Kenja

Lýðveldið Kenja (enskt: Republic of Kenya, swahili: Jamhuri ya Kenya) er eitt land í Eysturafrika. Kenja hevur mark við Tansania í suðri, Somalia í eystri, Etiopia í norðri og í vestri við Uganda og Sudan. Høvuðsstaðurin í Kenja er Nairobi. Nairobi er eisini størsti býur og hevur uml. 2,94 millionar íbúgvar. Mombasa er á eysturstrondini og er næststørsti býur. Mombasa er størsti havnabýur í landinum, og frá hesum býnum liggur ein jarnbreyt sum gongur til høvuðsstaðin Nairobi og víðari inn í grannalandið Uganda. Almennu málini eru tvey í tali, enskt og swahili. Fólkatalið í landinum er 37,9 millionar. Arbeiðsloysið í januar 2009 var 40 prosent.

Síðan Kenja loysti frá Stóra Bretlandi í 1963, hava viðurskiftini í landinum verið rættiliga støðug og politiska stýrið mest sum fólkaræðiligt. Landið er eitt av ríkastu londum í Afrika. Revsifrælsi fyri løgregluharðskap er ein stórur trupulleiki.

Søga

Um 1905 høvdu bretar lagt alt Kenja undir seg. Hvít niðursetufólk úr Stóra Bretlandi og Suðuramerika fingu nógv dyrki- og graslendi í fruktagóða hálendinum, har Masai-, Nandi- og Kikuyufólkið helt til. Niðursetufólkið fekk skjótt stóra ávirkan á bretsku hjálandafyrisitingina. Um somu tíð búsettu mangir indarar seg í Kenja og fóru at fáast við handilsvinnu. Teir vórðu misnøgdir við, at tey hvítu sluppu at leggja ta bestu jørðina undir seg og fingu so stóra politiskan ávirkan. Bretska stjórnin varð hvørki sinnað at lata niðursetufólkið ella indarar fáa ov stórt vald, og í 1923 kunngjørdi hjálandaráðharrin, at krøv og áhugamál upprunafólksins áttu at verða tikin fram um alt annað. Men stjórnin gjørdi einki við ætlanina um at seta tiltøk í verk, sum kundu bøta um viðurskiftini og skapa framburð hjá afrikanarum, og hvíta niðursetufólkið setti seg harðliga upp ímóti øllum broytingum í jarðarbýtinum.

Fyrst í hesari øldini mistu neytahaldarar av Masaifólkinum, ið er flakkfólk, stórar víddir, tí at hvíta niðursetufólkið legði lendið undir seg til landbúnað. Mangir masaiar lótu seg ikki ávirka av mentan teirra hvítu og liva enn, sum forfedrarnir gjørdu.

Yvirgangur

2. apríl 2015 tóku fimm limir í muslimska yvirgangsfelagsskapinum al-Shabab seg inn í ein skúla í Kenja, har tey fleiri fólk til gísla. Álopið á lærda háskúlan í Garissa, nærhendis markinum til Somalia, kostaði 147 mannalív og 79 vórðu særd. Somaliska mótmælisrørslan, al-Shabaab, ið hevur samband við Al-Qaeda, hevur tikið ábyrgd fyri gíslatøkuni. Sambært yvirgangsfelagsskapinum, ið hevur tosað við BBC, so leyslata tey muslimar, men drepa tey kristnu í skúlanum. Ein næmingur í skúlanum fortelur fyri BBC hvat hendi, tá yvirgangsmenninir tóku seg inn í skúlan, og byrjaðu at spyrja fólk, um tey vóru kristin ella muslimar: "Um tú vart kristin, so varð tú skotin á staðnum. Hvørja ferð eg hoyrdi eitt skot, væntaði eg, at eg fór at doyggja", segði Wetangula við BBC. Wetangula varð bjargaður, tá trygdarfólk komu inn gjøgnum eitt vindeyga og hjálptu honum og øðrum næmingum til rýmingar. Fólk, sum sluppu við lívinum hava greitt frá, hvussu vápnaðu menninir háðaðu offrini, áðrenn tey vórðu dripin. Eitt nú vóru lesandi noydd at ringja heim til foreldrini fyri at biðja tey um at kenjanskir hermenn fóru úr Somalia. Síðan vórðu tey skotin. Fleiri yvirlivdu við at lata sum um tey vóru deyð, meðan vápnaðu menninir gingu runt á skúlanum og leitaðu eftir fólki at drepa. Hersetingin av skúlanum vardi allan dagin og endaði við at teir fýra gerningsmenninir drupu seg sjálvar við at útloysa sjálvmorðsbumbuvestarnar, teir vóru í.

Tað var eisini al-Shabaab, sum í september í 2013 leyp á Westgate-innkeypsskálan í kenjanska høvuðsstaðnum Nairobi og drap 67 fólk. Westgate-keypsskálin er sera vælumtóktur millum útlendingar í Nairobi. Máld í mannalívum er blóðbaðið á universitetinum í Garissa tað ógvusligasta, sum hevur verið í Kenja síðan 1998, tá Al-Qaeda bumbaði amerikansku sendistovuna. Tá lótu 213 fólk lív orsaka av eini sterkari bumbu, sum var fjald í einum lastbili.

Fólkið

Meginparturin av fólkinum livir av jarðarbrúki og dýrahaldi til egna nýtslu. Fáastaðni í heiminum fjølgast fólkið so skjótt sum í Kenja, fólkavøksturin elvir til fátækradømi, stríð um rættindi til jørðina og ósemju ímillum fólkasløgini. Fleiri staðni í landinum verður boðað frá etniskum harðskapi.

Mong fólkasløg búgva í Kenja. Eitt av hesum fólkasløgum, kikuyufólkið, býr uppi í hálendinum undir Kenjafjalli. Gudur teirra, Ngai, verður hildin at hava bústað á fjallinum, og tí byggja teir altíð húsini soleiðis, at dyrnar venda ímóti fjallinum. Sum tveir triðingar av teimum 70 ættarbólkunum í landinum talar kikuyufólkið bantu. Ásiatar, arábar og evropearar - um enn fáir - búgva eisini í Kenja.

Pápin hjá Barack Obama er føddur í býnum Alego-Kogello í Kenja, men Obama hevur ongantíð búð í Kenja. Hann hevur tó vitjað landið tríggjar ferðir. Omma Obama, 87 ára gamla Sarah Onyango Obama, býr framvegis í Alego-Kogello í Vesturkenja.

Næstan allir kenjanar eru kristnar (78 prosent av fólkinum).

Mentan

Ítróttur

Rennararnir á leiðini við Stóra Rivudal í Kenja eru av allar bestu langrennarum í heiminum. Í 3.000 metra forðarenning hava teir vunnið olympiskt gull fimm ferðir í sjey leikum. At teir eru so trystir at renna, kann vera av tí, at teir búgva í hálendi, og at teir frá barnsbeini renna langan veg í skúla og heim aftur. Kenjanski stórrennarin Móses Kiptanui (føddur 1. oktober 1970) hevur sett heimsmet á 3.000 metra teininum í renning og á 3.000 metra teininum í forðarenning.

Búskapur

Mesta landslagið í hesum parti í Afrika er slættar grasfløtur, nevndar savanna. Dýralívið á savannuni er tiltikið, og á hvørjum ári koma mong ferðafólk úr øllum heiminum at síggja tað. Hetta er vorðin týðandi vinna. Te og kaffi eru eisini vorðin góð inntøka. Námsvinna og smáir bóndagarðar hava altíð havt stóran týdning, og aðrar vinnur taka seg upp nú.

Tá ið Kenja var bretskt hjáland, var stórur dentur lagdur á at dyrka grøði til útflutning; hetta varð gjørt á stórum gørðum, og gott vegakervið við vegum og jarnbreytum varð lagt. Kenja er eitt av ríkastu londunum í Afrika. Nógv kaffi og te verða útflutt, og sjáldsomu dýrini í stóru tjóðargørðunum draga mong ferðafólk til landið.

Týdningarmesti útflutningur í Kenja er landbúnaðarvørur, men nógvastaðni er ov turt at dyrka jørðina. Í hálendinum - har meiri avfall er - verða dyrkað te, kaffi, hveiti, mais, sissal og sukurrør. Har turrast er, eru stórir neytagarðar, har teir halda mjólkneyt og sláturneyt. Nógv grønmeti verður eisini dyrkað, har tað ber til at veita vatn á lendið úr vøtnum og byrgingum; til dømis verða grønar bønir fluttar út við flogfari.

Tropiskar strendur og nakrir av bestu tjóðargørðunum í Afrika draga túsundtals ferðafólk til Kenja. Hetta er vorðin týdningarmikil vinna, og kenjansku myndugleikarnir hava gjørt stórar íløgur í vegir, flogvøllir og gistingarhús, til tess at gera Kenja til best umtókta ferðamannaland í Afrika. Flestu ferðafólkini koma higar at síggja dýrini í tjóðargørðunum; tí ger landið sítt ítasta at verja dýralívið og at jagstra og taka ránsveiðumenn.

Umhvørvisstøðan

Vatntrot

Í Kenja eru 1,6 milliónir íbugvar so meint raktir av manglandi reinum vatni, at teir hungra. Sambært ST-felagsskapinum UNESCO í mars 2015 hava heili 17 milliónir av kenjabúgvunum ikki atgongd til reint vatn. Nógvastaðni noyðast fólk at ganga nógvar kilometrar fyri yvirhøvur at fáa fatur á vatni.

Hygg eisini at
Nairobi
Afrika

Keldur


Tintin

Tintin er teknirøð, sum eisini er gjørd til teknifilm og leikfilm. Franskmælti belgiski listamaðurin Georges Remi, sum brúkti skaldanavnið Hergé, skrivaði og teknaði teknirøðina um Tintin.

Høvuðspersónurin í teknirøðini er ungi tíðindamaðurin Tintin. Hann og hundurin Terri eru teir einastu, sum eru við í øllum søgunum. Á ferðum sínum runt heimin fær Tintin hjálp frá ymsum vinum sínum, sum eru afturvendandi í bókunum. Har ímillum eru Haddock kapteynur, løgreglumenninir Dupond og Dupont og Tournesol, professari, sum er eitt sindur av einum ørvitisknokki.

Upplivingar Tintins

Bara tvær av søgunum eru givnar út á føroyskum:

 Hin gátuføra stjørnan (10)
 Tignarstavur Ottokars (8)

Tintin í Norðurlondum

Danmark

Á donskum hava søgurnar verið í bløðunum Kong Kylie, Politiken, Fart og tempo, Se og Hør og Billed Bladet umframt at verða givnar út í bókum í fleiri umførum í tveimum umsetingum.

Fyrra umsetingin er eftir Jørgen Sonnergaard og varð upprunaliga givin út millum 1960 og 1989. Søgurnar eru givnar út í tilvildarligari raðfylgju, og í talvuni er nummarið sett í klombrum eftir heitið á søguni. Flestu skreytheftini í hesi røðini eru uppafturprentað fleiri ferðir, tey elstu umleið 18 ferðir.

Seinna umsetingin er eftir Niels Søndergaard og varð upprunaliga givin út millum 2005 og 2007 í innbundnum bókum uttan nummar á. Síðani er øll røðin eisini givin út í minni innbundnum bókum umleið 17 x 22½ cm, nevnd minicomics; henda røðin hevur rætta nummarið á rygginum. Frá 2011 og fram til 2019 varð nýggja umsetingin eisini givin út í teimum vanligu skreytheftunum, men uttan nummar á rygginum.

Noreg

Á norskum (bokmål) eru søgurnar eisini givnar út í fleiri umførum. Fyrstu ferð, í 1972, vórðu bara 4 søgur givnar út. Aðru ferð, 1978-1980, vórðu 11 søgur givnar út. Triðju ferð, 1984-1990, vórðu allar givnar út, bæði sum skreythefti og innbundnar. Í øllum trimum førum var raðfylgjan tilvildarlig, og nummarið er við í talvuni - fyrsta raðfylgjan í {tuborgklombrum}, onnur raðfylgja í [kantutum klombrum], og triðja raðfylgjan í 〈spískum klombrum〉.

Fjórðu ferð vórðu tær 23 fyrstu søgurnar givnar út í rættari raðfylgju í 8 bókum, sum bert kundu keypast saman í eini eskju. Hendan útgávan var nakað minni enn hinar útgávurnar.

Fimtu ferð, 2010-2012, vórðu allar 24 søgurnar givnar út í 12 bókum við tveimum søgum í hvørjari. Tíverri ikki í kronologiskari raðfylgju. Hendan útgávan er talmerkt (1a), (1b) o.s.fr. í vanligum (avrundaðum) klombrum.

Svøríki
Á svenskum komu 4 bøkur 1960-1962, sum Per Kellberg umsetti. Øll røðin kom út frá 1968 til 1977, hesu ferð vóru tað Karin og Allan B. Janzon, sum umsettu. Nýggjasta umsetingin er frá 2004-2005, og henni hevur Björn Wahlberg staðið fyri.

Ísland
Forlagið Fjölvi útgav flestu søgurnar á íslenskum frá 1971 til 1978 í tilvildarligari raðfylgju. Í talvuni er árstal sett eftir heitið á søguni. Flestu søgurnar hevur Loftur Guðmundsson týtt, nakrar hevur Þorsteinn Thorarensen týtt; tær eru endurprentaðar eina til fýra ferðir.

Tinni í Sovétríkjunum varð ikki útgivin fyrr enn í 2007 vegna politiska innihaldið, ið tóktist vera sera eymt evni í 1970- og 1980-árunum. Søguna hevur Björn Thorarensen týtt.

Í 2010 fór forlagið Iðunn at endurútgeva bøkurnar í minni stødd, umleið 16½ x 22½ cm.

Yvirlit yvir Tintin-bøkur og heiti teirra á norðurlandamálum

Filmsbøkurnar eru gjørdar eftir filmar, og Hergé hevur ikki verið við til at skriva ella tekna nakra av teimum. Greg skrivaði og Bob de Moor teknaði Tintin et le lac aux requins.
Einasta norðurlendska málið, sum Tintin et le oranges bleues er útgivin á, er íslendskt.

Tintin-filmar

Ísland
21 av teimum 24 bókunum vórðu útgivnar sum teknifilmar, og vórðu allir hesir filmar útgivinir, yvir 3 seriur, við íslenskari talu. Í vanligari talu verða teir kallaðir ""Tinnamyndirnar" (á føroyskum "Tintin filmarnir". Í fyrsta umfari, tá filmarin vórðu útgivnir í 1980-árunum var tað bert ein persónur, sjónleikarin Eggert Þorleifsson, sum tosaði fyri allar persónarnar í filmunum. Men mitt í 2000-árunum vórðu filmarnir endurútgivnir við fleiri røddum. Nakað sum var nógv umtalað, tí ættarliðið sum vaks upp við filmunum í 1980 og 1990-árunum, vildu meina at tað tók sjarmuna frá hesum klassisku teknifilmum, og at tað var óneyðugt at broyta nakað sum ikki var í ólagi.

Í 2011 kom biograffilmurin The Adventures of Tintin: The Secret of the Unicorn, Steven Spielberg leikstýrdi. Áskoðarar kundu velja um tey sóu filmin í biografunum á íslenskum ella enskum.

Ávísing úteftir

 Upplivingar Tintins á donsku ComicWiki
 Tintin á donsku ComicWiki
 Tintin á skandinavisku Minetegneserier
 Tintin á svensku Seriewikin
 Tintin á íslensku myndasogur.is
 Svensk grein um Tintin-útgávur

Teknirøðir
Teknifilmar
Filmur


Changeling

Changeling (á føroyskum: Býtisbarn) er ein amerikanskur filmur. Hesin krimi/drama filmurin við Angelina Jolie, John Malkovich og leikstjórnaður av Clint Eastwood, ið var tilnevndur til tveir Academy Award Oscars, er bygdur á eina sanna søgu.

