Jazz

Jazz tónleikur (kann á føroyskum eisini skrivast djass, djassur, jassur ella jazzur) er eitt slag av afrikanskum-amerikanskum tónleiki, ið byrjaði seint í 19. øld og tíðliga í 20. øld í suðurstatunum í USA, sum ein kombinasjón av evropeiskum harmonitónleiki og afrikanskum tónleikaelementum, eitt nú bláir tónar, impovisasjón, polyrytmur, synkopsjón og swing (swung note). Jazz hevur eisini tikið til sín elementir úr amerikanskum popptónleiki.

Jazzurin spjaddist kring heimin og tók fjølbroyttar tónleikamentanir til sín úr ymiskum londum, regiónum og úr lokalum tónleikamentanum, og harvið komu fleiri serstakir stílir av jazzi: New Orleans jazzur er frá tíðini frá fyrst í 1910-árunum, big band swing, Kansas City jazzur og Gypsy jazzur frá 1930-árunum og 1940-árunum, bebop frá mið-1940-árunum, Afro-Kubanskkur jazzur, West Coast jazzur, ska jazzur, cool jazzur, Indo jazzur, avant-garde jazzur, soul jazzur, modal jazzur, chamber jazzur, fríjazzur, Latínjazzur, smooth jazzur, jazz fusion og jazz-rock, jazz funk, loft jazz, punk jazz, acid jazz, ethno jazz, jazz rap, cyber jazz, M-Base og nu jazz.

Louis Armstrong, ein av kendastu jazztónleikarunum, segði við Bing Crosby í einari útvarpssending, "Ah, swing, well, we used to call it syncopation, then they called it ragtime, then blues, then jazz. Now, it's swing. White folks - yo'all sho is a mess!"

Í einari samrøðu í 1988 segði J. J. Johnson, trombonleikari: "Jazz is restless. It won't stay put and it never will".

Søgan

Jazzurin mentist í USA, fyrst og fremst kring Mississippideltaðið og í býnum New Orleans har siðbundnar afrikanskar rytmur og arbeiðssangir vóru blandaðir saman við sálmar, marsch'ir og ikki minst kabaret og variete-tónleik úr Evropa. Sjálvt ymisk sløg av etniskum tónleiki vóru týðandi innsløg og gav íblástur, eitt nú írskur fólkatónleikur, ungarskur-jødiskur klezmertónleikur. Jazzurin hevur lutvíst felags søgu og bakgrund sum bluestónleikur, bluegrasstónleikur og countrytónleikur.

Tann fyrsti jazztónleikurin uppstóð í New Orleans, við trompetleikaranum Buddy Bolden sum eitt av teimum kendu nøvnunum síðst í 19. øld. Chicago var ein av býunum, har tann nýggi tónleikurin slóg ígjøgnum, og síðan spjaddist hann skjótt til New York og teirr størru býirnir í Evropa.

Tá ið Jazzurin gjørdist væl umtóktur víða um, sóu hvítir handilsmenn, at tað bar til at vinna pening við hesum tónleikinum. Jazzurin varð býttur sundur í tveir partar: Jazz og Sweet Jass. Man stavaði við 's' og legði afturat 'Sweet' fyri ikki at verða blandað saman við ektaðan svartan jazz. Í jassi var improvisationen eisini tikin burtur, alt skuldi skrivast niður. Júst sum nútíðar "Smooth Jazz", sum hevur sera lítið í felag við jazzimprovisasjón, sjálvt um harmoniskir svingningar og rytmikkur líkjast.

Umleið 1910 kom tað stóra gjøgnumbrotið hjá jazzinum, í sambandi við, at hann var settur saman við tí nýggja dansitónleikinum sum two-step, one-step, foxtrot og onnur nýgg dansisløg. Paul Whiteman gjørdi frá umleið 1916 jazzin populeran í breiðari umhvørvum. Jazzurin kom til Evropa undir fyrra heimskríggi og gjørdist beinanvegin væl dámdur. Jazzurin kom enntá at ávirka tónasmiðir innan klassiska tónleikin sum til dømis Igor Stravinskij, Kurt Weill, Ernst Krenek, Erik Satie og aðrar.

Tær fyrstu kendu jazzinnspælingarnar vóru gjørdar í 1917 av Original Dixieland Jazz Band. Fyrst í 1920-árunum vóru innspælingar gjørdar av eitt nú King Oliver's Orchestra og New Orleans Rhythm Kings. Ein týðandi jazzkomponistur og orkesturleiðari var Ferdinand "Jelly Roll" Morton, við hansara Red Hot Peppers. Hann var upprunaliga ein ragtimepianistur við sínum serstaka spælstíli sum menti eina frælsari synkopering. Í 1938 gjørdi Morton eina røð av innspælingum fyri Library of Congress, har hann framførdi og greiddi frá um menningina hjá jazzinum, bæði við sínum pianospæli og við frágreiðingum.

Jazzur kann býtast upp í fleiri undirbólkar, og við tíðini er jazzur ávirkaður av tónleiki ymsastaðna frá. Orsøkin til hetta er at jazzurin slóg ígjøgnum í fleiri ymiskum mentanum og at improvisasjónin krevur nógv rúm. Ragtime, ein lættur synkoperaður tónleikastílur frá 19. øld og mentist av eitt nú Scott Joplin, var ein av stílsløgunum hjá jazzinum.

Keldur

Tónleikur
Tónleikasløg
Jazz


Garbage

Garbage er ein amerikanskur rokktónleikabólkur, sum varð stovnaður í 1993 av Butch Vig (trommur), Steve Marker (bass) og Duke Erikson (guitar).

Útgávur
 Garbage, 1995
 Version 2.0, 1998
 Beautifulgarbage, 2001
 Bleed Like Me, 2005
 Not Your Kind of People, 2012
 Strange Little Birds, 2016
 No Gods No Masters, 2021

Slóðir úteftir

 Almenna heimasíðan
 Myspace Garbage

Amerikanskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Føroysk met í inniróðri í 2008

Fyrsta kappingin í inniróðri í Føroyum varð hildin í Klaksvík í 2002. Tað er ymiskt hvussu rógvararnir verða bólkaði í Føroyum og í øðrum londum, tí kann tað vera ringt at samanbera metini. Tað eru serliga aldursbólkarnir sum vera ymiskt bólkaðir. Opni bólkurin, har tungvekt og lættvekt kappast, er tó altíð tann sami. Markið hjá tungvekt og lættvekt hjá monnum er 75 kg, meðan

Met í inniróðri árini 2007 og 08
Í 2008 vóru hesi metini skrásett á heimasíðuni hjá Havnar Róðrarfelag drekin.fo:

Gentur - 12 ár og yngri (500m) ár 2007
Marita Weihe Nielsen (MR) 01:56.0

Dreingir - 12 ár og yngri (500m) ár 2008
Hallur Nattestad (Knørrur) 01:57.4

Gentur - 13 til 14 ár (1000m) ár 2007
Lis Elin Weihe Nielsen (MR) 03:50.3

Dreingir - 13 til 14 ár (1000m) ár 2007
Oyvind Lutzen (HR) 03:13.3

Gentur - 15 til 16 ár (2000m) ár 2008
Rakul Sørensen (HR) 08:06.3

Dreingir - 15 til 16 ár (2000m) ár 2008
Oyvind Lutzen (HR) 06:54.7

Menn - 17 til 18 ár (2000m) ár 2007
Karl Danielsen (NSÍ) 06:36.5

Kvinnur - 17 til 18 ár (2000m) ár 2007
Anny Maria Davidsen (SÍF) 07:18.7

Kvinnur - Opin bólkur lættvekt (2000m) ár 2008
Súsanna Skylv Sørensen (SÍF) 07:12.6

Menn - Opin bólkur lættvekt (2000m) ár 2007
Lars Abrahamsen (NSÍ) 06:23.5

Kvinnur - Opin bólkur tungvekt (2000m) ár 2007
Anny Maria Davidsen (SÍF) - 07.02,8

Menn - Opin bólkur tungvekt (2000m) ár 2006
Jón Rosenblad (NSÍ) 6.03,3

Menn - 35 ár og eldri (2000m) ár 2008
Páll Olaf Jacobsen (HR) 06:45.0

Kvinnur - 35 ár og eldri (2000m) ár 2008
Katrin Rubek Nielsen (RK)  07:26.9

Keldur

Inniróður í Føroyum
Ítróttur í Føroyum
Føroysk met


Anastacia

Anastacia (føðinavn: Anastacia Lyn Newkirk) (fødd í Chicago, 17. september 1968) er ein amerikonsk songkvinna og sangskrivari. Hon hevur selt yvir 20 milliónir fløgur síðan hon gav fyrstu fløgu sína, Not that kind, út í 1999. Hon er fødd í Chicago og vaksin upp í New York. Hon skrivaði tann almenna HM-sangin Boom til HM í fótbólti 2002 í Korea/Japan. Hon framførdi sangin beint áðrenn finaluna millum Brasilia og Týskland í Yokohama. Í 2003 fekk Anastacia staðfest bróstkrabba, og síðan hevur hon gjørt eitt stórt arbeiði fyri at økja um kunnleikan til bróstkrabba hjá ungum kvinnum, m.a. við at seta á stovn Anastacia Fund. Meðan hon var í stráluviðgerð fyri krabbamein skrivaði hon sangirnir, sum hon gav út í síni triðju fløgu, sum eitur Anastacia, hon kom út í 2004 og inniheldur m.a. sangirnir Left Outside Alone, Sick and Tired, Heavy on my Heart og Welcome to my Truth.

Útgávur
 1999 - Not That Kind
 2001 - Freak of Nature
 2004 - Anastacia
 2005 - Pieces of a Dream
 2008 - Heavy Rotation
 2012 - It's A Man's World
 2014 - Resurrection
 2015 - Ultimate Collection

 1993: One More Chance
 1993: Forever Luv (duet with David Morales)
 1998: Mi Negra, Tu Bombón (duet with Omar Sosa)
 1998: Not That Kind
 1999: Tienes Un Solo (duet with Omar Sosa)
 1999: I'm Outta Love
 2000: Saturday Night's Alright for Fighting (duet with Elton John)
 2001: Let It Be (duet with Paul McCartney, Anastacia other artists)
 2001: I Ask of You (duet with Luciano Pavarotti)
 2001: What More Can I Give (duet with Michael Jackson and other artists)
 2001: Love Is Alive (duet with Vonda Shepard)
 2001: 911 (duet with Wyclef Jean)
 2001: Cowboys And Kisses
 2001: Made For Lovin' You
 2001: Paid My Dues
 2002: One Day in Your Life
 2002: Boom
 2002: Why'd You Lie To Me
 2002: You'll Never Be Alone
 2002: I Thought I Told You That (duet with Faith Evans)
 2002: You Shook Me All Night Long (duet with Celine Dion)
 2002: Bad Girls (duet with Jamiroquai)
 2003: Love Is a Crime
 2003: We Are the Champions, We Will Rock You, Amandla (duet with Queen, Beyoncé, Bono, Cast and David A. Stewart)
 2004: Left Outside Alone
 2004: Sick And Tired
 2004: Welcome To My Truth
 2004: Heavy On My Heart
 2004: I Do (duet with Sonny Sandoval)
 2005: Everything Burns (duet with Ben Moody)
 2005: Pieces Of A Dream
 2006: I Belong To You (duet with Eros Ramazzotti)
 2007: Sing (duet with Annie Lennox and other artists)
 2008: I Can Feel You
 2008: Absolutely Positively
 2009: Holding Back the Years (duet with Simply Red)
 2009: Defeated
 2009: Stalemate (duet with Ben's Brothers)
 2010: Safety (duet with Dima Bilan)
 2010: Burning Star (duet with Natalia Druyts)
 2011: What Can We Do (A Deeper Love) (duet with Tiësto)
 2012: If I Was Your Boyfriend (duet with Tony Moran)
 2012: Dream on
 2012: Best Of You
 2014: Stupid Little Things
 2014: Staring at the Sun
 2014: Lifeline
 2015: Take This Chance

Filmar

Keldur

Slóðir

Amerikanskar songkvinnur
Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1968


Tracktor Bowling

Tracktor Bowling er ein russiskur rokkbólkur. Bólkurin byrjaði í 1996.

Núverandi limir
 Lu (Lusine Gevorkyan)
 Alexander Kondratiev (Kondrat)
 Mult (Andrei Ponassutkin)
 Wit (Vitaly Demidenko)
 Proff (Alexei Nasarchuk)

Útgávur
 Напролом (2002)
 Черта (2005)
 Шаги по стеклу (2006)
 Tracktor Bowling (2010)

Rokktónleikabólkar
Russiskir tónleikabólkar


Suðureyri

Suðureyri er ein býur í Íslandi. Har búgva umleið 300 fólk. Bygdin var lá fyrr rættiliga fjarðskotin, ringt var at koma til bygdina. Men nú er ein 5 km langur tunnil, sum bindir Suðureyri saman við Ísafjørð. Suðureyri liggur í útnyrðingshorni Íslands.

Ísland
Býir og bygdir í Íslandi


Lacuna Coil

Lacuna Coil er ein italskur metalbólkur úr Milano. Bólkurin byrjaði í 1994. Síðan stovnanina hevur bólkurin broytt navn tvær ferðir, hann hevur áður itið Sleep of right og Ethereal.

Núverandi limir
 Cristina Scabbia
 Andrea Ferro
 Cristiano Migliore
 Marco Biazzi
 Marco Coti Zelati
 Cristiano Mozzati

Útgávur
 In a Reverie (1999)
 Unleashed Memories (2001)
 Comalies (2002)
 Karmacode (2006)
 Shallow Life (2009)
 Dark Adrenaline (2012)
 Broken Crown Halo (2014)

Italskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Hafnir

Hafnir er ein bygd í Íslandi við umleið 100 íbúgvum. Bygdin liggur á Reykjanes hálvoynni. Í 1995 varð kommunan løgd saman við Keflavík og Njarðvík til nýggju kommununa Reykjanesbær, har knapt 14.000 fólk búgva.

Ísland
Býir og bygdir í Íslandi


Tórsvøllur

Tórsvøllur er ein fótbóltsvøllur í Gundadali í Havn. Tórsvøllur er ein av tveimum tjóðar fótbóltsvøllum í Føroyum. Hin vøllurin er á Svangaskarði á Toftum. Tórsvøllur varð gjørdur í 1999 og hevur 6040 sitipláss. Tórsvøllur verður fyrst og fremst brúktur til fótbóltslandsdystir, men í 2012 varð hann eisini brúktur til allar steypafinalurnar, bæði í vaksnamanna- og ungdómsdeildunum, frá gentum og dreingmum U14 til kvinnur og menn hjá teimum vaksnu.

Myndir

Keldur

Slóðir úteftir

Fótbóltsvøllir í Føroyum
Tórshavn


Othello (sjónleikur)

Othello er ein sjónleikur eftir William Shakespeare. Í 2008 varð hesin leikur framførdur í Føroyum av leikbólkinum HUÐRAR.

Sjónleikurin Othello, sum Huðrar framførdi í Føroyum í 2008

Leikarar
Sóley Danielsen: Áhugaleikari, høvuðsábyrgd av leikinum. (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund Kapnas).
Búi Rouch: Áhugaleikari, áhugadansari (Dramaverkstaðið -  Hjørdis Johansen)
Durita Dahl Andreassen: Áhugaleikari (Dramaverkstaðið  - Hjørdis Johansen)
Dávur Djurhuus: Áhugaleikari, áhugayrkjari (Dramaverkstaðið  - Hjørdis Johansen)
Tjóðhild Patursson: Áhugaleikari (Dramaverkstaðið - Hjørdis Johansen)
Jákup Wardum: Áhugaleikari (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund)
Edvard Skúvadal: Áhugaleikari (Sjónleikarhúsið - Hedvig Westerlund)
Petur Meinhard Elleby Andersen: Ahugaleikari (Dramaverkstaðið- Hjørdis Johansen)

Tónleikarar og tónasmiðir
Búgvi J. Magnusson: Trummur, høvuðsábyrgd av tónleikinum – (Rógvi á Rógvu, Lars Wagner, Jónleif Jensen, MGK hjá Leivi Thomsen)
John Ivar Venned: Guitar – (Karl Anton Klein)
Ísak  Petersen: Bass – (Arnold Ludvig, Edvard Nyholm Debes, MGK hjá Leivi Thomsen)
Mattias Kapnas: Klaver – (Musikkskúlin)
Kjartan Nolsøe Jespersen: Cello – (Musikkskúlin)
Jensa Højgaard Dam: Klaver -(Musikkskúlin)

Leikstjóri: Hans Tórgarð - Sjónleikari.
Koregrafur/dansari: Jóna Thomsen - Dansari.

