Taivan

Lýðveldið Kina (kinesiskt: 中華民國 Zhōnghúa míngúo) ella Taivan, Á hesi oyggj búgva um 23,5 mió. fólk.

Lýðveldið Kina hevur verið avbyrgt frá kinesiska meginlandinum síðan 1949, tá ið tjóðskaparstjórnin flýddi út í oynna, eftir at hon hevði tapt borgarakríggið ímóti kommunistunum. Stýrið í Taivan sigur seg enn verða lógliga stjórnarvaldið í øllum Kina, og Fólkalýðveldið Kina sigur Taivan verða kinverskan landslut. Fá lond hava viðurkent Taivan sum sjálvstøðugt ríki.

Stavseting
Á føroyskum verður landið við hvørt stavað Teivan, men eftir føroyskum stavsetingarreglum eigur tað at verða stavað Taivan.

Landafrøði
Oyggin liggur í Eysturkinesiska havinum, norðanfyri Filipsoyggjar og eystanfyri kinesiska meginlandið. Taivansundið skilur oynna frá meginlandinum.

Søga

Tá ið portugisiskir sjófarar fyrstu ferð komu til Taivan í 1590, nevndu teir oynna Ilha Formosa ("Oyggin Vakra"),  tí hon var so fruktagóð, og fjøllini vóru so vøkur.

Politikkur

Hóast Taivan loysti frá Kina undir borgarakrígnum í 1949, so metir Kina enn, at Taivan er ein partur av Kinesiska Ríkinum, og landið hevur hótt Taivan, hvørja ferð tað hevur haft ætlanir um at taka formelt sjálvstýri.

Fólkið

Upprunafólkið

Langt fyri at kinverjar komu til Taivans, búðu mong fólkasløg har. Tey talaðu egið mál, men mangir siðir og gerandislív líktist. Kinverjar komu hagar í 17. øld, og sum tíðin leið, løgdu teir oynna undir seg og trokaðu burtur upprunafólkið, ið nú á døgum bara er 2 % av fólkinum í Taivan. Fjølmentasta upprunafólkið nú er amifólkið, sum eru dugnaligir leirkerasmiðir og bøndur. Amifólkið býr í stórum bygdum, og heima eru tað konufólkini, ið ráða.

Átrúnaður
Størstu átrúnaðirnir í Taivan eru buddisma, taoisma og konfusianisma. Hesir átrúnaðir líkjast nógv, og mong fólk trúgva á partar úr øllum trimum. Taoisman, ið tók seg upp í Kina um 300 f.Kr., er vegurin (tao) til einfalt lív og levnað leys av øllum jarðligum strevi. Endamálið hjá taoistum er at liva í samljóði við náttúruna, so at javnvág verður ímillum tann óvirkna kvinnupartin av likaminum (yin) og tann virkna mannpartin (yang).

Hygg eisini at
 Asia

Ávísingar úteftir
 Taiwan, wikivoyage.org (á enskum)

Keldur

Taivan
Asia


Føroyar (sangurin)

Sangurin Føroyar er sungin, innspældur og gjørdur av føroyska bólkinum Frændur. Sangurin varð útgivin á tónleikaútgávuni Frændur II í 1986. Tað er Steintór Rasmussen, ið syngur. Sangurin var eitt stórt hitt í Føroyum síðst í 1980'árunum og verður ofta sungin til felagssang. Orð og lag eigur Steintór Rasmussen.

Tekstur

Kaga upp í himmalin
Sært tú fuglin har
Frælsur vil hann flúgva
Mong túsund míl frá tær
Hann breiðir sínar veingir út
Veittrar tær farvæl
Tá ferðin er at enda
Tú aftur fuglin sær
Tá er hann komin heim
Til Føroyar

Á køldum opnum havi
Spjaddar liggja tit
Grønar vakrar oyggjar
Hetta landið eiga vit
Tú dregur, tú argar
Tað er títt sinnalag
Títt freka blíða lyndi
Sjarmerandi er tað
Soleiðis kenna vit teg
Føroyar

Flúgva fagrir fuglar
Byggja reiður her
Og fiskur býr í sjónum
So langt sum eygað ber
At vitja fjallatindar
Mangur gleðir seg
Og sprýkja goymdar keldur
Um vit bora ígjøgnum teg
Og verða vit ríkari tá Føroyar
Og hvør verður ríkari tá
Føroyar

Hvat heldur tú um okkum
Vit rópa okkum tjóð
Á flaggdegi um várarnar
Tá tjøldur setast móð
Hvar eru tey, sum lovaðu
At lekja tíni sár
Sum misprýða og vannvirða
Ár eftir ár eftir ár eftir ár
Hvat heldur tú um føroyingar
Føroyar?

Við gittara og sangi
Eg spæli nú mítt lag
Sum um Føroyar var mín móðir
Og bað meg skriva tað
So eiggilig og gomul
Hon teskar: “barnið mítt,
Eg vildi at mítt ríkidømi
So væl varð býtt
Ímillum tey sum búgva her í Føroyum
Ímillum tey sum búgva her í Føroyum
So javnt millum føroyingar, Føroyar”

Keldur

Frændur
1986


Kitee

Kitee er ein býur í Östra Finlands län í Eysturfinnlandi. Kitee hevur 11 355 íbúgvar (2012).

Kendir persónar frá Kitee

 Kyösti Laasonen
 Tuomas Holopainen
 Jukka Nevalainen
 Tarja Turunen
 Emppu Vuorinen

Myndir

Hygg eisini at

 Finnland

Býir í Finnlandi


Edenbridge (tónleikabólkur)

Edenbridge er ein eysturríkskur metal-bólkur úr Linz, Eysturríki. Bólkurin byrjaði í 1998.

Limir

Núverandi limir
 Sabine Edelsbacher – sangur (1998–present)
 Lanvall – guitar, keyboards, piano, akkustiskur guitar, bass, bouzouki (1998–nú)
 Max Pointner – drums (2008–nú)
 Dominik Sebastian – guitar (2009–nú)
 Wolfgang Rothbauer – bass (2013–nú)

Fyrrverandi limir
 Kurt Bednarsky – bass (1998–2002)
 Roland Navratil – trummur (1998–2007)
 Georg Edelmann – guitar (2000–2001)
 Andreas Eibler – guitar (2000–2004)
 Frank Bindig – bass (2004–2008)
 Martin Mayr – guitar (2005–2006)
 Robert Schoenleitner – guitar (2006–2008)
 Sebastian Lanser – trummur (2007–2008)
 Simon Holzknecht – bass (2009–2010)

Útgávur

 Sunrise in Eden (2000)
 Arcana (2001)
 Aphelion (2003)
 A Livetime in Eden (2004)
 Shine (2004)
 The Grand Design (2006)
 The Chronicles of Eden (2007)
 MyEarthDream (2008)
 Solitaire (2010)
 The Bonding (2013)

Slóðir úteftir

 Edenbridge - Official website
 Edenbridge - Official fanclub

Eysturríkskir tónleikabólkar


Edenbridge

Edenbridge hevur fleiri týdningar:
Edenbridge er ein býur í Kent í Onglandi. Sí Edenbridge, Kent.
Edenbridge er ein eysturríkskur metal-bólkur. Sí Edenbridge (tónleikabólkur).


Botsvana

Botsvana er land í syðra-Afrika við 2,1 mió. íbúgvar í 2014. Í suðri hevur Botsvana mark við Suðurafrika, í norðri við Sambia, í vestri við Namibia og eystri við Simbabvi. Í Botsvana er trygt fólkaræðiligt stýri. Botsvana er eitt av fáu londunum í Afrika, har tað hevur gingið støðugt framá búskaparliga. Tá ið Botsvana gjørdist sjálvstøðugt ríki í 1966 var tað ørfátækt landbúnaðarland, fólkið livdi av sjálvbjargnisbúnaði. Rættilig ferð kom á búskaparligu menningina, tá ið diamantar vórðu funnir í 1967. Ein onnur týdningarmikil vinna eru stóru neytagarðarnir, sum eru komnir síðstu 30 árini. Tá ið Botsvana gjørdist sjálvstøðugt ríki í 1966, var eingin høvuðsstaður, tí at tað hevði verið stýrt úr Mafikeng í Suðurafrika. Nýstovnaða ríkið bygdi tí nýggjan høvuðsstað, Gaborone. Um 200.000 fólk búgva nú í býnum (2010), sum umframt at vera høvuðsstaður eisini er miðdepil fyri ídnaði og samferðslu.

Botsvana hevur í fleiri ár verið illa plágað av eyðkvæmi. Eyðkvæmi var ein týðandi orsøk til, at fólkavøksturin í Botsvana eftir tíggju árum minkaði úr trimum prosentum niður í næstan einki. Í Botsvana doyggja nógv ung fólk av AIDS, miðal livialdurin er bert 66 ár í 2014, sbrt. WHO. Í Botsvana er 23.4 % vaksin smittaður av hesi herviligu sjúku í 2014.

Búskapur

Botsvana er eitt dømi um eitt land í Afrika, har tað hevur eydnast at skipa viðurskiftini væl. Har hevur man eitt risastórt tilfeingi, men man hevur skipað tað á ein hátt, at tað ikki skeiklar samfelagið. Fyri eitt land sum Sierra Leona ella Kongo Kinshasa hevur stóra diamantríkidømið verið ein vanlukka, men Botsvana, sum hevur stórt diamantríkidømi, hevur havt størsta búskaparvøkstur í heiminum seinastu 40 árini. Í Botsvana taka myndugleikarnir ognarrættin hjá almenninginum til tilfeingið fyri fult. Teir krevja inn tilfeingisrentuna frá ávikavist olju og diamantum og goyma hana til seinni ættarlið ella brúka hana til at fíggja íløgur í útbúgving, vegir og tunlar osfr. Í t.d. bæði Kongo og Sierra Leona stóðst hinvegin borgarakríggj um tilfeingisrentuna.

Í Selebi-Phikwe (Selibe Phikwe) í Botsvana var nógv nikkul og kopar funnið í jørðini. Har varð farið undir námsvinnu, og tí sambandi varð bygdur ein nýggjur námsbýur við býarpørtum, har stjórar skuldu búgva einastaðni og arbeiðarar eina aðra staðni. Námsbýurin er nær við markið til Simbabvi. Tey, sum gjørdu býarskipanina, vistu, at námsídnaðurin fór at hava dálking við sær. Ætlanin var, at stjórarnir skuldu búgva har, sum teir ikki fóru at verða órógvaðir av roykinum úr teimum stóru skorsteinunum. Eingin hevði kannað veðurlagið í Selebi-Phikwe, so tey, sum gjørdu býarskipanina, nýttu upplýsingar um veður og vind, sum tað var í einum býi har nærindis. Seinni vísti tað seg, at veðrið var heilt øðrvísi í Selebi-Phikwe. Har var ættin sum oftast beint øvut. Tí vóru tað stjórarnir, sum máttu búgva har, sum luftin var ring, og arbeiðararnir búðu har, sum luftin var nógv betri.

Regiónir í Botsvana

Southern District
South-East District
Kweneng District
Kgatleng District
Central District
North-East District
Ngamiland District
Kgalagadi District
Chobe District
Ghanzi District

Fólkið

Tsvanar, ið er fjølmentasta fólkaslagið í Botsvana, hava í øldir skipað seg í høvdingadømi. Hvørt høvdingadømi hevur egið høvdingasetur, og uttan um tað eru garðarnir, ið hoyra til tað. Hvørt húskið býr á sínum garði. Garðurin er eini 3-4 hús við laðaðari girðing uttanum. Túnið innan fyri girðingina verður nevnt lolwapa.

Kelduávísingar

Botsvana


Mr. & Mrs. Smith (2005)

Mr. & Mrs. Smith er ein amerikanskur action-skemtifilmur frá 2005. Allur filmurin er spældur inn í San Marino, Kalifornia. Høvuðsleikarar í filminum eru Brad Pitt (John Smith), Angelina Jolie (Jane Smith) og Vince Vaughn (Eddie). Filmurin eru framleiddur í USA.

Søgugongd

Harra og frú Smith eru at síggja til eini vanlig hjún, sum liva eitt vanligt lív. Men í veruleikanum eru John- og Jane Smith ógvuliga dugnaligir leigumordarar, sum starvast í hvør sínum felag. Harra og frú Smith vita onki um dupultlívið hjá hvørjum øðrum. Tey droyma bæði um at fáa eitt sindur av spenningi í hjúnalagnum og teirra ynski gongur út tá tey verða biðin um at myrða – hvønnannan!

Leikarar

 Brad Pitt - John Smith
 Angelina Jolie - Jane Smith
 Adam Brody - Benjamin Danz
 Vince Vaughn - Eddie
 Kerry Washington - Jasmine
 Keith David - Pápi
 Chris Weitz - Martin Coleman
 Rachael Huntley - Suzy Coleman
 Michelle Monaghan - Gwen
 Stephanie March - Julie
 Jennifer Morrison - Jade
 Theresa Barrera - Janet
 Perrey Reeves - Jessie
 Melanie Tolbert - Jamie
 Jerry T. Adams - Vakt

Slóðir úteftir

 Official website
 Mr. & Mrs. Smith - Internet Movie Database

Amerikanskir filmar


Ólafsvík

Ólafsvík er ein bygd í Snæfellsbær kommunu í Norðvesturvaldøminum á Vesturlandinum í Íslandi. Ólafsvík hevur 1 008 íbúgvar (desember 2004).

Býir og bygdir í Íslandi


Sapporo

Sapporo er ein av størstu býum í Japan og hevur umleið 1,9 mió íbúgvar. Í 1972 vóru OL-veturleikirnir í býnum.

Myndir

Býir í Japan


Cork

Cork (Írskt Corcaigh) er næststørsti býur í Írsku republikkini og triðstørsti býur á oynni Írland. Cork er størsti býur í Munster og hevur umleið 120 000 íbúgvar.

Myndir

Írland
Stórbýir í Írlandi


Lordi

Lordi er ein finskur rokkbólkur, sum varð stovnaður í 1992.