Filmurin byrjar í Los Angeles í Kalifornia, mars 1928, tá Christine Collins (Angelina Jolie), ein einlig mamma, kemur heim og sær, at níggju ára gamli sonur hennara, Walter (Gattlin Griffith), er horvin. Púra frá sær sjálvari ringir hon til politiið og greiðir frá hvat hent er. Fimm mánaðir seinni frættir hon at Walter er funnin í Illinois. Politiið, ið fegnast um at endiliga fáa positivt ummæli, tí teir annars bert verða settir í samband við korruptión og svart samstarv við teir ólóligu. Gleðin hvørvur tú skjótt, tá Christine sigur at drongurin, hon er komin at taka ímóti á tokstøðini, ikki er sonur hennara.

Hvat síðani hendir í filminum er ein rekkja av korruptheitum, hvar politiðið roynir at manipulera Christine til at halda, at "Walter" veruliga er sonur hennara. Hóast hetta er sera torført og sera niðurgerandi fyri Christine, kempar hon sterkt ímóti trýstinum og hevur enn eina vón um at finna son sín.

Leikarar

 Angelina Jolie
 Jeffrey Donovan
 John Malkovich
 Jason Butler Harner
 Amy Ryan
 Michael Kelly
 Geoff Pierson
 Colm Feore
 Denis O'Hare

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða

Amerikanskir filmar


Pirates of the Caribbean: At World's End er ein amerikanskur filmur frá 2007. Vit fylgja Will Turner (Orlando Bloom), Elisabeth Swann (Keira Knightley), Barbossa (Geoffrey Rush) og Tia Dalmu (Naomie Harris) á einari ferð til heimsins enda og víðari fyri at bjarga Jack Sparrow (Johnny Depp) frá ríkinum hjá teimum deyðu, og síðani við tað endaliga slagið um sítt pláss í verðini. Filmurin varir í heilar 2 tímar og 48 minuttir.

Søgugongd
Tað er ein ógvuliga døpur tíð fyri sjónrænaralívið í heiminum, nú tá Lord Cutler Beckett (Tom Hollander) hevur yvirtikið spøkilsisskipið "The Flying Dutchman", eins og hann hevur fingið takið á skiparanum Davy Jones (Bill Nighy). Hann hevur nevniliga hjartað hjá Davy Jones í einari eskju. Við hesum skipi, ið ikki kann vinnast á, herja teir tey sjey høvini, og roynir Beckett at náa máli sínum, ið er at oyða alt sjórænaralív í heiminum.

Elizabeth Swann (Keira Knightley), Will Turner (Orlando Bloom) og Barbossa (Geoffrey Rush) gera so eina ætlan um at samla saman "The Nine Lords of the Brethren Court", so hesi saman kunnu sigra á Beckett og hansara skipi. Av teimum níggju er Jack Sparrow (Johnny Depp) ein. Men hann er fangaður í "Davy Jones' Locker" eftir møtið við "The Kraken" í seinna filminum "Pirates of the Caribbean: Dead Man's Chest". Tí fara Swann, Turner og Barbossa í felag við kinesiska sjórænaranum Sao Feng úr Singapor út á heimsins enda fyri at bjarga Jack Sparrow. Men sjálvt um tey fáa samlað øll níggju saman, verður hetta møguliga ikki nóg mikið til at vinna á Beckett. Tí verða tey noydd at fría gudinnuna Kalypso, ið er fangað í menniskjaligum hami, og harvið eisini sannføra hana um at koma teimum til hjálpar. Men sum svik omaná svik verður framt, vísir tað seg, at øll hava hvør sítt mál, og at eingin er til at líta á.

Leikarar

 Johnny Depp
 Orlando Bloom
 Keira Knightley
 Chow Yun-Fat
 Geoffrey Rush
 Bill Nighy
 Tom Hollander
 Naomie Harris
 Stellan Skarsgård
 Kevin McNally
 Jack Davenport
 Lee Arenberg
 Mackenzie Crook
 Jonathan Pryce
 Keith Richards

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða
 Lýsing

Amerikanskir filmar
Pirates of the Caribbean


Mr. Bean's Holiday

Mr. Bean's Holiday er ein bretskur filmur úr 2007. Filmurin varir í 86 minuttir. Filmurin er tikin upp í Fraklandi. Høvuðsleikarar í filmurin eru Rowan Atkinson, Emma de Caunes og Willem Dafoe. Filmurin eru framleiddur í Bretlandi.

Tá Mr. Bean (Rowan Atkinson) vinnur eina ferð til Fraklands, er hann ikki sørt glaður. Við einum lítlum kufferti og einum flottum upptøkutóli, ið var við í vinninginum, fer hann við flogfarinum til Fraklands og skal taka tokið til Cannes, ið er staðið, hann skal búgva. Men alt gongur ikki heilt sum ætlað. Tá hann skal omborð á tokið, skal hann sjálvandi hava film av sær sjálvum. Hann biður ein tilvildarligan mann filma seg, ímeðan hann gongur inn í tokið, og hetta førir við sær, at maðurin ikki nær tokið. Tá Mr. Bean sær, at sonur mannin longu er inni í tokinum og hoyrir, hvussu teir rópa í panikki um, hvat nú er at gera, fær hann skuldarkenslu, serliga tá hann sær, hvussu ørkymlaður drongurin er. Hann ger av at royna at hjálpa dreinginum at finna pápan aftur. Men alt gongur ikki sum ætlað.

Teir hava trupult við at samskifta, tí at teir ikki skilja málið hjá hvørjum øðrum, eftirsum drongurin er russari, men hóast tað kemur eitt heldur løgið vinarlag teirra millum. Tá Bean missir mappuna og tokbillettina burtur á eini tokstøð, sær alt rættiliga svart út. Teir noyðast at bidda og framføra gøtusjónleik fyri at skaffa sær pengar til at finna pápa dreingin aftur.

Á hesi longu ferð hitta teir eisini ungu sjónleikarinnuna Sabine (Emma de Caunes), ið hevur stórar dreymar um at gerast heimskend sjónleikarinna. Hon bjóðar seg til at koyra Bean og dreingin til Cannes, av tí at hon sjálv er á veg hagar til ein films festival. Hon skal til premieruna til ein film, ið hon hevur ein lítlan, men avgerðandi leiklut í. Tó hava filmsfólkini snýtt hana, og av hesum gerst hon sera skuffað.

Leikarar
 Rowan Atkinson
 Emma de Caunes
 Willem Dafoe
 Jean Rochefort
 Max Baldry
 Karel Roden

Sí eisini
 Mr. Bean

Bretskir filmar


Baldrian

Teknirøðin Baldrian í Barnablaðnum er upprunaliga úr Norsk Barneblad og eitur Smörbukk. Frá 1939 til 1957 teknaði Jens R. Nilssen røðina. Tað eru tekningarnar hjá Solveig Muren Sanden, sum vit kenna best í Føroyum; hon teknaði røðina frá 1957 til 1981, tá Håkon Aasnes tók yvir.

Ávísingar úteftir

 Smörbukk á internetinum

Teknirøðir


Mannabarn

Mannabarn ella Human Child er fløga hjá Eivør Pálsdóttir. Fløgan er úkomin á bæði føroyskum og enskum, og eitur "Mannabarn" ella "Human Child" á enskum. Fløgan kom út 18. juli 2007. 10 løg eru á fløguni.

Fløgan er nakað annarleiðis enn hinar fløgurnar Eivør Pálsdóttir hevur útgivið. Eivør hevur innspælt fløguna í Dublin saman við írskum fólkatónleikarum, tað hoyrist væl aftur í tónleikinum, sum er sera inspireraður av írskum fólkatónleiki. Eivør hevur sjálv skriva meginpartin av sangtekstunum á fløguni, hon segði í samrøðu við Planet.fo, at longsulin heim til Føroyar hevur givið henni stóran íblástur til tekstir.

Løg á fløguni

Eivør hevur lagt serliga nógva orku í tekstirnir, har hon hevur skrivað átta av løgunum sjálv. Hesir sangir eru við á fløguni:

 Mannabarn
 Myrkursins náði
 Grát ei
 Mother Teresa
 Livandi trø
 Tú ert alt
 Lurta
 Dansins harri
 Flykrur í vindi
 Elisabet og Elinborg

Ávísingar úteftir

 almenn heimasíða.
 LyricWiki - tekstir.
 Sangtekstir.com.

Eivør Pálsdóttir fløgur


Dunnaldur Dunna

Dunnaldur Dunna (enskt Donald Fauntleroy Duck) er høvuðspersónur (ella høvuðsdunna) í tí víðagitnu teknifilmsrøðini og teknirøðini við sama heiti. Millumnavnið hjá Dunnaldi Dunnu er Fountleroy. Tað er tó ikki umsett til føroyskt.

Hann býr í Fitjugerði 13 í Dunnuvík. Foreldrini itu Gvaggolvur Dunna og Hjørdis McGvagg, og systirin eitur Dinna Dunna.

Tað var Walt Disney, sum uppfann høvuðspersónin og átti rættindini til hann. Men tað vóru m.a. Carl Barks, Alfred Taliaferro og Jack Hannah, sum gjørdu hann kendan í ávikavist teknirøðheftum, dagblaðsteknirøðum og teknifilmum.

Nakrar av søgunum hjá Alfred Taliaferro hava verið at sæð í Barnablaðnum, meðan einar 90 søgur hjá Carl Barks eru at lesa í 18 skreytheftum við felagsheitinum Carl Barks savnið.

Ávísing úteftir

 Anders And á donsku ComicWiki
 Kalle Anka á svensku Seriewikin

Teknirøðir
Filmur


Carl Barks savnið

Carl Barks savnið er eitt savn við 18 skreytheftum við søgum um Dunnald Dunnu, sum Carl Barks hevur skrivað og teknað.

Amerikanska upprunarøðin The Carl Barks Library var í 141 skreytheftum og endurprentaði næstan allar søgurnar hjá Barks.

Føroysku skreytheftini vórðu samprentað við teimum hjá týska forlagnum Ehapa.

Ávísing úteftir
 Carl Barks savnið á donsku ComicWiki
 Carl Barks savnið á INDUCKS

Teknirøðir


Arbeiðaraflokkurin

Arbeiðaraflokkurin (norskt: Arbeiderpartiet/Arbeidarpartiet ella Ap) er ein norskur flokkur. Arbeiðaraflokkurin varð formliga stovnaður í 1887 og er ein sosialdemokratiskur flokkur í Noregi. Flokksleiðari og Norges forsætisráðharri er Jens Stoltenberg. Onnur kend fólk úr Arbeiðaraflokkinum eru Gro Harlem Brundtland, Johan Nygaardsvold, Einar Gerhardsen og Thorbjørn Jagland. Helga Pedersen er næstforkvinna í Arbeiðaraflokkinum. Hon varð fyrstu ferð vald í stórtingi á valinum, sum var 14. september 2009.

Valúrslit

Slóðir
 Heimasíðir Arbeiðaraflokksins

Norskir flokkar
1887


Valiant prinsur

Upprunaliga skrivaði og teknaði Harold R. Foster søgurnar um Valiant prins. Á føroyskum eru 12 skreythefti givin út við Valiant prinsi, í Danmark og Noregi er talið farið upp um 70.

Valiant prinsur á føroyskum
Bókadeild Føroya Lærarafelags hevur givið út.
 Fyrstu ævintýrini
 Syngjandi svørðið
 Riddari av tí Runda Borðinum
 Stríðið á Húnalondum
 Angor Wrack, sjókongurin
 Á víkingaferð til Afrika
 Rómverjamúrurin
 Prinsur í Thule
 Ferðin til Támoyggjarnar
 Aleta
 Lokabrøgd á Camelot
 Nýggi heimurin

Ávísing úteftir

 Prins Valiant á donsku ComicWiki
 Prins Valiant á skandinavisku Minetegneserier
 Prins Valiant á svensku Seriewikin

Teknirøðir


Karius og Baktus

Tað er kendi norski barnabókarithøvundurin Thorbjørn Egner (f. 12. desember 1912 í Oslo, d. 24. desember 1990), sum hevur skrivað og teknað søguna um Karius og Baktus, tveir lítlir stavnar, sum búgva í tonnunum á Janusi, tí at hann ikki bustar tenn. Tannlæknin Erling Simonsen hevur umsett til føroyskt, og Bókadeild Føroya Lærarafelags hevur givið út.

Ávísingar úteftir

 Bókin
 Teknifilmurin

Myndabøkur
Thorbjørn Egner
Filmur


Buddy Longway

Sveisiski listamaðurin Claude de Ribaupierre, sum brúkar dulnevnið Derib, hevur skrivað og teknað teknirøðina um Buddy Longway.

Buddy Longway á føroyskum

Tríggjar tær fyrstu søgurnar um Buddy Longway eru givnar út á føroyskum:

 Chinook
 Fíggindin
 Tríggir menn komu ríðandi

Buddy Longway í Norðanlondum

Allar tær 20 søgurnar um Buddy Longway eru givnar út á donskum, tær 16 fyrstu eru givnar út á svenskum og tær 4 fyrstu á norskum.

Ávísing úteftir

 Føroysku Buddy Longway-skreytheftini á donsku ComicWiki
 Buddy Longway á donsku ComicWiki
 Buddy Longway á svensku Seriewikin
 Buddy Longway á skandinavisku Minetegneserier

Teknirøðir


Føroya krønika

Føroya krønika er ein teknirøð, sum Markos Jiménés hevur skrivað og teknað. Bókadeild Føroya Lærarafelags gav út í 2003. ISBN 99918-1-358-6.

Ávísing úteftir

 Føroya krønika á heimasíðuni hjá Bókadeild Føroya Lærarafelags
 Føroya krønika á donsku ComicWiki

Teknirøðir


Grindavísan (teknirøð)

Óli Petersen hevur gjørt eina teknirøð um Grindavísuna hjá Christian Pløyen, amtmanni. Føroya Skúlabókagrunnur gav út í 1989 og 2004. ISBN 99918-0-387-4 (2. útgáva).

Ávísing úteftir

 Grindavísan á Wikisource
 Grindavísan á donsku ComicWiki
 Grindavísan á heimasíðuni hjá Føroya Skúlabókagrunni

Teknirøðir


Jákup á Møn (teknirøð)

Óli Petersen hevur gjørt eina teknirøð um Jákup á Møn hjá Nólsoyar Páll. Føroya Skúlabókagrunnur gav út í 1987 og 1998.

Ávísing úteftir

 Jákup á Møn á donsku ComicWiki

Teknirøðir


Menniskjusonurin (teknirøð)

Danski teknarin Peter Madsen, sum er best kendur fyri teknirøðina um Valhøll, hevur gjørt eina teknirøð um Menniskjusonin fyri Dansk Bibelselskab. Bókin er umsett til fleiri mál, herundir føroyskt, norskt og svenskt. Útgávan á føroyskum hevur ISBN 87-7523-481-5.

Ávísing úteftir

 Menneskesønnen á donsku ComicWiki
 Menneskesønnen á skandinavisku Minetegneserier
 Människosonen á svensku Seriewikin
 Heimasíðan hjá Peter Madsen
 Heimasíðan hjá Dansk Bibelselskab

Teknirøðir
Kristindómur


Annapolis

Annapolis er høvuðsstaður í Marylandi, USA. Býurin bleiv doyptur Annapolis eftir Annu prinsessu, ið seinni var drotning í Onglandi frá 1702 til 1714. Annapolis gjørdist høvuðsstaður í 1649.
Býurin hevði í 2019 um leið 38 220 íbúgvar.

Myndir

Sí eisini

 Maryland
 Sambandsríki Amerika

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: annapolis.gov
 Annapolis, Maryland, wikivoyage (á enskum)

Keldutilfar

Býir í Marylandi


Býarvøksur

Býarvøksur er at fólk flyta av bygd og til býir og búseta seg har. Orðið urbanisering kemur av latínska orðinum urbs, sum merkir býur. Tað merkir, at fólkið flytur av landinum og inn í býirnar. Grundin til hesa flytning er, at menniskju skifta frá 1. vinnu (framleiðir rávøru, t.d. landbúnaður og fiskiveiða) til 2. vinnu (virkar rávøruna ávegis ella til lidna vøru. Hon er ofta ídnaður) og serliga til 3. vinnu (hon veitir okkum tænastu, har vit ikki megna sjálv at gera hetta arbeiði, ella vit vilja sleppa undan. T.d. útbúgvingarverkið, handlar, flutning og heilsuverkið). Henda gongdin elvir til, at fólk flyta saman í býir at búgva. 2. vinna økir um býirnar, tí at virkini ofta verða sera stór og hava tí nógv fólk í vinnu. Tey vilja helst búgva í rímiligari nánd av arbeiðsplássinum, og somu fólk verða kundar hjá tænastuvinnuni. Urbaniseringin í ídnaðarlondunum er tí ein nátúrlig avleiðing av broytingunum í vinnulívinum.

