Oniscus asellus

Oniscus asellus (frøðiheiti - Oniscus asellus, føroyskt navn væntar, danskt glat bænkebider),  er eitt grátt undir steini í Føroyum. Oniscus asellus finst helst í flestu oyggjum, men tykist vera mest í tali í sunnaru helvt av landinum.

Oniscus asellus verður vanliga upp til 16 mm til longdar, og er heldur flatt av vøkstri. Tað er skyggjandi brúnt ella grátt á liti. Á bakinum síggjast ofta bleikir blettir, hetta eru øki ið goyma kálk ið verður brúkt til at styrkja ytru beinagrindina eftir hamskifti. Hamskifti hendir í tveimum stigum, fyrst aftara helvt, síðan fremra helvt, gamli hamurin verður ofta etin av djórinum aftaná hamskifti. Oniscus asellus sæst ofta um tú vendir einum steini ella træpetti, ið liggur í svørðinum. Tað livir í ymsum vátligum búøkjum, eisini har lítið er til av kálki, og er tað einasta gráa undir steini ið sæst í lyngheiðalendi.

Keldur

Krabbadýr


Trichoniscus pusillus

Trichoniscus pusillus (frøðiheiti - Trichoniscus pusillus, føroyskt navn væntar, danskt rød dværgbænkebider),  er minsta gráa undir steini í Føroyum. Trichoniscus pusillus finst kring alt landið, men lítil kunnleiki er annars um hetta slagið í Føroyum.

Trichoniscus pusillus verður ikki størri enn 5 mm til longdar, hevur toygt skapilsi, og er vanliga korkalitt. Trichoniscus pusillus heldur til á somu búøkjum sum tey størru sløgini av gráum undir steini. Nøringin hjá Porcellio scaber kann henda bæði við paring millum bæði kynini, og við moyggjarføðing, har honin ger eina klonu av sær sjálvari. Av tí at bert honir kunnu fremja moyggjarføðing, eru klonurnar altíð honir. Títtleikin av hannum minkar frá suðuri og norðureftir. Í meginpartinum av Skotlandi og Skandinavia síggjast ongir hannar, meðan títtleikin av hannum á iberisku hálvoynni og italsku hálvoynni er meir enn 15%. Sostatt bendir nógv á at flestu, um ikki øll, Trichoniscus pusillus í Føroyum eru honir.

Keldur

Krabbadýr


Ligia oceanica

Ligia oceanica (frøðiheiti - Ligia oceanica, føroyskt navn væntar, danskt havbænkebider),  er størsta gráa undir steini í Føroyum. Ligia oceanica finst í fjøruni kring alt landið.

Ligia oceanica verður uml. 30 mm til longdar, hevur avlangt skapilsi, tvær ferðir so langt sum tað er breitt, og liturin kann vera frá gráum yvir í gulgrønt. Ligia oceanica heldur til í fjøruni, serliga í støðuhyljum, sprungum í klettum og undir steinum. Ligia oceanica er altátið náttardýr og etur nógv sløg av tara, algum, og ymsar leivdir, og hevur ein serligan matarlyst fyri bløðrutara (Fucus vesiculosus).

Ligia oceanica  verður 2½–3 ár, og ynglar vanliga bert einaferð.

Keldur

Krabbadýr


Armadillidium vulgare

Armadillidium vulgare (frøðiheiti - Armadillidium vulgare, føroyskt navn væntar, danskt almindelig kuglebænkebider),  er eitt grátt undir steini.

Nakrar fráboðanir hava verið um at fólk hava sæð hetta slagið í Føroyum, men tað er enn ikki staðfest.

Armadillidium vulgare verður vanliga upp til 18 mm til longdar, og hevur tann eginleika at tað kann rulla seg saman sum ein bólt um tað verður órógvað. Slagið hevur eisini eginleikan at stýra kropshitanum gjøgnum atferð sína, tað dámar betur sólskin tá hitin er lágur, men heldur seg í skugganum um hitin hækkar. Hiti niðanfyri -2° C ella omanfyri 36° C kann vera deyðiligur fyri slagið. Armadillidium vulgare tolir betri kuldan um náttina, og kann fara í eina støðu av dvala um veturin, fyri at yvirliva kuldan.

Keldur

Krabbadýr


Dansk Melodi Grand Prix 2012

Dansk Melodi Grand Prix 2012 var tann 41. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Soluna Samay, ið vann kappingina við sanginum Should've Known Better.

Dansk Melodi Grand Prix
2012


Dansk Melodi Grand Prix 2011

Dansk Melodi Grand Prix 2011 var tann 40. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist A Friend in London, ið vann kappingina við sanginum New Tomorrow.

Dansk Melodi Grand Prix 2011

Knock-out umfar

Sí eisini
Dansk Melodi Grand Prix 2010
Dansk Melodi Grand Prix 2012

Dansk Melodi Grand Prix
2011


Dansk Melodi Grand Prix 1960

Dansk Melodi Grand Prix 1960 var tann 4. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Katy Bødtger, ið vann kappingina við sanginum Det var en yndig tid.

Dansk Melodi Grand Prix
1960


Dansk Melodi Grand Prix 1961

Dansk Melodi Grand Prix 1961 var tann 5. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Dario Campeotto, ið vann kappingina við sanginum Angelique.

Finalan
Dansk Melodi Grand Prix varð hildið í Fredericia Teater í Fredericia, vertur var Sejr Volmer-Sørensen.  Sjey sangir luttóku, har ið vinnarin varð valdur av einari dómsnevnd við 10 fólkum, ið skuldu geva 3 stig hvør. Tey kundu, um tey vildu tað, býta stigini, tvs. tey kundu t.d. geva 1 stig til 3 sangir, 1 og 2 stig ella 3 stig til ein sang.

Henda kapppingin er merkisverd fyri tað at øll, ið høvdu luttukið í undanfarna Dansk Melodi Grand Prix: Birthe Wilke, Gustav Winckler, Raquel Rastenni og Katy Bødtger – royndu seg enn einaferð.

Keldur

Dansk Melodi Grand Prix
1961


Mota mál

Mota er eitt mál, ið bert verður tosað av umleið 750 fólkum á oynni Mota á Banksoyggjunum í Vanuatu. Frá 1840-1940 varð málið nýtt sum lingua franca av trúboðarum í stórum økjum av Oceania.

Mál í Vanuatu


Instagram

Instagram varð stovnað í oktober 2010 av Kevin Systrom og Mike Krieger. Facebook keypti Instagram í 2012 fyri umleið eina milliard dollarar. Instagram hevur 400 milliónir virknar brúkarar um allan heim í 2015, og tað verða lagdar 80 milliónir Instaløtur út hvønn einasta dag. Songkvinnan Taylor Swift hevur flest Instagram fylgjarar í heiminum. Hon hevur ikki færri enn 49,5 milliónir fylgjarar.

Tað vóru tveir vinmenn, ið gjørdu Instagram-appina í 2010. Teir seldu hana til Facebook í 2012.

Keldur

Facebook


Allahalgannaaftan

Allahalgannaaftan er ein blandur av halgidøgum og siðvenjum, sum minna um hvønn annan. Og hetta er við tíðini vorðið til Halloween. Fyri umleið 1400 árum síðan avgjørdi Bonifacius tann fjórði pávi, at hann vildi gera ein minningardag fyri øll halgimenni. Tað bleiv til tann 1. november og varð hann nevndur allahalgannadagur. Kvøldið fyri, 31. oktober, verður tí til allahalgannaaftan. 300 ár seinni avgjørdi Gregor tann fimti, at 2. november  skuldi vera minningardagur fyri vanlig deyð fólk. Hann kom at eita alrasálnadagur. Í summum londum helt mann, at tann dagin vitjaðu deyðir næstringar aftur. Í 1770 vóru hesir dagar tó tiknir av sum halgidagar. Í Amerika hava fólk hildið á at halda dagarnar, hóast teir ikki eru halgidagar longur. Tað er ístaðin blivin til ein dagur, har fólk ganga í óhugnaligum búnum og gera stuttlig graskerhøvd. Og børnini ganga hurð á hurð og fáa bomm. Summi halda, at tað eru amerikanskir filmar, ið hava fingið fólk í ørðum londum at taka henda sið til sín. Siðurin at skera eitt graskerhøvd til Halloween kemur úr Írlandi. Her høvdu tey heystarveitslu fyri teimum deyðu. Mann helt, at illir andar vildu við í veitslu. Tí gjørdu fólk lygtir úr rótum og setti ljós í at ræða teir burtur. Fyri nógvum hundrað árum síðan rýmdu nógv fólk undan hungursneyð í Írlandi til USA. Tey tóku siðin við sær og gjørdu hann til ein part av Halloween. Í USA høvdu tey ikki nógvar røtur, men nógv grasker. Tí brúka mann grasker í dag.

Í Føroyum verður allahalgannadagur eisini hildin sum minningardagur fyri tey, ið hava latið lív á sjónum. Í 2006 vórðu eisini guðstænastur hildnar fyri deyð børn í árinum.

Merkisdagar


Look Mickey

Look Mickey er ein kendur pop-art málningur frá 1961 av Roy Lichtenstein. Málningurin hongur í National Gallery of Art í Washington.

Slóðir úteftir
Lichtenstein Foundation

Málningar
Roy Lichtenstein


Streymgágga

Streymgágga (frøðiheiti - Neptunea antiqua) er ein sjósnigil og er størsta gágga í Føroyum

Útsjónd
Streymgágga er smidligari enn agngággan. Skelin á streymgágguni er eisini slættari. Fullvaksin verður gágguskelin uml. 20 cm til hæddar.

Liviøki
Streymgággan livir á somu støðum sum agngággan; men hon er ikki so vanlig sum hon.

Nøring

Keldur

Sniglar


Nørreport Station

Nørreport Station er ein S-tok, Keypmannahavnar Metro og jarnbreytastø í Keypmannahavn, Danmark. Nørreport Station er tann jarnbreytastøðin í landinum, har ið flest fólk, umleið 165.000, ferðast dagliga. Øll tokstøðin er undir jørðini við trimum pallum: ein til S-tok, ein til inter-city tok og ein til Metro.

Keypmannahavnar Metro


Fliða

Fliða (frøðiheiti - Patella vulgata) er ein framtáknusnigil við lágari skel. Hon situr føst á klettinum fram við strondini.

Keldur

Sniglar


Kongens Nytorv Station

Kongens Nytorv Station er ein tokstøð undir jørð, ið veitir tænastu til Keypmannahavnar Metro leiðirnar M1 og M2. Støðin er við 14.200 dagligum ferðafólkum Danmarkar 4. mest nýtta tokstøð.
Kongens Nytorv Station liggur á Kongens Nytorv uttanfyri Magasin, har ein inngongd er til frá støðini. Støðin liggur eisini nærindis Amalienborg, Christiansborg, Strøget og Nyhavn.

Støðin læt upp hin 19. oktober 2002 og liggur í takstsonu 1.

Keypmannahavnar Metro


Keypmannahavnar Høvuðsjarnbreytarstøð

Keypmannahavar Høvuðsjarnbreytarstøð (, stytt København H, eisini nevnt: Hovedbanegården) er størsta jarnbreytarstøð í Danmark og høvuðsjarnbreytarstøðin í Keypmannahavn.


Skútustaðahreppur

Skútustaðahreppur er ein lítil kommuna (íslendskt: hreppur), sum liggur í Norðeysturvaldøminum í Íslandi.

Kommunur í Íslandi


Lungnasniglar

Lungnasniglar (Pulmonata) eru lindýr við snyrilssneiddari skel. Nøkur sløg hava ikki sjónliga skel, tey verða rópt "nakinsniglar". Allir landsniglar eru lungnasniglar, men nakrir lungnasniglar liva eisini í ósøltum vatni.

Í Føroyum eru funnin 35 sløg:

Basommatophora

Yvirfamilia: Lymnaeoidea
 Familja: Lymnaeidae
 Lymnaea stagnalis (Linnaeus, 1758)
 Lymnaea palustris (O. F. Müller, 1774): samheiti fyri Stagnicola palustris (O. F. Müller, 1774)
  Lymnaea peregra (O. F. Müller, 1774): samheiti fyri Radix peregra (O. F. Müller, 1774) - vatnakúvingur
  Lymnaea truncatula (O. F. Müller, 1774): samheiti fyri Galba truncatula (O. F. Müller, 1774) - iglasnigil

Stylommatophora

Yvirfamilia: Cochlicopoidea
 Familja: Cochlicopidae
 Cochlicopa lubrica : samheiti fyri Cochlicopa lubrica s. I. (O. F. Müller, 1774)
Yvirfamilia: Pupilloidea
 Familja: Lauriidae
 Lauria cylindracea (Da Costa, 1798)
 Familja: Vertiginidae
  Columella aspera (Waldén, 1966)
Yvirfamilia: Arionoidea
 Familja: Arionidae
  Arion ater (Linné, 1758) - svartisnigil
 Arion ater rufus (Arion rufus) (Linné, 1758)
 Arion distinctus (Mabillen)
 Arion fasciatus (Nilsson, 1822)
 Arion fasciatus circumscriptus (Johnston, 1828)
  Arion hortensis (Férussac, 1819)
 Arion intermedius (Normand, 1852)
  Arion silvaticus (Lohmander, 1937): samheiti fyri Arion fasciatus silvaticus (O. F. Müller, 1774)
  Arion subfuscus (Draparnaud, 1805)
 Arion lusitanicus Mabille 1868 - morsnigil
Yvirfamilia: Gastrodontoidea
 Familja: Oxychilidae
 Oxychilus alliarius ([[Miller, 1822) - leyksnigil
 Oxychilus cellarius (O. F. Muller, 1774):
  Aegopinella nitidula (Draparnaud, 1805)
  Aegopinella pura (Alder, 1830)
 Nesovitrea hammonis (Strøm, 1765)
 Familja: Pristilomatidae
  Vitrea contracta (Westerlund, 1873): samheiti fyri Galba truncatula (O. F. Müller, 1774)
Yvirfamilia: Helicoidea
 Familja: Helicidae
  Arianta arbustorum (Linné, 1758) - kjarrsnigil
 Cepaea nemoralis  (Linné, 1758)
 Cepaea hortensis (Müller 1774)
 Helix pomatia (Linné, 1758) - burgundarsnigil
 Cornu aspersum (O. F. Müller, 1774): samheiti fyri Helix aspersa
 Familia: Hygromiidae
  Trochulus hispidus (Linné, 1758): samheiti fyri Trichia hispida (Linné, 1758)
Yvirfamilia: Limacoidea
 Familja: Agriolimacidae
 Deroceras laeve (O. F. Müller, 1774): samheiti fyri Agriolimax laevis (O. F. Müller, 1774)
  Deroceras reticulatum (O. F. Müller, 1774): samheiti fyri Agriolimax reticulatus (O. F. Müller, 1774)
  Deroceras agreste (Linné, 1758): samheiti fyri Agriolimax agretis (O. F. Müller, 1774)
 Familja: Limacidae
 Lehmannia marginata (Linnaeus, 1758)</small>: samheiti fyri Limax marginatus (O. F. Müller, 1774) og Deroceras marginatus (O. F. Müller, 1774)
 Limax tenellus (O. F. Müller, 1774)
 Limax maximus (Linné, 1758) - leopardsnigil
 Familja: Vitrinidae
 Vitrina pellucida (O. F. Müller, 1774)
Yvirfamilia: Punctoidea
 Familja: Punctidae
 Punctum pygmaeum : samheiti fyri Helix pygmæa (Draparnaud, 1801)

Sniglar


Lyngheiði

Lyngheiði er eitt lívøki (biotopur) við lágum, trækendum vøkstri, sum t.d. lyngi, í, sum oftast, súrum, ófruktbarum jørðildi.