Søgugongdin í Othello
..."Hart stríð stendur í 1571 millum Venesia og Turkaland, sum bæði kanna sær oynna Kýpros. Herovasti hjá Venesia er hin gløggi og djarvi Othello, ið er nekari ella - sum tá var sagt – móri. Nú hendir tað, at Othello og ein vøkur genta úr Venesia, Desdemona, fáa hug hvørt á øðrum. Men Jago, vinmaður Othello, ger av at beina fyri lukku teirra. Burtur úr hesum hendingum hevur Shakesperare skapt ein tíðarleysan leik um kærleika og óndskap, góðtrúni og øvundsjúku "...

Hví Othello?
Orsøkin, til at júst hesin leikur varð valdur, eru berandi evnini í leikinum: øvund, góðtrúni og manipulatión. Evnini øvund, góðtrúni og manipulatión, eru tíðarleys evni, og síggjast aftur í maktstríðnum í flest øllum samfeløgum; eisini í tí føroyska. Til dømis síggja vit sera nógvan líkskap millum tað, sum gongur fyri seg í leikinum Othello, og tað, ið fer fram í politiska stríðnum í Føroyum.
Í søguni Othello er persónurin Jago, sum hevur ein avskeplaðan moral, misnýtir sín myndugleika og gongur á odda í maktspælinum um hægsta sessin í herinum á Kýpros. Av tí, at hann sleppur so lætt frá sínum gerðum, og at fólk trúgva honum, sleppur hann mest sum at stýra sínum medmenniskjum. Hetta endar við einari vanlagnu, har fleiri fólk lata lív orsakað av hansara maktspæli og teirra manglandi evni at uppfata tað.

Tulking
Av tí, at handritið er sera drúgt og leggur upp til eina 4 tímar langa framførslu, høvdu tey stytt nøkur brot í leikinum munandi, soleiðis at spælitíðin er uml. 90 minuttir; tó verður hildið fast um kjarnuna í søguni. Tey niðurstyttu brotini, verða lýst við øðrvísi miðlum, sum tónleiki, ljósið, rørslum og dansi. Hetta gevur leikinum sera nútímans, frískan og ungdómligan dám. Leikurin rørir á henda háttt eisini eitt sindur við tað surrealistiska.
Hesir “alternativu” miðlarnir, vit hava nýtt á pallinum, hava serliga verið uppi at venda í kjakinum kring leikin. Var hetta bara fjas? Ein roynd at gera eitt “show”? Ella var virði í hesum pørtum? Góvu teir leikinum nakað?

Leikbólkurin saman við øllum teimum, ið standa rundan um uppsetingina av leikinum, vóru sera spent uppá, hvussu leikurin fór at verða móttikin uttanfyri Føroyar.

Leikurin framførdur í Lettlandi
Ungdómsleikbólkurin HUÐRAR var, ígjøgnum Meginfelag áhugaleikara Føroya (MáF), útvaldur til sjónleikafestival í Riga, høvuðsstaðnum í Lettlandi.
HUÐRAR, ið er ein sjálvstøðugur ungdómsleikbólkur, var fegin um hendan møguleikan at sýna fram leikin uttanlands og menna listarligu førleikarnar.
Festivalurin, leikbólkurin var útvaldur til, kallast NEATA - festivalurin. NEATA er paraplyfelagsskapurin fyri øll meginfeløg fyri áhugaleik í teimum norðurlendsku og baltisku londunum. Endamál felagsins og endamálið við festivalinum er at menna norðurlendska/baltiska netverkið innan leiklist og skapa eitt forum, ið kann geva íblástur og nýhugsan til menning av áhugaleiki í hesum londum.
Hetta er fimmti NEATA – festivalurin, ið skipað var fyri. Festivalurin verður hildin annaðhvørt ár og ferðast millum tey lond, ið eru við í NEATA. Hann hevur higartil verið í  Litava, Svøríki, Estlandi og í 2006 í Føroyum.

Teir leikbólkar, ið luttóku, vóru útvaldir av meginfeløgunum fyri áhugaleik í teimum ymsu londunum í NEATA. Hetta gjørdi, at festivalurin hevði høga góðsku, og var tí sera gevandi fyri luttakararnar. Luttakararnir høvdu eisini møguleika at fara á ymiskar verksmiðjur, har arbeitt var við sjónleiki av ymsum slag.
Skipað var fyri kjaki eftir hvønn leik, soleiðis at hvør leikbólkur fekk eftirmeting at arbeiða víðari við. Eftirmetingarnar av framførsluni hjá HUÐRUM vóru sera rósandi; dentur var lagdur á framúr gott spæl hjá øllum leikarunum og góðan tónleik á høgnum støði.
Danska umboðið í NEATA nevndi leikbólkin HUÐRAR at verða hæddarpunktið á øllum festivalinum.

Keldur

Slóðir úteftir
Leikbólkurin HUÐRAR

Sjónleikur
Sjónleikir í Føroyum
William Shakespeare


Sellofan (sjónleikur)

Sellofan er upprunaliga ein íslendskur einrøðuleikur, sum bleiv umsettur í samband við Listastevnuna 2005. Tjóðpallur Føroya skipaði fyri uppsetingini í august/september 2005.

Um leikin
Sellofan snýr seg um lívið hjá karrierukvinnuni, sum í sínum stressaða dagligdegi roynir at samtvinna egnar arbeiðsambisjónir, barnauppalingina og sexlívið. Men eftirsum tað er heldur trupult hjá henni at náa alt, so verður ymiskt (sum til dømis: reingerð og rudding) útsett til seinni, man skal jú sleppa at hugna sær frammanfyri sjónvarpinum onkuntíð! Maðurin arbeiðir nógv fyri at tey skulu fáa ráð til hetta lívið, og eftirsum hann eisini skal hava sítt, og hon er farin at stúra fyri sexlívinum, fer hon at vinda seg inn í sellofan, tí tað hevur hon lisið í einum damu-blað, at monnum dámar væl. Hvussu er og ikki, so dámdu føroysku áskoðarunum væl leikin, tí heilt nógv fólk sóu hann. Sama skilið var í Íslandi, haðani leikurin upprunaliga kemur.

Leikari: Kristina Nolsøe
Leikstjóri: (Høvundurin)
Týðari: Ria Tórgarð

Keldur

Slóðir úteftir

Sjónleikir í Føroyum
Sjónleikur


Jógvan Skorheim

Jógvan Skorheim (føddur 16. juni 1982 í Klaksvík) er føroyskur politikari (Sjálvstýrisflokkurin).

Hann hevur verið borgarstjóri í Klaksvíkar kommunu síðan 2013. Hann var býráðslimur og varaborgarstjóri í Klaksvíkar Býráð 2008-2012. Á løgtingsvalinum 2011 fekk hann við 245 atkvøðum næstflestar atkvøður á lista D fyri Sjálvstýrisflokkin. Tá flokkurin kom í samgongu, og valdi tingmaðurin, Kári P. Højgaard gjørdist innlendismálaráðharri, tók Jógvan sæti á Føroya Løgtingi. Okkurt tíðarskeið tók hann farloyvi úr Løgtinginum, og Kristianna Winther Poulsen tók sæti. Tá Kári P. Højgaard varð uppsagdur sum landsstýrismaður og tók sæti aftur á tingi, fór Jógvan Skorheim úr Løgtinginum aftur. Á løgtingsvalinum 2015 varð hann valdur í Løgtingið sum tann fyrstvaldið hjá Sjálvstýrisflokkinum. Hann luttók í samgongusamráðingunum millum fýra flokkar, Javnaðarflokkin, Tjóðveldi, Framsókn og Sjálvstýrisflokkin, men hann og flokkur hansara valdu at taka seg úr samráðingunum og at vera í andstøðu. Klaksvíkar býráð samtykti, at tey ikki vildu geva Jógvan Skorheim loyvi til at røkja bæði borgarstjórasessin og løgtingsessin í senn, Jógvan boðaði sama kvøld frá, at so valdi hann borgarstjórastarvið framum og segði løgtingsessin frá sær, so leingi hann var borgarstjóri.

Løgtingsnevndir
 2011-2013 Limur í Vinnunevndini
 2011-2013 Varalimur í Fíggjarnevndini

Nevndarsessir í Klaksvíkar Býráð
 2008-2012 Formaður í Mentanarnevndini
 2008-2012 Limur í Fíggjarnevndini
 2008-2012 Limur í Teknisku Nevnd

Keldur

Ávísing úteftir
 Sjalvstyri.fo

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1982
Løgtingslimir
Politikarar úr Sjálvstýrisflokkinum
Klaksvíkingar


Grýlan (sjónleikur)

Stuttsøgan Grýlan hjá William Heinesen, varð í februar 2005 sett upp sum leikur í Sjónleikarhúsinum í Havn. Tað er leikbólkurin Willieboys, sum setti leikin upp.

Willieboys
Bárður Persson, stigtakari, týðari, samskipari og leikari.
Finnur Jensen, leikari.
Kjartan Hansen, leikari.
Gunnvá Zachariassen, leiksstjóri.

Søgugongdin í stuttsøguni og leikinum
Grýlan er um fornan føstugangssið í Føroyum, og er at finna í savninum Himinin Brosar hjá William Heinesen. Christian Matras týddi søgurnar til føroyskt.
Í Svínoy helt hesin siður sær heilt til 1956. Poengið í Grýluni er í stuttum, at hon skal tryggja lív, gróður og ávøkst. Tað ger Grýlan við at signa grøðina, djór og menniskju við Standara sínum (t.e. manligi kynslimurin). Men sum vera man hevur maðurin, sum á hvørjum ári letur seg í sum grýla, svárar trupulleikar av at sameina henda forna, heidna sið við sína kristnu trúgv. Og tað er júst hesin tvídráttur, ið skapar stóra spenningin í søguni.

Keldur

Slóðir úteftir

Sjónleikir í Føroyum


Eurovision Song Contest

Eurovision Song Contest, (Franskt: Concours Eurovision de la chanson), ofta stytt niður til ESC, Eurovision, ella EuroSong, er ein tónleikakapping, sum limir í European Broadcasting Union kunnu luttaka í. Talan er ikki bert um Evropa, men eisini um Norðurafrika, ein lítlan part av Miðeystri og norðara part av Asiu. Hetta er tí at sendinetið hjá EBU ikki bert fevnir um Evropa, men nøkur lond afturat uttanfyri heimspartamarkið. Hesi lond hava tí eisini møguleikan fyri at luttaka. Tónleikakappingin hevur verið fyriskipað á hvørjum ári síðan 1956.

Hvørt limaland sendir ein sang, ið verður framførdur beinleiðis í sjónvarpi og/ella útvarpi. Síðani atkvøða londini fyri tí sanginum í kappingini, ið eftir teirra tykki er best umtóktur. Ikki er loyvt at atkvøða fyri sínum egna landi.

Kappingin hevur verið send hvørt ár frá tí fyrstu kappingini í 1956, og er tað longst koyrandi sjónvarpsevni í heiminum. Kappingin er eisini eitt av teimum sjónvarpsevnunum í heiminum, ið savnar flestar áskoðarar, tá ítróttarsendingar ikki verða taldar við. Síðstu árini hevur áskoðaratalið ligið ímillum 100 og 600 milliónir kring heimin.  Eurovision hevur eisini verið víst uttanfyri Evropa millum annað í Argentina, Avstralia, Brasil, Brunei, Kanada, Kina, Kolumbia, Egyptalandi, India, Indonesia, Japan, Jordan, Malaisia, Meksiko, Nýsælandi, Filipsoyggjunum, Singapor, Suðurkorea, Suðurafrika, Suriname, Taivan, Teilandi, USA, Uruguay, Venesuela, og Vjetnam. Hesi lond hava tó ikki rætt til at luttaka. Eitt undantak hevur tó verið givið. Tað var í 2015, tá Avstralia var bjóðað at luttaka í sambandi við 60 ára hátíðarhald kappingarinnar.

Síðani 2000 hevur kappingin eisini verið send yvir internetið ígjøgnum almennu heimasíðuna www.eurovision.tv.

At vinna Eurovision gevur listamonnum eina rúgvu av møguleikum og miðlaumtalu á yrkisleiðini. Artistar, ið eru vorðnir kendir av at hava luttikið í Eurovision, eru millum aðrar: italska Domenico Modugno, ið rakk triðja pláss í 1958 við sanginum "Nel blu dipinto di blu", betri kendur sum "Volare"; Svenski ABBA, ið vann kappingina í 1974 við sanginum "Waterloo"; Céline Dion, ið vann fyr Sveis í 1988 við franska sanginum "Ne partez pas sans moi"; spanski Julio Iglesias, ið rakk fjórða pláss í 1970, men hevur nú selt yvir 300 milliónir stakfløgur kring heimin; og bretski Bucks Fizz, ið vann í 1981 við sanginum "Making Your Mind Up".

Í Danmark og Noregi verða tær lokalu tónleikakappingarnar nevndar Melodi Grand Prix. Føroyar hevur ikki luttikið sum land, men fleiri føroyingar hava roynt seg í innleiðandi umførunum í Danmark, Svøríki og Íslandi. Í Danmark hava t.d. hesi luttikið: Jens Marni Hansen (2010), tónleikabólkurin The Dreams (2008), Petsi Tvørfoss (2004) og Annika Hoydal (1979). Í Íslandi hevur Jógvan Hansen luttikið meir enn eina ferð, og í Svøríki hevur Brandur Enni luttikið, eisini meira enn einaferð.

Luttøka

Listi yvir vertslond og vinnarar

Keldur

Slóðir úteftir

Eurovision
YouTube

Eurovision Song Contest
Tónleikur
Tónleikakappingar


SSP

SSP stendur fyri samstarv millum skúla, sosiala verkið og politiið.
SSP er stutt og greitt eitt tvørfagligt samband millum skúlan, sosialar myndugleikar og løgregluna. SSP hevur ein umráðandi leiklut fyri at fyribyrgja herverk, harðskap og misnýtslu millum ung. Ætlanin við hesum samstarvið er, at man arbeiðir fyribyrgjandi, sostatt at ung kunnu fáa vegleiðing og stuðul, áðrenn tey koma út í kriminalitet.

Kriminalitetur

Hvat er kriminalitetur?
Fatanirnar eru ymsar tá ið tað kemur til hvat kriminalitetur er, men kriminalitetur er í roynd og veru, tá ið tú hevur brotið eina lóg.

Hvør er kriminellur?
Tað er ymiskt hvør verður hildin at verða kriminellur. Summi siga, at so skjótt tú hevur brotið eina lóg, ert tú kriminellur, meðan onnur siga, at um lógarbrotini endurtaka seg aftur og aftur, so er talan um at vera kriminellur.

Fyrr varð hildið av summum, at tú sást hvørji vóru kriminell og hvørji ikki. Enntá hildu summi fólk seg eisini vita, hvat slag av brotsverki ein persónur helst fór at fremja. Hetta sást á skalla skapinum, nøsini, oyrunum, eygunum og høkuni. Tað var ikki nakað tú kundi gera við, tí soleiðis vart tú bara føddur. Fólk við serligari útsjónd vórðu tí oftari løgd undir brotsverk og sett føst.

Kanningar vísa, at

 -       ung fólk eru meiri kriminell enn eldri
 -       menn eru meira kriminellir enn kvinnur
 -       kriminalitetur er størri í býunum enn á bygd
 -       fólk við styttri útbúgving eru meiri kriminell enn fólk við longri útbúgving.