Limir

Núverandi limir

 Mr. Lordi (Tomi Putaansuu); sangur
 Amen (Jussi Sydänmaa); gittar
 Hiisi; bass
 Mana; trummur
 Hella; keyboard

Fyrrverandi limir

 G-Stealer (Sami Keinänen); bass (1996-1999)
 Magnum (Sami Wolking); bass (1999-2002)
 Kalma (Niko Hurme); bass (2002-2005)
 Enary (Erna Siikavirta); keyboard (1997-2005)
 Kita (Sampsa Astala); trummur (2000-2010)
 Otus (Tonmi Lillman); trummur (2010-2012)
 Awa (Leena Peisa); keyboard (2005-2012)
 OX (Samer el Nahhal); bass (2005-2019)

Útgávur

Finnar
Finskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar
Vinnarar av Eurovision Song Contest


Barcelona

Barcelona er næststørsti býur í Spania. Barcelona er við Miðjarðarhav í Norðurspania. Hann er týdningarmikil havnabýur við tveimum mió. fólkum. Hann er eisini høvuðsstaður í Katalónia. Málið er katalónskt, sum er í ætt við spanskt. Býurin er gitin fyri stásiligu húsini og vakra byggilist.  Býurin er mitt í stórum ídnaðarøki. Í 1992 vóru OL-summarleikirnir í býnum. Barcelona hevur 1,6 milliónir íbúgvar, og í 2016 vitjaðu meira enn 30 milliónir ferðafólk. Mett er, at ferðavinnan er 11,5 prosent av búskapinum í Barcelona, og hon eigur 14 prosent av arbeiðsplássunum í býnum.

La Rambla er handilsgøtan, har mesta ferðslan er í Barcelona, og nógv fólk eru eisini til gongu, serliga ferðafólk. Gøtan er meira enn ein kilometur long.

Býir í Spania


Torrevieja

Torrevieja er ein ferðamannabýur í Eysturspania. Norðmenn kalla gjarna býin Norrevieja orsakað av stóru mongdini av norðmonnum í býnum. Framstigsflokkurin hevur sítt egna lið í býnum og fyrrverandi leiðarin í flokkinum Carl I. Hagen hevur eitt summarhús í býnum. Tað finnast eisini norskir skúlar og kirkjur í býnum.

Fólkið

Fólkatalsfrøði

Myndir

Slóðir úteftir

 Official website
 Torrevieja.com
 Thisistorrevieja.com
 Torreviejainformation.com
 Torrevieja2008.eu

Býir í Spania


Østrogen

Østrogen eru ein bólkur av steroidhormonum, ið virkað sum kvinnulig kynshormonir. Tað eru trý týdningarmikil menniskjalig østrogenir: Østradiol, østron og østriol. Østradiol er tað máttmiklasta og tað sum mest verður úrskilt av.

Østrogen eru týðandi fyri menningina av sekunderu kynssermerkunum so sum bróstum, og eru við til at stýra mánasjúkusyklus. Tað finnast fleiri kunstiga framleidd østrogen, t.d. ethinylestradiol, og verða hesi m.a. nýtt sum gitnaðarforðing saman við einum progestogenið í sonevndu P-pillarunum.

Sí eisini
Lívfrøði

Keldur
H. P. Rang, M. M. Dale, J. M. Ritter, R. J. Flower, Rang and Dale's Pharmacology, 6th Edition, 2007, Churchill Livingstone.

Lívfrøði
Læknafrøði


Brobergen

Brobergen (plattýskt Brobargen) er ein bygd við ánna Oste í Landkreis Stade í Niedersachsen, Týskland. Bygdin er 6,06 km² til víddar og hevur 226 íbúgvar (31. desember 2003). Brobergen var til 1972 ein kommuna og hoyrir nú til kommuna Kranenburg. Bygdin er fyrst nevnd í heimildum í 1286 (Brocberge).

Býir í Týsklandi


John Locke

John Locke (29. august 1632 - 28. oktober 1704) var bretskur heimspekingur og lækni. Høvuðsverk hansara, An Essay Concerning Human Understanding frá 1690, verður roknað sum inngangurin til upplýsingartíðina.

Fólkaræðið

John Locke tosaði um ein hátt fyri fólkaræði, sum kann kallast verndarliberalisma. Staturin er ein ramma, sum skal tryggja borgarunum frælsi at velja í samfelagnum. Hugsanarhátturin er her, at menniskjað gott kann menna seg sjálvt. Í mótsetning til sjónarhornið hjá John Stuart Mill, so er endamálið við fólkaræðinum at tryggja, at borgarin hevur rúm til at menna seg í, uttan at tað skal vera nøkur uppíblanding í menningini. Verndarliberalisma er mett at hava við sær "negativt frælsi".

Føðingar í 1630-árunum
Andlát í 1700-árunum
Bretskir heimspekingar


Upplýsingartíðin

Upplýsingartíðin er heiti á mentanarligum ráki í Evropa, sum fylgdi eftir renesansuna. Upplýsingartíðin verður roknað at byrja við John Locke (1632 - 1704) og enda við Immanuel Kant (1724 - 1804). Meginhugsanin í upplýsingartíðini er bjartskygd fatan av mannavitinum og vón um eina bjarta framtíð fyri mannaættina. Longu í renesansuni var heimspekin byrjað at gera seg leysa av gudfrøðiliga grundarlagnum, og henda gongd verður fullførd við upplýsingartíðini.
Tað eru serliga Ongland, Skotland, Týskland og Frakland, sum eru háborgin í upplýsingartíðini.

Søga


Immanuel Kant

Immanuel Kant (1724 - 1804) var týskur heimspekingur. Høvuðsverk hansara, Kritik der reinen Vernunft frá 1781 verður roknað sum endin á upplýsingartíðini.

Týskarar
Heimspekingar
Føðingar í 1720-árunum
Andlát í 1800-árunum


Renesansan

Renesansan,  eisini nevnd Endurreisnin, er heiti á mentanarligum ráki í Evropa í tíðarskeiðnum umleið 1400 til umleið 1600. Orðið renesansa kemur umvegis franskt av latínsku orðunum re, sum merkir aftur og nascere, sum merkir at føðast; renesansa merkir sostatt at endurføðast. Í hesum liggur, at renesansan tekur ta klassisku mentanina, forngrikska og fornromverska mentan, fram aftur. Renesansan endurtekur ikki bara tað klassiska, men nýtir tað og arbeiðir víðari við tí.

Í hesum tíðarskeiði verður evropeiski sjónarringurin víðkaður. Krossferðirnar hava verið eini 200 ár frammanundan, og við teimum øktist kunnleikin til jødiska og arabiska mentan. Tað gav íblástur til at leita eftir fornum handritum, og fleiri handrit eftir klassisku høvundarnar komu undan kavi - summi í klosturbókasøvnum og onnur umvegis jødisku ella arabisku mentanirnar. Í 1492 varð Amerika funnið og ein nýggjur heimur letur seg upp. At Johan Gutenberg uppfann prentlistina umleið 1450 gav samstundis heilt nýggjar møguleikar at spjaða vitan og kunnleika.

Tað er ilt at siga, nær renesansan sum tíðarskeið endar, men í hvussu er umleið 1700 hevur eitt annað rák, upplýsingartíðin, tikið yvir.

Søga


Fótbóltssamband Føroya

Fótbóltssamband Føroya ella FSF er ovasta leiðslan innan fótbólt í Føroyum. FSF varð stovnað 13. januar 1979. Áðrenn tað, árini 1942 til 1978 var tað ÍSF ið hevði ábyrgdina av fótbóltinum í Føroyum. FSF er við til at menna føroyskan fótbólt, m.a. við at skipa fyri skeiðum fyri venjarar og dómarar. FSF hevur eisini ábyrgdina fyri føroysku landsliðunum bæði hjá monnum, kvinnum og unglingum. Meistaradeildin hjá monnum byrjaði í 1942. Skipaður kvinnufótbóltur í Føroyum byrjaði í 1985. 2. juli 1988 gjørdist Føroyar limur í FIFA og 18. apríl 1990 gjørdist Føroyar limur í UEFA. Síðan tá hevur Føroyar luttikið í altjóða fótbóltskappingum.

Formenn í Fótbóltssambandi Føroya

Aðalskrivarar

1995-2009 - Ísak Mikladal, Klaksvík
2009- Virgar Hvidbro, Tórshavn

Sí eisini

 Føroyska fótbóltsmanslandsliðið
 Løgmanssteypið
 Effodeildin
 1. deild

Keldur

Slóðir úteftir

 Heimasíða

Feløg
Fótbóltur í Føroyum
Ítróttur í Føroyum


Sumo-glíming

Sumo-glíming er japansk ítróttargrein og var í fyrstantíð partur í aldagomlum hátíðarhaldi við dansi og leiki, sum varð hildið á keisaraborgini, so at jørðin skuldi geva góða grøði. Í sumo-glíming roynir annar glímarin at syfta ella trýsta mótstøðumannin út av pallinum ella at fáa aðrar partar av honum enn bara iljarnar ar nerta við gólvið. Skal glímari standa seg væl, má hann verða bæði tungur og sterkur, so sumoglímarar eta nógvan og góðan mat.

Ítróttur


Ingolf Jacobsen

Ingolf Jacobsen (føddur 1916, deyður 15. juni 1946) var føroyskur listamaður. Hann var yngstur av børnunum hjá Nicolinu Dam og Magnus Jacobsen (sum vanliga varð nevndur Magnus á Kamarinum, byggimeistari í Tórshavn).

Lívsleið

Faðirin andaðist, tá ið Ingolf var bara 5 ára gamal. Hetta hevur merkt heimið og umstøður teirra, men hóast hetta, so fer Ingolf í realskúla at ganga. Rikard Long var lærari hansara og segði hann, at Ingolf skaraði framúr. Hann var úrmælingur, tá ið tað umráddi tekning. Longu 16 ára gamal teknaði hann til smárit og m.a. til jólabøkur Varðans.

Evnini vóru eyðsýnd, men umstøðurnar vóru ikki tær bestu. Hetta tykist ikki at hava nervað Ingolf. Blaðungur fer hann av landinum til Keypmannahavnar at nema sær lærdóm innan tekning og list. Í brøvum hansara til bróðurin, Jens, fáa vit innlit í, hvussu strævið tað mangan var hjá honum í fyrstuni.

Ingolf stríðist í Keypmannahavn. Hann klárar seg við fyrifallandi arbeiði og við at selja tekningar og myndir til bløðini tey fyrstu árini. Í 1940 søkir hann inn á Kunstakademiet og kemur hann inn. Lærari hansara varð kendi professarin Aksel Jørgensen.

Tað fer at ganga framá hjá Ingolfi. Hann er sera virkin. Hann leitar sær inn í sjónleik og virkar eitt skifti sum teaturmálari á Kongaliga Teatrinum í Keypmannahavn. Framgongd tykist vera á øllum økjum hjá honum. Hann skrivar og prýðir greinar, ið verða prentaðar  í donskum og norskum bløðum, og eisini verður hoyrispæl hansara "Under Fjeldet" framført í danska útvarpinum. Millum sjónleikararnar eru Holger Reenberg og Mogens Wieth.

Ingolf flytir í 1943 til Århus. Hetta var sera brádliga og sambært listarmanninum Janusi Kamban, ið var nógv saman við Ingolf í Keypmannahavn, so var Ingolf virkin í mótstøðurørsluni, og hann kendi seg ótryggan í Keypmannahavn. Stutt eftir at hann er komin til Århus, giftist hann Klara-Marie. Tey fingu tvey børn, Stein og Ingun. Ingolf gerst høvuðsteknari á Aalborg Stiftstidende. Men hann fæst eisini við nógv annað: endurstovnaði føroyingafelag í Jútlandi og er formaður har, forlagsarbeiði, fyrireiking til endurstovnan av blaðnum "Ungu Føroyum", prentarbeiði, útvarpsleikir og mangt annað. At stovnseta føroyskt útvarp er eisini eitt hugskot, og hevur hann ítøkiligar ætlanir um hetta. Hann er eisini virkin á satirublaðnum Cimbrer-Hylet í Aalborg. Meðan hersetingin er, er hetta blað undir strongum sensuri, men eftir mai 1945 eru tekningar Ingolfs sera speiandi mótvegis týska hersetingarvaldinum, ið eisini eftir krígslok, framvegis hevði  stríðsdeildir í Danmark.

Avskorin frá heimlandinum vegna seinna heimsbardaga, hevur hann ikki vitjað heim síðani hann fór av landinum. Hann er á tremur við hugskotum, at fara til Føroyar við.

Men Ingolf gerst sjúkur av krabba í kjálkarholuni.

Í brævi til bróðurin Jens, dagfest 7. apríl 1946 á sjúkrahúsinum í Århus, skrivar Ingolf:

"Last og skam í hetta høvdið, sum tað fór at seinka mær í øllum. Mesta av apríli mann eisini fara, áðrenn eg sleppi hiðani ífrá. Nú skulu teir enn einaferð skera upp í kjálkan og leggja radiumpatrónirnar har niðan. Hetta er eisini ein beistatíð, eg havi so nógv at gera - bæði her og við føroysk evni .... Jú, henda kjálkaholan gjørdi stórt brek í øllum hjá okkum. Gud viti eisini, hvussu verður við Føroya-ferðini, sjálvur eri eg so ógvuliga veikur aftan á alt hetta hetta røntgen. Mergurin verður kroystur úr einum, og eg gerist móður í sveittabroti bert eg gangi í 10 minuttir. Men vónandi verður tað gjørligt onkursvegna at sleppa heim í ár .... kanska til heystar ella alrahelst í hoyna, tað hevði dámt mær væl at sloppið at hoyggja eina løtu  .. Men nú fari eg at enda, nú leingjast vit skjótt eftir at tosa, ikki at skriva, tað er tó ikki tað sama!"

Í bóklingi, ið Mentunargrunnur Studentafelagsins gav út í 1972, skrivar rithøvundurin Gunnar Hoydal m.a. um Ingolf:

"Eingin var í iva um, at Ingolf átti óvanligar gávur, heldur ikki hann sjálvur, og hann hevði hug at fáa meira burtur úr teimum. Men haðani, og so til at leita út í eina óvissa framtíð í einum ótryggum starvi í fremmandum landi, tað er eitt stórt stig, sum krevur einastandandi sjálvsálit og ágrýtni. Ingolf bilaði hvørki, og aðrir møguleikar vóru ikki, so 19 ára gamal tekur hann stigið og fer til Keypmannahavnar við lítlum øðrum í viðføri enn einari mappu við tekningum. Hann hevði skrivað til Kunstakademiet, áðrenn hann fór avstað, og niðurkomin gongur hann eitt skifti á fyrireikingarskeiði til listaháskúlan. Men áhugin tykist í fyrsta umfari at vera blaðtekningin, sum um hetta mundið stóð í besta blóma í norðurlondum"

Gunnar Hoydal endar inngangin í bókini soleiðis:

".... Ingolf doyði sama summarið, 15. juni 1946. Av tí tilfari, sum lá eftir hann, gjørdi Listafelag Føroya í 1952 eina minnisframsýning .... At meta út frá hesum um tey úrslit, ið kundu komið burturúr hansara gávum er hættisligt, ivaleyst eisini óneyðugt. Vónin hjá tí, ið hevur savnað tilfarið, hevur verið at geva sína egnu mynd av einum gávuríkum landsmanni, sum fór so merkiliga opin, hugagóður og óspiltur gjøgnum sítt stutta lív"

....