Búskapur


Einaræði

Einaræði er politiskt stýri: ein ella tey fáu, ið stýra, hava alt valdið. Í landi við einaræði eru ikki frí val. Mong lond um í heiminum hava einaræði, ein maður við óavmarkaðum valdi ræður. Flestu einaræðisharrar taka valdið, annaðhvørt gera teir hernaðarkvett ella fella tey, ið stýra, á annan hátt. Tá ið einaveldugi einaræðisharrin er komin framat, stýrir hann ofta eftir sínum høvdi, er harðrendur og kúgar alla andstøðu. Sum árini eru liðin, hava mong lond, broytt stýrisskipan frá einaræði til stýrisskipanarligt kongsveldi.

Politikkur
Ríkisstjórn


Favela

Favela er brasilskt orð, merkir fátækrabýlingar.

Búskaparfrøði
Brasilia


Kongsveldi

Kongsveldi er ríki, sum kongur ella drotning stýrir. Eru vanliga ikki vald at stýra, men hava arvað trónuna. Í stýrisskipanarligum kongsveldi er tann hægsti í kongsættini ríkisovasti, og trúnarvingi hansara tekur við, tá ið hann fer frá. Japan t.d. er stýrisskipanarligt kongsveldi, og ríkisovastin er keisari. Kongur hevur einki veruligt vald í t.d. Kanada, Avstralia og Evropa. Valdið hevur fólkavalda stjórnin; á odda fyri henni er forsætisráðharrin, sum vanliga er úr størsta flokkinum á tingi. Sum árini eru liðin, hava mong lond, broytt stýrisskipan frá einaveldi til stýrisskipanarligt kongsveldi ella forsetalýðveldi.

Ríkisstjórn


Vælferðarríki

Vælferðarríki er samfelag, sum hevur ta skipan, at landið hevur ábyrgdina av vælferðini hjá øllum borgarum landsins.

Búskapur


Yvirgangur

Yvirgangsfólk er fólk, sum við harðskapi søkja at húsum og ósekum fólkum, til tess at ávirka ella noyða myndugleikarnar at ganga undir krøv og treytir teirra, sum søkja at. Orðið terror, yvirgangur, kemur úr fronskum terreur, sum merkir ræðsla. Yvir gangsfólk koma ofta úr kúgaðum fólkabólkum, sum royna at ræða mótstøðu fólk síni til eftirlæti ella gera vart við sína støðu í fjølmiðlunum. Tá ið tey hava ripað til, seta tey seg stundum í samband við miðlarnar og átaka sær skyldina, og eftir tað varir tað ikki leingi, fyrr enn heimurin veit, hvat er hent og hví. Serliga eftir Seinna Heimsbardaga er talið av bólkum og rørslum, sum brúka yvirgang fyri at røkka málinum, vaksið. Málið er sum oftast eitt tjóðskaparligt stríð fyri sjálvræði ella eitt stríð fyri at náa einum politiskum endamáli við at skapa ruðuleika í samfelagnum.

Millum átrúnaðarligar trúarbólkar eru yvirgangsfólk, sum vilja "gera heim in betri", sum í Tokyo í 1995, tá ið ein trúarbólkur breiddi ógvuliga eitrandi gass út í undirgrundarbreytini. Tólv fólk doyðu av gassinum, og fleiri gjørdust ógvuliga sjúk. Yvirgangsfólk siga seg arbeiða fyri eini góðari søk og halda seg eisini hava rætt til at drepa púra ósek fólk, sum av tilvild koma fyri, tá ið tey leypa á. Tey eru ofta til reiðar til at lata sítt egna lív sum sjálvmorðsbumbufólk. Dømi um yvirgangsfelagsskapir í okkara tíð eru ETA, sum vil fría Baskaland frá Spania, katólska IRA, sum í nógv ár stríddist fyri at gera Norðurírland frælst frá Stórabretlandi, og palestinska Hamas, sum berjist móti Ísrael. Harumframt eru fleiri islamskir felagsskapir, sum hava ymisk politisk endamál við yvirgangi sínum (t.d. Al-Qaeda). Ríkisyvirgangur verður tað nevnt, tá ið eitt ríki fremur yvirgang móti sínum egna fólki, ella parti av fólkinum, fyri at ræða fólk til at verða lýðin.

17.958 menniskjur doyðu av yvirgangi í 2013. Tað er 61 prosent fleiri enn árið frammanundan. 80 prosent av øllum yvirgangsálopum verða framd í fimm londum. Tey eru Irak, Pakistan, Afganistan, Nigeria og Sýria. Irak er tað landið, ið er harðast rakt av yvirgangi. Í 2013 doyðu 6.362 menniskjur av yvirgangi. Tað er øking á 164 prosent frá 2012. 25 lond vóru útsett fyri yvirgangsálopum, har fleiri enn 50 menniskjur doyði. Í 75 londum vóru ongi yvirgangsálop. Fýra yvirgangsfelagsskapir hava ábyrgdina fyri 66 prosent av teimum, ið eru deyð í yvirgangsálopum. Teir yvirgangsfelagsskapirnir eru Islamski Staturin (IS), Al-Qaeda, Taliban og Boko Haram í Nigeria. Ongin deyðsføll vóru í 50 prosentum av øllum yvirgangsálopum í 2013. Síðani 1960-árini, eru bara 7 prosent av teimum yvirgangsbólkum, ið eru upploystir, upploystir vegna hernaðarliga uppíblanding.

Kelduávísingar

Yvirgangur
Brotsverk


Innanlandsríki

Innanlandsríki er land, ið er inngirt av øðrum londum, og hevur ikki beinleiðis atgongd til sjógvin, til dømis Bolivia.

Landafrøði


Fólkatættleiki

Fólkatættleiki er mát fyri, hvussu tætt fólk búgva til dømis í einum landi, í einari oyggj ella í einum býi. Hann er aloftast máldur í íbúgvum á hvørjum km2. Vita vit víddina og íbúgvatalið, er lætt at rokna fólkatættleikan í einum øki (fólkatal/vídd í fólk/km2). Talið vit fáa, sigur okkum, hvussu nógv fólk búgva á hvørjum km2. Eisini er hetta ein háttur at vísa, hvussu stórt øki, hvørt fólk hevur í miðal at ráða yvir í einum ávísum øki. Hvar fólk búgva er sjálvsagt treytað av ávísum umstøðum, tilfeingi, veðurlagi, natúrligum plantuvøkstri, og eisini hvussu landslagið er. Fólkatættleikin í Føroyum er 34,5 fólk/km2 í 2015.

Í USA verða enn nýttar enskar míl, og 1 ensk fermíl er 2,59 ferkilometrar, svarandi til, at 1 ferkilometur er 0,386 fermíl.
Fólkatalið í Føroyum er sostatt 34,5 fólk/km2 × 2,59 km2/mile2 = 89,4 fólk/mile2.

Mátieindir


Heimsríki

Heimsríki (imperium) er eitt land og tey lond, tað hevur lagt undir seg.

Landafrøði


Sahel

Sahel er lendið ímillum oyðimørkina og turru grasfløturnar sunnan fyri Sahara í Afrika.

Afrika


Vesturheimurin

Vesturheimurin er framkomnu, ríku ídnaðarlondini í heiminum, helst í Norðuramerika og Vesturevropa.

Landafrøði


Malan Eyðunsdóttir

Malan Jancy Eyðunsdóttir (f. 20. august 1975), búsitandi í Tórshavn, er kend úr bólkum sum Mark No Limits, Flamma, Divaz, Lucination Cantabile, Haldurs Café, Hinar. Malan hevur eisini roynt seg eina og hevur útgivið fløguna Malan.

Malan er ein av limunum í kvinnu-poppbólkinum Flamma, saman við Lailu Carlsen og Ann Jannet Danielsen. Fyrr nevndist bólkurin Divaz, tá var Anna Maria Olsen eisini limur í bólkinum. Flamma gevur út fløgu á sumri 2013, tær hava givið út tvey stakløg á Soundcloud, løgini eru av komandi fløguni.

Malan er útbúgvin lærari og arbeiðir í Tórshavnar Kommunuskúla, men hevur tó eisini tíð til tónleikin.

Útgávur

Egnar útgávur
 2000 - Malan

Sum partur av Flamma

Stakløg
 2013 - City Lights
 2013 - Stay Like This Forever

Saman við øðrum og uppsamlingsfløgur
 1996 - Rópið á skuggarnar, Tutl, Malan syngur sangin Lívsgleðin.
 1997 - Síðsta skríggj, Malan syngur sangin Privatsjaførur.
 2004 - Kvinna - úrvaldir sangir frá føroyskum kvinnum. Malan syngur sangin Á berum. Blaðið Kvinna gav út.
 2007 - Jól í grannalagnum, Malan syngur heitislagið Jól í grannalagnum
 2009 - Seinnameiri - Cantabile - Malan syngur solo á sanginum: Infant Joy.
 2009 - Meldurtíð - Uni Arge, Malan syngur duett við Una á sanginum Enn ein dagur fór.
 2009 - Popp List 8. Malan syngur saman við Una Arge sangin Enn ein dagur fór.
 2010 - Jólafløgan, Blaðið Kvinna gav út. Malan syngur sangin Jólamaðurin kemur skjótt.

Keldur

Føroyskir tónleikarar
Føðingar í 1975
Føroyskar songkvinnur
Havnafólk


Svimjihøllin í Gundadali

Svimjihøllin í Gundadali læt upp í 1982 og hevur árliga eini 150 000 vitjandi. Svimjihøllin í Gundadali hevur 4 hyljar. Umframt vanliga svimjihylin, ið er 25x12,5 m, hevur høllin kavingarhyl, barnahyl og ein undirvísingarhyl. Vanligi hylurin, sum lýkur altjóða mát, er útgjørdur við elektroniskum urum til kappsvimjing. Vatnið í størru hyljunum er 26 °C og í teimum smærru 29 °C.

Umklæðingarrúmini eru skipað í konufólka- og mannfólkadeild, sum báðar hava solarium og hitarúm. Í umklæðingarrúmunum eru skáp við lási, har fólk kunnu goyma klæðini, meðan tey svimja. Svimjihøllin hevur eisini gosbað til 6 fólk. Í høllini er kaffistova, sum er opin, tá almenn svimjing er. Pláss er fyri uml. 250 fólkum í senn. Tá almenn svimjing er, eru altíð tveir lívbjargarar í høllini.

Havnar Svimjifelag, ÍSB, Tórshavnar Froskmannafelag, skúlar, dagstovnar o.o. brúka svimjihøllina uttan fyri vanligu upplatingartíðirnar.

Útvortis ávísingar
 Svimjihollin.fo

Tórshavn
Svimjing
Ítróttur í Føroyum
Bygningar
Svimjihallir í Føroyum


Jóanes N. Dalsgaard

Jóanes Napoleon Dalsgaard (føddur 31. januar í 1970 í Hoydølum) er ein føroyskur stjórnmálafrøðingur (cand.scient.pol.). Hann luttekur til tíðir í kjaksendingum ella úttalar seg um politisk viðurskifti í Føroyum í sendingum hjá Kringvarpinum, t.d. segði hann við Kringvarpið 29. oktober 2014, at landsstýrisfólk í mótvindi halda longri í Føroyum, enn í øðrum Norðurlondum.
Hann starvast sum fulltrúi í Heilsumálaráðnum.

Útgivið
2007 - Folkeafstemningen som beslutningsinstrument: Belyst i et demokratiteoretisk perspektiv. Institut for Statskundskab, Københavns Universitet. 105 síður

Keldur

Dalsgaard, Jóanes N.
Stjórnmálafrøðingar
Føroyskir stjórnmálafrøðingar
Føroyskir rithøvundar
Hoyvíkingar


Stjórnmálafrøði

Stjórnmálafrøði er grein innan samfelagsvísundina, sum fæst við skipaða gransking av politiskum fyribrigdum í síni heild. Føroyska heiti eigur Zacharias Wang. Evni: Ástøði um statin, vald, politiskar flokkar og skipanir, umframt ideologiir, ið verða brúkt í eini stjórnmálafrøðiligari lýsing av politisku stovnunum og flokkunum
seinastu øldina, og hvussu hesir eru broyttir, sum umstøðurnar eru broyttar. Í hesum sambandi verður somuleiðis lýst, hvussu politisk mentan og áhugabólkar ávirka
gongdina.


Angelicum

Angelicum er universitetið í Rom (Italia) og varð sett á stovn í 1222 c., 1577.

Ávisingar úteftir

 Pontificia Universitas Studiorum a Sancto Thoma Aquinate in Urbe - Angelicum heimasíða (en) (it)
 Angelicum University Press (en) (it)
 Angelicum Newsletter Blog (en) (it)
 AngelicumSTOQ (Science, Theology and the Ontological Quest) (en)

Fróðskaparsetur
Rómversk-katólska kirkjan
Róm
1580


Yisrael Beiteinu

Yisrael Beiteinu er ein flokkur í Ísrael. Avigdor Lieberman (føddur 5. juni 1958 í Sovjet) er formaður í høgravíðgongda flokkinum. Floksnavnið merkir "Ísrael er heim okkara". Eitt av málum floksins er at avmarka talið á arabarum í Ísrael. Og teir arabarar, sum vilja verða verandi í landinum, skulu svørja jødiska statinum trúskapareið – um teir skulu varðveita atkvøðurættin.

Politiskir flokkar í Ísrael


Moby The Pink Pilot

Moby The Pink Pilot er ein føroyskur bólkur. Bólkurin var við í tónleikakappingini FM08 og vann hesa kappingina. Moby The Pink Pilot spælir progressivan rock og fær íblástur frá bólkum sum Pink Floyd, Radiohead og Muse. Bólkurin leggur dent á góð løg og at hava sterkar tekstir. Í sangunum hjá bólkunum eru altíð ein hjartanemandi søga, ein boðskapur ella brutal erligheit.

Moby the Pink Pilot eru

 Fróði Hansen - sang og trummur.
 Bartal Augustinussen - guitar.
 Petur Háberg/Niels Jákup í Jógvansstovu - bass.
 Mattias Kapnas - tangentar.

Føroyskir tónleikabólkar


Mykineshólmur

Mykineshólmur er næststørsti hólmur í Føroyum. Vestasti endin av Mykinesi er ein stakur hólmi, sum er skildur frá oynni av einari smalari og brattari gjógv. Í bjørgunum á Mykineshólmi og á klettum og skerum rundan um, finst einasta súlubøli í landinum.  Sagt verður um súluna, at um ein sær hana setast á einari av hinum oyggjunum, so er tað tí at hon er feig. Súlan kemur til hólmin umleið 25. januar og heldur til har til ungfuglurin er floygdur, uml. tann 11. november. Fyrra partin av vetrinum er súlan burturi. Á Mykineshólmi er eisini nógvu lundi. Nógv ferðafólk ferðast til Mykinesar og til Mykineshólm fyri at síggja lundalandið, súluna, húsini við flagtekju osfr.

Mykineshólmur hellir 18 stig, og tað er mesta hallið í Føroyum.

Vitin á Mykineshólmi

Í 1909 varð viti reistur á vestasta og hægsta partinum av Mykineshólmi. Arbeiði at byggja vitan var trupult, av tí at alt byggitilfar mátti heysast upp á slætt. Samstundis varð ein heingibrúgv gjørd millum hólmin og sjálva oynna. Vitin á mykineshólmi lýsur frá einum 14 metra høgum málmtorni, bygt á bera hellu, uml. 113 metur yvir havinum.

Myndir

Keldur

Útvortis ávísingar
 Mykines.fo
 Kunning um Mykines

Hólmar og sker í Føroyum


Alger

Alger (36° norðurbreidd, 3° eysturlongd) (arabiskt: الجزائر al-Jazā’ir, franskt: Alger), høvuðsstaðurin í Algeria í Norðurafrika, er størsti býur í Algeria og týdningarmesti havnabýur.