Lyngheiðalendi eru nógvastaðni í Europa uppstaðin sum úrslit av húsdjorahaldi, har húsdjórini halda trævøkstrinum niðri, men í Føroyum og Bretsku oyggjunum er lyngheiðin uppstaðin náttúrliga av tí vátliga og svalliga veðurlagnum.

Landafrøði


London Underground

London Underground (eisini kent sum the Underground ella the Tube) er ein metroskipan, ið veitir tænastu til stórar partar av Stórlondon og partar av grannaøkjunum Buckinghamshire, Hertfordshire og Essex. Skipanin veitir tænastu til 270 støðir og hevur 402 km spor, av hesum eru 45 prosent undir jørðini. Síðan 2003 hevur LUL verið eitt dóttirfelag, hvørs eigari er Transport for London (TfL), ið er tað lógarkravda felagið, ið hevur ábyrgdina av størstapartinum av ferðasambandinum í Stórlondon. Felagið verður rikið av einari leiðslu og einum kommiseri ið verður útpeikaður av borgarstjóranum í London. Í 2012 vóru 91 prosent av rakstrarútreiðslunum fevndar av ferðafólkainntøkum.

Leiðir

Keldur

London Underground


Northern line

Northern line er ein breyt í London Underground-netverkinum. Hon er litað svørt á netverkskortinum.

Tað mesta av breytini er tann djúptliggjandi "tube"-breytin. Breytin hevur umleið 252 milliónir ferðafólk um árið, ið ger hana til tað breytina ið hevur næstflest ferðafólk í London Underground-skipanini. Northern Line er serstøk við at hava tvær ymiskar rutur gjøgnum mið-London. Hóast navnið, so veitir Northern line ikki tænastu til ta norðastu jarnbreytarstøðina í netverkinum, men harafturímóti til ta syðstu støðina (Morden Station) og støðgar á 16 av 29 jarnbreytarstøðum sunnan fyri Themsen. Tað eru 50 støðir á Northern line, harav tær 36 eru undir jørð.

Kort

Keldur

London Underground


Hvalbiar Kirkja

Hvalbiar Kirkja er ein kirkja í bygdini Hvalba á Suðuroy. Kirkjan tekur uml. 300 fólk, og kom í staðin fyri kirkjuna í Skálum, sum varð tikin niður í 1933. Nýggja kirkjan bleiv staðsett á Toftheyggjamørk, og bleiv sum sagt vígd 27. oktober 1935. Arbeiðið uppá at gera kirkjuna byrjaði í 1933. Um várið 1933 varð farið undir stoypiarbeiðið, við havnamanninum Kristin Holm Joensen, múrara, sum formanni. Hetta arbeiði stóð liðugt 1. februar 1934. Vestmenningurin Eyolfur á Heygum, timburmeistari, stóð fyri timburarbeiðinum og alt snikkaraarbeiðið varð gjørt á verkstaðnum hjá Jens Paula við Sílánna, á Tvøroyri.

Kirkjur í Føroyum


Richard Nixon

Richard M. Nixon (føddur 9. januar 1913 í Yorba Linda, Kalifornia – 22. apríl 1994 í New York City), var amerikanskur politikari og 37. forseti USA frá 1969 – 1974. Hann er tann einasti amerikanski forsetin sum hevur valt at leggja frá sær. Hann legði frá sær tá tað gjørdist greitt at Kongressin ætlaði at reisa ríkisrættarsak moti honum fyri politisku Watergate-gøluna.

Gongdin til ríkisrættarmálið móti Richard Nixon byrjaði í oktober 1973 í Umboðsmannatinginum, har Umboðsmannatingið bleiv samt um at seta fram uppskot við trimum ákærum móti Nixon. Hetta vóru ákærur, sum komu av Watergate-gøluni, har harkalið frá Republikanaranum høvdu brotið inn í Watergate kontórbygningin í District of Columbia, har Demokratarnir høvdu høvuðssæti. Innbrotið í Watergate-kontórbygningin í Washington fór fram 17. juni 1972, men ikki fyrr enn í oktober 1973 var málið komið so tætt at forsetanum, at Umboðsmannatingið byrjaði at kanna eitt møguligt ríkisrættarmál ímóti Nixon.

Hóast Republikanararnir høvdu meirilutan í Umboðsmannatinginum, so var stemningurin vendur so nógv ímóti Nixon, at har fór allarhelst at vera meiriluti fyri ákærunum ímóti honum. Tískil valdi hann tann 9. august 1974 at siga seg úr forsetaembætinum, og harvið endaði ríkisrættarmálið móti honum, áðrenn tað var byrjað. Eftir at Richard Nixon hevði lagt frá sær, var tað varaforseti hansara Gerald Ford, ið tók við sum forseti. Og bert góðan mánað eftir, at Gerald Ford var fluttur inn í Hvítu Húsini, valdi hann at náða Nixon í Watergate-ákærunum ímóti honum.

Keldur

Forsetar í USA
Amerikanskir politikarar


Disney Magic

Disney Magic varð bygt í Italia í 1998. Og í 2013 bleiv skipið endurnýggjað. Talan er um eitt sera stórt skip, sum er 294 metrar til longdar. Til samanberingar er føroyska flaggskipið Norröna "einans" 165 metrar. Umborð á Disney Magic er rúm fyri 2.700 ferðafólkum umframt eini manning, ið telur 950 fólk.

Keldue

Disney
Skip


Sinaihálvoyggin

Sinaihálvoyggin er ein hálvoyggj í Eystur-Egyptalandi. Hálvoyggin er 60,000 km² til støddar, har búgva umleið 1.400.000 fólk.

Egyptaland
Hálvoyggjar


Dansk Melodi Grand Prix 1959

Dansk Melodi Grand Prix 1959 var tann 3. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Birthe Wilke, ið vann kappingina við sanginum Uh – Jeg ville ønske jeg var dig.

Dansk Melodi Grand Prix
1959


Dansk Melodi Grand Prix 1958

Dansk Melodi Grand Prix 1958 var tann 2. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Rachel Rastenni, ið vann kappingina við sanginum Jeg rev et blad ud af min dagbog.

Dansk Melodi Grand Prix finalan í 1958

Dansk Melodi Grand Prix
1958


Agnieszka Kaczorowska

Agnieszka Kaczorowska  (fødd 16. juli 1992 í Warszawa) er ein pólskur dansari og sjónleikari.

Filmsleiklutir
Klan, sum Bożena Kazuń (1999–)

Pólskir dansarar
Pólskir sjónleikarar
Føðingar í 1992


Dansk Melodi Grand Prix 2008

Dansk Melodi Grand Prix 2008 var tann 37. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Simon Mathew, ið vann kappingina við sanginum All Night Long.

Dansk Melodi Grand Prix
2008


Dansk Melodi Grand Prix 2007

Dansk Melodi Grand Prix 2007 var tann 36. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist DQ, ið vann kappingina við sanginum Drama Queen.

Dansk Melodi Grand Prix
2007


Niðurlond í Eurovision Song Contest

Niðurlond hava luttikið í Eurovision Song Contest frá 1956 til 1984, frá 1986 til 1990, frá 1992 til 1994, frá 1996 til 2001, og frá 2003 til í dag.

Landið hevur vunnið ESC fimm ferðir:
 í 1957 við sanginum Net als toen (Corry Brokken)
 í 1959 við sanginum  'n Beetje (Teddy Scholten)
 í 1969 við sanginum De troubadour (Lenny Kuhr)
 í 1975 við sanginum Ding-a-dong (Teach-In)
 í 2019 við sanginum Arcade (Duncan Laurence)

Slóðir úteftir
eurovisie songfestival, avrotros.nl (niðurlendskt)
The Netherlands, eurovision.tv (enskt)
Favoritturin vann Eurovision sangkappingina, in.fo  19. mai 2019

Keldur

Eurovision Song Contest
Niðurlendskur tónleikur


Stríðið Ímóti Yvirgangi

Stríðið Ímóti Yvirgangi byrjaði hin 7. okt. 2001 og gongur fyri seg enn.

Bardagar


Hjørtur

Hjørtur og ættfelagar hansara duga væl at vara seg. Grái og morreyði liturin hylur tey væl, og bæði oyru, eygu og tev eru so góð, at tey skjótt varnast ránsdjór og kvika sær burtur. Til eru 36 hjartarsløg. Tey flestu halda til í skógum, men reindýrið til dømis er í kuldalondum fyri norðan, m.a. í Alaska, Kanada og Skandinavia. Flestu hjørtir ganga í fylgjum. Um heystið berjast hjørtirnir dúgliga at vinna sær lendi og hindir at brunda. Krúnhjørtir ýla hóttandi, rúka saman at stangast, til annar má flýggja ella falla. Tann sterkasti og størsti eigur hindafylgið. Hetta er í brundtíðini. Teir stóru hjørtirnir verja fylgið og lendið fyri øðrum fylgjum. Hjørtur er 120-150 cm høgur og kann viga upp til 800 kg. Hann kann gerast 25 ára gamal.

Jóturdýr
Súgdjór


M1 (Keypmannahavnar Metro)

M1 hjá Keypmannahavnar Metro, litað grønt á kortinum, koyrir frá Vanløse til Vestamager. Leiðin bindir saman Ørestad grannalagið í Keypmannahavn, Danmark, við miðbýin í Keypmannahavn. Leiðin er hevja yvir jørðina, meðan koyrt verður gjøgnum Ørestad, meðan tað verður koyrt gjøgnum ein tunnil undir miðbýnum. Frá Christianshavn til Vanløse, er leiðin tann sama sum M2.

Keypmannahavnar Metro


Love. Angel. Music. Baby.

Love. Angel. Music. Baby. er fyrsta solofløgan hjá Gwen Stefani. Fløgan kom út 12. november 2004.

Løg á fløguni
"What You Waiting For?" – 3:41
"Rich Girl" met Eve – 3:56
"Hollaback Girl" – 3:20
"Cool" – 3:09
"Bubble Pop Electric" met Johnny Vulture – 3:42
"Luxurious" – 4:24
"Harajuku Girls" – 4:51
"Crash" – 4:06
"The Real Thing" – 4:11
"Serious" – 4:48
"Danger Zone" – 3:36
"Long Way to Go" met André 3000 – 4:34

Ávísingar úteftir
 metacritic.com

Tónleikaútgávur
2004


Norðurevropa

Norðurevropa  er norðasti partur av Evropa. Veðurlagið í Norðurevropa kann vera turt ella slavið, lýtt ella kalt. Norðast er pólveðurlag. Har er nógvastaðni frostmýra, ið nevnist tundra, har runnar og hendinga lág trø vaksa. Eisini sunnanfyri frostmýrarnar eru sumrini flógv og stutt, og vetrarnir kaldir og langir. Hetta veðurlagið verður nevnt tað kalda flótbeltið, og har vøksa stórir nálaskógir. Stórir partar av bæði Russlandi og Norðurlondum hoyra til nálaskógarøkið.

Sí eisini
 Skandinavia
 Norðurlond

Evropa


Dansk Melodi Grand Prix 1962

Dansk Melodi Grand Prix 1962 var tann 6. útgávan av Dansk Melodi Grand Prix. Tað gjørdist Ellen Winther, ið vann kappingina við sanginum Vuggevise.

Dansk Melodi Grand Prix
1962


Irak-kríggið

Irak-kríggið var ein langdrigin bardagi, ið USA stóð á odda fyri, og vardi frá 20. mars 2003 til 18. des. 2011. Bardagin byrjaði við at ein samgonga av nógvum londum við USA á odda stóðu saman um at gera innrás í Irak í mars 2003. Tað eydnaðist teimum sameindu herdeildunum at koppa stjórnini hjá Saddam Hussein og Baath-flokkinum. Saddam Hussein hevði tá verið forseti í Irak síðan 1979. Kríggið vardi tó í meira enn 10 ár, av tí at uppreistrardeildir í Irak bardust ímóti teimum sameindu herdeildunum og móti tí nýggju stjórnini. Umleið 151.000 to 600.000 irakar ella fleiri lótu lív undir innrásini og tey næstu 3-4 árini. USA tók seg alment út úr Irak í 2011, og tá endaði kríggið. Men síðan hevur borgarakríggj valda í Irak og í 2014 gjørdist USA aftur partur av stríði í landinum í 2014 og var tá á odda fyri einari nýggjari samgongu í einum kríggi, ið enn gongur fyri seg.

Í 2005 varð nýggj grundlóg samtykt í Irak, soleiðis, at landið fekk fólkaræðisliga stýrisskipan. Meðan Hussein hevði valdið varð landið skipað sum fullkomiligt einaræði, og meðan hann stýrdi, mátti irakiska fólkið, serliga kurdarnir, tola nógv. Stjórnin fekk stuðul frá herinum og trygdarløgregluni, sum bardu niður alla politiska mótstøðu í landinum.

Innrásin í Irak byrjaði eftir at Saddam Hussein hevði fingið eitt ultimatum um at fara úr landinum. Innrásin byrjaði við einum "shock and awe" bumbuálopi. Irakiskar herdeildir vóru skjótt yvirmannaðar og herdeildir hjá USA fóru inn í landið. Ba'atist stjórnin varð feld og Saddam Hussein varð fangaður í desember 2003 og avrættaður trý ár seinni av einum hernaðardómstóli. Tómrúmið ið uppstóð eftir Saddam Hussein og vánalig leiðsla av tí bráðfeingis stjórnini ið varð sett av teimum sameindu herdeildini, førdi til harðskap, ið av summum journalistum verður nevnt borgarakríggj, í Irak í 2006-07, har harðskapur varð framdur av Sunni og Shi'a trúarbólkum. Harumframt varð eisini uppreistur ímóti USA og teimum sameindu herdeildunum ið vóru í landinum. Harðskapurin førdi til, at USA økti munandi um herdeildir sínar fyri at veita trygd til Baghdad og Al Anbar landlutin. Á vetri 2007-08 byrjaði USA at taka herdeildir sínar úr Irak, og eftir at Barack Obama gjørdist forseti í USA kom ferð á afturtøkuna av amerikonskum herdeildum úr Irak, til teir at enda heilt fóru úr landinum í 2011.

Sí eisini
 Stríðið Ímóti Yvirgangi

Keldur

Bardagar
Irak
USA


Saddam Hussein

Saddam Hussein var einaræðisharri í Irak í 24 ár: 16. juli 1979 til 9. apríl 2003. Meðan Saddam Hussein hevði valdið var landið Irak skipað sum fullkomiligt einaræði, og meðan Saddam sýrdi, mátti irakiska fólkið, serliga kurdarnir, tola nógv. Í 1988 var m.a. fólkadráp framt í Irak, og um 180.000 fólk vórðu myrd.

Einræðisharrar
Statsleiðarar


Arorae

Arorae er ein atoll í Kiribati. Atollin hevur 1 279 íbúgvar (2010).

Kiribati


Tarawa

Tarawa er ein atoll í Kiribati. Atollin hevur 56 284 íbúgvar (2010).

Kiribati


Abemama

Abemama er ein atoll í Kiribati. Atollin hevur 3 213 íbúgvar (2010).

Kiribati


Palli Pumm

Palli Pumm eftir A. A. Milne kom út á enskum í 1926 sum Winnie-the-Pooh og á donskum Peter Plys í 1930. The House at Pooh Corner kom út í 1928 á enskum og á donskum Peter Plys og hans Venner í 1931. Á føroyskum eru bøkurnar: "Mín fyrsta bók um Palla Pumm" (1998), "Palli Pumm" (1999) og "Palli Pumm og húsið í Pumsarlág" (2000).

