Loki

Loki ella Lokki er ein av ásagudunum í norrønu gudalæruni. Loki er av jatnaætt, men sum vinur Óðins búsettur í Ásgarði. Gylvaginning sigur um hann: "Loki er fríður og fagur í útsjónd, illur av lyndi og skiftandi í atferð. Hann var snildari enn fólk flest og svikaligur í øllum lutum. Hann voldi ofta ásum stórar vandar, og ofta loysti hann teir við sviki." Børnini hjá Loka eru Miðgarðsormur, Hel, Fenrisúlvur, Narvi og Sleipnir. Kona hansara eitur Sigyn. Loki orsakaði deyða Baldurs og eftir tað bundu æsirnir hann. Hann man losna við ragnarøk, har hann berjist saman við jatnum ímóti æsum. Hann berjist við Heimdall; teir verða hvørjum øðrum at bana.

Víkingar hava ikki dyrkað Loka. Heldur hevur hann verið ímyndin av menniskjasligum eginleikum, sum víkingarnir hava kent aftur í sær sjálvum.

Loki umtalast í einum føroyskum kvæði, Lokka tátti, har hann hjálpir fólki móti einum risa.

Keldur
 Hammershaimb, V. U. (1855). Færøiske Kvæder. Lokka táttur
 Snorri Sturluson (týtt hevur Anker Eli Petersen) (2005). Gylvaginning. http://www.heimskringla.no/faeroysk/snorre/gylfaginning.php
 Friður og frælsi Postverk Føroya
 Risin og Lokki Postverk Føroya
 Vøluspá Postverk Føroya

Ásatrúgv
Norrøn gudalæra


Kveiki

Ein kveiki ella eitt ensym er eitt protein, sum økir um ferðina á eini ávísari evnafrøðiligari reaktión - ein lívfrøðiligur katalysatorur. Kveikin skundar undir reaktiónina millum reaktant (substrat) og produkt, men verður tó ikki sjálvur broyttur í reaktiónini.

Fyrr varð hildið, at allir lívfrøðiligir katalysatorar vóru proteinir, men í 1980-árunum varð uppdagað, at nøkur RNA-mýl kunnu verða munadyggir katalysatorar, og tey verða nú nevnd ribozymir.

Vanligt verða kveikar nevndir við endingini -ase. Tó hava nakrir av teimum fyrstu kveikunum, ið funnir vóru, gomul heiti, og enda sostatt ikki við -ase.

Kveikar verða bólkaðir í 6 ymiskar høvuðsbólkar eftir teirra starvi:
 EC 1 Oxidoreductase: katalyserar oxidatión/reduktión reaktiónir.
 EC 2 Transferase: flytir ein funktionellan bólk (t.d. ein methyl- ella phosphat-bólk).
 EC 3 Hydrolase: katalyserar hydrolysuna av ymiskum bindingum.
 EC 4 Lyase: klývur ymiskar bindingar uttan at nýta hydrolysu og oxidatión.
 EC 5 Isomerase: katalyserar isomeriseringina í einum einstakum mýli.
 EC 6 Ligase: setir tvey mýl saman við kovalentari binding.

Tað eru eisini undirbólkar undir høvuðsbólkunum.

Lívevnafrøði
Mýlislívfrøði


Protein

Proteinir ella eggjahvítaevni eru stór lívrunnin mýl samansett av 22 ymiskum aminosýrum í einari linjurættari røð, samanbundnar við peptidbindingum. Tey flestu proteinini eru kveikar.

Proteinir eru ein grundleggjandi partur av øllum livandi verum. Vit fáa proteinir inn við kostinum og tey verða niðurbrotin til tær einstaku aminosýrurnar í maganum. Síðani byggir kroppurin nýggj proteinir frá aminosýrunum.

Uppskriftin til tey ymisku proteinini er goymd í arvfrøðiligu leiðbeiningini (DNA).

Lívevnafrøði
Mýlislívfrøði


Helium

Helium er eitt frumevni, ið hoyrir til bólkin óvirkin gass. Tað hevur fingið heiti eftir grikska sólgudinum Helios. Aftaná hydrogen er helium tað mest vanliga frumevnið í alheiminum.

Sí eisini
 Frumevni
 Skeiðbundna skipanin

Frumevni


Inclusion Europe

Inclusion Europe er evropeiska samtakið av feløgum fyri menningartarnað. Felagið Javni er limur í Inclusion Europe. Heimasíða felagsins er www.inclusion-europe.eu

Feløg


Sørvágs Ítróttarfelag

Sørvágs Ítróttarfelag ella SÍ er eitt ítróttarfelag úr Sørvági, sum var stovnað tann 17. mars 1905. Felagið er virkið innan flogbólt og fyrr eisini innan fótbólt, nú tó við felagnum 07 Vestur. Aðrar ítróttargreinar sum svimjing og hondbóltur hava eisini verið íðkaðar í Sørvági í Sørvágs Ítróttarfelag. Í fyrstani æt felagið Sørvágs Bóltfelag, men navnið passaði ikki longur, tá svimjingin eisini gjørdist partur av felagnum. SÍ var føroyameistari í fótbólti í 1947. Árini 1998 - 2003 var SÍ partur av FS Vágar, eftir tað endaði felagið í 4. deild, vann deildina og rykti upp í 3. deild. Í 2007 var fótbóltsfelagið 07 Vestur stovnað. Tað vóru FS Vágar og SÍ sum løgdu saman og gjørdist til nýggja felagið 07 Vestur. SÍ er tó enn virkið innan flogbóltin. SÍ hevur lið í bestu deildunum hjá monnum og kvinnum í 2010/11.

Keldur

Útvortis ávísingar
 SIS.fo

Føroysk flogbóltsfeløg
Føroyskt fótbóltsfelag


Frankfurt am Main

Frankfurt am Main er stórbýur i Týsklandi. Býurin er fimtstørsti býur í landinum og størsti býur í Hessen.

Flogvøllurin í Frankfurt am Main í Týsklandi er tann fjórðstørsti í Evropa. Hiðan er millum annað gott samband við flogvøllir í USA og Ásia.

Søga
Fyrstu ferð, Frankfurt verður nevndur í skrivligum keldum, er tað í miðøldini. Býurin verður umrøddur sum Franconofurd í einum skjali frá árinum 794.
Í 1220 fekk Frankfurt framíhjárættindi sum frælsur býur í Heilaga rómverska ríkinum. Frá 1810 til 1813 var býurin høvuðsstaður í stórhertugadøminum Frankfurt. Í oktober 1866 verður Frankfurt limaður inn í Prusslandi. Undir Seinna heimsbardaga vórðu stórir partar av býnum oyðilagdir.

Politikkur

Mentan

Búskapur og ferðsla

Myndir

Ávísingar úteftir
Almenna heimasíða, frankfurt.de
Frankfurt am Main, de.wikivoyage.org (á týskum)
Frankfurt, en.wikivoyage.org (á enskum)

Keldur

Týskland
Býir í Týsklandi


Alkan

Ein alkan er eitt lívrunnið mýl og er samansett av eini røð av karbonatomum bundin saman við einkultbindingum har allar "leysar" elektronir eru bundnar til hydrogen. Bruttofrymilin fyri eina alkan verður sostatt: CnH2n+2

Alkanir eru alifatiskar og verða nevndar við endingini -an. Alkanir eru mettaðar, t.v.s. at tað er ongin dupultbinding í teimum.

10 tær mest einfaldu alkanirnar eru:
 Methan: CH4
 Ethan: C2H6
 Propan: C3H8
 Butan: C4H10
 Pentan: C5H12
 Hexan: C6H14
 Heptan: C7H16
 Octan: C8H18
 Nonan: C9H20
 Decan: C10H22

Alkanir kunnu eisini sita sum ein síðubólkur á einum størri mýl. Tær verða tá nevndar við endingini -yl. Alkylbólkarnar við 1-10 karbonatomum, vera nevndar:

 Methyl: CH3-
 Ethyl: C2H5-
 Propyl: C3H7-
 Butyl: C4H9-
 Pentyl: C5H11-
 Hexyl: C6H13-
 Heptyl: C7H15-
 Octyl: C8H17-
 Nonyl: C9H19-
 Decyl: C10H21-

Sí eisini
 Alken

Keldur
 John McMurry, Fundamentals of Organic Chemistry, Cornell University, 1998

Lívrunnin evnafrøði


Alken

Ein alken er ein alkan við einari ella fleiri dupultbindingum. Bruttofrymilin fyri eina alken verður sostatt: CnH2n (er bert galdandi fyri alkenir við einari dupultbinding).

Alkenir verða nevndar við endingini -en og plássið har dupultbindingin situr verður ásett við einum talið. Alkenir eru ómettaðar, tí at tær hava dupultbinding/ar í sær. Hava tær bert eina dupultbinding, eru tær einkultómettaðar og hava tær fleiri dupultbindingar, eru tær fleirómettaðar.

Nakrar einfaldar alkenir eru:
 Ethen: C2H4 (eisini nevnd ethylen)
 Propen: C3H6
 1-Buten: C4H8
 cis-3-Penten: C5H10

Sì eisini
 Alkan

Keldur
 John McMurry, Fundamentals of Organic Chemistry, Cornell University, 1998

Lívrunnin evnafrøði


Moirae

Moirae er ein rokkbólkur, sum vann fyrstu Prix Føroyar-kappingina, í 1995. voc acc-guit Terji T. Rasmussen, voc keyb Kim Hansen, voc perc Kaj Johannesen, guit Hjalti Joensen, bass Mikkjal Joensen.

Útgávur

 1996 Moirae.
 1998 Sangir úr náttini.

Umframt:

 1996 Meg minnist eina mynd (skering 3).
 1999 Prix '99 (skering 13).

Føroyskir tónleikabólkar


Annika Hoydal

Annika Hoydal (fødd 19. november 1945) er ein sjónleikari, songkvinna og tónasmiður úr Havn. Hon er limur í bólkinum Harkaliðið. Hon er búsitandi í Danmark har hon m.a. hevur virkað sum sjónleikari á palli, í filmi, sjónvarpi og útvarpi.

Lívsleið
Annika er fødd í Havn, hon er dóttir føroyska rithøvundan og politikaran Karsten Hoydal og donsku Marie Louise Hoydal, fødd Falk-Rønne. Hon hevur tríggjar brøður: Gunnar, Kjartan og Egil. Hon er uppvaksin í Føroyum og í Ekvador í Suðuramerika, har familjan búði í nøkur ár. Seinni hevur hon eisini búð í Spania og Skotlandi. Í 1973 var hon útbúgvin sum sjónleikari á Statens Teaterskole, men hennara royndir sum sjónleikari byrjaði longu í 1960-árunum við studentakabaret í Hoydølum, og í 1968 spældi hon við í í ”Færinger frænder” á Fiolteatret í Keypmannahavn.

Hon hevur búð í Keypmannahavn í nógv ár og er kend í øllum Norðanlondum og í Týsklandi sum sjónleikarinna. Hon hevur eisini verið sera virkin sum songkvinna. Í 1973 útgav hon plátuna Til børn og vaksin við barnasangum, sum Hans Andrias Djurhuus hevur yrkt. Henda útgávan var útgivin sum CD í 1998. Annika luttók í Dansk Melodi Grand Prix 1979 við sanginum "Aldan", sum hon sjálv hevði gjørt lag til, og sum bróðir hennara Gunnar Hoydal hevur yrkt. Sangurin gjørdist nummar fýra.

Í 1966 sang hon á fyrsta sinni við  Harkaliðnum í Føroyum. Tey gjørdust sera vælumtókt og eru enn virkin av og á, tó við broyttari manning: Annika Hoydal, Jógvan Dahl, Eyðun Mohr Hansen og Kaj Johannesen.

Politikarin Høgni Hoydal er bróðursonur Anniku.

Útgávur

Annika Hoydal
 1973 Til børn og vaksin LP/CD 1998.
 1977 Annika og Jógvan v/ Jógvan Telling Joensen. LP/MC.
Á hesari plátuni, sum ber áskriftina Fylt nísa er millum annað barnasangurin Beinta, sum er yrktur av Oskar Hermannsson og hevur lag eftir C. Wahl.
 1981 Mit eget land LP/MC 1981/CD 2004.
 1983 Spor í sjónum LP/MC/CD 2004.
 1983 Spor i vandet LP/MC/CD 2004.
 1991 Dulcinea á føroyskum. CD/MC.
 1991 Dulcinea á donskum. CD/MC.
 1997 Havið CD.
 1997 The Ocean CD.
 2000 Stjerner mine venner v/ William Heinesen. CD.
 2005 Til børnini hjá børnunum CD.

Harkaliðið
Annika Hoydal, Jógvan Telling Joensen, Kári Mouritsen, Jógvan Dahl, umframt Jaspur Petersen (bert á fyrstu útgávuni)
 1969 Úr kabarettini EP.
 1970 Úr kabarettini EP.
 1971 Í dans/eitt kvøldið so síðla S.
 1971 Harkaliðið LP/MC 1990/CD 2001.
 1973 Vind op, vind op i rå/Herr Sinklar S.
 1989 For Sale CD/MC.
 1990 Mjólkavegurin MC.
 1991 Nýtt og grovt gamalt MC/CD 2004 + 1 skering.

Sjónleikir í úrvali

Heiður
2016 - Vann eina Faroese Music Award í bólkinum Ársins tónleikaheiður.
2016 - Vann eina Faroese Music Award í bólkinum Ársins kvinnuligi ella mannligi sangari í bólkinum Folk, Country og Blues.
2016 - Vann eina Faroese Music Award í bólkinum Ársins útgáva fyri Endurljós.

Keldur

Føroyskir tónleikarar
Føroyskir sjónleikarar
Føroyskar songkvinnur
Havnafólk
Føðingar í 1945


Harkaliðið

Harkaliðið er ein føroyskur fólkatónleikabólkur. Bólkurin hevur m.a. endurnýggjað føroysk kvæðir og harvið gjørt tey meira kend millum fólk sum annars ikki hava havt áhuga í kvæðunum. Í fyrstuni vóru limirnir í bólkinum hesir: Annika Hoydal, Jógvan Telling Joensen, Kári Mouritsen, Jógvan Dahl, umframt Jaspur Petersen (bert á fyrstu útgávuni).

Spældu á saltsilokonsertini á Drelnesi í mai 2010
Harkaliðið spældi á stuðulskonsertini, sum var í Saltsiloini á Drelnesi 15. mai 2010. Tey vóru sera væl móttikin, fólk sungu við til kendu sangirnar. Tey sum vóru við í Harkaliðnum á Saltsilokonsertini vóru: Annika Hoydal, Jógvan Dahl, Kaj Johannesen og Eyðun Mohr Hansen.

Útgávur
 1969 Úr kabarettini EP.
 1970 Úr kabarettini EP.
 1971 Í dans/eitt kvøldið so síðla S.
 1971 Harkaliðið LP/MC 1990/CD 2001.
 1973 Vind op, vind op i rå/Herr Sinklar S.
 1989 For Sale CD/MC.
 1990 Mjólkavegurin MC.
 1991 Nýtt og grovt gamalt MC/CD 2004 + 1 skering.

Føroyskir tónleikabólkar


Phenol

Heitið phenol verður bæði nýtt um eitt ávíst evni og um ein bólk av evnum. Bólkurin phenol eru lívrunnin evni, ið hava ein benzenring við einum hydroxy-bólki (-OH) festum at sær. Evnið phenol er ein phenol uttan síðubólkar á benzenringinum, altso tað einfaldasta phenolið. Phenolir verða nevnd við endingini -phenol. Phenolir hava høg kókipunkt, tí at tey eins og vatn kunnu gera hydrogenbindingar.

Dømi um nøkur phenolir:

Sí eisini
 Lívrunnin evnafrøði

Lívrunnin evnafrøði


Mark No Limits

Mark No Limits var ein popp- og rokkbólkur úr Tórshavn.

Manning

 voc guit Teitur Lassen
 voc Malan Eyðunsdóttir (1996- )
 keyb prog Mark Joensen
 guit Johan Ziskason
 bass Hjálmar Hátún (1995) Jens Tummas Ness (1996-97), Egil 'Barc' Hansen (1996 og -99)
 drums Carl Johan Simonsen (1995), Remi Fagereng (1996)
 perc Trygvi Restorff í Brekkunum (1996 og -99).

Útgávur

 1996 Rain/Close to Me.
 1996 Mark No Limits.

Umframt

 1995 Rock í Føroyum (skering 7).
 1996 Meg minnist eina mynd (skering 2).
 1997 Kom nú lítli mín (skering 7).
 1999 Prix '99 (skering 12).