Ingolf er nevndur í Myndlist í Føroyum hjá Bárði Jákupssyni:

"Tann fyrsta føroyska listaframsýningin í Keypmannahavn varð fyrireikað í skemmuni hjá Janusi Kamban í Nørrebrogade. Framsýnararnir vóru Janus Kamban, Gudmund Hentze, Elinborg Lutzen, Ruth Smith, Mikines og Ingolf Jacobsen. Hesin seinast nevndi, av Kamarinum í Havn (1916-46), ið var upptikin á listaakademiið, hevði arbeitt sum blaðteknari. men ungur fekk hann tuberklar (sic), og áðrenn hann rættiliga náddi at koma í gongd, andaðist hann, bert 29 ára gamal"

- Tað er ikki rætt, sum stendur í bókini Myndlist. Ingold doyði av krabbasjúku í kjálkarholini. Hetta var sjúka, ið hann hevði plágast av leingi.

- William Heinesen, var nógv úti í Konradsbrekkuni (í dag Gríms Kanbansgøta), saman við Jørgen-Frantz Jacobsen, ið var granni hjá byggimeistaranum Magnusi og gávaðu børnum hansara. William skrivaði í brævi til bróðursystur Ingolfs um síni minni um hesar báðar úrmælingar, faðirin Magnus og sonin Ingolf, og at teir báðir vóru fyrimyndir til Marselius í stuttsøguni Det fortryllede lys.

Skrivað grein:   Ólavur Jakobsen

Keldur

Føroysk listafólk
Føroyskir listamálarar
Føðingar í 1916
Andlát í 1946


H.C.W. Tórgarð

Hans Christoffer Wenningsted Tórgarð (føddur 14. august 1885 í Tórshavn, deyður 18. mars 1957), ella H.C.W. Tórgarð, var arkitektur og politikari (SB). Teknaði Sjónleikarhúsið. Hann teknaði kirkjurnar í  Árnafirði, Hvannasund, Skála, Elduvík, Tjørnuvík og Skúvoy. Hann var eisini aktivur at byggja kirkjuna í Sandavági.

 Formaður í Havnar Sjónleikarfelag 1918–1924
 Býráðsformaður í Tórshavn 1922–1924
 Býráðslimur í Havn 1917-24 og 1945-57
 Løgtingslimur 1918-24

Familja
Foreldur hansara vóru Anna Paulina (fødd Poulsen) og Jens Wenningsted Jacobsen, bæði úr Havn. Hann giftist Valborg Eide úr Nólsoy. Tey eru foreldur Axel Tórgarð, sum var prestur og týðari. Trý av abbabørnunum hjá Hansemann eru sjónleikarar eins og abbin, tey eru Súsanna Tórgarð, Ria Tórgarð og Hans Tórgarð.

Keldur

Føroyskir politikarar
Føroyskir arkitektar
Havnafólk
Føðingar í 1885
Andlát í 1957


Kári Petersen

Kári Petersen hevur fleiri týdningar:

 Kári Leivsson (Kári P., fyrr Kári Petersen) – tónleikari
 Kári D. Petersen – filmsmaður
 Kári Petersen (politikari) – politikari fyri Sjálvsstýrisflokkin

Fleiri týdningar


Norrønt Atlantssamstarv

Norðurlendskt Atlantssamstarv ella NORA er nevnd undir Norðurlendska Ráðharraráðnum, sum arbeiðir við økissamstarvi í Norðuratlantshavinum. Nevndin er partur av marknaøkispolitiska samstarvinum hjá Ráðharraráðnum. Norðurlendska støðið og verkætlanarskipaða arbeiðið gevur NORA góðar møguleikar at seta í verk altjóða samstarv í økinum, samstarv sum byggir á norðurlendsk virði og mál.

NORA verður fíggjað av Norðurlendska Ráðharraráðnum og við partvísari fígging úr teimum fýra NORA londunum, Føroyum, Grønland, Íslandi og Noregi.

Nevndin í NORA er mannað við trimum umboðum fyri hvørt landið. Við strategi, sum fevnir yvir fleiri ár, ásetir nevndin yvirskipaða arbeiðssetningin hjá NORA.

Høvuðsskrivstovan hjá NORA er í Havn. Í Grønlandi, Íslandi og Norður- og Vesturnoregi eru kontaktpersónar, sum arbeiða fyri NORA.

NORA virkar fyri at styrkja samstarvið í økinum, so at Norðuratlantshavið verður eitt sterkt økið í Norðurlondum, eyðkent av góðari, burðardyggari og fíggjarligari menning. Hetta verður millum annað gjørt við at styrkja samstarvið millum vinnufyritøkur og granskingar- og menningarstovnar í teimum fýra NORA londunum.

Uppgávan hjá NORA er

 At skapa politiskar og fakligar karmar har kjak kann vera um felags norðuratlantiskar trupulleikar og menna felags ætlanir og átøk.
 At miðla og seta í verk verkætlanarsamstarv.
 At virka fyri menning í tráð við norðurlendsku Slóðarheiti hugsanina um burðardygga menning.
 At menna NORA til ein áhugaverdan viðleikara í norðurlendskum samstarvi við grannalondini í økinum.

Norðuratlantiska Tankasmiðjan
Í november 2011 kunngjørdi Norðurlendska Tankasmiðjan sítt fyrsta tilmæli. Tey mæla til, at at ein tvørfaklig masterútbúgving verður skipað í samstarvi millum universitetini í Grønlandi, Íslandi, Føroyum og Strandar-Noregi við heitinum Management and Development in the High North. Tað er NORA, ið hevur stovnað Norðuratlantisku Tankasmiðjuna. Tvey umboð úr hvørjum limalandi eru limir í nevndini, tey eru:
Tine Pars, rektari á Ilisimatusarfik, universitetið í Grønlandi.
Henrik Leth, stjóri í Sulisitsisut, grønlandska arbeiðsgevarafelagið.
Halla Helgadóttir, stjóri á Hönnunarmiðstöð, íslendska Design Center.
Karl Benediktsson, professari í samfelagsgeografi, Háskóli Íslands, íslendska universitetið.
Frank Aarebrot, professari í komparativum politikki, universitetið í Bergen.
Arne O. Holm, serráðgevi hjá Nordområdesenteret í Bodø.
Hermann Oskarsson, stóri á Hagstovu Føroya.
Sonja Jógvansdóttir, samskipari hjá SAMTAKI,

Ávísingar úteftir

Norrønt Atlantssamstarv

Heimspolitikkur
Norðurlond
Norðurlendskt samstarv


Heðin Mortensen

Heðin Mortensen (føddur 7. apríl 1946 í Trongisvági) er føroyskur politikar, løgtingslimur fyri Javnaðarflokkin og býráðslimur í Tórshavnar býráð. Hann var býráðsformaður í Tórshavnar kommunu frá 2005 til 2016.

Býráðslimur síðan 1973

Heðin Mortensen hevur verið býráðslimur í Tórshavnar Býráði síðan 1973, varaborgarstjóri 2001-2005 og borgarstjóri frá 2005-2016. Á býráðsvalinum í novembur 2012 slóð hann øll met við persónligum atkvøðum, tá hann fekk 2637 persónligar atkvøður. Listi C, Javnaðarflokkurin, fekk 7 býráðslimir valdar og kundi har við stýra einsamallur um tey løgdu í, borgarstjórin valdi tó at fara í eitt breitt samstarv við allar flokkarnar. Tó fór Tjóðveldi úr samgonguni nakað seinni. Tað vóru fýra flokkar/listar, ið fingu umboðan í Tórshavnar Býráði, sum tók við 1. januar 2013.

Løgtingsmaður

Heðin Mortensen varð valdur inn á Føroya Løgting fyri Sambandsflokkin í Suðurstreymoyar valdømi í 1998 og umboðaði flokkin á tingi til 2004. Harumframt hevur Heðin Mortensen verið varamaður fleiri ferðir í styttri tíðarskeið síðan 1989. Á løgtingsvalinum 2015 varð hann valdur á Føroya løgting fyri Javnaðarflokkin.

Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin

Heðin Mortensen var limur í Sambandsflokkinum 1988-2004. Síðan 2005 hevur hann verið limur í Javnaðarflokkinum.

Álitissessir

 Forseti í Ítróttarsambandi Føroya (ÍSF) 1980-2008
Formaður í Havnar Sjónleikarfelag 1997–2003.
 Formaður í Havnar Róðrarfelag 1997-2003
 Formaður í Tórshavnar Ítróttarráð 1975-1978

Heiðurstekin

 Danskan DIF heiðurskross 2005
 Riddari av Dannebrog 1. grad 2003
 Føroyskan ÍSF heiðurskross 1999
 Íslendskan ISI heiðurskross 1996
 Riddari av Dannebrog 1991
 Svenskan RF heiðurskross 1989
 Íslendskan ISF heiðursnál 1989

Keldur

Slóðir úteftir

 j.fo
 hedinmortensen.com

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1946
Borgarstjórar í Føroyum
Løgtingslimir


Anna-Maria Ravnopolska-Dean

Anna-Maria Ravnopolska-Dean (bulgarskt: Анна-Мария Равнополска-Дийн) (fødd 3. august 1960) er ein bulgarskur tónleikari og tónaskald.

Útgávur

 Bulgarian Harp Favorites, Arpa d’oro, CD 2003

 Legende: French Music for Harp, Gega compact disc, 1999

 Harpist at the Opera (honoring the Donizetti bicentennial), Arpa d'oro CD, 1997

 Harps of the Americas (Paraguayan and pedal harps), Arpa d'oro CD, 1996

 Erich Schubert Pop Harp Festival, Gega CD, 1994

 A Harpist's Invitation to the Dance, Gega CD, 1992

Tónleikarar
Tónaskøld
Bulgarar
Føðingar í 1960


Heimstaðið (Eg minnist mítt heim mín bý)

Heimstaðið er ein sangur hjá føroyska tónleikabólkinum Frændur.

Tekstur

Eg minnist mín heim, mín bý - og mína ungdómstíð,
summarkvøld, dans og aðrar løtur,
tá fullmánin flenti at tær, og elskhug' í luftini var,
í kvøld vit skulu ganga gamlar gøtur.

Nú vágin er spegilsklár, í lotinum flákrar títt hár,
gras og steinar nema tínar føtur,
her gingu vit hond í hond, mong kvøldini fram við strond,
her vit bæði festu sterkar røtur.

Á mínum cowboyjakka eitt friðarmerki stóð,
og vit sungu saman tá "All you need is love"
lívið tað var okkara - vit áttu hesa tíð,
vit høvdu egnar taknar, og vit vildu vera frí

Vit eiga eitt heim, ein bý, - men nú er ein onnur tíð,
eg sakni fjørusand og grønar fløtur
tá dagsins stíð er av, at býurin ikki svav,
men fólk tey funnu út til hugnaløtur.

Tað vakra hugtekur øll - víkirnar, eiði og fjøll
sum skaptu lív og kor, ja henda býin:
hetta var fedranna vón, í dag er ein onnur sjón;
hvat bjóðar okkum nú tann nýggja tíðin?

Eg slitið havi jakkan, har mítt friðarmerki stóð,
men inni í mær sjálvum dansa enn tey somu ljóð,
tað er nú, vit skulu liva, tað er nú, vit eiga tíð
og kærleika til heimlandið, til fólk og hendan bý.

Eg altíð vil kenna tað væl, eg elski jú haga og dal
og alt, sum í náttúru tíni dregur,
vøkur ert tú á nátt, dagurin lýsir brátt,
í ørmum mínum liggur tú og svevur.

Frændur


Ja, vi elsker dette landet

Ja, vi elsker dette landet er tjóðsangur hjá Noregi. Í Noregi hava verið fleiri enn ein tjóðsangur síðan 1814, tá ið Noreg fekk sjálvstýri í kongssambandi við Svøríki, minst tríggir: “For Norge, kjæmpers fødeland” eftir Johan Nordahl Brun (1745-1816), “Sønner af Norge, det ældgamle rige” frá 1820 eftir Henrik Anker Bjerregaard, og at enda “Ja, vi elsker dette landet” frá 1859 eftir Bjørnstjerne Bjørnson (8. desember 1832 – 26. apríl 1910) við lagi eftir Richard Nordraak (1842–1866).

Tekstur

Noreg


The Star-Spangled Banner

The Star-Spangled Banner er tjóðarsangur hjá USA. Sangurin varð viðurkendur sum tjóðsangur í 1931. Teksten blev skrevet i 1814 af den 35-årige Francis Scott Key efter at han havde overværet bombardementet af Baltimores Fort McHenry under 1812-krigen. Key havde entret et britisk krigsskib for at forhandle frigivelsen af en ven som var blevet anklaget for at huse britiske desertører. Den britiske kommandant var villig til at frigive begge, men af sikkerhedsgrunde først dagen efter, da den britiske flåde angreb fortet i løbet af natten.

Den næste dag skrev Key et digt, The Defense of Fort McHenry. Musikken til teksten var en dengang populær melodi, To Anacreon in Heaven, som blev skrevet omkring 1800 af John Stafford Smith. Denne har også været nationalmelodi for Luxembourg.

Melodien blev USA's nationalmelodi den 3. marts 1931.

Når den synges offentligt (før større sportsbegivenheder) bliver versene efter det første ofte udeladt.

America the Beautiful, My Country, Tis of Thee og God Bless America bliver ofte opfattet som uofficielle amerikanske nationalmelodier.

Tekstur
O! say can you see by the dawn's early light
What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming?
Whose broad stripes and bright stars through the perilous fight,
O'er the ramparts we watched were so gallantly streaming?
And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,
Gave proof through the night that our flag was still there.
Oh, say does that star-spangled banner yet wave
O'er the land of the free and the home of the brave?

