 1940–1946 Í Fólkatinginum.
 1940 Stovnaði saman við Vinnuflokkinum Fólkaflokkin.
 1940–1946 Formaður í Fólkaflokkinum

Yngri árini og sprettan av tjóðskaparkensluni
Bóndagarðurin hevur nógv ættarlið á bakið, og mentanin er sterk. Har er nógv at byggja á og kenna ábyrgd fyri. Á ungum árum, leggur pápin hesa ábyrgdarkensluna niður í sonin. Foreldrini hava uttan iva spælt ein avbera stóran leiklut í, hvør Jóannes gerst sum persónur. Sum 15 ára gamal, fer Jóannes til Noregs á landbúnaðarskúlan, Stend. Seinni tekur hann búnaðarprógv í Os, uttanfyri Oslo. Heimafturkomin, festir hann kirkjubøgarð. Hann tekur ikki bert vitanin um landbúnaðin við sær heim aftur. Í Noreg hoyrir hann stríð Bjørnstjerne Bjørnson um Norska flaggi, og um onnur, tá, óvunnin rættindi; og á skúlanum eru eisini íslendingar ið hava sína ávirkan.

Tilboðið
Í 1906 merkist av álvara at føroyski tjóðskaparhugurin er givin at blóma. Hin 14.mai 1906, leggur Jóannes, fram eitt tilboð til Løgtingið frá donsku stjóruni. “Tilboðið” vildi í høvuðsheitinum føra við sær at Løgtingið fekk størri ábyrgd á nøkrum málsøkjum í Føroyum, afturfyri at fáa eisini krevja skatt inn. Eftir viðgerð á tingi í mai mánaði, var samtykt at heita á løgmalaráðharran um at koma við einari skrivligari orðing av tilboðnum. Eisini kann sigast, at Oliver Effersøe, sum umboðaði komandi sambandsflokkin, gjørdi sær stóran ómak at tala niður um “Tilboðið”, sum seinni gjørdist niðurlag fyri Jóannes.

Sama ár er bæði fólkatings- og løgtingsval. Fólkatingsvalið hin 22. juni gjørdist ein stórur ósigur fyri bóndan úr Kirkjubø, har mótstøðumaðurin, Oliver Effersøe, fekk meir enn tvífalt so nógvar atkvøður sum Jóannes. Sjálvstýrispolitikkur var av álvara í vanda fyri falli. Á løgtingsvalinum hin 18. juni vóru valdir 8 sjálvstýrispolitikkarar, meðan Sambandsflokkurin fekk 12 valdar. Við hesum var løgtingið býtt í tveir partar: ein sambandsflokk og ein sjálvstýrisflokk. Sambandsflokkurin var settur á stovn í 1906. Sjálvstýrisflokkurin hevði virkað sum flokkur síðan 1903, tá Føroya Framburðsfelag varð sett á stovn, men varð formliga settur á stovn í 1908 ella 1909.

Tá “Tilboðið” verður viðgjørt á Ólavsøku í 1906, verður tað eitt sjálvsagt niðurlag fyri Jóannes (meirluturin var jú sambandsmenn).

Fall Jóanessar
Jóannes varð skuldsettur fyri bæði eitt og annað. Tað at Fríðrikur Petersen, próstur, var í móti Jóannessar politisku hugsjónum, hevur verið ein avgerandi faktorur, tá Jóannes 'fall'. Fólkið í Føroyum hevði stóra virðing fyri prósti, og tá hann og floksmenn hansara skuldsettu Jóannes fyri bæði danahatur og 'separatismu', hevði bóndin ongan kjans. Hugtøk sum 'Brændevinspartiet' og 'ædruelighedens fjende nr. 1', sum hava uppruna í 1902, tá hann setti fram uppskot um brennivínstoll, vórðu tikin fram aftur. Danmark hevði umsitið brennivínstollin í mong ár, men er tó ongantíð komið undir slíkt hugtak. Viðhaldsmenn Jóannessar blivu stemplaðir sum 'skilsmissepolitikere' og 'ótrúgvir ríkisfelagsmenn'.  Umframt skuldsetanir, varð hótti ein av høvuðsfaktorinum til fallið. Tá tala var um m.a. “Tilboðið”, hótti Skattaræðingin við høgum skatti og segði at avleiðingar vóru “innliming til ein annan stat”. Virðingin fyri danir var so høg, at fólkið ikki longur vildi kennast við Jóannes og sjálvstýrispolitikk hansara.

Útgivið
 1888 - Nú er tann stundin....
 1903 - Færøsk politik
 1922 - 1945 Kvæðabók I-V,
 1925 - Føroysk kvæði um brøgd norðmanna ættarinnar úti og heima
 1931 - Færøsk selvstyre
 1932 - Yrkingar
 1933 - Við ókunnugum fólki til Kirkjubøar
 1936 - Heilsan í forðum og nú
 1966 - Tættir úr Kirkjubøar søgu, endurminningar

Keldur
 Løgting 150 - Hátíðarrit 2, Løgtingið, Tórshavn 2002, s. 334.
 Jóannes Patursson, eftir Hans Jacob Debes, Forlagið Søgumál, 1991.

Føroyskir politikarar
Føroyskir rithøvundar
Føðingar í 1866
Føroyskir bóndir
Politikarar úr Sjálvstýrisflokkinum
Politikarar úr Fólkaflokkinum
Løgtingslimir
Andlát í 1946


Tóroddur Poulsen

Tóroddur Poulsen (føddur 15. oktober 1957 í Havn) er yrkjari, rithøvundur, listamaður og tónleikari. Tóroddur Poulsen er helst Føroya virknasti yrkjari. Hann fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens í 1992 og Mentanarvirðisløn Landsins í 2013. Harumframt hevur hann verið tilnevndur til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins í 1996, 2002, 2005, 2009, 2011 og 2014. Hann starvast sum rithøvundur og er búsitandi í Keypmannahavn. Tóroddur hevur givið út fleiri yrkingasøvn. Stílurin er rættiliga ymiskur, stundum prosakendur, stundum knappur og onkuntíð haikukendur. Í sínum yrkingum lýsir hann m.a. tann innara heimin, mótsetningar í samtíðini og moralin. Hann kann vera speirekandi og atfinningarsamur eins og kensluborin.

Útgivið

 1984 - Botnfall (yrkingasavn)
 1986 - Fullir einglar (yrkingasavn)
 1988 - Heilagt kríggj (yrkingasavn)
 1989 - Innivist (yrkingasavn)
 1991 - Navn nam við navn (yrkingasavn)
 1992 - Villur (yrkingasavn)
 1993 - Eygu á bliki (yrkingasavn)
 1994 - Reglur (prosa)
 1997 - Regler (svensk útgáva)
 2006 - Regelwerk (týsk útgáva í "Von Inseln weiß ich...")
 1996 - Steðgir (yrkingasavn)
 1997 - Sót og Søgn (prosa)
 1998 - Standsninger (úrval av egnum yrkingum í danskari týðing) (yrkingasavn)
 1999 - Speispei spei (yrkingarsavn)
 2000 - Vatnið ljóðar sum um onkur hevur drukkið av tí/vandet lyder som om nogen har drukket af det (yrkingasavn)
 2000 - Blóðroyndir (yrkingasavn)
 2002 - Blodprøver (Donsk útgáva)
 2001 - Villvísi (yrkingasavn)
 2002 - Royggj (yrkingasavn)
 2004 - Eygnamørk (yrkingasavn)
 2005 - Morgunbókin
 2006 - Hvat hevði Munch verið uttan Dupultkvartettina í Ebenezer
 2007 - Rot
 2008 - Útvølir (Skaldsøga)
 2009 - Útsýni (yrkingar)
 2010 - Rend. (Yrkingar)
 2011 - Bræddur firvaldur. (Yrkingar)
 2012 - Heimvitisferðin. (Yrkingar)
 2013 - Fjalir (Yrkingar)
 2013 - Einglasuð. (Yrkingar)
 2014 - Leyvið haldi eg / Løvet tror jeg, Edition After Hand, yrkingasavn á føroyskum og donskum

Á donskum
Udsyn - Útsýni. Digte. Torgard, 2011.
Øjenhuller = Eygnaholur.. Digte. Edition After Hand, 2010.
Stensætninger = Steinsetingar.. Digte. Edition After Hand, 2008.
Blodprøver. Digte. Edition After Hand, 2002.
Vandet lyder som om nogen har drukket af det.. Digte. Edition After Hand, 2000.
Standsninger. Digte. Politisk revy, 1998.