Føroyskir tónleikabólkar


Turkaland

Lýðveldið Turkaland (Turkiskt: Türkiye Cumhuriyeti) er bæði í Evropa og Asia, og smalt sund er ímillum evropeiska og asiatiska partin. Turkaland hevur mark við Svartahav í norðri, Bulgaria og Grikkaland í vestri, Sýria og Irak í suðri, og við Iran, Armenia, Aserbadjan og Georgia í eystri. Í meiri enn 600 ár var Turkaland partur av máttmikla Osmannaríkinum. Nú er Turkaland lýðveldi, har bæði islamskir og kristnir siðir hava djúpar røtur. Turkaland hevur uml. 71,8 mió. fólk (juli 2008). Yvir 11,3 mió býr í Istanbul. Istanbul er størsti býur í Turkaland. Høvuðsstaður er Ankara við 3,9 mió. íbúgvum. Til samans er Turkaland 783 túsund ferkilometrar til støddar. Mong ferðafólk koma til Turkalands. BTÚ fyri hvønn íbúgva í landinum er $ 12,900 (sbrt. CIA World Factbook). Tjóðardagur er 29. oktober.

Søga

Fyrri heimsbardagi gjørdi enda á Osmannaríkinum. Arábisku landslutirnir fingu sjálvræði, og ríkið misti øll landøki síni í Evropa uttan Konstantinopel, og í 1923 legði seinasti osmanniski sultánurin, Mohammed 6., frá sær. Í oktober sama ár varð landið lýst lýðveldi, og Mustafa Kemal (19. mai 1881 – 10. november 1938) varð valdur forseti. Hann var heryvirmaður og hevði verið uppi í at stovna eina tjóðskaparfylking seinast í heimsbardaganum. Mustafa varð afturvaldur í 1927, 1931 og 1935; hann varð nevndur Atatúrk, sum merkir "faðir turkanna", og hesi árini setti hann stórar nýskipanir í verk og nútíðargjørdi landið. Ímillum nýskipaninar varð nýggj stýrisskipan, nýggj sivil rættarskipan, valrættur til konufólk, latínska stavraðið varð tikið í nýtslu, og fleirkonuhjúnalag varð bannað. Eisini eggjaði hann landsmonnum at ganga í evropeiskum klæðum og skipaði fyri einari fýra-ára búskaparætlan. Kemal Atatúrk doyði í 1938.

Í 2007 var val í Turkalandi, og samstundis harðnaði andstøðan millum kurdar og turkisku stjørnuna, ið hevur ført við sær eina øking av bæði yvirgangi og av turkiskari nationalismu.

Politikkur

Evropasamveldið

Í 2004 byrjaðu samráðingar um ES-limaskap. Tað eru 32 samráðingarøki, ið skulu góðkennast. Samráðingar um seks av hesum økjum eru byrjaðar. Bert eitt av hesum økjum er í dag góðkent, tað er "tøkni og vísindi".

At byrja við gekk tað væl við kjakinum um ES-limaskap, serliga tí Turkaland hevði eina sterka alliansu við Bretland, sum við Tony Blair á odda hevði formanskapin í ES. Í dag er tað Nicolas Sarkozy, sum situr við formansskapinum í ES, og Fraklandi er einamest móti turkiskum limaskapi. Forsætisráðharrin í Bretlandi Gordon Brown, er heldur ikki so heitur fyri turkiskum limaskapi.

Turkiska nationalisman er einamest við til at seta fóti fyri øllum samráðingunum um turkiska limaskapin í ES. Eitt stórt problem í mun til hetta er, at turkiski herurin er alt ov sterkur. At turkar enn forfylgja minnilutum, so sum kurdum, kristnum og sínum egnu atfinnarum, við lógini móti at tosa niðursetandi um alt, sum er turkiskt. Enn vil Turkaland ikki viðurkenna Kýpros og vil ikki loyva skipum úr Kýpros at leggja at í turkiskum havnum, bert við hesi avgerð brýtur Turkaland við 8 økir, ið skulu góðkennast av ES.

Mentan

Marknaðir ella basarar eru vanligir í mongum turkiskum býum. Turkaland er gitið fyri listhandverk sítt, helst vøkru teppini, lutir úr leiri, leðurvørur og smíðaðar lutir úr kopari. Teppini verða knýtt av silkitráði og bummullartráði og hava vøkur mátað mynstur ella blómumynstur, ið ofta eru úr heimstaði vevarans.

Siður er, at fólk hittast á uttandurakaféum, helst mannfólkini. Teir koma hagar at drekka te ella turkiskt kaffi, roykja pípu og práta. Ofta spæla teir kort ella damma. Bara mannfólk roykja vatnpípu. Roykurin verður sogin ígjøgnum langa slangu. Sterkt, svart kaffi er væl umtóktur drykkur í Turkalandi.

Landfrøði

Landafrøðisliga liggur bara 3 prosent av Turkalandi í Evropa. Restin liggur í Asia. Landslagið er fjølbroytt, og veðurlagið er skiftandi, nógvastaðni fruktar væl, og landið er sjálvbjargið við mati.

Búskapur

Ferðavinna

Fleiri milliónir ferðafólk koma til Turkalands á hvørjum ári at njóta góða veðrið, at vera á sandstrondunum og at síggja fornminni. Ferðavinnan er ein av høvuðsvinnuvegunum í Turkalandi.

Landbúnaður

Annaðhvørt fólk í Turkalandi arbeiðir í landbúnaðinum. Bøndurnir dyrka m.a. hveiti, bummull, tubbak, sukurrøtur og frukt. Fram við Svartahavi dyrka teir nógv te, tað er væl dámdur drykkur í Turkalandi. Konufólk gera mesta landbúnaðararbeiði. Nógv og góð búnaðarjørð er í Turkalandi, og landið dyrkar nóg mikið til egna nýtslu og til útflutnings.

Fólkið

Meginparturin av fólkinum er muslimar, ið tala turkiskt; men eingin ríkisátrúnaður er í landinum. Miðallívsævin í landinum er 75.73 ár.

Mál

 Turkiskt
 Kurdiskt
 Aserbadjanskt
 Zazaiskt
 Kabardiskt

Fólkasløg

 Turkar 80 %
 Kurdar 20 %

Átrúnaður

 Muslimar 99,8 %
 Onnur 0,2 %

Myndir

Hygg eisini at

 Ankara
 Istanbul
 Evropa
 Asia
 Listi yvir forsetar Turkalands

Ávisingar úteftir

 Presidency of the Republic

Asia
Evropa
Miðeystur


Fenerbahçe

Fenerbahçe Spor Kulübü ella FB er eitt ítróttarfelag og fótbóltsfelag úr Istanbul í Turkalandi. Felagið varð stovnað í 1907 og er tað mest vinnandi fótbóltsfelagið í Turkalandi við 18 turkiskum meistaraheitum. Felagið hevur eisini luttikið í evropeiskum fótbólti og hevur í hesum sambandi spælt móti føroyska B36 í Champions League undankappingini í 2006-07. Fenerbahçe vann báðir dystirnir móti B36 og kom víðari, men taptu í 3. rundu móti Dinamo Kiev. Í UEFA Champions League 2007-08 komu teir víðari og komu til kvartfinaluna, sum teir spældu móti enska felagnum Chelsea FC, teir vunnu heimadystin 2-1, men taptu á útivølli 2-0.

Stadion hjá teimum, Fenerbahçe Şükrü Saracoğlu Stadyumu, liggur í býarpartinum  Kadıköy, sum liggur í asiatiska partinum av Istanbul og er tað mest nýmótans fótbóltsstadion'ið í Turkalandi. Tvey onnur feløg, ið kappast móti Fenerbahçe eru Beşiktaş og Galatasaray.

Heiður

Altjóða kappingar
 UEFA Champions League:
 Kvartfinalur (1): 2007–08

 UEFA Europa League:
 Hálvfinalur (1): 2012-13

Turkiskar kappingar
Turkiska meistaraheitið, vinnarar (18):  1959, 1960-61, 1963-64, 1964-65, 1967-68, 1969-70, 1973-74, 1974-75, 1977-78, 1982-83, 1984-85, 1988-89, 1995-96, 2000-01, 2003-04, 2004-05, 2006-2007, 2010-2011
Nummar tvey (18): 1960, 1961-62, 1966-67, 1970-71, 1972-73, 1975-76, 1976-77, 1979-80, 1983-84, 1989-90, 1991-92, 1993-94, 1997-98, 2001-02, 2005-2006, 2007-2008, 2009-2010, 2011-2012
Turkiska Steypakappingin, vinnarar (5):  1967-68, 1973-74, 1978-79, 1982-83 2011-2012
Numar tvey (9): 1963, 1965, 1989, 1996, 2001, 2005, 2006, 2009, 2010

Keldur

Slóðir
 Fenerbahçe Spor Kulübü almenna heimasíða

Turkisk fótbóltsfeløg


Enekk

Enekk er fólkatónleikabólkur. voc guit Kári Sverrisson (áður Lamhauge), keyb harm voc Óli Olsen (1993-), bass perc Agnar Lamhauge (1991-97), harm Eyðun Lamhauge (1997), guit Justin Philbrow (1997), el/acc-bass Mikael Blak (2004), drums perc Rógvi á Rógvu (2004), el-guit Heðin Ziska Davidsen (2004). Teirra serliga blandingur av fólkatónleiki og jazz hevur skapt eitt forkunnugt ljóð í føroyska tónleikaheiminum, nevnliga teirra egna.

Útgávur

 1993 Andlit hins tigandi MC; CD 1995.
 1994 Ver sterk mín sál & MC.
 1997 Fýra nætur fyri jól.
 2004 Meðan vit nærkast jørðini.

Umframt

 1991 Amnesty tónar skering 11.

Føroyskir tónleikabólkar


200 (rokkbólkur)

200 (Tveyhundrað) er ein føroyskur rokk- og punkbólkur. Navnið kemur av tí, at limirnir í bólkinum eru 200 % fyri loysing. Bólkurin varð stovnaður í 1996, tá ein samlingsfløga "Rock í Føroyum 2" av ymiskum tónleiki í Føroyum skuldi innspælast. Limirnir í bólkinum eru; sang og gittar Niels Arge Galán, bass Mikael Blak, sum eisini spælur í norðurlendska bólkinum Yggdrasil, og trummur Uni Árting. Áðrenn spældu teir allir í einum øðrum bólki sum æt "Mold". Men tá bólkurin "Mold" varð upploystur, valdu Niels Arge Galán, Mikael Blak og Uni Árting at satsa uppá bólkin "200".

Sangirnir hjá 200 eru allir á føroyskum og eru merktir av skemti og sjálvsironi. Sangurin "Muscleman Blað", sum var ovast á føroyska hittlistanum í fleiri vikur, snúði seg um homoseksuelitet, og her talaði bólkurin at ágangi ímóti teimum samkyndu. Bólkurin kom fram á almenna pallin í 2001 í kappingini "Prix Føroyar" og gjørdist kendur bæði í Føroyum og Íslandi eftir hetta. Á ólavsøku 2005 hevði Norðurlandahúsið, í teirra ólavsøkuframsýning, eitt 2,9 metur høgt roterandi papmaché listaverk, sum var ein fokk jú fingur, og 200 brúkti hetta listaverk sum dekoratión á teirra palli á konsertum..

Fløgan Vendetta varð av allscandinavian.com kosin Besta fløguútgáva í Skandinavia 2012.

Konspiratión

Eftir framførsluna á G! Festivalinum í 2005 við papmasché fokk jú-fingrinum, var ein mynd at síggja á Nym.fo, sum er ein føroysk dagdvølja á netinum við skemti og øðrum, sum vísti 200 á Gøtusandi og eina náttúrumynd frá Mykinesi. Mykines-myndin vísti ein stóran klett, sum lættliga kundi líkst einum fokk jú-fingri. Hugsast kann, at tað var haðani, at Niels og hinir báðir limirnir í bólkinum fingu íblástur til at gera ein stóran fokk jú-fingur.

Útgávur

 2001 200%.
 2005 Viva la Republica.
 2006 Graceland.
 2008 200 Decibel.
 2009 Stokkhólmssyndromið.
 2012 VENDETTA!.

Umframt

 1997 Rock í Føroyum 2 skering 7.
 2001 Prix Føroyar 2001 skering 8.
 2002 Tutl 25 ár – Live 2002 skering 7.

Keldur

Slóðir

 Heimasíða hjá 200.
 MySpace síða hjá 200.
 Lyricwiki - Sangtekstir hjá 200.

Føroyskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Makrel

Makrel er ein føroyskur rokk tónleikabólkur. Hann var áður nevndur Happy? við Sveini Gaard Olsen á trummum. Makrel gjørdist nummar trý í tónleikakappingini Prix Føroyar 2003.

Limirnir í Makrel
 Ári Rouch sang
 Rólant av Reyni guitar
 Rasmus Rasmussen guitar (andaðist 10. oktober 2012)
 Hergeir Staksberg bass
 Magnus Hansen trummur

Útgávur
 2003 Makrel Stinkar.
 2004 Wonderland.
 2006 Transcend.

Makrel løg á øðrum útgávum
 1998 Grótføroyskt undir navninum Happy?. skering 4.
 2003 Prix Krem 2003 skeringar 6 & 11.
 2006 Malagrót skering 10.

Keldur

Føroyskir tónleikabólkar


Viva la Republica

Viva la Republica er ein tónleikaútgáva hjá føroyska rokkbólkinum 200. Útgávan kom fyrst út sum fløga í 2005 (CD) og síðan sum LP pláta í 2006 (LP).

Sangir á fløguni/plátuni
 Tað stóra bankaránið
 Mamma
 Tað einasta góða
 Frustreraðir javnaðarmenn
 Fjern den klud
 MF 666
 Hin sambandsflokkurin
 Muscleman-blað
 Null hugsjón
 Sig ikki nei Kaj
 Pillaavmálaráðharrin
 Salt í sárið
 Drotningavitjan
 Punkurin frá helviti #3
 Eg blívi svakur
 Tað er Hemmiligt

Tekstir, løg, tónleikarar, sangarar o.a.
 Tekstir/løg: 200 (1-14 & 16), Símun úr Konoy (15)
voc guit Niels Arge Galán, bass voc Mikael Blak, drums voc  Uni Árting.
høli Skýrák. húsi Finnur Justinussen/Uni Árting, Niels Arge Galán.

Fløgur
Tónleikaútgávur hjá 200


Wonderland

Wonderland (CD 2004) var onnur fløgan við føroyska tónleikabólkinum Makrel.

 Wonderland
 Walking Away
 Flashback Humour
 Mítt ljós
 Time Is Now
 Recovering
 Imitations
 Drowning
 Opening
 Crime
 Truth Test
 Differences

tekstir Ári Rouch, tónleikur Makrel
vokal Ári Rouch, rh-guit Rólant av Reyni, lead-guit, keyb Rasmus Rasmussen, bass Hergeir Staksberg, trummur Magnus Hansen, keyb Dánjal Gudjónsson (2, 10 & 12), bass progr Jón McBirnie (b 2 & 5, prg 2-3), prod Jón McBirnie.
studio Útvarp Føroya, Skýrák, o.fl. sleeve Høgni Egholm Magnussen (based on artwork by Dave McKean).

Føroyskar tónleikaútgávur
2004


Poetry & Aeroplanes

[]Poetry & Aeroplanes (CD 2003) hjá Teitur Lassen (spjaldur: Teitur), varð givin út altjóða á Universal.

 Sleeping With The Lights On
 I Was Just Thinking
 You’re The Ocean
 Poetry & Aeroplanes
 Josephine
 One And Only
 Rough Around The Edges
 Let’s Go Dancing
 Amanda’s Dream
 Shade Of A Shadow
 To Meet You
 Halfway Between

lyrics/music Teitur Lassen, Jeff Cohen, Matt Bronleewe, o.fl.
voc ac/el-guit piano Teitur Lassen, cello bass el-guit strings  David Mansfield, keyb Patrick Warren/Rupert Hine, bass Jennifer Condos/Pino Palladino, drums  Matt Chamberlain/Jay Bellerose, prod  Rupert Hine
studio El Cortijo Studios (ES), Henson Recording Studios (US), Lawnmower Studios (US)xsleeve Somewhere International.

Á AME í 2005, varð Poetry & Aeroplanes kosin besta fløga 2003-04 og 'Josephine' besti sangur.

Fløgan kom út í USA tveir mánaðar, áðrenn hon fekst í Føroyum. Fyrsta góða árið var fløgan tøk í papphúsa í Føroyum, ið ikki taldi skering 12, hóast hon verður givin í innihaldsyvirlitinum á húsanum.