On the shore, dimly seen through the mists of the deep,
Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
What is that which the breeze, o'er the towering steep,
As it fitfully blows, half conceals, half discloses?
Now it catches the gleam of the morning's first beam,
In full glory reflected now shines in the stream:
'Tis the star-spangled banner! Oh long may it wave
O'er the land of the free and the home of the brave!

And where is that band who so vauntingly swore
That the havoc of war and the battle's confusion,
A home and a country should leave us no more!
Their blood has washed out their foul footsteps' pollution.
No refuge could save the hireling and slave
From the terror of flight, or the gloom of the grave:
And the star-spangled banner in triumph doth wave
O'er the land of the free and the home of the brave!

O! thus be it ever, when freemen shall stand
Between their loved home and the war's desolation!
Blest with victory and peace, may the heav'n rescued land
Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
Then conquer we must, when our cause it is just,
And this be our motto: 'In God is our trust.'
And the star-spangled banner in triumph shall wave
O'er the land of the free and the home of the brave!

Útvortis slóð

 The Star-Spangled Banner

Tjóðarsangur
USA


Inno e Marcia Pontificale

Inno e Marcia Pontificale er tjóðarsangur hjá Vatikanríkið.

Tekstur

O felix Roma – o Roma nobilis:
Sedes es Petri, qui Romae effudit sanguinem,
Petri cui claves datae sunt regni caelorum.
Pontifex, Tu successor es Petri;
Pontifex, Tu magister es tuos confirmans fratres;
Pontifex, Tu qui Servus servorum Dei,
hominumque piscator, pastor es gregis,
ligans caelum et terram.
Pontifex, Tu Christi es Vicarius super terram,
rupes inter fluctus, Tu es pharus in tenebris;
Tu pacis es vindex, Tu es unitatis custos,
vigil libertatis defensor; in Te potestas.

Tu Pontifex, firma es petra, et super petram
hanc aedificata est Ecclesia Dei.

Pontifex, Tu Christi es Vicarius super terram,
rupes inter fluctus, Tu es pharus in tenebris;
Tu pacis es vindex, Tu es unitatis custos,
vigil libertatis defensor; in Te potestas.

O felix Roma – O Roma nobilis.

Vatikanið


.va

.va er økisnavn hjá Vatikanríkið.

Økisnavn

sv:Toppdomän#V


Der er et yndigt land

Der er er et yndigt land nevnist annar danski tjóðsangurin. Ein annar danskur tjóðsangur, Kong Christan stod ved højen mast, verður nýttur við kongalig høvi. Den anden nationalsang, Kong Christian stod ved højen Mast, bruges ved officielle lejligheder, såsom kongebesøg, flådebesøg, militære sportsstævner og højtideligheder i al almindelighed, hvor medlemmer af det danske kongehus eller den danske eller fremmede regeringer er til stede i embeds medfør mv., enten alene eller efterfulgt af Der er et yndigt Land. Ved andre lejligheder, såsom ikke-militære sportsbegivenheder, kan arrangøren frit vælge mellem de to nationalsange.
Teksten er skrevet i 1819 af Adam Gottlob Oehlenschläger med mottoet: "Ille terrarum mihi praeter omnes Angulus ridet" (Horats, Dette hjørne af jorden smiler for mig mere end noget andet).
Han skrev øjensynligt teksten til en konkurrence om en fædrelandssang udskrevet af Selskabet til de skjønne Videnskabers Forfremmelse.
Oehlenschläger vandt ikke; det gjorde derimod Juliane Marie Jessens Dannemark, Dannemark, hellige Lyd, efter signende fordi teksten var skrevet i en håndskrift der lignede Oehlenschlägers.<

Tekstur

Der er et yndigt land,
det står med brede bøge
nær salten østerstrand
Det bugter sig i bakke, dal,
det hedder gamle Danmark
og det er Frejas sal

Der sad i fordums tid
de harniskklædte kæmper,
udhvilede fra strid
Så drog de frem til fjenders mén,
nu hvile deres bene
bag højens bautasten

Det land endnu er skønt,
thi blå sig søen bælter,
og løvet står så grønt
Og ædle kvinder, skønne mø'r
og mænd og raske svende
bebo de danskes øer

Hil drot og fædreland!
Hil hver en danneborger,
som virker, hvad han kan!
Vort gamle Danmark skal bestå,
så længe bøgen spejler
sin top i bølgen blå

Ávísing úteftir
 Lurta eftir Der er et yndigt land

Danmark


Norrønt

Navnið norrønt verður vanliga brúkt um málið í Noregi, Hetlandi, Orknoyum, Føroyum og Íslandi frá 10. øld og fram at umleið 1350. Tá var málið í hesum londum næstan tað sama, tí føroyingar og íslendingar vóru upprunaliga norskir útfarar – flestir av Vesturlandinum. Nútíðar íslendskt og føroyskt hava tí eisini eyðsýndan líkskap við málførini í Vesturnoregi, sum kanska partvíst kemur av teirra felags upphavi, men onnur vilja vera við, at tað eisini kann stava frá sambandi við Noreg seinni í tíðini.

Á norrønum máli eru til stórar bókmentir, sum fyrst og fremst eru verk eftir íslendingar – tær íslendsku miðaldarbókmentirnar á móðurmálinum eru munandi størri og týdningarmeiri enn á øllum øðrum norðurlendskum málum til samans. Tey flestu bókmentaligu verkini eru varðveitt í handritum, sum fyri tað mesta røkka aftur til 13. øld.

Danskt og svenskt mál vóru longu hesa tíðina nakað ólík norrønum, t.e. at málføraskilnaðurin millum norðurlendsku málini var longu á veg – serliga sást, at danskt tók at skilja seg burturúr.

Hygg eisini at
 Norn

Germansk mál
Norðurlendsk mál
Mál í Evropa
Málfrøði


Uralsk mál

Heitið uralsk mál hevur verið nýtt síðan fyrst í 19. øld og stavar frá, at meirilutin av nevndu málum verður talaður nærindis Uralfjøllunum – á marknaleiðini millum Asia og Evropa. Keldan til málættina verður hildin at vera antin nærindis Volgabuginum ella í núverandi Hvítarusslandi.

Tann uralska málættin verður vanliga býtt í tvær høvuðsgreinar. Eystara greinin er samojedisk mál, sum verða talað í Siberia, og vestara greinin er tann finsk-ugriska.

Henda seinna greinin er á annan bógvin tey eystursjóvarfinsku málini og á hin tann ugriska greinin við teimum báðum ob-ugrisku málunum mansi og chanti og tí nærskylda ungarska málinum. Ungarar búgva nú langt frá sínum málfrændum, tí at forfedrar teirra eru komnir til Miðevropa saman við turkiskum ættbólkum um fyrsta túsundáraskiftið e.Kr. Aðrar finsk-ugriskar greinar eru sámiskt, volgafinskt, mordvinskt og mari og tey permisku málini komi og udmurtiskt.

Eystursjóvarfinsku málini eru, umframt tað finska: kareliskt, vepsiskt, votiskt, estiskt og livonskt. Hesi málini minna nógv um hvørt annað bæði í bygnaði og orðfeingi, sjálvt um málini ikki eru sínámillum fatilig sum tey meginnorðurlendsku málini.

Líkskapurin stavar í høvuðsheitum frá langari samsøgu. Tey uralsku málini fram við Eystursjónum hava verið eitt mál, tað sonevnda frumfinska, sum í smáum hevur greinað seg sundur. Ein gomul grein av frumfinskum er frumsámiskt, men eystursjóvarmálini eru ein yngri grein av frumfinskum, nevnd fornfinskt.Tey serkendu drøgini í finska málbygnaðinum hava ment seg í eystursjóvarfinsku eindartíðini.

Finno-ugrisk mál
Málfrøði


Barnablaðið

Barnablaðið er eitt føroyskt tíðarrit fyri børn.
Nógvar kendar søgur hava verið í blaðnum, m.a. teknirøðirnar Baldrian og Dunnaldur Dunna.

Søga
Fyrsta Barnablaðið kom út til jóla í 1928. Síðan kom tað regluliga út í trý ár, men so góvu blaðstjórarnir skarvin yvir, og í desember 1931 kom seinasta blaðið í hesum umfari. Tað vóru lærarar úr Suðuroy, ið stóðu fyri blaðnum, og Føroya Lærarafelag gav út. Í blaðstjórnini vóru fyrst Samuel Jacob Sesanus Olsen og Sámal Johansen, men í september í 1930 kom Martin Joensen fyri Sámal Johansen. Barnablaðið skiftir navn í 1980 hetta árið. Nú eitur tað: Barna- og ungdómsblaðið. Blaðið skiftir síðan navn í 1983 til Barnablaðið. Eftir summarfrítíðina í 1998 skiftir blaðið navn til Strok & Snirr. So er aftur umskifti á skránni. Hóast hugskotið við Strok & Snirr blaðnum at venda fekk góða undirtøku millum lesararnar, og blaðið neyvan hevur havt størri haldaraskara enn hesi árini, ásannaði blaðstjórnin, at meira fekst burtur úr við bara einum blaði. Nú eitur blaðið Strok, tað er 44 blaðsíður og kemur út 8 ferðir um árið.

Blaðstjórn
 1928-1931 vóru Samuel Jacob Sesanus Olsen, Sámal Johansen og Martin Joensen  blaðstjórar.
 1959-1966 Jákup Bærentsen, Jens Pauli Heinesen, Jákup M. Kjeld og Svenning Tausen
 1966-1973 Theodor Hansen, Steingrím Niclasen og Svenning Tausen
 1973-1980  Theodor Hansen, Steingrím Niclasen og Jóannes Enni. Frá 1977 kom Magnus Hansen í blaðstjórnina.
 1980-1986 Magnus Hansen blaðstjóri, Jóannes Enni, í 1981 kom Niels Jákup Thomsen í blaðstjórnina. Í 1983 var Rannveig Hovgaard fyrsta konufólk, sum kom í blaðstjórnina
 1986-1989 Niels Jákup Thomsen blaðstjóri, Regin Debess og Erhard Jacobsen (Niels Jákup Thomsen tók við sum blaðstjóri í 1987)
 1989 Niels Jákup Thomsen blaðstjóri, Regin Debess og Djóni Dalsgarð
 1994 Niels Jákup Thomsen blaðstjóri, Djóni Dalsgarð, Beinta Johannessen Dorthe Gyldenkærne (Dorthe gavst í 1996)
 1998 Niels Jákup Thomsen blaðstjóri, Beinta Johannessen, Jonna Olsen og Eyðna Magnussen (Páll Isholm var eitt stutt skifti í blaðstjórnini)
 2005- Beinta Johannessen blaðstjóri, Niels Jákup Thomsen ábyrgdarblaðstjóri, Eydna Magnussen og Bergur Dalsgaard.

Keldur

 Jacobsen, M. A.: Barnablaðið. Í: Varðin, bd. 10, 1930

Slóðir úteftir
 Strok

Føroysk tíðarrit
Børn


Singapor

Lýðveldið Singapor (Maleisiskt; Republik Singapura, Kinverskt; 新加坡共和国, Tamilskt; சிங்கப்பூர் குடியரசு, Enskt; Republic of Singapore) er ein lítil oyggj, sum liggur mitt í Suðurkinahavi, nær við Maleisia. Á hesi oyggj búgva um 4,9 mió. fólk (2011). Singapor hevur bara mark við Maleisia. Singapor var fyrstan tíð keypsstaður á siglingarleiðini ímillum India og Kina. Bretin Stamford Raffles, ið starvaðist í bretska eysturindiafelagnum grundaði býin í 1819.

Singapor hevur havt miklan búskaparvøkstur, tað er ríkt og er ein av stóru fíggjarmiðdeplunum í heiminum. Landið er í 2015 fjórðríkasta land í heiminum roknað pr. íbúgva og er lopið úr triðja heiminum og inn í fyrsta eftir einum ættarliði.

Søga

Í gomlum døgum fór øll skipaferðsla úr Indiahavi í Kinahav ígjøgnum tronga Malakkafjørð ímillum Sumatra og Malakkanes. Hann, sum ráddi í firðinum, hevði eftirlit við øllum handli ímillum hesi høv. Í 15. øld hevði sultánurin í býnum Malakka valdið í firðinum; býurin var tá ein av størstu og vakrastu býum í heiminum. Í 1511 tóku portugisar býin, og í 1641 tóku niðurlendingar hann. Men meðan niðurlendingar ráddu har, misti býurin týdning sín, tí at niðurlendingarnir heldur vildu hava eftirlit við skipaferðsluni har um vegir úr høvuðsstøð síni á Java. Í 1819 tók so enski hjálandaumboðsmaðurin Stamford Raffles Singapor, ið tá var lítil býur á eini oyggj við suðurstrondina á Maleisia. Og undir enskum yvirræði fekk Singapor sama týdning, sum Malakka hevði havt nakrar øldir frammanundan, og gjørdist miðdepil fyri handlinum ígjøgnum Malakkafjørð.

Í 1965 varð landið tveitt út úr móðirlandinum Maleisia, tí teir mongu kinesararnir í Singapor vóru ein politisk hóttan upprunafólkinum í Maleisia.

Búskapur

Landið er eitt av ríkastu londum í heiminum. Triðja hvønn minutt siglir eitt skip inn í havnina ella út úr havnini í Singapor, sum er skundmesta havn í heiminum. Tangabátar koma av Persaflógva fullfermdir við ráolju, sum verður gjørd til bensin og aðrar oljuúrdráttir, ið síðan verða fluttir til aðrar havnabýir í øllum Landsynningsásia. Meginparturin av stóra útflutninginum hjá Maleisia verður avskipaður í Singapor. Um 25 % inntøkum landsins koma frá bankum og gjaldoyra- og virðisbrævamarknaðinum í Singaporbýi.

Lee Kuan Yew (1923-2015) var forsætisráðharri í Singapor í 31 ár (1959-1990), verður roknaður sum landsfaðir og framdi eina sanna búskaparkollvelting. Árini frá 1960 til 1980 fimtanfaldaðist bruttotjóðarúrtøkan, og býarstaturin gjørdist eitt framkomið vælferðarsamfelag. Hóast hann fór úr embætinum í 1990 hevði Yew alla tíðina ávirkan á politisku kósina í Singapor, har sonur hansara, Lee Hsein Loong, nú er forsætisráðharri.