Fløgur

 2003 s..v. Lot: Veðrið eigur orð
 2005 - Morgunbókin (yrkingasavn)
 2006 - Hvat hevði Munch verið uttan Dupultkvartettina í Ebenezer (yrkingasavn)
 2007 s.v. Kaj Klein: Ùr maskinrúminum
 2008 Garasjuguð: rock against færøkitsch

Heiðurslønir og tilnevningar

 1992 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrar bókmentir.
 1996 - Reglur í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins.
 2002 - Blóðroyndir í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins.
 2005 - Eygnamørk í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
 2009 - Rot í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
 2011 - Útsýni í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
 2013 - Mentanarvirðisløn Landsins
 2014 - Fjalir í uppskoti til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins

Keldur

Slóðir

 afsnitp.dk - "Hvad er visuel poesi?"
 Rithøvundafelag Føroyar - Tóroddur Poulsen

Poulsen, Tóroddur
Føroyskir yrkjarar
Føroyskir skaldsøguhøvundar
Føroyskir tónleikarar
Føroysk listafólk
Havnafólk
Føðingar í 1957


Regin Dahl

Regin Dahl er føddur í Sandagerði í Havn 5. november 1918, deyður 29. mars 2007 í Keypmannahavn. Hann var føroyskt skald og tónaskald. Regin var sonur Jákup Dahl, próvst. Lívsstarv hansara var hjá danska forlagnum Gyldendal sum forlagsráðgevi. Dahl fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens bæði í 1973 og í 1979. Hann er eisini kendur í Føroyum fyri at hava endurnýggjað føroyskan tónleik. Tá hann fylti áttati í 1998 fekk hann Mentanarvirðisløn Landsins. Hetta var fyrstu ferð hendan virðisløn var givin.

Hann var estetikari, yrkjari, tónleikari, týðari og mangt annað. Hann var kendur í Danmark fyri at týða yrkjaran Baudelaire til danskt.

Lívssøga
Regin las fagrar bókmentir og norrønt í Keypmannahavn. Tá hann var átjan ára gamal gav hann út fyrsta yrkingasavnið "í útlegd". Hann yrkti her um útlegdina, ið er eitt afturvendandi tema í hansara skaldskapi, mest tí hann alt lívið var útiseti. Fyrstu yrkingarnar komu í Varðan í 1936. Eftir hetta skrivaði hann átta søvn. Regin kom at endurnýggja føroyska yrking. Heitini til søvnini eru egin og sýna málsligt tilvit, so sum "Beltisgyrði", ið er bandið, sum bakkamenn hava um miðjuna at heingja fuglin í, "Gongubitar", ið eru bitar, ið menn høvdu við sær í hagan, t.d. á fjalli, "Eftirtorv", ið er torv, sum sløðist eftir á heiðini.

Heiður
 1973 - Fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagurbókmentir
 1979 - Fekk Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri fagurbókmentir
 1998 - Fekk Mentanarvirðisløn Landsins

Útgivið

 1937 - Í útlegd (yrkingar)
 1944 - Tokkaljóð (yrkingar)
 1944 - Leysasøkk hittinorð
 1949 - Beltisgyrði (yrkingar)
 1955 - Óttukvæði (yrkingar)
 1965 - Gongubitar (yrkingar)
 1969 - Sneisaboð
 1978 - Orðakumlar/Ordkumler (yrkingar)
 1978 - Tríkirni (yrkingar)
 1981 - Eftirtorv (yrkingar)
 1985 - Rekagrót (yrkingar)
 1988 - Elliskekar, einbýlisljóð (yrkingar)
 1993 - Vit ið aftaná koma. Strøttlingar
 2000 - Smámunir (yrkingar)

Savnað og skipað

 Barnasongbók, 1943
 Gevið brøður, 1944
 Sólin og Sóljan, 1948
 Veitslugávan, 1964

Útgávur við løgum

 16 sjómansrímur eftir H.A. Djurhuus, 1993
 36 løg til føroyskar sangir, 1993

Plátuútgávur

 Lukkurímur og fagnarljóð, 1972
 Barnarímur hjá Hans A. Djurhuus, 1974
 4 vísur, 1976

Keldur
 Bokasolan.fo

Ávísingar úteftir
 Nordic-Litterature.org, A touch of ragnarok and gimle, By Hanus Kamban

Dahl, Regin
Dahl, Regin
Dahl, Regin
Føroyskir yrkjarar
Andlát í 2007


Tórshavn

Tórshavn ella Havnin  er høvuðsstaður í Føroyum og nógv størsti býurin, hóast hann ivaleyst er ein av heimsins minstu høvuðsstøðum. Í meira enn 1.000 ár hevur Tórshavn verið miðdepil landsins. Men ikki fyrr enn í 1866 varð Tórshavn formliga viðurkendur sum sjálvstýrandi eind, sum veruligur høvuðsstaður. Havnin er ein nútímans, virkin býur við handilslívi, ídnaði og fyrisiting, við skúlum og fjølbroyttum valmøguleikum til víðari útbúgving, við ítrótti og einum blómandi mentanarlívi.

Býurin er bygdur rundan um tvær smáar vágir: Vestaru Vág og Eystaru Vág, sum Tinganes gongur út millum. Havnin er vaksin nógv seinastu hundrað árini. Eins og í nógvum øðrum nútímans stórbýum eru nógv frítíðartilboð, og møguleikarnir at fáa arbeiði ella at nema útbúgving eru betri í Havn enn á bygd. Havnaøkið hevur stóran týdning. Her verður farmur lossaður, og flestu ferðafólkini koma og fara um Havnina. Árliga koma og fara 3.400 skip um Tórshavnar havn, og 680.000 tons fara um bryggjukantin.

Havnin er sjálvur landsins landafrøðiligi miðdepil - ella tað halda tey sjálv í hvørjum falli - og her er landsins tingstaður, sum hann hevur verið í meira enn 1.000 ár. Í Tórshavn og økinum rundanum búgva uml. 20.000 fólk.

Navnið

Navnið er samansett av Tór, sum er norrønur gudur, og havn. Av tí at fyrri liðurin Tórs hevur verið lítið brúktur á manna munni, hevur almenna býarnavnið Tórshavn ikki broytt snið gjøgnum tíðina, eins og heitini Hósvík og hósdagur, har Tórs- við tíðini er blivið til Hós-.

Søga

Landnám (800–1035)
Í Føroyingasøgu kunnu vit lesa, at í Tórshavn hevur líka frá gamlari tíð verið tingstaður hjá føroyingum. Tá komu Føroya bøndur við stórum fylgi til tings í Tórshavn. Úti í Tinganesi settu teir búðir sínar upp, og har vórðu tær standandi, so leingi sum tingið vardi. Longu í landnámstíðini gjørdist Havnin ein savnandi miðdepil, har føroyingar hittust. Eftir tátíðarmáti var tað eitt fátæksligt pláss, við kargari jørð og nógvum mjørka, ongum rekaviði og ongum fuglabjørgum, og harumframt trupult at verja móti álopum. Eisini vóru lendingarviðurskiftini vánalig, sjálvt eftir føroyskum mátistokki, og var Havnin tískil ikki egnað sum niðursetupláss. Men sum miðdepil varð hon vælegnað, og her hittust føroyingar – til avgerð av trætum, til rættargongd og til tingsetur. Og her varð avgerðin tikin ár 999, at føroyingar skuldu taka við kristnari trúgv. Í tilknýti til tær árligu tingseturnar vaks upp ein marknaður, og Tórshavn gjørdist eitt fast handilspláss. Saman við tingsetunum kom eisini handilsskapur, og Tórshavn gjørdist handilsstaður og miðstøð føroyinga.

Miðøld (1035–1600)

Tá Føroyar komu undir Noreg í 1035, og seinni undir Danmark í 1524, kom einahandilin og við honum embætismenninir. Hesir búsettust í Havnini og bygdu teir skansar fyri at verja handilsvørurnar. Tað nógva virksemið í Havnini fekk nógv fátækrafólk av bygd at flyta til Havnar, tí har kundu tey vinna sær til lívsins uppihald við handilin, við at byggja skansa ella sum soldátar.

Longu undir einahandlinum fekk Niels Ryberg loyvi at seta á stovn ein transithandil í Vágsbotni. Við hesum byrjaði nýggj tíð, og eitt nýtt handverk kom fram. Fólk lærdu seg at salta sild og at turka klippfisk. Um somu tíð vórðu undan um Havnina stykkjaðar út traðir og latnar Havnarfólki til traðarbrúk.