Muslimar úr Arábia grundaðu býin í 10. øld. Turkar tóku býin í 1518, og fraklendingar tóku hann frá turkum í 1830. Í 16. øld gjørdi mikli sjórænaraovastin Khair al-Din (føddur í 1478 – deyður 4. juli 1546), kendur undir navninum Barbarossa, Alger til høvuðsstøð sína. Alger var gitið fyri at vera miðdepil hjá sjórænarum. Eftir tað ríkaði býurin seg av handli og sjórænaravirksemi.

Í nýggjaru býlingunum fram við Algervík er byggisniðið týðiliga merkt av franskari ávirkan. Elsti býarparturin við smølum gøtum, moskum og marknaði er bygdur niðan eftir Shael-heyggi.

Fólkatalsfrøði

Fólkavøkstur í Alger síðan 1838

Systurstaðir

Høvuðsstaðir í Afrika
Algeria


Hordaland fylki

Hordaland er eitt fylki í Norra. Hordaland hevur umleið 505 200 íbúgvar.

Hordaland hevur mark við Rogaland, Telemark, Bukserud, og Sogn og Fjordane.

Kommunur í Hordaland

Hordaland er býtt sundur í 33 kommunur:

Keldur

Fyrrverandi fylkir í Noregi


Lee Redmond

Lee Redmond  (fødd 2. februar 1941) eigur metið fyri at hava heimsins longstu neglir á báðum hondum. Hetta stendur eisini í Metbók Guinnessar. Hon hevði ikki klipt negl síðan 1979, og tá tær vórðu máldar í 2008, vóru tær 8,5 metrar til longdar íalt. Tann longsta sat á tumlinum á høgru hond, hib var 89 cm.

Amerikanarar


Keith Vaz

Nigel Keith Anthony Standish Vaz (føddur 26. november 1956 í Aden, Jemen) hoyrir til Labour flokkin, og situr í parlamentinum í Stóra Bretlandi.

Bretar


Náttúruvanlukka

Náttúruvanlukka er stór vanlukka elvd av náttúruávum. Gos, jarðskjálvti, vatnflóð, hungursneyð, stóreldar og farsóttir hava kravt mong mannalív um allan heim. Sterkari hús í jarðskjálvtaøkjum og byrgingar, ið tálma vatnflóð, hava minkað um vandan, ið stendst av nátturuvanlukkum.

Náttúruvanlukkur

 365 - Jarðskjálvti við Knossos á Kreta - 50.000 lata lív.
 1346-53 - Sóttin svarta herjar - meiri enn 30 prosent av fólkinum í Evropa doyr, milliónir doyggja eisini í Asia.
 1664-65 - Farsótt í London - 70.000 doyggja.
 1669 - Gosfjallið Etna á Sicilia í Italia goysir - 20.000 lata lív.
 1703 - Jarðskjálvti í Tokyo í Japan - 200.000 lata lív.
 1737 - Jarðskjálvti í Calcutta í India - 300.000 lata lív.
 1755 - Jarðskjálvti í Lissabon í Portugal - 60.000 lata lív.
 1883 - Gosfjallið Krakatoa í Indonesia spreingist - 36.000 lata lív.
 1894 - Farsótt í Kanton og Hongkong, eini 80.000 til 100.000 láta lív.
 1902 - Gosfjallið Mont Pelée, Vesturindia - 26.000 lata lív.
 1976 - Jarðskjálvti í Tangshan í Kina - 240.000 lata lív.
 1980 - Jarðskjálvti í Meksikobýi, 10.000 lata lív.
 1988 - Jarðskjálvti í Jerevan, Armenia, 37.000 lata lív.
 2010 - Jarðskjálvti í Haiti, 230.000 lata lív.

Náttúruvísindi
Náttúruvanlukkur


Konservatisma

Konservatisma (ella afturhaldssinnaður) er ein politisk hugsjón ella samfelagsfatan ið vil varðveita samfelagsskipanina sum er. Hugsanin um at tað verandi er nóg gott og at broytingar eru óneyðugar. Allar broytingar skulu koma so líðandi. Vit seta ofta konservatismu saman við tjóðskaparligan siðaarv og sterka landsverju. Konservatisman kom at viga upp ímóti frælsishugsjónunum í fronsku kollveltingini. Konservatisma leggur dent á varðveitslu av samfelagsskipanini og siðbundnum virðum. Konservatisma er í stóran mun grundað á liberalismu.

Politiskir flokkar

 Føroyar: Hin føroyski fólkaflokkurin
 Danmark: Konservativi Fólkaflokkurin
 Noreg: Høgri
 Svøríki: Moderaterna
 USA: Republikanski Flokkurin
 Kanada: Konservativi flokkurin

Politisk hugsjón


Galeras

Galeras er eitt gosfjall í Kolombia í Suðuramerika. Galeras er 4.270 m høgt og hevur goyst fleiri ferðir seinastu árini. Í januar í 2008 goysti fjallið, men tá hendi ikki stórvegis skaði. Í 1993 doyðu 9 fólk, tá fjallið fór at goysa. Gosfjallið er á markinum til Ekvador í Suðurkolombia. Galeras hevur goyst 26 ferðir síðani ár 1500.

Slóðir úteftir

Keldur

Gosfjøll
Fjøll
Suðuramerika


Lars-Emil Johansen

Lars Emil Johansen (føddur 24. september 1946) er grønlendskur politikari. Hann er yvirskipaður samskipari Norðuratlantsbólkinum. Hann varð føddur tann 24. september 1946 í Illorsuit í Grønlandi. Hann tók læraraprógv í Nuuk í 1970, og var limur í landsráði Grønland frá 1971-75. Landsráðið var eitt slag av grønlendskum amtsráðið áðrenn Grønland fekk heimastýrið 1979. Lars Emil sat hesi árini í Landsráðnum saman við mammu sínari.

Frá 1973 til 1979 var hann fólkatingslimur, umboðandi Grønland. Hesi árini arbeiddi hann miðvíst fyri, at Grønland skuldi fáa heimastýri. Í 1977 var hann millum teirra ið stovnaðu flokkin Siumut. Eftir at Grønland hevði fingið heimastýri, var Lars Emil Johansen limur í Landstingi Grønlands (tað sama sum løgtingið) frá 1979 til 1997. Frá 1979-1986 var hann landsstýrismaður í fiskivinnumálum og aðrari vinnu. Frá 1986-88 var hann fyristøðumaður á Sulisartut Háskúlanum. Frá 1991 til 1997 var hann grønlendskur landsstýrisformaður - tað, sum svarar til løgmaður í Føroyum. Frá 1997-2002 var hann varastjóri í Royal Greenland.

Grønlendskir politikarar
Grønlendskir fólkatingslimir
Norðurlond
Føðingar í 1946


Kuupik Kleist

Jakob Edvard Kuupik Kleist (føddur 31. mars 1958 í Qullissat í Grønlandi) er ein grønlendskur politikari, fyrrverandi landsstýrisformaður Grønlands, sangari og sosionomur. Hann tók prógv sum sosionomur á Roskilde Universitet Center í Roskilde í 1983. Hann var stjóri á uttanlandsdeildini hjá grønlendska heimastýrinum frá 1996 til 1999. Frá 1995 til 1997 var hann stjóri fyri Inuit Circumpolar Conference (ICC). Frá 1999 hevur hann verið nevndarformaður í Tele Greenland A/S. Hann er eisini nevndarformaður í grønlendska plátufelagnum ULO.

Politisk lívsleið
Frá 1991 til 1995 var hann landsstýrismaður við ábyrgd av samferðslu og almennari bygging.
Frá 1995 til 1996 var hann landstingslimur. Frá 2000 til 2001 var Kuupik Kleist skrivari hjá grønlendsku sjálvstýrisnevndini.
Hann var fólkatingslimur, umboðandi Inuit Ataqatigiit og Grønland frá 2001 til 2007. Frá 12. juni 2009 til 26. mars 2013 var hann landsstýrisformaður í Grønlandi. Hann var formaður fyri Inuit Ataqatigiit frá 2007 til mai 2014, tá hann legði frá sær og Sara Olsvig tók við sum nýggj forkvinna.

Keldur

Grønlendskir politikarar
Grønlendskir fólkatingslimir
Grønlendskir sangarar
Føðingar í 1958


Tórbjørn Jacobsen

Tórbjørn Jacobsen (føddur 7. oktober 1955 í Ærøskøbing í Danmark) er ein føroyskur politikari, skipari, havnameistari og borgarstjóri í Runavíkar Kommunu. Foreldrini eru Jóan Jacob Frantz Jacobsen, skipsførari og Arnbjørg Jacobsen, f. Gregersen, húsmóðir. Hann var fiski- & sjómaður frá 1975 til 1978. Fór síðani uppá skúla, og tók prógv sum skipsførari á Føroya Sjómansskúla í 1981. Tey næstu 20 árini - frá 1980 til 2000 - var hann skipari í føroyska handilsflotanum.

Tórbjørn Jacobsen hevur verið limur í Tjóðveldisflokkinum síðani 1974, og hevur verið nevndarlimur í Eysturoyar Tjóðveldisfelag í fleiri ár. Frá 1998 til 2000 var hann løgtingsmaður fyri Tjóðveldisflokkin í Eysturoyar valdømi. Í tí sambandi var hann limur í løgtingsins rættarnevnd og grundlógarnevndini. Frá 2000 til 2001 var hann landsstýrismaður í undirvísingar- og mentamálum, valdur av Tjóðveldisflokkinum. Seinni landsstýrismaður í fiskivinnu- og tilfeingismálum í 2008. Hann fór úr politikki í 2011 og fór at starvast sum havnameistari í Runavíkar kommunu, har hann seinni, í 2016 eisini bleiv borgarstjóri. Hann hevur eisini lisið guðfrøði.

1. januar 2016 gjørdist hann borgarstjóri í Runavíkar kommunu, orsakað av at Magnus Rasmussen varð valdur í Løgtingið 1. september 2015 og fór í farloyvi úr borgarstjórastavinum 1. januar 2016. Tá ið Tórbjørn gjørdist borgarstjóri, fór hann samstundis í farloyvi frá starvinum sum havnameistari.

Keldur

Føroyskir skiparar
Føroyskir politikarar
Mentamálaráðharrar í Føroyum
Skúlamálaráðharrar í Føroyum
Føroyskir havnameistarar
Løgtingslimir
Politikarar úr Tjóðveldi
Borgarstjórar í Føroyum


Norðuratlantsbólkurin

Norðuratlantsbólkurin (NAB) á fólkatingi hevur føroyskt og grønlendskt sjálvstýri sum yvirskipað mál, men bólkurin arbeiðir við øllum málum, sum eru til frama fyri grønlendska og føroyska fólkið.

Mál

Yvirskipaða málið hjá bólkinum er, at Grønland og Føroyar vinna sítt fulla sjálvstýri, og á fólkatingi skulu teir tríggir limirnir standas saman um mál og viðurskifti, har Føroyar og Grønland hava felags áhugamál. Tað snýr seg millum annað um hesi viðurskifti:

 At virka fyri fullari viðurkenning av, at grønlendska og føroyska fólki eru tjóðir, og at tær hava tey rættindi, sum tjóðir hava sambært fólkarættinum.
 At fáa innlit í teir sáttmálar, sum Danmark hevur gjørt við NATO og USA um at nýta Grønland og Føroyar til hernaðarlig endamál, og at virka fyri, at grønlendska og føroyska fólki framyvir fáa avgerðarrættin yvir sínum londum, eisini tá um hernaðarviðurskifti ræður.
 At virka fyri, at grønlendskt og føroyskt í altjóða høpi fáa støðu sum tjóðarmál Grønlands og Føroya.
 At virka fyri, at føroyingar og grønlendingar, sum búgva í Danmark, fáa tey rættindi, ið teir, sum etniskur minniluti í einum ES-landi, hava rætt til sambært ES-lóggávu.

Bólkurin fer annars - so langt sum orkan røkkur - at arbeiða fyri øllum teimum málum, sum eru til gagns fyri føroyingar og grønlendingar á øllum økjum. Har teir einstøku limirnir hava serlig áhugamál, sum ikki eru í samsvari við hinar limirnar, stendur teimum frítt at virka fyri hesum.

Danmark
Føroyar
Grønland
Heimspolitikkur
Norðurlond


Sámal Soll

Sámal Kristian Soll (føddur 25. juni 1977 sum Sámal Kristian Jacobsen í Tórshavn) er ein føroyskur rithøvundur og fyrrverandi formaður í Rithøvundafelag Føroya. Hann er útbúgvin cand. mag. í enskum og hevur tikið hjánám í føroyskum. Hann er elstur av 7 systkjum, vaks upp við Oyggjarvegin í Havn og flutti við familjuni til Hoyvíkar at búgva í 1984 og fór at ganga í Hoyvíkar skúla. Hann fór á studentaskúlan í Hoydølum, har hann tók prógv í 1997. Síðan fór hann niður til Aalborg at lesa enskt. Hann tók BA-prógv í enskum í 2001 og cand. mag. í enskum í 2004. Í 2007 fekk hann arbeiði í Føroya Banka, og hevur hann eisini undirvíst í enskum í Hoydølum. Tær fyrstu stuttsøgurnar skrivaði hann, meðan hann gekk í Hoydølum. Í 2005 varð søgan "Ver ikki bangin" vald sum onnur vinnarasøgan í stuttsøgukapping, sum Bókadeildin skrivaði út. Árið eftir varð søgan givin út í søgusavni á 7 málum umframt føroyskum.

Hann hevði tríggjar stuttsøgur við í savninum Russiskur dansur, sum Dimmalætting gav út í 2001 og hevur týtt stuttsøgur úr enskum, eftir m.a Hemingway, sum hava staðið í Skáanum og Varðanum. Hann týðir gátubøkurnar í røðini Detektivstovan hjá Lassa og Maiu, sum Bókadeildin gevur út.

Í 2015 gav hann út stuttsøgusavnið Glasbúrið, ið er eitt savn við 19 stuttsøgum. Forlagið Sprotin gav út. Fýra ár seinni, í 2019, kom næsta stuttsøgusavnið, VIRUS. Forlagið Sprotin gav eisini hetta savnið út.