Fólkið

Tríggir fjórðingar av fólkinum í Singapor eru kinverjar; hini eru maleiar ella ættað frá fólkið úr India. Flestu fólk hava góð lívskor, tí at Singapor er ríkt land. Men myndugleikarnir halda gjølla eyga við øllum viðurskiftum; teir stýra fjølmiðlunum, eiga sjónvarps- og útvarpsstøðir og hava avmarkað rættindini hjá fólki at eiga bil, fyri at sleppa undan ferðsluruðuleika. Fólk verða revsað, tveita tey rusk á gøtuna, eta í niðanjarðartokbreytini ella tyggja tyggigummi á almennum støðum. Miðallívsævin í landinum er 81 ár. 7,5 % av fólkinum eru ikki lesifør. Um 77 % eru kinverjar, 14,2 malaiar, 7,1 % eru indarar og 1,2 % onnur fólkasløg. Nógvir ymiskir trúarbólkar eru, og hinduistar, buddistar, taoistar, muhamedanarar og kristin liva lið um lið.

Heimsins sunnasta land er Singapor; tað vísir ein uppgerð frá WHO og ST  í 2015. Kanningin er gjørd við at hyggja eftir heilsustøðuni í ymsu londunum. Fyrst og fremst er hugt eftir miðallívsævi og deyðsorsøkum. Harafturat er kannað, hvat tað er, sum ávirkar heilsustøðuna, til dømis talið av roykjarum, talið av fólki við høgum kolesteroltali og talið av koppsetingum. Út frá hesum eru útroknaði stig til hvørt landið, har 100 er tað hægsta, sum til ber at fáa.cSingapor fekk 89,45 prosent og beint í hølunum er Italia og Avstralia.

Fólkatal

Landafrøði

Beint suður úr Malakkanesi eystast í Malakkafirði er lítla oyggjaríkið Singapor, sum er ímillum fjølbygdastu lond í heiminum. Til samans er Singapor 641 ferkilometrar til støddar. Høvuðsoyggin er 583 ferkilometrar; um leið 42 km long og 23 km breið, og er sum Streymoyggin og Vágarnar til samans.

Myndasavn

Hygg eisini at

 Landsynningsásia.

Asia
Singapor


Miðallívsævi

Miðallívsævi er heiti fyri, hvussu leingi fólkið livir í miðal í einum landi. Miðallívsævi er miðalaldurin á teimum, sum doyggja. Væntað miðal lívsævi er talið á árum, sum fólk í ávísum aldri í miðal væntast at hava eftir at liva. Hon er ymisk fyri ymiskar aldursbólkar. T.d. kunnu nýføðingar í Føroyum í 2014 vænta at liva í 80,11 ár. Í 1950 var miðallívsævin í øllum heiminum 40 ár. Betri heilsuviðurskifti og betri og meiri matur hava gjørt, at miðallívsævin nú á døgum er 65 ár. Men hetta tal sigur einki um ovurstóra munin á ríkum og fátækum londum og munin ímillum stættirnar í einum landi. Rík fólk hava vanliga betri heilsu enn fátæk fólk, og tí er fólkið frískari og livir longur í ríkum londum enn í fátækum londum.

Keldur

Hagfrøði
Læknafrøði
Samfelag
Listar


FC Kuban Krasnodar

Fótbóltsfelagið Kuban Krasnodar ella FC Kuban Krasnodar er eitt fótbóltsfelag úr Krasnodar í  Russlandi. Felagið varð stovnað í 1928 og spælir í fremstu russisku fótbóltsdeildini (2013).

Slóðir

 Kuban Krasnodar
 Kuban Krasnodar fan
 Fan forum GREENMILE

Russisk fótbóltsfeløg
Kuban


Filip 2.

Sonur Karl 5. keisara, Filip 2. (21. mai 1527 – 13. september 1598), var føddur í Valladolid í Spania ár 1527. Tá ið Karl skifti ríkið sundur ímillum Filip og farbróðir hansara Ferdinand, fekk Filip valdið yvir Spania, sponsku Niðurlondunum og sponsku hjálondunum í Amerika. Filip var nærlagdur og gudrøkin maður, men hann var eisini trongskygdur og skilti ikki skemt. Nógv av tí, hann setti sær fyri, miseydnaðist, serliga royndirnar at forða fyri, at Niðurlond fingu frælsið, og so royndin at taka Ongland við stóru armaduni. Hann doyði í Madrid í 1598.

Spaniólar
Føðingar í 1520-árunum
Andlát í 1590-árunum


Arktis

Norðasta stjørnumyndin undir norðurhválvi, Arktos (úr grikskum) ella Stórabjørn (frá latín), er upprunin at navninum á Arktis, sum á okkara máli eitur Norðurkollur og er havið - Íshavið - kring Norðurpólin. Íshavið er suður at norðastu pørtunum í Evropa, Asia, Norðuramerika og Grønlandi. Meginparturin av Norðuríshavinum er fryst, hóast heitir havstreymar ganga norður higar úr Atlantshavi og Kyrrahavi og gera, at luftin hitnar, og ísurin tiðnar við strendurnar við Íshavið. Lítið fólk býr á Norðurkolli, hóast har er nógv tilfeingi og stórt dýrameingi.

Søga

Í 16. øld fóru evropeiskir sjófarar at gera rannsóknarferðir til Norðurkoll til tess at finna eina aðra siglingarleið til Asia. Bretar fóru at kortleggja útnyrðingsleiðina ímillum Kanada og pólísin, og niðurlendskir sjófarar granskaðu landnyrðingsleiðina ímillum Siberia og pólísin. Men ikki fyrr enn í 1906 vórðu báðar leiðirnar sigldar. Trý ár seinni kunngjørdi amerikanski pólfarin Robert Peary (6. mai 1856 – 20. februar 1920), at hann hevði verið á Norðurpólinum. Summi ivast í, um Peary nakrantíð var á Norðurpólinum, tí ferðin vardi so stutt.

Leingi hildu summir pólfarar, at pólísurin lá oman á einum stórum meginlandi. Í 1958 prógvaði amerikanski kjarnorkurikni kavbáturin Nautilus, at tað ikki var so, tá ið hann sigldi undir ísinum úr Alaska til Svalbarð. Seinni hava havrannsóknir kortlagt havbotnin.

Dýr og vøkstur

Satt dýrameingi er í Íshavinum. Kópur, roysningur og mong hvalasløg tola væl glerkalda sjógvin, tí undir húðini og undir hvøljuni er tjúkt spik, sum lívir væl fyri kulda. Uppi á landi eru reinsdýr, moskusneyt, hara, pólrevur og úlvur; alsamt á ferð eftir mati. Um veturin leita hesi dýr suður eftir undan ringasta vetrarkuldanum. Stutta summarið blóma nógvar harðførar plantur og veita øllum skordýrameinginum á frostmýrunum føðslu. Her eigur eisini nógvur fuglur um summarið, til dømis helsigás, terna, entur og ymisk másasløg.

Fólkið og samfelagið

Lítið fólk býr í køldu, harðføru londunum við Íshavið. Sámar í Sámalandi, jakutar og nenetsar í Siberia og inuittar í Kanada, Alaska og Grønlandi livdu fyrr av at veiða. Nógv reindýr halda til á hesum leiðum og av teimum fekk fólkið til dømis mat, klæði, amboð og lutir til býtishandil. Nøkur fólk liva enn soleiðis, men tey flestu hava nú búsett seg í bygdum og hava fast arbeiði.

Um veturin liggur lendið undir í djúpum kava, og um summarið, tá ið kavin tiðnar, gerast stór lendi bleytar mýrar. Fólk eru í kavaskóm ella á skíðum, at tey skulu ikki søkka niður í kavan. Á gleri og hørðum kava ganga fólk í skóm við tjúkkum, grovum botni, ella tey hava píkar undir skónum, at tey ikki glíða. Fyrr varð hundasleta álitið til allan flutning langvegis; men nú nýta tey flestu kavaskutara. Hann er lættur at handafara, ekur skjótt og orkar væl at draga.

Ísurin í Íshavi er vanliga 2 metrar tjúkkur. Skal verða siglt har norðuri, má ísbrótari verða nýttur, ella hann má sigla undan øðrum skipum og bróta teimum eina rennu at sigla ígjøgnum. Ísbrótarar hava ógvuliga sterka maskinu og ísstyrktan skrokk. Bógvur og stevni eru sergjørd. Ísbrótarin setur ferð á, siglir framskipið upp á ísin, ið so brotnar undan skipinum.

Landalæra

Arktis er eitt ómetaliga stórt øki, ið fevnir um partar av Alaska, Russlandi, Kanada, Finnlandi, Svøríki og Noregi, og harumframt Grønland, Ísland og Føroyar. Arktis verður lýst á ymsan hátt. Landafrøðiliga verður lýsingin ofta avmarkað til økið norðan fyri pólkringin, ella har ið markið gongur suður til øki við permafrost, ella har miðalhitin í juli er í mesta lagi 10 hitastig. Men tá tað snýr seg um politiskt samstarv, fevnir Arktis um øll londini og fólkini á norðurleiðum, m.a. Føroyar. Føroyar eru partur av sendinevndini hjá kongsríkinum í Arktiska Ráðnum saman við Grønlandi og Danmark. Hini limalondini í Arktiska Ráðnum eru USA, Kanada, Russland, Svøríki, Finnland, Ísland og Noreg.

Lond og oyggjar í Arktis

  Alaska
  Aleutoyggjar
  Siberia
  Novaja Semlja
  Frans Jósefsland
  Nýsibiriaoyggjar
  Finnmark
  Troms
  Nordland
  Svalbarð
  Jan Mayen
  Sápmi
  Yukon
  Nunavut
  Northwest Territories
  Grønland
  Lappland
  Norrbotten
  Lappland

Sí eisini

 Arktiska Ráðið

Landafrøði
Arktis


Eysturtýskland

DDR er stytting fyri Deutsche Demokratische Republik, vanliga kent sum Eysturtýskland. DDR var eftir seinna heimsbardaga býtt burturav Týsklandi, men eftir at Berlinmúrurin fall, var eystur- og vestur Týskland aftur savnað til eitt ríki.

Slóðir úteftir
DDR-Museum (týskt)
 German Democratic Republic 1990, CIA World Factbook (enskt)

Keldur

Søga
Týskland
Søga Týsklands


Papua Nýguinea

Papua Nýguinea ella Papua Ný Guinea (enskt; Independent State of Papua New Guinea, tok pisin; Papua Niugini) er størsta tjóð í Melanesia. Landið var avstralskt hjáland til 1975 og er eystrari partur í oynni Ný Guinea umframt 600 aðrar oyggjar skamt norður, suður og eystur úr Ný Guinea. Port Morresby er bæði høvuðsstaður og størsti býur. Papua Ný Guinea hevur bara mark við Indonesia. Miðallívsævin í landinum er 66 ár. Landið er limur í Bretska Samveldinum. Har er nógv gull og kopar.

Samfelagið

Færri enn 6 milliónir fólk búgva í Papua Ný Guinea; flestu teirra búgva í smáum, fjarskotnum bygdum. Í eygum vesturlendinga eru mong fólk har fátæk. Flestu fólk í Papua Ný Guinea liva av landbúnaði. Papua Nýguinea við 5,8 milliónum fólkum og fleiri enn 700 tungumálum tók lysing frá Avstralia í 1975. Síðan hevur stór framgongd verið í landinum, men gamli siðvandi lívshátturin er enn vanligur. Nýtíðar fjølmiðlar, helst sjónvarp og útvarp, geva teimum ungu í Papua Nýguinea innlit í okkara heim, men ikki tøkni ella pening, sum er treyt fyri, at tey kunnu liva sum fólkið í framkomnu ídnaðarlondunum. Vaksandi ónøgd helvur elvt til stóran samfelagsligan spenning. Fyri stuttari tíð síðan vóru fjarskotnastu økini í Papua Nýguinea fullkomiliga avbyrd frá umheimurin. Nú er nýggja tíðin komin við ferð inn í tilveru teirra.

Ættarbólkar

Av tí at so illa er framkomandi um høgu fjøllini og ígjøgnum tættu skógirnar, hevur altíð verið lítið samband ímillum mongu ættarbólkarnar, ið búgva her, til dømis sorimi. Hetta ger, at nú á døgum eru fleiri enn 1000 ættarbólkar í landinum, og fleiri enn 700 mál og bygdamál verða talað.

Búskapur

Nógv tilfeingi er í landinum, helst steinsløg til dømis kopar og gull. Koparnámið í Panguna í oynni Bougainville er ímillum tey størstu í heiminum. Á oynni Bougainville, har stór koparnám eru, er meiriluti fyri at loysa frá hinum partinum av landinum. Viður úr stóru regnskógunum er eisini týdningarmikil útflutningur. Tað, sum ræður um her, er at vinna út tilfeingið og ikki skaða viðkvomu náttúruna. Meginparturin av jørðini hoyrir til bygdasamfeløgini, ikki til hvønn einstakan.

Landafrøði

Papua Ný Guinea er beint sunnan Miðkring, og tí er veðurlagið heitt og slavið. Høg fjøll eru eystur og vestur alla oynna; fjøllini eru avtakin við tøttum regnskógi langt niðan í líðirnar. Í hesum mest sum ógongdu skógum er satt meingi av dýrum og vøkstrum, og mong dýr og plantur eru ikki nakra aðrastaðni í heiminum. Við strendurnar eru stórar mangrovumýrar. Í landinum er stórur skógur og nógv fjøll, og tað er ótætt bygt.

Landslutir

Sí eisini

 Port Morresby
 Ný Guinea
 Kyrrahavsoyggjarnar

Papua Nýguinea
Kyrrahavsoyggjarnar


Northern Cape

Northern Cape (afrikaans: Noord-Kaap) er størsti landslutur í Suðurafrika. Í suðri hevur Northern Cape mark við Western Cape og Eastern Cape, í norðri við Namibia, í vestri við Atlantshav og eystri við North West og Free State. Kimberley er bæði høvuðsstaður og størsti býur í landslutinum. 53,8% av fólkunum tosa afrikaans.

Landslutir í Suðurafrika


Houston

Houston er størsti býur í amerikanska statinum Texas og fjórðstørsti býur í USA. Býurin liggur í landsynningspartinum av Texas, tætt við strondina við Meksikoflógva.

Texas er størri enn Týskland, Ongland, Írland, Holland og Belgia – tilsamans. Sagt verður haryviri, at "Alt er størri í Texas", eisini miðjumátið og tað hevur í fleiri ár givið Houston heitið: Feitasti býur í Amerika. Houston hevur umleið 2,3 mió íbúgvar. 24,7 prosent av fólkinum eru afroamerikanarar.