1800-árini
Við nýggju donsku grundlógini í 1849 varð nýggj fyrisiting skipað við amtum og kommunum í danska ríkinum, og tann 16. februar 1866 kom lóg um Thorshavns kommunale Forfatning. Tá gjørdist Tórshavn serstøk kommuna, ið umfataði staðin sjálvan og garðarnar uttanfyri, Húsagarður og Álaker við tí, ið til teir hoyrdu. Til at stýra kommununi skuldu veljast 5 borgarar í borgaraumboðið, Borgerrepræsentationen, sum tað kallaðist. Hesir fimm skuldu stýra saman við landsins fúta, sum var fastur limur í stýrinum.

Á nesinum og uttan um Eystaruvág var so búsetingin. Fólkatalið fór at vaksa og var komið upp á 850, tá ið einahandilin var avtikin og fríhandil settur á stovn í 1856. Byrjanin til tann føroyska fiskiflotan varð løgd, tá Trappubrøðurnir úr Havn keyptu sluppina Fox. Men orsakað av teimum vánaligu havnarviðurskiftunum í Tórshavn mentist tann nýggja vinnan skjótari úti á bygdunum. Tað var eyðsæð, at neyðugt var at bøta um havnarviðurskiftini, og í 1927 var Tórshavnar Havn ein veruleiki.

Havnin gjørdist keypstaður tann 1. januar 1909, og býurin er í støðugari menning.

Vinnuvegir

Havnin hevur nógv skip og nógv tað størsta handilsvirksemið í Føroyum. Har er t.d. stór skipasmiðja, har nógv skip verða bygd, bæði úr stáli og viði. Havnin er brimpláss, hon liggur opin fyri havalduni, men har er so góður brimgarður gjørdur, at tað er leggjandi at í næstan øllum veðri. Higar koma eisini ferðafólk úr útheimi til Føroya, og meginparturin av øllum farmi, og vestanfyri er hugnalig smábátahavn og fyrr eisini fiskivinnuhavn. Til Havnar kemur nógv fólk ferðandi úr útlondum og úr øllum bygdum í Føroyum. Føst innanoyggja ferðasigling er til Havnar úr Suðuroy og úr Nólsoy.

Mentan

Í Havn er alt, sum einum stórbýi hoyrir til. Bæði til arbeiði, frítíð, lærustovnar, studentaskúli, fólkaskúlar og ymiskt til persónliga røkt og menning. Her eru dagstovnar, skúlar, ítróttaøki við fótbóltsvøllum, svimjihøll og rennibreyt, heilsuverk við sjúkrahúsi, og øðrum viðgerðarmøguleikum, tilhald til eldri fólk, eins og fleiri ellis- og røktarheim og sambýli eru í býnum. Stór hús eru til dømis tey gomlu amtmanshúsini, Føroya Fólkaháskúli, Landssjúkrahúsið, Hotel Hafnia, Hotel Føroyar, telefonhúsið, Kommunuskúlin, Bacalao og SMS. Í Havn eru fleiri danskir stovnar: Sorenskrivarin, Ríkisumboðsmaðurin, Landslæknin og Løgreglan. Har er eisini bæði Føroya biskupur, Fornminnissavnið,  Landsbókasavnið og Býarbókasavnið. Í Tórshavn er hægstu skúlar í Føroyum – Glasir, Vinnuháskúlin og Fróðskaparsetur Føroya. Har eru breiðar beinar gøtur, prúð hús og vakrir urtagarðar, og ein stór viðarlund er mitt í býnum. Í viðarlundini stendur ein prýðilig standmynd til minnis um føroyskar sjómenn, sum gingu burtur undir 2. heimskríggi.

Byggilist

Tann gamli býurin er tætt bygdur við trongum gøtum og skotum og við trappum, har ið bratt er. Sjálvt til gongu er skjótt at koma sær niðaná og fáa útsýni oman yvir býin og landslagið. Húsini fylgja sum heild hæddarstrikunum og venda sær út ímóti fjørðinum. Húsalitirnir vísa so ella so til aldurin á teimum, tey gomlu eru mest svørt, tey nýggjaru í nógvum ymiskum litum og tey nýggjastu varliga hvít ella ljóst jarðlitað. Tey flestu stakhús eru til eitt húski.

Á Skansatanga, sum fyrr var nevndur Stanganes, bygdi Magnus Heinason ein skansa til at verja Havnina fyri ófriðarskipum. Húsini og virkini hava, serliga aftan á Seinna heimsbardaga verið í ringum standi, men nú er bøtt um tey, so skansin er í dag eitt søguligt prýðiligt minni.

Teir elstu bygningarnir í Havn standa helst í Tinganesi, teirra millum eru Leigubúðin og Munkastovan, sum eru úr miðøld og óivað elstu hús í Havn.

Landafrøði

Tórshavn liggur mitt í landinum. Á gamla tingstaðnum Tinganesi hevur landsins stjórn, landsstýrið, sæti. Hetta er nesið, sum býtir sjálvu havnina sundur. Eystanfyri er havnin fyri ferðafólk og farm. Havnin breiðir seg nú um dyrkað traðalendi og út í hagan norðanfyri. Landslagið uttan um Havnina er javnt og rundað. Havnardalur, Hoydalar, eiðið í Nólsoy, Kaldbaksfjørður og onnur sund og firðir eru skapað av ístungunum úr jøklunum. Høg berg, máað av brimi, finnast at kalla ikki nærindis Havnini. Reynini vestanfyri og sunnanfyri koma upp í 350 metra hædd. Tvær stórar áir, Sandá og Hoydalsá, og tvær minni, Rættará og Havnará, mynda lendið. Havnará rennur gjøgnum miðbýin, nú mest undir loki. Dyrkaða lendið og tey bygdu økini eru enn sum heild undir 100 metra hædd.

Í miðstaðarøkinum eru fleiri kommunusamanleggingar farnar fram seinastu umleið tjúgu árini. Síðan 1974 er kommunan økt munandi við kommunusamanleggingunum við Kaldbak, Hoyvík, Argir, Nólsoy, Hest og Kollafjørð. Hetta hevur givið høvuðsstaðarkommununi størri møguleikar at menna byggimøguleikar og virksemi annars, og við tí alt størri fólkagrundarlagnum, sum nú er umleið 20.227 (2015) fólk, eisini størri møguleikar at átaka sær ymiskar uppgávur, sum almennu Føroyar áður hava røkt.

Jarðfrøði

Fyri einum 65 milliónum árum síðani tóku seg upp eldgos á havbotninum millum evropeiska og norðuramerikanska/grønlendska meginlandið. Tá í tíðini lógu Norðuramerika og Evropa væl nærri hvørt at øðrum og uml. 10 stig sunnari enn nú á døgum. Meginlondini róku og reka enn hvørt frá øðrum, og sprungur í atlantiska havbotninum eru framvegis virknar við gosi innan úr jørðini. Soleiðis vórðu basaltfláirnar til, sum Føroyar eru partar av. Tríggjar høvuðsgostíðir vóru og vóru tær fleiri túsund ár. Fláir í ymiskum tjúkdum við gosgrýti og øsku vórðu til, soleiðis sum tað sæst aftur í homrum og líðum. Landið sakk sum frá leið í ein landnyrðing, so at tær elstu fláirnar og miðfláirnar síggjast sunnanfyri og vestanfyri, og tær yngstu eru at síggja norðanfyri og eystanfyri. Landssynningsøkið av Streymoynni við landslagnum uttan um Havnina er partur av ovastu basaltfláunum.

Tá ið tertiertíðin endaði fyri einum 2,5 milliónum árum síðani, var basaltháslættin umskapaður til eitt toluliga javnt heyggjalendi við breiðum dølum. Vatn hevði matað teir jarðfrøðiliga veiku partarnar burtur og slóðað fyri teimum komandi landsløgunum. Einar 15-20 ístíðir komu aftaná og fylgdu hesum slóðum og skapaðu sund, firðir og dalar. Flestir ganga úr einum vesturhallum norðan í ein eysturhallan sunnan, og hetta eyðkennir landslagið og strendurnar nú. Ísurin var einar 500-700 metrar tjúkkur, og tey hægstu fjøllini rukku upp um ískápuna og eru so statt eldri enn ístíðarlandslagið. Undir ísinum varð landið brýnt og rundað. Úr Mykinesi til Fugloyar sæst eitt marknaskil, har jøklarnir fluttu seg annaðhvørt norðureftir ella suðureftir. Sandoy og Suðuroy høvdu hvør sína ískápu. U-skapaðu jøkulsdalarnir síggjast aftur í sundum og firðum millum oyggjarnar og hava gjørt, at har er sum heild rættiliga grunt.