Útgávur

Bøkur
2019 - VIRUS - 13 søgur, Sprotin, 140 síður, ISBN 978-99972-1-358-7
2015 - Glasbúrið - 19 stuttsøgur, Sprotin, 152 síður, ISBN 978-99972-1-159-0

Stuttsøgur í tíðarritum vm.
 1997 - Gleðisdagur, í: Birting, (stuttsøga)
 2001 - Eg og mítt spøkilsi, útgivin í Russiskur dansur, Dimmalætting
 2001 - Glasbúrið, í: Russiskur Dansur, Dimmalætting (stuttsøga)
 2001 - 10 ára broytingin, útgivin í Russiskur Dansur, Dimmalætting
 2006 - Ver ikki bangin í Spøkilsið sum flenti, BFL, 2006 (givin út á 8 málum) (stuttsøga)
 2006 - Bókabøðil í Vencili 1 og í enskari týðing í serligum Vencli, sum kom út í sambandi við bókamessuna í Frankfurt í 2012.
 2007 - Marrubókin í Vencili 3.
 2012 - Ein sonn søga í Vencil 12.
 2013 - Glasbúrið, í: Føroyskt miðnám 1, Nám (stuttsøga)
 2014 - Ring boð, í: Varðin, (stuttsøga)
2015 - Svart hol, í: Vencil 15, 2015
2017 - Veitst tú hvat í : Vencil 18, 2017

Barnasøgur
 2006 - Jólini hjá Hugnamúsini í Míni jólabók  (barnasøga)
 2008 - Vættrahúsið í Míni jólabók (adventssøga)
 2009 - Jólini í nýggju húsunum í Míni jólabók 2009 (adventssøga)
 2010 - Tá ið Hvítamús hvarv úr Músadalinum í Míni jólabók 2010
 2011 - Føðingardagurin hjá Hugnamúsini í Mín Jólabók 2011
 2012 - Hin óargaligi kavamaðurin sum adventssøga í 4 pørtum í Míni jólabók, søgan var eisini lisin upp í útvarpinum hjá Kringvarpi Føroya.
 2013 - Villamús fer í grind í Míni jólabók 2013
 2013 - Spøkilsið í lærarastovuni í Míni jólabók 2013
2017 - Hundalív á jólum, í Mín Jólabók 2017
2019 - Tjóvurin í fimleikahøllini, í Mín jólabók 2019

Vísundalig verk
  2005 - Mythical Realism - The Role of Mythology in Magical Realism: A Case Study of Salman Rushdies The Ground Beneath Her Feet. Working Papers. Department of Languages and Intercultural Studies, Aalborg University

Týðingar

Bøkur
Martin Widmark: Gistingarhúsgátan, BFL, 2006
Martin Widmark: Gimsteinagátan, BFL, 2006
Martin Widmark: Sirkusgátan, BFL, 2006
Ymsir høvundar: Spøkilsið, sum flenti, BFL, 2006
Martin Widmark: Kaffistovugátan, BFL, 2007
Martin Widmark: Mumiugátan, BFL, 2007
Martin Widmark: Biografgátan, BFL, 2007
Martin Widmark: Tokgátan, BFL, 2008
Martin Widmark: Blaðgátan, BFL, 2008
Martin Widmark: Skúlagátan, BFL, 2009
Martin Widmark: Gullgátan, BFL, 2010
Per Olov Enquist: Loyndarmálið í triðja hellinum, BFL, 2011
Emily Bone: Ungar hjá djórum, BFL, 2018

Søgur
Ernest Hemingway: Indiánaralega, Varðin, 70, 2003
Ernest Hemingway: Læknin og kona læknans, Varðin, 70, 2003
Ernest Hemingway: Okkurt endar, Varðin, 70, 2003
Ernest Hemingway: Stormur í tríggjar dagar, Skái, 2003
Kazuo Ishiguro: Ein húskisnátturði, Skái, 2003
Frank Moorhouse: Francois og fiskabeinstilburðurin, Skái, 2004
Ernest Hemingway: Á keiini í Smyrna, Skái, 2006
Ernest Hemingway: Ketta í regni, Skái, 2006
Jonathan Lethem: Spreyið, Skái, 2006
Stephen King: Maðurin í svørtum klædningi, Varðin, 2013
Julian Gough: iHolið, Varðin, 2016
Julian Gough: Mindecraft endayrking, Varðin, (Yrking), 2016
Margaret Atwood: Lukkuligir endar, Vencil 19, 2018

Heiður
2014 - Valdur formaður í nevndina í Rithøvundafelag Føroya
2011 - Fekk hálvt ára starvsløn úr Mentanargrunni Landsins
2005 - Stuttsøgan "Ver ikki bangin" varð vald sum onnur vinnarasøgan í stuttsøgukapping, sum Bókadeildin skrivaði út.

Keldur

Slóðir
Almenna heimasíðan hjá Sámal Soll

Føroyskir rithøvundar
Føroyskir týðarar
Føroyskir málfrøðingar
Føðingar í 1977


Declan Galbraith

Declan Galbraith (føddur 19. desember 1991) er ein enskur sangari og tónleikari. Hann er føddur 19. desember 1991 í Hoo St Werburgh, Kent í Stóra Bretland.

Útgávur

 Declan (2002)
 Thank You (2006)
 You and Me (2007)

Ávisingar úteftir

 Declan Galbraith Almenn heimasíða

Bretar
Tónleikarar
Føðingar í 1991


Nelson Mandela

Nelson Rolihlahla Mandela (føddur 18. juli 1918 í Mvezo, Suðurafrika, deyður 5. desember 2013 í Pretoria) gjørdist forseti í Suðurafrika, og førdi landið burturúr apartheid-tíðini. Mandela sat sum politiskur fangi í 27 ár, og mong settu alla vón sína á hann. Dirvi, gløggu fyriskipanarevni og ósjálvsøkni trúskapur hansara vann honum virðing og hevur verið íblástur hjá óteljandi fólki um allan heim. Hann varð latin leysur í 1990, tá hevði hann sitið 27 ár í fongsli. Mandela fekk friðarheiðursløn Nobels í 1993. Tað eru skrivaðir 800 sangir um hann. Fleiri hundrað vegir, parkir og torg bera navn eftir honum. Tað eru settar upp standmyndir av honum um allan heim, tann síðsta á Trafalgar Square í London í 2009.

Millumnavn hansara 'Rolihlahla' merkir ófriðarkroppur. Hann er ein av teimum kendastu søguligu persónunum í nýggjari tíð. Hann bleiv útbúgvin á University College of Fort Hare og University of Witwatersrand, har hann gjørdi útbúgvingina sum løgfrøðingur lidna í 1942. Í 1944 luttók hann í ANC (African National Congress) og gjørdist leiðari har í 1949. Hann var apartheidsmótstøðumaður og stríddist nógv fyri, at fáa javnstøðu ímillum rasurnar. Men í 1964 bleiv hann dømdur lívstíðarfongsul, og kom at sita á Robben Island, sum liggur uttanfyri Cape Town. Har sat hann til 1982 og bleiv so fluttur til Pollsmoor Prison, har hann sat í 8 ár. Í 1990 valdi tann suðurafrikanski forsetin, F.W. de Klerk, at leyslata Mandela, og í 1993 fekk hann Friðarheiðursløn Nobels. Árið eftir (1994) varð hann valdur til forseta í Suðurafrika.

Tíðarrøð

 1918: Nelson Rolihlahla Mandela verður føddur inn í eina høvdingafamilju í Tembu-stammuni í bygdini Mvezo í eystara parti av Suðurafrika. Beint eftir at hann er føddur, verður hann doyptur Rolihlahla, og klannavnið í Xhosa-stammuni er Madiba.
 1925: Sum tann fyrsti í familjuni fer Mandela í bretskan skúla. Tað er her hann fær bretska navnið Nelson.
 1934: Nelson Mandela byrjar á Clarkebury Boarding Institute, ein kostskúli, har hann tekur studentsprógv eftir bara tveimum árum.
 1941: Bara 23 ára gamal rýmir Mandela heimanífrá. Hann fer til Johannesburg fyri sleppa undan einum fyriskipaðum hjúnalagi.
 1943: Mandela byrjar at lesa løgfrøði á lærda háskúlanum Witswaterand University, og gerst sama ár limur í ANC (African National Congress). Eitt ár seinni er hann við til at stovna ungmannafelagið hjá ANC (ANC Youth League).
 1944: Mandela verður giftur á fyrsta sinni. Evelyn Mase og hann fáa fýra børn, áðrenn tey fara hvør til sítt í 1958.
 1948: The National Party vinnur valið og byrjar at seta í verk apartheid í Suðurafrika.
 1952: Mandela gevst at lesa løgfrøði. Saman við vinmanninum Oliver Tambo letur hann upp fyrstu sakføraraskrivstovuna, sum bara er mannað við littum løgfrøðingum. Fram til deyða Oliver Tambo eru teir sera nær, og teir gerast kendir fyri at stríðast fyri rættindunum hjá teimum littu.
 1954: Stjórnin forðar Mandela í at vera við á fundum hjá ANC, og ferðamøguleikar hansara vera avmarkaðir. Tað verða eisini møguleikar hansara at arbeiða sum advokatur.
 1956: Tann 5. desember verður Mandela handtikin og smaan við 155 øðrum aktivistum ákærdur fyri hásvik. Skuldsetingarnar móti honum vera sleptar eftir eitt rættarmál sum koyrir í fýra ár.
 1958: Mandela verður giftur á øðrum sinni, við Winnie Madikizela.
 1960: Spenningarnir í apartheid-stýrinum økjast serliga nógv og koma í hæddina í 1960, tá løgreglan drepur 69 littar í tí, sum seinni verður nevnt blóðbaðið í Sharpeville.
 1960: ANC verður forboðið í Suðurafrika og Mandela fer undir jørð, tá tað gerst møguligt at revsa ANC-aktivistar við deyðarevsing.
 1961: Í desember ger ANC av at fara í vápnað stríð móti hvíta stýrinum. Mandela fer á venjingarlegu í Algier í Algeria.
 1962: Í august verður Mandela fongslaður fyri sabotsju. Revsingin er hart arbeiði í fimm ár.
 1964: Sløk tvey ár seinni verður Mandela dømdur lívlanga fongsulsrevsing. Hann verður fongslaður á Robben Island fyrstu 18 árini av revsingini, fram til 1982.
 1968: Fystu 12 mánaðirnar millum 1968 og 1969 doyr fyrst mamma Mandela, og síðan doyr elsti sonur hansara í ferðsluvanlukku. Men Mandela sleppur ikki at vera við til jarðarferðirnar.
 1980: Stríðið fyri at fáa Mandela leyslatnan byrjar í mars mánaði, tá Johannesburg Sunday Post prentar eina áheitan um geva Mandela og nógvum øðrum fangum grið. Yvirskriftin á herferðini er ”Free Nelson Mandela”.
 1982: Eftir at hava sitið í fongsli í 18 ár á Robben Island, verður Mandela fluttur til Pollsmoor Prison.
 1985: Botha forseti bjóðar sær til at lata Nelson Mandela leysan, um hann lovar ikki at fara í vápnað stríð. Hetta vísir Mandela frá sær við orðunum: ”Fangar kunnu ikki gera avtalur. Bara frælsir menn kunnu samráðast”.
 1989: F. W. de Klerk tekur við sum forseti í Suðurafrika og byrjar at seta apartheid-lógirnar úr gildi.
 1990: Eftir at hava sitið í fongsli í 27 ár, verður Nelson Mandela latin leysur 11. februar.
 1992: Mandela og konan, Winnie, fara hvør til sítt.
 1993: Nelson Mandela og Frederik de Klerk fáa friðarheiðursløn Nobels fyri, sum tað verður sagt, friðarliga av hava endað apartheid-stýrið, og fyri at hava lagt grundarlagið fyri einum nýggjum fólkaræðiligum Suðurafrika.
 1994: Mandela verður valdur forseti í Suðurafrika og tekur við embætinum 10. mai 1994. Sama ár gevur hann út endurminningar sínar í bókini ”Vegurin til frælsi”.
 1998: Á 80 ára føðingardegi sínum tann 18. juli, giftist hann Graca Machel, sum er einkja eftir ein fyrrverandi forseta í Mosambik.
 1999: Mandela fer frá sum forseti í Suðurafrika.
 2001: Fær at vita, at hann hevur krabbamein í bløðruhálskertlinum.
 2004: Mandela boðar frá, at hann tekur seg aftur frá sínum almenna lívi, men at hann tó heldur fram við vælgerandi arbeiði.
 2007: Á 89. føðingardegnum sínum stovnar hann The Elders, sum er ein bólkur við eldri leiðarum í heiminum. Teirra millum eru Kofi Annan, fyrrverandi ST-aðalskrivari, Desmond Tutu, biskupur, og Jimmy Carter, fyrrverandi forseti í USA. Málið er at royna at loysa heimsins trupulleikar.
 2009: ST-aðalfundurin ger føðingardagin hjá Mandela, 18. juli, til minnisdag um Nelson Mandela í virðing fyri ta friðarmentan, sum hann umboðar.
 2010: Mandela eigur sín stóra part av æruni fyri at tað eydnast at fáa endaspælið um HM-heitið í fótbólti til Suðurafrika í 2010. Tað er í samband við hetta, at Nelson Mandela vísir seg alment fyri seinastu ferð.
 2011: Verður innlagdur við lungnabruna á fyrsta sinni. Flytir samstundis til Qunu í eystara parti av Suðurafrika. Tað er sami býur, sum hann vaks upp í.
 2012: Verður sum árið líður innlagdur fyri bæði lungnabruna og gallstein.
 2013: Mandela verður fleiri ferðir innlagdur við trupulleikum í andingarleiðini. Tann 5. desember andast hann. Amerikanski forsetin Barack Obama helt 10. des. røðu í sambandi við minningarhaldið fyri Mandela, har hann millum annað segði, at ”Mandela er ein risi í heimssøguni” og samanbar hann við leiðarar sum Gandhi og Martin Luther King Jr.

Apartheid

Í 1948 bleiv ein skipan gjørd í Suðurafrika fyri at skilja svørt og hvít at, ið kallaðist apartheid. Undir apartheid blivu menniskju deild í rasubólkar - teir størstu vóru Svørt, Hvít, Farvað og Asiatar - tey blivu atskilt við megi, útfrá teimum rasubólkunum, ið vóru. Tey hvítu høvdu valdið, og tey svørtu vóru rættuliga undirmett. Í bussunum sluppu tey svørtu illa nokk at sita niðri, og nógvastaðnis stóð “WHITES ONLY”. Um til dømis ein svartur maður neyðtók eina hvíta konu, kundi hann væntað at sita fleiri ár í gegli. Men um ein hvítur maður neyðtók eina svarta konu, so var tað lutfallsliga bara bakatellir, og eingin skoytti um tað. Endamálið við skipanini var, at tær ymsu rasurnar onkursvegna mentu seg betur við at liva hvør sær, søgdu tey.

Keldur

 Bókin "Vejen til frihed”
 www.leksikon.org/art.php?n=1650
 www.afrika.dk/hvem-er-nelson-mandela
 www.nelsonmandelas.com/apartheid.php

Statsleiðarar
Nobelprísvinnarar
Suðurafrikanarar
Føðingar í 1918
Andlát í 2013


Miðjarðarhavið

Miðjarðarhavið ella Miðjarðarhav er havið ímillum Evropa, Asia og Afrika. Tað hevur um Gibraltarsund samband við Atlantshavið. Miðjararhavið fevnir um eitt øki á 2.965.000 km², og hevur eina miðaldýpt á 1.430 metrar. Tað djúpasta økið er 5.267 metrar djúpt, tað er í tí Jóniska Havinum.

Sí eisini
 Sisilia
 Malta
 Kýpros
 Otrantostræti
 Svartahavið
 Suezveitin

Ávísingar úteftir
Mediterranean Science Commission, ciesm.org
Mediterranean Sea basin, ec.europa.eu
Mediterranean Sea, wikivoyage.org

Keldur

Høv


Charley Pride

Charley Frank Pride (føddur 18. mars 1938 í Sledge, Mississippi í USA, deyður 12. desember 2020 í Dallas, Texas) var ein amerikanskur countrysangari og hornabóltsleikari úr Mississippi. Hann vitjaði í Føroyum í 2009, har hann framførdi í Høllini á Hálsi. Hann framførdi eitt nú saman við føroyska country sangaranum Hallur Joensen.

Fyrsta stakplátan "The Snake Crawls at Night" kom við ársbyrjan 1966 og stutt eftir kom "Before I Met You". Í 1969 streyk Charley Pride upp á allar tindar við "All I Have to Offer You Is Me". Frá hesum sangi, og fram til "Every Heart Should Have One" í 1984, varð hann 36 ferðir nummar eitt. Mest sjáldsom vóru tó árini 1969-71, tá Charley Pride samstundis var nummar eitt við átta ymsum sangum: "All I Have to Offer You Is Me", "I'm So Afraid of Losing You Again", "I Can't Believe That You've Stopped Lovin' Me", "I'd Rather Love You", "Is Anybody Goin' to San Antone", "I Wonder Could I Live There Anymore", "I'm Just Me" og "Kiss an Angel Good Morning".

Seinastu ferð, hann upptraðkaði, var tann 11. november í Nashville, tá árligu CMA virðislønirnar vórðu latnar.
Charley Pride varð heiðraður við "Willie Nelson Lifetime Achievement Award" hjá Country Music Association og sang saman við unga countrysangaranum Jimmie Allen “Kiss An Angel Good Mornin”.