Kyn og kriminalitetur
Sum sagt, so eru tað fleiri mannfólk enn kvinnur, ið gera brotsverk og onnur lógarbrot. Dreingir eru kanska frekari og djarvari enn gentur. Men eisini kann orsøkin vera, at dreingir skulu liva upp til hetta at vera raskir, og kanska eisini prógva sítt virði? Tað fellur tí lættari hjá dreingjum at fremja innbrot, ræna og at leypa á. Harafturímóti eru líka nógvar kvinnur sum menn, ið stjala úr handlum.

Kriminalitetur í býi og á bygd

Meiri kriminalitetur verður framdur í býi enn á bygd. Orsøkin til hetta er, at fólk ikki kennast so væl sum á bygd. Um tú býrt úti á bygd, so er verri at gera herverk inná bilin hjá nábúgvanum, enn um tú býrt í býi. Býur er størri og tað ger møguleikarnar fyri, at ein og hvør annar kann hava gjørt herverkið.

Ung og kriminalitetur

Tá talan er um ung – 15 til 19 ár – og kriminalitet, er talanin serliga nógv um innbrot, tjóvarí og herverk. Tá tosað harðskap, verður tað serstakliga tosað um 20 til 24 ára gomul, tað verður framt av.
Tá tú ert ungur, roynir tú at finna teg sjálvan, og fer so smátt frá foreldrum tínum. Tú roynir at finna út av hvat tú klárar, hvat tú torir og hvat tú ikki torir og klárar, og tú kann finna uppá at gera onkur brotsverk, men tað veldst eisini hvat hvørjum vinarbólki tú ert umringaður av ella roynir at verða ein partur av.

Tá ið vit spyrja tey ungu um grundgeving fyri, at tey fremja lógarbrot, verður tað oftast svarað:

 at tey ikki tíma at ganga í skúla
 at tey eru bókliga veik (80% fáa ella hava fingið serundirvísing í skúlanum)
 at foreldrini vísa ikki áhuga fyri teimum, tey eru líkasæl
 at lærara gera mismun
 at tað er ov lítið skil á heima
 bólkatrýst
 happing
 harðskapur í sjónvarpið og á sjónbondum.

Hvat kann verða gjørt?

Fólk, ið vita nógv innan hettar evni, halda tað vera neyðugt at gera kriminalfyribyrgjandi arbeiði bæði á samfelagsliga og –einstakligaøkinum:

Á samfelagsligaøkinum kann vera talan um:

 -    Strangari revsing
 -    Meira løgreglu
 -    Bøta um frítíðarmøguleikarnar hjá børnum og ungum
 -    Hjálpa familjum, ið eru illa fyri peningaliga og í aðrar mátar.

Á einstaklingaøkinum kann vera talan um:

 -   Enn harðari revsing av lógarbrotum, ið venda aftur
 -   At hjálpa til við útbúgving
 -   Hjálpa til við nýggjum bústaði.
 -   Hjálpa lógarbrótarum at koma inn aftur í samfelagi eftir lokna revsing, so tey sleppa undan at koma inn aftur í eitt kriminelt umhvørvi.

Enn verður nógvur kriminalitetur framdur. Men tó verða fólk kunnaði nógv meira, enn tey vórðu tá. So vit verða meiri vís um kriminalitet og lógarbrot.
Fyrr var ofta ein sjálvfylgja, at tú gjørdi tað hini gjørdu, eisini um tú ikki hugaði hetta. Fólk søgdu ikki ofta frá um, at hetta ikki var nakað tey høvdu áhuga í at gera.

Tað er nógv sum kann gerast fyri at fyribyrgja lógarbrotum. Eitt sum verður nokk so nógv brúkt er upplýsingarátøk, so man kann fyribyrgja áðrenn brotini verða framd, og at hjálpa familjum, ið eru illa fyri fíggjarliga, tí tað eru ofta hesi, sum koma útfyri kriminaliteti.

Løgfrøði
Felagsskapir


1800

1800 (MDCCC) var sambært gregorianska kalendaranum ikki eitt leypár, men sum undantak eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

Hendingar

 Fólkatalið í Føroyum var umleið 5000.

Føðingar
 16. mars - Ninko, japanskur keisari (d. 1846).
 9. mai - John Brown, amerikanskur frælsisstríðsmaður (d. 1859).
 31. juli - Friedrich Wöhler, týskur evnafrøðingur (d. 1882)
 29. desember - Charles Goodyear, amerikanskur evnafrøðingur (d. 1860)

Andlát
 18. mai - Aleksandr Suvorov, russiskur generalur (f. 1729)


1990-árini

Øldir: 19. øld - 20. øld - 21. øld

Áratíggju: 1940-árini 1950-árini 1960-árini 1970-árini 1980-árini - 1990-árini - 2000-árini - 2010-árini 2020-árini 2030-árini 2040-árini

Ár: 1990 1991 1992 1993 1994 1995 1996 1997 1998 1999

Hendingar
 Stórur vøkstur í nýtslu av interneti, teldur gerast bíligari at keypa
 Ærin Dolly verður klonað
 Sovjetsamveldið verður upployst í 1991
 Fólkadráp í Ruanda í 1994, kríggj millum hutuar og tutsiar
 Balkankríggj í Jugoslavia

Løgmenn
Jógvan Sundstein
Atli P. Dam
Marita Petersen
Edmund Joensen
Anfinn Kallsberg

Heimsins leiðarar
 Yasser Arafat
 Tony Blair
 George H. W. Bush
 Fidel Castro
 Jacques Chirac
 Bill Clinton
 Alberto Fujimori
 Muammar Gadaffi
 Saddam Hussein
 Boris Jeltsin
 Kim Il Sung
 Kim Jong-Il
 Helmut Kohl
 John Major
 Nelson Mandela
 François Mitterrand
 Yitzhak Rabin
 Gerhard Schröder

Ítróttarnøvn
 Todi Jónsson
 Allan Mørkøre
 Jens Martin Knudsen
 Anja Andersen
 Roberto Baggio
 Miguel Indurain
 Mette Jacobsen
 Michael Jordan
 Brian Laudrup
 Michael Laudrup
 Bjarne Riis
 Romario
 Rolf Sørensen
 Zinedine Zidane

Tónleikur
 Terji og Føstufressar
 Alice In Chains
 Aqua
 Backstreet Boys
 Bon Jovi
 Mariah Carey
 Celine Dion
 Guns N' Roses
 Foo Fighters
 Jeff Buckley
 Madonna
 Metallica
 Nirvana
 Pearl Jam
 Soundgarden
 Spice Girls
 U2

Sjónleikarar
 Sandra Bullock
 Tim Burton
 Jim Carrey
 Kevin Costner
 Harrison Ford
 Mel Gibson
 Tom Hanks
 Helen Hunt
 Samuel L. Jackson
 Ashley Judd
 Nicole Kidman
 Demi Moore
 Mike Myers og Dana Carvey (Wayne's World)
 Jack Nicholson
 Michelle Pfeiffer
 Julia Roberts
 Meg Ryan
 Adam Sandler
 M. Night Shyamalan
 Quentin Tarantino
 Billy Bob Thornton
 Uma Thurman
 Bruce Willis

Slóðir úteftir

1990-árini


2010-árini

Øldir: 20. øld - 21. øld - 22. øld

Áratíggju: 1960-árini 1970-árini 1980-árini 1990-árini 2000-árini - 2010-árini - 2020-árini 2030-árini 2040-árini 2050-árini 2060-árini

Ár: 2010 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017 2018 2019

Hendingar
 2. mai 2011: Osama bin Laden, maðurin aftanfyri yvirgangsatsókn 11. september 2001 í New York, verður dripin av amerikonskum herdeildum í Pakistan.
 22. juli 2011: Ein hervilig yvirgangsatsókn hendir í Noregi, í Oslo og á Utøya. 77 fólk lata lív, tey flestu eru ungdómar, sum vóru savnaði á Utøya.

Slóðir úteftir

2010-árini


Alberg

Alberg:
 Peter Alberg Holm (1823 – 1892), ein føroyskur prestur og rithøvundur í Danmark
 Petur Alberg (1885 – 1940), føroyskt tónaskald


Metronidazol

Metronidazol er eitt antibiotika sum virkar uppá anaerobar bakteriur.

Heilivágur


Ria Tórgarð

Jóhanna Maria Tórgarð, betri kend sum Ria Tórgarð (fødd 1960) er ein føroyskur sjónleikari, leikstjóri, leikrithøvundur og týðari. Hon hevur nomið sær útbúgving á sjónleikara- og leikstjóraskúla Voionmaan Opisto í Finnlandi í 1988. Ria hevur spælt nógvar sjónleikir í Føroyum og lagt røddir til útvarpsleikir, teknifilmar og ljóðbøkur. Harumframt hevur hon eisini leikstjórnað nakrar leikir. Hon hevur starvast sum sjónleikari og leikstjóri á Tjóðpalli Føroya síðan 2000 og sum sjónleikari á Teatur Grugg síðan 2006.
Hon er dóttir Axel Tórgarð og abbadóttir H.C.W. Tórgarð. Bæði systir hennara, Súsanna Tórgarð, og beiggi hennara, Hans Tórgarð, eru eisini sjónleikarar. Ria er limur í Leiklistaráðnum.

Leikir, sum Ria Tórgarð hevur spælt ein leiklut í

The Danny Crowe Show - Tjóðpallurin 2010
Café Grugg - Tjóðpallurin 2008
Náttarherbergið - Tjóðpallurin 2007
Cafe Grugg - Tjóðpallurin 2007
Limbo - Tjóðpallurin 2006
Ronja Ránsmansdóttir - Tjóðpallurin 2005
Momo - Tjóðpallurin 2005
Fótur í Hosu - Gríma 2001
Krypilin úr Inishmaan - Gríma 2000
Móðir Sjeystjørna - Gríma 2000
Várkabarett - Gríma 1999
Vitavørðurin - Gríma 1999
Dreymur Jóansøkunátt - Gríma 1998
Oliver Twist - Gríma 1997
Á krabbasvalanum - Gríma 1997
Grumma Grimhild - Gríma 1997
Gøtan - Gríma 1996
Húsið hjá Bernardu Alba - Gríma 1995
Snati - Gríma 1994
Glataðu spælimennirnir - Gríma 1993
Sjeynda boð: Stjal eitt sindur minni - Gríma 1991
Antigone - Gríma 1989

Harafturat hevur hon lagt røddir til ymsar útvarpsleikir, teknifilmar og ljóðbøkur.

Leikrit og/ella leikstjórn
Oliver Twist eftir Charles Dickens, 2014 (leikstjórnaði)
NordOst - Torsten Buchsteiner, Tjóðpallurin, 2008
Í Óðamansgarði, Dánjal Hoydal og Sunleif Rasmussen - Tjóðpallur Føroya og Norðurlandahúsið, 2006 (leikstjórnaði)
Momo
Føroyingasøga (einasti leikari), ljóðmynd: Edvard Nyholm Debess, leikstjórn: Súsanna Tórgarð
Ginu Søgur, Eve Ensler - Leikhúsið Gríma 2002 (leikstjórnaði)
Shirley Valentine (leikstjórnaði)
Eitt ross og annað (leikstjórnaði)

Keldur

Slóðir úteftir
Tjóðpallur Føroya

Føroyskir sjónleikarar
Føroyskir leikstjórar
Føroyskir týðarar
Føðingar í 1960


Fimleikafelagið Flog

Fimleikafelagið FLOG varð stovnað í 1989. FLOG er heimahoyrandi í Fuglafirði. Felagi hevur uml 180 íðkarar í aldrinum 2 - 25 ár. Íðkarnir í FLOG koma frá Eysturoynni og Norðoyggjum, men serliga úr Fuglafirði, Leirvík og Gøtunum.

Keldur

Slóðir úteftir

Fimleikafeløg í Føroyum
Eysturoy


Russiska kollveltingin 1917

Russiska kollveltingin er tann politiska broytingin sum fór fram í Russlandi í 1917, herí februarkollveltingin, sum førdi til at zar stýrið varð koyrt frá og oktoberkollveltingin, sum førdi til at bolsjevikkarnir við Lenin og Trotskij á odda komu til valdið og Sovjetsamveldið varð sett á stovn.

Kapitalisman skal burtur

Í 20. øld ráddi Zarin í øllum Russlandi. Konufólk, bóndir og fólk ið ikki áttu nógv, vóru kúgaði niður. Tey høvdu rætt til lítið og einki, lítið var av peningi og mati. Hann lovaði ei heldur fólkinum í skúla. 75 % av fólkinum dugdi hvørki at lesa ella skriva. Hann gjørdi hetta tí hann helt um fólk blivu útbúgvin, so broyttu fólk sína politisku meining, og so var størri kjansur fyri at hann bleiv valdur frá. Teir sum høvdu nógv vald vóru góðseigarnir, kirkjan, aðalin og Zarurin. Góðseigarinir vóru teir sum áttu jørðina og bóndin var lívognarbóndi. Tað meinast við at hann var ein partur av góðsinum júst sum fenaðurin. Tey sloppu ikki at flyta, um ikki góðseigarin segði at tey kundu og hann hevði eisini rætt at revsa bóndan. Aftnaná at bóndirnir fingu frælsi broyttist lítið og einki.

Í 1890 royndi Russland at fáa gong í ídnaðin. Fyritreytirnar vóru góðar tí í jørðini var nógv kol, jarn og olja. Men teir høvdu trupulleikar við at flyta hesar, so tey gjørdu eina jarnbreyt um Sibiria til Kyrrahavs. Hendan jarnbreytin gav Russland nógvir møguleikar. Teir kundi leggja øki í Kina undir seg, grava eftir málmi í Sibiria og fáa fólk at flyta til Sibiria og síðani búseta seg har.
Russland lánti pening frá Fraklandi, og eisini fekk Russland íðnaðarvirksemi. Men bøndirnir goldu í roynd og veru mest. Teir fyrstu sum fóru at arbeiða í íðnaðinum, tað var bóndir ið vóru fluttir til Skt. Pætursborg og Moskva. Livikorini har vóru betri, men tey høvdu ikki lov til stovna verkfeløg ella fara í verkfall. Í teimum stóru býinum vóru politiskirflokkar stovnaðir í loyndum. Ein av teimum var ein sosialistiskur flokkur, sum Vladmir Iljitsj Uljanov, sum kallaðist Lenin, hevði stovnað. Hann var ein eldhugaður kollveltingarmaður. Hann helt at tað nyttaði einki at drepa Zarin, men haraftur ímóti stovna ein sterkan flokk, við lærdum og kollveltingahugaðum fólkið, sum kundi kollvelta gomlu skipanina. Flokkurin hjá honum kallaðist Russiski sosialdemokratiski arbeiðaraflokkurin, men bleiv kallaður bolsjevikkaflokkurin, sum merkir meirlutan. Í 1915 gjørdist uppreistur ímóti sarinum, men eingin politiskurflokkur hevði skipað fyri uppreistrinum. Loyniløgreglan hjá Zarinum hevði gjørt tað sodan at politisku oddamenninir vóru noyddir til at rýma til Vesturevropa, ella vóru burtursagdir til Sibira. Lenin var í Sveis.

Tað var blivi ein stórur ruðuleiki í Russlandi. Russland hevði tapt kríggi móti Japan, og grøðin miseydnaðist so nógv fólk hevði lítið og onki at eta. Tað førdi til ein uppreistur og tað gjørdi at 200.000 fólk fóru til kravgongu til borgina hjá Zarinum í Skt. Pætursborg og kravdu mat. Hetta endaði við at hermennirnir skutu gjøgnum mannafjøldina og eini 1000 fólk vóru dripin. Hesin dagurin er kallaður blóðigi sunnudagurin. Og nú var gongd komin á kollveltingina. Fólk fóru í verkfall og valdi sjálvt ráð, sum skuldi taka ræðið í egna hendur. Uppøstir bøndur herjaðu á góðsini, settu eld á og drupu góðseigarnir. Hermennirnir fóru eisini í part við uppreistrarfólkini, og so smátt byrjaði Zarveldið at detta frá hvørjum øðrum.