Teitur Lassen fløgur


Funnings kirkja

Funnings kirkja er ein av gomlu trækirkjunum í Føroyum. Hon varð vígd 30. november 1847 og er tískil yngst av gomlu trækirkjunum. Porkeris kirkja varð eisini vígd í 1847, men nakrar mánaðar frammanundan. Funnings kirkja er harafturat einasta trækirkja og elsta kirkja í Eiðis prestagjaldi. Til 1929, tá Gjáar kirkja varð vígd, var Funnings kirkja eisini sóknarkirkja, ið fevndi um bygdirnar Funning og Gjógv.

Staðið, har kirkjan stendur, verður nevnd niðri í Hólma. Í dag líkist økið ikki einum hólmi, men ein á (Tentlá) rennur norðanfyri kirkjuna; hon er í dag løgd undir heilt.

Kirkjan hevur 10 benkur mannfólkamegin og 9 konufólkamegin. Prædikustólurin er framman fyri fremsta konufólkabonk.

Keldur

Slóðir úteftir

Funningur
Mentan
Kirkjur í Føroyum
Føroyska Fólkakirkjan


Slættaratindur

Slættaratindur er hægsta fjall í Føroyum. Hann røkkur upp á 880 m.

Eystursíðan er brøtt. Vanliga gøtan niðan á Slættaratind er av Eiðisskarði niðan undir tindin. So verður gingið runt um tindin vestur og norður um og eystur móti tromini. Har er best er at koma niðan á tindin. Tað slepst tó upp sunnanifrá eisini, men har er meiri illgongt.

Norðanfyri er næsthægsta fjall í Føroyum, Gráfelli. Eystanfyri liggur bygdin Funningur og vestanfyri er Eiði

Keldur

Fjøll í Føroyum
Eysturoy


Tangz

Tangz er ein rokkbólkur úr Tórshavn. Bólkurin var nummar trý í Prix Føroyar 2001.

Limir í Tangz
 Rókur J. Jakobsen vocal
 Dánjal Dam á Neystabø keyb.
 Rói H. Christiansen guitar
 Halgir W. Arge, drums perc.
 Hallur Johannesen  bass perc'.'

 Útgávur
 1999 Undir somu dýnu (ep).

 Umframt
 1999 Prix ‘99 skering 7.
 2001 Prix Føroyar 2001 skering 3.
 2003 Ung um aldamótið II'' cd1/skering 4.

Føroyskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Undir somu dýnu (ep)

Undir somu dýnu (CD 1999) við Tangz.

Sangir á fløguni
 Undir somu dýnu
 Vit
 Stundur
 Tað hon ger

Tóneikarar, studio o.a.
 lyrics Rókur J. Jakobsen, music Tangz.
 voc Rókur J. Jakobsen,
 keyb. Dánjal D. á Neystabø
 guitar Rói H. Christiansen
 drums perc Halgir W. Arge,
 bass perc Hallur Johannesen
 studio: Studio Pegasus.

Fløgur
Føroyskar tónleikaútgávur


Kevin Cosgrove

Kevin M. Cosgrove (6. januar, 1955 – 11. september, 2001) úr West Islip, New York var eitt av offrunum í 11. september-yvirgangsálopunum. Cosgrove var fangaður í eini skrivstovu í landnyrðingshorninum á 105. hædd í sunnara torninum. Saman við honum vóru starvsfelagin Dough Cherry og ein annar ónevndur persónur.

Eftir at hava ringt til skyldfólk ringdi hann til neyðkall (911) um hjálp. Meðan hann enn var á tráðnum skramblaði bygningurin saman kl. 09:59 (14:59 føroyska tíð), og sambandið reyk. Síðstu orð hansara vóru "Oh God! Oh..." (føroyskt: "Á, Gud! Á...").

Kevin Cosgrove var varastjóri hjá Aon Corporation. Hann var 46 ára gamal. Líkið varð funnið, áðrenn vika var liðin, og hann varð jarðaður 22. september í St. Patrick-kirkjugarðinum í Huntington, New York.

Upptøkan av neyðarkallinum varð spæld til rættarmálið hjá Zacarias Moussaoui.

Útvortis slóðir

 Neyðarkallið flættað saman við myndum av bygninginum.
 Ein onnur upptøka.

Amerikanarar
Føðingar í 1955
Andlát í 2001


MC-Hár

MC-Hár er ein føroyskur rokkbólkur. Í 1999 luttóku teir í Prix Froyum og gjørdust nummar trý.

Manning
Ymisk manning, ið m.a. hevur talt:
keyb voc Tróndur Bogason Hansen,
voc Niels Uni Dam,
voc Allan Mortensen,
guit Niels Arge Galán,
guit Jónas Bloch Danielsen,
guit og sang Torkil Olsen (andaðist 2013)
voc Rókur Jákupsson
Heri Reynheim
trummur Petur Weihe Dalsgaard

Útgávur

 1998 Framvegis uttan vit (cd).
 1999 Burn Me EP.

Umframt:

 1995 Rock í Føroyum skering 12.
 1999 Prix ‘99 skeringar 3 & 13.
 2002 Tutl 25 ár – Live 2002 skering 6.
 2003 Prix Krem 2003 skeringar 2 & 12.

Heiður
Nummar trý í Prix Føroyar 1999.

Føroyskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Framvegis uttan vit (fløga)

Framvegis uttan vit er fløga við MC-Hár útkomin í 1998. Upptøkan fór fram í West River Recording Studio.

Skeringar

Persónar
 Tónleikur: MC-Hár
 Sangur: Spark Buzz N (Niels Uni Dam)
 Ljómborð, vog, prog og perc: Tjé (Tróndur B. Hansen)
 Sangur og klarinet: MC-Allah (Allan Mortensen)
 Sangur og gitar: C-987B (Torkil Olsen)
 Bassur: WWW . shakespeare
 Trummur: Dr. D
 prog: Eyðfinn Drewsen
 Sleeve: Eyðun Jakobsen/Alan Jiménez - Pappagallo, Tjé, Ólavur N. Debess.

KELDUR

Føroyskar tónleikaútgávur


EP (Clickhaze)

EP (CD 2002) við Clickhaze.

 Daylight
 Skirvin Flá
 Sorrig og Glæde
 Frozen Lullaby
 Notes from the Underground
 Indigo Brow

lyrics Petur Pólson (1-2 & 5-6), Jens L. Thomsen (4), Thomas Kingo (5), music Clickhaze (1-2 & 4-6), traditional (3).
voc Eivør Pálsdóttir, voc Petur Pólson, hammond-organ moog ac-bass Mikael Blak, guit Bogi á Lakjuni, drums perc Høgni Lisberg, bass Jens L. Thomsen, guit Jón Tyril, prod Jón Tyril, Clickhaze.
studio Lundgaard Studios (DK), Jak-Zak Studios, Útvarp Føroya (1-3); Norðurlandahúsið (4-6). sleeve Búi Tyril, Jón Tyril.

2002
Føroyskar tónleikaútgávur


Eivør Pálsdóttir (fløga)

Eivør Pálsdóttir (CD 2000) við Eivør Pálsdóttur. Hennara fyrsta solofløga.

 Ástarstund
 Randaðu rósur
 Vakrasti dreymur
 Áh, kundu á tíðarhavi
 Vársins ljóð
 Lítla barnið
 Í Gøtu ein dag
 Silvurkannan
 Føroyar mín móðir
 Jesuspápin
 Som den gyldne Sol frembryder
 Giv Fred framdeles
lyrics/music Eivør Pálsdóttir, o.fl.
voc Eivør Pálsdóttir, voc Hans Jacob á Brúnni (7 & 12), voc Fótatraðk (kvøðing á 7), ac-bass Mikael Blak, guit Búi E. Dam, drums perc Brandur Jacobsen, keyb Tróndur Bogason (1, 3-4 & 7).
studio Focus Recording (DK), Fuglafjarðar Kirkja, Blásatova í Gøtu. sleeve Jonna Klæmintsdóttir/Niels Arge Galán, Uni Árting.

Eivør Pálsdóttir fløgur


Absalon Guttormsen

Absalon Guttormsen (5. mai 1830 – 11. juli 1902) var bóndi í Útistovu á Trøllanesi. Hann var sjálvlærdur lærari í Kalsoynni 1875 – 1893. Hann var virkin í Føringafelag og var frá umleið 1870 íðin fráhaldsmaður, og virkaði fyri at stovna fráhaldsfeløg ymsastaðni, serliga í Norðoyggum og í Eysturoy. Tingmaður fyri Norðuroyggjar 1861 – 1869 og 1873 – 1877.

Absalon var bóndasonur í Útistovu á Trøllanesi, elstur av 4 systkjum. Hann fór ungur til Tvøroyrar, har hann lærdi til snikkara. Absalon festi eftir pápan, Guttorm Absalonsen, í 1857, 26 ára gamal, og sat við festinum í 39 ár, tá sonurin Poul Johannes tók festið eftir hann. Absalon giftist í 1855 við Ellen Sofie Jensdatter av Viðareiði. Tey fingu 9 børn, ið øll fingu eftirnavnið Østerø.
Absalon var framburðsmaður, og longu í 1865 var hann partaeigari í Norderø Fiskeri- og skibsselskab af 1865, sum árið eftir keypti skonnartina Caprice, 63 registartons til støddar. Endamálið var at reka fiskiskap undir Føroyum og síðani farmasigling afturat. Eftir miseydnaða roynd at reka fiskiskap fór skipið í farmasigling, og í 1871 keypti skiparin, Jóhannes Johansen allan partapeningin.
Í 1872 var við lóg ásett, at øll børn yvir 7 ára aldur skuldu hava skúlagongd. Absalon átók sær sjálvur at vera lærari í Kalsoynni 1875 til 1893, og í 1895-96 var hann lærari í Kunoy, hóast hann ikki var læraralærdur. Hann var talsmaður fyri at fáa føroyskt mál inn í skúlan og at avtaka uttanatslæruna.
Frá umleið 1870 var Absalon íðin talsmaður fyri fráhaldsrørsluna, ið tók seg upp um hetta mundið. Hann ferðaðist um allar Norðuroyggjar og eystursíðuna á Eysturoynni og eggjaði til at stovna fráhaldsfeløg fyri at tálma stóru rúsdrekkanýtsluni.
Absalon var íðin tjóðskaparmaður og virkin í Føringafelag. Í blaðgreinum (td. Dimmalætting nr. 49, 1895) streingir hann á fyri at vinna føroyskum máli rættindi í kirkju og á tingi. Hann var tingmaður fyri Norðuroyggjar 1861 – 1869 og 1873 – 1877.
Absalon doyði brádliga á Trøllanesi 11. juli 1902, 72 ára gamal. Hann er grivin á Trøllanesi, har minnissteinur er settur yvir hann. Steinurin hevur hetta ørindi, eftir Símun av Skarði, sum innskrift:

 Royna alt tað besta kjósa,
 sýna fólki hugsnarleið
 vísa vinum vegin ljósa
 so útrann títt æviskeið

Keldur
 Hans Jacob Debes: Nú er tann stundin..., Føroya Skúlabókagrunnur 1982, bls. 208 – 211
 Óli Wolles: Absalon Guttormsen á Trøllanesi, Varðin bd 54, Hefti 3-4, 1987, bls. 140 – 174

Føðingar í 1830
Andlát í 1902
Føroyskir bóndir
Føroyskir politikarar


Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins

Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins (Nordisk Råds Litteraturpris) varð stovnað av norðurlendsku stjórnunum í 1961. Virðislønin verður latin árliga av Norðurlandaráðinum, fyrstu ferð í 1962. Í 1962 var virðislønin 50.000 dkk. Síðan 1995 hevur hon verið 350.000 dkk.

Virðislønin verður latin fyri eitt bókmentaligt verk skrivað á norðurlendskum máli. Endamálið við virðislønini er at økja um áhugan fyri máli og bókmentum í Norðurlondum og fyri norðurlendska mentanarfelagskapinum.

Higartil hava bert tveir føroyingar fingið Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, William Heinesen fekk hana í 1965 fyri Det gode håb og Rói Patursson fekk hana í 1986 fyri yrkingasavnið Líkasum. Tóroddur Poulsen hevur verið tilnevndur seks ferðir: 1996, 2002, 2005, 2009, 2011 og 2014.  Jóanes Nielsen hevur verið tilnevndur fimm ferðir: 1988, 1994, 1999, 2004 og 2013, meðan Carl Jóhan Jensen hevur verið tilnevndur fýra ferðir: 1991, 1998, 2007 og 2008.

Móttakarar

Sí eisini
 Tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins frá Føroyum
 Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
 Umhvørvisvirðisløn Norðurlandaráðsins
 Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins
 Filmvirðisløn Norðurlandaráðsins

Keldur

Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Bókmenta virðis- og heiðurslønir
Norðurlond
Norðurlendskt samstarv


Funnings sóknar kommuna

Funnings sóknar kommuna, fyrrverandi kommuna í Føroyum

Søga

Funnings sóknar kommuna varð stovnað 1. oktober 1906, tá Funnings sókn tók seg úr Eysturoyar prestagjalds kommunu. Kommunan fevndi um bygdirnar Funningur og Gjógv.

Tá Gjógv gjørdi av at fara úr kommununi, syndraðist hon, og hon varð endaliga tikin úr gildi hin 1. januar 1948. Í hennara stað komu Funnings kommuna og Gjáar kommuna.

Borgarstjórar/Bygdaráðsformenn
1906-1908: Peter Petersen, Funningur
1909-1918: Petur Christian Joensen, Gjógv
1918-1921: Hans Johannesen, Funningur
1922-1930: Johan Kallsoy, Gjógv
1931-1934: Jacob Sofus Jacobsen, Gjógv
1935-1938: Sofus Debes, Gjógv
1939, 1941: Daniel Klein, Gjógv
1940, 1942: Petur A. Petersen, Funningur
1943-1946: Petur S. Dahl, Funningur
1947: Leivur Klein, Gjógv

Kommunur í Føroyum
Eysturoy


Rakel Helmsdal

Rakel Helmsdal er fødd 25. september 1966 í Tårnby á Amager, men hevur búð meginpartin av lívi sinum í Havn. Millum 1990 og 1996 búði hon fimm ár í Fraklandi, har hon skrivaði fýra av bókum sínum. Rakel er dóttir Guðrið Helmsdal, yrkjara og Ole Jakob Nielsen, listamann. Rakel hevur útgivið skaldsøgur, stuttsøgur og yrkingar og fleiri av bókum hennara eru týddar til onnur mál. Hon er partur av høvundatrioini, sum skriva børkurnar um lítla og stóra skrímsl, skrivaðar á trimum upprunamálum og higartil týddar til 15 onnur mál. Hini í trioini eru íslendski myndprýðarin og høvundurin Áslaug Jónsdóttir og svenski rithøvundurin Kalle Güettler.

Rakel Helmsdal hevur marionett-leikhúsið Karavella Marionett-Teatur, har hon setir upp egnar leikir. Hon var forkvinna í Rithøvundafelag Føroya 2009 til 2011.

Hevur hon arbeitt burturav sum listafólk síðani 2005. Síðani 2011 hevur hon arbeitt miðvíst við myndlist eisini og tvær av bókum hennara eru útkomnar við egnum myndum.