Houston, sum gjøgnum fleiri ættarlið hevur verið kent sum fíggjar- og oljuharranna spælipláss, hevur valt sín fyrsta lesbiska borgarstjóra, Annise Parker.

Sí eisini
 Texas

Slóðir úteftir
 Heimasíða: www.houstontx.gov
Houston, Texas, wikivoyage.org

Keldur

Býir í Texas


UTC

UTC er stytting fyri Coordinated Universal Time (í grundini Universal Time, Coordinated). Raðfylgjan á bókstøvunum er býtt um fyri hvørki at fylja raðfylgjuni í ensku (CUT) ella fronsku (TUC)orðingini. Samstundis er heitið eisini farið at líkjast astronomisku tíðareindini UT1.

UTC er mestsum sama tíðareind sum GMT (Greenwich Mean Time). Tó er UTC nógv neyvari tíðareind, tí UTC er ein samskipan av fleiri ymiskum atomurum. UTC (og GMT) verður eisini kallað Zulutíð eftir bókstavinum Z í morsialfabetinum. UTC er grundeindin í tíðarfesting í heiminum.

Tíðarfestingin í ymsum londum verður so ásett í tímum, sum antin verða lagdir afturat UTC (eystanfyri 0 stig longdarásin) ella drigin frá UTC (vestanfyri 0 stig longdarásin. Danmark hevur soleiðis UTC +1 um veturin og UTC + 2 um summarið (summartíð). Ísland hevur UTC minus 1.

Føroysk tíð er UTC (ella GMT) um veturin. Summartíð er UTC pluss 1 tíma.

Mátieindir
Tíð

fi:Aikajärjestelmä#UTC


GMT

GMT er stytting fyri Greenwich Mean Time, sum er grundeindin í tíðarfesting á jørðini. Greenwich er býur í Onglandi, nú partur av London, har 0 stig ásin (Greenwichmeridianin) gongur ígjøgnum. Í dag verður hugtakið UTC vanliga brúkt til tíðarfesting ístaðin.

Mátieindir
Tíð


Greenwichmeridianin

Greenwichmeridianin ella nullmeridianin er tann longdarmeridianin, sum longdarstigini á jørðini verða roknað út frá. Síðani 1884 hevur verið ásett, at 0 (null) stig ganga gjøgnum Greenwich observatoriið í London. Øll kort rokna stig eystureftir og vestureftir út frá Greenwichmeridianini.
Út frá hesum er eisini komin tíðarfestingin GMT (Greenwich Mean Time), sum í dag er avloyst av UTC.

Landafrøði
Stjørnufrøði
Mátieindir
Ongland


Melanie Chisholm

Melanie Jayne Chisholm ella bara Melanie C (fødd Melanie Jayne Chisholm) er ein enskur popsangari og tónleikari. Hon er fødd 12. januar 1974 í Widnes, Cheshire í Stóra Bretland. Melanie C er ein av stóru stjørnunum í gentubólkinum Spice Girls. Melanie C telist millum størstu poppstjørnur í Bretlandi seinastu 10 árini. Gjøgnumbrotið kom í mætasta gentubólkinum nakrantíð, Spice Girls, men eftir at Spice Girls góvust at spæla, hevur Melanie C eisini gjørt um seg sum solistur. Hon hevur selt 3 milliónir fløgur, hevur havt seks sangir á topp-10 í Bretlandi, og samanlagt hevur hon verið á bretska hitlistanum í meira enn 200 vikur.
Millum hennara kendastu sangir sum solistur eru I Turn To You, Northern Star og Never Be The Same Again.
Melanie C hevur verið við til at skriva 11 sangir, sum hava verið nummar 1 í Onglandi, og hon er einasta kvinnan, sum hevur verið ovast á hitlistanum í Bretlandi bæði sum solistur og partur av einum bólki.

Útgávur

Ár - Fløgu - UK - S - D
 1999 - Northern Star - 4 - 1 - 7
 2003 - Reason - 5 - 38 - 13
 2005 - Beautiful Intentions - 24 - 31 - 15
 2007 - This Time - 57 - 48 - 15

Útvortis ávísing
 Officielle hjemmeside
 Melanie C fan side
 Officielle side í MySpace

Føðingar í 1974
Enskar songkvinnur
Spice Girls


Todi Jónsson

Todi Adam Jónsson (føddur 2. februar 1972 í Vejle, Danmark) er føroyskur fótbóltspælari, ið hevur leikt fyri fleiri feløg, m.a. fyri barndómsfelagið KÍ har hann byrjaði og endaði sína fótbólts lívsleið. Hann leikti fleiri ár sum professionellur fótbóltsspælari fyri superliga lið í Danmark, m.a. fyri Lyngby FC og fyri FC København. Hin 13. apríl 2014 varð Todi heiðraður við at gerast limur í Legends Club hjá FCK.

Yrkisfótbóltspælari

 Todi byrjaði hann sína yrkisleið í KÍ. Har var hann eisini við til at vinna FM í 1991. Hann skifti seinni til B36.
 Í 1993 gekk túrurin til Lyngby FC og donsku Superliguna. Har spældi hann 76 dystir og gjørdi 18 mál.
 Í 1997 var hann ein av fleiri Lyngbyspælarum, sum fylgdu Flemming Østergaard til FC København. Hansara besta tíð var ivaleyst hjá FCK, har hann var væl umtóktur av viðhaldsfólkunum, ikki minst av hansara stíðsvilja. Todi spældi 166 dystir fyri FCK og skoraði 54 mál, í alt 207 dystir og skoraði 68 mál um alt verður tal við. Hann var við til at vinna donsku Superligaina 3 ferðir og donsku steypakappingina 2 ferðir.
 Í 2005 fór hann til IK Start í Kristiansand í Norra. Har vann hann silvur, tá ið Start bleiv nummar 2 í Tippeligaini kappingarárið 2005/2006.
 Í 2007 skifti hann til Fremad Amager. Samstundis bleiv hann limur í nevndini og ein av høvuðsíleggjarunum í felagnum.
 Í 2009 fór Todi Jónsson aftur at leika við besta liðnum hjá barndómsfelagnum KÍ. Hann spældi 8 dystir við KÍ tað kappingarárið og skoraði eitt mál. Síðan gavst hann at spæla fótbólt á høgum støði.
 Í 2014 gjørdist hann limur í Legends Club hjá FCK.

Landsliðið

Todi spældi 45 dystir og skoraði 9 mál fyri føroyska A-landsliðið 1991-2005.

Keldur

 Football.fo
 FSF.fo

Slóðir úteftir
 FaroeSoccer.com

føroyskir fótbóltsspælarar
Føroyskir landsliðsleikarar
FCK leikarar
Føðingar í 1972


Sorimi

Sorimi er ein stamma inni í jungluni í Papua Ný Guinea, har tað búgva umleið 200 fólk. Hetta eru ikki so nógv fólk, og tað kemst høvudsakliga av, at tey vóru í bardaga við granna stammuna fyri ikki so nógvum árum síðani, og tey taptu bardagan. Hetta førdi við sær, at nógv fólk í stammuni doyði.

Sorimi er ein vanlig junglustamma, ið hevur nógvar av teimum mentanum, ið vit kanska vanliga forbinda við tílíkar simplar stammir. Teir eru veiðumenn, ið ganga úti í jungluni og skaffa sær føði.

Andaliga trúgva teir uppá andar, har øll livandi ting hava hvør sín anda. Tey trúgva eisini, at alt sum hendir hevur ein anda forkláring, so um tú ert farin út at veiða, og einki fart, so er tað tí at onkur hevur ganda teg. Tú mást so finna út av, hvør tað er sum hevur ganda teg. Um onkur verður sjúkur ella doyr, so er tað eisini tí, at onkur annar í stammuni hevur ganda teg.

Teir hava sítt egna mál.

Kelda

 joensen.okkara.net

Papua Nýguinea


Belis

Belis (enskt: Belize) er eitt land í Miðamerika við mark ímóti Guatemala og Meksiko. Høvuðsstaðurin í Belis eitur Belmopan. Almenna málið í landinum er enskt, men fólkið í Belis er ættað úr mongum londum - har eru karibar, afrikanar, mayar, ásiatar og evropear - og mong fólk tosa kreólskt ella afrikonsk mál. Karibiskur matur og tónleikur er væl dámdur, og landið er viðgitið fyri sítt fjølbroytta og nógva dýralív.

Søga

Belis er bæði gamalt og nýtt land. Gamlar torftir eru víða um í landinum og eru dømi um gomlu mayamentanina. Landið fekk frælsi í 1981. Í mong ár var Belis bretskt hjáland ("Bretska Honduras"); tað einasta í Miðamerika.

Í 1961 var hervilig ódn og øgiligur uppgangur í høvuðsstaðnum, Belisbýi, úti við strondina, og hann fór illa. Í 1970 varð farið at byggja nýggjan høvuðsstað, Belmopan, 80 km inni í landinum, tí at har var tryggari. Belisbýur er enn størsti býur í landinum, men alt fleiri og fleiri fólk flyta til Belmopan, og nógvar vinnufyritøkur verða eisini fluttar hagar.

Búskapur

Rósuviður, mahogni og annar úrdráttur úr skóginum, m.a. chicle, nýtt sum ráevni til tyggigummi, og kapokk, ið er silkibummull, úr tí ovurstóra Ceiptrænum, hava stóran týdning í búskapi landsins. Sama er við aldinfruktum, sum verða nógv dyrkaðar. Men landbúnaðurin er avmarkaður, tí at stórur partur av regnskóginum er friðaður, av tí at har eru nógv sjáldsom dýr og nógvar sjáldsamar plantur.

Uttanlandshandil

Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2007, sær soleiðis út sambært CIA World Factbook:

Djóra- og plantulív

Í skógunum er satt dýrameingi. Og mong dýr, sum eru í vanda fyri at verða týnd, liva eisini í regnskógunum í Belis, til dømis jaguarur, tapirur, brølapa og nasabjørn. Firvaldar og ymsir tropufuglar flúgva træ av træi. Og har eru 250 ymisk børkubóndasløg; ímillum teirra svarti børkubóndi, ið er tjóðarblóma í Belis.

Landalæra

Helmingurin av Belis er tættur tropuregnskógur.

Fram við strondini í Belis er eitt 290 km langt korallriv við nógvum sandgrynnum og oyggjum. Tað er næstlongsta korallriv í heiminum - bara Korallrivið Mikla í Avstralia er longri, har eru skjaldbøkur, sjónotur og tindhummari og mong føgur tropufiskasløg. Hagar koma kavarar úr øllum heiminum at kava í klára, flógva sjónum.

Ódnir og vatnflóð elva mangari til stóran skaða við strondina í Belis. Tí hava teir bygt nýggjan høvuðsstað, Belmopan, longri inni í landinum. Gamli høvuðsstaðurin, Belisbýur, er dygst úti við strondina.

Myndir

Sí eisini

 Belmopan
 Miðamerika

Miðamerika


Belmopan

Belmopan er høvuðsstaður í Belis. Býurin hevur 16 451 íbúgvar (2010).

Høvuðsstaðir í Miðamerika


Fiskiørn

Fiskiørn ella gjóður (frøðiheiti - Pandion haliaetus) hevur ikki vanligt tilhaldsstað í Føroyum, men er stundum sædd her á landi. Millum annað í apríl mánaði 2008 helt ein fiskiørn til á Hálsvøtnum á Sandoynni. Fiskiørnin hoyrir til bólkin av rovfuglum, men livir næstan 100% av fiski. Fiskiørnin er nógv minni enn havørn og landørn. Omaná er hon dimmbrún, í neðra hvít; føturnir eru gráir. Hon sæst um allan heim, heldur seg mest við vøtn og stórar áir, men eisini úti við sjógv. Hon livir av fiski. Seigliga flýgur hon, einar 10 favnar yvir vatninum, steðgar nú og tá at skimast. Fuglum ger hon aldri nakað, og teir liggja líka tryggir, um teir síggja hana uppi yvir sær. So fær hon eyga á ein fisk, og í stundini stoytir hon sær niður, ofta so hart, at hon fer heilt undir kav, men vatn rínur ikki við hana. Skjótt kemur hon upp aftur, aloftast við fiski í klónum. Ofta baksar hon leingi, áðrenn hon sleppur á flog; ja, tað hendir, af fiskurin vinnur og dregur hana undir kav, so hon kódnar — klørnar krøkir hon so fast í, at hon fær tær ikki úr í bræði, og mangar ferðir hava menn veitt fisk við ørnaklóm í rygginum. — Í Føroyum sæst hon sjáldan; minst tvær ferðir er hon tó skotin.

Keldur

Sí eisini

 Fuglar í Føroyum

Fuglar


Katalanskt mál

Katalanskt er móðurmál hjá sløkum 6 700 000 fólkum, harav um 6 500 000 Spania (Katalónia, Valencia og Balearoyggjar) og um 31 000 í Andorra.

Spania
Mál í Evropa


Elgur

Elgurin (frøðiheiti - Alces alces) er størsti hjørturin, ið til er. Elgtarvurin er ovurstórur. Greindu hornini kunnu gerast einar 2 m long. Í mýrlendum í skógunum finnur elgurin nóg mikið til matna.

Jóturdýr


Kamelur

Kamelar (frøðiheiti - Camelus) eru fyrimyndarlig oyðimarkardýr. Dromedarur hevur eina kúlu á bakinum, og kamelurin hevur tvær. Teir klára seg í fleiri vikur og ganga long strekki og hvørki eta ella drekka. Ein fyrimunur, ið ger teir frálíkar at bera farm. Tí verða teir nevndir oyðimarkarskip.

Vanliga verður hildið, at kúlan á kamelinum er full av vatni, men hetta er ikki so. Í veruleikanum er hon ein feittkúla, sum kamelurin fær føðslu úr, tá ið hvørki matur ella vatn er at fáa. Kamelinum nýtist ikki vatn í 10 mánaðir, men so kann hann eisini drekka ómetaliga nógv í stutta tíð - einar 340 kannur av vatni í 10 minuttir.

Kamelur hevur tvey røð av eygnahárum at verja eyguni fyri sandroki.