Uppspunnin fólk
Barnabøkur


Emil úr Lønneberg

Emil úr Lønneberg eitur ein røð av barnabókmentum, sum svenski rithøvundin Astrid Lindgren skrivar.

Barnabøkur
Astrid Lindgren


Pippi Langsokkur

Søgan um Pippi Langsokk (svenskt: Pippi Långstrump) er helst kendasta søgan hjá Astrid Lindgren (1907-2002). Pippi Langsokkur fer at keypa kom fyrstu ferð út í 1946 sum ein partur av tekstbókini Pippi fer um borð. Nógv verður gjørt burtur úr Pippi. Umframt klæðir, leikur og lutir eru fleiri filmar og teknifilmar gjørdir um heimsins sterkastu gentu, eins og nógvar bøkur eru um hana. Umframt nógvar bøkur á nógvum málum, eru eisini gjørdir filmar og sangleikir um Pippi. Fyrsta bókin um Pippi kom á svenskum í 1945 og í Námi eru trý floksett: Kennir tú Pippi Langsokk, Pippi í Suðurhøvum og Pippi Langsokkur.

Barnabøkur
Astrid Lindgren


Lívið við Louie

Lívið við Louie (enskt Life with Louie) er ein amerikonsk sjónvarpsteknifilmsrøð. Sjónvarpsteknifilmsrøðin hevur verið at sæð í sjónvarpsrásini hjá Fox Kids í m.a. Danmark, Norra og USA. Søgan snýr seg fyrst og fremst um Louie Anderson, men eisini familjan hjá Louie.

Teknifilmar


Prinsessa Sissi

Prinsessa Sissi (franskt: Princesse Sissi) er ein fronsk teknifilmsrøð.

Teknifilmar


Øskufía

Øskufía (enskt: Cinderella) er bygt á klassiska ævintýri hjá Charles Perrault (1628 – 1703). Franskmaðurin Perrault gav fyrstur út nøkur av teimum kendastu fólkaævintýrunum, t.d. bæði Reyðhettu, Tornarósu og Øskufíu. Tað var í 1697.

Uppspunnin fólk
Ævintýr


Neyt

Neyt - oksar, búflar og kýr - eru ein tann fjølmentasti alidýrabólkurin. Í India eru eini 200 mió neyt, og 1 mia aðrastaðni í heiminum, í Føroyum eru umleið 1200. Fyrr vórðu neytini mest spent fyri amboð, men nú verða tey mest ald fyri kjøtið og mjólkina. Neytasløgini eru um 200.

Jóturdýr
Súgdjór


Alfa

Alfa (stóra Α, lítla α) er tann fyrsti bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Beta

Beta (stóra Β, lítla β) er tann annar bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Gamma

Gamma (stóra Γ, lítla γ) er tann 3. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Känn ingen sorg för mig Göteborg

Känn ingen sorg för mig Göteborg er fyrsta solofløgan hjá Håkan Hellström. Fløgan kom út 13. oktober 2000.

Løg á fløguni
"Känn ingen sorg för mig Göteborg"
"En vän med en bil"
"Ramlar"
"Nu kan du få mig så lätt"
"Vi två, 17 år"
"Uppsnärjd i det blå"
"Jag var bara inte gjord för dessa dar"
"Magiskt, men tragiskt"
"Atombomb"
"Dom dimmiga dagarna"

Ávísingar úteftir
 allmusic.com

Svenskar tónleikaútgávur
2000


Tom & Jerry

Tom & Jerry er ein amerikonsk sjónvarpsteknirøð. Teknifilmurin er um stríðið millum kettuna Tom og músina Jerry. Tom er til tíðir nokkso óreinur, men hann er altíð so óheppin og tí næstan altíð taparin í stríðnum. Jerry er tann klókari og tí tann sum oftast sleppur snikkaleysur.

Teknifilmar


Lindýr

Lindýr (frøðiheiti Mollusca) er eitt fylki (phylum) av ryggleysum djórum, tvs. djór ið onki geislarað hava. Lindýr finnast bæði á landi og sjógvi. Tey lindýrini, sum vit oftast møta í Føroyum, munnu helst vera sniglar og maðkar. Av øllum lindýrum eru 4/5 sniglar.

Vit kunnu t.d. nevnað sniglar, høgguslokkar og skeljadýr.

Lindýrini líkjast ormum í tí, at likam teirra er lint, alt sum tað er. Tey hava hvørki harða húð ella beinagrind, men so hava tey sonevnda kápu uttan á sær ella uttan um seg. Á nógvum lindýrum gevur kápan frá sær kálkevni, sum verður til harða skel ella skeljar, ið eru dýrinum til verju, og sum tað livir innií. Innvølurin er at kalla bygdur eins hjá øllum lindýrum. Til eru bæði einkynjað og tvíkynjað lindýr: tey liva í vatni, í sjónum og á landi. Í Føroyum eru flestu lindýrini sjódýr, á landi eru bara nøkur fá sløg av teimum. Vanligstu lindýraflokkarnir eru sniglar, skeljadýr og høgguslokkar.

Flokking
Rað: Mollusca
 Flokkur: Aplacophora
 Flokkur:: Polyplacophora
 Flokkur:: Monoplacophora
 Flokkur:: Gastropoda (Sniglar)
Flokkur: Cephalopoda (høgguslokkar)
 Flokkur: Bivalvia (skeljadýr)
 Flokkur: Scaphopoda

Djór
Lindýr


14 (tal)

14 ella fjúrtan

Tøl


15 (tal)

15 ella fimtan

Tøl


16 (tal)

16 ella sekstan er:

 Teljitalið eftir 15, síðan kemur 17.
 Eitt heiltal.
 Eitt líka tal.
 Eitt kvadrattal (42).
 Eitt sammensett tal.
 Eitt ófullkomið tal.

Tøl


North Slope Borough

North Slope Borough er tann norðasti landsluturin í amerikanska statinum Alaska í Arktis. Hin 30. juni 2010 var fólkatalið í North Slope-landslutinum 9.430. Høvuðsbýurin og størsti býurin er Barrow. Upprunafólkið á staðnum, inuittar, vóru 68,38 prosent av fólkinum í 2010.

Umsitingarliga er hvør av teimum átta bygdunum í North Slope Borough ein eind við egnum borgmeistara. North Slope-økið er samskipað í North SIope Borough við felags umsitingarleiðara. ið eisini ber heitið borgmeistari.

Landafrøði

North Slope er alt økið fram við norðurstrondini á Alaska norðan fyri ta stóru fjallarøðina Brooks Range. góðar 500 kilometrar norðan fyn pólknngin. Mót eystri hevur North Slope Borough mark til kanadisku regiónina Yukon og móti suðri er mark til landslutirnar Northwest Arctic Borough og Yukon–Koyukuk í Alaska. Arktis har norðuri er opið hav, sum er fjalt av ísi.

Norðast í Alaska er pólveðurlag. Norðast á jørðini er næstan altíð øgiliga kalt. Lægsti hitin, sum nakrantíð er máldur í USA, var í Point Barrow í North Slope Borough í 1971, −62 °C. Veturin er langur, og tá sær sólin als ikki. Um summarið skínur sólin alt samdøgrið, men sólstrálurnar standa á skák, og hitin fer sjáldan upp um frostmarkið.

Landslutir í Alaska
Alaska
Arktis


Kodiakoyggj

Kodiakoyggj (enskt Kodiak Island), ið er 9 311,24 km² stór, er næststørsta oyggj í USA. Hon er størsta oyggin í Kodiak-bólkinum í Alaska.

Oyggjar í USA
Alaska
Oyggjar


Juneau

Juneau er høvuðsstaður í Alaska, og liggur í syðru Alaska, 56 km vestanfyri kanadiska markið og 924 km frá Anchorage. Her búgva 32 660 íbúgvar og hetta ger Juneau til næststørsta býin í stakríkinum. Juneau er eisini ein sjálvstýrandi landslutur. Í Juneau eru hvørki vegir ella jarnbreytir millum bygdir. Øll samferðsla er eftir sjónum ella loftvegis. Men ísurin er nógvur um veturin og tarnar skipaferðsluni, so mesta samferðslan er við flogførunum. Teir brúka eisini tyrlur. Um veturin brúka teir dúgliga kavaskutara ella hundasletu.

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: juneau.org
Juneau, Alaska, wikivoyage.org (á enskum)-

Keldutilfar

Býir í Alaska
Landslutir í Alaska


Anchorage

Anchorage er størsti býur í Alaska. Býurin er handils- og samferðslumiðdepilin í stakríkinum. Har búgva fleiri enn 300 túsund fólk.

Keldur

Býir í Alaska


Niclasen Brøðurnir

Niclasen Brøðurnir var ein føroyskur bólkur stovnaður í 1957. Bólkurin var úr Hvalba. Teir ið mannaðu bólkin vóru, Levi (Óðin Ódn), Jenis, Svenning og Steingrím Niclasen. Bólkurin gav út tvær plátur í 1962, við fýra stakløgum (single 45).

Við øðrum heitið, eru teir eisini kendir sum Hvalbiarbrøðurnir.

Tá eina plátan kom á marknaðin, var heitið á einum sangi skeivt prenta. Sangurin "Eg leingist" skuldi eita "Mær leingist".

Sangir útgivnir
Mín Elskaða (Single 45) Levi Niclasen, orð. Lag, Svenning Niclasen. Levi syngur og spælir gittara, Svenning spælir á harmoniku.
Kom vinur   (Single 45) Steingrím Niclasen, orð. Lagið er norskt. Jenis syngur, Levi spælir gittara og Svenning spælir á harmoniku.
Eg leingist (Single 45) Levi Niclasen, orð. Lag, Svenning Niclasen. Levi syngur og spælir gittara, Svenning spælir á harmoniku.
Nú er hon komin til handa (Single 45) Levi Niclasen, orð. Lag, Svenning Niclasen. Levi spælir gittara og syngur saman við Jenis, Svenning spælir á harmoniku.

Føroyskir tónleikabólkar
Hvalba


Tey av Kamarinum

Tey av Kamarinum var ein føroyskur tónleikabólkur úr Havn í 50'unum og seinni.

Bólkurin varð stovnaður í 1954-55. Tey ið mannaðu bólkin vóru systkini av Kamarinum: Nicolina Jakobsen, Eyðbjørn Jakobsen, Áslakkur Jakobsen, Hjørleif Jakobsen, Ingolf Jakobsen, Jákup Jakobsen - Eisini var systurin Margretha Jakobsen við.

Slóðir
 Ein hálv øld í tónleiki, teyavkamarinum.com
 Ingi Samuelsen: Nicolina av Kamarinum farin, portal.fo
 Eirikur Lindenskov: Nicolina av Kamarinum farin, in.fo

Keldur

Føroyskir tónleikabólkar
1955


17 (tal)

17 ela seytjan er:

 Teljitalið eftir 16, síðan kemur 18.
 Eitt heiltal.
 Eitt ólíka tal.
 Eitt primtal, meira spesifikt eitt fermatprimtal, eitt pythagoreskt primtal og primtalstvíburur til 19
 Eitt ófullkomið tal (danskt: defektivt tal)

Í talskipanum við einum grundtali størri enn 17, verður talið 17 skrivað við bókstavinum H.

Tøl


18 (tal)

18 ella átjan er:

 Teljitalið eftir 17, síðan kemur 19.
 Eitt heiltal.
 Eitt líka tal.
 Eitt samansett tal
 Eitt harshad-tal
 Eitt ómetaligt tal (danskt: excessivt tal, enskt: Abundant number)

Í talskipanum við einum grundtali størri enn 18, verður talið 18 skrivað við bókstavinum I.

Tøl


19 (tal)

19 (nítjan) er eit tal, ið kemur eftir 18 og áðrenn 20.
Í talskipanum við einum grundtali størri enn 19, verður talið ofta skrivað við bókstavinum I (10 er A, 11 B osfr.)

Annað
 Kalium hevur atomnummar 19.

Tøl


20 (tal)

20 (tjúgu) er eitt líka heiltal og Teljitalið, ið kemur eftir 19 og síðan kemur 21.

Tøl


21 (tal)

21 (ein og tjúgu) er eitt ólíka heiltal og teljitalið, ið kemur eftir 20 og síðan kemur 22.

Tøl


22 (tal)

22 er eitt líka heiltal og teljitalið, ið kemur eftir 21 og síðan kemur 23.

Tøl


23 (tal)

23 er eitt ólíka heiltal og teljitalið, ið kemur eftir 22 og síðan kemur 24.

Tøl


24 (tal)

24 er eitt líka heiltal og teljitalið, ið kemur eftir 23 og síðan kemur 25.

Tøl


25 (tal)

25 er eitt ólíka heiltal og teljitalið, ið kemur eftir 24 og síðan kemur 26.

Tøl


26 (tal)

26 er eitt líka heiltal og teljitalið, ið kemur eftir 25 og síðan kemur 27.

Tøl


Fairbanks

Fairbanks er næststørsti býur, næst eftir Anchorage, í Alaska, USA. Býurin liggur í Fairbanks North Star Borough. Tann 1. jan. 2013 var íbúgvatalið 32 324.

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: www.fairbanksalaska.us
Fairbanks, wikivoyage.org (á enskum)

Keldutilfar

Býir í Alaska


Aladdin

Ævintýrini í Túsund og Einari Nátt vórðu søgd í Eysturlondum fyri mongum hundrað árum síðan. Seinni vórðu tey skrivað í stórar bøkur. Eitt tað kendasta er ævintýrið um unga Aladdin, sum finnur eina gamla lampu. Tá ið hann gníggjar lampuna, kemur ein mætur andi, og hjá honum er einki óført. Vit hitta apu hansara og fátæku skyldfólk hansara, ommuna og systrina. Aladdin gerst skotin í Jasmin, dóttur sultanin í Jamar, og hon fær eisini tokka til hansara, men hann er ikki tann rætti til hennara, tí hann er alt ov fátækur. Har er ein óndur gandakallur, sum vil hava magisku lampuna, tí hann vil ráða í Jamar, men Aladdin er heppin og fær fatur í henni. Søgan fer fram í Arábia.

Disney filmar
Ævintýr


Frozen (2013 filmur)

Frozen ("Frystur"; danskt heiti: Frost) er ein amerikanskur Disney-3D animatiónsfilmur frá 2013. Um man samanber filmin við aðrar filmar, so liggur hann nummar fimm á listanum yvir filmar, ið hava selt mest. Mett verður at filmurin hevur selt fyri umleið 857 milliónir bretsk pund, síðani hann varð frumsýndur 27. november 2013. Filmurin vann eisini tveir Oscar, ein fyri besta teknifilm og ein fyri besta originalan sang. Framleiðararnir av filminum hava áður sagt, at tey hava fingið íblástur frá ævintýrinum Snedronningen hjá danska rithøvundanum H. C. Andersen. Søgan er um tvær systrar og ein bardaga móti einum ævigum vetri. Frozen er um tær báðar prinsessurnar Annu og Elsu. Anna er eitt vanligt menniskja, meðan Elsa dugur at ganda við ísi.

Keldur

Amerikanskir animatiónsfilmar
Disney animatiónsfilmar


Yvirgangsálopini í París í november 2015 var ein røð av skothendingum og bumbuatsóknum á seks ymiskum støðum í París, har ið minst 130 sivilfólk og 7 yvirgangsfólk hava latið lív og 368 fólk vóru særd, av teimum 130 dripnu vóru 89 dripin í Bataclan konserthúsinum. Álopini byrjaðu klokkan 21:16 við trimum einstøkum spreingingum og seks hópskotriðum inni í París — teirra millum vóru bumbubrestir nærindis tjóðarfótbóltsstadion Fraklands Stade de France í norður-forstaðnum Saint-Denis, har franski forsetin var millum áskoðararnar til vinarlandsdyst millum Frakland og Týskland.