Bibliografi

Bøkur

 1995 - Tey kalla meg bara Hugo (2. útgáva: 2003) skaldsøga
 1996 - Søgur úr Port Janua, stuttsøgusavn
 1997 - Hvørjum flenna likkurnar at, Hugo? skaldsøga
 1998 - Drekar og annað valafólk, dtuttsøgusavn við myndum eftir Edward Fuglø
 2003 - Kom yvirum, Hugo! skaldsøga
 2004 - Nei! segði lítla skrímsl, myndabók,skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
 2006 - Stór skrímsl gráta ikki, myndabók, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
 2007 - Gott hugflog Hugo, skaldsøga
 2007 - Myrkaskrímsl, myndabók, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
 2008 - Skrímslasótt, myndabók, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
 2008 - Várferðin til Brúnna, Úr Mosakulluni 1,skaldsøga við myndum eftir Edward Fuglø
 2009 - Veturin hjá Undu, Úr Mosakulluni 2, skaldsøga við myndum eftir Edward Fuglø
 2010 - Skrímslavitjan, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
 2011 - Skrímslahæddir, myndabók, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
 2011 - Veiða vind, tónleikaverk, bók og fløga. Rakel skrivaði tekstin, Kári Bech gjørdi tónleikin og Janus á Húsagarði teknaði myndirnar. Tónleikaverkið var framført í Norðurlandahúsinum fyri 3500 børnum úr øllum landinum. - á íslendskum í 2013 - á enskum av London Symphony Orcestra í 2016
 2011 - Revurin við silkiturriklæðinum, myndabók við egnum  myndum
 2013 - Klandursskrímsl, myndabók, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
 2014 - Hon, sum róði eftir ælaboganum, skaldsøga
2017 - Skrímslakiskan, myndabók, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
2018 - Neyðars skrímsl, myndabók, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
2018 - Miljuløtur, stuttsøgusavn við myndum eftir Kathrinu Skarðsá
2019 - Loftar tú mær?  myndabók við egnum myndum
2020 - Kjarr, skaldsøga, myndir eftir Kathriun Skarðsá
2021 - Skrímslaleikur, myndabók, skrivað saman við Áslaug Jónsdóttir og Kalle Güettler
2021 - Reiggjan, myndabók við egnum myndum

Stuttsøgur og yrkingar

 1989 - Firvaldaseljarin, stuttsøga (Brá)
 1989 - Dýpið, stuttsøga (Brá, seinni umsett til norskt í Fysta ferda bort, Samlaget, 1993)
 1990(?) - Ferðandi í tíð og rúmd (ferðahugleiðing (Varðin 52))
 1993 - Delirium symphonica (yrking í Brá)
 1995 - Glámlýsi og mánalátur, stuttsøga (Birting 1995, og Søgur úr Port Janua, BFL, 1996)
 1995 - Argantael, stuttsøga (Ein varligur dráttur í tara, MFS, 1995)
 1993 - Køksgluggin, stuttsøga (Barnablaðið nov. & des. 1993, myndir Edward Fuglø, og í Drekar og annað valafólk, BFL, 1998)
 1995 - Apríl, stuttsøga (Søgur úr Port Janua, BFL, 1995, og Heiðin hind, Skúlabókagrunnurin, 1999)
 1996 - Skerdu vit veingir tínar, Ikaros?, stuttsøga (Søgur úr Port Janua)
 2001 - Angi av ribes, stuttsøga (Mjørki í heilum, BFL, 2001)
 2002 - Huldumjørkin, stuttsøga (Vit lesa. Kom við (Skúlabókagrunnurin) 2002)
 2005 - Alioth, stuttsøga ("Mín jólabók 2005", BFL)
 2006 - Fimm mans til eina kvartett, stuttsøga (Svartideyði og aðrar spøkilsissøgur, BFL 2006)
 2007 - Kvirra nátt, stuttsøga ("Mín jólabók 2007", BFL)
 2008 - Ov nógv av tí góða - og eitt sindur afturat, stuttsøga ("Mín jólabók 2008", BFL)
2009 - Ongin inn, stuttsøga ("Mín jólabók 2009", BFL
2009 - Ringrás - 3 smátekstir til bók hjá Oggi Lamhauge
 2010 - Spitølsk, , stuttsøga (Elskar - elskar ikki,  BFL)
2013 - Ljósareyðir UFO’ar, stuttsøga (Mín jólabók 2013, BFL)
2014 - Suð av ymsum ættum, stuttsøga (Mín jólabók 2014, BFL)
2015 - Akkurát um Klikk-Karl, stuttsøga (Mín jólabók 2015, BFL)
2016 - Út í vindin, stuttsøga (Mín jólabók 2016, BFL)
2017 - Tú ert púra svøk!, stuttsøga (Mín jólabók 2017, BFL)
2017 - Koparprent yrking (Vencil18)
2017 - Lívið, alheimurin og alt, yrking (Vencil18)
2018 - Same old story, yrking (Varðin, 2018)
2018 - Sloppin úr fangabúri, yrking (Varðin, 2018)
2018 - The night is dark, yrking (Varðin, 2018)
2018 - Loftar tú mær?, stuttsøga (Mín jólabók 2018, BFL)
2019 - Omma mín er ein eingil, yrking (Mín jólabók 2019, BFL)
2020 - Runsivalsstríðið, stuttsøga (Varðin 2020)
2020 - Blómumóðir, stuttsøga (Mín jólabók 2020, BFL)
2021 - Hiraeth ella Minnir um brandgula gleði, yrking (varðin 2021)
2021 - Kveik, yrking (Varðin 2021)
2021 - Vitið, yrking (Varðin 2021)
2021 - Ventilurin, stuttsøga (Mín jólabók 2021, BFL)

Sjónleikir
1988 – Nær kemur kavin?
1989 – Ævinliga árið
1989 – Brúsajøkul
1996 – Kvarnareygað Purpurreyða
1997 – 5 violettir flugusoppar
1998 – Tá mánin setur og sólin rísur
1999 – Vitavørðurin
2000 – Sildrekin
2002 – Gomul skuld
2011 – Revurin við silkiturriklæðinum
2012 – Skrímslini
2014 - Veiða vind
2016 - Dansa so væl og leingi
2017 - Skrímslalív

Heiðurslønir
 2020: Fekk Listafólkaløn í 3 ár frá Mentanargrunni Landsins
 2020: Loftar tú mær? tilnevnd Barna- og ungdómsheiðursløn Útnorðurráðsins
 2020: Loftar tú mær? tilnevnd Barna- og ungdómsheiðursløn Norðurlandaráðsins
 2020: Loftar tú mær? fekk Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs fyri myndabókina Loftar tú mær
 2020: Tilnevnd ALMA-heiðurslønina (Astrid Lindgren Memorial Award)
2019: Miljuløtur tilnevnd Barna- og ungdómsheiðursløn Norðurlandaráðsins
 2019: Tilnevnd ALMA (Astrid Lindgren Memorial Award) 2017
2018: Neyðars skrímsl tilnevnd Barna- og ungdómsheiðursløn Norðurlandaráðsins
 2017: Neyðars skrímsl fekk Barna- og ungdómsvirðisløn Íslands
 2017: Hon, sum róði eftir ælaboganum tilnevnd Barna- og ungdómsheiðursløn Norðurlandaráðsins
 2016: Hon, sum róði eftir ælaboganum fekk Barna- og ungdómsheiðursløn Útnorðurráðsins
 2016: Hon, sum róði eftir ælaboganum á IBBY Honor List 2016
 2014: Tilnevnd ALMA (Astrid Lindgren Memorial Award)
 2013: Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs  fyri bøkurnar og leikirnar Skrímslini og Veiða vind
 2013: Tilnevnd ALMA (Astrid Lindgren Memorial Award)
 2013: Klandursskrímsl tilnevnd Barna- og ungdómsbókavirðislønina Norðurlandaráðsins (Ísland tilvendi bókina).
 2012: Veiða vind tilnevnd Nordisk Børnebogspris
 2011: Skrímslahæddir tilnevnd Fjörðuverðlaun í Íslandi
 2009: Várferðin til Brúnna tilnevnd Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Útnorðurráðsins.
 2008: Virðisløn í stuttsøgukapping um at skriva stuttsøgu til ungdóm fyri Spitølsk
2007 - Barnabókaverðlaun Menntaráðs Reykjavíkur fyri Stór skrímsl gráta ikki
2005 - Fekk 3 ára starvsløn frá Mentanargrunni Landsins
2004 - Dimmalim heiðursløn (Ísland) fyri Nei! segði lítla skrímsl
1996 - Barnabókaheiðursløn Tórshavnar Býráðs fyri Tey kalla meg bara Hugo

Keldur

Slóðir

 BFL.fo
 Almenna heimasíðan hjá Rakel Helmsdal

Helmsdal, Rakel
Føðingar í 1966
Føroyskir kvinnuligir rithøvundar
Føroyskir barnabókahøvundar


Landsfelagið fyri fólk við autismu

Landsfelagið fyri fólk við autismu, vanliga stytt LFA, er eitt av feløgunum í MBF. LFA er eisini limur í danska felagnum, Landsforeningen Autisme. Endamál felagsins er at stuðla teimum, ið hava autismu, og teirra avvarðandi, og at upplýsa um brekið autismu. Adressa felagsins er hjá formanninum, sí heimasíðuna hjá LFA ella Landsforeningen Autisme.

Felagsskapir


Uganda

Uganda (enskt; Republic of Uganda, swahili; Jamhuri ya Uganda), ella Lýðveldið Uganda er stórt land í Eysturafrika við umleið 36 mió. íbúgvar.

Søga
Tá ið farið var at leggja jarnbreytir í 1931, fingu túsundtals ugandarar arbeiði. Í Uganda fekk jarnbreytafelagið sær eisini arbeiðarar úr Asia, sum vórðu sendir heimaftur, tá ið arbeiðið varð liðugt.

Fyri tað, at Uganda loysti frá Bretlandi, var tað ríkt land. "Perlan í Afrika" kallaði kendi politikarin Winston Churchill tað. Men í 1986 var landið oyðilagt og á húsagangi. Frá 1971 til 1979 stýrdi rái einaræðisharrin Idi Amin landinum. Túsundtals menniskju vórðu jagstrað og myrd. Evropearar og ásiatar vórðu riknir av landinum, og hald varð steðgað, tá ið umheimurin varnaðist, hvussu rotið og harðrent Idi Amin-stýrið var. Í 1979 varð Idi Amin rendur frá og flýddi, men viðurskiftini batnaðu ikki fyrr enn í 1986, tá ið Yoweri Museveni kom til valdið og gjørdist forseti í landinum. Uganda stríðist nú við at endurreisa búskapin og fáa í gildi fólkaræðiliga stýrisskipan.

Búskapur

Ídnaður

Oljuvinna

Í Uganda eru ovurstórar nøgdir av olju funnar, og í 2009 byrjar beinhørð kapping millum heimsins størstu oljufeløg, ið síggja sær møguleika fyri vinningi í landinum. Startskotið til hetta var í januar 2009, tá kanadiska oljufelagið Heritage Oil fann tað, sum helst er størsta fund á landi sunnanfyri Sahara. Hetta fund ber heitið "Giraffe 1", og metingin sigur, at har finnast í minsta lagi 400 milliónir tunnur av olju. Síðan hava útlendsk oljufeløg funnið tíggjutals onnur fund har vesturi í Uganda. Til samanberingar kann nevnast, at í sjeytiárunum vóru oljufundini í Norðsjónum 400 milliónir tunnur. Nýggjasta metingin haðani er, at umleið 20 milliónir tunnur eru eftir, áðrenn liðugt er við olju úr Norðsjónum. Kandiska Heritage Oil hevur borað átjan brunnar í Uganda, og í øllum brunnunum varð olja funnin. Síðsta oljufelag, ið fann olju í Uganda, var írsk-bretska Tullow Oil í august 2009. Hetta felag metir, at minst 700 milliónir tunnur eru í vestara partinum av Uganda.

Politikkur

Mannarættindi

Samkynd

Tingið í Uganda hevur fyrireikað eina lóg, sum loyvir mismuni og hatri mótvegis samkyndum, tvíkyndum og transpersónum. Lógin, ið verður rópt Anti-Homosexuality Bill hevur verið ávegis síðani 2009. Umrødda lógin heimildar mismuni mótvegis teimum, ið eru, ella kunnu hugsast at vera, samkynd. Núverandi revsilóg í Uganda forbjóðar longu, at fólk av sama kyni eru saman kynsliga, men nýggja lógaruppskotið er nógv meira víðgongt. Lógaruppskotið leggur upp til deyðarevsing fyri provokerandi samkyndleika, ger tað revsivert, um man ikki innan 24 tímar fráboðar, at man veit um ein samkyndan og kann geva sjey ára fongsulsrevsing fyri at arbeiða fyri rættindunum hjá samkyndum, tvíkyndum ella transpersónum. Sudan, Jemen, Móritania, Iran og Saudiarábia hava longu sett deyðarevsing í verk fyri samkyndleiki .

Í Uganda verður arbeitt við einari lóg, sum skal gera tað revsivert við deyðadómi at vera samkyndur við HIV, og revsivert við lívlangari fongsulsrevsing at gifta seg við einum av sama kyni. Barack Obama hevur kalla lógaruppskotini andstygilig, men mest víðgongdu røddirnar í Uganda vilja enn gera lógirnar veruleika. Uganda samtykti í 2014 eina lóg sum ger at samkynt kunnu revsast við upp til lívlongum fongsli. Lógin ger tað eisini revsivert ikki at melda tann sum er undir illgruna fyri at vera samkyntur í Uganda, og lógin er fordømd av so at siga øllum Vesturheiminum. Noreg og USA hava millum annað steðga allari peningaligari hjálp til landið. Allir samkyntir ugandarar fáa friðskjól í Skotlandi .

Keldur

Hygg eisini at
Afrika


Brøðrasamkoman

Brøðrasamkoman er vanligt heiti á kristnari leikmanna vekingarrørslu í Føroyum. Brøðrasamkoman er í dag tann størsta kristna samkoman uttanfyri fólkakirkjuna við samkomuhúsum í flestu størru bygdum, td. Ebenezer í Havn, Betesda í Klaksvík, Berøa í Saltangará, Hebron á Argjum og Bethel í Vági. Íalt hevur samkoman eini 30 samkomuhús í størri og smærri bygdum um alt landið, tey flestu við bíbilskum navni, umframt at onkur samkoma heldur til í leigaðum hølum, td. samkoman Lívdin í Hoyvík. Brøðrasamkoman hevur ongan skrásettan limaskap, men fevnir helst um eini 12% av fólkatalinum í Føroyum, í støðum upp til 40%. Hvør bygdasamkoma er sjálvstøðug, og rørslan er ikki skipað í  landsnevnd ella líknandi. Ongin er formliga settur í starv í samkomuni. Rørslan hevur ongan prest at leiða samkomufundirnar ella at prædika.

Læra
Brøðrasamkoman hevur ikki nakra trúarjáttan, men læran er í samsvari við apostólsku trúarjáttanina. Brøðrasamkoman uppfatar menniskjað sum syndugt, og tí má tann einstaki “venda um” og “verða frelstur”. Dópurin er fyrst og fremst ein játtan og ein vitnisburður eftir at ein er frelstur. Í mun til aðrar vekingarrørslur leggur brøðrasamkoman dent á, at frelsan er “ævig”, tað vil siga, at hon kann ikki missast aftur.
Rørslan leggur dent á ikki at taka sær onnur heiti enn tey, sum verða nýtt í Nýggja Testamenti um tey kristnu, og haðani kemur heitið brøður ella brøðrasamkoman. Tey, ið hoyra til rørsluna verða á manna munni ofta eisini nevnd baptistar, og sipar hetta til dópsfatanina, at rørslan bert doypir fólk, sum sjálvi kunnu játta sína trúgv og svara fyri sín dóp. Dópur fer tí vanliga fram frá uml. 10 - 12 ára aldri og uppeftir. Dópur í brøðrasamkomuni fer altíð fram við, at tann doypti verður koyrdur heilt undir í vatni; brøðrasamkoman viðurkennir ikki pinkubarnadóp.