Veðurlag

Føroyar hava tempererað oyggjaveðurlag, og veðrið er sera skiftandi. Ta einu løtuna skínur sólin av klárum himni, og næstu løtuna dregur hann á luftina, og tað fer at regna. Veðurlagið fer frá at verða bólkað sum tempererað til at vera arktiskt, tá ið miðalhitin fyri heitasta mánað er minni enn 10 °C. Sjógvurin frystir ongantíð. Hitin er høgur í mun til norðurleikan. Luftin er rein og frísk alt árið. Miðalhitin í Tórshavn var 6,3°C í 2010 - tann lægsti í langa tíð.

Veðurlagið í 2010:

Miðalhiti: 6,3°C

Avfall: 1,165 mm.

Sólartímar: 977 tímar

Frostdagar: 67 dagar

Minsti hiti: -5,7°C

Minsti hiti síðan 1961: -12,3°C

Mesti hiti: 16,2°C

Mesti hiti síðan 1961: 26,3°C

Fólkatalsfrøði

Býarvøksturin hevur verið ógvuliga stórur seinastu árini. Í 1801 var íbúgvaratalið í Havn 554, í 1950 10 ferðir so stórt – 5.607. Í 2015 var íbúgvaratalið í nýggju stórkommununi vaksið til 20.227. Meira enn 1/3 av fólkinum í Føroyum býr í Tórshavnar kommunu, og enn flyta fólk til Havnar.

Ítróttur

Fótbóltur

Tríggir fótbóltsvøllir eru í Havn: Ovari vøllur, Niðari vøllur, og Tórsvøllur. Tveir teir fyrstu umsitur mentamáladeildin hjá Tórshavnar kommunu. Grunnurin Tórsvøllur umsitur Tórsvøll. Ein og hvør kann læna fótbóltsvøllirnar, tá fótbóltsfeløgini ikki nýta teir. Tað er ókeypis at brúka fótbóltsvøllirnar hjá Tórshavnar kommunu.

Svimjing

Fimm almennir svimjihyljar eru í kommununi. Tann størsti er Svimjihøllin í Gundadali. Hinir fýra eru í Argja skúla, Eysturskúlanum, Kollafjarðar skúla og úti í Hesti. Svimjihøllin í Gundadali verður í høvuðsheitum brúkt til almenna svimjing, men eisini skúlar, stovnar og feløg brúka hana. Hinir svimjihyljarnir eru fyrst og fremst til skúlabrúks, men tann í Kollafirði er eisini opin fyri almenninginum. Svimjihylurin í Hesti er einans í nýtslu um summarið.

Politikkur

Nú býr Føroya yvirvald úti á Tinganesi, tí har hevur Føroya Landsstýri innivist. Enn kemur Føroya Løgting saman í Tórshavn á hvørjum ári, men løgtingshúsið er ikki á Tinganesi, tað stendur longur uppi í býnum.

Býráðið í Tórshavnar kommunu hevur 13 limir, ið verða valdir eftir reglunum í kommunulógini. Býráðið ger av, nær og hvar regluligir býráðsfundir skulu vera. Fyrst í hvørjum álmanakkaári verður hetta kunngjørt á tann hátt, sum vanliga verður nýttur í kommununi. Vanliga hevur býráðið almennan fund eina ferð um mánaðin. Borgarstjórin fyrisitur dagligu leiðsluna av kommununi. Hann ansar eftir, at málini verða býtt út til avvarðandi nevndir og starvsfólk í kommununi. Um tað er neyðugt, ger hann reglur fyri, hvussu málini skulu verða avgreidd.

Býráðslimirnir í Tórshavnar kommunu eru borgaravald umboð, sum eru stillað upp í politiskum flokkum. Limirnir skipa seg í ein meiriluta og ein minniluta, har meirilutin er at líkna við samgonguna í landspolitikki. Siðvenjan við meiriluta og minniluta hevur verið í kommununi í fleiri áratíggju. Tey, sum skipa meiriluta, undirskriva eitt samgonguskjal, har ætlanirnar hjá meirilutanum fyri valskeiðið verða settar út í kortið. Í Tórshavnar kommunu er ikki vanligt at almannakunngera sjálvt samgonguskjalið. Nývalda býráðið velur ein borgarstjóra fyri alt valskeiðið. Starvið sum borgarstjóri er fulltíðarstarv. Eisini velur býráðið ein 1. og ein 2. varaborgarstjóra og mannar síðani tær føstu nevndirnar: Fíggjarnevndina, Teknisku nevnd, Mentamálanevndina, Trivnaðarnevndina, Vinnunevndina, Náttúru- og umhvørvisnevndina, Byggi- og býarskipanarnevndina og Økisnevndina. Limirnir í føstu nevndunum skulu vera býráðslimir.

Kommunuval er fjórðahvørt ár annan týsdag í november. Til Tórshavnar býráð verða valdir 13 limir. Fyri at kunna velja og stilla upp til kommunuval í Tórshavnar kommunu, skalt tú vera fylt/-ur 18 ár og hava heimarætt í Føroyum. Eisini skalt tú vera tilmeldað/-ur hjá fólkayvirlitinum í kommununi í seinasta lagi 2 vikur fyri valdagin og framvegis vera búsitandi í kommununi sjálvan valdagin. Borgarar úr øðrum londum, ið hava havt fastan bústað í Føroyum seinastu 3 árini undan valinum, hava eisini rætt at velja og stilla upp til kommunuval. Uppstilling fer fram á vallista, har í minsta lagi 15 og í mesta lagi 25 stillarar kunnu stilla millum 1 og 17 valevni upp til býráðið. Í Tórshavnar kommunu er siðvenja at hava politiska uppstilling, t. v. s. at valevnini verða stillað upp í politisku flokkunum, ið vit kenna frá landspolitikki. Ein valnevnd, sum býráðið velur, hevur evstu ábyrgdina av valinum í kommununi. Aftrat henni eru valstýri, sum taka sær av valinum í teimum ymsu atkvøðuøkjunum. Nýggja býráðið tekur við 1. januar árið eftir valið og situr í fýra ár.

Býráðið ásetir skattaprosentið í kommununi á hvørjum ári, tá fíggjarætlanin verður viðgjørd. Skattainntøkan verður brúkt til tær tænastur, kommunan veitir sínum borgarum. Taks tekur sær av skattaálíkningini, bæði viðvíkjandi kommunuskatti, landsskatti, kirkjuskatti o. ø. Tað er eisini Taks, sum krevur skattin inn.

Býráðsvalið 2016

Niðanfyri sæst atkvøðubýtið á býráðsvalinum 8. november 2016.

Samferðsla

Vøruflutningurin millum bygdir var fram til umleið 1970 bara at kalla sjóflutningur við skipum og bátum. Sambandið við útheimin gekk um Havnina, og bátar førdu vørur og fólk í land. Verulig havn við atløgubryggjum kom seinast í 1920-árunum.

Vegur varð lagdur til torvheiðarnar vestanfyri, Landavegurin kallaður. Annars var fyrsti rættiligi vegurin úr Havnini gjørdur í 1907, og tað var vegurin niðan á Sanatoriið, bróstsjúkrahúsið í Hoydølum. Vegur varð gjørdur til Hvítanes í 1950, men ikki fyrr enn í 1966 var Oyggjarvegurin liðugur, og trý ár seinni var koyrandi allan vegin norður og suður í Streymoynni.

Broytingarnar í ferðslumynstrinum hava havt við sær, at strandferðslan við skipum er nógv minkað, at meginparturin av fólkaflutninginum í onnur lond fer fram við flogfari, og at Havnin hevur fingið eina nógv vaksna ferðslu við bilum.