1917 – Kollveltingin eydnast
Tað var skjótt greitt, at sarstýrið helt ikki ímóti trýstinum, ið stóðst av fyrra heimskríggi. Russisku hermenninir vóru illa útgjørdir, herstýrið sveik, og fleiri hundrað túsund hermenn fullu í bardøgnum. Tað bar á, at vápnaleysir hermenn vórðu beindir í álop. Teir fingu at vita at teir skuldu taka vápnini hjá falnu feløgum sínum.
Mannfallið var stórt, og Zarurin, sum skipaði kríggið, varð lagdur undir dugnaloysi, og ónøgdin hjá aðalinum og miðstættinum vaks støðugt. Støðan gjørdist verri og verri. Arbeiði við jarnbreytina steðgaði, og hungursneyð var. Veturin í 1917 var ræðuligur har fólk í hópatalið doyðu í hungri. Í mars orkaðu fólk ikki meira, og enn einaferð brast uppreistur á. Og hesuferð var tað konufólki ið vóru á odda. Tey fóru úr arbeiðinum og út á gøturnar og kravdu mat. Bóndirnir herjaðu á góðsini og býttu jørðina millum hvønn annan, og tá ið tíðindi um uppreistin komu til hermennirnir deserteraðu fleiri túsund herðmenn fyri at keypa sær eitt jarðarstykki, og fyri at samfelagið ikki syndraðist vildi aðalin og miðstætturin hava Zarin frá. Zarurin valdi sjálvur at fara frá. Síðani kom ein fyribilsstjórn og ein nýggji grundlógarskipan var gjørd og tað var endin á sarveldinum.

Boljsevikkar taka ræðið
Lenin, sum hevði búð í Sveis, kom aftur til Russlands, við vissu um at kollveltingin hevði givi fólkinum ein annan politiskan hugburð, og aftaná fyrsta veraldarbardaga hevði man ein møguleika at kollvelta kapitalismuna í øllum heiminum, eydnaðist hettar var hann vísur í at so fóru hermenn, bóndir og arbeiðarar í øllum heiminum at fylgja teimum. Lenin segði at heimskollveltingin stendur fyri durunum. Ikki øll vóru samd við hesum, men tað eydnaðist honum at sannføra tey mestu í flokkinum hjá sær, og hann kom upp við einum herrópi sum øll skiltu týdningin av ”Friður, jørð og breyð.” Hetta meintist við at fólkið hevði rætt til mat, jørð og valdi í landinum.

Bolsjevikkarnir vóru góðir til at vísa seg fram, og teir áttu meirilutan í teimun týdningarmestu sovjettunum. Fyribilsstjórnin stóð ikki væl, og eftir ein stuttan skotbardaga tóku hermenn og arbeiðarar hermennirni til fanga. Hetta var 7. novembur 1917.

Ein nýggj stjórn við Lenin á odda var tilnevnd. Við í hesari nevndini vóru Trotskji og ein maður við dulnevninum Stalin. Bolsjevikkarnir vóru vísur í at vinna valið til tjóðartingið, men teir fingu bert 25% av atkvøðunum. Men lenin vildi ikki geva valdið frá sær og tók tjóðartingið av í januar 1918, so aðrir politiskir flokkar vóru bannaðir.

Tað nýggja ríkið setti seg fyri at bøta um viðurskiftini í landinum. T.d skuldu kvinnur hava valrætt og skuldu fáa somu løn sum mannfólk fingu og somu rættindi í hjúnalagnum. Ein av teimun sum vóru á odda við hesum var almannaráðharrin Aleksandra Kollontaj, sum var ikki vældámd millum mannfólk hóðast Lenin stuðlaði henni. Kommunistaflokkurin vildi ei heldur góðtaka kirkjuna tí at tey hildu at kirkjan hevði stuðla Zarinum og valdi hansara, og øll jørðin sum kirkjan hevði átt, bankar og ídnaðurin fóru til landið.

Síðani í mars 1918 eydnaðist tað Lenin at taka Sovjetsamveldið burturúr krígnum, tí hann helt at nú mátti friður valda. Men friðurin kom ikki. Góðseigarar, herðovastar og kirkjan eggjaðu fólki til at fara ímoti kommunistaflokkinum, sum vóru kallaðir teir reyðu. Teir kallaðu seg sjálvan teir hvítu. Hesi báðir partarnir gjørdu at innanlandskríggj byrjaði og hetta kríggji vardi í 3 ár og 7 mio. fólk doyðu. Tey hvítu fingu mangt annað hjálp frá USA, Bretlandi og Fraklandi sum ikki dámdu Leninsa kommunistiska stýrið. Endin var at tey reyðu vunnu. Flestu bøndurnir vóru í parti við teimun reyðu, tí teir óttaðust fyri at missa teirra jørð um teir hvítu vunnu.

Sovjetsamveldið aftaná deyða Lenins

Lenin hevði vóna at onnur lond fóru at skipa fyri arbeiðiskollveltingum, og síðani koma til Sovjetsamveldinum til hjálpar. Men allar kollveltingar vóru bardar niður aftur beinaveg. Sovjetsamveldinum var nú blóðfátækt, og noyddist einsamalt svara hvørjum sítt.
Í 1924 doyði Lenin, hann hevði stutt áðrenn skrivað eitt politiskt testament, har hann ávaraði ímóti at geva Stalin ov nógv vald. Men ávaringin kom forseint fram, og Stalin hevði longu fingið starv sum aðalfloksskrivari, og hevði stóra ávirkan á hvør kundi sleppa at gerast limur í flokkinum.
Natúrligi eftirmaður Lenins var trotskij. Hann hevði verið oddamaður hjá reyðaherinum gjøgnum innanlandskríggið, eisini var hann ein góður røðari og fyriskipari. Hann helt fast um, at sovjetsamveldið skuldi arbeiða fyri heimskollvelting, sum hann helt skjótt fór at koma.
Stalin helt, at hetta ikki fór at bera til og vildi heldur tryggja sær sosialismu í einum landi. Sovjetsamveldið mátti nú hava sjálvsálit og dúva upp á  natúrligu tilfeingi landsins.
Í 1925 misti Trotskij øll álitsstørv, og varð koyrdur úr flokkinum. Hann varð ákærdur fyri at spjaða flokkin, og tað eydnaðist Stalin at koyra hann frá. Í 1929 bleiv Trotskij útihýstur úr landinum.

Keldur
Folkedrab.fo

Leksikon.org

Søga
Russland


Ídnaðarkollveltingin

Ídnaðarkollveltingingin var eitt tíðarskeið frá 1750 til 1850, har stór menning fór fram innan landbúnaðin, samferðslu, framleiðslu, minuarbeiði og innan teknologi. Henda menning byrjaði í Onglandi, men fór síðan víða um í Vesturevropa, Norðuramerika og Japan, og síðan fór henda kollvelting fram um allan heimin og broytti hann.

Fyrra ídnaðarkollveltingin
Fyrsta ídnaðarkollveltingin byrjaði uml. Í 1760, tá ið verksmiðurnar byrjaðu at koma, og fólkini sum livdu úti á landinum, komu til stórbýirnar at fáa sær arbeiði í teimum nýggju verksmiðunum.

Onnur ídnaðarkollveltingin kom í 1870 tá ið verkmannafeløgini byrjaðu so smátt at koma. Hesi arbeiddu í teimum skitnu og vánaligu verksmiðjunum. Áðrenn næsta ídanðarkollveltingin kom, vóru arbeiðsdagarnir langir og drúgvir og lønin var lítil. Lógir vóru settar í gildi fyri at bøta um viðurskiftini hjá arbeiðarunum,  t.d. var bannað børnum undir 9 ár at arbeiða. Børn, ið arbeiddu í kolanámum, skuldu vera 10 ára gomul. Eisini varð ásett, at arbeiðsdagurin skuldi vera 10 tímar.
Umleið 1850 bleiv tað fyrsta verkamannafelagið sett á stovn. Verkfall var teirra sterkasta vápn ímóti vánaligu umstøðunum og lítlu lønini. Hetta gjørdi gerandisdagin hjá arbeiðsfólkunum bæði lættari og frægari enn áðrenn.

Umleið 1870 kom ein fíggjarkreppa. Hetta var orsakað av øllum teimum nógvu ídnaðarvørunum, ið komu  á marknaðin. Ringt var at sleppa sær av við allar tær gomlu vørurnar, so neyðugt varð at lækka prísin, tí var vinningurin av vørunum alt ov lítil. Hetta gjørdi, at ídnaðarlondini fóru í gongd við at menna tøknifrøðina, so vørurnar kundu gerast bíligari. Bretland, sum hevði verið langt fremst av ídnaðarlondunum, megnaði ikki at  fylgja við í kappingini við USA og Týskland um at menna tøknifrøðina.

Onnur ídnaðarkollveltingin
Onnur ídanðarkollveltingin hevði við sær, at umstøðurnar hjá arbeiðandi fjøldini batnaði. Gerandisdagurin gjørdist lættari og fátækradømi minni. Matur varð  fluttur úr  einum heimsparti í annan. Hesin flutningur var  við skipum, ið høvdu serliga kuld
alast, so maturin ikki spiltist. Síðani varð vøran flutt í land og send víðari  við toki til meginlandið. Ravmagn gav betri orku enn gúvuorka. Hetta hevði við sær, at  verksmiður byrjaðu at gera hjálparamboð í hópatali. Londini blivu knýtt tættari  av ídanðarkollveltingini, ikki bara tí at  tað komu gúvuskip, ið sigldu skjótari í øllum veðri. Tað vóru telegrafurin, telefonin og útvarpið, sum gjørdu, at boð kundu sendast skjótt millum lond.
Avleiðingar av ídnaðarkollveltingini eru at síggja allastaðni í dag. Næstan alt, sum vit brúka er gjørt á virkjum, har er tað bæði bíligari, lættari og í nøkrum førum betri vørur. Nøkur dømi kundu verið teldur, sum vit brúka næstan hvønn dag, klæði, bilar o.sfr.
Framleiðsla á virkum fer ofta illa við náttúruni. Framleiðslan av vørunum hevur ofta dálkað illa. Eisini verða nógv fólk søgd úr arbeiði, tí maskinurnar klára at gera næstan alt arbeiðið.

Ídnaðarkollveltingin hevur ment heimin til tað hann er í dag, bæði  uppá gott og ringt, t.d. so er ídnaðarkollveltingin ein orsøk til okkara nýmótans og framkomna samfelag. Henda seinna ídnaðarkollveltingin gav fólkinum  fleiri pengar millum hendurnar og arbeiðandi  fólkið byrjaði  at fáa fleiri rættindi. Tøknin mentist eisini. Tøknin, sum vit kenna í dag er ein avleiðing av  ídnaðarkollveltingini. Tíverri førdi henda seinna ídnaðarkollveltingin eisini stóra dálking við sær. Kol og olja varð nýtt á verksmiðjunum, t.d. brúkti ein vanlig verksmiða tvey tons av koli uppá 15 tímar.

Keldur
Den industrielle revolution (bók)    síða 31-
Faculy.wcas.northwestern.edu
heimsøga 2  síða 23-29

Søga


Kommuna

Ein kommuna er ein eind, sum stýrir einum øki í einum landi. Eitt býráð ella bygdarráð stýrir kommununi. Flestu kommunur hava eina umsiting, sum tekur sær av tí fyrisitingarliga, sum t.d. at taka sær av rokningum, at taka ímóti boðum ella klagum frá borgarunum t.d. um teknisk mál, at gera mál klár til býráðið at taka støðu til. Heilt smáar kommununur hava ofta onga umsiting, tær hava tó sum oftast avtalu við ein lokalan bókhaldara. Málið hjá kommunum er at skapa best møguligar umstøður hjá fólki. Í 2009 vóru 30 kommunur í Føroyum til samans. Áðrenn tað var talið umleið 50.

Kommunal viðurskifti
Í okkara samfelag er nógv ymiskt kommunalt. Kommunan hevur nógvar ymiskar uppgávur innanfyri tað sosiala, tað er: at byggja og reka skúlan og frítíðarundirvísing, at umsita barnaforsorgarlógina, at útvega bústað, viðtaluhøli og tól til kommunulæknar. Eisini skal kommunan gjalda fyri heilsu-, heima- og skúlasjúkrasystir, skúlalækna og skúlabarnatannarøktina. Kommunan syrgir eisini fyri at veita tænastur sum: at byggja bygdavegir, gøtuljós, vatnverk, ungdómshús, barnagarð, syrgja fyri kirkjugarði, ruskburturbeining, kloakk og byggja ítróttarhøll og ítróttarvøll o.s.fr.

Kommunalar nevndir
Tað er ymiskt hvussu nógvar og hvørjar nevndir, ið kommunur hava. Tær minstu kommunurnar í Føroyum, sum hava færri enn 500 íbúgvar, hava ofta als onga nevnd, har eru tað bygdarráðini ið taka sær av øllum málum. Í størri kommunum eru fleiri nevndir, sum eru mannaðar av 3-4 býráðslimum. Sum dømi kann nevnast, at Tórshavnar Býráð í 2008-2012 hevði sjey nevndir: Fíggjarnevndin, Byggi- og býarskipanarnevndin, Mentamálanevndin, Sosiala Nevndin, Havnarnevndin, Heilsu- og Umhvørvisnevndin og Tekniska Nevndin. Tær størri kommunurnar hava ofta staðbundnar nevndir fyri bygdir ella oyggjar, sum ofta hava verið sjálvstøðugar kommunur fyrr, men nú eru lagdar saman við tí størri kommununi.

Kommunan fíggjarliga

Høvuðsinntøkan hjá kommununi er skattur frá borgarunum, sum búgva í kommununi. Skattaprosentið hjá kommununum í Føroyum liggur umleið 20. Størra partin av inntøkuni koma tó frá kommunuskatti, og allir borgarar gjalda sama prosent í kommunuskatti. Hóast kommunur fáa nógv skattapening, kosta allar uppgávurnar nógv. Nógv av útreiðslunum eru fíggjaðar við lántøku, sum skal gjaldast aftur. Tá ið rentur og avdráttur á lánum eru, tyngir tað nógv raksturin hjá nógvum kommunum í dag.

Feløg sum arbeiða við kommunalum viðurskiftum
Føroya Kommunufelag (FKF): varð stovnað í 1968. Í felagnum eru 45 kommunur. Mál, sum felagið arbeiðir við, er alt, sum hevur við kommunal viðurskifti at gera.
IRF: IRF er ein interkommunalur renovasjónsfelagskapur. IRF tekur sær av nátturu- og umhvørvisvernd. T.v.s. beina rusk, tøma rottangar, reinsa kloakkir o.s.fr. Allar kommunur í Føroyum eru limir í IRF, uttan Tórshavnar Kommuna.
Kommunusamskipan Føroya (KSF): 7 kommunur eru limir í KSF. KSF skipar fyri mál sum er beinleiðis viðkomandi fyri borgaran. Dømir: gera lógarsmíð og lógartulking, uppskot til mannagongdir og skipanir, førleikamenning v.m.
SEV: SEV tekur sær av elgerð og letur streym til brúkarar í Føroyum. Allar kommunur í Føroyum eru limir.

Keldur
Petur Ove Petersen, Tú og samfelagið 1 (1996)
Logting.fo
Kommunusamskipan Føroya

Kommunur


Minetegneserier

Minetegneserier er ein umfatandi databasa, har endamálið er at skráseta allar teknirøðir, sum eru útgivnar í Skandinavia, við forsíðumynd, innihalddsyvirliti, ISBN, upplýsingum um útgávur og uppløg, upplýsingum um upphavsfólk o.s.fr.
Í fyrstuni kundu bert norskar teknirøðir skrásetast, men várið 2014 varð databasan víðkað til eisini at umfata danskar og svenskar teknirøðir.

Í januar 2017 vóru umleið 56 000 norskar, 25 000 danskar og 35 000 svenskar teknirøðir skrásettar á Minetegneserier.

Í Danmark og Svøríki eru eisini wikiir um teknirøðir, ávikavist ComicWiki og Seriewikin.

Ávísingar úteftir
 minetegneserier.no

Teknirøðir


Crailsheim

Crailsheim er ein býur í Týsklandi. Býurin liggur í týska statinum Baden-Württemberg. Í býnum búgva 32 342 fólk (2011). Býurin liggur báðumegin ánna Jagst. Fólk hava búð á staðnum síðan 7. øld, men tað fyrsta skrivliga skjalið, ið prógvar at býurin hevur verið til, er frá 1136. Í 1875 fekk býurin eina jarnbreytastað ið er partur av Stuttgart – Nürnberg linjuni.