Søga
Brøðrasamkoman er ein grein av eini rørslu, sum byrjaði í Dublin í Írlandi umleið 1825. Fyrsta stóra samkoman var tó í Plymouth í suður Onglandi, og haðani hevur rørslan fingið heitið Plymouth Brethren. Rørslan fór tíðliga í tveir høvuðspartar, kallaðir opnir brøður (open brethren), og lokaðir brøður (eksclusive brethren). Samkoman breiddi seg um miðja 19. øld um Bretland, og í 1865 bar skotski trúboðarin William Gibson Sloan (f. 1838) opnu greinina av rørsluni úr Hetlandi til Føroya. Í 1879 búsettist William Sloan í Havn – Sloans hús við Tinghúsvegin ber navn eftir hann –  og í 1879 var fyrsta samkomuhúsið hjá Brøðrasamkomuni bygt við Tinghúsvegin í Havn, á leið har Havnar Bio er nú. Árið eftir vóru tey fyrstu doypt. Fyrst í 1890-unum var eisini ein lítil samkoma í Miðvági. Síðani kom stígur í, men eftir aldamótið vendi gongdin. Umleið 1906 byrjaðu samkomur á Viðareiði, í Skálavík og í Hvalba, og árini eftir byrjaðu samkomur í fleiri bygdum, td. Porkeri, Vági, Tvøroyri, Sørvági, Gásadali og í Hesti. Tað er hesi árini, at brøðrasamkoman festir seg í Føroyum. Næsta stigið í gongdini er í tveimum: 2 ungir trúboðarar byrja fulltíðar trúboðaratænastu í Føroyum umleið 1915 - 1917: Victor Danielsen úr Søldarfirði og Andrew Sloan úr Havn, sonur William Sloan. Teir ferðast dúgliga bygd úr bygd og halda møti, og hetta gjørdist teirra lívsstarv. Hin tátturin er, at menn fara at halda møti um borð á sluppunum – ofta saman við monnum frá Heimamissiónini. Hesa tíðina upp til seinna kríggið byrja samkomur í fleiri bygdum, td. Klaksvík, Leirvík, Fuglafirði, Toftum, Eiði og Søldarfirði.
Frá umleið 1950 tykist stóri vøksturin hjá rørsluni at minka nakað. Rørslan fylgir tó við broyttum bústaðarmynstri, og í 1960-unum byrjaði samkoman í Berøa í Saltangará, og umleið ár 2000 byrjaði samkoman Lívdin uppi í Hoyvík. Í 1973 byrjaði samkoman Kristnastova millum føroyingar í Keypmannahavn, og nøkur ár seinni byrjaði samkoman Malta í Hirtshals, fyrst serliga sum ein sjómansmissión. Í 1967 bygdi Brøðrasamkoman leguhúsið Zarepta í Vatnsoyrum. Har eru legur fyri ymsar aldursbólkar og áhugabólkar alt summarhálvárið umframt styttri legur flestu vikuskiftini á vetri eisini.
Brøðrasamkoman hevur gingið á odda í at nýta føroyskt mál í samkomuhøpi. Serliga Victor Danielsen var undangongumaður og umsetti Bíbliuna til føroyskt, umframt at hann yrkti og umsetti einar 900 sálmar og 20 bøkur til føroyskt. Brøðrasamkoman er virkin í trúboðan. Einir 50 føroyingar eru um allan heim sum trúboðarar frá brøðrasamkomuni. Brøðrasamkoman hevur serliga seinnu árini eisini verið virkin í sosialum arbeiði, eitt nú við at savna inn klæði og annað at senda til Eysturevropa – tey seinastu árini serliga til Rumenia.

Samkomur

Betesta, í Klaksvík
Ebenezer, í Tórshavn
Lívdin, í Hoyvík
Siloa, Fuglafjørður
Hebron, á Argjum
Hebron, í Leirvík
Filadelfia, í Gøtu
Nazaret, í Kaldbak
Kedron, í Sørvági
Gideon, í Vestmanna
Zion, á Sandi
Vitnið, í Hvalba
Salem, á Tvøroyri
Betania, í Porkeri
Bethel, í Vági
Betania, í Sumba
Salurin, á Kirkju
Smyrna, í Svínoy
Saron, á Viðareiði
Hermon, í Norðdepli
Salurin, í Kunoy
Malta, í Mikladali
Mizpa, á Eiði
Bet-Kar, við Ljósá
Elim, í Søldarfirði
Berøa, í Runavík
Nebo, á Toftum
Nerija, á Skála
Zion, í Kollafirði
Samkoman í Marknagil, Tórshavn

Tilfar
Lívdin, Hoyvík
Ebenezer, Tórshavn
Berghamar, Sigurð: - men Gud gav vøkst. Forlagið Afturljóð, Tórshavn 1992.
Fossing, Henrik: Færøernes Kirkehistorie fra ca 1900 – 1946, Ritgerð við Århus Universitet 1975.
Hansen, Gerhard: Eindarmentan føringa og vekingarrørslurnar, Emil Thomsen, Tórshavn 1987 (s. 171 – 202)
Wolles, Óli: Brødremenigheden på Færøerne 1865 – 1930, Serritgerð við Århus Universitet 1993.

Keldur

Slóðir
Yvirlit yvir samkomur hjá Brøðrasamkomuni: evr.fo[]

Átrúnaður


Ubuntu

Ubuntu er ein ókeypis stýriskipan. Standard koyrur Ubuntu við gnome, men fleiri Ubuntu variantar eru til, eitt nú: Kubuntu sum brúkar KDE, Xubuntu sum brúkar XFCE, Fluxbuntu sum brúkar Fluxbox.

Tey kunnu tað sama sum eitt nú Microsoft Windows ella Macintosh. Og hetta er ókeypis uttan brot á upphavs rættin.

Eisini er tað open Source, og Linux basera.

Útvortis ávísing

 www.ubuntu.com

Teldufrøði


Navnorð

Navnorð eru ein bólkur av orðum, ið lýsa nøvn á ítøkiligum lutum (t.d. stólur, bilur, genta, drongur), fyribrigdum (vestfall, eystfall, mysing, mánalýsi) og hugtøkum (sorg, gleði, longsul) umframt sernøvn (Petur, Sólvá, Enniberg, Sørvágur).

Navnorð verða býtt í felagsnøvn og sernøvn og eru antin kvennkyn, kallkyn ella hvørkikyn.

Hygg eisini at
 Føroyskt mál - Navnorð

Slóðir úteftir
 Navnorð á síðu 12 í bókini Stutt Mállæra (Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen), snar.fo
 Navnorð á síðu 50 í bókini Mállæra (Paulivar Andreasen og Árni Dahl), Føroya Skúlabókagrunnur

Orðaflokkar


ISO

ISO er stytting fyri International Organization for Standardization, ið ásetur millumtjóða standardar á alskyns økjum.

Ávísingar úteftir
 iso.org

Feløg


Trúarjáttan

Ein trúarjáttan er ein tekstur, ið orðar grundleggjandi læruna í eini trúgv.

Í kristindóminum
Í kristindóminum eru fleiri trúarjáttanir. Tær elstu og vanligastu eru apostólska trúarjáttanin og nikæno-konstantinopolitanska trúarjáttanin. Afturat teimum hevur føroyska fólkakirkjan eisini athanasiansku trúarjáttanina og augsburgsku trúarjáttanina. Eisini Luthers Lítla katekismus verður roknað sum ein av teimum 5 trúarjáttanunum í luthersku kirkjuni.

Bæði í fólkakirkjuni og í katólsku kirkjuni er apostolska trúarjáttanin tann vanligasta í sambandi við dópin. Í fólkakirkjuni er hon eisini tann vanligasta í gudstænastuni. Í katólsku messuni verður hinvegin Nikæno-konstantinopolitanska trúarjáttanin meira brúkt.

Í Islam
Í islam verður trúarjáttanin, shahadah, roknað sum ein av teimum fimm súlunum.


KT-depilin

KT-depilin er ein stovnur undir Mentamálaráðnum, ið veitir føroyska skúlaverkinum tænastur á KT-økinum. KT-depilin umsitur teldupostadressur hjá næmingum og lærarum ígjøgnum FirstClass skipanina og bjóðar heimasíðupláss til skúlar. Eisini skipar KT-depilin fyri KT-kortinum fyri føroyskar lærarar og fyri KT-varðaútbúgvingini.

Útvortis ávísing

Heimasíða KT-depilsins

Skúlar í Føroyum
Teldutøkni


Kappróður

At rógva kapp er elligomul ítróttagrein. Frá gamlari tíð hevur verið vanligt, at bátar hava róð kapp, eitt nú á grindaferð ella aftur av útróðri. Tað hevur tó ikki verið undir skipaðum viðurskiftum, men meira tilvildarliga, tá tað bar so á, at bátar fóru somu leið samstundis.

Seinni, serliga eftir at føroyski róðrarbáturin hevði mist sín týdning sum álitið í útróðri, varð farið undir at skipa fyri kappróðri á Ólavsøku og til aðrar stevnur. Fyrstu árini var tað mest við teimum bátum, ið vóru til taks, men seinnu árini hava menn latið smíðað bátar til kappróður. Kendastu bátasmiðirnir á hesum øki eru Niklas í Koltri og seinni Sámal Hansen.

Kappingarnar verða nú skipaðar undir Róðrarsambandi Føroya, RSF, sum er eitt av sersambondunum í Ítróttasambandi Føroya, ÍSF.

Tá róð verður, eru nógvar serstakar orðingar, ið verða nýttar. Til dømis tá tann, ið rør, ikki fær árina niðurí, ella at árin gleppur burtur úr sjónum. Hetta verður á føroyskum rópt: "at fara ov stutt niður í búkin".

Nevnast kunnu tey ensku og donsku heitini, sum eru ávikavist: "to catch a crab" og "at fange en ugle".

Slóðir úteftir

 Róðrarfelagið Knørrur

Greinir

 Færøsk rosport. Í: Morten Larsen: Roning. Mellemgaard 2007.

Ítróttur
Kappróður


Jákup í Skemmuni

Jákup Pauli Christiansen, vanliga nevndur Jákup í Skemmuni, er føroyskur týðari, búsitandi í Svendborg í Danmark. Hann er føddur 27. oktober 1951 í Vági. Flutti 12 ára gamal til Sands, har hann vaks upp í Skemmuni.

Las á Odense Universiteti (nú Syddansk Universitet) og tók cand.phil.-prógv í norðurlendskum máli og bókmentum. Jákup í Skemmuni er serliga kendur sum týðari. Jákup í Skemmuni hevur týtt umleið 200 bøkur til føroyskt, serliga úr svenskum og norskum, fyrst og fremst barna- og ungdómsbøkur, men eisini norðurlendskar klassikarar sum Keisaran av Portugáliu eftir Selmu Lagerlöf.
Meginpartin av bókmentunum hevur hann givið út á egnum forlagi, nevnt Nýlendi. Hann hevur havt týddar stuttsøgur og framhaldssøgur í tíðarritunum Glugganum og Vencli og í blaðnum 14.SEPTEMBER, har hann var blaðmaður frá 1973 til 1976.

Heiður
Jákup í Skemmuni fekk í 1986 Barnabókaheiðursløn Tórshavnar Býráðs fyri týðingar- og útgávuvirksemi sítt, og í 1994 læt Sveriges Författarfond honum virðisløn fyri at týða svenskar bókmentir til føroyskt, seinni eisini starvsløn.