Tað deyðiligasta álopið fór fram inni í Bataclan teatrinum undir eini konsert við amerikanska metalbólkinum Eagles of Death Metal, har umleið 1500 fólk vóru. Fýra álopsmenn komu inn og fóru upp á balkongina, har teir byrjaðu at skjóta oman yvir mongdina av fólkum við AK-47 Kalasnikov riflum. Fólk fóru í panikk og tóku til rýmingar gjøgnum neyðdyr. Álopsmenninir tóku gíslar og fóru í holt við at avrætta tilvildarlig fólk í teatrinum, ið ikki náddu at flýggja. Løgreglulið stomaðu bygningin klokkan 00:58 lokala tíð, og skutu ein av teimum fýra álopsfólkum, meðan hini trý álopsfólkini tóku lívið av sær sjálvum við at útloysa bumbubeltið, ið tey høvdu bundið um miðjuna. Tilsamans átta álopsfólk eru dripin, og myndugleikarnir leita eftir samsekum, ið enn ganga leys.

Forseti Fraklands François Hollande lýsti landið í undantaksstøðu stutt fyri miðnátt tann 13. november 2015 og gav boð um at landamørk Fraklands skuldu steingjast.

Álopini

Álopini fóru fram uttanfyri Stade de France, í økjunum kring Rue Alibert, Rue de la Fontaine-au-Roi, Rue de Charonne, Bataclan sjónleikarhúsið á Boulevard Voltaire, Avenue de la République, og Boulevard de Beaumarchais.

Gøturnar Alibert og Bichat
Tey fyrstu álopini hendu á gøtunum Rue Bichat og Rue Alibert, nærindis Canal Saint-Martin í 10. arrondissement í París. Álopsfólk skutu móti fólkum uttanfyri Le Carillon, ein café-bar, klokkan umleið 21:20 CET. Síðan hildu álopsfólkini leiðina fram til Rue Bichat og lupu á Le Petit Cambodge (Little Cambodia), ið er ein matstova, og drupu har ellivu fólk, sambært fronsku løgregluni.

Ta sigst, at álopsfólkini flyddu í einum ella tveimum akførum eftir skotálopini. Eitt av akførunum segðist at hava belgisk nummarskjøldur. Læknar frá sjúkrahúsinum Hôpital Saint-Louis, ið var nærindis, vóru staddir á  Le Carillon, meðan álopini vóru framd og góvu bráðfeingis hjálp til tey særdu eftir álopið.

Rue de la Fontaine-au-Roi
Skot vóru loyst av á terassuni á italsku matstovuni La Casa Nostra á rue de la Fontaine-au-Roi, sunnanfyri rue Bichat, av einum manni við maskinbyrsu. Ákærin í París kunngjørdi, at fimm fólk vóru dripin og átta vórðu særd. Eitt eygnavitni greiddi frá, at fólk vórðu dripin av einum byrsumanni á skutara, ið skjeyt "skotrøð við trimum ella fýra skotum."

Rue de Charonne
Tveir álopsmenn skutu í fleiri minuttir móti terassuni á , ið er ein matstova á rue de Charonne í 11. arrondissement, áðrenn teir vendu aftur til bil teirra og koyrdu avstað klokkan umleið 21:50. Løgreglan váttað at 18 fólk vórðu dripin av álopsmonnunum, ið skutu á uttandura terassuni hjá matstovuni.

Boulevard Voltaire
Ein annar álopsmaður útloysti sín sjálvmorðsbumbuvest á Boulevard Voltaire nærindis Place de la Nation. Klokkan umleið 21:40, sat hann á kaffistovuni  og bílegði, áðrenn hann útloysti sjálvmorðsbumbuvestin og harvið tók lívið av sær sjálvum og særdi 15, harav er ein persónur álvarsliga særdur.

Hópmorð í Bataclan leikhúsinum
Ein hópskjóting og gíslatøka fór fram á Bataclan leikhúsinum, hvørs eigari til stutt fyri álopið, var ein jødisk familja, á boulevard Voltaire í 11. arrondissement har ið amerikanska rock orkestrið Eagles of Death Metal spældu fyri umleið 1500 fólkum. Initial police reports estimated that 100 people were killed at the theatre, Orkestrið hevði spælt umleið fimm sangir, tá ið spreingingar fóru fram, og førdu til ørkymlan millum tey mongu, ið fyrst hildu, at hetta var partur av showinum. Klokkan umleið 21:45, eftir at konsertin hevði var í ein tíma, komu trýggi til fýra svartklæddir menn við AK-47 byrsum inn í hølið. Vitni hoyrdu onkran av teimum rópa "Allahu akbar" beint áðrenn byrsumenninir kaldir og skipað byrjaðu at skjóta inn í mannamúgvuna. Eitt vitni segði, at hann sá vápnaðir menn fara inn á Bataclan, og tveir ella tríggir menn ið ikki høvdu masku á, skutu tilvildarliga yvir mannamúgvuna. Álopið var umleið 20 minuttir, og vitni hava eisini sagt, at álopsmenninir kastaðu hondgranatir inn í mannamúgvuna. Ein útvarpsmaður, Julien Pearce, ið var á konsertini, segði seinni, at hann sá álopsmenninar sum kaldir og avgjørdir. Hann segði við CNN at tey løgdu byrsurnar tríggjar til fýra ferðir.

Offur

129 offur mistu lívið undir álopunum og 433 vóru særd, harav vóru 80 álvarsliga særd. Av ofrunum doyðu 89 á Bataclan leikhúsinum, 15 á Le Carillon og Le Petit Cambodge, 5 á Café Bonne Bière og La Casa Nostra, 1 á Stade de France, og 19 á La Belle Équipe. Tað er váttað, at offurini komu frá í minsta lagi 26 londum (summi hava meira enn ein statsborgaraskap).

Gerningsmenn
Sambært løgregluni í Fraklandi doyðu sjey yvirgangsmenn undir álopunum í Paris 13. og 14. november 2015, men enn er óvissa um, hvussu nógv fólk luttóku og hjálptu til. Hildið verður, at í minsta lagi ein annar var við í álopunum. Gerningsmenn ið franskir myndugleikar highartil hava kunngjørt nøvnini á eru hesi:

Teir tríggir, ið sprongdu seg sjálvar við sjálvmorðsbumbum uttanfyri Stade de France:
 Bilal Hadfi, Belgisk-føddur, hevur fyrr verið í bardaga í Sýria og luttikið í borgarakrígnum fyri IS.
 Abbdulakbak B.
 Ein triði maður, varð fyrst, orsakað av passinum hann hevði, eyðmerktur sum tann 25-ára gamli Ahmad Almuhammad (ella Ahmad Al Mohammad) úr Sýria. Ein grikskur ráðharri, Nikos Toskas, segði, at ein persónur við sýriskum passi kom til griksku oynna Leros í oktober 2015, har hann varð skrásettur og fingramerki hansara vóru tikin, eftir at hann varð komin við báti úr Turkalandi. Myndugleikarnir meta, at talan er um eitt falskt pass, men maðurin ið sum tann triði útloysti eina sjálvmorðsbumbu uttanfyri Stade de France, er tann sami sum tann ið kom til Leros, tí fingramerkini benda á tað. Franskir myndugleikar hava kunngjørt, at "Ahmad Al Mohammad" eftir øllum at døma var ein deyður sýriskur hermaður, hvørs pass varð stolið.

Brahim Abdeslam var ein 31-ára gamal fraklendingur, ið búði í Molenbeek í Belgia. Hann framdi skjótingar í 10. og 11. arrondissementunum, og løtu seinni sprongdi seg sjálvan við sjálvmorðsvesti á matstovuni Comptoir Voltaire á Boulevard Voltaire nærindis Bataclan leikhúsið.

Í minsta lagi tríggir persónar framdu hópdráp við skotum, granatum og sjálvmorðsbumbum inni á Bataclan:
Samy Amimour, ein 28-ára gamal úr París, ið bardist í Yemen. He had reportedly been on the run from police for two years prior to the attack, due to terrorism related charges.
 Omar Ismaël Mostefai, 29 ára gamal, úr Courcouronnes í Île-de-France nærindis París, hevur fyrr verið í Sýria og varð skrásettur av fronsku fregnartænastuni sum ein møguligur vandi fyri trygdina hjá statinum. Eyðmerktur við fingramerki frá einum fingri, ið var sprongdur av hond hansara í teatrinum. Mostefaï hevði portugisiska móður og algeriskan pápa, og var konverteraður til islam.
Foued Mohamed-Aggad, 23 ára gamal úr einari bygd nærindis Strasbourg í Fraklandi. Hevur luttikið í borgarakrígnum í Sýria í 2013. Hevði tætt samband við Mourad Fares, ið lokkar fólk til Sýria.

Harumframt er Abdeslam Salah úr Bruxelles í Belgia, føddur 15. september 1989, eftirlýstur sum samsekur.

IS tók ábyrgdina fyri álopunum um morgunin tann 14. november í einum tíðindaskrivi, men IS nevndi tó ikki nakrar smálutir um álopini, ið ikki vóru alment kendir frammanundan. Tað er tó ymiskt ið peikar á, at yvirgangsmenninir vóru partur av IS, og mett verður, at teir hava samskift við IS gjøgnum krypteraða tøkni.

Hin 16. november 2015 peikaðu keldur frá fronsku løgregluni á tann 27 ára gamla Abdelhamid Abaaoud frá Molenbeek í Belgia sum tann ið hevði lagt ætlanir um álopini í París. Myndugleikar hava fyrr sett hann í samband við yvirgangsatsóknir, ið vóru forðaðar.

Keldur

Slóðir úteftir

Yvirgangsatsóknir
Frakland
2015 í Fraklandi
París
Hópdráp


AK-47

AK-47 (), ofta bert nevnt Kalasjnikov (eng: Kalashnikov), er ein álopsbyrsa, ið er sniðgivin av Mikhail Kalasjnikov, og framleidd av russiska vápnaframleiðaranum IZH.

AK-47 bl varð serliga nýtt av herliðum hjá Warszawasamgonguni undir Kalda krígnum. Byrsan er í dag tað kendasta skotvápnið, ið nakrantíð er framleitt. Tað eru í dag umleið 100 milliónir AK-47 byrsur í heiminum.

Vápn


Bataclan

Bataclan er eitt leikhús, ið liggur á 50 boulevard Voltaire í 11. arrondissement í París, Frakland.

Bygningurin varð teknaður í 1864 av arkitektinum Charles Duval, navnið vísir til Ba-Ta-Clan, ein operetta eftir Offenbach, men tað er eisini ein tilsiping til orðaleikin le tout bataclan (heila lortið). Tær nærmastu Métro støðirnar eru Oberkampf á Line 5 og Line 9 og Filles du Calvaire á Line 8.

Bataclan var ramma um eitt yvirgangsálop um kvøldið tann 13. november 2015, tá ið hópskjótingar og spreingingar drap umleið 87 fólk undir einari konsert við Eagles of Death Metal.

Keldur

París


Álopið á Halabja

Eiturgassálopið á Halabja var eitt fólkamorð á kurdar framt av Saddam Hussein í Irak, 16. mars í 1988.

Hópdráp
Kurdar
Irak


Fólk og Dólgar í Kardamummubýnum

Fólk og Dólgar í Kardamummubýnum (Upprunatittul: Folk og røvere i Kardemomme by) er ein bók eftir norska rithøvundan Thorbjørn Egner. Í 1955 skrivaði Thorbjørn Egner, søguna um Fólk og Dólgar í Kardamummubýnum. Í 1961 umsetti Eyðun Johannessen søguna til føroyskan útvarpsleik, sum varð sendur í 1961. Bókadeild Føroya Lærarafelags gav út bókina í 1980, 25 ár eftir at upprunaútgávan kom í Noregi. Bókin og sjónleikurin eru millum best umtóktu barnasøgur yvirhøvur í Skandinavia. Leikurin snýr seg um teir tríggjar dólgarnar í Kardamummubýi, Kaspar, Jaspur og Jónatan, sum um náttina fara út at stjala. Hetta eru fólkini í býnum ikki glað fyri, og siga hetta við Bastian politimeistara. Men Bastian hevur úr at gera við fyrireikingum til stóru Kardamummuveitsluna, sum  øll gleða seg so nógv til. Tá stóra Kardamummuveitslan verður hildin, eru øll í góðum hýri, øll uttan tvøra Suffía mostir og dólgarnir. Ein dagin finna dólgarnir uppá at stjala Suffíu mostir, men ætlan teirra gongur ikki sum ætlað.

Barnabøkur


Klintrimús og hini dýrini í Vallbakkaskóginum (Upprunatittul: Klatremus og de andre dyrene i Hakkebakkeskogen) er ein bók eftir Thorbjørn Egner. Valbakkaskógurin er ein lítil "heimur", sum onkur kanska vil siga, ikki er til, men sum í mangar mátar minnir um okkara egnu stóru verð. Og Klintrimús og Mortan og Bamsi og Mikkkjal og hini øll í skóginum eru ikki vanlig djór, men hugflogið hevur lænt teimum nøkur eyðkenni bæði frá dýrum og fólki. Tey hava nøvn av djórum og nakað væl av útsjóndini við, men hava eisini klæði uttaná sær og ganga á tveimum beinum og búgva í húsum og minna eitt sindur um okkum menniskju í mongum av tí, tey gera og siga og hugsa.

Barnabøkur


Borgarakríggið í Sýria

Borgarakríggið í Sýria () er eitt altjóða vápnað stríð í gongur fyri seg enn í Sýria. Borgarakríggið byrjaði tíðliga um várið í 2011 í sambandi við mótmælini undir Arabiska várinum, við mótmælum kring alt landið móti stjórnini hjá Bashar al-Assad forseta, hvørs herdeildir svaraðu aftur við ógvusligum valdsgerðum.

Keldur

Sýria
Borgarakríggj


Vakurleikin og Ódjórið

Vakurleikin og Ódjórið (Upprunatittul: Beauty and the Beast) er ein Disney animatiónsfilmur, ið byggir á ævintýrið við sama heiti eftir Jeanne-Marie Leprince de Beaumont frá 1756.  Filmurin varð framleiddur av Walt Disney Feature Animation og útgivin av Walt Disney Pictures. Filmurin hevði heimsfrumsýning 13. november 1991, varð frumsýndur í USA 22. november 1991 og varð útgivin sum VHS videofilmur tann 30. oktober í 1992. Filmurin var sera væl umtóktur og seldi fyri 425 milliónir dollarar í biografbilettum og seldi 20 milliónir eintøk sum heimavideofilmur og forvann 200 milliónir dollarar í 1992.

Filmurin vann eina Golden Globe virðisløn og varð tann fyrsti animatiónsfilmurin, ið varð tilnevndur Oscar fyri besta film.

Keldur

Disney filmar


Hotel Cæsar

Hotel Cæsar er ein norsk sjónvarpsrøð, ið er er framleidd av TV 2 í Noregi. Hotel Cæsar er ein sápuopera um Anker Hansen-familjuna, um arv, minni og um felagsskap - um hvussu familjan og hennara minnið skapar einstaklingin í einari tíð har alt stendur til at rapla - har gomul mentan og familjusøgur syndrast í útlegd. Hotel Cæsar er søgan um eitt hotell og søgan um Anker Hansen-familjuna. Á hotellinum eru m.a. matstovufólk, reingerðarfólk, køksfólk, móttøkufólk, skrivstovu- og krambafólk. Sjónvarpsrøðin fylgir m.a. Juni Anker-Hansen (Anette Hoff), Eva Rosenkrantz (Rudy Claes), Pelle Krogstad (Nikis Theophilakis), Storm Liland Anker-Hansen (Kim-Daniel Sannes), v.f.