Súgdjór


Jaguarur

Jaguarur (frøðiheiti - Panthera onca) er rándýr av kattarslag. Jaguarurin veiðir einsamallur í Amasonas frumskóginum, bæði á jørðini, uppi í trøunum og í vatninum. Hetta merkir, at hann etur bæði hjørtir, apur og skjaldbøkur. Hesin stóri køtturin hevur ongan, ið hóttir hansara veiðiøki. Skinnið á jaguarinum er soleiðis litt, at hann er ringur at síggja í gróðrarmikla frumskóginum.

Jaguarurin sníkir seg tætt at fonginum á sama hátt sum tikarin. Jaguarin bítur so fast, at tá ið hann drepur sín fong, bítur hann dýrið beinleiðis í høvdið heldur enn at bíta tað í hálsin. Jaguarur tekur nógv ymisk dýr, t.d. tapirar, froskar, fisk, leitidýr, gnagdýr og smáar keimanar, suðuramerikansk krokodilla.

Myndir

Súgdjór


Ránsdjór

Ránsdjór (latín - Carnivora) eru djór, ið veiða onnur djór.

Súgdjór


Hvalur

Hvalur (frøðiheiti - Cetacea) er fiskalíkt súgdjór ið livir í havinum. Hvalur er størsti skapningur í havinum. Hvalir eru einastu súgdjór, sum eru í sjónum burturav. Eins og øll onnur súgdýr andar hann luft niður í seg. Hvalur blæsur gjøgnum blástrið, ið er á kúluni. Vit skifta hval í barduhval og tannhval. Í hvalaættini eru allir hvalir, delfinir og nísur. Allir eru smidligir, kava djúpt og kunnu vera leingi undir. Allir hvalir anda gjøgnum blástrið ovast á kúluni.

Útbreiðsla í Føroyum

Av hvali eru fleiri sløg, sum eru heilt sjáldsom at síggja við Føroyar, tí at tey bert leggja leiðina framvið, á veg suðureftir ella norðureftir, í teirra natúrligu ørindum. Av hesum hava vit sæð sløg sum royð, nebbafisk, sildreka og august, sum sæst her millum oyggjarnar eins og um allan heimin. Teir hvalir, sum eru oftari at síggja um okkara leiðir eru bóghvítuhvalur og grindahvalur.

Súgdjór


Giraffur

Giraffur (frøðiheiti - Giraffa camelopardalis) er hálslangt afrikanskt jóturdýr. Giraffurin er heimsins hægsta dýr; einki súgdjór hevur longri háls enn giraffurin. Girafarnir verða einar 4,5-5,8 m høgir og viga 800 - 1.900 kg. Langi hálsurin ger, at giraffurin røkkur eftir teimum sevjumiklu bløðunum uppi á trøunum. Hann hevur liðiliga tungu, sum hann skræðir bløð og smágreinar av við. Við hjálp frá sínari deiligu hædd kann giraffurin eta bløðini, sum veksa høgt uppi í trøunum, og sum eingin onnur djór røkka upp eftir. Men tó at hálsurin er so langur, so hevur hann bara sjey hálsgeislar, akkurát líka nógvar sum menniskju. Munurin er bara tann, at giraffurin hevur størri hálsgeislar, og teir eru meira langir. Tá ið giraffarnir parast, nýtur hanngiraffurin eisini hálsin at berjast við við hinar hannarnar, tá ið teir kappast um honirnar.

Hann hevur smá horn, knavar, langan hala og sítt halatagl. Við halanum kveistrar hann flogkyktini burtur. Hvør einstakur giraffur er sermerkt littur. Giraffar kunnu tvíspora upp í 50 km/t. Teir verða kynsbúgvnir tá teir eru 3 ár. Teir eru uppá vegin í 14-15 ½ mánað og fáa ein unga.

Sí eisini

 Dýr
 Súgdjór

Súgdjór


Pungdýr

Pungdýr ella posadýr (frøðiheiti - Marsupialia) er súgdjór, ið leggja ófullbúnar ungar. Teir búnast meira í posinum. Teir liva í Avstralia (til dømis kengurur) og Amerika.

Posadýr


Eik Banki

Eik Banki ella bara Eik er eitt føroyskt partafelag, sum rekur bankavirksemi í Føroyum. Eik Banki varð stovnaður í 1832 undir navninum Færø Amts Sparekasse. Í 1963 fekk Færø Amts Sparekasse nýtt navn og varð kallaður Føroya Sparikassi. Hetta navnið helt fram til 18. desember 2006, tá ið bankin fekk navnið Eik Banki.

Eik hevði í 2007 354 fulltíðar starvsfólk og 16 deildir kring landið. Í 2012 hevur Eik 210 fulltíðar starvsfólk og 9 privatdeildir kring landið.

Eik Banki, og serliga danski parturin av Eik Banka, varð hart raktur av fíggjarkreppuni, sum rakti í september 2008. Tvey ár seinni mátti bankin ásanna, at ikki bar til at halda fram í verandi líki. Eik Banki læt Eik Bank Danmark fara, og varð yvirtikin av Finansiel Stabilitet A/S.
Finansiel Stabilitet A/S, sum hevði skotið 2 milliardir krónur í Eik Banka í nýggjum partapeningi, seldi 6. apríl 2011 70 prosent av partapeninginum til TF Holding P/F. Tey seinastu 30% eigur Finansiel Stabilitet enn, men TF Holding hevur møguleika fyri at keypa henda partin seinni.

Virksemi

Eik Banki eigur dóttirfelagið P/f Inni.

Harumframt hevur Eik fyrr keypt, men hesi feløg eru ikki longur partur av Eik:

 SkandiaBanken, ið var størsti internetbanki í Danmark (í mai 2007)
 Privestor Fondsmæglerselskab (í august 2007)
 FinansNyt (í august 2007)
 Føroysku deildini hjá Kaupthing Bank hf. (í desember 2007)

Harumframt hevur Eik verið stórpartaeigari í Investea A/S og Spron.

Sí eisini
Stjórar og stjórnarlimir í Eik Banka/Føroya Sparikassa/ Færø Amts Sparekasse

Keldur

Útvortis ávisingar

Heimasíðan hjá Eik Banka

Føroyskar fyritøkur
Føroyskir peningastovnar


Eik

Eik (Frøðiheiti - Quercus) er ein ætt av leyvtrøum og runnum í Bóka-familjuni, ættin telur meir enn 500 sløg, ið vaksa í tempereraðum og subtropiskum pørtum av norðaru hálvkúlu.

Royndir við at gróðurseta eikitrø í Føroyum hava higartil ikki givið góð úrslit.

Lýst sløg:
 Dún-Eik (Quercus pubescens)
 Stein-Eik (Quercus ilex)
 Stilka-Eik (Quercus robur)
 Vetrar-Eik (Quercus petraea)

Træplantur
Bóka-familjan


Atlantic Petroleum

P/F Atlantic Petroleum (føroyskt: Atlantskolvetni) er føroysk olju og kolvetnis fyritøka. Stjóri í felagnum er Ben Arabo. Felagið varð stovnað í februar 1998 av 18 føroyskum íleggjarum:

 P/f Kongshavnar Útgerðarfelag
 Hildigunn Johannesen
 P/F Føroya Bjór
 Mortan Johannesen
 P/f J.F.K. Trol
 P/f Smyril Line
 P/f Farodane
 P/f Havnar Timburhandil
 P/f Svend Krosstein
 P/f Vestlax
 P/f Teymavirkið
 P/f Havsbrún
 P/f Súsi
 P/f Tórshavnar Skipasmiðja
 S/f Føroya Sjóvátrygging
 Føroya Sparikassi (nú Eik Banki)
 P/f Poul Hansen
 P/F Hvilvtenni

Í juni 2005 varð Atlantic Petroleum skrásett á íslendska virðisbrævamarknaðinum (ICEX), ið samarbeiðir við føroyska virðisbrævamarknaðin (VMF). Í oktober 2006 varð Atlantic Petroleum skrásett á danska virðisbrævamarknaðinum (OMX).

Í 2012 vóru 17 fulltíðar starvsfólk í Atlantic Petroleum.

Virksemi
Atlantic Petroleum er við í trimum leitingarloyvum við Føroyar: Stella Kristina (40%), Marselius(40%) og Brugdan(0,025% (møguleika at fáa 1,2905%)). Harumframt er Atlantic Petroleum í 2008 við í 8 loyvum í bretskum sjógvi og 3 í írskum sjógvi.

Útvortis slóð

Heimasíðan hjá Atlantic Petroleum

Føroyskar fyritøkur
Oljuvinna


Faroe Petroleum

Faroe Petroleum ella Føroya Kolvetni er føroyskt oljufelag, ið rekur olju og kolvetnisvinnu í Føroyum og uttanlands. Føroya Kolvetni varð stovnað í 1997 og skrásett í Føroyum í januar 1998. Í desember 2002 varð stovnað móðurfelagið (holdingfelagið) Faroe Petroleum í Onglandi. Forstjóri í felagnum er Graham Stewart og stjóri er Nils Sørensen. Faroe Petroleum hevur skrivstovur í Tórshavn, Aberdeen (høvuðssæti) og Stavanger.

Í juni 2003 varð Faroe Petroleum skrásett á AIM (Alternative Investment Market) virðisbrævamarknaðinum í London, ið er ein av teimum lítlu partabrævamarknaðunum í London.

Virksemi

Faroe Petroleum er við í 5 leitingarloyvum við Føroyar: Orodruin (100%), Anne Marie (12,5%), Brugdan( 4%), Sildrekin (10%) og Rannvá (100%). Talið í klombrum sigur, hvussu stóran part Faroe Petroleum eigur í loyvunum.

Harumframt er Faroe Petroleum við í nógvum loyvum í bretskum sjógvi, í norskum sjógvi og onkrum einstøkum í hollendskum sjógvi.

Slóðir

 Heimasíðan hjá Faroe Petroleum

Føroyskar fyritøkur
Oljuvinna


Bævrar

Bævur (frøðiheiti Castor) er súgdjór av gnagdýraætt. Bævrar eru náttúrunnar timburmenn. Teir byggja sær vandaligar bústaðir av móru og greinum, og inngongdin er undir vatni. Teir byggja fleiri byrgingar nær tilhaldinum, so at vatnið stendur altíð líka høgt, og er góður svimjihylur. Bævrar verða ofta hildnir at vera skaðadýr, tí teir gera stórar byrgingar í áum og áarstreymum. Bævurin dregur greinar saman við sterka kjaftinum. Tvey sløg eru av bævrum, annað í Evrásia, hitt í Norðuramerika. Amerikanski bævurin (frøðiheiti Castor canadensis) livir í øllum USA (uttan Florida, Nevada og Suðurkalifornia) og í Kanada. Evropeiski bævurin (frøðiheiti Castor fiber) livir í Evrásia í t.d. Skandinavia, Russlandi og Póllandi. Bæði sløgini eru gnagdýr. Gnagdýr eru súgdýr. Bævrar hava hvassar og langar framtenn; tær bíta væl á viðarbulum og greinum. Framtenninar bíta eisini lættliga á børki og viði. Viðurin verður etin ella brúktur til byrgingar. Meginpartin av tíðini eru teir í vatni ella nærindis vatni, men føðina finna teir uppi á turrum. Teir svimja ógvuliga væl, duga at kava og kunnu verða undir kavi í nógvar minuttir. Á afturlabbunum eru fitjur. Halin er flusutur og flatur, bævurin stýrir við honum. Tá ið bævurin letur við halanum upp og niður í vatninum, er hann sum tvíblaðað ár, og bævurin svimur skjótari. Bævrar ávara hvør annan um vanda og sláa tá halan harðliga niður í vatnskorpuna. Ullferðin er trøtt og mjúk, skinnini eru dýr. Í 19. og 20. øld vóru so nógvir bævrar veiddir, at teir mundu verið avoyddir. Men nú verður veitt flestustaðni undir eftirliti, og bævrarnir menna seg aftur.

Bævrar eru dugnaligir smiðir og gera byrgingar og smáttur í vøtnum ella í áum. Bævrasmáttur kunnu vera hægri enn 3 metrar. Bævrar flyta smáar steinar og greinar við framlabbunum. Áir verða byrgdar av við greinum, gróti og flag. Í vatninum oman fyri byrgingina gera bævrar smáttur. Tá eingi trø eru eftir, har bævrarnir eru, mugu teir longri burtur eftir tilfari. Teir grava veitir, so greinar og bular kunnu floytast heim til byrgingina. Bævurin leggur um várið. Ungarnir eru lodnir og síggja beinanvegin. Fáar dagar gamlir duga teir at svimja. Bævrahúskið býr í holu, nevnd bævrasmátta. Hon er gjørd úr flag og greinum. Inni í smáttuni gera bævrar eitt kamar yvir vatnskorpuni. Tað er lurt, og her sova og hvíla teir. Um heystið klína bævrar móru á smáttuna uttan. Móran frystir um veturin og verjir fyri ránsdýrum. Ikki slepst í bævrasmáttuna uttan undir vatni. Hetta forðar ránsdýrum at koma inn í smáttuna. Úlvar kunnu heldur ikki grava seg gjøgnum tjúkku veggirnar ella svimja inn í smáttuna.

Bævrar eta plantur. Um heystið og veturin eta teir bleytan við og børk, mest bævraøsp og píl. Føðina goyma teir í goymslu undir kavi. Ísur á vatninum forðar teimum ikki at koma til goymsluna, tí teir hava inngongdir undir kavi. Um várið og summarið eta bævrar gras, bløð og vatnplantur.

Gnagdýr


Gnagdýr

Gnagdýr (frøðiheiti - Rodentia) er súgdjór við tveimum longum hvøssum framtonnum. Otur og bævur hoyra til gnagdýraættina; eisini minkur, hermalínið, skunkur og grevlingur eru í somu ætt. Vatnsvínið er størsta gnagdýr í heiminum.

Gnagdýr


Otur

Otur (frøðiheiti - Lutra lutra) er súgdjór av marðarætt við fitjum. Otrarnir eru væl egnaðir at vera í vatni. Teir hava fitjulabbar, eru smidliga vaksnir og fáa latið oyru og nøs aftur, tá ið teir kava. Hetta eru spølin dýr, og teir kava eftir steinum og skeljadýrum.

Oturin er stórt máraslag, ið mest livir av fiski. Hann grevur sær holur inn í áarbakkar, men opið er um 1 m. undir vatnskorpuini. Nógvastaðni verður bústaður hansara týndur, so hann er nógv minkaður. Oturin varð friðaður í Danmark í 1967, men er á altjóða listanum við dýrum, ið eru í týningarvanda.