Nakrar týðingar

2021 Tore Renberg: "Tollakur hjá Ingibjørg"; (á norskum: Tollak til Ingeborg, 2020); Sprotin (skaldsøga
2021 Maria Navarro Skaranger: "Bók um sorg (Søgan um Nils i skóginum)"; (á norskum: Bok om sorg (Fortellingen om NIls i Skogen, 2018); Sprotin (skaldsøga)
2021 Monika Fagerholm: "Hvør drap bambi?"; (á lfinnlandssvenskum: “Vem dödade bambi?", 2019); Sprotin (skaldsøga)
2021 Hjalmar Söderberg: "Álvarsama spælið"; (á svenskum: Den allvarsamma leken, 1912); Sprotin (skaldsøga)
2021 Per Petterson: "Menn í mínari støðu"; (á norskum: Menn i min situasjon, 2018); Sprotin (skaldsøga)
2020 Nora Ikstena: "Móðurmjólk"; (á lettiskum: “Mātes piens, 2015); Sprotin (skaldsøga)
 2020 Mikael Niemi: "Kóka bjørn"; (á svenskum: Koka björn, 2017); Sprotin (skaldsøga)
 2019 Maja Lunde: "Snjósystirin"; (á norskum: Snøsøsteren, 2018); BFL (ungdómssøga)
 2019 Selma Lagerlöf: "Gösta Berlings søga og ævintýr"; (á svenskum: Gösta Berlings Saga, 1891); Selma Lagerlöf fekk í 1909 handaða Nobelvirðislønina í bókmentum; Sprotin (skaldsøga).
2019 Jessica Schiefauer: "Dreingirnir"; (á svenskum: Pojkarna, 2011); BFL (ungdómsskaldsøga)
2019 Kjersti Annesdatter Skomsvold: "Barnið"; (á norskum: Barnet, 2018); Sprotin (skaldsøga)
 2018 Thorvald Steen: "Hvíta baðhúsið"; (á norskum: Det hvite badehuset, 2017); Sprotin (skaldsøga
 2018 Hanne Ørstavik: "Kærleiki"; (á norskum: Kjærlighet, 1997); Sprotin (skaldsøga)
 2018 Per Petterson: "Til Sibiria"; (á norskum: Til Sibir, 1996); Sprotin (skaldsøga)
 2018 Merethe Lindstrøm: "Úr vetrarskjølunum"; (á norskum: Fra vinterarkivene, 2015); Sprotin (skaldsøga)
 2017 Vigdis Hjorth: "Arvur og umstøður";  (á norskum: Arv og miljø, 2016); Sprotin (skaldsøga)
 2017 Martina Haag: "Her ruggar ikki rætt"; (á svenskum: Det är något som inte stämmer, 2015); Sprotin (skaldsøga)
 2017 Kjell Askildsen: "TÆR BESTU"; (á norskum: Askildsens beste, 2014); Sprotin (stuttsøgusavn)
 2016 Jonas Hassen Khemiri: "Alt, eg ikki minnist"; (á svenskum: Allt jag inte minns, 2015); Sprotin (skaldsøga)
 2016 Sara Stridsberg: "Beckomberga - Fagnaðarkvæði til húski mítt"; (á svenskum: Beckomberga - Ode till min familj, 2014); Sprotin (skaldsøga), ISBN 978-99972-1-185-9
 2015 Knut Hamsun: "Sveimarar"; (á norskum: Sværmere, 1904); Sprotin (skaldsøga)
 2014 Åsa Anderberg Strollo v.fl.: "Heit trá"; (á svenskum: Het, 2012); Nýlendi (stuttsøgusavn)
 2014 Sjón (Sigurjón B Sigurðsson): "Mánasteinur"; (á íslendskum: Mánasteinn, 2013); Sprotin (skaldsøga)
 2014 Per Olov Enquist: "Ástarsøga við líknilsum"; (á svenskum: Liknelseboken - en kärleksroman, 2013); Sprotin (skaldsøga)
 2013 Lars Ove Sæther: "Hanagal"; (á norskum: Hanegal, 2013); Sprotin (skaldsøga)
 2013 Roy Jacobsen: "Undurbarn"; (á norskum: Vidunderbarn, 2009); Nýlendi (skaldsøga)
 2013 Merethe Lindstrøm: "Dagar í kvirrunnar søgu"; (á norskum: Dager i stillhetens historie, 2011); Sprotin (skaldsøga). Vann  Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 2012.
 2012 Maria Ernestam: "Altíð hjá tær"; (á svenskum: Alltid hos dig, 2008); Sprotin (skaldsøga)
 2012 Inger Edelfeldt: "Bókin um Kamalu"; (á svenskum: Kamalas bok, 1986); Sprotin (skaldsøga).
 2011 Anne Holt: "Mai-Britt, Mars-Britt og húsvognurin"; (á norskum: Mai-Britt, Mars-Britt og campingvogna, 2010); Nýlendi (barnabók við myndum2017 Vigdis Hjorth: "Arvur og umstøður"; (á norskum: Arv og miljø, 2016); Sprotin (skaldsøga)
 2010 Roy Jacobsen: "Høggararnir"; (á norskum: Hoggerne, 2005); Nýlendi (skaldsøga)
 2010 Gunnar Fredriksson: "26 heimspekingar"; (á svenskum: 25 filosofer, 2009); Sprotin (hugleiðingar og ævisøgur)
 2009 B. Jacobsen, K. Schnack, B. Wahlgren og M.B. Madsen: "Vísindaástøði"; (á donskum: Videnskabsteori, 1999); Sprotin (hugvísindabók serliga ætlað Føroya læraraskúla, Hugvísindadeild fróðskaparsetursins og Føroya sjúkrarøktarskúla)
 2009 Per Petterson: "Bannað veri tíðaráin"; (á norskum: Jeg forbanner tidens elv, 2008); Vann Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 2009; Nýlendi (skaldsøga)
 2009 Henning Mankell: "Eldsins øði" (á svenskum: Eldens vrede, 2007); BFL (ungdómsskaldsøga)
 2008 Henning Mankell: "Eldsins gáta" (á svenskum: Eldens gåta, 2001); BFL (ungdómsskaldsøga)
 2008 Henning Mankell: "Eldsins loyndarmál" (á svenskum: Eldens hemlighet, 1995); BFL (ungdómsskaldsøga)
 2008 Lasse Ekholm: "Skrivibókin"; (á svenskum: Skrivboken. 2006); Nýlendi (lær teg at skriva, ungdómsbók)
 2007 Anne Birkefeldt Ragde: "Berlinaraspirnar"; (á norskum: Berlinerpoplene. 2004); Nýlendi (skaldsøga)
 2006 Per Petterson: "Út at stjala ross"; (á norskum: Ut og stjæle hester, 2003); Nýlendi (skaldsøga)
 2006 Sjón (Sigurjón B. Sigurðsson): "Skugga-Baldur" (á íslendskum Skugga-Baldur, 2003). Vann  Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 2005; Nýlendi (skaldsøga)
 2006 Åsa Larsson: "Sólstormur"; (á svenskum: Solstorm, 2003); Nýlendi (skaldsøga)
 2005 Kari Hotakainen: "Á heima-vígvøllinum"; (á finskum: Juoksuhaudantie, 2002); týdd til føroyskt eftir svensku útgávuni: Löpgravsvägen, 2004), Kari Hotakainen fekk bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 2004; Nýlendi (skaldsøga)
 2005 Johanna Thydell: "Uppi undir loftinum glógva stjørnurnar" (á svenskum: I taket lyser stjärnorna, 2003); Nýlendi (ungdómsskaldsøga)
 2004 Thorvald Steen: "Sleipnir hin rádni", (á norskum: Den lille hesten, 2002); Nýlendi (skaldsøga)
 2003 S. Davidson, B. Morgan: "Mannakroppurin", (á enskum: Human Body Revealed, 2002); FSG (skúlabok)
 2003 Arthur Omre: "Smuglarar", (á norskum: Smuglere, 1935); Nýlendi (skaldsøga)
 2003 Unni Lindell: "Barnið hjá Annu", (á norskum: Annas barn, 1991); Nýlendi (ungdómsskaldsøga)
 2003 Per Nilsson: "tú & tú & tú", (á svenskum: du & du & du, 1998); BFL (ungdómsskaldsøga)
 2002 Stefan Casta: Summarið við Mary-Lou, (á svenskum: Fallet Mary-Lou, 1997); Nýlendi (ungdómsskaldsøga)
 2002 Henrik Einspor: "Við Deyðanum í hølunum", (á donskum: Med Døden i hælene, 2001); Nýlendi (ungdómsskaldsøga)
 2002 Göran Tunström: "Jólaoratoriið", (á svenskum: Juloratoriet,1983); Vann Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 1984; Sprotin (skaldsøga)
 2001 Unni Lindell: "Súgvimerkið", (á norskum: Sugemerket, 1994); Nýlendi (ungdómsskaldsøga)
 2000 Sven Delblanc: "Lívsins aks", (á svenskum: Livets ax, 1991); Sprotin (skaldsøga)
 2000 Torill Eide: "Ørindi í loyndum", (á norskum: Skjulte ærend, 1993); BFL (ungdómsskaldsøga)
 2000 Marianne Fredriksson: "Anna, Hanna og Jóhanna", (á svenskum: Anna, Hanna och Johanna, 1994); Sprotin (skaldsøga) 2001 Unni Lindell: "Súgvimerkið", (á norskum: Sugemerket, 1994); BFL (ungdómsskaldsøga)
 2000 Linn Ullmann: "Áðrenn tú sovnar", (á norskum: Før du sovner, 1998); Sprotin (skaldsøga)
 2000 Herbjørg Wassmo: "Vegurin at ganga", (á norskum: Veien å gå, 1994); Sprotin (skaldsøga)
 1999 "Sagnaslóðir fram við strendur" (Sagnir úr Vesturnoregi, Sámalandi, Føroyum, Íslandi og Grønlandi); Sprotin (sagnir)
 1999 Bo R. Holmberg: "Agnas og ljósið" (á svenskum: Agnes och ljuset, 1998); BFL (ungdómsskaldsøga)
 1998 Henning Mankell: "Skortleysir manndráparar", (á svenskum: Mördare utan ansikte, 1991), Sprotin (brotsskaldsøga)
 1998 Selma Lagerlöf: "Keisarin av Portugáliu", (á svenskum: Kejsarn av Portugallien, 1914); Sprotin (skaldsøga)
 1997 Per Nilsson: "Gorpur krunkar", (á svenskum: Korpens sång, 1994); BFL (ungdómsskaldsøga)
 1997 Jan Wiese: "Moyggin, ið læt seg nakna fyri unnustanum", (á norskum: Kvinnen som kledte seg naken for sin elskede, 1990); Sprotin (skaldsøga)
 1996 Øystein Lønn: "Hvat skulu vit gera í dag og aðrar stuttsøgur", (Hva skal vi gjøre i dag og andre noveller, 1995); Vann Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins 1996; Nýlendi (stuttsøgusavn)
 1996 Torgny Lindgren: "Humluhunang", (á svenskum: Hummelhonung, 1995); Nýlendi (skaldsøga)
 1996 Mats Wahl: "Vetrarvíkin", (á svenskum: Vinterviken, 1993); BFL (ungdómsskaldsøga)
 1995 Savn: "Norðurlond í kring" – saman við Martini Næs; Sprotin (1995).
 1995 Max Lundgren: "Summargentan", (á svenskum: Sommarflickan, 1978); BFL (ungdómsskaldsøga)
 1995 Ulf Stark: "Latið hvítabjarnirnar dansa", (á svenskum: Låt isbjörnarna dansa, 1986); BFL (ungdómsskaldsøga)
 1993 Torgny Lindgren: "Vegurin hjá ormi yvir klettin", (á svenskum: Ormens väg på hälleberget, 1982); Nýlendi (skaldsøga)
 1993 Mats Wahl: "Bølarin", (á svenskum: Därvarns resa, 1991); BFL (ungdómsskaldsøga)
 1993 Sven Delblanc: "Orð at enda" (á svenskum: Slutord, 1991; Nýlendi (hugleiðingar)
 1992 Henning Mankell "Hundurin, sum rann ímóti einari stjørnu", (á svenskum: Hunden som sprang mot en stjärna, 1990); Nýlendi (ungdómsskaldsøga)
 1991 Hæge Follegg Pedersen "Summargesturin", (á norskum: Sommergjesten, 1989); Nýlendi (skaldsøga)
 1991 Annika Holm "Amanda! Amanda!" (á svenskum: Amanda! Amanda!, 1989); Nýlendi (ungdómsskaldsøga)
 1990 "Svenskar stuttsøgur 2 - Frá Tove Jansson til Lars Gustafsson"; saman við Bengt Audén og Ivo Holmqvist; Nýlendi (stuttsøgusavn)
 1990 Hans-Eric Hellberg, Tord Nygren: "Dagur í viku" (á svenskum: Äventyr, Äventyr, 1990); Nýlendi (myndabók)
 1987 Petra Szabo: "Massi og Sirran" (á svenskum: Emil och Emilia, 1987); Nýlendi (myndabók)
 1987 Petra Szabo: "Massi - eitt tvílitt veðurlamb" (á svenskum: Emil, det halva fåret, 1987); Nýlendi (myndabók)
 1986 Rolf Lidberg/Jan Lööf: "Huldubókin" (á svenskum: Trollboken , 1984); Nýlendi (myndabók)
 1985 "Svenskar stuttsøgur 1 - Frá August Strindberg til Thorsten Jonsson"; saman við Bengt Audén og Ivo Holmqvist; Nýlendi (stuttsøgusavn)
 1983 Peder Sjögren: "Kærleikans breyð", (á svenskum: Kärlekens bröd), 1970); Nýlendi (skaldsøga)
 1979 Any Thyregod: "Bjørn sjógarpur", (á donskum: Bjørns rejser - en fortælling om vikingerne, der kom til Amerika, 1968); Nýlendi (ungdómsskaldsøga)
 1977 P. A. Fogelström: "Summarið við Moniku", (á svenskum: Sommaren med Monika, 1951); Nýlendi (skaldsøga)

Keldur

Føroyskir týðarar
Føðingar í 1951


Minningardagur teirra sjólátnu

Minningardagur teirra sjólátnu er 1. november, Alhalgunadag. Í Føroyum verður dagurin hildin við, at í nógvum bygdum er minningarhald við minnisvarðarnar yvir sjólátin, og minnisgudstænastur eru í summum kirkjum.
Eftir 2. heimsbardaga var umrøtt at áseta ein almennan flaggdag til minnis um teir, sum vóru farnir á sjónum, og 15. mars 1949 var samtykt, at halda allahalgannadag, 1. november, sum minningardag teirra sjólátnu. Tá eigur Merkið at vera á hálvari stong.

Merkisdagar


Allahalgannadagur

Allahalgannadagur er 1. november, og verður í Føroyum eisini hildin sum minningardagur teirra sjólátnu.
Í 2006 vórðu eisini guðstænastur hildnar fyri deyð børn í árinum. Onkuntíð verður dagurin eisini nevndur Alhalgunadagur.

Merkisdagar


Bókadeild Føroya Lærarafelags

Bókadeild Føroya Lærarafelags, ofta stytt BFL, varð stovnað í 1956. BFL hevur givið nógvar bøkur út, serliga til børn og ung. Hetta virksemið hevur verið skipað gjøgnum barnabókaklubba og ungdómsbókaklubba. Bókadeild Føroya Lærarafelags er helst virknasta forlag í landinum. Føroya Lærarafelag eigur Bókadeild Føroya Lærarafelags. Í 1985 setti forlagið Ingrið Sondum í starv sum leiðara, sum burturav fekst við bókaútgávu. Í 1997 varð Niels Jákup Thomsen settur sum leiðari á Bókadeildini.

Hvørji jól, síðan forlagið varð sett á stovn, er "Mín jólabók" komin út. Tær fyrstu jólabøkurnar høvdu bleytar permur, men síðan 2004 er jólabókin vorðin sum stór myndabók í litum við stívari permu. Innihaldsliga er hon broytt munandi við adventssøgu og ítrivi til børnini.

Ávísingar úteftir

 www.bfl.fo

Føroysk forløg


Samheiti

Samheiti eru orð, ið merkja tað sama ella nøkulunda tað sama, til dømis alda og bylgja; (da: synonym).
Á føroyskum finst "Føroysk samheitaorðabók" eftir Henning Thomsen (Forlagið Stiðin, 2000)

Málfrøði


Henning Thomsen

Henning Thomsen, f. 1933, er orðabókarithøvundur. Hann hevur gjørt Føroysku samheitaorðabókina (Forlagið Stiðin, 2000). Henning Thomsen hevur eisini í mong ár gjørt føroyskar krossorðagátur, sum hava staðið í føroyskum dagbløðum.

Føroyskir rithøvundar


Kongsjørð

Kongsjørð ella kongs er jørð, ið er almenn ogn. Tað er fyri tað mesta jørð, ið kirkjan átti í katólskari tíð, sum við trúbótini verður løgd undir kong. Kongsjørð er um alt landið, men misjavnt er, hvussu stórur partur er ogn og hvussu stórur partur er kongs. Eitt nú er mest sum øll jørð kongs í Suðurstreymoy og Suðureysturoy, meðan lítið er av kongsjørð norðast i Eysturoynni. Ein kongsbóndi leigar kongsjørðina frá almennu myndugleikunum, vanliga ein hagapart uttangarðs við tilhoyrandi bø innangarðs, og slíkt leigumál verður kalla eitt festi. Vanliga hevur festið gingið í arv frá faðir til elsta son, men seinnu árini er eisini vanligt, at døtur ella yngri synir festa, og um onki av børnunum hevur áhuga at festa, kann festarin siga festið frá sær. Kongsið, sum kongsjørðin eisini verður kallað, verður í dag umsitin av Búnaðarstovuni.

Jørð, ið ikki er kongs, verður kallað óðalsjørð

Føroyar


Jørð

Jørð hevur á føroyskum tveir høvuðstýdningar:
 Planetin jørðin
 Ognar- ella nýtslurættindi til ávísan part av eini oyggj, vanliga avmarkað til ein hagapart og býtt upp í innangarðs jørð og uttangarðs jørð. Jørð verður máld í mørkum og gyllin. Ymiskt er um landið, hvussu nógv seyðafrælsi eru á hvørji mørk. Jørð, ið er privat ogn, verður kallað óðal ella óðalsjørð. Jørð, ið er landsins ogn, verður kallað kongs ella kongsjørð

Fleiri týdningar


Mørk

Mørk (fleirtal: merkur) er gomul mátieind við fleiri týdningum:

 vekteind: 1 mørk =  pund =  kg = 250 gramm
 mynteind í miðøld
 jarðarmát: 1 mørk er 16 gyllin á 20 skinn (= 320 skinn). Í Føroyum eru umleið 2400 merkur í jørð, lutað sundur á markatalsbygdir. 1 mørk er í miðal 0,64 km2, men sera stórur munur er frá oyggj til oyggj.

Gamlar mátieindir


Trettandi

Trettandi ella trettandadagur er heiti fyri dagin 6. januar - 13. dagin eftir jóladag (jóladagur íroknaður). Á trettanda var fyrr vanliga dansað í ávísum bygdum. Bygd, har dansað var á trettanda, varð kallað trettandabygd.

Vanligt hevur verið at taka veðragjólingar inn aftur á trettanda, 6. januar. Tá er brundtíðin at enda (síðan 6. desember, á niklasarmessu).

Í søgnini um kópakonuna, sum er kend bæði úr Mikladali og úr Skálavík, koma kóparnir upp á helluna at dansa á trettandunátt og lata seg úr haminum; tá líkjast teir menniskjum.

Í kirkjuárinum verða 5 sunnudagar eftir trettanda (hendinga ár 6 sunnudagar) nevndir 1. sunnudagur eftir trettanda, 2. sunnudagur eftir trettanda o.s.fr. Kirkjuliga hevur dagurin verðið hildin til minnis um teir tríggjar vísmenninar, sum leitaðu eftir nýfødda jødakonginum, so sum Matteus 2:1-12 greiðir frá. Í frumkirkjuni hevur dagurin helst eisini verið hátíðarhildin sum føðingardagur Jesusar, men í fjórðu øld varð gjørt av, at 25. desember var rætti dagurin at hátíðarhalda Jesu føðing. Trettandi verður eisini kallaður "gomlujól". Hetta sipar tó helst til skiftið frá julianska kalendaranum til gregorianska kalendaran í ár 1700. Í ortodoksu kirkjuni er enn vanligt at halda jól 6. januar.

Hátíð
Merkisdagar


Tjúgunda halgi

Er 13. januar, tað er 20. jóladagur - eina viku eftir trettanda. Henda dag verða jólini roknað at enda.

Merkisdagar


Brøðramessa

Brøðramessa er 20. januar.

Merkisdagar


Pálsmessa

Pálsmessa er 25. januar. Pálsmessa er hildin til minnis um, at Paulus ápostul vendi um til kristindómin henda dag á ferðini til Damaskus. Tað hevur helst verið umleið ár 35 ella eitt sindur fyrr.

Sagt verður, at súla og lomvigi koma at landi á pálsmessu. Súludagur hevur verið hátíðardagur í Mykinesi, og fyrr var dansað henda dag í Mykinesi.

Merkisdagar


Kyndilsmessuknútur

Kyndilsmessuknútur er 19. januar.

Merkisdagar


Kyndilsmessa

Kyndilsmessa er 2. februar. Kyndilsmessa var upprunaliga ein Mariumessa til minnis um at Maria vitjaði í halgidóminum 40 dagar aftan á føðingina, sum siður var hjá jødiskum konum tá í tíðini. Kyndilsmessa er sostatt 40. dagurin eftir jóladag (tá jóladagur er íroknaður). Henni og Jesusbarninum til minnis og heiðurs vóru kertuljós og kyndlar tendrað í kirkjunum, og av tí kemur navnið missa candelarum. Orðið candela kemur úr latíni og merkir voksljós.

Í Føroyum var fyrr vanliga vitjað millum bygdir ávísu høgtíðirnar á vetri. Tær bygdir, har vitjað varð á Kyndilsmessu, verða kallaðar kyndilsmessubygdir.

Merkisdagar


Shahadah

Shahadah er trúarjáttanin í islam, ein av teimum fimm súlunum í islam. Trúarjáttanin er soljóðandi: "Tað er ongin gud uttan Allah (Gud), og Muhammed er profetur hansara."

Islam


Islam

Islam (arábiskt الإسلام, al-ʾIslām) er ein Ábrahamsk trúgv, ið umleið 21 % heimsins íbúgvum fylgja. Tey, ið hoyra til Islam, eita muslimar. Miðdepilin í trúnni er tær fimm súlurnar: trúarjáttanin, bønin, fastan, olmussan og pílgrímsferðin. Heilaga skrift muslima er Koranin, ið er eitt savn við teimum opinberingum, sum Muhammed profetur fekk í árunum 610 til 632 í Mekka og Medina í Saudi-Arabia. Muslimar eru í 2 høvuðsbólkum, Sunni Islam (umleið 90 %) og Shia Islam (uml. 10 %), aðrar smærri rørslur eru eisini til, t.d. sufisma og Ahmadiyya.