Tónleikaútgávur (úrval)
Album
1967 – The Country Way (#1)
1968 – Make Mine Country (#4)
1968 – Songs of Pride...Charley That Is (#6)
1969 – Charley Pride in Person	 (#2)
1969 – The Sensational Charley Pride (#2)
1970 – Just Plain Charley (#1)
1970 – Charley Pride's 10th Album (#1)
1970 – From Me to You (#2)
1971 – I'm Just Me (#1)
1971 – Charley Pride Sings Heart Songs (#1)
1972 – A Sunshiny Day with Charley Pride (#1)
1972 – Songs of Love by Charley Pride (#1)
1973 – Sweet Country (#3)
1973 – Amazing Love (#1)
1980 – There's a Little Bit of Hank in Me (#1)
1982 – Everybody's Choice (#10)

Stakløg
1969 – "All I Have to Offer You (Is Me)"
1969 – "(I'm So) Afraid of Losing You Again"
1970 – "Is Anybody Goin' to San Antone"
1970 – "Wonder Could I Live There Anymore"
1970 – "I Can't Believe That You've Stopped Loving Me"
1971 – "I'd Rather Love You"
1971 – "I'm Just Me"
1971 – "Kiss an Angel Good Mornin' "
1972 – "It's Gonna Take a Little Bit Longer"
1972 – "She's Too Good to Be True"
1973 – "A Shoulder to Cry On"
1973 – "Don't Fight the Feelings of Love"
1973 – "Amazing Love"
1974 – "Then Who Am I"
1975 – "Hope You're Feelin' Me (Like I'm Feelin' You)"
1976 – "My Eyes Can Only See as Far as You"
1977 – "She's Just an Old Love Turned Memory"
1977 – "I'll Be Leaving Alone"
1977 – "More to Me"
1978 – "Someone Loves You Honey"
1979 – "Where Do I Put Her Memory"
1979 – "You're My Jamaica"
1980 – "Honky Tonk Blues"
1980 – "You Win Again"
1981 – "Never Been So Loved (In All My Life)"
1981 – "Mountain of Love"
1982 – "You're So Good When You're Bad"
1982 – "Why Baby Why"
1983 – "More and More"
1983 – "Night Games"

Ávísingar úteftir
charleypride.com
Maðurin, ið sang “Kiss an Angel Good Mornin” er deyður, portal.fo, 12.12.2020

Keldur

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sangarar
Afroamerikanarar
Føðingar í 1938
Andlát í 2020


Charleston

Charleston er høvuðsstaðurin og størsti býurin í West Virginia, USA. Í sjálvum býnum búgva um leið 46 túsund fólk.
Tá bæði Charleston og býirnir i økinum rundanum verða lagdir saman (Charleston metropolitan area), so eru tað tó fleiri enn 211 túsund fólk (2018).

Søga
Býurin bleiv grundlagdur undir heitinum Charles Town í 1788.
Hann varð uppkallaður eftir Charles Clendenin, ið var faðirin hjá stovnaranum av býnum, Colonel George Clendenin.

Sí eisini
 Charleston, South Carolina
 Sambandsríki Amerika

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: cityofcharleston.org
 Charleston, West Virginia, wikivoyage (á enskum)

Keldur

Býir í West Virginia


Second Life

Second Life er ein tykisheimur, sum bara slepst til um telduna og internetið. Umhvørvið og persónarnir eru gjørdir. Persónarnir verða nevndir avatar. Second Life er eitt tykisligt umhvørvi, har vit kunnu ferðast og reika og ikki eitt spæl, har vit kunnu vinna ella tapa. Rithøvundurin Julian Dibble hevur prentað eina skaldsøgu í Second Life, og tíðindastovan Reuters hevur skapað teirra egna umhvørvi her. Reuters hevur keypt seg inn í Second Life. Adam Reuters er redaktørur í Second Life. Í veruliga lívinum er hann Adam Pasick og skrivar um miðlar og tøkni.

Teldufrøði


The Children's Machine

The Children’s Machine (OLPC XO-1, $100 Laptop ella 2B1) er ein 100 $ telda til næmingar í menningarlondum. Teldan er partur av verkætlanini One Laptop Per Child, sum skal útvega børnum í menningarlondum samband við umheimin.

Teldutøkni
Børn


Talufrælsi

Talufrælsi er frælsi at siga áskoðan sína alment. Hetta merkir, at øll hava rætt at siga ella skriva tað, teimum lystir – eisini at almennakunngera atfinningar um átrúnað ella lívsáskoðanir hjá øðrum. Hetta elvir av og á til tvídrátt millum fólk, tí tað er hóast alt ikki loyvt at spotta ella niðra onnur menniskju fyri teirra trúgv ella lívsáskoðan. Ásetingin um talufrælsi og forboðið móti at brúka sensur byggir á tankar frá fronsku kollveltingini í 1789. Síðani hava mong lond ment eina drúgva siðvenju, knýtt at hugsanini um fólkaræði.

Lond

Sambandsríki Amerika

Í USA er pressufrælsi síðani 1791 tryggjað í Fyrsta grundlógarískoyti, har m.a. sagt verður: "Congress shall make no law abridging the freedom of speech, or of the press".

Kongsríki Danmarkar

Í 1848 varð pressufrælsi staðfest í Kongsríkinum Danmark.
§77 í donsku grundlóginini sigur:

"Enhver er berettiget til på tryk, i skrift og tale at offentliggøre sine tanker, dog under ansvar for domstolene. Censur og andre forebyggende forholdsregler kan ingensinde på ny indføres."

Russland

Í 1991 vóru somu viðurskifti staðfest í Russlandi. Í russisku grundlógini §29.5 verður sagt, at "Frælsið hjá fjølmiðlum er tryggjað og at sensurur er bannaður". Russiska fjølmiðlalógin loyvir journalistum at "leita eftir, finna og spjaða" upplýsingar, bara talan ikki er um ríkisloyndarmál. Russland hevur sostatt eina fyrimyndarliga lóggávu um fjølmiðlar. Men í dagliga arbeiðnum kann veruleikin vera ein heilt annar, bæði í Russlandi og aðrastaðni.

Í Russlandi verða atfinningarsamir journalistar myrdir. Anna Politkovskaya (1958-2006) var journalistur á blaðnum Novaya Gazeta, ið fanst at krígnum í Kekenia. Í 2004 skrivaði hon eina kenda bók, sum á donskum fekk heitið "Putins Rusland". Anna varð myrd á føðingardegi Putins.

Mannarættindi
Talufrælsi
Politikkur


Fólkaræði

Fólkaræði er ein stýrisskipan har ið fólkið við fólkavaldum umboðum hevur politiskt vald. Fólkaræði eitur á grikskum demokrati. Demokrati er sett saman av demos, sum merkir fólk, og kratia, sum merkir stýri, ræði ella veldi. Í einum fólkaræðisligum samfelagi hava allir landsins borgarar atkvøðurætt. Har ið fólkaræði er, ræður meirilutin, men hugsar tó um áskoðanina hjá minnilutanum. Fólkaræði er eisini, at øll eru líka fyri lógini, og at øll hava frítt at skriva, tala og hugsa innan lógarinnar karmar. Í Føroyum og í Grønlandi eru fólkaræðisligu rættindi borgaranna tryggjað í donsku grundlógini.

Fólkaræði kann bólkast í fleiri skipanir. Mest vanliga uppbýtið er millum beinleiðis fólkaræði og umboðandi fólkaræði. Beinleiðis fólkaræði varð nýtt í gamla Grikkalandi, og varð skipað sum fundir við stórari fjøld, sum kom saman fyri at taka støðu til politisk mál. Ein nútímans háttur av beinleiðis fólkaræði verður brúktur í t.d. Kalifornia og Sveis, har fólkaatkvøður í stóran mun verða nýttar. Umboðandi fólkaræði er eitt meira avmarkað og óbeinleiðis fólkaræði, har borgarar við jøvnum millumbilum koma saman at velja sær nýtt ting, og á tann hátt nýta sín fólkaræðisliga rætt til ávirkan. Teir valdu tinglimirnir eru sostatt umboðsmenn hjá veljarunum og skulu røkja áhugamálini hjá teimum.

Keldur

Politikkur
Ríkisstjórn


Wilhelm II týskur keisari

Wilhelm II (27. januar 1859 – 4. juni 1941) var týskur keisari, og var proysiskur kongur 1888-1918. Tann 27. januar 1859 var seinasti týski keisarin, Wilhelm II, borin í heim. Føðingin var ikki uttan trupulleikar, og hóast har vóru bæði jarðamøður, týskir og enskir læknar til staðar, bíðaðu tey til síðstu løtu at hjálpa til við burðinum. Í verðina kom tann lítli prinsurin við einum lamnum armi – eitt brek, ið hann bar bæði sum barn og tilkomin. Ikki ein forðing kortini tá talan var um vald og mæti.

Barnaár Wilhelms vóru serstøk. Og helst einki undatak, tí tað munnu tey helst hava verið hjá flestu børnum í slíkum mæti. Prinsurin fekk lærdóm og uppaling hjá einum ógvuliga striksum húslærara, sum ikki einans gav bókligan lærdóm, men eisini royndi at lekja lamna armin. Og tað fór ikki altíð tespiliga fram fram. Ein vavstur av venjingum, heilivági og pátrúgv. M.a. kann nevnast, at prinsurin hvønn dag skuldi stinga armin inn í eina nýfletta kanin.

Wilhelm fær útbúgving sum heryvirmaður og verður vandur saman við hinum meinigu hermonnunum. Og tað var ikki lætt, tá ein er smádrongur um tíggju ára aldur. Sjálvsálitið var ikki stórt heldur orsakað av viðfødda brekinum og haraftrat gremjing frá móðurini, at tað skuldi vera hon, sum hevði sett hann í verðina. – Hann fekk seinni eisini lærdóm í rættar- og samfelagsvísindi. Wilhelm giftist í 1881 við Augustu Victoriu av Slesvík-Holstein-Sønderborg-Augustenborg. Hon var dóttir Ernst Günther hertoga, sum var við at íbirta slesvíkska-holsteinska kríggið í 1848. Týsku keisararnir eins og onnur kongs- og fúrstahús í Evropa vóru av Hohenzollern-ættini.

Í 1888 doyr Wilhelm keisari I, ið var abbi Wilhelm II. Faðirin, Friedrich III, verður nýggjur týskur keisari. Men Friedrich var heilsuveikur. Hann hevði krabbamein í barkanum. Og hóast vermóðirin, Victoria drotning í Bretlandi, royndi at hjálpa honum við sínum kønastu læknum, doyr hann eftir einans 9 mánaðir á trónuni.

Wilhelm II setist á trónuna í 1888 sum keisari av Týsklandi og kongur av Preussen. Henda stjórnartíðin var nógv merkt av politikkinum hjá Otto von Bismarck, kanslara – bæði innanríkis og uttanríkis. Men Wilhelm keisari skúgvar hann til viks og heldur seg vera føran fyri at ráða einsamallan. Ein kend tekning lýsir hesi viðurskiftini: »Loðsurin leggur frá borði«. Loðsurin er Bismarck. Fram á lúnningina hellir seg kapteynurin – keisarin sjálvur. Hetta gekk tó ikki sum fótur í hosu hjá Wilhelm. Fleiri mistøk vórðu gjørd, men tað, sum bjargaði Týsklandi, var at ídnaðurin var í stórari menning um hetta mundið.
Tað, sum fólk mintust Wilhelm best fyri, var stremban hansara eftir at menna og nýtíðargera týska herflotan. Ongland var tað landið, sum ráddi á heimsins høvum, men Wilhelm vildi, at Týskland skuldi vera fremri. Og haraftrat hava fleiri hjálond enn Ongland. Sum heild metti Wilhelm Ongland vera tann kappingarneytan, ið tað ráddi mest um at vinna á. Hetta hóast hann hámetti Ongland og ofta vitjaði skyldfólkini í enska kongshúsinum. Victoria drotning var omma hansara.

Á sumri 1914 brast krúttunnan, sum setti eld í Evropa. Morðið í Sarajevo á eysturríkska-ungarska trónarvingin, Franz Ferdinand av Habsburg, var tann hendingin, sum festi í fjúsið. Wilhelm keisari stuðlaði Eysturríki-Ungarn. Og hann varð seinni lagdur undir at hava høvuðsábyrgdina av teim ræðuligastu hendingunum, heimurin inntil tá hevði sæð. Um hann vildi kríggj beint tá, verður enn nógv kjakast um, men 1. veraldarbardagi varð ein veruleiki.

Týskarar
Føðingar í 1859
Andlát í 1941
Proysiskir kongar
Týskir keisarar
Fyrri heimsbardagi


San Antonio

San Antonio er næststørsti býur í Texas og sjeyndi størsti býur í USA.
Í 2019 búðu fleiri enn 1,5 mió. fólk í býnum.

Søga
San Antonio varð grundlagdur í 1718.
Býurin bleiv doyptur San Antonio eftir Antonius av Padua, ið var katólskur munkur og heilgimenni.

Kend fólk
 Samuel Maverick (1803-1870), texanskur politikari
 Joan Crawford (1905-1977), sjónleikarinna
 Ed White (1930-1967), rúmdarmaður
 David Scott (*1932), rúmdarmaður

Myndir

Vinabýir
  Santa Cruz de Tenerife (Spania)
  Monterrey (Meksiko)
  Kumamoto (Japan)
  Las Palmas de Gran Canaria (Spania)
  Gwangju (Suðurkorea)
  Guadalajara (Meksiko)
  Kaohsiung (Teivan)

Sí eisini
 Texas

Slóðir úteftir
 Heimasíða: www.sanantonio.gov
San Antonio, Texas, wikivoyage.org

Keldur

Býir í Texas


Kristin

Ein kristin er ein, ið trýr á Jesus Kristus. Ein, ið viðvíkur kristindóminum og teimum kristnu. Umleið 2,2 mia. fólk í heiminum kalla seg fyri kristin, sambært kanningini "Mapping the Global Christian Population". Hetta talið er umleið 35 prosent av øllum heimsborgarum.

Kristindómur


Ole Wich

Ole Wich (føddur 4. november 1953 í Blommenslyst á Fjóni í Danmark) er danskur/føroyskur grafikari og listamaður, sum er føddur og uppvaksin í Danmark og hevur búð í Føroyum síðan 1980. Hann hevur í nógv ár starvast í grafisku vinnuni sum fotografur og lýsingarmaður. Hann hevur givið út eitt yrkingasavn "Ophav" og hevur arbeitt sum myndlistamaður við samansetingum, ofta burtur úr tilfari, hann finnur sum burturkast í náttúruni. Hann hevur prýtt fleiri føroysk frímerki. Hann hevur myndprýtt bøkur við tekningum sínum, eitt nú bókina "Eiturkoppur", sum er undirvísingarbók til 3. flokk, saman við Gunnvá Dam. Í 2006 gjørdi hann eitt listaverk av Merkinum við orðinum homoFObia skrivað undir. Tað elvdi til nakað av kjaki. Hann hevur havt fleiri listaframsýningar, eitt nú í Føroyahúsinum í Keypmannahavn í 2013.