Hotel Cæsar var fyrstu ferð á skránni í okt. 1998, og hevur koyrt á meir ella minni sama hátt síðan. Sjónvarpsrøðin hjá Tv2 gjørdist beinavegin væl umtókt í Norra. TV 2 í Noregi hevði fram til oktober 2015 gjørt 2889 partar av sjónvarpsrøðini.

Leikarar

Núverandi leikarar

Komandi og farandi

Innkomandi leikarar

Fyrrverandi leikarar

Keldur

Sjónvarpsrøðir
Norsk mentan


Burj Al Arab

Burj Al Arab er eitt 7-stjørnað hotell ið liggur í Dubai í Sameindu Emirríkjunum. Í 1999 læt nú heimskenda eyðkennismerkið í Dubai, hotellið Burj Al Arab, upp. Tað stendur á eini gjørdari oyggj út fyri strondina í Dubai. Har slepst einans til við tyrlu ella eftir eini privatari brúgv. Hotellið er 320 metrar høgt og er seglformað, næstan tveir kilometrar av 24 karat blaðgulli og 23.444 kvadratkilometrar av marmori sýna ómetaligt luksus og oyðslusemi. Her starvast 1.600 starvsfólk við meir enn 80 ymiskum tjóðskapum, sum fjálga um kundarnar.

Bygningar
Dubai


Jólatræ

Eitt jólatræ er eitt granntræ, sum um jóltíð verður sett inn í stovuna í ein jólatræsfót, ið er gjørdur til endamálið, og síðan verður træið pyntað við jólastjørnum, jólahjørtum og øðrum jólatræspyntil.

Søga
Í 1500 og 1600 talinum byrjaðu týskir handverkarar at hava eina jólaveitslu, har teir settu eitt granntræ upp og prýddu tað. Børnini fingu tær gávurnar, sum hingu á trænum. Í 1605 skrivar ein ókendur, at í Suðurtýsklandi var vanligt at seta eitt granntræ upp inni i stovuni, prýða tað við pappírsrósum, súreplum og øðrum. Hesin siðurin breiddi seg um alt landið, og í Danmark verður hildið at fyrsta jólatræið var pyntað í 1808. Siðurin er komin til Føroya úr Danmark.

Jól


Barduhvalur

Barduhvalur (frøðiheiti - Mysticeti) er ein hvalur, sum ikki hevur tenn, men bardur. Hetta eru trevsutar hornplátur, sum standa í røðum í kjaftinum. Tá ið so hvalurin svimur við opnum kjafti, kemur æti inn í kjaftin og verður hangandi í trevsunum, tá ið hann sílar sjógvin út aftur.

Hvalirnir sum heild eru flokkaðir í tveir undirhópar, tannhvalir (Odontoceti) og barduhvalir (Mysticeti).
Barduhvalir eru flokkaðir í 4 ættir við 6 slektum, og tilsamans eru 11 sløg.

Dømi um barduhval eru sildreki (Balaenoptera acutorostrata), nebbafiskur (Balaenoptera physalus) og seiðhvalur (Balaenoptera borealis).
Hesi trý sløgini eru regluliga at síggja á føroyskum sjóøki.
Onnur sløg, ið síggjast meira sjáldan, eru royður (Balaenoptera musculus) og kúlubøka (Megaptera novaeangliae).

Royður (bláhvalur) er størsti barduhvalur og samstundis heimsins størsta djór yvirhøvur.

Keldur

Súgdjór í Føroyum
Súgdjór


Tannhvalir

Tannhvalir (frøðiheiti - Odontoceti) eru hvalir, sum vanliga hava tenn, tó at onkrir eru tannleysir.

Hvalirnir sum heild eru flokkaðir í tveir undirhópar: barduhvalir (Mysticeti) og tannhvalir (Odontoceti).
Tannhvalir eru flokkaðir í 9 ættir við 36 slektum og fata eisini um delfinir og nísur. Roknað verður við tilsamans uml. 76 sløgum av tannhvali.
Tannhvalur hevur úr 0-2 tenn (døglingur) upp í 40 tenn (springari) hvørjumegin í kjaftinum.
Føðin hjá tannhvali er mest høgguslokkur og fiskur.

Dømi um tannhvalir eru: nísa, grindahvalur (Globicephala melas), skjórutur springari (Lagenorhynchus acutus), hvessingur (Tursiops truncatus), døglingur (Hyperoodon ampullatus), bóghvítuhvalur/mastrahvalur (Orcinus orca) og avgustur (Physeter macrocephalus). Hesi sjey sløgini síggjast meira ella minni regluliga á føroyskum sjóøki.

Onnur sløg, ið sædd eru í føroyskum sjóøki, eru nevhvalur (Mesoplodon bidens), náhvalur (Monodon monoceros), hvítfiskur (Delphinapterus leucas), kjafthvítur springari (Lagenorhynchus albirostris), rípuspringari (Stenella coeruleoalba), delfin (Delphinus delphis) og falskur mastrarhvalur (Pseudorca crassidens).

Avgustur er heimsins størsti tannhvalur.

Keldur

Súgdjór í Føroyum
Súgdjór


Gáta

Ein gáta er ein stutt søga, sum endar við einum spurningi. Viðhvørt eru gátur settar saman upp á rím. Tað hevur altíð verið vanligt í Føroyum at bera upp gátur.

Humor


Papýrus

Papýrus er eitt av heimsins elstu pappírum, sum varð gjørt í Egyptalandi fyri 4000 árum síðani. Papýrus varð gjørt úr plantuni Cyperus Papyrus. Uppskriftin upp á hetta tilfarið var so loynilig, at hon varð ikki skrivað niður, men borin munn av munni gjøgnum ættarliðini. Papýrus plantan varð roknað sum heilag, blóman sjálv var ímyndin av sólini, meðan hin tríhyrnti stelkurin var egyptiska teknið fyri ævinleika.

Egyptaland


Pátrúgv

Pátrúgv er trúgv á yvirnatúrligar máttir

Fólkaminni


Frigg

Frigg er kona Óðins. Navn hennara merkir, "tann sum elskar". Frigg er ein sera klók gudinna, sum ofta ráðgevur Óðini. Frigg er gudinna fyri hjúnarlagnum. Tað varð biðið til hana í samband við barnsburð, og mammur bóðu ofta til hana um kríggseydnu fyri synunum.Frigg er mest kend sum ein av teimum trimum konunum hjá Óðini og mamma Baldur. Líka sum Óðin sær Frigg eisini fram í framtíðina.Navnið Frigg merkir hústrú og tann elskaða, og hon verður sett í samband við sítt hjúnaband og sína familju.

Hon er gudinna fyri hjúnaband og kærleika.

Nógv halda, at Frigg og Freja eru tær somu gudinnurnar, tí tær hava nógv líka eyðkenni,  men tað eru tær ikki. Frigg er kona Óðins, sjálvt um hann fekk eitt barn við Freju. Tó høvdu báðar gudinnurnar ein fuglaham, sum kundi gera tær til ein fugl og flúgva. Eisini eru tær tvær tær týdningarmestu gudinnurnarr, sum eru. Sjálvt um Frigg hevði ein mann, búði hon einsamøll í einum húsi í Ásgarði, sum æt Fensalir. Her býr hon saman við sínum kvinnum. Fulla er tann góða vinkonan og arbeiðskonan Gná hennara boðberi og Hlin sum verjir tær, sum Frigg hevur valdi á.

Norrøn gudalæra


Dreki

Ein dreki er ævintýrvera, djór við ormakroppi og veingjum. Víkingaskip kunnu hava stevni líkum drekahøvdi - drekaskip. Í Føroyum kenna eisini kappróðrarbátar við drekastevni, t.d. bátarnir hjá Havnar Róðrarfelag. Bátarnir hjá Havnar Róðrarfelag eru, (5mf) Sílið, Drekin, Títlingur, Ingibjørg, (6mf) Gongurólvur, (8mf) Ørvur og so tann vælkendi Havnarbáturin (10mf)

Ævintýr


Skaðadjór

Sum orðið sigur, so er skaðadjór til skaða. Rottur og mýs eru ikki til gagn og tí óynskt. Kommunur hava skyldu til at hava eina virkna týning av skaðadjórum, eins og fólk skulu gera sítt til, at skaðadjór ikki spjaðast. Matframleiðandi virki skulu somuleiðis hava eina skipaða fyribyrging og týning av skaðadjórum. Hetta fyri ikki at spjaða smittu til matvøruna. Dømi um skaðadjór í mun til
matvøruframleiðslu eru flogkykt, fuglur, rotta, hundur, ketta og seyður. Fyribyrging kann millum annað vera at hava tættan bygning, flugunet fyri vindeygu, at reint og ruddiligt og avbyrgt er uttan um virkið. Týning kann vera rottueitur, músafella, flugudrepari og líknandi. Tað er ymist, hvar vit finna rottur og mýs í Føroyum. Í summum oyggjum er bara annað slagið, men í øðrum eru bæði sløgini. Nakrar oyggjar eru, har hvørki mýs ella rottur finnast, t.d. í Kalsoynni, í Koltri og í Stóru Dímun.

Djór


Kavi

Kavi er vatndampur, sum frystur høgt uppi í luftini og síðani dettur niður sum kavi.

Veðurlag


Breakdansur

Breakdansur (á enskum nevnt Break dancing ella B-boying) er eitt slag av gøtudansi, har nógvar akrobatiskar rørslur eru við, t.d. at snara runt á høvdinum. Dansurin byrjaði mitt í 1970 í USA, har tað serliga vóru amerikanarar ið vóru ættaðir úr Afrika, ið dansaðu Breakdans. Dansurin var eisini vælumtóktur millum ungir puertorikanarar. Dansurin breiddi seg til nógv onnur lond.

Dansur


Rapping

Rapping er ein formur fyri at tosa á rútmiskan hátt. Ofta verður rappað til hip-hop tónleik

Hip hop


Arabiska hálvoyggin

Arabiska hálvoyggin er ein hálvoyggj í Miðeystri.

Miðeystur
Hálvoyggjar


Niue

Niue er sjálvstýrandi oyggj í Polynesia, men undir nýsælandskum kongadømi. Hóast Niue hevur heimild til at krevja inn skatt og ongar fíggjarligar skyldur hevur mótvegis Nýsælandi, hevur Nýsæland bundið seg til framhaldandi at veita Niue neyðuga fíggjarliga og umsitingarliga hjálp. Embætisfólk úr Nýsælandi luttaka í grannskoðan av landsroknskapunum hjá Niue og eru eisini umboðað í nevndini fyri almenna umsiting í Niue.

Polynesia


Frælsur felagsskapur

Frælsur felagsskapur er ein skipan, har miðveldið í orðsending boðar ST frá, at ein ávísur ríkislutur ella land undir yvirræði tess frameftir verður í frælsum felagsskapi við miðveldið. Vanliga eru uttanríkismál og verjumál felags í tílíkum felagsskapi og liggja tey í høvuðsheitum hjá miðveldinum. Frælsur felagsskapur verður vanliga skipaður við sáttmála millum tilknýtta landið og miðveldið, har myndugleikabýtið teirra millum er ásett. Í sáttmálanum er eisini áseting um, at tað tilknýtta landið hevur rætt at fara burturúr felagsskapinum og stovnseta egið fullveldisríki.

Heimspolitikkur


Alheimsgerð

Alheimsgerð ella globalisering eru orð ið verða brúkt um eina vaksandi samhandil millum lond, útvekslan av mentan og búskapi millum teir ymisku heimspartarnir og at ríkismørk missa týdning, eitt nú í heimshandli.

Heimspolitikkur
Alheimsgerð


Altjóða felagsskapur

Felagsskapur, ið fullveldisríki kunnu gerast limir í (dømi: ST). Eisini nevndur millumtjóða felagsskapur.

Felagsskapir


Heimastýri

Skipan, har ein ríkislutur hevur serstakar sjálvstýrisheimildir (dømi eru Føroyar, Grønland, Áland og eisini Skotland).

Politikkur


Panamaveitin

Panamaveitin er millum heimsins mest týdningarmiklu sjóvegis farvegir.

Søgan

Í fleiri øldir høvdu fólk og landastjórnir droymt um eina sjóleið, ið kundi binda saman Atlantshavið og Kyrrahavið, tvørtur um tann 80 kilometur breiða Panamaslættan í Panama.

Fyrsta roynd
Longu í 1534 kannaði týsk-rómverski keisarin Karl fimti, sum eisini var kongur í Spania, um tað var møguligt at gera eina siglingarveit á staðnum, so siglast kundi úr Atlantshavinum tvørturum Panamaslættan beinleiðis yvir í Stillahavið. Men eftirmaður Karl fimta á sponsku trónuni, Filip annar, hevði ongan hug at fara undir ætlanina. Hann metti at trupulleikarnar, sum verkfrøðingar vístu á, vóru alt ov umfatandi. Hann skal eisini hava sagt, at ætlanin var “ímóti Guds vilja.

Næsta roynd
Í 1880 átók eitt franskt felag, undir leiðslu av fransmanninum Ferdinant de Lesseps, sær at gera Panamaveitina. Ferdinant de Lesseps hevði staði á odda, tá Suez veitin var grivin, og var kendur fyri bragdi, sum Suezveitin var mett at vera. Tá fransmenn fóru til verka gjørdist skjótt greitt, at her vóru trupulleikar, sum ikki var roknað við frammanundan. Fyrsti stóri trupulleikin, ið tók seg upp vóru mongu lívshóttandi sjúkurnar, sum raktu arbeiðsfólkið. Talan var um sjúkur, sum t.d. kolera, malaria, gulur fepur og pest. Fyri hesar sjúkur fanst tá ongin grøðandi heilivágur. Og lendið var eisini ein stór plága í nógvar aðrar mátar. Har var hópur av eitrandi slangum, flogkyktum, mórudíkjum, kyksendi, flóðaldum og jarðskjálvtum. Arbeiðsfólkið var eisini plága av skriðulopum, ið kundu taka meira enn 55.000 rúmmetrar av mold og fjala hús, jarnbreytir og gravimaskinur í hópatali. Vanliga tók tað arbeiðsfólkinum fleiri vikur at rudda upp eftir slík skriðulop. Mett var at 21.900 mans lótu lív, tá fransmenn stóðu fyri arbeiðinum. Tað vóru túsundtals franskir smáspararar, ið fíggjaðu verkætlanina hjá Ferdinant de Lesseps, ið endaði sum ein av heimsins størstu gølum, tá verkætlanin fór á húsagang. Fyri at bjarga tí, sum bjargast kundi var eitt annað felag stovnað, men eisini tað miseydnaðist.

Triðja roynd
Í 1902 eydnaðist at selja verkætlanina til USA fyri 40 milliónir dollarar, sum tá sjálvandi var ein risa upphædd. Men amerikanarar vóru nøgdir við handilin, og við forsetanum Theodore Roosevelt var við góðum hugi farið undir arbeiði at knýta saman Atlantshavið og Kyrrahavið. Amerikanarar mettu sjálvandi ikki at hetta fór at vera ein stórvegis trupul uppgáva, men ongantíð áður hevur ein byggiætlan rent seg í so nógvar forðingar. Tá verkætlanin var liðug var mett at umleið 27.500 arbeiðsmenn høvdu latið lív frá tí, at fransmenn byrjaðu arbeiðið til veitin var liðug í 1914.