Vitjanarverd støð

 Skansin: Havnar skansi verður mettur sum eitt av fremstu fornminnum Føroya og er einasta skansaverk av sínum slag í landinum.
 Løgtingið er hægsti politiski myndugleiki í Føroyum.
 Vaglið er mitt í býnum. Her í umhvørvinum eru hús og bygningar úr seinnu helvt av 19. øld
 Viðarlundin: Inni í Viðarlundini er minnisvarði reistur til minnis um teir sjómenn, ið lótu lív undir Seinna heimskríggi. Tey fyrstu trøini vórðu sett niður uml. 1880, men tann seinna og betri eydnaða royndin var í 1903. Við Viðarlundina er eisini Listasavn Føroya.
 Norðurlandahúsið, ið arkitekturin Ola Steen hevur teknað. Húsið stóð liðugt í 1983.
 Gongin
 Vágsbotnur: Teir reyðu bygningarnir eru frá Rybergstíðini í seinnu helvt av 1700-talinum. Frammanfyri er standmyndin eftir Hans Paula Olsen, "Nólsoyar Páll" (1995). Í Vágsbotni og Tórsgøtu eru matstovur, og har verður skipað fyri mentanartiltøkum.
 Reynagarður varð bygdur um 1630 til prestin Hans Rasmussen. Ein lonin stendur eftir, og nú er hon einasta bindingverkshús í landinum.
 H. N. Jacobsens Bókahandil ella Gamli Bókahandil, er bygdur í 1860 sum realskúli, og friðaður.
 Sjósavnið: Úti á Argjum er eitt gamalt hús úr gróti, Íshúsið, sum í dag er Sjósavn.
 Skansapakkhúsið varð í 1750 bygt har, sum Tinganesskansin hevði staðið.
 Smiðjan: Tað var Restorffs Handil, sum bygdi smiðjuna í 1870-árunum.
 Niels Finsens gøta er einasta gongugøta í Føroyum.
 Glaðsheyggjur: Her hava fólk kanska búð síðan í 1600-talinum. Gamalt og nýtt rennur saman, men býlingurin er sermerktur við smáum, gomlum húsum.
 Kongaminnið varð reist í 1882. Til minnis um fyrstu kongsvitjanina í 1874.
 Káta Hornið er mitt í Niels Finsens gøtu við brunnin við dansandi børnum.
 Sparikassagarðurin: Í sparikassagarðinum er standmyndin "Maður og kvinna" eftir Janus Kamban. Trøini við Gamla Bókahandil og í sparikassagarðinum eru síðst úr í 19. øld.
 Telefonverkið
 Havnar Kirkja: Fyrsta kirkjan varð bygd í 1609 Úti á Reyni, tann næsta í 1788 við Bryggjubakka, tað er sama kirkjan, sum enn stendur, men hon varð heilt umbygd í 1865.
 Býráðssalurin: Síðan í mai í 1983 hevur Tórshavnar Býráð havt sínar regluligu býráðsfundir í Býráðssalinum.

Viðgitið fólk frá Tórshavn

 Niels Ryberg Finsen (1860-1904)
 William Heinesen (1900-1991)
 Jørgen-Frantz Jacobsen (1900-1938)
 Ingálvur av Reyni (1920-2005)
 Janus Djurhuus (1881-1948)
 Janus Kamban (1913)
 Zacharias Heinesen (1936)
 Katrin Ottarsdóttir (1957)
 Teitur (1977)

Systurstaðir

Vinabýir
  Nuuk í Grønlandi
  Reykjavík í Íslandi

Samstarvsbýir
  Stavanger í Noregi
  Aberdeen í Skotlandi

Myndasavn

Sí eisini

 Føroyar

Keldur

Føroyar

Tórshavnar kommuna
Bygdir í Føroyum
Streymoy
Høvuðsstaðir í Evropa


Hans Jacob Jacobsen

Hans Jacob Jacobsen (skaldanavn Heðin Brú) varð føddur í Skálavík 17. august 1901. Andaðist 18. mai 1987. Hann hevur havt stóran týdning fyri føroyska bókmentasøgu og er rithøvundurin aftanfyri m.a. skemtiligu skaldsøguna Feðgar á ferð. Eisini hevur hann skrivað ymiskar stuttsøgur.

Hans Jacob Jacobsen var á Føroya Fólkaháskúla veturin 1919 - 1920, og haðani fór hann til Danmarkar á landbúnaðarskúla. Síðani arbeiddi hann nøkur ár á ymsum gørðum, og í 1925 fór hann á Landbúnaðarháskúlan í Keypmannahavn, har hann tók prógv sum búnaðarfrøðingur í 1928. Eftir at hann var komin aftur til Føroya, arbeiddi hann innan landbúnaðin, og í 1942 varð hann settur sum búnaðarráðgevi. Skrivingin, sum var byrjað í lestrarárunum í Danmark, var ítriv, hann hevði við síðuna av dagliga yrki sínum. Umframt skaldsøgur og stuttsøgusøvn týddi hann ein hóp av bókmentum til føroyskt.

Hansara síðstu dagar gingu mest við at týða ymisk ævintýr og at skriva bókina Endurminningar, og í 1982 vann hann tann høgt metta bókmentaheiðurin Holberg-medaljuna.

Virðislønir

 1964: Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens
 1964: Statens Kunstfond (fyri Fjallaskuggan)
 1980 saman við Elinborg Lützen: Barnabókaheiðursløn Tórshavnar Býráðs( fyri Ævintýr I-VI)
 1982: Holberg-medaljan

Útgávur

Egin verk
 Lognbrá, skaldsøga, 1930
 Fastatøkur, skaldsøga, 1935 (framhald av Lognbrá)
 Fjallaskuggin, stuttsøgusavn, 1936
 Feðgar á ferð, skaldsøga, 1940
 Flókatrøll, stuttsøgusavn, 1948
 Leikum fagurt, skaldsøga, 1963
 Purkhús, stuttsøgusavn,1966
 Men lívið lær, skaldsøga, 1970
 Búravnurin, stuttsøgusavn, 1971
 Tað stóra takið, skaldsøga, 1972
 Endurminningar, 1980

Týðingar
 Ævintýr 1, 1959
 Ævintýr 2, 1964
 Ævintýr 3, 1968
 Ævintýr 4, 1970
 Knut Hamsun: Vælferðin, 1972
 Ævintýr 5, 1973
 Martin A. Hansen: Dupultmyndin, søgusavn, 1973
 Ævintýr 6, 1974
 William Heinesen: Glataðu spælimenninir, 1975
 William Heinesen: Móðir sjeystjørna, 1975
 F. M. Dostojevskij: Tey á Steffansleiti, 1977
 F. M. Dostojevskij: Karamasovbrøðurnir, bd I - III, 1978

Keldur
Árni Dahl: Bókmentasøga II - 1876 - 1939, Fannir 1981

Slóðir úteftir

Føroyskir rithøvundar
Føroyskir skaldsøguhøvundar
Føðingar í 1901
Føroyskir týðarar
Andlát í 1987
Skálvíkingar


10. oktober

10. oktober er dagur 283 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 284 um skotár er). 82 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1937 - Árnafjarðar kirkja verður vígd.
 1986 - Amerikanski forsetin, Ronald Reagan og sovjettiski leiðarin, Mikhail Gorbatjov, hittast á toppfundi í Reykjavík.
 2006 - Ein flogvanlukka við flogfari hjá Atlantic Airways krevur fýra mannalív í Stord, Noregi.
 2012 - Ein maður varð funnin deyður í Viðarlundini í Havn. Tað vísti seg at vera 32 ára gamli samkyndi tónleikarin Rasmus Rasumssen.

Føðingar
 1731 - Henry Cavendish, enskur vísindamaður (d. 1810)
 1813 - Giuseppe Verdi, italskur tónasmiður (d. 1901)
 1834 - Aleksis Kivi, finskur rithøvundur (d. 1872)
 1861 - Fridtjof Nansen, norskur rannsóknarmaður (d. 1930)
 1930 - Harold Pinter, enskur rithøvundur (d. 2008)
 1946 - Charles Dance, enskur sjónleikari.
 1946 - Naoto Kan, japanskur politikari.
 1958 - Tanya Tucker
 1967 - Gavin Newsom
 1985 - Marina and the Diamonds, valisisk songkvinna.
 1991 - Gabriella Cilmi, avstralsk songkvinna.

Andlát
 1963 - Édith Piaf, fronsk songkvinna (f. 1915)
 2004 - Christopher Reeve, amerikanskur filmsleikari - 52 ár.
 2012 - Rasmus Rasmussen, tónleikari úr Havn, var limur í rokktónleikabólkinum Makrel.

Oktober, 10.


11. oktober

11. oktober er dagur 284 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 285 um leypár er). 81 dagar eru eftir av árinum.
Dagurin eitur Nikatius. Hann var grikki, sum í 2. øld boðaði evangeliið í Suðurfraklandi og stovnaði kirkjulið og saman við øðrum og bygdi kirkjur m.a. í Lyon. Hann og ein av monnum hansara, Probus, vóru tiknir av døgum av uppøstum heidningum.

Hendingar
 2010 - Poul Michelsen tók seg úr Fólkaflokkinum og gjørdist leysgangari á Føroya Løgtingi.
 2014 - Fótbóltur A-landslið, menn, EM undankapping, dysturin varð leiktur í Windsor Park í Belfast: Norðurírland - Føroyar 0-2. Bæði málini komu í fyrra hálvleiki. Føroyar fingu brotsspark, men málmaðurin bjargaði. 18 ára gamli Brandur Olsen, sum í 2014 hevði gjørt sáttmála við FC København, varð skiftur inn, tá ið 10 minuttir vóru eftir og fekk harvið sín A-landsliðsdebut.