Yvirlit yvir listaverkum og framsýningar

Verk úr samleikasavninum
Installation sammen med værker af Edward Fuglø.
Bókasavnið við Løkin, 2016

Naturskildring
Videoinstallation
Várframsýning, 2016

Dansiringurin - Hommage à Janus Kamban
Skulpturinstallation
Bank Nordic, Tórshavn, 2015

Sildesti
Asfaltudsmykning
ARTBIKEfrihjul, Skärhamn, Sverige, 2015

dagliGodtNuuk
Dokumentarfotos. Grønlands Universitet, 2013

Diaspor - Min færøske postkortsamling
Det færøske hus, København, 2013

Street credability
Installation af fiktive vejskilte.
Várframsýning, 2013

Koivu
Udendørs installation
Kultuuri Kauppila, Ii Finland, 2012

Trondurnegativ
Parafraser over et kendt kunstværk af Trondur Patursson
Várframsýning, 2012

… í spønir
Skulpturgruppe i træ
Várframsýning, 2012

Ert tú til green?
Installationer om havforurening
Østrøm, 2012

Løsslupne præster
Vejsideinstallation på Hvitanesvegurin, 2011

Hvor er nyfæringerne i Føroya Løgting?
Politisk aktion med ændring af valgplakater, 2011

Huga
Installation i det offentlige rum siden præsenteret på Ólavsøkuframsýning,
Listaskálinum, 2014

Recykling
Køleinstallation med sand og smeltende is
Ólavsøkuframsýning, Listaskálin, 2010

Line up
Installation
Ólavsøkuframsýning, Listaskálin, 2010

Cutta cava lapidem
Skulptur med vand
Ólavsøkuframsýning, Listaskálin, 2010

 - men størstur af teimum…
Video
Ólavsøkuframsýning, Listaskálin, 2010

3-D Dímun
Trådskulptur af jern
Ólavsøkuframsýning, Listaskálin 2009

Monotóm Mondrian
Foliebilleder
Ólavsøkuframsýning, Listaskálin 2009

Thawshavn
Laserfyr ved regeringsbygningerne på Tinganes, 2008

Dimmamyndir
Udstilling af egne avisillustrationer på Det færøske Landsbibliotek, 2008

homoFObia
Internetprojekt om færøsk rummelighed, 2008

Slettað
Fotoprint - udstilling sammen med Oggi Lamhauge,
Søldarfjørður, 2006

Lapidar
Performance. Sammen med Petur Pólson.
Várframsyningin. Færøernes Kunstmuseum, 2006

Stæreblind
fotoprint
Leikalund, Klaksvík, 2005

Køsturin
Installation i gammel industribygning på G!
Sammen med Tummas Jákup Thomsen, Gøta, 2005

Koncertbilleder
Collager til koncert med Mussorgskys musik “Udstillingsbilleder”
Sammen med Stamen Stanchev på Summartónar. Færøernes Kunstmuseum, 1995

FAXEN
Fax art week 96, Danske Grafikere, København, 1996

Små erindringer fra mine 7 år som fæstningsdreng
Det Bruunske Pakhus i Fredericia, 1995

rúmást
Danseperformance med improviseret skulptur, dans, musik
i samarbejde med danser Tina Johansen. Færøernes Kunstmuseum, 1994

Váttan
installation i eget atelier i Thorshavn, 1994

Várvraksyningin 1993
Alternativ til den officielle forårsudstilling i eget atelier i Thorshavn, 1993

Livets skak
Skulpturinstallation
Fællesudstilling Kontrast. Færøernes Kunstmuseum, 1991

Fundne sager
Collager
Læraraskúlin, 1991

BRØYTINGAR
collage, assemblage, foto, maleri, skulptur
Norðurlandahúsið, 1989

Listafelag Føroya: Olavsøkuframsýningar
Færøernes Kunstmuseum, talrige gange i perioderne 1983-96 og 2005-16

Føroysk Myndlistafólk: Várframsýning
Færøernes Kunstmuseum, talrige gange i perioderne 1983-96 og 2005-16

Bókaútgávur

Fagrar bókmentir
Ophav, yrkingasavn, Fannir, 1996.

Føroysk frímerki
Hesi frímerki vísa tekningar, sum Ole Wich hevur teknað.

Hesi frímerki eru grundaði á myndir, sum Ole Wich hevur tikið. Czeslaw Slania
hevur graverað.

Keldur og viðmerkingar

Slóðir úteftir
 Myndir - Føroysk Myndlistafólk
 Ole Wich blog

Føroysk listafólk
Føroysk myndafólk
Danskir yrkjarar
Donsk listafólk
Føðingar í 1953


Dennis Agerblad

Dennis Agerblad (Robin Ova Tolfsen) er føddur 10. apríl 1970 í Vestmanna. Hann er listamaður, tónleikari, performari og grafikari.

Hygg eisini at

 Dunst
 maður:glotti

Ávísingar úteftir

 www.dennisagerblad.dk

 Autobiography

Tónleikarar


Vesturtýskland

Eftir seinna heimsbardaga varð Týskland lutað sundur millum hersetingarvaldini Sovjetsamveldið; USA; Stórabretland og Frankaríki. Hareftir vórðu tvey lond stovnað, úr hesum fýra landspørtunum: BRD (Bundesrepublik Deutschland), sum í dagligari talu bleiv kallað Vesturtýskland, og tað eystara DDR (Deutsche Demokratische Republik), sum í dagligari talu, bleiv kallað DDR.

Høvuðsstaður í Vesturtýsklandi var Bonn, meðan sundurbýtti býurin Berlin, var høvuðsstaður í DDR. Tá ið týsku londini í 1990 blivu løgd saman í eitt land aftur, bleiv í roynd og veru Eysturtýskland niðurlagt, politikarar og fyriskipan annars send til hús, og økið lagt afturat Vesturtýsklandi.

Søga
Týskland
Søga Týsklands


Milan Milutinovic

Milan Milutinovic (serbiskt: Милан Милутиновић), (føddur 19. desember 1942 í Beograd) er fyrrverandi forseti í Serbia. Hann tók við sum forseti í Serbia í 1997 eftir Slobodan Milosevic. Milan Milutinovic umboðaði Serbia í samráðingunum um Kosovo, sum elvdu til kríggið á Balkan. Milutinovic sat sum forseti til desember 2002. Tá hann fór frá sum forseti yvirgav hann seg til Altjóða dómstólin móti krígsbrotsverkum í fyrrverandi Jugoslavia. Hin 26. februar 2009 varð hann fríkendur frá øllum ákærum. Milotunovic var sendiharri hjá Jugoslavia í Grikkalandi frá 1992 til 1996 og uttanríkisráharri hjá Jugoslavia frá 15. august 1995 til 8. januar 1998.

Serbiskir politikarar
Serbar


Drotning Alexandrines Hospital

Drotning Alexandrines Hospital ella Landssjúkrahúsið, sum tey flestu nevna tað, er eitt meginsjúkrahús í Føroyum, afturat tí eru tvey lokal sjúkrahús í Klaksvík, Klaksvíkar Sjúkrahús, og á Tvøroyri, Suðuroyar Sjúkrahús. Drotning Alexandrines Hospital varð tikið í nýtslu í 1924. Drotning Alexandrines Hospital avloysti Færø Amts Hospital, sum var bygt í 1829. Christian kongur tann tíggjundi legði grundarsteinin til Drotning Alexandrines Hospital í juni 1921, og húsið bleiv tikið í brúk 23. februar 1924. Petur Mohr Dam, løgmaður, legði grundarsteinin til Landssjúkrahúsið hin 19. juni 1962. Landssjúkrahúsið var liðugt at taka í nýtslu í 1968 - 1970 (B-bygningurin). Psykiatriski Depilin varð tikin í brúk í 1971. Nýggi G-bygningurin varð tikin í nýtslu í 2004.
Landssjúkrahúsið er tað størsta einstaka arbeiðsplássið í Føroyum við umleið 850 starvsfólkum býtt í umleið 30 starvsbólkar. Har eru 6 deplar, 29 sergreinar (íroknað 9 konsulentskipanir), 180 seingjarpláss, 8.000 árligar innleggingar, 50.000 árligar ambulantar vitjanir, 506.388 árligar kanningar í klinisk kemi,
32.000 árligar røntgenkanningar, harav 8% frá Suðuroyar Sjúkrahúsi og 17% frá Klaksvíkar Sjúkrahúsi. Landssjúkrahúsið er málsøkið hjá Heilsumálaráðnum.

Deplarnir
Medisinskur depil
Skurðdepil
Psykiatriskur depil
Bráðdepil
Tænastudepil
Diagnostiskur depil

Keldur

Slóðir úteftir
Heimasíðan hjá Landssúkrahúsinum

Læknafrøði
Sjúkrahús í Føroyum
Bygningar og bygningsverk í Føroyum


Cucumis

Cucumis er ein heimasíða hvar ið tú kanst bera fram tekstir fyri at blíva umsettir av samfelagnum. Cucumis er eitt samfelag av umsetarum sum deilast um teirra málvísindaligu vitan og hjálpa hvørjum øðrum álinju. Fyri at brúka Cucumis tænastuna, mást tú verða skrásettur limur, tú fær stig fyri at umseta ein tekst og tú hevur brúk fyri stigum fyri at bera fram ein tekst at umseta. Cucumis grovt umsett sum "Vatnmelón" frá latín, ein kúludánað frukt líka sum jørðin, full av lívsmegi og eydnu.

Feløg
Mál


Boksarauppreistur

Í mai 1900 brast á anti-vesturlendskur uppreistur í Kina, tá ið boksarar myrdu týska sendiharran og kringsettu bygningar útlendingar høvdu ræði á. Boksararnir, sum fingu stuðul frá keisaraeinkjuni, berjast fyri at loysa Kina frá øllum útlendskum árini. Seinni út á árið fría evropeisku tjóðirnar undir bretskari og týskari leiðslu bygningarnar og tóku upp aftur sítt virksemi í Kina.

Bardagar


Karibia

Sum perlur drignar á 3.200 kilometra langan tráð liggja tropuoyggjarnar millum Meksiko og Venesuela. Hetta eru Karibiaoyggjar ella Vesturindiaoyggjar. Summar oyggjarnar eru bara smáir, óbygdir hólmar, ella korallriv; aðrar eru stórar og tættbygdir. Karibiaoyggjar eru mark millum tað 1.920.000 km2 stóra Karibiahav og Atlantshav. Størsta dýpið í Karibiahavi er næstan 7.000 m. Havið er umgyrt av Norður-, Mið- og Suðuramerika.

Í Karibia eru 25 ymisk lond. Kuba er størsta ríkið, har búgva 11 milliónir fólk. Hóast hvørt landið hevur sína serstøku mentan, so líkjast karibisku londini á nógvum økjum. Fyri 200-300 árum síðan høvdu lond í Evropa leingi ræðið á øllum hesum oyggjunum. Trælir vórðu fluttir úr Afrika til Karibia og noyddir at dyrka sukurrør í lundum hjá evropearunum. Sukurrør vaksa væl og skjótt í tí vátliga, lýggja veðurlagnum. Eisini Danmark hevði stórt gagn av hesum - tríggjar Vesturindiaoyggjar vóru undir donskum valdi heilt til í 1917. Meginparturin av fólkinum á Karibiaoyggjum er ættaður frá afrikonsku trælunum.

Í 1492 kom spanski rannsóknarmaðurin Kristoffur Kolumbus (1451-1505) við monnum sínum sum fyrstu evropearar til Karibia. Á nógvum oyggjum búðu ymisk indiánafólk. Mangir evropearar komu seinni og fóru at trælka indiánarnar. Noktaðu teir at arbeiða, vórðu teir dripnir. Nú eru bara tveir smáir ættbólkar eftir av upprunafólkinum í øllum Karibia.

Karibiaoyggjar eru hugtakandi vakrar og fruktagóðar, har eru nógvir litfagrir fuglar, langir sandar og nógv sól. Økið dregur ferðafólk úr øllum heiminum at sær. Hetta gevur nógvum fólki arbeiði. Ferðafólkavinnan er størsta inntøkan á nógvum oyggjum har. Fólkið á oyggjunum Martinique og Guadeloupe hava nógv samband við Frakland. Tey tosa franskt, nýta franskan frank sum gjaldoyra, nýta franska flaggið og halda franskar hátíðardagar. Aðrar oyggjar eru bundnar at Bretlandi, Hálendi, Russlandi og USA. Haðandi fáa tey bæði politiskan og fíggjarligan stuðul.

Størri helmingurin av karibum er búnaðarfólk. Mong arbeiða hjá góðseigarum, ið dyrka til dømis sukur og kaffi. Nøkur eiga sær ein lítlan teig, so tey kunnu dyrka grønmeti til sín sjálvs ella at selja á torginum. Upprunaligir karibiskir bygningar eru málaðir við glógvandi litum. Eins og byggihættir eru tónleikur, bókmentir, list og matsiðir ein framúr góður blandingur av evropeiskum og afrikonskum stíli.

Stóru oyggjarnar millum Kuba og Puerto Riko (US) nevnast Stóru Antilloyggjar. Eystanfyri liggja Smáu Antilloyggjar, har tær smáu oyggjarnar millum Jomfrúoyggjar og Dominika nevnast Læoyggjar. Og oyggjarnar suður úr Martinique (Frak.) til Grenada eita Guloyggjar. Nógvir oyggjaflokkar eru komnir av gosum.

Karibiaoyggjar

  Anguilla (Stóra Bretland)
  Antigua og Barbuda
  Aruba (Niðurlond)
  Bahamasoyggjar
  Barbados
  Bermudaoyggjar (Stóra Bretland)
Caymanoyggjar (Stóra Bretland)
  Kuba
  Dominika
  Dominikanalýðveldið
  Grenada
  Haiti
  Jamaika
  Jomfrúoyggjar (Sambandsríki Amerika)
  Jomfrúoyggjar (Stóra Bretland)
  Saint-Barthélemy (Frakland)
  Saint Martin (Frakland)
  Martinique (Frakland)
  Montserrat (Stóra Bretland)
  Niðurlendsku Antilloyggjar (Niðurlond)
  Puerto Riko (Sambandsríki Amerika)
  St. Kitts og Nevis
  St. Lusia
  St. Vinsent og Grenadinoyggjar
  Trinidad og Tobago
  Turks- og Caicosoyggjar (Stóra Bretland)

Sí eisini

 Karibiahav
 Norðuramerika

Karibia


Miðjarðarhavslondini

Tey lond, sum liggja fram við Miðjarðarhavi, kalla vit Miðjarðarhavslondini. Tey eru: Portugal, Spania, Italia, Slovenia, Kroatia, Bosnia-Hersegovina, Montenegro, Albania, Grikkaland, Turkaland, Kýpros, Sýria, Libanon, Ísrael, Egyptaland, Libya, Marokko, Algeria og Tunesia.

Miðjarðarhavið hevur í mangar túsund øldir verið felags ogn hjá øllum teimum fólkum, sum búðu í Miðjarðarhavslondunum. Hesi fólk róðu út á hesum havi, tey sigldu land úr landi á havinum við farmi og til stuttleika, og tey funnu sær vinir og settu búgv hvør hjá øðrum. Tað var havið, sum knýtti tey saman. Hesi fólk hava frá fyrndartíðum havt so nógv felags áhugamál, at tey mangan hava kent seg sum eitt fólk. Og í langa tíð vóru tey eisini í einum ríki, sum hevði høvuðssæti í Róm. Ríkið var tí kalla Rómverska ríkið. Tað er tí ikki so løgið, at fólkið í hesum londum mettu síni lond at vera øll jørðin, og kallaðu havið, sum lá í miðjuni, Miðjarðarhavið.

Afrika
Asia
Evropa
Landafrøði


Nakin?

Nakin? úr 1999 er onnur útgávan hjá tónleikabólkinum Maður:glotti. Hon er útgivin av TUTL.

Løg

 1. Hví er tað so ringt?
 2. Blámaður
 3. Stórkavin
 4. Aftur
 5. Hvat er ein fótur uttan eitt fet? (tað er einki feitt)(Akk. versión)
 6. Svim
 7. Samtíðarfeilur
 8. Havnarmaður
 9. Alt eg vil hava
 10. Nátt
 11. Nakin?

Útvortis avísing

 www.tutl.com/madurglotti-nakin

Føroyskar tónleikaútgávur


Páll Finnur Páll

Páll Finnur Páll er ein føroyskur tónleikabólkur, sum varð stovnaður í 1999 í Hoydølum.

Søgan
Tónleikabólkurin Páll Finnur Páll byrjaði í 1999 tá teir tríggir Páll Oddur Rubeksen, Finnur Koba og Páll G. Hammer byrjaðu at spæla saman í Studentaskúlanum í Hoydølum. Í 2001 kom Høgni Fagraberg við í bólkin sum bassleikari, og í 2002 komu Høgni Reistrup og Ísak Sambleben við sum avíkavist cello og violin spælarar.

Á sumri í 2002 byrjaðu innspælingarnar til fyrstu fløguna hjá Páll Finnur Páll, sum kom út á vári 2003. Fløgan kallaðist Bermenn og hevði eina blanding av kærleikssangum og meira skemtiligum fúlum sangum. Sangurin Forelskaður sjónleikari bleiv stóra útvarpshittið frá hesari fløguni, og verður enn mettur sum ein tann besti føroyski kærleikssangurin, ið er gjørdur.