Býir í Týsklandi


Liktinstein

Liktinstein er eitt land í Miðevropa, sum liggur millum Sveis og Eysturríki. Landið er sera lítið og fevnir bert um áleið 160 km2. Fólkatalið er umleið 37.000. Høvuðsmálið í Liktinstein er týskt. Liktinstein er einasta týskt-talandi land, ið ikki hevur mark við Týskland. Liktinstein er eitt fúrstadømi. Høgt uppi í Ríndali, á markinum ímillum Sveis og Eysturríki, er lítla týskmælta fúrstadømið Liktinstein. Liktinstein er eitt av fáu smáríkjunum í Evropa, sum hevur megnað at varðveitt sjálvræði sítt. Heilt óheft er landið kortini ikki, tí at tað hevur gjaldaoyrasamband við Sveis og nýtir eisini postverkið og telefonverkið í Sveis. Í uttanríkismálum samstarva teir eisini við grannan fyri vestan. Fíggjarligar tænastuveitingar eru týdningarmiklar fyri búskapin í Liktinstein, og fræls bankalóggáva og støðug politisk viðurskifti draga mong peningafólk higar. Virkin landbúnaður, blómandi smáídnaður og ferðavinna veita landinum góða inntøku. Mongu vinnuvegirnir gera Liktinstein til ógvuliga ríkt land. Liktinstein ger vøkur frímerkir, ið eru nógv eftirspurd millum savnarar. Frímerkjasøla er um 10 % av árligu ríkisinntøkunum.

Myndir

Ávísingar úteftir
Almenna heimasíða, liechtenstein.li
Almenna heimasíða hjá landsstýrinum, regierung.li
Liechtenstein, wikivoyage.org (á týskum)
Liechtenstein , wikivoyage.org (á enskum)

Keldur

Evropa
Liktinstein


Led Zeppelin

Led Zeppelin var ein enskur rock og blues tónleikabólkur, sum var virkin frá 1969 til 1980.
Bólkurin byrjaði sum The New Yardbirds í 1968. Jimmy Page, ið hevði spælt gittara í The Yardbirds, heitti á John Paul Jones, sum hann kendi úr studio-tónleikara umhvørvinum í London, at koma við sær í nýggja bólkin. Aftrat sær fingu teir sangaran Robert Plant og trummusláaran John Bonham.
Eftir at hava spælt nakrar ferðir undir navninum The New Yardbirds, fóru teir at kalla seg Led Zeppelin.

Limir í bólkinum
 Jimmy Page: Gittarar
 Robert Plant: Sang
 John Paul Jones: Bass/Tangentar
 John Bonham: Trummur

Útgávur
 Led Zeppelin I (1969)
 Led Zeppelin II (1969)
 Led Zeppelin III (1970)
 Led Zeppelin IV (eisini kend sum "Zoso" ella "Runes Album") (1971)
 Houses Of The Holy (1973)
 Physical Graffiti (1975)
 Presence (1976)
 The Song Remains The Same (1976)
 In Through The Out Door (1979)
 Coda (1982)

Keldur

Slóðir úteftir
 Um sangin Stairway to Heaven (á enskum)
 Grein um Led Zeppelin
 Ummæli av týdningarmestu tónleikaútgávunum

Led Zeppelin


Evropearar leggja heimin undir seg

Tá ið Portugal og Spania fóru út í heimshøvini við skipum, vildi man byggja størri og betri skip. Tað var neyðugt, tá ið tað skuldi siglast langa leið yvir til India fyri at keypa kryddaríir o.a. tílíkt. Aftur at hesum tíðarskeiðinum var tað týdningar mikið at leggja lond undir seg, fyri at ikki at fella burturúr. Niðurlendingar vóru fremstir í 17. øld á hesum øki, men í 18. øld vóru fraklendingar og onglendingar á odda. Øll lond sum evropeararnir tóku til sín vóru nevnd hjálond.

Tvey sløg av hjálondum
Hjálond verða oftani skipað í tveir bólkar. Tað er tey lond, sum við valdi vórðu løgd undir fremmant harradømi, til dømis India, sum Ongland tók, og Eysturindia (Indonesia), sum Niðurlond løgdu undir seg. Og so eru tað tey, har niðursetufólkið er komið uttanífrá, t.d. Norðuamerika og Avstrailia. Gomul hjálond í Àsia, Afrika og Suðuramerika sum eru í fyrra bólkinum, verða kallað menningarlond. Stórur partur av fólkinum í hesum londum eru í fátækadømi og líða í hungri og eru øgiliga sjúk. Í seinna bólkinum eru Norðuramerika og Avstrailia. Tey eru vorðin rík ídnaðarlond.

Handil er kríggj
"Handil er kríggj," Tað segði ein franskur fíggjarmálaráðharri í 17. øld. Í 1651 gjørdu onglendingar siglingarlógina, ið snúði seg um, at allar vørur, sum til Onglands skuldu, antin skuldi førast við bretskum skipum, ella við skipum úr londum haðani farmurin var. Hetta var ikki gott fyri Niðurlond, sum í nógv ár høvdu silgt við fremmanda vørum og vunnið nógvan pening. Seinni var  tað Frakland, ið kom upp í leikin, og nú stóðu tey bæði londini ímóti hvørjum øðrum. Tað varð nógv kríggjað í 18. øld, og Ongland og Frakland bardust eisini hvørt ímóti øðrum, t.d. Í Norðuramerika, Karrabiahavi, í India og Evropa.

Evropiskt harraveldi
Hjálandafólkið var nú undir Evropiskum harraveldi, og teirra arbeiði var at fáa so mest burtur úr jørðini, men tá ið vøran skuldi arbeiðast til útflutnings, vórðu upprunafólkinum altíð settar forðingar. Ídnaðurin í Evropa mentist, og tørvurin á nýggjum ótilvirkaðum vørum, t.d. líni, tini, gummi og pálmaolju. Marknaðan vaks nú eisini fyri lidnum vørum, úr ídnaðarlondinum. Nú fingu hjálondini ótilvirkaðar vørur til vega, og ídnaðarlondini og tilvirkaði tær so og seldu tær. Hjálondini fingu sjálvstýri, men trupult var hjá teimum at fara nýggjar leiðir og broyta gamlar siðir. Nú á døgum keypa ídnaðarlond bílligari ótilvirkaðar vørur frá menningarlondum og selja somu londum ta lidnu vøruna fyri nógvan pening.

Ymsar vørur
Áðrenn 18. øld komu nógvar ymiskar vørur úr øðrum londum enn bara í Evropa. Bummull úr India, teppi úr Persia, silki og postalín úr Kina. Tað var ein stór atvold til teir trupuleikarnir menningarlondini nú dragast við, hvussu handilin tók seg upp í 15. og 16. øld. Fyri 16. øld var lítil munur á lívskrøvinum í Evropa og í øðrum londum. Nú eru tey flestu londini í Afrika í fátækadømi.

Vápnatøkni
Heimurin lá nú opin fyri Evropearum. Teir vildu royna aðrar leiðir og fáa hendur á nýggjum vørum. Ofta varð tikið til vápnini, og í bardøgunum var við upprunafólkinum vóru Evropearar í yvirluta. Hetta var tó ikki løgið tí vápnasmiðurin í Evropa hevði ment seg og var nógv betur. Tí máttu afrikanar, ásiatar og indiánar lúta fyri Evropearum.

Fremmandar vørur
Frá indiánum í Suðuramerika fingu evropearir evnir til heilivág. Kinin fyri hita, stryknin at styrkja kroppin, og vamlrót til at spýggja av. Eisini fingu teir tomatir, kakao, mais og bønir. Ein Spanskur hermaður fann epli í Kolumbia, og henda planta kom til Evropa um 1800. Tað er nú ein vani at eta epli til døgurða her um okkar leiðir.
Í 17. øld fóru onglendigar at drekka te. Plantan kemur úr Kina. Onglendigar eru nú vorðnir kendir fyri at drekka te. Sukur var dýrt og var at fáa á apotekum, evnað til tablettir. Næstan alt sukur bleiv dyrkað á Madeira. Seinni vóru stórlendi í Amerika tikin til sukurgrøði. Brasil gjørdis miðdepilin, og nú varð tørvur á arbeiðsmegi. Hetta nýtti man trælir til, tí vaks trælahandilin. Sukrið og trælahandilin skapaðu eitt nýtt handilslag sum vit kalla trýhyrningshandilin. Peningaligi vinningurin var ógvuliga misjavnur. Men trýhyrningshandilin hevði stóran fíggjarligan týdning í Evropa. Klæði, vápn og amboð úr jarni blivu latin fyri trælir. Tørvurin á arbeiðsmegi gjørdist størri, mest til skipasmiður og umborð á skipinum.

Nýggj vitan
Nýggju sjóleiðurnir, landatøkurnar, nýggi handilin og trælahandilin vuksu nógv. Hetta var einki minni enn ein handilskollvelting. Allur peningur sum teir vunnu, serligandi Ongland var settur í nýtt virksemi t.d. landbúnað og námsvinnu. Kollveltingin ávirkaðu eisini tøknifrøðina. Tørvur á skipum gjørdi betri skipasmiður, nýggj siglingartól vórðu uppfunnin. Betur sjókort, kronometur og klokkur gjørdi leiðina yvir hav bæði skjótari og tryggari. Fleiri av teimum ið við vóru í hesum handli, burturi ella heima vórðu væl upplærd í handli og trygging.

Fyrst í 1600-talinum, tá ið evropearnir komu til Norðuramerika, var tað skógur og lítið av fólki. Indánar, ið vóru upprunafólkið høvdu livað sum veigarir í fleiri hundrað ár, og bygdirnar lógu langt frá hvørjum øðrum og vóru umgirdir av nógvum skógi.

Í fyrstuni, tá ið evropearnir og Indiánarnir møttust var tað friðarligt, ella teir blivu, man kann siga vinir. Á teimum stóru plássunum var tað nokk av plássi til báðar partar. Hjá teimum hvítu, var tað gott at kunna sleppa fáa kjøt og skinn frá Indiánum, meðan teir fingu vápn, amboð, klæðir og prýðislutir. Men so komu tað fleiri hvít og tað elvdi til klandur og krígg. Í næstan 300 ár var tað krígg, men Indiánar høvdu ongan tjans.

Teir fyrstu evropearnir komu til Avstralia í januar í 1788, teir høvdu næstan 800 fangar við sær. Arthur Phillip var guvenørur á flótanum. Høvuðsgrundin at evropearnir fóru til Avstralia, var tí at teir skuldu hava eitt stað har teir kundu senda fangar, at verða revsaðir. Phillip skuldi gera tað soleiðis at Bretland ikki skuldi gjalda nógvan pening, fyri at halda tað koyrandi. Og hetta skuldi hann gera skjótast møguligt, men hetta var øgiliga torført av fleiri grundum.
1. Fólki sum skuldu byggja hetta vóru fangarinir sjálvir. Vanliga vóru tey ikki góð arbeiðsfólk og tey vóru fá ið høvdu vitan um landbúnað og dugdu at snikka.
2. Teir nýggju búsetarnir skiltu ikki tað avstraliska umhvørvi, aftur ímóti teimum ið høvdu búð har leingi, sum fingust væl við landbúnaða. Evropearnir funnu ikki góða jørð, tey fyrstu árinið teir vóru har, og tí ikki nóg nógvan mat at føða alt fólki hjá sær.
3.  Sydney Cove (har sum bretarnir vóru) var ræðuliga isolera. Teir tættastu evropisku búðstaðirnir vóru í "Dutch East Indies" og "Cape of Good Hope."
Tað hevði tikið 18 mánaðir hjá týðindum at koma til Bretlands og aftur.

Evropearir broyttu lagnuna hjá londum um allan heimin. Tað var ikki fyrr enn evrpearir komu og tóku hesi londini og settu tey í eina ónda ringrás, sum nú av hesum eru kend sum menningarlond. Og har afturímóti vórðu t.d. vit og Amerika set til at verða ein av kempunum í heiminum.
Hóast bókin ikki er spldurnýggj, so hevur tað onga ávirkan á niðurstøðu okkara. Tí at tað sum vit lesa í hesari bókini er søguligt, og verulig søga broytist ikki. Uttan so at tað er prógva, at tað sum stendur í bókini ikki er sannleiki.
Allar søguliga hendingar ávirkað framtíðina onkursvegna. Sum áður nevnt við tí ónda ringrásini, so eru nógv lond sum t.d. ymisk lond í Afrika, Suðuramerika o.s.f. enn fátøk menningarlond og eru aftanfyri tøkniliga og fíggjarliga.

Keldur

Evropa
Søga


The Kinks

The Kinks var enskur bólkur, sum brøðirnir Ray Davies og Dave Davies tóku stig til fyrst í 1960'unum. Saman við bassleikaranum Peter Quafie og trummusláaranum Mick Avory slógu teir ígjøgnum á tónleikapallinum í 1964 við stóra hittinum "You Really Got Me", sum stundum verður nevnt fyrsta tungmálms-lagið (fyrsta Heavy Metal lagið), hóast onnur løg eisini verða nevnd í hesum sambandi.
Næsta stóra hittið hjá The Kinks var "All Day And All Of The Night", ið er ein umskriving av "You Really Got Me"; men tó at The Kinks í fyrstuni spældi rættiliga harðan rock samanborið við samtíðarbólkar, so vóru tað evnini hjá Ray Davies at skriva sangir, ið lýstu lívið hjá vanligum menniskjum í Bretlandi, sum av sonnum gjørdu The Kinks til ein merkisverdan bólk.
Ein tann fyrsti sangurin við hesum samfelagsliga broddi var "A Well Respected Man" (1965), ið kom at standa sum ein snúningspunkt á yrkisleiðini hjá The Kinks.

Studio-pláturnar hjá The Kinks
 The Kinks (1964)
 Kinda Kinks (1965)
 The Kink Kontroversy (1965)
 Face To Face (1966)
 Something Else (1967)
 The Village Green Preservation Society (1968)
 Arthur (Or The Decline And Fall Of The British Empire) (1969)
 Lola Vs Powerman And The Money-Go-Round (1970)
 Muswell Hillbillies (1971)
 Everybody's In Showbiz (1972)
 Preservation, Act 1 (1973)
 Preservation, Act 2 (1974)
 Soap Opera (1975)
 Schoolboys In Disgrace (1975)
 Sleepwalker (1977)
 Misfits (1978)
 Low Budget (1979)
 Give The People What They Want (1981)
 State Of Confusion (1983)
 Word Of Mouth (1984)
 Think Visual (1986)
 UK Jive (1989)
 Phobia (1993)

Kinks, The


Ídnaðarsamfelagið

Ídnaðarsamfelagið

Ídnaðarkollveltingin byrjaði í Onglandi mitt í 18. øld. Síðani spreiddist hon til Fraklands, Belgia, Sveis
og so spakuliga gjøgnum Evropa og at enda til Amerika.

Ídnaðarsamfelagið í Evropa
Undir ídnaðarkollveltingingini vóru umstøðurnar sera ringar hjá fólkið at liva í. Í Evropa livdu heili 20-40% av fólkinum í vesaldómi.
Tey gingu biddaragongd ella hildu til í fátækraheimum. Í 18. øld vóru 10% av fólkinum í Evropa biddarar. Nógv doyðu av
sjúkum, ið var ein avleiðing av ov vánaligari heilsu. Loyvt var at reka tey fátøku burtur og fara illa við teimum. Tey fátøku
vóru sett í sama bás sum brotsmenn  og skøkjur, ið vóru sædd nógv niður á.
At eiga barn ógift var mangan ein vanlukka. Lítil og eingin møguleiki var at hava barnið, tí so var vandi fyri at missa arbeiðið. Einasta loysnin var at lata barnið frá sær, ella, vildi illa til, beina fyri tí. Nýføðingar vórðu ofta funnir deyðir úti á vegnum ella í kloakkum.

Eitt gott dømi um hvussu fólk høvdu tað tá, er bókin hjá Charles Dickens: Oliver Twist.
Hon snýr seg um ein drong, ið varð latin inn á eitt fátækrahús sum barn og livir eitt sera hart lív, sum fátækur. Charles Dickens lýsir sera væl, hvussu tað var at liva tá í tíðini.