Føðingar
 1766 - Nólsoyar Páll, tjóðarhetja í Føroyum (d. 1808/9).
 1884 - Eleanor Roosevelt (d. 1962)
 1925 - Elmore Leonard, amerikanskur rithøvundur (d. 2013)
 1937 - Bobby Charlton, enskur fótbóltsleikari.
 1942 - Amitabh Bachchan, indiskur sjónleikari.
 1962 - Joan Cusack, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát
 2000 - Donald Dewar, skotskur politikari (f. 1937)

Oktober, 11.


9. oktober

9. oktober er dagur 282 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 283 um skotár er). 83 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
1446 - Hangul stavraðið verður útgivið í Korea.
1514 - Louis XII av Fraklandi giftist Mary Tudor.
1582 - Vegna íverksetan av gregorianska kalendaranum, er hesin dagurin ikki til í Spania, Italia, Póllandi og Portugal.
1760 - Sjeyárakríggið: Russland hertekur Berlin í Týsklandi.
1804 - Hobart, høvuðsstaðurin í Tasmania, verður settur á stovn.
1824 - Trælahald verður avtikið á Kosta Rika.
1831 - Ioannis Kapodistrias, fyrsti leiðari av sjálvstøðuga Grikkalandi, verður myrdur.
1888 - Washington minnisvarðin (Washington Monument) verður latin upp fyri almenninginum.
1900 - Cookoyggjar gerast bretskt hjáland.
1914 - Fyrri heimsbardagi: Antwerp í Belgia verður hertikin av Týsklandi.
1936 - Hoover Dam í Nevada, USA, framleiðir streym fyri fyrstu ferð.
1962 - Uganda gerst sjálvstøðugt land í Commonwealth.
1967 - Che Guevara verður avrættaður fyri at hava roynt at framt kollvelting í Bolivia.
1981 - Deyðarevsing verður avtikin í Fraklandi.
1986 - Sangleikurin The Phantom of the Opera verður vístur fyri fyrstu ferð í London.
2006 - Mett verður, at Norðurkorea roynir atomvápn fyri fyrstu ferð hendan dag.

Føðingar
1859 - Alfred Dreyfus, franskur hermaður (d. 1935).
1940 - John Lennon, enskur tónleikari (The Beatles) (d. 1980)
1947 - France Gall, fronsk songkvinna
1952 - Sharon Osbourne, ensk sjónvarpskona
1964 - Guillermo del Toro, meksikanskur leikstjóri
1966 - David Cameron, enskur forsætismálaráðharri

Andlát
 1942 - Símun av Skarði, føroyskt skald (f. 1872)
 1967 - Che Guevara, argentinskur kollveltingarmaður (f. 1928)
 1995 - Alec Douglas-Home, bretskur politikari (f. 1903)
 2016 - Andrzej Wajda, pólskur leikstjóri (f. 1926)

Oktober, 09.


8. oktober

8. oktober er dagur 281 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 282 um skotár er). 84 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1993 - Vegna demokratisku framstigini í Suðurafrika samtykkir ST at taka av búskaparligu tiltøkini ímóti landinum.
 1996 - Sosialurin skrivar á forsíðuni: »Fiskavirking í gjaldssteg«. Framtaksgrunnurin bakkaði fyri politiskum trýsti og gjørdi av ikki at seta pengar í Fiskavirking.
 2001 - 118 fólk doyggja, tá eitt SAS flogfar av slagnum MD-87 dettur niður beint eftir fráferð í Linate flogvøllinum í Milano í Italia.
 2003 - Tað verður gjørt alment kunnugt, at Fríðrikur krúnprinsur og Mary Donaldson eru trúlovað.

Føðingar
 1895 - Juan Domingo Peron, argentinskur forseti (d. 1974)
 1918 - Jens Christian Skou, danskur fysiologur og medisinari
 1946 - Dennis Kucinich, amerikanskur politikari
 1949 - Sigourney Weaver, amerikonsk sjónleikarinna
 1958 - Ursula von der Leyen, týskur politikari
 1968 - Høgni Mohr, føroyskur rithøvundur
 1970 - Matt Damon, amerikanskur sjónleikari
 1970 - Sadiq Khan, bretskur politikari
 1985 - Bruno Mars, amerikanskur sangari

Andlát
 1869 - Franklin Pierce, amerikanskur forseti (f. 1804)
 1967 - Clement Attlee, bretskur politikari (f. 1883)
 1992 - Willy Brandt, týskur kanslari (f. 1913)
 2004 - Jacques Derrida, franskur heimspekingur (f. 1930)

Oktober, 08.


7. oktober

7. oktober er dagur 280 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 281 um skotár er). 85 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar

Føðingar
1885 - Niels Bohr, danskur alisfrøðingur (d. 1962)
1931 - Desmond Tutu, suðurafrikanskur erkibiskupur
1952 - Vladimir Putin, forseti Russlands
1955 - Tórbjørn Jacobsen, føroyskur politikari, skipari og havnameistari
1982 - Jermain Defoe, enskur fótbóltsleikari
1986 - Gunnar Nielsen, føroyskur fotbóltsleikari

Andlát
 1849 - Edgar Allan Poe, amerikanskur rithøvundur (f. 1809)
 2020 - Mario J. Molina, meksikanskur evnafrøðingur (f. 1943)

Oktober, 07.


6. oktober

6. oktober er dagur 279 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 280 um skotár er). 86 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1582 - Av tí at gregorianski kalendarin verður settur í gildi hetta árið, finst hesin dagurin ikki í Italia, Póllandi, Portugal og Spania.
 1889 - Thomas Edison vísir sín fyrsta film fram.
 1908 - Eysturríki innlimar Bosnia og Hersegovina.
 1932 - Sjóvinnubankin verður stovnaður.
 1939 - Síðsti pólski herurin tapir í seinna veraldarbardaga.
 1955 - Í Medicine Bow Peak í Wyoming í USA dettur eitt United Airlines DC-4 niður. 66 fólk lata lív.
 1966 - LSD verður bannað í USA.
 1973 - 80 000 egyptiskir hermenn fara yvir um Suezveitina og byrjar hervið Jom Kippurkríggið.
 1978 - Anni-Frid "Frida Lyngstad og Benny Andersson úr svenska tónleikabólkinum ABBA giftast.
 1981 - Anwar al-Sadat verður dripin.
 1992 - Fíggjareftirlitið staðfestir, at Sjóvinnubankin er um at fara á húsagang, og við hesum er føroyska búskaparkreppan opinlýs.
 2000 - Slobodan Milošević leggur frá sær.
 2002 - Franska oljutangaskipið Limburg verður álopið uttanfyri Jemen.
 2008 - Altjóða fíggjar- og bankakreppa ger um seg við ógvisligum falli í keypsskálunum, ið fær fleiri lond at seta serstøk bjargingartiltøk i verk. Serliga ring er støðan í Íslandi.

Føðingar
 1820 - Jenny Lind, svensk songkvinna (d. 1887)
 1887 - Le Corbusier, sveisiskur arkitektur (d. 1965)
 1914 - Thor Heyerdahl, norskur rannsóknarfari (d. 2002)
 1930 - Hafez al-Assad, forseti í Sýria (d. 2000)
 1945 - Luiz Inácio Lula da Silva, forseti í Brasilia
 1948 - Gerry Adams, írskur politikari
 1967 - Kennet Andersson, svenskur fótboltsleikari.

Andlát
 1536 - William Tyndale, enskur bíbliutýðari, brendur á báli
 1542 - Thomas Wyatt, enskur yrkjari (f. 1503)
 1981 - Anwar al-Sadat, forseti í Egyptalandi, myrdur (f. 1918)
 1989 - Bette Davis, amerikanskur sjónleikari (f. 1908)
 1992 - Denholm Elliott, enskur sjónleikari (f. 1922)
 2020 - Johnny Nash, amerikanskur sangari og sangskrivari (f. 1940)

Oktober, 06.