Islam er eitt arábiskt navnorð, ið er kemur frá semitisku 'hjáljóðs-rótini' s-l-m ið formar ein bólk av orðum ið sipa (serliga) til "fullkomleika", "tryggleika" og "frið", ("friður" eitur t.d. salam á arábiskum). Í átrúnaðarligum høpi verður islam umsett til at merkja "at leggja seg undir" ella "geva seg til". Islam er ein átrúnaður, ið byggir upp á Guðs vilja og er borin fram gjøgnum nógv ár av profetum. Í dag er islam ein ordiliga stórur átrúnaður og er í yvir 50 londum. Tey, ið trúgva á islam, eru muslimar, og teir flestu muslimarnir búgva í beltinum frá Marokko til Pakistan. Eisini eru nógvir muslimar í Vesturafrika og Landsynningsásia. Indonesia er tað landið í heiminum, sum hevur flest muslimar.

Muslimar halda gudstænastu í einari mosku.

Átrúnaður


Syftunsøka

Syftunsøka er 2. juli. Syftunsøka verður hildin til minnis um  biskupin Swinthun í Winchester í Onglandi. Hann doyði ár 862 og varð 15. juli 971 skýrdur halgimenni.

Merkisdagar


Blásiusmessa

Blásiusmessa er 3. februar og hevur navn eftir Sankta Blásiusi. Tað sigst, at sum veðrið er á Blásiusmessu, soleiðis verður tað teir næstu 40 dagarnar. Dagurin var eisini róptur blámessa, og var blámessudagur stillur og klárur, boðaði tað fyri einum brúsandi vári, varð sagt.

Merkisdagar


Kongadagur

Kongadagur er 11. februar. Hesa náttina í 1659 søktu svensk herlið at Keypmannahavn, men atsóknin miseydnaðist. Navnið kongadagur sipar til  kongarnar, sum stóðu á odda í stríðnum, danska Fríðrik III og  svenska Karl X Gustav. Ringasta árstíðin til veður sigst vera millum konganna, tað er frá trettanda (á donskum: hellig tre konger/teir tríggir heilagu kongarnir) og til kongadagin.

Merkisdagar


Pætursmessa

Pætursmessa er 22. februar. Pætursmessa verður roknað sum fyrsti várdagur. Navnið Pætursmessa eitur eftir Pæturi ápostli, ið umframt Pætursmessu eisini hevur ein annan minningardag, Pæturssøku.

Merkisdagar


Charles Darwin

Charles Darwin (12. februar 1809 – 19. apríl 1882) var ein bretskur lívfrøðingur. Tað var á síni rannsóknarferð við "Beagle", at Darwin fekk hugskotið til arvalæru sína (menningarlæruna). "Beagle" vitjaði Galapagosoyggjarnar, og har sá Darwin, at sami upprunaligi fuglurin - finkan - gjøgnum tíðina var vorðin til eini tjúgu ymisk sløg av fuglum, hvør við sínum serligu eginleikum. Tað gingu tó útvið tjúgu ár eftir at Darwin kom aftur av ferðini, áðrenn úrslitini og niðurstøðurnar, hann gjørdi sær, komu út í bók. Men tað er ikki at taka munnin ov fullan at siga, at bókin "The Origin of Species" gjørdist ein hin mest týðandi bókin í heiminum, og enn tann dag í dag verður arvalæran dúgliga umrødd millum leikfólk.

Hygg eisini at
 Evolutión

Keldur

Slóðir úteftir

Ávísing úteftir
 Charles R. Darwin 200 ár

Bretar
Lívfrøðingar
Føðingar í 1809
Andlát í 1882


Veðurlambsmessa

Veðurlamsbmessa er 23. november.

Merkisdagar


Klæmintsmessa

Klæmintsmessa, 23. november, er til minnis um Klæmint I Páva.

Eisini verður dagurin róptur fyrsti vetrardagur, tá ið vetrarfjórðingsárið byrjar. Latínska navnið Clemens merkir hin mildi.

Merkisdagar


1. vetrardagur

1. vetrardagur verður roknaður at vera 23. november.

Merkisdagar


Fyrsti várdagur

Fyrsti várdagur verður roknaður at vera 22. februar.

Merkisdagar


Leypár

Leypár er kalendaraár, sum er 1 dag longri enn hini árini; tað verður eisini nevnt skotár. Eyka dagurin verður settur inn í februar, sum tá hevur 29 dagar. Tá leypár er, verður 24. februar nevndur leypársmessa.

Eitt leypár er sostatt eitt ár við 366 døgum í gregorianska kalendaranum í mun til teir vanligu 365 dagarnar.

Eitt ár er leypár, um árstalið kann býtast við 4, men ikki við 100; tá árstalið kann býtast við 400, er tað kortini leypár. Soleiðis var ár 1900 ikki leypár, meðan 2000 var. Eftir hesari reglu vera 97 leypár fyri hvørji 400 ár, og árið verður í miðal 365 dagar ella 365,2425 dagar, meðan miðalsólárið er 365,2422 dagar. Tað er so mikið neyvt, at tað ganga 3571 ár, áðrenn kalendarin er eitt samdøgur skeivur.

Endamál

Leypárið er sett inn fyri at tryggja, at kalendarin liggur fastur í mun til árstíðirnar. Við fastari longd á árinum uppá 365 dagar hevði várjavndøgur flutt seg næstan ein dag hvørji fýra ár. Eftir 400 árum hevði kalendarin verið fluttur 97 dagar í mun til sólarárið. Eftir 730 árum hevði kalendarin verið fluttur so mikið í mun til árstíðirnar, at várið hevði verið í september og heystið í mars. Leypár var longu ásett í julianska kalendaranum frá ár 46 f.Kr.

Tíð


Oddvør Johansen

Oddvør Johansen f. 30. oktober 1941 í Havn er føroyskur rithøvundur og organistur, síðan 2007 hevur hon starvast sum organistur í Hoyvíkar kirkju. Hon er dóttir Verland Johansen, urgusmiður, ið hevur smíðað 20 orgul, ið standa í føroyskum kirkjum, og Ebbu Restorff úr Havn. Oddvør hevur fingið tríggjar føroyskar bókmentavirðislønir fyri ávikavist eina barnabók og tvær skaldsøgur. Hon er higartil (2013) fyrsta og einasta føroyska kvinnan, ið er tilnevnd Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins, tað var fyri skaldsøguna Í morgin er aftur ein dagur, sum var tilnevnd í 2001. Hon vann ikki heiðurslønina.

Pápin var hondverkari, mamman heimaarbeiðandi. Oddvør gekk 9 ár í skúla, var síðani arbeiðskona í eitt ár, fyri síðani at fara á musikkháskúla í Svøríki í eitt ár. Giftist blaðung og nam sær meiri kunnleika í orgulspæli uttanlands. Adopteraði tvey børn, men fór eftir hjúnaskilnað á konservatoriið í Keypmannahavn at læra orgulspæl. Giftist uppaftur og búði trettan ár í Danmark, har hon átti tvey børn. Hevur síðan 1987 búð í Føroyum.

Útgávur

 1982 Lívsins summar (skaldsøga)
 1983 Hundalív í Grindavági (barnabók)
 1988 Skip í eygsjón (barnaskaldsøga)
 1990 Bella Katrina (stuttsøgusavn)
 1993 Ein mamma er ein mamma (skaldsøga)
 1995 Á káta horninum (savn)
 1998 Í morgin er aftur ein dagur (skaldsøga)
2009 Tider skal komme - týtt til nýnorskt hevur Lars Moa
 2001 Tá ið eg havi málað summarhúsið (skaldsøga)
 2004 Sebastianshús (skaldsøga)
 2006 Úr køksvindeyganum (stuttsøgur og hugleiðingar)
 2015 - Svanarnir syngja (stuttsøgur, endurminningar og hugleiðingar)

Bókmentavirðislønir

 1983 Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri skaldsøguna Lívsins Summar.
 1988 Barnabókavirðisløn Tórshavnar býráðs fyri bókina Skip í Eygsjón
 2001 Tilnevnd Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins sum fyrsta og higartil einasta føroyska kvinnan. (Vann ikki)
 2002 Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri skaldsøguna Tá ið eg havi málað summarhúsið.

Keldur

 Bokasolan.fo.
 BFL.fo, Bókadeild Føroya Lærarafelags.

Slóðir úteftir

 Rit.fo, Rithøvundafelag Føroya, Oddvør Johansen, vangamynd.

Føroyskir rithøvundar
Føroyskir skaldsøguhøvundar
Føðingar í 1941
Føroyskir kvinnuligir rithøvundar
Føroyskir barnabókahøvundar


Grækarismessa

Grækarismessa er 12. mars. Grækarismessa hevur navn eftir Grækaris Mikla páva, sum doyði 12. mars í 604. Á grækarismessu siga vit, at tjøldrini koma, hóast tey ofta kunnu vera at síggja væl fyrr. Á grækarismessu er nú vanligt at skipa fyri grækarismessuhaldi við tónleiki og røðum, har tjóðfuglur okkara, tjaldrið, og várið verða fagnað. Grækarismessudagur er almennur flaggdagur.

Merkisdagar


Grækarismessuhald

Grækarismessuhald er hátíðarhald á grækarismessu, 12. mars, við røðum og tónleiki, har tjaldrið og várið verða fagnað.
Siðurin at halda grækarismessu, ella tjaldursdagin, er ikki gamal. Siður hevði tikið seg upp millum Sigmund Brestissonar skótarnar í Havn í 1930 árunum. . Skótarnir møttust at fagna fuglunum og høvdu bál í Varðaholuni í Havn.

Fyrsta almenna Grækarismessuhald vit vita um, var í Havn í 1943, tá Sverri Patursson helt røðu. Sverri hevði heitt á SSB skótarnar í Havn um at skipað fyri og hava skótarnir síðan skipað fyri Grækarismessuhaldinum í Havn á hvørjum ári.

Grækarismessurøða
Grækarismessurøða er røða, ið verður hildin til grækarismessuhald. Grækarismessurøður eru vanliga at síggja í føroyskum bløðum dagarnar eftir grækarismessu.

Kelda

Grækarismessurøðan hjá Anniku W. Joensen, 2003

Føroyskir festivalar


Andrasarmessa

Andrasarmessa er 30. november. Tað er minningardagur fyri lærusveininum Andriasi í Nýggja Testamenti, sum sambært frásagnum fór sum ápostul til Grikkalands og Svartahavsleiðirnar. Hann varð krossfestur á krossi, ið varð festur saman á skák, og ein tílíkur krossur kallast Andrasarkrossur. Á Kirkjubøstólunum er Andras avmyndaður við tílíkum krossi. Hann hevur verið høgt mettur sum halgimenni í Russlandi, og minningardagur hansara hevur eftir øllum at døma eisini verið hildin í Føroyum.

Merkisdagar


Venesuela

Venesuela er eitt land í norðara partinum av Suðuramerika.

27 milliónir fólk búgva í Venesuela (2010), av teimum eru 8 milliónir yngri enn 15 ár. Størsti býurin í Venesuela er høvuðsstaðurin Caracas. Næststørsti býur er Maracaibo, sum liggur vestanfyri, tætt við kolumbianska markið. Í 400 ára søgu sínari hevur Caracas verið lítil býur, bygdur 900 m uppi í fjøllunum skamt frá Karibiastrondini. Tá ið olja varð funnin, bráðvaks fólkatalið úr fáum túsund upp í fleiri enn 4 milliónir. Nú er Caracas nýmótans býur við høgum húsum av stáli og glasi og góðum høvuðsvegakervi.

Landafrøði

Landið hevur mark við Kolombia í vestri, við Brasil í suðri, og við Gujana móti eystri.
Norðanfyri vendir landið móti Suðurkaribiska havinum. Her eru nógvar kendar oyggjar og oyggjabólkar, sum eru partur av Karibiaoyggjum.

Niðurlendsku ABC-oyggjarnar liggja í ein útnyrðing úr venesuelansku strandarlinjuni, meðan Grenada, Barbados ella Trinidad og Tobago finnast Í ein landnyrðing. Allar hesar smáu oyggjarnar í Suðurkaribiahavi sum liggja fram við venesuelansku strondini, eru partur av Smáu Antilloyggjum.

Víða hvar í regnskógunum í Venesuela daga fleiri enn 100 høg sandsteinsfjøll, nevnd tepuis, upp ímóti luftini, summi eru 1.000 m. Hesi fjøll vóru áður í fyrndini víður háslætti, sum regn og vindur í ótaldar øldir hava matað niður. Mong rár plantusløg og dýrasløg hava ment seg í hesum "horvnu heimum".

Hægsta fjallið í Venesuela kallast Pico Bolívar og er 4.978 metrar høgt. Fjallið liggur sunnanfyri Maracaibovatnið.

Orinocoá (2.140 km) er longsta á í Venesuela.

Fólkið

Mesta fólkið býr í býunum norðantil. Mongum teirra dámar væl norðuramerikanska undirhaldsmentan, t.d. at lurta eftir rokktónleiki og at spæla hornabólt (baseball), ein ítrótt, sum menn, ið komu hagar at arbeiða í oljuvinnuni, høvdu við sær.

Tey fáu upprunafólkini, sum enn eru eftir í Venesuela, halda til langt inni í landinum tætt við markið ímillum Brasil og Venesuela. Fjølmentastir eru yanomamo-indiánarnir, eini 17.000 fólk. Yanomamoar eru veiðimenn og savnarar. Teir veiða við bogum, ið eru tveir metrar langir. Ørvaoddarnir eru smurdir við eitri, gjørt úr plantum. Teir búgva í ovurstórum rundum sevsmáttum, nevndar yanos, sum teir byggja á einum ruddaðum bera í skóginum. Teir eru í vanda fyri at vera tyndir, bæði tí at skógarvinnufyritøkur og námsfyritøkur oyðileggja lendið teirra, og tí at teir eru ikki mótstøðuførir fyri sjúkum, t.d. meslingum.

Smátturnar eru gjørdar av tunnum plankum og klønum greinum og taktar við pálmabløðum. Í miðjuni er vanliga stórt tún. Eini 10-20 húski búgva í einari "yano", og hvørt teirra hevur sítt egna "býli".

Søga
Tá ið italski rannsóknarfarin Amerigo Vespucci sigldi fram við strondini í Suðurkaribiahavi í 1499, kallaði hann landið Venesuela, ið merkir Lítla Venezia. Húsini stóðu á steyrum, og tað minti hann um húsini og siglingarveitirnar í italska býnum Venezia í Italia. Í 300 ár var landið spanskt hjáland, men í 1811 gjørdist Venesuela frælst ríki. Stórur ójavni er í landinum: oljuvinnan gevur milliardir av sær, kortini búgva ógvuliga mong fólk í fátækrabýlingum í stórbýunum. Inni í landinum búgva indiánar, sum so at siga einki vita um nútíðarmentan okkara.

Búskapur
Nógva oljan, ið varð funnin í Maracaibovatni í 1917, hevði við sær, at Venesuela, ið hevði verið av fátækastu londum í Suðuramerika, gjørdist eitt hitt ríkasta í Suðuramerika. Oljukeldurnar í Maracaibovatni eru tær størstu, vit vita um, tá ið tær í Miðeystri eru frá; eisini eru oljukeldur og stór asfaltdíki við Orinocoá. Hóast alt ríkidømið eru mong fólk fátæk. Lítið er gjørt burtur úr at menna almennar tænastur, og landbúnaðurin gevur lítið av sær. Oljuprísfallið hevur elvt til búskaparliga afturgongd.

Høgt uppi yvir býnum Mérida er heimsins hægsta kaðalbreyt. Hon flytur ferðafólk úr býnum og langt niðan til fjals, 4.765 m oman sjóvar. Ferðin varir stívan tíma, og ferðafólkini mega skifta breyt fýra ferðir.

Politikkur
Venusuela er eitt land, sum ikki er serliga vinarligt móti USA. Tað kom tíðuliga fram, tá fyrrverandi forsetin úr Venusuela Hugo Chavez koma á røðarapallin í ST í 2006 beint eftir George W. Bush og segði at hann kundi lukta at Satan hevði verðið her . Venesuela hevur verið rættiliga ófriðarligt í februar 2014; bæði viðhaldsfólk hjá Nicolás Maduro forseta og andstøðan hava verið í gøtunum og mótmælt. Tað sum byrjaði fyrst í februar sum mótmælir frá lesandi hevur spreitt seg til at gerast eitt umfatandi mótmæli móti støðuni í landinum, har fátækradømi er umfatandi, og kriminaliteturin er høgur. Tað verða t.d. dripin umleið 25.000 fólk í Venesuela hvørt einasta ár. Tey krevja at Nicolás Maduro leggur frá sær tí tey halda ikki at hann loysir politisku trupulleikarnar í landinum. Maduro tók við sum forseti aftaná Hugo Chavez, tá hesin doyði.