Ídnaðar samfelagið í Føroyum
Í 18. øld var tað øgiliga vanligt at fólk máttu liva í neyð og hungri, meðan keypmenn og góðseigarar høvdu tað væl betri.
Í Føroyum vóru gjørdar ymiskar lógir fyri at bøta um fátækradømi. Eitt dømi er Trælalógin, sum kom í gildið í 1777. Hendan lógin segði, at um man var førur fyri at arbeiða, so skuldi man arbeiða, líka mikið hvussu fátækur man var. Trælalógin var ikki bara ein máti at bøta fyri fátækdømi, men eisini ein hjálp hjá bóndunum at fáa fleiri arbeiðsfólk. Tað var øgiliga vanligt at fólk reikaðu um landið fyri at bidda um ull og matvørur frá bóndunum. Men fyri at sleppa at bidda skuldi man hava eitt tryglarabræv frá fútanum, hetta brævið gav loyvi at bidda.

Er støðan í dag enn, sum hon var tá?
Støðan í dag er nógv betri, enn hon var tá í tíðini. Vit hava gjørt nógv fyri at bøta um fátækdømi og javnrættindi millum rík og fátøk. Vit hava gjørt lógir soleiðis, at man ikki sleppur at hava trælir og eisini hava øll rætt til eina útbúgving. Hetta ger eisini, at tað er nógv lættari at fáa arbeiði, og tí eru tað nógv færri av fátøkum.

Avleiðingar av Ídnaðarkollveltingini.
Ídnaðarkollveltingin hevði við sær, at til bar at framleiða vørur í hópatali. Maskinur vóru framleiddar, ið framdi til, at
fólkini ikki skuldu arbeiða líka hart og leingi. Og eisini arbeiddi maskinurnar nógv skjótari enn fólk. Hetta hevur havt
við sær at vørur eru nógv bíligari at keypa. Alt hetta er sera gott fyri øll fátøk, men tó er tað minni gott fyri keypmenninar,
ið fáa minni fyri vørur sínar. Ígjøgnum ár og dag hava nógv fólk verið bangin um, at maskinur og "tólmenni" fara at taka leiklutin hjá fólki, ella, at alt verður gjørt fyri okkum. Hetta verður víst væl í filminum Wall-E har øll fólk sita í einum stóli, ið ger alt fyri teimum.

Samfelag
Vinnulív


Fjølmiðlar

Fjølmiðlar hava sera stóran týdning fyri heimin nú á døgum. Teir hava leingi havt eitt sindur av týdningi, men nú eru so nógvir miðlar í mun til fyrr, tá bara avísir, lýsingar og annað var at fáa. Sum sagt eru sera nógvir miðlar nú á døgum, vit hava ikki bara bløð, útvarp og sjónvarp, men túsundtals sjónvarps og útvarpsrásir. Og haraftrat kemur sjálvandi, allarhelst størsti miðlin: internetið. Á internetinum kunnu vit lesa, síggja og hoyra nærum alt hugsandi, bæði úti úr heimi, og heimanifrá. Og ikki er tað bara stóru avísirnar og sjónvarps- og útvarpsrásirnar, ið kunnu leggja tíðindi og annað út á netið, tað kann ein og hvør. T.d. um ein hevur hug at finna útav, hvussu okkurt verður gjørt t.d. við eini teldu, so er bara at fara á Youtube og leita sær rætta sjónbandið fram. Hetta, at ein og hvør kann leggja tilfar á altnótina, er helst ikki bara gott. Síður sum Wikipedia hava óavmarkaða og ókeypis atgongd til at leggja greinar út, og av tí sama eru tær ikki altíð rættar. Tó ber til hjá øðrum at rætta í ella leggja afturat greinum, sum onnur hava skrivað. Á ensku Wikipediuni eru nógv fólk um allan heim virkin, og har er rættiliga strangt eftirlit, men framt av vanligum fólkum. Har verða síður ofta strikaðar skjótt, um ikki kelduávísingar eru, ella um evnið ella persónurin ið skrivað verður um ikki verða hildin at vera nóg týdningarmikil til at hava almennan áhuga. Tó mugu lesarar vera kritiskir, tí tað kemur meir enn so fyri, at onkur skrivar okkurt skeivt, summi gera tað enntá við vilja, tí tað halda tað vera stuttligt, tað verður nevnt vandalisma (herverk).
Fjølmiðlar ávirka heimin uppá nógvar ymiskar mátar. Millum annað, eru tað fleiri fólk, ið eru sera bundin at fjølmiðlunum, og trúgva uppá stórt sæð alt, sum tey hoyra og síggja. Tað er sum oftast altíð onkur lygn í lýsingunum ella bløðunum, og tað er fyri at lokka fólk til at keypa bløðini, men onkuntíð hava lygnirnar havt nakrar vansar á heimin. Eitt dømi er um ein prest í USA, sum hevur sagt, at heimurin gongur undir, innan fyri eitt ávíst tíðarskeið. Nógv fólk hava verið skelkaði av hesum, og enntá nøkur hava beint fyri sær.

Harðskapur
Tað verður sagt at harðskapur í sjónvarpinum kann ávirka børn. Hetta er helst rætt, og sjálvt um tey ikki beinleiðis drepa nakran ella gera nøkrum fortreð, so kann hugsunarháttur teirra verða ávirkaður av harligum filmum og røðum. Ávirkanin kann sjálvandi vera ymisk frá barni til barns; summi børn kunnu hyggja eftir harligum filmum frá tey eru heilt lítil, og onnur tola ikki at síggja nakran harðskap í filmum heilt uppí tannárini. Og ikki er tað bara filmanir í sjónvarpinum, sum seta sítt spor á børnini, nógvar lýsingar á rásum sum t.d. sjónvarpskanalir til børn, eru serliga gjørdar við tí fyri eyga, at fáa børnini at plága foreldrini til at keypa teimum ymiskar leikur.

Lýsingar
Lýsingar, ið nærmast manipulera brúkaran til at keypa eina vøru, eru ikki bara galdandi fyri børn, men eisini fyri vaksin. Hóast tey eru verri at ávirka, so ber tað eisini til. Nógvir pengar verða eisini nýttar at lýsa fyri vørum til vaksin fólk.

Censur
Onkrastaðni er ikki líka frítt hjá tíðindafólkið at skriva sum í norðurlondum. Kina og Norðurkorea hava sera nógvan censur á miðlunum, hetta er møguliga fyri at halda fólkinum í landinum frá at fáa ov nógv at vita um umheimin, og fáa tey at sígga at tey kanska liva í einum diktaturi í ringum umstøðum. Tvs. at stjørnin vil hava eitt óupplýst fólk, tí tað ger ikki so nógva mótstøðu.

Mótabløð hava eisini ávirkað fleiri fólk, serliga gentur, tí tey vísa kend og væl dámd fólk í mótabløðunum, ið man hevur sum fyrimynd, og øll hava eitt til felag. Øll hava ein góðan kropp, og tí heldur man kanska, at man eigur at hava ein góðan kropp, fyri at kanska verða væl dámdur, og so byrjar man at íðka onkran ítrótt ella fara á onkran slankikur, fyri at tey kunnu blaka 10 kg innan fyri eitt tíðarmark, sum t.d. mótabløð, næstan hvørja viku lýsa við.

Misskiljing av lýsingum
Terrorismu hoyrir man ofta um í bløðunum, og so ávara bløðini eisini fólk um at ferðast til ymisk støð, tí at tað er ófríður onkrastaðni í landinum, ella tí terroristar hava hótt við at leypa á tey ymsu støðini. Sum oftast eru terroristarnir muslimar, og av tí, kann tað elva til at fólk eru meira bangin fyri muslimum og hava nógvar fórdómar fyri teimum, enn t.d kristnum fólkum.
Tað verður eisini lýst um happing ella t.d. botulismu í sjónvarpinum. Hesir trupulleikarnir verða sera ofta lýstir, og onkuntíð verður tað lýst ov ofta, og tí eru tað summi, ið ikki kunnu taka tað í álvara, og tað er ikki gott, tí tað eru nakrir stórir trupulleikar.

Ávirkan
Fjølmiðlarnir, kunnu gott ávirka fólk uppá ein ringa mátan, av tí at summi er so bundin at miðlunum og trúgva øllum, ið tey siga, men fjølmiðlarnir eru ikki bara ringir. Ofta verður lýst um t.d. dálking, góða og ringa heilsu, og tey geva ofta góð ráð til fólk. Fjølmiðlarnir fortelja eisini um, hvat er gott ella ringt at gera og man fær altíð okkurt at vita um heimin og samtíðuna.
Tað er sjálvandi gott at lesa í onkrum blaði og fáa nýggja vitan um okkurt, men tó skal man ansa eftir at ikki trúgva øllum, sum man hoyrir.

Keldur

 Bókin Søga og Samtíð

Fjølmiðlar


Politikkur í Føroyum

Politikkur í Føroyum kann býtast sundur í landspolitikk, sum verður stýrdur av politikarum, sum eru vald á Føroya Løgting, og í kommunalpolitikk, sum verður stýrdur av bý- og bygdarráðunum í Føroyum. Fjórða hvørt ár er løgtingsval, og somuleiðis er kommunuval fjórða hvørt ár. Løgtingsval kann tó verða skrivað út í úrtíð av ymiskum orsøkum, tað kann Føroya løgmaður avgera.

Løgtingsval

Løgtingsval er fjórða hvørt ár. Tað eru nógvir politikarar, ið stilla upp og valevnini hjá flokkunum eru ymisk. Tað er bara eitt valdømi í Føroyum, fyrr vóru tað sjey valdømir. Flokkarnir hava tó hildið fast við tey gomlu valdømini, tá talan er um uppstilling, men veljarin kann frítt velja eitt valevni, sum býr hvar sum helst í Føroyum. Tað eru trý sløg av veljarum. Fyrsta eru kjarnuveljarar, tað eru tey, ið eru vís í hvønn flokk tey skulu velja. Óvissuveljararnir eru oftast tey, ið fara á val fyrstu ferð, men eisini tey, ið halda at flokkurin tey valdu seinast, ikki gjørdi nóg mikið burturúr. Sofaveljararnir kunnu vera tey, ið eru ónøgd við politikararnar og politikk sum heild, so tey fara ikki á val.
Tá ið valið er av, er greitt hvørji 33 fólk koma at sita á tinginum næstu fýra árini.

Skipan av landsstýri

Eftir hvørt løgtingsval skal landstýrið skipast. Tað er størsti flokkurin, ið tekur stig til samráðingar um at skipa samgonguna, tí tað er sera sjáldsamt, at ein einstakur flokkur fær meiriluta á tingi. Tað merkir at um ein flokkur fær meiriluta á tingi, hevur hann ræðið. Tá ið flokkurin er gingin saman við aðrar flokkar um at skipa landsstýri, leggur løgtingsformaðurin uppskotið fram fyri løgtingið. Um meira enn helvtin av tingfólkunum atkvøða í móti uppskotinum, er tað fallið. Landsstýrið hevur landsstýrisfólk, sum verða vald av flokkunum, sum skipa samgongu. Landsstýrisfólkini nýtast ikki at vera fólkavald, men sum oftast eru tey løgtingslimir frammanundan. Tá ein sum er valdur inn á Føroya Løgting verður landsstýrismaður ella landsstýriskvinna, so verður løgtingssessurin hjá viðkomandi latin til varafólkið, sum so tekur sæti á Føroya Løgtingi. Um so er at samgongan fellur ella leggur frá sær, so fara landsstýrisfólkini, sum vóru vald á løgting, aftur í Løgtingi, og avloysarir teirra missa sessin. Talið av landsstýrisfólkum kann broytast alt eftir hvussu nógv aðalráð eru. Tað verður ofta sett sum krav, tá samgongusamráðingar eru, at flokkarnir vilja hava so og so nógvar landsstýrissessir. Tað kemur fyri, at eitt nýtt aðalráð verður gjørt, fyri at "kabalin skal ganga upp", sum tikið verður til. T.d. var Almanna- og Heilsumálaráðið eitt aðalráð, tað var koyrt sundur í tvey aðalráð eftir at ein samgonga var skipað og nýtt landsstýrið sett.
Arbeiði hjá løgtinginum er at gera lógir. Tað eru bara løgmaður, landsstýrismaður ella løgtingslimir sum kunnu leggja fram lógaruppskot á tingi. Men øll kunnu koma við hugskoti til løgtingslóg.
Tað eru 45 fastir nevndarsessir sum skulu mannast. Av tí at tað eru 33 løgtingslimir, má onkur limur sita í minst tveimum nevndum.

Nevndirnar í Løgtinginum
Fíggjarnevndin (7 limir)
Uttanlandsnevndin (7 limir)
Landsstýrismálanevndin (3 limir)
Vinnunevndin (7 limir)
Trivnaðarnevndin (7 limir)
Mentanarnevndin (7 limir)
Rættarnevndin (7 limir)

Fíggjarnevndin gevur tinginum tilmæli í fíggjar -, búskapar- og skatta- og avgjaldsmálum.
Sama er við hinum nevndunum. Allar nevndirnar geva tinginum part av tí sum tey gera.

Fakfeløg

Fólk sum arbeiða, eru sum oftast limir í einum fakfelag. Fremsta uppgáva hjá fakfeløgum, er at arbeiða fyri áhugamálunum hjá limunum. Tað er bæði tá tað snýr seg um løn, eftirløn, útbúgving, frítíð o.s.fr.
Fakfeløg kunnu eisini ávirka embætismenn og politikarar, um lógir skulu gerast, ið ávirka teirra økið. Fakfeløgini hava avtalur við tað almenna, kommunur og við privatar arbeiðsgevarar. Eitt vápn ið fakfeløgini onkuntíð brúka, tá ið tað ikki ber til at finna fram til nakra semju við at samráðast, er at fara í verkfall. Tá ið eitt fakfelag velur at fara í verkfall, so mugu tey sum eru limir í fakfelagnum ikki átaka sær nakað arbeiði ið er fevnt av verkbanninum. Tá fakfeløg samráðast við tað almenna, er tað við Fíggjarmálaráðið, sum umboðar landið, tað eru t.d. almennir stovnar. Arbeiðsgevarafeløg umboða arbeiðsgevarar, fyri kommunurar er tað Kommunala Arbeiðsgevarafelagið (KAF), ið førir samráðingar við fakfeløgini vegna kommunurnar.

Fakfeløgini í Føroyum eru til dømis: Føroya Arbeiðarafelag, Starvsmannafelagið, Føroya Pedagogfelag, Føroya Fiskimannafelag, Felagið Føroyskir Sjúkrarøktarfrøðingar, Havnar Arbeiðsmannafelag, Havnar Arbeiðskvinnufelag, Búskapar og løgfrøðingafelagið, Akademikarafelagið, Havnar Handverkarafelag og Føroya Lærarafelag.

Kommunurnar

Kommunurnar ella býráðið eigur og rekur skúlan, tó eru lærarir settir av Mentamálaráðnum. Kommunan rindar eisini ein part av útreiðslunum til heilsu-, heima-, skúlasjúkrasystir og skúlalækna.
Eisini rindar kommunan barna tannlæknan, men tá man er farin úr fólkaskúlanum, skal man gjalda sum vaksin. Størri kommunur, sum til dømis Tórshavn, Klaksvík, Miðvági og Tvøroyri byggja ellis- og røktarheim, í summum økjum eru fleiri kommunur í felag um at byggja eitt ellis- og røktarheim, sum t.d. kommunurnar í syðru helvt av Suðuroynni, sum bygdu Ellisheimið Hamragarð, sum læt upp í 2011. Kommunan skal eisini gjalda fyri nógvum annað, sum til dømis vegagerð og viðlíkahald av vegum í bygdunum (ikki landsvegir), havnir, stykkja út til grundstykkir, barnagarðar, ítróttaranlegg, kirkjugarðar, kloakkir, rusk, burturbeining, gøtuljós o.s.fr.
Størsta partin av inntøkunum fáa kommunurnar frá kommunuskatti, og tað er ymiskt frá einari kommunu i aðra. Um tú býrt í til dømis Tvøroyri, Vági, á Sandi ella Skopun er kommunuskatturin hægri enn til dømis í Havn, og í fleiri av teimum heilt smáu kommununum sum t.d. Fugloyar ella Fámjins kommunu er skatturin sera lágur.  Inntøkugrundarlagið er sera ymiskt í kommununum, og tað er ymiskt hvussu kommunurnar eru fyri fíggjarliga, og tí verður skattaprosentið eisini so ymiskt. Til dømis: Um kommunuskatturin i Tvøroyri er 23 %, so skal man bara gjalda 17 % í landsskatti.
Av tí at vit hava flatskatt, sum setur 40 % sum hámark, so verður landsskatturin og kommunuskatturin til samans 40 %.