12. oktober

12. oktober er dagur 285 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 286 um skotár er). 80 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
<onlyinclude>
 1948 - Fyrsti Morris Minor verður framleiddur í Onglandi.
 1973 - Juan Peron verður forseti í Argentina og konan Isabel varaforseti.
 1984 - Bretski forsætismálaráðharrin Margaret Thatcher sleppur við livinum frá eini morðroynd, tá ið ein IRA-bumba verður sprongd á Grand Hotel í Brighton, har konservativi flokkurin hevur ráðstevnu. Fimm fólk lata lív.
 1989 - Christer Pettersson, sum fekk lívlanga fongsulsrevsing fyri at hava dripið Olof Palme, verður nú frífunnin og leyslatin.
 1998 - Stutt eftir midnátt dettur eitt lítið Cessna flogfar úr Roskilde niður á oynni Stord millum Bergen og Stavanger. Øll tey níggju fólkini, sum vóru við - øll danir - lata lív.
 2000 - Í Aden, Jemen verður USS Cole álopið av tveimum sjálvmorðsbumbumonnum. 17 missa lívið, meðan í minsta lagi 39 fáa løstir.
 2002 - Ein bumba verður sprongd á einum náttklubba í Bali, sum mest verður vitjað av ferðandi. Um 200 fólk doyggja, teirra millum fleiri norðurlendingar.
 2003 - Michael Schumacher verður Formel 1 meistari fyri sættu ferð.
 2005 - Shenshou 6, ið er onnur mannaða rúmdarferðin hjá Kina, verður skotin út. Umborð eru Fei Junlong og Nie Haisheng, ið skulu vera í ringrás um jørðina í 5 dagar.
 2012 - Landsdystur í fótbólti Føroyar - Svøríki 1-2 á Tórsvølli, Rógvi Baldvinsson gjørdi málið fyri Føroyar.

Føðingar
 1537 - Edvard VI, Kongur Englands (d. 1553)
 1896 - Eugenio Montale, italskur rithøvundur (d. 1981)
 1935 - Luciano Pavarotti, italskur operasangari (deyður 2007)
 1941 - Peter Abrahamsen, danskur tónleikari
 1949 - Carlos "Sjakalurin", terroristur
 1968 - Hugh Jackman, avstralskur sjónleikari og sangari
 1975 - Marion Jones, amerikonsk ítróttakvinna
 1992 - Josh Hutcherson, amerikanskur sjónleikari

Andlát
 632 - Honorius 1., pávi
 642 - Jóannes 4., pávi
 1730 - Fríðrikur 4., kongur í Danmark (f. 1671)
 1997 - John Denver, amerikanskur sangari og sjónleikari (f. 1943)

Merkisdagar

 Hinduisma - Dussehra (2005)
 Jødadómur - Jom Kippur byrjar við sólsetur (2005)
 Ekvatorguinea - Tjóðardagur (fekk loysing frá Spania í 1968)
 Malavi - Mammudagur
 Spania - Tjóðardagur

Oktober, 12.


13. oktober

13. oktober er dagur 286 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 287 um skotár er). 79 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 54 - Claudius I, keisari í Rómverjaríkinum, verður eitraður av konu síni Agrippinu og doyr.
 1943 - Nýggja stjórnin í Italia fer í part við teimum sameindu og sendur Týsklandi krígsavbjóðing.
 1944 - Riga, høvuðsstaður í Lettlandi, verður fríaður av reyða herinum.
 1977 - Fýra palestinar ræna eitt Lufthansa flogfar á veg til Somalia og krevur, at 11 límir í Rote Armee Fraction verða leyslatnir.

Føðingar
 1840 - Daniel Niclasen, róptur Ríki Dánjal, í Sørvági (d. 1900), keypmaður, løgtingsmaður.
 1908 - Steinn Steinarr, islendskt skald (d. 1958)
 1910 - William Martin Smith í Vági, málari, løgtingsmaður (d. 1978).
 1925 - Margaret Thatcher, bretskur forsætismálaráðharri (d. 2013).
 1931 - Raymond Kopa, franskur fotbóltsleikari.
 1934 - Nana Mouskouri, grikskur sangari
 1941 - Paul Simon, amerikanskur sangari, sangskrivari og gittarleikari
 1956 - Chris Carter, skaparin av The X-Files
 1971 - Sacha Baron Cohen, enskur sjónleikari.
 1980 - Ashanti, amerikanskur sangari

Andlát
 54 - Claudius I, keisari í Rómverjaríkinum (f. 10 f.Kr.
 1673 - Kristoffer Gabel (f. 1617)
 1955 - Manuel Ávila Camacho, forseti í Meksiko (f. 1897)
 1966 - Clifton Webb, amerikanskur sjónleikari (f. 1889)
 2016 - Dario Fo, italskur dramatikari, leikstjóri, rithøvundur og sjónleikari (f. 1926)
 2016 - Bhumibol Adulyadej, Kongur Tailands (f. 1927)

Oktober, 13.


14. oktober

14. oktober er dagur 287 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 288 um skotár er). 78 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1912 - Morðroynd verður framd móti Theodore Roosevelt av einum mentalt órógvaðum manni, sum eitur Schranke. Roosevelt verður bjargaður av einum tjúkkum frakka og nøkrum skjølum, hann hevur í innaralummanum.
1951 - Elduvíkar kirkja verður vígd.
 1962 - Kubakreppan byrjar, tá eitt amerikanskt U-2 flogfara tekur myndir av sovjetiskum kjarnorkuvápnum, sum verður sett upp á Kuba í Karibia.
 1964 - Leonid Bresjnev verður nýggjur aðalskrivari í sovjetiska kommunistaflokkinum og harvið leiðari í Sovjetsamveldinum eftir Nikita Khrusjtjov.
 1964 - Martin Luther King fær sum tann yngsti higaril Nobel friðarheiðurslønina.
 1969 - Olof Palme verður forsætisráðharri í Svøríki.
 1991 - Tríggir mans drukna í vanlukku í Mykinesi: Martin Danielsen, Leo Hans Johannesen og Eli Andrésen. Teir vóru í ferð við at føra seyð við báti, tá báturin holvdist. Sjey mans vóru við bátinum, fýra vórðu bjargaðir.
 1994 - Palestinski leiðari, Yasser Arafat og Yitzhak Rabin, forsætisráðharri, og Shimon Peres, uttanríkisráðharri í Ísrael, fáa Noblel friðarheiðurslønina.

Føðingar
 1890 - Dwight D. Eisenhower, amerikanskur forseti (d. 1969).
 1911 - Cai A. Vagn-Hansen, amtmaður og ríkisumboðsmaður í Føroyum (d. 1990).
 1927 - Roger Moore, enskur sjonleikari.
 1940 - Cliff Richard, enskur sangari.
 1971 - Jyrki Katainen, finskur politikari.
 1978 - Usher, amerikanskur sangari.

Andlát
 1703 - Thomas Kingo var biskupur á Fjóni og sálmaskald.
 1990 - Leonard Bernstein, amerikanskur komponeraða og direktur - 72 år.

Oktober, 14.


15. oktober

15. oktober er dagur 288 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 289 um skotár er). 77 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1582 - Gregor 13. setur gregorianska kalendaran í gildi. Orsakað av hesum kemur hesin dagur beint eftir 4. oktober hetta árið
 1814 - Napoleon I byrjar sína útlegd á St. Helenu í Atlantshavinum
 1863 - Amerikanska borgarakríggið: Fyrsti virkisføri kavbáturin CSS Hunley søkkur í eini roynd, og uppfinnarin druknar.
 1995 - Saddam Hussein fær 99,96% av atkvøðunum við forsetavalið í Irak
 2001 - Cassini rúmdarfarið er einans 180 kilometrar frá Io, mánanum hjá Jupiteri
 2003 - Ilham Alijev verður forseti í Aserbaidjan eftir pápa sín Heydar Alijev

Føðingar
 1542 - Akbar Mikli, indiskur stórmogulur (d. 1605)
 1844 - Friedrich Nietzsche, týskur heimspekingur (d. 1900)
 1869 - Sigert O. Patursson, ævintýrari
 1870 - Árni Thorsteinson, íslenskur ljósmyndari og tónskald.
 1894 - Mosje Sjarett, ísraelskur forsætisráðharri (d. 1965)
 1926 - Michel Foucault, franskur heimspekingur (d. 1984)
 1946 - Richard Carpenter, amerikanskur sangari (Carpenters)
 1953 - Tito Jackson, amerikanskur sangari
 1957 - Tóroddur Poulsen í Tórshavn, rithøvundur.
 1972 - Sandra Kim, belgiskur sangari
 1981 - Elena Dementieva, russiskur tennisleikari
 2005 - Christian Valdemar Henri John

Andlát
 1900 - Zdeněk Fibich, kekskur tónasmiður (f. 1850)
 1917 - Mata Hari, niðurlendskur dansari og njósnari (f. 1876)
 1946 - Hermann Göring, týskur luftvápnayvirmaður (f. 1893)
 1964 - Cole Porter, amerikanskur jazztónleikari (f. 1891)
 2012 - Norodom Sihanouk, kambodiskur Kongur (f. 1922)

Oktober, 15.