USA hevur ikki vilja samstarva við Venesuela í fleiri ár, og støðan versnaði herfyri tá Maduro sendi nakrar ameikanskar sendimenn av landinum í 2013 .

Ávísing úteftir
Herurin stuðlar Maduro, dagur.fo, 20. februar 2019
Maduro vil ikki lata seg trýsta, dagur.fo, 5. februar 2019
USA leggur trýst á Venesuela, kvf.fo, 29.01.2019
Russland í móti fundi í ST-trygdarráðnum, kvf.fo, 27.01.2019
Diplomatar útvístir eftir kvettroynd, kvf.fo, 24.01.2019

Keldur

Venesuela
Suðuramerika


Harry Potter

Harry Potter eitur ein røð av sveimbókmentum, sum bretski rithøvundin J.K. Rowling hevur skrivað. Tær snúgva seg um tannáringin Harry Potter, sum dugir at ganda. Tær ganga mest fyri seg á Hogwarts (skúlanum fyri gandakynstur og galdralist), sum er ein skúli fyri ungar gandakallar og ungar heksir. Tær eru mest um bardagan millum Harry og tann ónda gandakallin Voldemort, sum drap foreldrini hjá Harry sum lið í ætlanini at yvirtaka gandaheimin.

Filmar eru givnir út um allar bøkurnar. Bøkurnar um Harry Potter hava fingið status sum ongar aðrar barnabøkur, fleiri enn 300 miljónir eintøk seld. Bøkurnar um Harry Potter eru týddar til føroyskt av Gunnari Hoydal (I-III), Maluni Háberg (IV) og Bergi Rasmussen (V-VII).

Harry Potter bøkurnar

 Harry Potter og vitramannasteinurin
 Harry Potter og kamarið við loynidómum
 Harry Potter og fangin úr Azkaban
 Harry Potter og eldbikarið
 Harry Potter og Føniksfylkingin
 Harry Potter og Hálvblóðsprinsurin
 Harry Potter og arvalutir Deyðans

Harry Potter filmarnir

Harry Potter bøkurnar eru eisini filmatiseraðar.

 2001 Harry Potter og Vitramannasteinurin (Upprunaheiti: "Harry Potter and the Philosopher's Stone", í USA undir titlinum "Harry Potter and the Sorcerer's Stone")
 2002 Harry Potter og Kamarið Við Loynidómum (Upprunaheiti: "Harry Potter and the Chamber of Secrets")
 2004 Harry Potter og Fangin Úr Azkaban (Upprunaheiti: "Harry Potter and the Prisoner of Azkaban")
 2005 Harry Potter og Eldbikarið (Upprunaheiti: "Harry Potter and the Goblet of Fire")
 2007 Harry Potter og Føniksfylkingin (Upprunaheiti: "Harry Potter and the Order of the Phoenix")
 2009 Harry Potter og Hálvblóðsprinsurin (Upprunaheiti: "Harry Potter and the Half-blood Prince")
 2010 Harry Potter og Arvalutir Deyðans 1 partur (Upprunaheiti: "Harry Potter and the Deathly Hallows part 1")
 2011 Harry Potter og Arvalutir Deyðans 2 partur (Upprunaheiti: "Harry Potter and the Deathly Hallows part 2")

Harry Potter
Hugflog
Bókmentir
Uppspunnin fólk


Uni Arge

Uni Jógvansson Arge (f. 20. januar 1971) er føroyskur blaðmaður, fyrrverandi fótbóltsleikari og landsliðsleikari, hondbóltsleikari, tónleikari, tónasmiður, sangari og rithøvundur. Uni leikti 105 dystir fyri Kyndil og skeyt 693 mál. Hann er næstformaður í Kyndli. Tá hann spældi fótbólt, so leikti hann øll árini í Føroyum við HB. Hann hevur eisini spælt uttanlands, 1998-99 spældi hann við íslendska felagnum Leiftur, frá 1999 til 2000 spældi hann við danska felagnum Aarhus Fremad, og í 2000 spældi hann við íslendska felagnum ÍA Akraness.

A-landsliðs leikari í fótbólti
Uni Arge hevur spælt 37 A-landsdystir fyri Føroyar í tíðarskeiðnum 1992-2002. Uni skoraði 8 mál fyri Føroyar í 37 landsdystum.

Altjóða mál
Mál og úrslit hjá Føroyum verða víst fyrst.

Útgávur

Tónleikaútgávur

Í oktober 2007 gav Uni út fløguna "Mitt í sjónum".
Í 2009 gav hann út fløguna Meldurtíð.

Bókaútgávur
 2004 - Komin er nú onnur øld - Forlagið Tjarnardeild gav út.
 2011 - Framtíðin kallar - Forlagið Sprotin gav út.
 2014 - Føroyar framá - ÍSF 75 ár

Keldur

Arge, Uni
Arge, Uni
Arge, Uni
Føroyskir guitarleikarar
Føroyskir mannligir sangarar
Føðingar í 1971
HB leikarar
Føroyskir hondbóltsleikarar
Føroyskir rithøvundar
Tíðindafólk
Føroyskir sangskrivarar
Havnafólk


Jens Martin Knudsen

Jens Martin Knudsen (11. juni 1967) var føroyskur fótbóltsspælari til 2007 og er nú venjari. Jens Martin hevur A-venjaraútbúgving.

Í 2012 var útgivin bók við ævisøguni hjá Jens Martini Knudsen við heitinum Maðurin við topphúgvuni, Sprotin gav bókina út, Uni Holm Johannesen skrivaði bókina..

Altjóða fótbólts lívsleiðin
Jens Martin Knudsen man vera heimsins kendasti málmaður í topphúgvu. Hann hevur verið landsliðsmálmaður mong ár og hevur eisini verið málmansvenjari og hjálparvenjari hjá føroyska A-landsliðnum fyri menn.

Sum landsliðsmálmaður hevur Jens Martin Knudsen spælt 65 dystir fyri Føroyar, bara Fróði Benjaminsen, Óli Johannesen og Jákup Mikkelsen hava spælt fleiri A-landsdystir fyri Føroyar enn Jens Martin.

Fótbólts lívsleiðin (feløg)
Jens Martin Knudsen hevur spælt við føroyskum og útlendskum fótbóltsfeløgum.
 1985-86 NSÍ
 1986-87 Frederikshavn
 1988-91 NSÍ
 1992-97 GÍ
 1998-99 Leiftur úr Íslandi
 1999 GÍ
 1999 Ayr United F.C. úr Skotlandi (lán)
 2000 B36
 2000 Leiftur úr Íslandi
 2001-2007 NSÍ

Málmansvenjari og hjálparvenjari hjá A-landsliðnum
Jens Martin Knudsen hevur verið málmansvenjari hjá føroyska A-landsliðnum hjá monnum í fleiri ár. 25. januar 2008 varð hann eisini settur sum hjálparvenjari hjá A-landsliðnum, hann avloysti tá John Petersen (fótbóltsleikari).

Ársins málverji
Jens Martin hevur fleiri ferðir verið kosin Ársins málverji í føroyskum fótbólti. T.d. í 2001 og 2002.

Keldur

 Football.fo, Jens Martin Knudsen settur hjálparvenjari.
 Football.fo, Leikarar 1988-2005.

Útvortis ávísingar
FaroeSoccer.com, Jens Martin Knudsen

Knudsen, Jens Martin
Knudsen, Jens Martin
Knudsen, Jens Martin
Knudsen, Jens Martin
NSÍ leikarar
B36 leikarar


Allan Mørkøre

Allan Mørkøre (føddur 22. nov. í 1971) er ein føroyskur fótbóltsspælari (miðvallaleikari) og venjari. Allan er mest kendur frá føroyska landsliðnum, hann hevur millum annað skorað móti dananum Peter Schmeichel, sum var málmaður á danska fótbóltsmanslandsliðnum og bæði í 1992 og 1993 varð útnevndur heimsins besti málmaður. Allan er útbúgvin pedagogur og hevur arbeitt á barnagarði í fleiri ár. Beiggi Allan, Kurt Mørkøre, er eisini kendur frá føroyska A-landsliðnum í fótbólti.

Leikari á føroyska A-landsliðnum

Allan Mørkøre hevur spælt 54 dystir fyri føroyska landsliðið í tíðarskeiðnum 1990 til 2001. Hetta tíðarskeiðið hevur Allan skorað eitt mál fyri Føroyar .

Venjari
Allan Mørkøre var leikandi venjari hjá bestu deildini hjá AB í nøkur ár, fram til 2010 Síðsta árið spældi hann ikki við liðnum. Í august 2010 gjørdist Allan Mørkøre høvuðsvenjari hjá B36. Sigfríður Clementsen var venjari áðrenn hann. Í 2011 var hann venjari hjá næstbesta liðnum hjá HB. Í 2012 er hann venjari hjá B71, sum spælir í 1. deild.

Keldur

 Frensurin.org.
 Football.fo.
 Planet.portal.fo

Útvortis ávísingar

 Frensurin.org.
 Allan Mørkøre (venjari) á FaroeSoccer.com

Mørkøre, Allan
Mørkøre, Allan
Mørkøre, Allan
Mørkøre, Allan
B36 leikarar
KÍ leikarar
AB leikarar


Tynwald

Tynwald (á mannskum: Tinvaal) er gamla navnið a lógar-tinginum á Mann, tað formliga navnið nú á døgum er High Court of Tynwald. Gamla navnið er runnið úr norrønum, Þingvǫllr, og er av sama uppruna sum íslendska orðið Þingvellir. Tynwald er eitt parlament við tveimum kømrum. Á hvørjum árið er hátíðarhald í býnum St. John's, sum liggur mitt á oynni. Hátíðarhaldið er vanliga 5. juli og er hildið uttandura. Burtursæð frá hesum degi, tá tingið er flutt til St. John's, so halda bæði kømrini til í Douglas. House of Keys tekur sær mest av at smíða lógir. Legislative Council hevur 11 limir og er lóggevandi. Limirnir mugu vera í minsta lagi 21 ára gamlir og búgva á Mann. Átta av teimum eru valdir av undirhúsinum, Keys. Tað eru tríggir fastir limir: Biskoppurin av Sodor og Man, Forsetin av Tynwald og Stjórnaradvokaturin. House of Keys hevur beinleiðis valdir limir, 24 í tali. House of Keys varð fyrstu ferð nevnt í søguligum skjølum í 1417, sum varð skrivað av einum enskum vísindamanni, sum skrivaði á latíni um Claves Mann and Claves Legis ("The Keys of Mann" og "The Keys of Law").

Mann


Kvívíks Jógvan

Joen Danielsen (nevndur Kvívíks Jógvan og Kvívíkar-Jógvan) (* 11. juni 1843 í Kvívík - † 2. mai 1926 við Gjógv). Hann vaks upp saman við Jóani Peturi upp í Trøð.

Var m.a. húskallur í Mikladali og á Selatrað, áðrenn hann giftist og búsettist við Gjógv.

Eingin skipað skúlagongd var í bygdini tá, men hugaður sum drongurin var fyri bókini, lærdi hann seg sjálvur at lesa bæði føroyskt og danskt.

Í 1855 gjørdist V. U. Hammershaimb prestur í Norðstreymoy og flutti inn á Kirkjuteigi í Kvívík. Jógvan var tá 12 ára gamal, og skjótt leitaði hann sær í prestagarðin, har bøkur vóru at fáa til láns.

Tá Jógvan var komin til mans, fór hann út á ymsar bóndagarðar at tæna, og seinni fór hann til skips.

Á vetri 1872 varð hann biðin til húskall norðuri við Gjógv; her fekk hann sær konu, tey giftust í 1875, og her búði hann til deyðadags 1926.

Kvívíks-Jógvan var komin væl upp í árini — mundi liggja um 50 ára aldur — tá hann steig fram sum yrkjari. Partvíst yrkti hann sangir, ið lovprísa føðilandi og móðurmáli, partvíst yrkti hann kvæði og tættir, kendastu teirra eru »Kópakvæði« og »Trolara-tátturin«.

Tað nógva av tí, hann hevur yrkt, er savnað saman í bókini »Yrkingar«, ið felagið Varðin gav út í 1926.

Sagt verður at nógvar av yrkingum Kvívíks Jógvans, fórust við tað at nógv bleiv brent vegna tuberklar í  húsinum.

Útgivið

 1926 - Jógvan Dánialsson (Kvívíkar-Jógvan): Yrkingar
 Nú komin er mín lívskvøldarstund.
 Jólasálmur.
 Páskasálmur.
 Kvæðið um skapanina.
 Kópakvæðið.
 Lýð á ljóðið.
 Føroya málið.
 V. U. Hammershaimb.
 Frælsiskvæði (Fríheitskvæði).
 Ránsmannavaldið í Føroyum.
 Trolaratátturin.
 Fólkatingsvalið 1903
 Valkvæði.
 Heilsa til Fríðriks 8nda.
 Songur um kríggið 1914.
 Til fólkafundin á Eiðisskarði hin 13 juli 1919.
 Kvæði til Føroya dans.

Aðrar yrkingar

 Føroya háskúli (Fuglaframi 11. juni 1901)
 Til ein fund í Føroyingafelagnum í Keypmannahavn (Fuglaframi 27 .august 1901)
 Løgtingsins hálvthundrað ára dagur, 29. juli 1908 (Varðin 8. bind 1928)
 Heilsa til Noregs. (Varðin 8. bind 1928)
 Við Stevnuvál. (Lisin upp á fólkafundi 6. juli 1913. Óprentaður)

Yrkingar á donskum

 Velkomsthilsen til Kong Frederik VIII.
 Om alt det kors vi lide. (Um vanlukkuna í Sandvíksgrindini í 1915)
 Jeg begynde vil en sang.
 Nu længes fluks min matte krop.
 Nu vil jeg her begynde. (Um vanlukkuna, tá ið klaksvíkssluppin Kristina gekk burtur í 1920)

Keldur

 Tummas Lenvig og Katrin Næs: Tveir yrkjarar úr Kvívík - Fróðskapur 2006, Setursrit 3

Útvortis ávísing

 Kvívíks-Jógvan
 Bókagarður
 Kópakvæðið
 Fótatraðk - Kvæðið
 Fróðskaparsetur Føroya

Føroyskir rithøvundar
Føroysk kvæði
Føðingar í 1843
Andlát í 1926
Føroyskir yrkjarar
Kvívíkingar
Gjáarfólk


Dagblaðið

Dagblaðið var Føroya fyrsta rættiliga dagblað og síðan oktober 2015 hevur Dagbaðið verið ein internet tíðindaportalur. Tað var eitt politiskt óheft blað, ið legði dent á tíðindaflutning. Tað kom út frá 28. juli til 1. september 1934 heilar 6 ferðir um vikuna. Tá Vinnuflokkurin var stovnaður í 1935 tørvaði honum eisini eitt málgagn, eitt blað. Blaðið fekk navnið Dagblaðið, men tykist ikki hava havt annað til felags við fyrra Dagblaðið enn navnið. Eftir at Vinnuflokkurin legði saman við einum parti av Sjálvstýrisflokkinum í 1939 og Fólkaflokkurin varð stovnaður, gjørdist Dagblaðið málgagn Fólkaflokins.

Eftir at Óli Breckmann hevði tikið við sum blaðstjóri í 1975 varð roynt at nútímansgera blaðið við at leggja størri dent á tíðindaflutning og vinnulív og minni dent á flokstilknýti, og í 1977 var blaðið næststørsta blað í Føroyum. Ætlanin helt tó ikki, og síðan seinast í sjeytiárunum hevur Dagblaðið umboðað ytsta høgravongin í føroyskum politikki. Dagblaðið kom í fíggjarligar trupulleikar í 1990-árunum og steðgaði útgávuni í 1994. Frá 1997 kom blaðið aftur út í nøkur ár, til blaðútgávan aftur steðgaði.

Blaðstjórar

 1935 - 1936 Ernst Sondum
 1937 - 1942 Elias Johansen
 1942´- 1946 Knút Wang
 1946 - 1947 Poul Petersen, cand jur.
 1946 - 1975 Knút Wang
 1947 - 1971 M. S. Viðstein
 1971 - 1975 Poul Petersen
 1975 - 1991 Óli Breckmann
 1998 - 2002 Óli Breckmann

Keldur

 Niels Thomsen og Jette D. Søllinge: De Danske aviser 1634-1991, bind 3 (1918-1991), Odense 1991, s.696-697
 Arnbjørn Ó. Dalsgarð: Føroysk blaðsøga 1852-2002, Sprotin 2002

Slóðir úteftir

Dagblaðið