Býráði ella bygdaráði stýra kommununi. Í hesum sita umboð fyri fólkið í kommununi.
Í november mánaði,  4 hvørt ár, er val til bý- ella bygdarráði. Øll, ið eru yvir 18 ár, kunnu stilla upp sum valevni. Til kunnunuval hevur ein faktisk skyldu til at stilla upp. Tað ber ikki til at bera seg undan fyrr enn man hevur sitið í tvey valskeið sum bý- ella bygdarráðslimur. Í størru kommununum átti tað tó ikki at verði nakar trupulleiki við tað at fleiri fegin vilja sleppa framat, og tí er ongin orsøk til at tvinga nakran til at stilla upp. Man velur tann persónin, sum man hevur størst álit á.
Málið hjá kommununi er at gera umstøðurnar hjá fólki at búgva i so góðar sum møguligt.

Keldur

Slóðir úteftir

Føroyskur politikkur
Føroyar

Kristian Pauli Mortensen var løgtingsmaður frá 1969 til árið 1990 tá ið krempan kom, so fuckaði hann off til sweden.


Monmouth

Monmouth (Walisisk: Trefynwy = "býurin við Monnow") er ein býur í landssynningspartinum av Wales. Býurin liggur, har ið áirnar Monnow og Wye møtast, umleið tríggjar kilometrar frá markinum til Onglands. Býurin liggur 58 km í ein landnyrðing av Cardiff og 204 km vestan fyri London. Býurin liggur í Monmouthshire. Í 2001 búðu 8.877 fólk í Monmouth.

Í rómaratíðini lá ein borg her, sum nevndist Blestium. Eftir 1067 vaks býurin upp kring normannaraborgina, sum verður nevnd Monmouth Borgin (Monmouth Castle). Miðaldarbrúgvin á borgini, Monnow Brúgin er tann einasta av sínum slag, ið er eftir í Stóra Bretlandi. Seinni kom borgin at hoyra til Lancaster ættina, og Henrik 5. av Onglandi bleiv føddur her í 1387. I 1536 gjørdist býurin høvuðssæti hjá fyrisitingini í Monmouthshire.

Seinni gjørdist býurin ein miðdepil fyri ferðavinnu í Wye Dalinum, og harumframt eisini til ein marknaðarbý.

Søga

Útgrevstur, sum Monmouth Archaeological Society hevur staðið fyri, fram við Monnow Street, hava avdúkað eitt ríkidømi av kunning um ta elstu søguna hjá býnum. Council for British Archaeology hevur útnevnt býin sum ein av topp 10 býum í Stóra Bretlandi, sum eru verdir at vitja tá talan er um fornaldarfrøði.

Rómaratíðin
Tað fyrsta niðursetustað, ið man kennir til í Monmouth, er rómverska borgin Blestium. Henda borg var forbundin við aðrar partar av Rómararíkinum við vegum, sum førdu til teir størri býirnar Glevum og Isca Augusta. Fornfrøðingar hava funnið pottaskar og myntir í miðbýnum. Í tí seinni rómaratíðini, frá 2. øld til 4. øld, sær tað út til at býurin hevur verið miðdepil fyri jarnsmíð.

Miðøld
Eftir at Rómaraveldið endaði í Bretlandi, var Monmouth økið í syðra endanum av walisiska kongadøminum Ergyng (5. - 7. øld). Tað einasta prógvið fyri at fólk framhaldandi hava búð í Monmouth alla hesa tíðina er ein tekstur um eina kirkju í økinum í 7. øld. Tað er óvist hvar ið kirkjan var, men hon var í býnum, og so var hon ognað walisiska halgimenninum Cadoc. Í 1056 var økið lagt í oyði av walisiska prinsinum Gruffydd ap Llywelyn, tá hann var á veg í herna saman við einum heri av walisum, saxonarum og dønum fyri at niðurberja Ralph, jarlin av Hereford.
Edvard 2. av Onglandi sat eitt styttri tíðarskeið í fongsli í Monmouth Borgini, eftir at kona hansara, Isabella, og elskari hennara, Roger Mortimer, høvdu sett hann frá trúnuni.

Tíðin eftir miðøld
Í 1536 innførdi Henry VIII eina røð av lógum, sum síðan hava verið nevndar Laws in Wales Acts 1535–1542. Hesar lógir avtóku valdið hjá teimum sonevndu Marcher Lords og sameindi fyrisitingina av Onglandi og Wales. Eitt nýtt shire (fyrisitingarlig eind) var grundlagt, sum fevndi um økið vestanfyri Gloucestershire og Herefordshire, og Monmouth gjørdist county býur í hesum sonevnda shire, tvs. eitt slag av høvuðsæti hjá fyrisitingini. Býurin fekk umboðan í Enska Parlamentinum um somu tíð. Í 1605 gav James I Monmouth eitt sokallað town charter, sum er eitt lógarskjal, sum grundleggur eina kommunu, hetta var gjørt við tí sonevnda letters patent. Á einum korti yvir Monmouth, sum John Speed teknaði í 1610, líkist býurin rættiliga nógv sær sjálvum, sum hann sær út í dag, tá hugsað verður um høvuðsgøturnar, borgina og brúnna. Høvuðsgøtan Monmouth Street var gjørd sum ein typisk marknaðargøta, hon var sera breið í miðjuni, fyri at fáa pláss til sølubúðir, og smøl í báðum endum, soleiðis at fenaður ikki kundi sleppa til rýmingar.

Monmouth Skúli var stovnaður av William Jones í 1614. Monmouth Borgin skifti eigara tríggjar ferðir undir enska borgarakrígnum, og Oliver Cromwell kom framvið á hansara leið fyri at endurtaka Chepstow Borgina og kringsetti Pembroke Borgina í 1648. Monmouth Borgin kom illa frá krígnum, men sjálvur býurin vaks í ríkidømi. Great Castle House (Stóra Borghúsið), bygt í 1673, er nú sætið hjá Royal Monmouthshire Royal Engineers, sum et tað elsta regimentið í bretska herinum. Shire Hall varð bygt í 1724 og varð brúkt til teir lokalu Assizes, sum var eitt slag av rættarhølum (hetta varð brúkt líka til 1972). Økið frammanfyri bygningin virkaði sum býarmarknaður.

Seinast í 18. øld var býurin blivin vælumtókt ferðamál hjá fólki, sum fóru ein túr sum nevnist "Wye Tour", tað er ein bátatúrur sum tekur tey vitjandi framvið tí vakra Wye Dalin, har fólk kundu njóta tað avbera vakra útsýni til Ross-on-Wye, Goodrich, Tintern, Chepstow og onnur støð. Skøldini William Wordsworth, Samuel Coleridge, og Robert Southey, umframt listamannin J. M. W. Turner, vóru millum teirra sum vitjaðu økið.

19. og 20. øld
Admiral Nelson vitjaði Monmouth í 1802. Hann visti, hvussu stóran týdning tað hevði við stórum skógarøki har um leiðir, og at økið kundi veita við til bretsku sjóverjuna. Seint í 19. øld og tíðliga í 20. øld hevði Monmouth tætt samband við Rolls familjuna, sum bygdi eitt stórt hús á The Hendre beint uttanfyri býin. Í 1904 stovnaði Charles Rolls eina nýggja bilfyritøku saman við Henry Royce, men í 1910 læt hann lív í einari flogvanlukku bert 32 ára gamal. Ein standmynd er reist til minnis um hann á Agincourt Square í Monmouth.

Keldur

Slóðir úteftir

 Monmouth.org.uk
 Monmouth Býráð

Býir í Wales
Wales


Muckle Roe

Muckle Roe (norrønt: Mikla Rauðey, 'Mikla Reyð-oyggj') er ein oyggj í Saint Magnus Bay, vestanfyri Mainland í Hetlandi.

Hægsti heyggjur á oynni er eitt slóknað gosfjall ið nevnist South Ward (før. Syðra Vørðan) 169 m. Oyggin bestendur av reyðum granitti, harav navnið 'stóra reyða oyggin' (tað finst ein 'Little Roe' lítla reyð oyggj eisini). Í 1905 varð ein brúgv gjørd millum oynna og meginlandið. Oyggin er nevnd í Orkneyinga saga, sum er um søguna hjá Orkney frá 9. øld til umleið 1200.

Broytingin í fólkatali á Muckle Roe

Keldur

Slóðir úteftir
scottishislands.org.uk
Shetland in Statistics 2006 frá shetland.gov.uk

Oyggjar í Hetlandi


Franska Kollveltingin

Tann franska kollveltingin (1789-1799) er ein stórhending í tí fronsku søguni. Kollveltingin var í tíðarskeiðnum 1789-1799. Tað byrjaði tann 17. juni, tá umboðini fyri borgararnar (triðja stættin), saman við aðalinum, gjørdu uppreistir. Tað var tá ið kongur ætlaði at leggja skatt, á allir tríggir stættirnar. Aðalin vildi minka um kongsins vald, og stevndi tí tjóðartinginum á fund. Sjáldan vóru allir tríggir stættirnir samlaðir á tingfundi, og triðji stættur var oftast í minna tali, men hesa ferð var øðrvísi. Oddamennirnir í triðja stætti slóu nevan í borðið.  Tey høvdu borgarir í París við sær, og tann 14 juli byrjaði stormurin á, og hertøkan av Bastilluni. Og í 1793 valdaði ræðuligt óskil í Fraklandi. Kongadømi varð tikið av, og lýðveldi stovnað.

Samanborið við onnur kríggj, vórðu ikki so nógv avrættað gjøgnum tað fronsku kollveltingina. Tað er trupult at siga akkurát hvussu nógv mistu lívið, men tey siga, at har vóru uml. 30-40.000 fólk sum doyðu, og 10.000 av teimum doyðu í fongslinum.

Hendingarøð

 14. juli 1789: Uppøst mannamúgva í París herjar á Bastilluna og kollveltingin byrjar.
 27. august 1789: Mannarættindayvirlýsingin.
 1790: Ludvík 16. góðtekur nýggju stýrisskipanina.
 1791: Ludvík 16. og Maria Antoinette royna at flýggja úr París, men verða tikin.
 1792: Tjóðartingið tekur av kongsveldið.
 1793: Ludvík 16. hálshøgdur í falløksini í januar; Maria Antoinette í oktober.
 1793-1794: Ræðslustýri Maximilien Robespierres.
 1794: Robiespierre handtikin og avrættaður í juli. Ræðslustýrið endar.
 1795: Nýggj grundlog - Directoireskipan kemur í gildi.

Ludvík 14. kongur

Franska samfelagið var býtt í tríggjar stættir. Hesar stættir høvdu áður verið savnaðar á einum stættartingi, men í 17. øld hevði kongur tikið ræðið. Skattur, lógir og alt um kríggj og friðarsamráðingar hevði hann um hendi.
Í 1660 ráddi Ludvík 14. kongur yvir 24 milliónum fólkum. Um hesa tíðina vóru bara 5. mió fólk í Bretlandi, og um 4000 fólk í Føroyum. Frakland var eitt sera fínt í búgvið land, við nógvum lærdum fólki. Einaveldið var sterkast, tá Ludvík 14. sat við ræðið. Hann helt fast, við at hann hevði fingið valdið beinleiðis frá Gudi. Ludvík 14. dámdi best at liva í marglæti og stuttleika. Hovfólkið hjá Ludvíki 14., kappaðist um at gera kongi best, so tey møguliga kundu fáa týdningarmikil størv. Hóast tað, til tíðir, var hart og ikki stuttligt, so gjørdi tey sítt besta, og kappaðust um at fáa loyvi at sita við borðið hjá kongi.

Stættir

Í Fraklandi vóru borgararnir býttir í tríggjar stættir. Hesar stættirnar vóru kallaðar 1., 2. og 3. stættir. Í 1. stætti er kongurin, og í 2. stætti er aðalin og prestarnir. Í 3. stætti vóru handilsfólk, bóndar og ídnaðararbeiðsfólkini. Stættirnir verða lýstir í eini pyramidu, har kongur er ovastur, og síðani koma 2. og 3. stættur. Tað sum er hugskotið við tí, er at vísa tað, at tey sum eru uppi yvir tær í pyramiduni ráða yvir tær, og harafturímóti, tey sum eru undir tær, ræðir tú yvir. Stættamunur varð í nógvum londum, men áðrenn fronsku kollveltingina var Frakland tað besta dømi um stættarmun.

Avrættingin

Ein kaldan morgun í januar 1793, varð Ludvík 16. koyrdur á avrættingarpallin á Place de la Revolution (Place de la Concorde). Vápnaðir hermenn fylgdu vogninum, og á avrættingarpallinum stóðu fólk við trummum til reiðar at doyva rópini frá kongstrúgvum viðhaldsfólki. Handlarnir vóru latnir aftur, og á gøtunum stóðu fólk tigandi og hugdu at. Presturin sigur frá, at tá ið fylgið kom til avrættingarstaðið, steig Ludvík treystliga upp á pallin og segði: ,,Eg eri sakleysur, men eg fyrigevi teimum, sum hava dømt meg’’. Nú hoyrdist trummusláttur, og kongur varð drigin upp í giljotinuna, undir knívin, fólk vórðu hálshøgd við. Í einum høggi varð høvdið av, og har gjørdist deyðatøgn. Aftaná eina løtu rungaðust rópini, og tað ljóðaði: Leingi livi lýveldið. Tey fóru nú at dansa um pallin, og øll sungu tjóðsangin.

Kollveltingin uttanlands

Kollveltingin ávirkaði viðurskiftini í øðrum londum. Fraklendingar lovaðu at styðja Wolfe Tone í Írlandi, sum stríddist fyri loysing frá Stóra Bretlandi, um hann gjørdi uppreistur ímóti stjórnini. Uppreisturin miseydnaðist, Tone varð handtikin og beindi fyri sær. Bretski forsætisráðharrin William Pitt kvíddi fyri, at fronsk herlið kundu leypa á Bretland úr Írlandi. Hann noyddi írska tingið at góðtaka eitt samveldi, og bæði londini vórðu formliga sameind í 1800.

Keldur

Heimssøga 1 (Bók)
Heimssøga 2 (Bók)

Slóðir úteftir

1789
1790-árini
Søga Fraklands


Hadsund

Hadsund er ein býur í Himmerland í Norðurjútlandi í Danmark. Í býnum búgva 5003 íbúgvar (2018), fólkatalið er 5.383 um Hadsund Suður verður talt við. Býurin er partur av Mariagerfjord Kommunu og liggur við Mariagerfjørðin. Býurin vaks upp framvið tí gamla landsvegnum millum Aalborg og Hobro og er ein miðdepil fyri ferðasamband millum Krúnjútland og Himmerland. Frástøðan yvir Mariagerfjørðin er relativst stutt við Hadsund, og hetta førdi til, at Hadsundbrúgvin varð bygd. Hadsund hevur fyrr verið ein býur við egnari tokstøð, og er í dag ein handils- og ídnaðarmiðdepil í Himmerland. Hadsund liggur í eystara parti av Mariagerfjord Kommunu og hoyrir til Región Norðurjútland. Til 2007 var Hadsund høvuðsbýur í tí nú fyrrverandi kommununi Hadsund Kommunu. Býurin er tann næststørsti í Mariagerfjord kommunu, næst eftir Hobro. Sunnanfyri Mariagerfjørðin, umleið 250 m frá Hadsund, liggur Hadsund Suður, sum verður sæð sum ein sjálvstøðugt býarøki við umleið 500 íbúgvum.