16. oktober

16. oktober er dagur 289 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 290, um skotár er). 76 dagar eru eftir av árinum.

Hendingar
 1793 - Franska drotningin Marie Antoinette verður dømd sek í svikagerð og verður tikin av døgum við hálshøgging í falløks (guillotinu) í Paris.
 1865 - Bíggjar kirkja verður vígd.
 1923 - Walt Disney stovnar The Walt Disney Company saman við bróður sínum, Roy.

Føðingar
 1854 - Oscar Wilde, írskur rithøvundur (d. 1900)
 1886 - David Ben-Gurion, ísraelskur forsætismálaráðharri (d. 1973)
 1890 - Michael Collins, írsk frælsishetja (d. 1922)
 1908 - Enver Hoxha, albanskur einaræðisharri (d. 1985)
 1909 - Palle Lauring, danskur rithøvundur.
 1925 - Angela Lansbury, ensk-amerikonsk sjónleikarinna.
 1929 - Fernanda Montenegro, brasilsk sjónleikarinna.
 1939 - Suely Franco, brasilsk sjónleikarinna
 1946 - Suzanne Sommers, amerikanskur sjónleikari
 1953 - Paulo Roberto Falcão, brasilskur fótbóltsleikari
 1958 - Tim Robbins, amerikanskur sjónleikari og leikstjóri
 1962 - Flea, avstralskur tónleikari (Red Hot Chili Peppers)
 1983 - Loreen, svensk songkvinna.
 1991 - Jedward, írsk poppduo.

Andlát
 1793 - Marie Antoinette, drotning í Fraklandi (avrættað) (f. 1755)
1916 - Daniel Jacob Danielsen, føroyskur trúboðari
 1946 - avrættaðir eftir nürnbergrættargongdina
 Hans Frank, týskur krígsbrotsmaður (f. 1900)
 Wilhelm Frick, týskur krígsbrotsmaður (f. 1877)
 Alfred Jodl, týskur hernaðaryvirmaður (f. 1890)
 Ernst Kaltenbrunner, eysturrískur SS hermaður (f. 1903)
 Wilhelm Keitel, týskur hernaðaryvirmaður (f. 1882)
 Joachim von Ribbentrop, týskur politikkari (f. 1893)
 Alfred Rosenberg, týskur hugmyndafrøðingur (f. 1893)
 Fritz Sauckel, týskur krígsbrotsmaður (f. 1892)
 Arthur Seyss-Inguart, eysturríkskur nasileiðari (f. 1894)
 Julius Streicher, týskur propagandastjóri (f. 1887)
 1951 - Liaquat Ali Khan, fyrsti forsætismálaráðharrin í Pakistan (f. 1896)
 1988 - Christian Matras, føroyskur rithøvundur (f. 1900)
 2017 - Daphne Caruana Galizia, maltesiskur journalistur og bloggari (f. 1964)

Oktober, 16.


17. oktober

17. oktober er dagur 290 í árinum í gregorianska kalendaranum (dagur 291 um skotár er). 75 eru dagar eftir av árinum.

Hendingar

 1662 - Karl 2., kongur í Onglandi, sendur Dunkerque til Frakland fyri 40.000 pund
 1800 - Ongland tekur valdið á niðurlendska hjálandinum Curaçao
 1970 - Anwar Sadat verður forseti í Egyptalandi
 1979 - Móðir Teresa fær friðarheiðursløn Nobels
 1989 - Loma Prieta jarðskjálvtin (7,1 á Richterstiganum) rakar San Francisco, Kalifornia
 2003 - Carlos Mesa verður forseti í Bolivia
 2015 - Svimjihøllin Páls Høll ið hevur Føroya fyrsta langhyl á 50 metrar, verður alment tikin í nýtslu og letur upp alment. Hátíðarhald við luttøku av svimjaranum úr Vági, Pál Joensen, ið høllin eitur eftir, landsstýrisfólkunum í Vági, Sirið Stenberg og Henrik Old, umboðum fyri sjálvognargrunnin Páls Høl: Dennis Holm, John Henrik Holm og Jón Bjarnason og øðrum.

Føðingar
 1879 - Mikkjal á Ryggi, føroyskur rithøvundur og sálmaskald (d. 1956)
 1912 - Jóhannes Páll 1., pávi (d. 1978)
 1915 - Arthur Miller, amerikanskur rithøvundur (d. 2005)
 1918 - Rita Hayworth, amerikonsk sjónleikarinna (d. 1987)
 1948 - Margot Kidder, kanadisk sjónleikarinna.
 1958 - Alan Jackson, amerikanskur sangari og skald.
 1972 - Eminem, amerikanskur rappari.
 1972 - Wyclef Jean, haiti-føddur sangari.
 1979 - Kimi Räikönnen, finskur Formel 1 koyrari.
 1988 - Dami Im, koreansk-avstralsk songkvinna.

Andlát

 1757 - René Antoine Ferchault de Réaumur, franskur vísindamaður (f. 1683)
 1849 - Frédéric-François Chopin, f. Fryderyk Franciszek Chopin, polskur-franskur tónasmiður - (f. 1810)
 1922 - Søren Emil Müller, føroyskur politikari, reiðari og vinnulívsmaður (f. 1856)

Oktober, 17.


Slovenia

Slovenia er lýðveldi í Miðevropa. Í vestri hevur Slovenia mark við Italia, í norðri við Eysturríki, í eystri við Ungarn og í suðri við Kroatia.

Landafrøði
Høvuðsgrein: Slovensk landafrøði

Fjallalandið Slovenia er í útnyrðingspartinum á Balkan, millum Alpurnar og Adriahavið.

Vakra landslagið við høgum fjøllum, vøtnum og skógum dregur mong ferðafólk. Alpurnar eru suður í Norðurslovenia. Her eru høg fjøll og djúpir, avbyrgdir dalar. Smáir býir og smáar bygdir við smølum krókutum vegum og timburhúsum eru í dølum og líðum, har ikki er árent fyri skalvi og omanlopi. Av tí at so ringt er at koma fram í hesum kavatakta og bratta lendi, vórðu hesi búpláss mestsum avbyrgd í øldir, men nú á døgum eru tey ímillum best umtóktu ferðamannastøð í Slovenia.

Størsta áin í Slovenia eitur Sava. Hon rennur úr norðara parti í ein landsynning ígjøgnum landið út móti Kroatia og Donaudalinum.
Aðrar kendar áir eru Soča (hon rennur tætt við markið til Italia og eitur Isonzo á italskum), Drava og Mura.

Mesta fólkið í Slovenia býr í smáum býum ella í mongu bygdunum, ið eru um alt landið. Um 300.000 fólk búgva í høvuðsstaðnum Ljubljana - hann er næstminsti høvuðsstaður í Evropa.

Býir í Slovenia
Slovenskir býir við fleiri enn 20 túsund íbúgvum í 2011.
 Ljubljana (272.220)
 Maribor (95.171)
 Celje (37.520)
 Kranj (36.874)
 Velenje (25.456)
 Koper (24.996)
 Novo Mesto (23.341)

Mentan
Høvuðsgrein: Slovensk mentan

Hóast slovenar vóru undir eysturríkarum í nærum túsund ár, hava teir varðveitt mentan sína og mál sítt, sum hoyrir til slavisku málini. Litføgur klæði við baldýraðum mynstrum og eitt sjáldsamt høvuðklæði eru partur av mentan teirra.

Søga
Høvuðsgrein: Slovensk søga

Eftir at hava staðið undir Eysturríki og síðan verið samveldisríki í Jugoslavia, gjørdist landið frælst í 1991.

Búskapur
Høvuðsgrein: Slovenskur búskapur

Kríggið í gomlu samveldislondunum er farið illa við búskapinum, helst í ferðavinnuni. Stórir skógir eru í Slovenia: haðan fæst viður til saguløð og pappírsverksmiðjur. Seinastu árini hava slovenar fingið nógvar vesturevropeiskar fyritøkur at loyvt slovenum at byggja verksmiðjur, sum gera til dømis bilar, trukkar, mortorsúkklur og køliskáp í verksmiðjum í Slovenia.

Politikkur
Høvuðsgrein: Slovenskur politikkur

Hygg eisini at

Ávisingar úteftir
 Slovenia.si. Your gateway to information on Slovenia.
 Government of the Republic of Slovenia
 Slovenia
 Mountaineering in Slovenia

Evropa
ES