Sí eisini
Suezveitin

Ávísingar úteftir
Almenna heimasíða, pancanal.com

Keldur

Miðamerika


Empire State Building

Empire State Building er 5. hægsti bygningur í USA. Millum annað var hann heimsins hægsta háhús í 40 ár, og onki annað hús í heiminum er so væl vitjað, sum hesin bygningur í New York City. Umleið 1,5 mió. fólk fara á hvørjum ári inn í elevatorarnar fyri at sleppa so langt upp sum gjørligt; bygningurin er 448,5 metur høgur. Eftir yvirgangsálopið á World Trade Center í 2001 gjørdist Empire State Building aftur hægsti bygningur í New York. Tilfarið í bygninginum vigar um 330 túsund tons. Bygningurin er sum ein býur í býnum; hann veitir sínum 16.000 leigumálum allar hugsandi tænastur sum t.d. eitt stór tal av bankum, matstovum, vøruhúsum og ferðamannastovum. At flyta fólkið upp og niður í bygninginum eru 73 elevatorar og 4 rullandi trappur. Í bygninginum eru 5.600 kilometrar av telefonleidningi. Til el eru 750.000 metrar av el leidningi. Til reingerð og viðlíkahald av bygninginum eru 400 fólk í føstum starvi.

Bygningar
New York


Kinesiski múrurin

Kinesiski múrurin er eisini kendur undir heitinum Tann stóri múrurin. Farið var undir at byggja múrin í seinna parti av 14. øld. Seinasti parturin var bygdur í byrjanina av 17. øld. Múrurin varð ikki bygdur sum ein samanhangandi eind; hann var bygdur í brotum. Arbeiði var gjørt, meðan sonevnda Ming-dynastiið hevði ræði í Kina. Endamálið var at verja Kina ímóti álopum frá mongolskum og turkiskum ættarbólkum. Samlaða longdin verður mett at vera um 8.851 km. Tilfarið í múrinum er grót, eyrur og mold. Hæddin á múrinum skiftir frá 4,5 til 15 metur; breiddin frá 4,5 til 9 metur. Uppiá múrinum er ein vegur, sum er vardur við múrum uppi á múrinum. Við jøvnum millumbili eru bygd torn til vaktarhald; tey eru tilsamans eini túsund í tali. Múrurin varð bygdur av trælum, sum nógvir lótu lív undir arbeiðinum. Teir vóru - í stórum tali - jarðaðir inni í múrinum, og tí verður kinesiski múrurin eisini nevndur “heimsins longsti kirkjugarður”. Mett verður, at um ein millión mans luttóku í arbeiðinum at byggja múrin.

Í dag eru partar av múrinum friðað øki, og flestu ferðafólk, sum vitja í Beijing ynskja at síggja múrin. Tí verða eisini nógvir túrar gjørdir til múrin, og ferðafólk fáa høvi at spáka sær ein stuttan túr á múrinum.

Kina
Bygningar


Adventist Development and Relief Agency

Adventist Development and Relief Agency (stytt ADRA) hevur gjøgnum tíðina ment seg, og virkar í dag sum sjálvstøðugur felagsskapur - skilt frá Adventistakirkjuni. Endamálið hjá ADRA er at arbeiða við menningar- og neyðhjálp til tess at stuðla menniskjum í neyð, óansæð húðalit, kyn, og hvat tilknýti tey hava til politikk ella religión. Adventistakirkjan byrjaði at arbeiða við neyðhjálp stutt eftir Fyrsta heimsbardaga og setti á stovn SAWS (Seventh Day Adventist World Service).

Felagsskapir


Mercy Corps

Mercy Corps er ein hjálparfelagsskapur, ið varð settur á stovn í 1982. Fyrsta menningarverkætlanin var í Honduras sama ár. Høvuðsendamálið er at berja niður líðing, fátækaradømi og trælkan við at byggja upp trygg, framleiðandi og rættvís samfeløg. Mercy Corps arbeiðir víða í heiminum og hevur høvuðssæti í USA.

Felagsskapir


Lakssild

Lakssild (Maurolicus muelleri) er ein lítil, silvurlittur fiskur av ættini ljósfiskar, ið hava ljósgøgn runt um á kroppi og høvdi. Um bakið er hon svørt. Síðurnar skína silvurlittar. Hon hevur nógv týðilig ljósgøgn, serliga á undirsíðuni á øllum fiskinum. Hon er vanliga 4-6 cm long, í mesta lagi 9 cm. Hon gerst ikki nógv eldri enn 3 ár og er gýtingarfør longu eftir einum ári. Gýtingin er í tíðarskeiðnum mars til septembur. Hon gýtir millum 200-500 rogn, ið flotna upp í vatnskorpuna og klekjast har. Av tí at lakssildin veksur skjótt, livir stutt og er tíðliga gýtingarfør, verður framleiðslan í stovninum sera høg. Tann skjóti vøksturin, stutta livitíðin og víða útbreiðslan ger, at samlaða nøgdin er sera stór í havinum og tí kann lutfalsliga nógv takast burtur úr stovninum, uttan at nerva hann munandi, t.v.s. nógv túsund tons.

Lakssild er helst væl egnað til fiskamjøl, tí hon er feitur fiskur. Fitiinnihaldið í fiskinum er umleið 5,5% av vektini, og av hesum feitti, eru bert 15% sokallað vaxester feitt, ið ikki er serliga nýtiligt í olju- og mjølframleiðslu. Tí er lakssild vælegnað sum ídnaðarfiskur, um borið verður saman við prikkafisk, ið hevur nógv størri innihald av vaxester feitti. Hon livir uppi í sjónum (uppsjóvarfiskur) yvir djúpum vatni (mesopelagisk), upp móti vatnskorpuni á nátt, og niður á umleið 300 metrar um dagin. Hon er tó fingin heilt niðri á 1.500 m dýpi. Føðin er einamest reyðæti, krill og amphipodur, sum øll eru krabbadjóraæti, ið eru at finna í stórum nøgdum í verðinshøvunum. Lakssildin ferðast upp í sjógvin um náttina at leita sær føði. Hon fer aftan á djóraætinum, ið eisini fer uppeftir um náttina. Tá tað lýsir, fara bæði æti og lakssild niður í myrkrið at fjala seg fyri ikki at verða etin. Lakssild er føði hjá millum annað upsa og toski úti í kantinum, og hjá makreli, sild og laksi uppi í sjónum.

Lakssild er undir Íslandi og Føroyum suður móti Antarktis. Í Miðjarðarhavinum, Kyrrahavinum og sunnarlaga í Indiahavi. Er eisini við Hawaiioyggjar. Í Vesturatlantshavinum er hon frá 40°N suður til Falklandsoyggjarnar. Lakssild er vanlig undir Føroyum og sæst ofta í fiskamaga og á troldekki, dottin úr netinum.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Burj Khalifa

Burj Khalifa er hægsti bygningur í heiminum og stendur í Dubai í Arábisku Emiratunum. Hann er 829,8 metrar høgur, og tað merkir, at hann er bara góðar 50 metrar lægri enn Slættaratindur. Tað tók seks ár at byggja Burj Khalifa, sum stóð klárt 4. januar í 2010. Orsøkin til at arábar fóru undir at byggja Burj Khalifa var, at tey hildu at ferðafólk fóru at koma at vitja Dubai, um heimsins hægsti bygningur var har, og rætt høvdu tey, tí fólk ferðast í stórum tali til Dubai, fyri at síggja heimsins hægsta bygning. Meginparturin av Burj Khalifa verður nýttur til íbúðir, har fólk búgva, men har eru eisini skrivstovur, hotell og matstovur, umframt at vitjandi kunnu fara upp á 148. hædd.

Bygningar
Dubai


Karlamagnusar kvæði

Karlamagnusar kvæði er eitt kvæði ið snýr seg um Karlamagnus og hansara tólvjavningar

Kvæðið er uppdeilt í fimm tættir:

Dreymur Karlamagnusar (TSB E 24)
Oddvalds ríma (TSB E 25)
Emunds ríma (TSB E 26)
Hilmirs kvæði (TSB E 27)
Runsivals stríð (TSB E 28)

Týsk-Rómverskir Keisarar
Frankiskir kongar
Karolingar
Týskarar
Frankar
Kvæði


Delta

Delta (stóra Δ, lítla δ) er tann 4. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Í støddfrøði og alisfrøði verður bókstavurin m.a. brúktur um mun (differens).

Bókstavir
Grikska alfabetið


Rólandskvæði

Rólandskvæði (franskt La Chanson de Roland) er ein episk yrking, ella kappakvæði, ið byggir á Runsivalsstríðið í ár 778, undir stjórnaskeiði Karlamagnusar. Hon er elsti varðveitti teksturin í fronskum bókmentum, og finst í fleiri útgávum, og sýnir hetta hvussu vælumtóktur hesin tekstur var frá 12'tu til 14. øld.

Ætlandi varð yrkingin skrivað í tíðarskeiðnum millum 1040 og 1115; elsta útgávan frá 1040, við seinni ískoytum og broytingum gjørdar fram til uml. 1115. Endaligi teksturin fevnir uml. 4.000 reglur. Yrkingin er, saman við spanska Cantar de Mio Cid, eitt framúr dømi um kappakvæði (chanson de geste), ið var ein bókmentagrein sum blomstraði frá 11'du til 15. øld, og fagnaði kappabrøgdum.

Persónar (karakterir)

Høvuðspersónar
Baligant, emirur í Bábylon; Marsilúur útvegar sær hjálp frá honum móti Karlamangusi.
Blancandrin, vísur heidningur; skjýtur upp at mutra Karlamangnus úr Spania við gíslum og gávum, og skjýtur síðan upp at vanæra eitt lyfti um at loyva Marsilúi at doypast.
Bramimonde, drotningin í Saragossa, kona kong Marsilú; verður fangað og umvend av Karlamagnusi eftir at býurin er fallin.
Karlamagnus (Charlemagne), Halgi rómverski keisari; hansara herur berjist móti sarasenum í Spania.
Gýðin jall (Ganelon), vondi svíkjarin, aðalsmaður og stjúkfaðir Rólants, hann eggjar Marsilúi at leypa á franska herin.
Kongurin Marsilúur (King Marsilla), saraseni, kongur í Spania; Rólant særir hann og hann doyr seinni av sárinum.
Nemus hertugin (Naimon), tólvjavningur, trúfasti ráðgevin hjá Karlamagnusi keisara.
Ólivar (Oliver), tólvjavningur, vinur Rólants; verður deyðiliga særdur av Margarice. Hann ímyndar vísdóm.
Rólant (Roland), tólvjavningur, hetjan í kvæðnum; systursonur Karlamagnusar; leiðir aftasta verjuliðið av franska herinum; hann brestir tinningin av at blása so hart í hornið Ólivant og doyr seinni av hesum.
Turpin erkibisp (Turpin archbishop of Rheims), umboðar herliðið hjá Katólsku kirkjuni.

Aðrir persónar
Aude, trúlovað við Rólanti, og systir Ólivar.
Basan, franskur barónur, myrdur meðan hann er sendimaður hjá Marsilúi.
Bernhardur (Bérengier), ein av tólvjavningunum ið varð dripin av herinum hjá Marsilúi; hann drepur Estramarin; verður sjálvur dripin av Grandoyne.
Besgun, høvuðskokkur í heri Karlamagnusar; hann verjir Gýðin jall eftir at svík Gýðin jals er avdúkað.
Geboin, verjir yvir deyðu frankunum; verður leiðari í øðrum raði Karlamagnusar.
Godefroy, merkisberi hjá Karlagnusi; bróður Thiery, verji Karlamagnusar móti Pinabel.
Grandoyne, krígsmaður í partinum hjá Marsilúi; sonur kong Capuel í Kappadokia; drepur Gerin, Gerier, Berenger, Guy S. Antoine, og Astorge hertugin; verður dripin av Rólanti.
Hamon, samhersleiðari í áttandu herdeild Karlamagnusar.
Lorant, franskur hersleiðari av eina fyrstu herdeildunum móti Baligan; dripin av Baligant.
Milon, verjir deyðu frankarnar meðan Karlamagnus eltir sarasenherin.
Olgar Danski (Ogier the Dane), ein dani ið leiðir triðja raðið í heri Karlamagnusar móti herinum hjá Baligant.
Othon, verjir deyðu frankarnar meðan Karlamagnus eltir sarasenherin.
Pinabel, berjist fyri Gýðin jall í hólmgonguni (einvígginum).
Thierry, berjist fyri Karlamagnus í hólmgonguni (einvígginum).

Týsk-Rómverskir Keisarar
Frankiskir kongar
Karolingar
Týskarar
Frankar
Kvæði


Epsilon

Epsilon (stóra Ε, lítla ε) er tann 5. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Zeta

Zeta (stóra Ζ, lítla ζ) er tann 6. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Eta

Eta (stóra Η, lítla η) er tann 7. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Navajo Nation

Navajo Nation (navajoiskt: Naabeehó Bináhásdzo) er eitt reservat í USA, t.v.s. eitt stað serliga ætlað navajo-indiánarum. Navajo Nation varð sett á stovn 1. juni í 1868, og breiðir seg yvir 71,000 km2 í Arizona, New Mexico og Utah. Har búgva sløk 300,000 fólk, harav umleið 3,000 í og kring høvuðsstaðin Window Rock. Teir, sum búgva í reservatum, hava serlig forrættindini, sum t.d. at teir sleppa undan at gjalda skatt. Um mentanina hjá navajofólkinum verður sagt, at tey flestu halda áfram við síni gomlu mentan við m.a. veiði og berhenting.

Uppruna amerikanarar


Gandhi

Indira Gandhi
Mahatma Gandhi


Theta

Theta (stóra Θ, lítla θ) er tann 8. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Mao Zedong

Mao Zedong (siðbundið kinesiskt: 毛澤東, einfalt kinesiskt: 毛泽东, pinyin: Máo Zédōng; Wade-Giles: Mao Tse-tung, føddur 26. desember 1893 í Shaoshan í Hunan í Kina, deyður 9. september 1976 í Beijing) var leiðari av kommunistaflokkinum í Fólkalýðveldið Kina frá 1935 til deyða sín í 1976.

Keldur

Forsetar í Kina
Føðingar í 1893
Andlát í 1976


Sarasenar

Sarasenar ella sarakenar, var upprunaliga heitið sum rómverjar nýttu um íbúgvarnar ið líktust frá arabarunum, og sum búðu í oyðimørkunum nær við rómverska landslutin Sýria. Seinni, serliga undir krossferðunum, bleiv heitið brúkr um muslimar sum heild. Tá hevði heitið fingið ein neiligan klang í tí kristna Europa.

Uppruni (Etýmologi)
Saraseni kemur frá grikskum sarakēnoí, Σαρακηνός, ið ætlandi kemur frá arabiskum  (sharqiyyin), ið merkir eysturlendingur. Upprunin til arabiska orðið er tó ivasamt. Ein tann fyrsta keldan til orðið, er verkið eftir Ptolemæus Geografike hyfegesis frá 100-talinum e.Kr. Hann umtalar fólkaslagið Sarakenoi, ið búði í útnyrðingspartinum av arabisku hálvoynni, og sum hann skilir burturúr arabarunum. Orðið kann vera komið til vesturevropa gjøgnum eysturrómverska ríkið og krossfararnar. Hann nevnir haraftrat "Sarakene" sum eitt øki í norður Sinai, ið er navngivið eftir býnum "Saraka" á somu hálvoyggj.