Í Hadsund eru fleiri útbúgvingarstovnar, eitt nú Tech College Mariagerfjord, VUC Hadsund, Hadsund Skole og Hadsund Produktionsskole. Býurin hevur eitt størri úrval av matvøruhandlum og serhandlum. Í býnum er eisini tann einasta yvirdekkaða handilsmiðstøðin í Himmerland, nevniliga Hadsund Butikscenter.

Hadsund Huse er ein býarpartur í Hadsund, sum liggur í ein útnyrðing brint uttanfyri miðbýin. Býarparturin er eitt autorisað staðarnavn, har búgva umleið 800 fólk. Í Hadsund Huse eru 275 bústaðir, harav eru 74 raðhús, 8 bústaðarblokkar í trimum hæddum og 93 sethús.
Hadsund Huse er blivið til umleið 1855, sum eitt nýtt bústaðarøki við fýra húsum framvið og vestanfyri táverandi landsvegin móti Aalborg. Endingin -huse benda á, at talan var um hús hjá smábóndum. Síðan 1970-árini er økið vaksið við nógvum nýggjum sethúsum.

Hadsund miðbýur

Hadsund Centrum er økið kring Hadsund kirkju – ið er miðdepil fyri allan miðbýin - og gongugøtan Storegade, ið liggur í vestara parti av miðbýnum. Hadsund Centrum er tann elsti parturin av Hadsund. Har eru tríggir stórir vegir: Alsvej, Himmerlandsgade og Storegade.

Handilsgøturnar í miðbýnum umframt gongugøtuna eru Vestergade, Østergade, Nørregade, Mejerigade, Jernbanegade og Brogade, ið allar eru vanligir ferðsluvegir við gongubreytum. Býurin hevur fýra torg/pláss ið øll eru sera ymisk. "Torvet", ið frá gamlari tíð er handilstorgið í býnum, er í dag ein partur av sjálvari gongugøtuni. "Handilsmiðstøðin" liggur í bygningunum hjá Johan & Axel Hornbechs súltutoysverksmiðju, ið vóru bygdir í 1898. Handilsmiðstøðing er nærmast ein yvirdekkað arkada í tveimum hæddum. Tað triðja torgið, "Midtpunkt", er frá 1970'unum; tað er uppá tal at gera eitt opið pláss við einum sentralum parkeringsøki og handlum. Tað fjórða torgið, "Bankpladsen", er eitt av teimum gomlu brúgvasteinsløgdu torgunum í býnum; navnið kemst av at Hadsund Bankin liggur har.

Storegade er ein av elstu gøtunum í Hadsund og er frá áðrenn 1800. Storegade var eisini høvuðsvegur Hadsunds (frá Hobro til Aalborg) líka til 1970-árini, tá ið Himmerlandsgade gjørdist høvuðsvegur í staðin. Storegade varð tó ikki løgd við brúgvasteinum fyrr enn í 1950'unum og seinni varð hon asfalterað. Í 1990 varð Storegade vígd sum gongugøta, asfaltið varð tikið av og gongubreytin varð tikið burtur, og øll gøtan varð løgd við flisum. Í báðum síðum av gøtuni eru veitir, har vatnið kann renna til endan av gongugøtuni. Í norðara enda á gongugøtuni liggur handilsmiðdepilin Hadsund Butikscenter. Tað er innrættað í 2 hæddum, ið eru bundnar saman við einari rullutrappu, og fevnir um 17 handlar og 2 supermarknaðir.

Gongdin í fólkatalinum

Kend fólk úr Hadsund
 Hans Kirk (1898-1962)
 Jens-Erik Bech 1940-1995
 K. Axel Nielsen (1904-1994)
 Kjeld Olesen (1932-)
 Mogens Jespersen (1956-)
 Tage Jespersen (1927-2008)
 Holger Graversen (1936-)
 Inger Støjberg (1973-)
 Svend Axelsson (1937-)
 Karl Christensen (1941-)
 Børge Dahl (1944-)
 Søren-Peter Olesen (1955-)
 Per Husted (1966-)
 Ebbe Sand (1972-)
 Peter Sand (1972-)
 Dorte Dalum Jensen (1978-)
 Majken Thorup (1979-)
 Thor Kristensen (1980-)
 Sine Christiansen (1985-)
 Peter Rosenmeier (1989-)

Bøkur
 Lise Andersen, Erling Gammelmark og Heino Wessel Hansen, Hadsund – en by bliver til, Hadsund Egns Museum 2004. ISBN 87-988211-1-3
 Hadsund – fra ladested til industriby, af Vibeke Foltmann m.fl., udgivet af Sparekassen Hadsund 1983, ISBN 87-982081-2-8
 Aase M. Pedersen Livet omkring en bro, Hadsund Bogtrykkeri/Offset Aps. ISBN 87-981494-2-3
 Lise Andersen Foreningsliv i Hadsund 1884-1994, udgivet af Hadsund Håndværker og Borgerforening 1994. ISBN 87-984925-0-0
 Arne Lybech, Hadsund Bogen 2010, december 2010. ISBN 978-87-92166-10-4
 Arne Lybech, Hadsund Bogen 2011, november 2011. ISBN 978-87-993817-3-9
 Arne Lybech, Hadsund Bogen 2012, november 2012. ISBN 978-87-995524-6-7
 Henrik Bugge Mortensen, Danmarks Smukkeste Fjord, 1995. ISBN 87-985227-0-1
 Henrik Bugge Mortensen, Danmarks Smukkeste Fjord 2, 2000. ISBN 87-90838-02-5
 Henrik Bugge Mortensen, På Strejftog I Himmerland , 1996. ISBN 87-985227-4-4
 Jørgen Toubro, En Hadsund-Bog 1979. ISBN 87-87629-12-7

Keldur

Býir í Región Norðurjútlandi
Mariagerfjørður
Hadsund


John Hansen

John Hansen (føddur 14. november 1988) er ein miðvallaleikari, ið er uppvaksin í B36. Her hevur hann leikt meginpartin av síni yrkisleið, tó hevur hann eisini leikt við AB í 2009 og 2010. Hann býr í løtuni í Danmark, har hann er í lestrarørindum. Har leikar hann við ÍF Føroyum í Keypmannahavn. John hevur fingið eyknevni av teimum hann hevur spælt fótbólt saman við, m.a. varð hann eftir ein dyst, har hann bleiv róstur, nevndur Gattuso, onkuntíð er hann eisini blivin nevndur Rambo, av tí at hann er lágvaksin, tættur og kompromisleysur, ein spælari, sum veruliga ofrar seg sjálvan, tá harðast leikar á. Skrivaði heimasíðan hjá B36 í 2011.

Keldur

Føðingar í 1988
B36 leikarar


Hallur Hansson

Hallur Hansson (føddur 8. juli 1992) er føroyskur fótbóltsleikari, miðvallaleikari, sum í spælir við danska Superliga-felagnum Vejle Boldklub og føroyska landsliðnum.

Lívsleið innan fótbólt
Frá mars 2014 til sesongin endaði í oktober 2014 spældi hann við Víkingi, ið vann finaluna um Løgmanssteypið og gjørdist nummar trý í bestu føroysku fótbóltsdeildini. Frá 2012 til januar 2014 spældi hann við danska superligaliðnum AaB, fyrsta hálva árið var hann lántur frá HB,, men hin 29. januar 2013 gjørdi hann 1½ ára sáttmála við AaB, sáttmálin skuldi vara til 30. juni 2014, men var uppsagdur síðst í januar 2014. Hallur hevði leikt 5 dystir fyri superliga liðið hjá AaB, tá sáttmálin varð undirskrivaður.

Lívsleið

Feløg
Hallur búði í Vági í nøkur ár sum barn, og spældi tá við VB og seinni við samanlagda felagnum VB/Sumba. Í 2008 spældi hann við HB og so flutti hann til Aberdeen, har hann spældi fótbólt til 2011, fyrst við ungdómsliðnum hjá Aberdeen FC og síðan spældi hann ein dyst við besta liðnum hjá Aberdeen FC.

Hin 29. januar 2013 gjørdi hann sáttmála á hálvtannað ár við danska Superliga-felagið AaB, eftir at hava spælt fyri felagið í eitt hálvt ár, útlántur frá HB. Hann spældi seks dystir fyri besta liðið hjá AaB. Hin 31. januar 2014 kunngjørdi AaB, at tey ikki longur høvdu sáttmála við Hall Hansson. Í februar 2014 undirskrivaði hann sáttmála við Víking.

Seinni sama árið gjørdi hann sáttmála við danska 1. deild felagið Vendsyssel FF.

Hin 17. juni 2016 gjørdi hann tvey ára sáttmála við danska Superliga felagið AC Horsens. Eftir fimm ár í felagnum blivur partarnir samdir um at enda samstarvið. Í oktober 2021 undirskrivaði hann sáttmála við danska superligafelagið Vejle Boldklub.

Landslið
Hallur hevur higartil (14. oktober 2021) spælt 64 dystir við føroyska A-landsliðnum og skorað fimm mál. Hann hevur eisini spælt fleiri dystir við føroysku U21, U19, U17 og U15 landsliðunum. Hann spældi sín fyrsta A-landsdyst móti Íslandi, tað var ein vinardystur. Næsta dystin spældi hann móti Týsklandi, tann dystin vunnu týskarar 3-0.

Hin 11. oktober 2013 skoraði Hallur sítt fyrsta mál fyri føroyska A-landsliðið. Tað var í heimdystinum móti Kazakstan, sum var HM 2014 kvalifikasjónsdystur, tað var tann nýggjundi landsdystur hansara. Dysturin endaði 1-1 og harvið fekk Føroyar sítt fyrsta stig í kappingini. Málið hjá Hallur var eitt langskot, sum hann skeyt uttanfyri 16-meturin, bólturin fór upp í vinstra horn.

Altjóða mál
Málskoring og úrslit vísa málini hjá Føroyum fyrst.

Keldur

Slóðir úteftir

Hallur Hansson á FaroeSoccer.com

HB leikarar
Víkinga leikarar
Føðingar í 1992
Føroyskir landsliðsleikarar
Havnafólk
Vágbingar


Norn orðalisti Foula 1774

Norn orðalistin ið G. Low skrivaði niður á oynni Foula í 1774

Norn - Føroyskt (Har orðini vórðu givin í bundnum formi, er føroyska orðið eisini skrivað í bundnum formi)

Fugla or Uttrie - Foula ella Útriði hion - oyggin coust - breyð (kostur) boga coust - bygg-breyð sheug - sjógvurfisk - fiskur hoissan - hýsan gronge, grodningar - grunningur, grunningar (toskur) longo - longa (longu)  sildin - sildin berg, berrie - berg bodin, knorin - bátin, knørrin seiglè - seglið mostin - masturin quot - kot seugin (sceugin?) - skógvin sokin - sokkin ugan - húgvan whit fuglin - másin ednin - ørnin bergesken - borðiskin sponin - spónin heosa - oysa hessin - hestinrussa - ryssakurin - kýrnar fie, sedvite - fæ, seyður oron - ærin posney - pottin

Skotland
Hetland
Norðurlendsk mál


Hoy

Hoy (norrønt: Há-ey ið merkir 'høg-oyggj') er næststørsta oyggin í Orknoyggjum. Hægsta fjallið í Orknoyggjum, Ward Hill 479 m. liggur á Hoy, harav navnið.

Myndir

Keldur

Oyggjar í Orknoyum


Mainland, Orknoyar

Mainland (norrønt: Meginland) er størsta oyggin í Orknoyum.
Einastu býirnir í Orknoyggjum, Kirkwall og Stromness, liggja báðir á Mainland, sum eisini er eitt knútapunkt fyri ferðsluna til og frá oyggjunum, við ferjuhavnum og flogvølli.

Tríggir fjóðringar av íbúgvunum í Orknoyggjum búgva á Mainland.

Í gomlum døgum var oyggin eisini kalla Hrossey sum merkir «Rossa-oyggin». Oyggin varð eisini stundum kallað Pomona (ella Pomonia), eftir eini feiltýðing frá 1500-talinum, men hetta heitið hevur sjáldan hevur verið nýtt lokalt.

Myndir

Sí eisini
Mainland, Hetland

Oyggjar í Orknoyum
Skotland
Oyggjar í Skotlandi


Mainland, Hetland

Mainland (norrønt: Meginland) er størsta oyggin í Hetlandi og triðstørsta oyggin í Stóra Bretlandi, 969 km² til støddar. Høvuðsstaðurin Lerwick er á eystrustrondini á Mainland og Scalloway er á vesturstrondini. Uml. 17.750 fólk búgva á Mainland.

Hægsta fjallið í Hetlandi, Ronas Hill (norrønt Hrauns fell) 450 m (1.476 ft), liggur í Northmavine á Mainland.

Býir & bygdir
South Mainland

Lerwick
Scalloway
Bigton
Sandwick
Sumburgh

Central Mainland

West Mainland

Aith
Walls

North Mainland

Brae
North Roe
Vidlin

her liggur eisini Sullom Voe við sínum oljuterminali.

Sí eisini
Mainland, Orknoyar

Oyggjar í Hetlandi


Mainland

Mainland, Hetland
Mainland, Orknoyar


Tvøroyrar kirkja

Tvøroyrar kirkja er føroysk fólkakirkja i Suðuroy, sum var bygd í 1908. Talan er um eina norska trækirkju, sum var bygd í Noregi, og síðan flutt til Føroya og reist á grótgundina á Tvøroyri. Ætlanin var upprunaliga, at kirkjan skuldi vera ein grótkirkja, men tað fór at gerast ov kostnaðarmikið, og so endaði tað við at gerast ein trækirkja. Áðrenn arbeiði fór í gongd hevði A/S J. Mortensen Eftf. bjóðað sær at geva alt byggitilfarið um kirkjan varð gjørd úr timburi . Grundin á kirkjuni er bygd av gróti, stabbagróti, sum er tikið úr fjallinum omanfyri kirkjuna. Kirkjan er stór og rúmar umleið 500-600 fólkum. Samuel Jacob Sesanus Olsen var urguleikari við Tvøroyrar kirkju í nærum 25 ár.

Kirkjan í Valinum á Tvøroyri

Kirkjan sum nú stendur á Tvøroyri er ikki tann fyrsta. Ein kirkja varð bygd í Froðba í 1836, men av tí at Tvøroyri vaks og fleiri og fleiri fólk búsettust har, so var tørvur á einari kirkju har, og tí varð kirkjan flutt úr Froðba inn á Tvøroyri. Hon stóð tá mitt í Valinum, sum staði eystanfyri sjúkrahúsið verður nevnt. Har stóð kirkjan til tann nýggja varð bygd, tá varð gamla kirkjan tikin niður og flutt til Sandvíkar og bygd upp aftur har í 1908, og har stendur hon enn.

Keldur

Suðuroy
Tvøroyri
Føroyska Fólkakirkjan
Kirkjur í Føroyum


Zack Greinke

Donald Zackary "Zack" Greinke (føddur 21. oktober 1983) er amerikanskur hornabólts (baseball) spælari, kastari. Hann spælir í bestu baseball deildini, sum verður nevnd Major League Baseball. Síðan 2011 hevur hann spælt við Milwaukee Brewers. Frá 2004 til 2010 spældi hann við Kansas City Royals. Í 2009 vann hannn virðislønina Cy Young Award.

Ítróttafólk úr USA
Føðingar í 1983


Klochki

Klochki (russiskt: Клочки) er ein bygd í Russlandi. Klochki hevur 1105 íbúgvar (2009).

Ávísingar úteftir
 Клочки, komandirovka.ru (á russiskum)

Býir í Russlandi


Lipetsk

Lipetsk (russiskt: Ли́пецк) er ein býur í Russlandi, sum er 425 km í ein landsynning úr Moskva. Lipetsk hevur umleið 511000 íbúgvar (2010). Býurin varð fyrstu ferð nevndur í 13. øld. Í 1284 varð býurin lagdur í oyði av mongolum. Í 1703 gav Petur hin Stóri boð um, at ein jarnmálms verksmiðja skuldi byggjast har, nærhendis einari jarnmálms æðr. Verksmiðjan skuldi gera artillerí granatir.

Býir í Russlandi