Í 2004 fór bólkurin undir innspælingarnar til aðru fløguna Førist. Hendan fløgan hevði ein harðari stíl enn fyrra fløgan við fleiri rokk sangum. Fløgan bleiv upptikin í Studio Skýrák har Jón McBirnie framleiddi fløguna saman við Páll Finnur Páll. Førist kom út á sumri 2005 og nakrir av kendastu sangunum frá hesari fløguni eru Herbergið og Fari mín egna veg.

Í 2007 útkom triðja fløgan Fram á hermótið. Á hesari fløguni vóru millum annað sangirnir Mín Russiski Vinur og Havsins ríki.

Í 2009 útkom fløgan Du ved, at gjørt er gjørt, ið var ein fløguboks við teimum trimum fyrr útgivnu fløgunum og einari live fløgu, sum var upptikin á Ólavsøkukonsertini í 2009. Henda fløguboks var ein av mest seldu í føroyum í 00unum, og serliga live fløgan setti gongd á eitt satt Páll Finnur Páll flipp, sum gjørdi bólkin til ein nógv eftirspurdan livebólk.

11/11 í 2011 kl. 11.11 gav bólkurin fjóru studiofløguna út við navninum Kom við mær.

Páll Finnur Páll vann í 2005 virðisløn til tiltakið Atlantic Music Event fyri sangin Forelskaður Sjónleikari, sum vann fyri at verða mest spældi sangur í Útvarpi Føroya í 2004 og 2005.

Á Planet Awards í 2009 blivu Páll Finnur Páll heiðraðir fyri at verða ársins tónleikabólkur í Føroyum.

Limir í bólkinum
Páll Oddur Rubeksen sang og gittar
Finnur Koba sang og gittar
Páll G. Hammer tangentar
Høgni Fagraberg gittar
Ísak Sambleben bass
Halgir W. Arge trummur

Fløguútgávur
 2011 - Kom við mær.
 2009 - Du Ved, At Gjørt Er Gjørt.
 2007 - Fram Í Hermótið.
 2005 - Førist.
 2003 - Bermenn.

Heiður
 2005 - Páll Finnur Pál vann eina heiðursløn á Atlantic Music Event fyri sangin Forelskaður Sjónleikari, sum vann fyri at verða mest spældi sangur í Útvarpi Føroya í 2004 og 2005.
 2009 - Páll Finnur Páll vann føroysku tónleika heiðurslønina Planet Awards í bólkinum Besti føroyski bólkur ella einstaklingur.

Keldur

Slóðir úteftir
 Sangtekstir.com

Føroyskir tónleikabólkar
Planet Awards vinnari
Popptónleikabólkar


Mariuhøna

Mariuhøna ella Mariubjalla (frøðiheiti - Coccinellidae) er eitt skordýr, ið livir í øllum heimspørtum uttan Antarktis. Mariuhønur hava bjartar litir, ið ávara dýr ikki at taka tær, tí tær smakka illa. Nógvar mariuhønur liva av blaðlúsum, ið oyðileggja urtagarðsplantur.

Skordýr


Golf

Golf er útileikur har sum roynt verður við kylvu at sláa lítlan harðan knøtt í holur í grasvølli. Vanliga eru 18 hol á golfvøllinum, og 100-550 metrar kunnu vera í millum holini. Leikararnir sláa við stavi ein lítlan bólt í eitt av holunum.

Golf
Ítróttur


Sjakalur

Sjakalur er rándýr av hundaætt. Sjakalur etur alt, hann finnur á afrikonsku savannuni, til dømis frukt, smásúgdýr, egg, fugl og ræ. Ofta veiða nógvir sjakalar saman og jagstra til dømis thomsongasellu.

Súgdjór


Preriuúlvur

Preriuúlvur (frøðiheiti - Canis latrans) er rándýr av hundaætt. Norðuramerikanska preriuúlvurin er í ætt við úlv, sjakal og taman hund. Sum flestu hundar gongur úlvatíkin í 9 vikur og leggur einar fimm hvølpar. Teir súgva tíkina fyrstu sjey vikurnar, men bara fýra vikur gamlir eta teir eisini hálvsodnaða føði, sum foreldrini klíggja upp aftur til teirra. Úlvurin og tíkin halda saman alt lívið og liva saman við hvølpunum í ættflokkum.

Súgdjór


Dustsúgvari

Dustsúgvari er ravmagnstól at reinsa dust burtur av t.d. gólvi. Motorrikin veiftra er í dustsúgvara. Hon melur og sýgur luft inn í rør og slangu, niður í dustsúgvaraposan. Við luftini kemur dust og skittur í posan. Í dustsúgvaraposanum eru ørsmá hol, sum bara luft setur ígjøgnum. Dustið verður eftir í posanum. Ymiskar bustir eru at seta á rørið, t.d. gólvbust, teppibust og skápsbust.

Tøknifrøði


Mýrikøttur

Mýrikøttur (ella surikøttur) ,(frøðiheiti - Suricata suricatta) er í ætt við mangustar og heldur til á turru savannunum sunnarlaga í Afrika. Hann verður um 60 cm langur og livir av skordýrum, eðlum og øðrum smádýrum. Hann er floksdýr, og við sínum longu, hvøssu klóm grevur hann sær jarðholur.

Enska navnið "Meerkat" er lænt úr afrikaans málinum (av hollendskum uppruna) har orðið merkir "vatn- ella mýrikøttur".

Súgdjór


The Beatles

The Beatles var ein enskur tónleikabólkur úr Liverpool í Onglandi. The Beatles eru mettir sum heimsins best umtókti tónleikabólkur nakrantíð. Teir eru eisini tann bólkurin, sum hevur selt flest fløgur/plátur og kassettubond í heiminum. Metingarnar siga, at teir hava selt yvir 1 milliard eintøk síðan fyrsta singulplátan Love Me Do kom út í 1962.

Limir í bólkinum

 John Lennon (1940-1980)
 Paul McCartney (1942)
 George Harrison (1943-2001)
 Ringo Starr (Richard Starkey) (1940)

Byrjan

"Áðrenn Elvis var einki!" hevur John Lennon sagt og vísti á, at Elvis Presley var tað fyrsta, sum veruliga rein við hjá sær av tónleikí. Tað var ið hvussu er aftaná, at hann hevði hoyrt Heartbreak Hotel, at hin ungi Lennon plágaði mostir sína Mimi at keypa honum ein gittara. Tá segði hon tey so mangan endurtiknu orðini: "Ein gittari kann vera fínur sum ítriv, men tú fert ongantíð at fáa eitt livibreyð burturúr honum!".

Hvussu var og ikki, so byrjaði John Lennon saman við vinmonnum sínum ein tónleikabólk, sum spældi skiffle-tónleik miðskeiðis í 1950'unum. Bólkin kallaðu teir The Quarrymen eftir skúlanum, teir gingu á.

16. juni 1957 spældi bólkurin til ein kirkjubasar í Liverpool. Henda dagin spældu teir millum annað tað tá nýggja lagið hjá Gene Vincent Be Bop A Lula. Millum áhoyrararnar var hin fjúrtan ára gamli Paul McCartney, sum kendi ein av limunum í bólkinum. Aftaná framførsluna heilsa John Lennon og Paul McCartney fyri fyrstu ferð upp á hvør annan, og Paul vísti tá John, hvussu hann skuldi stemma gittaran hjá sær og spældi eisini fyri honum lagið hjá Eddie Cochran Twenty Flight Rock.

John Lennon segði seinni, at hann var serliga hugtikin av, at Paul McCartney dugdi allan tekstin til Twenty Flight Rock; men eisini at tað var eitt trupult val, ið hann stóð yvirfyri, tí skuldi hann gera bólkin sterkari ella gera seg sjálvan sterkari? - Hann valdi at gera bólkin sterkari.

Paul McCartney hevði ein vinmann, George Harrison, sum var rættiliga kringur á gittara. Hóast John Lennon var eitt sindur í iva um at bjóða dreiginum við í bólkin, tað eru jú hálvtriðja ár millum teir, so fekk Paul hann sannførdan eftir at George hevði spælt eina lýtaleysa útgávu av gittarlagnum Raunchy.

Fyrsta upptøkan

Tá havt verður í huga, hvussu ótrúliga vælumtóktir Beatlarnir gjørdust, so er áhugvert at vita, at tað finst ein upptøka av framførsluni hjá The Quarrymen gjørd á nett sama kirkjubasari tann dagin, tá ið John møtti Paul. Hesar upptøkur komu undan kavi í 1990'unum, og keypti plátufelagið hjá The Beatles EMI bandið, men enn er hetta tilfar ikki givið út alment.

Lakkplátan hjá The Quarrymen

Í 1958 fóru teir komandi Beatlarnir í lítla studioið hjá Percy Philips í Liverpool at spæla inn eina lakkplátu til egið brúk. Á upptøkuni spæla teir tríggir John, Paul og George allir gittara, og við sær hava teir John Lowe, sum spælir klaver, og Colin Hanlon, sum spælir trummur.

Fimm eintøk vórðu gjørd av hesi lakkplátuni, og tá ið arbeitt varð við Anthology røðini miðskeiðis í 90'unum fekk EMI hendur á einasta eintakinum, ið hevði yvirlivað. Henda ráa upptøka við The Quarrymen kom út á Anthology 1 í 1994.

Sangirnir vóru

 That'll Be The Day (J.Allison/B.Holly/N.Petty) - Tá nýggja hittið hjá Buddy Holly.
 In Spite Of All The Danger (P.McCartney/G.Harrison)

John Lennon syngur fyri á løgunum báðum, Paul McCartney og George Harrison syngja kór. Paul McCartney hevur sagt, at soleiðis sum hann minnist tað, so varð George Harrison skrivaður sum samhøvundur, tí hann hevði funnið uppá gittarsoloina.

Beatles útgávur

Her eru einans nevndar tær bretsku útgávurnar.

 Love Me Do/P.S. I Love You - 5. oktober 1962
 Please Please Me/Ask Me Why - 1963
 Please Please Me - 1963
 From Me To You/Thank You Girl - 1963
 She Loves You/I'll Get You - 1963
 With The Beatles - 22. november 1963
 I Want To Hold Your Hand/This Boy - 29. november 1964
 Can't Buy Me Love/You Can't Do That - 1964
 Long Tall Sally - 1964
 A Hard Day's Night/Things We Said Today - 1964
 A Hard Day's Night - 1964
 I Feel Fine/She's A Woman - 1964
 Beatles For Sale - 1964
 Ticket To Ride/Yes It Is - 1965
 Help!/I'm Down - 1965
 Help! - 1965
 Day Tripper/We Can Work It Out - 3. desember 1965
 Rubber Soul - 3. desember 1965
 Paperback Writer/Rain - 1966
 Yellow Submarine/Eleanor Rigby - 5. august 1966
 Revolver - 5. august 1966
 Penny Lane/Strawberry Fields Forever - 17. februar 1967
 Sgt Pepper's Lonely Hearts Club Band - 1. juni 1967
 All You Need Is Love/Baby Your A Rich Man - 1967
 Hello Goodbye/I Am The Walrus - 1967
 Magical Mystery Tour - 1967
 Lady Madonna/The Inner Light - 1968
 Hey Jude/Revolution - 1968
 The Beatles - 22. november 1968
 Yellow Submarine - 19. januar 1969
 Get Back/Don't Let Me Down - 1969
 The Ballad Of John And Yoko/Old Brown Shoe - 1969
 Abbey Road - 1969
 Something/Come Together - 1969
 Let It Be/You Know My Name (Look Up The Number) - 1970
 Let It Be - 1970

Allir sangirnir Beatlarnir góvu út á singul vóru skrivaðir av Lennon og McCartney uttan The Inner Light; Old Brown Shoe og Something, ið George Harrison skrivaði.

Av øllum sangum Beatlarnir spældu inn fyri EMI og góvu út millum 1962 og 1970 eru einans fýra, sum tú ikki hevur, um tú bert eigur tær upprunaligu bretsku útgávurnar. Teir sangirnir eru hesir:

 Komm Gib Mir Deine Hand
 Sie Liebt Dich
 Bad Boy (Larry Williams)
 Across The Universe

Týskmæltu útgávurnar blivu innspældar í februar 1964 í Fraklandi um somu tíð, sum Can't Buy Me Love singulin bleiv innspæld. Bad Boy varð innspældur um somu tíð sum sangirnir til Help!-filmin. Across The Universe var innspældur um somu tíð sum Lady Madonna singulin varð innspæld. Henda útgávan, ið byrjar við fuglaláti, var givin út á stuðulsplátu fyri ST stovnin WWF (World Wildlife Foundation) 12. desember 1969. Ein onnur útgáva kom út á Let It Be plátuni árið eftir.

Beatles filmar

Tey árini Beatlarnir vóru virknir góvu teir út 5 filmar.

 A Hard Day's Night - 1964
 Help! - 1965
 Magical Mystery Tour - 1967
 Yellow Submarine - 1968
 Let It Be - 1970

Beatles, The
The Beatles


Gene Vincent

Gene Vincent (11. februar 1935 - 12. oktober 1971), sum í veruleikanum æt Vincent Eugene Craddock,  amerikanskur tónleikari, sum verður roknaður sum ein av undangongumonnunum, tá ið talan er um rock and roll tónleik og tá serliga rockabilly tónleik. Gene Vincent og bólkurin hjá honum The Blue Caps spældu nógv uttanfyri Amerika. Millum annað spældu teir í Hamburg í Týsklandi og møttu har The Beatles.

Í 1960 var Gene Vincent við í einari ferðsluvanlukku í Stóra Bretlandi, tá ið hann og Eddie Cochran vóru á konsertferð. Vincent slapp við lívinum, men var tó plágaður av einum stívum beini aftaná. Eddie Cochran var ikki so heppin og doyði á staðnum. Størstu hittini hjá Gene Vincent vóru: Be Bop A Lula; Catman; Blue Jean Bop; Lotta Lovin' og Dance To The Bop.

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sangarar


Eddie Cochran

Raymond Edward "Eddie" Cochran (2. oktober 1938 - 17. apríl 1960) var ein amerikanskur rock and roll tónleikari, ið hevði stórt árin á gongdina hjá populertónleiki síðst í 50'unum og frameftir. Cochran doyði í einari ferðsluvanlukku, tá ið hann var á konsertferð í Stóra Bretlandi saman við Gene Vincent.

Størstu hittini hjá Eddie Cochran vóru: Summertime Blues; Twenty Flight Rock; C'Mon Everybody og Three Steps To Heaven, sum var innspældur nakrar fáar dagar, áðrenn bráða deyða hansara.

Amerikanskir tónleikarar


Ný Guinea

Ný Guinea er næststørsta oyggj í heiminum, hon hevur tropiskt veðurlag og er mest sum øll avvaksin við tjúkkum tropiskum regnskógi. Vestari parturin av Ný Guineu - Vestur Irian - var áður hollendskt hjáland, men hoyrir nú til Indonesiu, meðan eystari parturin er Papua Ný Guinea.

Ný Guinea er tógvin at koma ígjøgnum hjá ókunnumonnum, tí regnskógurin er tjúkkur og villingarsamur, og fólkið óvinaliga sinnað móti fremmandum. Mangir vóru teir, sum hættaðu sær inn í landið, ið ongantíð komu út aftur haðandi. Har er tí mangt, sum eingin veit um. Tað er ikki longur síðani enn í 1953, at ein avstralskur flúgvari kom fram á eina áður ókenda bygd, sum var niðri í einum djúpum dali, umgyrdum av høgum fjøllum.

Fólkið í Ný Guineu er sprottið úr Afriku og blámannaætt, og væl bregður afturí, hóast tað hesi seinastu túsund árini er runnið saman við mangar aðrar tjóðflokkar. Tað búgva slakar 7,5 milliónir av fólki á oynni. Fólkið kallast papuar. Tað ráliga og heita veðurlagið ger, at bert fáir hvítir menn búgva á oynni. Men teir, sum búgva har, eru annaðhvørt embætismenn ella garðeigarar. Garðarnir eru stórir og fullir av kokuspálmum, gummitrøum og grønmeti. Teir hava stór gullnám í fjøllunum. Men ikki er komandi til teirra uttan í flúgvara. Alt, sum verður nýtt í náminum, gravkýr, maskinur, matur og onnur útgerð, verður flutt í fjøllini við flúgvara.

Kyrrahavsoyggjarnar
Oyggjar