Eftir at islam tók yvir í Miðeystri, og serliga í krossfararatíðini og miðøldini, varð orðið nýtt sum alment heiti fyri muslimar, óansæð um talan var um arabar ella ikki. Serliga varð heitið nýtt um muslimar á Sicilia og í suður Italia.

Keldur

Islam
Miðøldin


Barrow

Utqiagvik (almenna navnið var Barrow fram til desember 2016 ) er norðasta bygd í Alaska (og í USA), og liggur í North Slope Borough. Her búgva umleið 4200 fólk. Bæði fólkið og mál teirra kallast inupiat. Fólkið er av mongolskum uppruna og hevur búð her í eini 10.000 ár ella meira. Fornfrøðiligir fundir vísa á búseting í Barrow í eini 3000 ár. 7025 fólk búgva í North Slope Borough-økinum. og
gott 4200 av teimum í Barrow. Ongir møguleikar er í økinum til nakað slag av landbúnaði. Lendið er kargt og oyði. Permafrost er bara ein hálvan metur undir jørð. Økið er avkavað einar átta til níggju mánaðir um árið.

Keldutilfar

Býir í Alaska


Bamako hotel álopið í 2015

Bamako hotel álopið í 2015 fór fram hin 20. november 2015 og var eitt yvirgangsálop við hópskjótingum og gíslatøku av umleið 170 fólkum á Radisson Blu hotellinum í Bamako, ið er høvuðsstaður og størsti býur í Mali. 19 fólk vórðu dripin áðrenn serdeildir frá herinum stormaðu bygningin og bjargaðu teir gíslar ið enn vóru á lívi. Al-Mourabitoun átók sær ábyrgdina fyri álopinum á Twitter, meðan álopið fór fram. Sambært yvirgangfelagsskapinum Al-Mourabitoun varð álopið framt í samstarvi við Al-Qaeda í islamiska Maghreb; ein Al Qaeda limur, ið noktaði at siga sítt navn, váttaði, at teir báðir bólkarnir høvdu framt álopið í felag.

Offur

Forsetaskrivstovan í Mali boðaði frá, at 19 fólk vóru deyð. Av teimum vóru tveir borgarar úr Mali, 6 russarar, 3 kinesarar, ein israeli, ein belgiskt starvsfólk úr Wallonska tinginum, og ein amerikanskur starsborgari.

Keldur

Hópdráp
Yvirgangsatsóknir
2015 í Mali


Kivik

Kivik er ein bygd í Simrishamns kommunu í Svøríki. Í 2010 var fólkatalið 960.

Vitjunarverd støð
Beint sunnanfyri Karakås liggur Stenshuvud. Í vegjaðaranum á veg til Karakås, nærindis Bredarör, liggur Kiviksgraven og nakað longri suðuri er Ängakåsen, ið er eitt fornminni, steinar settir í avlangan runding eins og skrokkur á skipi. Á Bredarörsvägen, á veg til Kiviksgraven og Karakås, liggur eisini savnið Kiviks museum, ið er tað elsta savnið í Österlen.

Simrishamns kommuna


Regent's Park

Regent's Park (almenna enska navnið er The Regent's Park) er ein av teimum kongaligu parkunum (Royal Parks) í London. Parkin liggur í útnyrðingspartinum av London, lutvíst í City of Westminster og lutvíst í London Borough of Camden. Í parkini eru Regent's University London og djóragarðurin London Zoo.

Keldur

London
Parkir


Oxford Street

Oxford Street er ein stór gøta í City of Westminster í West End í London. Tað er mest fjølgongda handilsgøta í Evropa, við umleið einari hálvari millión vitjandi um dagin, og í 2012 hevði umleið 300 handlar. Oxford Street er ein partur av A40, ið er ein høvuðsvegur millum London og Fishguard, hóast hann ikki er teknaður sum ein slíkur, og ferðsla er regluliga avmarkað til bussar og hýruvognar.

Gøtur í London


Yangtze

Yangtze Áin ( ella ), (Kinesiskt: 长江, Cháng Jiāng), kend í Kina sum Chang Jiang ella Yangzi, er tann longsta áin í Asia og tann triðlongsta áin í heiminum. Hon rennur ígjøgnum  frá jøklunum á Qinghai-Tibet háslettanum í Qinghai eystureftir gjøgnum útsynningspartin av Kina, mið-Kina og Eysturkina, áðrenn hon at enda rennur út á sjógv í Eysturkinesiska Havið í Shanghai.

Áin er tann longsta ið heiminum ið bert rennur gjøgnum eitt land. Hon veitir burtur vatn úr einum fimtaparti av jarðarøkinum í Kina, og í økjunum fram við ánni býr ein triðingur av fólkinum í Kina.  Yangtze áin hevur eisini millum heimsins størstu frárenslum.

Ein partur av Yangtze rennur gjøgnum djúpar gjáir í vestara Yunnan og er partur av Tjóðarlundini Tríggjar Javnfjarar Áir í Yunnan, ið er ein UNESCO Heimsarvur.

Vatnbyrgingin hjá teimum trimum gjáunum í Yangtze ánni er heimsins størsta vatnorkuverk.

Yangtze áin spælir ein stóran leiklut í søgu Kina og fyri búskapinum í landinum. Tað múgvandi Yangtze áarósin framleiðir eisini so nógv sum 20% av BTÚ hjá Kina.

Nøvn

Kinesiskt

Av tí at upprunin til Yangtze ikki varð staðfestur fyrr enn í nýggjari tíð, so hava kinesarar givið ánni ymisk nøvn til niðaru og ovaru partarnar av ánni.

"Yangtze" var í veruleikanum navnið á Chang Jiang fyri tann niðara partin frá Nanjing til áarmunnnan við Shanghai. Men eftirsum vesturlendskir trúboðarar fyrst og fremst vóru virknir í hesum økinum, og kendu til navnið á hesum strekkinum av Chang Jiang, so varð "Yangtze áin" nýtt um alla Chang Jiang á enskum. Tað skal viðmerkjast, at í Nýkinesiskum, verður Yangtze enn nýtt um niðara partin av Chang Jiang frá Nanjing til áarmunnan. Yangtze verður aldri nýtt um alla Chang Jiang ánna.

Chang Jiang – "Áin Langa"
Chang Jiang (长江/長江) er tað nýtíðar kinesiska navnið fyri tann lægra partin  av Yangtze frá samanrenningini við Min ánna í Yibin í Sichuan til áarmunnan í Shanghai.  Chang Jiang merkir bókstaviliga "Langa Áin."  Í fornøldini var hetta strekki av ánni nevnt, Jiang   , ein kinesiskur bókstavur, ið sambindur vatnið radikalt  við tað einsljóðandi  (nú úttalað gōng, men *kˤoŋ á fornkinesiskum.) Krong verður hildið at vera eitt orð á tí Austroasiatiska málinum hjá lokalum fólkasløgum, sum t.d. Yue og líkist *krong á Proto-Vjetnamesiskum og krung á Mon, øll hesi merkja "áin". Undir Han-ríkinum, hevði orðið Jiang fingið týdningin einhvør á á kinesiskum, og fyri at skilja ímillum hesa og allar aðrar áir, varð henda nevnd "Stóra Áin"  (Dàjiāng).

Jinsha Jiang – "Gullsandá"
Jinsha áin (, lit. "Gullstøv" ella "Gylta-Sandaða Áin") er navnið á  av Yangtze frá Yibin longri uppi til áarmótið við ánna nærindis Yushu í Qinghai.  Frá Fornøld til Ming ríkið, var hesin parturin av ánni hildin at vera ein tvørá hjá Yangtze, meðan Min áin var hildin at vera høvuðskeldan til ánna omanfyri Yibin.  Í yrkingini Fagnaður til Yu, ið er skrivað í fimtu øld á.Kr., verður hesin parturin nevndur Hei Shui   ella "Svarta Vatnið."  Navnið "Jinsha" kemur upprunaliga frá  Song ríkinum, tá ið áin lokkaði eitt stórt tal av gullgravarum.  Gullgravarí heldur fram í Jinsha ánni heilt til dagin í dag. Áðrenn Song ríkið, vóru onnur nøvn nýtt, t.d. Lújiāng (瀘江) frá tíðini við Trimum Kongsveldum.

Tongtian áin
Tongtian River (, lit. "Áin Rennur Gjøgnum Himmalin") greiður frá  partinum frá Yushu upp til áarmótið við Dangqu ánni.  Navnið kemur frá ævintýrum úr Journey to the West (Ferðin Vestureftir). Í fornøldini var hon nevnd Yak áin.  Á Mongolskum, er hetta strekkið á ánni kent sum Murui-ussu (lit. "Winding Stream"). og av og á varð tikið feil við Baishui, ið er nærindis.

Tuotuo áin
Tuotuo áin (, p Tuótuó Hé, lit. "Grátkomna Áin" er tann almenna høvuðsáin á Yangtze, og rennur  frá jøklunum frá Gelaindong Massif í Tanggula Fjøllunum í útsynningspartinum á Qinghai til áarmótið við Dangqu ánna ið skapa Tongtian ánna. Á mongolskum er hesin parturin av ánni kendur sum Ulaan Mörön ella "Reyða Áin".

Búskaparligi týdningurin
Við síni stødd og longd er Yangtze tann týdingarmiklasti vatnvegurin í Kina. Áin verður í stóran mun brúkt til flutning av vørum og tilfari til tey stóru ídnaðarøkini í og nærindis Shanghai, Chongqing og Wuhan, hagar millum annað stórar mongdir av koli og jarnmálmi verða fluttar eftir ánni.

Keldur

Áir
Kina


Österlen

Österlen er ein landspartur í Skåne í Svøríki.

Skåne län


Han-ríkið

Han-ríkið () var tað annað keisararíki í Kina, avloysti Qin-ríkið (221–207 á.Kr.) og síðani kom tíðarskeiði Trý Kongsríki (220–280 E.Kr.). Han-tíðin fevnir um fýra øldir og verður mett at vera eitt gylt tíðarskeið í søgu Kina. Til í dag rópar stórsti fólkabólkurin í Kina seg fyri Han-fólkið, hesin etniski bólkurin er tann allarstørsti í Kina. Tey nevna eisini kinesiskir bókstavir fyri Han-bókstavir.
Han-ríkið varð stovnað av uppreistrarleiðaranum Liu Bang, ið eftir deyða sín er kendur sum Keisari Gaozu av Han, og varð avbrotið av Xin-ríkinum (9–23 AD) av fyrrverandi regentinum Wang Mang. Hetta stjórnarloysið býtir Han-ríkið sundur í tvey tíðarskeið: Vestara Han ella Fyrrverandi Han (206 á.Kr. – 9 e.Kr.) og Eystara Han ella Seinna Han (25–220 e.Kr.).

Keisarin var ovast í Han samfelagnum. Hann stjórnaði stjórnini, men deildi valdið við aðalin teir útnevndu ráðharrarnar, ið fyri tað mesta komu frá teimum lærdu úr lágaðalstættini. Han-ríkið var býtt sundur í øki, ið vóru beinleiðis stýrd av mið-stjórnini. Tey nýttu harvið eina nýhugsan, ið varð arvað frá Qin og kend sum Kommandarí, og eitt ávíst tal av lutvíst sjálvstýrandi kongsríki. Hesi kongsríki mistu við tíðini alt sjálvræði, serliga eftir Uppreisturin av teimum Sjey Statunum. Frá stýrinum hjá keisara Wu og frameftir, stuðlaði kinesiski rætturin alment Konfusionismuni innan útbúgving og í rættarpolitikki, sameint við kosmologi hjá teimum seinnu vísindafólkunum sum t.d. Dong Zhongshu. Hesin politikkur vardi við líka til Qing-ríkið fall í 1911 e.Kr.

Han-ríkið var ein øld við fíggjarligari framgongd, og har var ein týðandi vøkstur í peningabúskapinum, ið byrjaði undir Zhou ríkinum (uml. 1050–256 á.Kr.). Myntirnar, ið vóru útgivnar av miðfyrisitingini í 119 á.Kr., vóru verandi standard myntir í Kina fram til Tang ríkið (618–907 e.Kr.). Fyri at fíggja herferðir og byggingina av nýliga vunnum økjum, ognartók stjórnin tann privata salt og jarn ídanaðin í 117 á.Kr., men hesar ognartøkur vóru avtiknar undir Eystara Han tíðarskeiðnum.

Keisarar í Han-ríkinum
Qin Shi Huangdi, fyrsti keisari av Qin, var tann fyrsti kinesiski regenturin ið tók tittulin huangdi ella "keisari". Tann at byrja við so framburðarríki av teimum ið bardust um valdið eftir at Qin fall, Xiang Yu, hevði sjálvur tikið sær tittulin bawang, "yvirkongur", men Liu Bang og allir stjórnarleiðarar eftir hann, brúktu tittulin keisari.

Listin niðanfyri vísir stjórnarárini og teir keisrar ið stýrdu, við heiðursnøvnum ið teir eru kendir við eftir deyða teirra.

Keldur

Søga
Kina
Vjetnam
Suðurkorea
Norðurkorea


Omega

Omega, Ω ω, er tann 24. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Omega framgongur í ellæru í ma. Ohms lóg.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Psi

Psi,  Ψ ψ, er tann 23. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Dubai

Dubai (;  , Gulf-úttala: ) er tann fólkaríkasti býurin í Sameindu Emirríkjunum á Arabisku hálvoynni. Býurin liggur á landsynningsstrondini við Persiska flógvan og er eitt av teimum 7 emiratunum í landinum. Abu Dhabi og Dubai eru tey einastu emiratini, ið hava vetarætt móti týdningarmiklum málum í tjóðartinginum. Býurin Dubai liggur á norðaru strondini og er tann ovasti parturin av Dubai-Sharjah-Ajman stórbýarøkinum. Dubai hevur mark móti emiratið Abu Dhabi í vestri og suðri, emiratið Sharjah í landnyrðingi og móti Oman í landsynningi. Emiratið Dubai fevnir um 3 900 km² og hevur umleið 1,6 milliónir íbúgvar (2008), harav tey allarflestu - umleið 1,4 milliónir – búgva í býnum Dubai. Umleið 3/4 av íbúgvunum eru menn, tað er orsakað av tí stóra talinum av útlendskum arbeiðsmonnum í býnum. Dubai hevur ikki so strangar lógir viðvíkjandi vesturlendskum livimáta enn hini emirríkini, t.d. er tað søla av rúsdrekka loyvd á hotellunum og í rúsdrekkahandlum.

Dubai verður vertur fyri World Expo 2020.

Emirar av Dubai
miniatyr|höger|150px|Einfaldgjørt famijutræ yvir emirar og dato.
Dubai hevur verið stýrt av Al Maktoum-dynastiinum síðan 1833. Núverandi regentur í emiratinum (síðan 2006)er Mohammed bin Rashid Al Maktoum, ið eisini er forsætisráðharri og varaforseti av Sameindu Emirríkjunum.

 Sjeik Bati ibn Suhayl, (1906–1912)
 Sjeik Said ibn Maktum, (1912–1929)
 Sjeik Mani ibn Rashid, (1929)
 Sjeik Said ibn Maktum, (1929–1958)
 Sjeik Rashid bin Said Al Maktoum, (1958–1990)
 Sjeik Maktoum bin Rashid Al Maktoum, (1990–2006)
 Sjeik Mohammed bin Rashid Al Maktoum, (2006–)

Veðurlag
Dubai og Sameindu Emirríkini hava oyðimarkarveðurlag við einum longum turrum tíðarskeiði summarhálvuna. Avfallsmongdin er sera lítil og kemur serliga í januar,  februar og mars; tað regnar ikki í apríl—november. Hvørt ár regnar tað umleið 100 millimetrar.

Samferðsla
Dubai hevur eitt vælútbygt buss-net við 69 leiðum, ið fluttu yvir 90 milliónir ferðafólk í 2006. Veg- og flutningsmyndugleikin (RTA) váttaði í 2006 at 620 nýggir bussar afturat vóru bílagdir til flotan ið frammanundan hevði 170 dupultdekkbussarnir. Ein vælskipað hýruvognsskipan er eisini í Dubai.

Dubai hevur eisini undirgrundartok, Dubai Metro, har ið metti kostnaðurin er umleið 3,89 milliardir dollarar. Metroin læt lutvíst upp 9. september 2009 og varð liðugt í 2012. Metroin hevur tvær leiðir: "grøna leiðin" frá Rashidiya til miðbýin, og "reyða leiðin" frá flogvøllinum til Jebel Ali. Hesar báðar leiðir hava tilsamans 70 kilometrar spor og 43 støðir, 33 yvir og tíggju undir jørðini.

Keldur

Dubai


Red Boys

Red Boys var ein føroyskur bólkur, stovnaður í 1959, av  Robert McBirnie og Jákup Mortensen (Jákup hjá Bassanum). Bólkurin var úr Vági, og spældi fyrstu upptøkuna av vágssanginum, sum Napoleon Mortensen (Bassin), skrivaði til eina kvøldsetu hjá Vágs Sjónleikarfelag, 1960. Upptøkuna gjørdu Útvarpið, og hon fór fram Losjuni í Vági, 1960.

Føroyskir tónleikabólkar
Vágur


Johan Sundstein

Johan Sundstein, eisini kendur sum BigDaddy (føddur 8. oktober 1993) er ein føroyskur serkønur e-sportspælari (telduspælari), búsitandi í Danmark. Hann er heimskendur sum eitt nú "N0tail" ella Big Daddy. Lið hansara eitur "OG".
Hann er uttan iva mest kendur sum serkønur telduspælari, í strategi spælinum, Dota 2. Johan hevur vunnið nógvar kappingar við ymiskum liðum. Hann vann eitt nú Frankfurt Major, sum er ein kapping hildin hvørt ár í Frankfurt, við Team OG, liðið hann er liðskipari fyri.
Team OG dystaðist ímóti Team Secret, og vunnu teir heili 7 mió krónur (1,1 milliónir dollarar), og fingu 1,5 mió hvør í vinningi.

Johan er abbasonur fyrrverandi løgmann, Jógvan Sundstein.

Keldur

Føroyskir e-sportspælarar
Føðingar í 1993


Borneo

Borneo er heimsins triðstørsta oyggj, næst eftir Grønlandi og Ný Guinea. Borneo fevnir um eitt øki á 736.000 km² og er býtt sundur millum londini Malaisia, Brunei og Indonesia. Borneo liggur norðanfyri Java, vestanfyri Sulawesi, og eystanfyri Sumatra. Umleið 73% av oynni er indonesiskt. Har norðuri á oynni er eitt malaysiskt øki ið fevnir um umleið 26% av oynni, har eru tey Eystur Malaysisku stakríkini Sabah og Sarawak. Harafturat hoyrir oyggin Labuan, ið liggur nærindis Borneo, til Malaysia. Á norður Borneo liggur eitt sjálvstøðugt ríki, Brunei, ið fevnir um 1% av víddini av oynni Borneo.

Søga

Seinna Heimskríggj
Undir Seinna heimsbardaga, fingu japanskar herdeildir valdið yvir Borneo og hersettu oynna frá 1941 til 1945. Teir týndu mong av teimum lokalu og drupu elituna av malajfólkinum, avrættaðu alla Malay sultan familjuna frá Kalimantan í álopunum á Pontianak. Sultanurin Muhammad Ibrahim Shafi ud-din II av Sambas í Kalimantan varð avrættaður í 1944. Sultanatið varð síðan avtikið og í staðin kom eitt japanskt ráð. Undir japonsku hersetingini, spældi Dayak ein leiklut í uppreistrarstríðnum móti hersetingarvaldinum, serliga í Kapit Division. Sameindar deildir frá Z Special Unit veittu teimum stuðul. Eftir at Singapor fall, sendu japanar fleiri túsund bretskir og avstralskir krígsfangar til fangalegur á Borneo. Á einari av teimum ringastu, kring Sandakan í Borneo, yvirlivdu bara seks av umleið 2.500 krígsfangum. In 1945, the Japanese were defeated by the Allies.

Størstu býir
Niðanfyri sæst ein listi yvir 20 av størstu býunum á  Borneo eftir fólkatali, grundað á 2010 fólkateljingina fyri Indonesia og 2010 fólkateljingina fyri Malaysia.

Keldur

Oyggjar
Asia


Chi

Chi,  Χ χ, er tann 22. bókstavurin í tí grikska alfabetinum.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Iota

Iota ella jota (stóra Ι, lítla ι) er tann 9. bókstavurin í tí grikska alfabetinum. Bókstavurin hevur sama ljóð sum latínski bókstavurin i.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Kappa

Kappa (stórt bókstav Κ, lítið bókstav κ ella kursiv ; , káppa), er tann 10. bókstavurin í tí grikska alfabetinum. Í griksku talskipanini hevur bókstavurin virði 20.

Bókstavir
Grikska alfabetið


Heilaga rómverska ríkið

Heilaga rómverska ríkið ella  Týsk-Rómverska ríkið (Latín: Sacrum Romanum Imperium, týskt: Heiliges Römisches Reich) var eitt samríki av fleiri tjóðum í Vestur- og Miðevropa við Týsklandi í miðdeplinum. Ríkið uppstóð í miðøldini og skifti fleiri ferðir navn, til tað upploystist undir Napoleonskríggjunum í 1806, tá Eysturríki gjørdist egið keisaraveldi og Týska sambandsríkið (Rínsambandið) varð stovnað.

Notur

Keldur

Evropa


Frankiska ríkið

Frankiska ríkið (latin Regnum Francorum) var eitt ríki sum uppstóð í tí økinum sum frankar løgdu undir seg. Frankar vóru nakrir germanskir ættbólkar úr núverandi Týsklandi sum rýmdu og settust niður í Gallia í núverandi Frankaríki, sum hevur navn eftir teimum, og sum kongsætt teirra, merovingarnir, skjótt løgdu undir seg.

Evropa
Søga


Mary Harris Jones

Mary Harris Jones (1. august 1837 – 30. november 1930), betri kend sum Mother Jones, var ein skúlalærari og kjólaseymari úr amerikansk og Írlandi, ið gjørdist ein framstandandi persónur innan arbeiðararørsluna í USA. Hon var við til at samskipa stór verkføll og var ein av stovnarunum av Industrial Workers of the World.

Hon varð fødd Mary Harris, og var dóttir ein rómversk-katólskan bónda, nærindis býnum Cork, Írland.

Føðingar í 1837
Andlát í 1930
Amerikanarar
Írar


Karolingarnir

Karolingarnir vóru ein frankisk valdsharraætt sum tók valdið í frankiska ríkinum frá merovingunum í 751 og høvdu valdið fram til 900-árini.

Ættarveldi Karolinga
 Arnulf av Metz (628-640)
 Pipin eldri (628-640)
 Grimoald eldri (643-662)
 Pipin II (687-714)
 Karl Martell (714-741)
 Karloman I (741-747)
 Pippingur (Pipin yngri) (747-751, frankakongur 751-768)
 Karloman II (768-771)
 Karlamagnus (771-814)
 Ludvík hin frómi (814-840)

Frankar
Karolingar


Bassel Khartabil

Bassel Khartabil () eisini kendur sum Bassel Safadi () (føddur 22. mai 1981 í Damascus) er ein palestinskur sýri, open-source ritbúnamennari. Síðan 15. mars 2012, ið var eitt ára dagurin fyri byrjanina av sýriska uppreistrinum, ið var byrjanin til borgarakríggið, hevur hann verið fongslaður av sýrisku stjórnini, tey fyrstu árini sat hann í Adra fongslinum. Frá 3. oktober 2015 er hann blivin fluttur til eitt ókent stað, og hildið verður, at hann møguliga verður førdur fyri ein hermaðarligan dómstól at verða dømdur. Hin 7. oktober 2015 sendu Human Rights Watch og 30 onnur mannarættindafeløg eitt bræv, har ið tey krevja, at tað verður almannakunngjørt, hvagar ið Kartabil er førdur. Hin 11. november 2015 hoyrdist tað sum óváttað tíðindi, at Khartabil í loyndum var dømdur til deyða.

Khartabil varð føddur í og uppvaksin í Sýria, har hann gjørdist serfrøðingur í menning av open source ritbúnaði. Hann hevur verið CTO og samstovnari av felags granskingarfyritøkuni Aiki Lab og var CTO á Al-Aous, ein útgávu- og granskingarstovnur, ið arbeiðir við forfrøðiligari vísund og list í Sýria. Hann hevur virkað sum verkætlanarleiðari og alment umboð fyri Creative Commons Syria, og hevur lagt arbeiði í Mozilla Firefox, Wikipedia, Openclipart, Fabricatorz, og Sharism. Hann hevur fingið æruna fyri at lata upp alnetið í Sýria og at víðka um møgulleikarnar hjá sýriska fólkinum fyri at fáa atgongd til og kunnleika til internetið.

Privatlív
Bassel varð handtikin fáir dagar, áðrenn hann skuldi giftast við Noura Ghazi, ein advokatur og mannarættindastríðskvinnu. Tey blivu gift seinni sama ár, meðan hann sat í fongsli. Parið hittist fyrstu ferð í Douma í apríl 2011, eftir eina mótmælisgongu.

Valentinesdagin 2015 kunngjørdi Noura eitt kærleiksbræv, ið hon hevði skrivað til Bassel, har hon hugleiðir um tað ið er farið fram í Sýria í tíðini, meðan Bassel hevur verið í fongsli.

Keldur

Føðingar í 1981
Sýrar


Djóralívið í Føroyum

Djóralívið í Føroyum er sera fjølbroytt, bæði í livimáta og stødd. Samanbera vit talið av djórasløgum í Føroyum við samlaða talið á jørðini, síggja vit, at av teimum 4000 súgdjórasløgunum, ið finnast á jørðini, eru bert 3 sløg í Føroyum (rotta, mús, hara). Talið av skordýrum er nakað hægri. Av teimum 751.000, sum finnast á jørðini, eru okkurt um 950 sløg skrásett í Føroyum. Av teimum 9.040 kendu fuglasløgunum eru umleið 50 sløg, sum eiga í Føroyum, og av teimum 18.150 fiskasløgunum finnast 180 sløg við Føroyar. Av hesum eru 5 í feskvatni: laksur, síl, bleikja, állur og kombikk.

Tær smæstu verurnar eru so smáar, at tær ikki síggjast við berum eygum, og tær størstu eru væl størri enn tær størstu á landi. Havsúgdjór eru kópur, hvalir og roysningur, meðan súgdjórini á landi eru mús, flogmýs, rotta, hara og so øll húsdjórini so sum ketta, hundur, neyt, seyðir, geitir og annað. Seyðurin er tann mest eyðsýndi parturin av djóralívinum í haganum. Samstundis hevur hann eisini so mikið stóra ávirkan á vøksturin, at hann myndar m.a. skordýra- og fuglalívið.

Fuglar
Høvuðsgrein: Fuglar í Føroyum

Fuglalívið er fjølbroytt. Um 54 fuglasløg eiga javnan í Føroyum.

Landdjór
Í Føroyum liva trý vill landsúgdjór: rotta, mús, hara. Haran, sum vit kenna í Føroyum er norður evropeiska snjóharan (L. timidus). Hon hevur gjøgnum tíðirnar broytt lit, frá at vera snjóhvít, til at vera meiri grá. Eisini skiftir hon lit eftir árstíðunum. Haran verður veidd um veturin frá 2. nov. til 31. des. Rotta og mús liva í Føroyum, hóast músin er á einum avmarkaðum øki, á nøkrum fáum oyggjum. Músin, sum livir í Føroyum er vestanmúsin (Mus domesticus). Rottan, sum livir í Føroyum er brúna rottan (Rattus norvegicus), hon er at finna um alt landið, og verður eisini kallað ferðarottan.

Havdjór
Sí eisini: Fiskar undir Føroyum

Teir hvalir, sum eru oftari at síggja í havinum kring Føroyar eru bóghvítuhvalur (Orcinus orca) og grindahvalur (Globicepthala melas). Av kópi er láturkóp (Halichoerus grypus) tann mest vanligi, sum leggur í Føroyum. Navnið látur kemur av, at hann heldur til í látrum, sum eru djúpar gjáir, ið ganga inn í bergið niðri við sjóvarmálan. Aðrir kópar, sum eisini ofta verða sæddir við Føroyar, eru granarkópur (Erignathus barbatus) og steinkópur (Phoca vitulina). Klappus (Cystophora Cristata) var ofta at síggja við Føroyar fyrr, men tað kemur næstan ikki fyri longur. Roysningur, sum er í slekt við kóp er mangan at síggja í Føroyum, hóast hann ikki leggur her.

Fiskar

Higartil eru skrásett 245 (pr. 2014) ymisk fiskasløg í føroyskum sjógvi, t.e. innan fyri 200 fjórðinga markið, og tað leggjast støðugt nýggj sløg aftrat. Til samanberingar kann nevnast, at fyri alla jørðina er talið eini 30 tús. sløg. Helvtin av hesum fiskasløgunum eru boreal. Hetta eru fiskasløg, sum liva á eystursíðuni á Norðuratlantshavinum frá Ermasundi norður til Tromsø. Hin helvtin eru fiskasløg, sum liva í økinum frá Miðjarðarhavinum norður móti tí boreala økinum.

Undir Føroyum eru nøkur fá fiskasløg, sum eru at finna í stórum nøgdum mett í vekt: svartkjaftur, toskur, upsi, hvítingsbróðir, svartkalvi, stóri kongafiskur, nebbasild, gullaksur, trantkongafiskur og lítil kongafiskur. Fram til 1968 var nógv av sild undir Føroyum.

Myndasavn

Føroyar
Djór


Mús

Mús (fleirtal: mýs) eru smá gnagdýr, eyðkend av spíska snútanum, smáu rundu oyrunum, langa roðsluta halanum og høga løgutíttleikanum (hvussu ofta hon leggur). Best kenda músin er heimamúsin (Mus musculus), sum hevur fylgt menniskjanum runt alla jørðina. Hon er eisini eitt vælumtókt kelidjór.

Føroyska músin

Músin í Føroyum hoyrir til slagið vestanmús (Mus musculus domesticus), ið eisini er í Stórabretlandi, Írlandi, Fraklandi, Grikkalandi, Italia og Spania. Tann føroyska músin má tí vera komin henda vegin við teimum írsku munkunum. Í Føroyum er vestanmúsin ikki nevnd í skivum fyrr enn í 1592, men músin má longu hava verið búfest í Føroyum, tá landnámsmenninir komu til Føroya á veg til Íslands. Føroyska músin er norðasta villa húsmúsin, ið livir frítt úti í náttúruni. Vestanmýs eru vanliga kendar fyri at liva tætt upp at húsum, har fólk búgva. Men í Føroyum uppføra tær seg øðrvísi, tí flestu teirra liva vilt úti í náttúruni alt árið. Í Føroyum heldur hon eisini til í óbygdum, og um summarið legst hon í fuglabjørgini á nøkrum oyggjum, har rottan ikki er.

Súgdjór í Føroyum
Gnagdýr