Súgdjór


Seyður

Seyður (frøðiheiti - Ovis aries) er slag av ullaðum jóturdýri. Seyður varð tamdur fyri mongum árum síðani, bæði fyri ullina, kjøtið og tá eisini mjólkina. Um summarið verður seyðurin royttur. Ullin verður spunnin til tógv, sum síðan verður bundið til troyggjur, hosur og annað. Um heystið verður nógvur seyður flettir.

Tað finnast yvir 1,000,000,000 seyðir í heiminum harav meginparturin er tamdur. Seyður kann bólkast í umleið 200 seyðasløg.

Í Føroyum eru umleið 75.000 seyðir av slagnum, sum á enskum verður kallað, Faroese Sheep.

Villur mufflonseyður, sum nú á døgnum einans livir á Miðjarðarhavsoyggjunum Korsika og Sardina, verður hildin at vera næsti ættfaðir at tomum seyðum. Tær elstu leivinar av seyði, ið helst hevur verið tamur, eru 11000 ár.

Seyðurin kom til Skandinavia fyri uml. 12000 árum síðani, tá ið landbúnaðarmentanin kom henda vegin við seyði, svínum, geitum og neytum. Nær seyður er komin til Føroya, er ilt at siga. Frá hjá írska munkinum Dicuil kann metast, at seyður var í Føroyum á 800.

Á Lítla Dímun plagdi at liva eitt slag av seyði frá síðsteinøldini, ið kallast dímunarseyður (á enskum Lítla Dímun sheep). Tríggir sovorðnir seyðir eru varðveittir, og teir verða sýndir á Føroya Forminnissavni. Teir síðstu dímunarseyðirnir vóru skotnir í 1860unum. Dímunarseyðurin líktist Soay seyðinum (á enskum Soay sheep) bæði í útsjónd og uppruna.

 ð á í ó ý  ú
Súgdjór í Føroyum
Súgdjór


Kanin

Kanin (frøðiheiti - Oryctolagus ) er lítil gnagari av haruætt. Kaninir eru floksdýr og halda saman í stórum flokkum. Holur teirra eru langar og torgreindar. Tær gera sær eisini fleiri neyðútgongdir. Kanin leggur minst 20 ungar um árið, og tí eru kaninir nógvastaðni vanligastu súgdýr. Kaninin kemur upprunaliga úr Útsynningsevropa, men er nú um allan heim uttan í Antarktis. Um aldaskiftið løgdust tær út í Suðuroy og nørdust skjótt, men so fækkaðust tær aftur, og nú er eingin eftir. Nógvastaðni er kaninin skaðadýr í landbúnaðinum, tí hon etur grøðina.

Villkanin er í ætt við haru.

Súgdjór
Húsdjór


Sebra

Sebra (frøðiheiti - Equus zebra) er slag av hvít- og svartrondutum afrikonskum villrossi. Einasta ronduta dýrið í rossaættini er sebran. Hóast allar sebrur líkjast, so hevur hvør sebra serstaka svarthvíta litseting. Eins og rossini ganga sebrur í flokkum, men ungu sebragreðingarnir eru stakir, til teir eru fullvaksnir. Fullvaksnir berjast teir um ryssuflotarnar. Tá ið sebra rennur undan ránsdýrum, til dømis leyvu, rennur hon einar 65 km um tíman. Sebrur ganga vanliga millum gnýur, so flokkurin verður størri. Eingin veit, hví sebrur hava rípur, men tað er kanska fyri at ørkymla ránsdýrini ella kanska fyri hitastillingina. Hvør einstøk sebra hevur sítt eyðkenda rípumynstur.

Sebra heldur til á stóru grasfløtunum í Afrika, savannuni.

Súgdjór


Leyva

Leyva, (eldri bíbliumál: ljón, talumál: løva) (frøðiheiti - Panthera leo) er eitt stórt rándýr av kattarætt.

Best kenda leyvan í dag er Afrikanska leyvan

Afrikanskar kvennleyvur halda til í føstum samløgum og ansa ungunum hjá hvør aðrari. Ungarnir berjast í spølni, og soleiðis venja teir seg at veiða sjálvir. Leyvur taka nógv ymisk súgdjór á grasfløtunum, tær leggja til dømis eftir ungum fílum, gnýum og giraffum. Tær halda seg í bólkum, einar 5-40 saman. Har eru nakrar fáar kallleyvur og nógvar vaksnar kvennleyvur við ungum sínum.

Leyva er einasti stórkøtturin, ið heldur saman í flokkum ella ættarbólkum, upp í einar 40 í hvørjum. Flokkurin ræður á einum 100 km2 stórum øki ella størri, alt eftir, hvussu veiðimøguleikarnir eru. Stóra kallleyvan verjir búøkið og kvennleyvurnar. Leyvur halda mest til á grasfløtum, og tað eru serliga kvennleyvurnar, ið veiða.

Leyva tekur oftast stór dýr, t.d. antilopu og sebru. Ein giraffur er nóg mikið at metta stóran leyvuflókk. Ein leyva kann skræða í seg 23 kg av kjøti í einum - tað sama sum 350 pylsur! Leyvur og aðrir stórkøttir hava sterkan, stuttan skølt av bíta fast. Tey taka við stóru, hárhvøssu tøkutonnunum. Teir stóru jakslarnir bíta væl á bróski og vøddum.

Kallleyvan er tann sterkasta í flokkinum. Hon verður 2,5 metrar long og hægri enn metur upp á háryggin. Kallleyvan hevur stórt ývið framvaks.

Upp til 12 ymisk undirsløg av leyvu (ljóni) eru eyðmerkt, m.o. Asiatisk leyva, Berbaraleyva og Kappleyva.

Súgdjór


Harry Potter og kamarið við loynidómum

Harry Potter og kamarið við loynidómum (enskt: Harry Potter and the Chamber of Secrets) er onnur bókin um unga gandakallin, Harry Potter. Hann gleðir seg til annað árið á Hogwarts, skúlanum fyri gandakynstur og galdralist, men ikki gongst, sum ætlað: í fyrsta lagi roynur onkur at forða honum at sleppa í skúlan aftur, og tá tað hóast alt eydnast, verður onki sum ætlað, tí óndar maktir gera um seg og leggja eftir næmingum av muglaraætt.

Hugflog
Harry Potter
Skaldsøgur


Harry Potter og fangin úr Azkaban

Eins og báðar tær undanfanu bøkurnar um Harry Potter byrjar eisini henda, tá ið summarfrítíðin er um at vera liðug. Harry gleðir seg at fara aftur til Hogwarts at ganga í skúla. Hann er spentur og glaður, tá ið hann sær vinir sínar, Ron og Hermione, aftur. Harry skal nú í triðja flokk í skúlanum, har hann lærir gandakynstur og galdralist. Men ávegis til Hogwarts, leggja tey til merkis, at alt ruggar ikki rætt. Skjótt finna tey út av, at ein stórbrotsmaður er rýmdur úr fangatippinum, Azkaban, og óhugnaligu fangavørðarnir í Azkaban eru bidnir um at koma til Hogwarts og ansa eftir næmingum, lærarum og skúla.

Í hesari bókini fær Harry nógv at vita um foreldrini hjá sær og umstøðurnar, tá ið Voldemort drap tey.

Hugflog
Harry Potter
Skaldsøgur


Fíggingargrunnurin frá 1992

Fíggingargrunnurin frá 1992 (á donskum Finansieringsfonden af 1992) er føroyskur grunnur, ið hevur sum endamál at seta í og eiga partapening og eftirstillaðan kapital í BankNordik (fyrr æt Føroya Banki). Føroya Landsstýri velur formann og 3 limir í nevndini fyri grunnin, og síðani velja hesir ein fimta lim til nevndina.

Grunnurin varð stovnaður av Landsstýrinum og tí donsku stjórnini tann 2. november 1992 sum partur av bjargingini av teimum stóru føroysku bankunum Føroya Banka og Sjóvinnubankanum. Fíggingargrunnurin hevði ein høvuðsleiklut í bankakreppuni í 90-árunum vegna sín ognarlut í føroyska bankakervinum, og av tí at danska stjórnin tá valdi meirilutan av nevndini í grunninum, meðan landsstýrið bara valdi minnilutan.

Í avtalu frá 10. juni 1998 millum donsku stjórnina og landsstýrið varð avgjørt, at landsstýri framyvir skuldi velja nevndina í grunninum.

Í mun til vanligir vinnurekandi sjálvsognargrunnar er Fíggingargrunnurin serligur av tí, at við lóg til ber hjá honum at útluta vinningsbýti til ein stovnara, Føroya Landsstýri.

Leiklutur í Bankakreppuni

Upprunaliga endamálið við grunninum var:

 At innskjóta og eiga ognarkapital í størri føroyskum bankum
 At luttaka í bygnaðarbroytingum í føroyska vinnulívinum.

Fyrsta uppgávan hjá grunninum var í 1992 at skjóta pening á 475 mió. kr. í Sjóvinnubankan, sum var komin í stórar fíggjarligar trupulleikar. Í 1993 setti Fíggngargrunnurin nýggjar 1.185 mió. kr. í Sjóvinnubankan, og aðrar 1.025 mió. kr. í Føroya Banka. Harvið hevði grunnurin sett tilsamans 2.685 mió. kr. í hesar báðar bankarnar. Upphæddina hevði grunnurin fingið sum innskot frá Føroya Landsstýri, ið hevði fíggjað innskotið við at lána peningin frá donsku stjórnini (tó vóru 200 mió. kr. komnar frá Íleggingargrunninum beinleiðis sum lán til Fíggingargrunnin). Landskassaskuldin var sostatt vaksin sera nógv av bankabjargingunum.

At Figgingargrunnurin var eigari av báðum bankunum førdi so til, at bankarnir avgjørdu tann 11. apríl 1994 við virknaði frá 1. januar 1994 at leggja saman í ein banka, har Sjóvinnubankin varð tann framhaldandi bankin, men at navnið hjá Føroya Banka varð brúkt. Hesin samanlagdi bankin broytti seinni navn til BankNordik.

Endamálið hjá Fíggingargrunninum var upprunaliga bara at skjóta kapital í størri bankar í Føroyum. Hetta førdi við sær, at tá ið Fossbankin kom í fíggjarliga trupulleikar á heysti 1993, var tað eingin, sum stóð honum til bjarging.

Hildið var í Føroyum, at grunnurin hevði ov stóra ávirkan á føroyskt vinnulív, serliga sæð í mun til at stjórnin valdi meirilutan í grunninum. Grunnurin hevði tí ein avgerandi leiklut í tí ríkisrættarligu kreppu, sum var millum Føroyar og Danmark í 90-árunum. Við avtaluni tann 10. juni 1998 misti danska stjórnin rættin at velja nevnarlimir til Fíggingargrunnin, meðan landsstýri framyvir skuldi velja formann og 3 nevndarlimur. Hetta loysti í stóran mun misálitið millum Føroyar og Danmark. Samstundis varð endamálið hjá grunninum broytt soleiðis, at endamálið einans var at eiga partapening í Føroya Banka.

Lex Føroya Banki
Fíggingargrunnurin er formliga skipaður sum eitt sjálvsstøðugt rættarsubjekt. Eftir vanligum grunnarættarligum reglum eigur tí ikki at bera til at luta út til stovnara ella tann, ið velur nevndina, fyri at varðveita óheftni hjá tí sjálveigandi grunninum. Tá Føroya Banki aftur byrjaði at fáa yvirskot og lata út vinningsbýti í 1996, bar tí ikki til hjá grunninum at lata vinnngsbýti víðari til landsstýri. Gjørt var tí ein serlig om Finansieringsfonden af 1992 (ofta millum manna kallað "Lex Føroya Banki"), har tað við Fólkatingslóg varð heimilað Fíggingargrunninum at luta út vinningsbýti til Landsstýrið.

Fíggingargrunnurin í dag
Í nógv ár eftir bankabjargingarnar átti Fíggingargrunnurin útvið 100% av Føroya Banka. Í samband við børsskrásetingini hjá Føroya Banka 26. juni 2007 seldi Fíggingargrunnurin 66% av partapeninginum í Føroya Banka og læt innkomnu upphæddina víðari til Landsstýrið. Ognarluturin hjá grunninum í Føroya Banka hevur síðani verið 33%.

Formenn í grunninum

 1992-1995 Richard Mikkelsen (fyrrverandi danskur tjóðarbankastjóri)
 1996-1998 Knud Heinesen (fyrrverandi danskur fíggjarmálaráðharri)
 1998-2005 John P. Danielsen (táverandi fíggjarstjóri í SEV, seinni nevndarformaður í Norðoya Sparikassa)
 2005- Eyðun á Rógvi (fyrrverandi stjóri í Føroya Sparikassa)

Sí eisini

 Føroya Banki
 Sjóvinnubankin

Keldur

Føroyskar fyritøkur


Fossbankin

Fossbankin var føroyskur banki, ið byrjaði sítt virksemi í januar 1986 og læt aftur seint í 1993. Tað var Helgi Fossádal, ið var stigtakari og stjóri í bankanum.

Virksemi

Fyri at koma inn á marknaðin valdi bankin at hækkað sína innlánsrentu í mun til hinar bankarnar, soleiðis at fólk settu pening í Fossbankan. Hetta førdi við sær, at bankin fekk nógvan pening um hendi. Tá ið gjaldføri hjá bankanum bleiv gott, vildi hann tískil lána pening út aftur til onnur. Fólk fingu lætt við at lána pening og gjørdist hetta ein ónd ringrás. Hetta var við til at leggja brenni á bálið, har føroyingar frammanundan høvdu lánt nógvan pening í hesum tíðarskeiðnum.

Bankin læt tó aftur 30. november 1993, tá ið hann fór á húsagang. Fíggingargrunnurin frá 1992, ið hjálpti teimum størru bankunum um sama mundi, veitti Fossbankanum onga hjálp.

Kelda

 Jørn Astrup Hansen og Jóan Pauli Joensen: Føroyar og bankarnir í 100 ár; Føroya Banki, Tórshavn 2006

Føroyskar fyritøkur
Føroyskir peningastovnar


Jallurin

Jallurin er fimmmannafar hjá Róðrarfelagnum Knørri (RK) í Tórshavn.

Hann er bláur við hvítari rond og hevur føroyskan stavn.

Navnið stavar frá kvæðinum um Ormin Langa, sum er navnakelda til allar bátarnar hjá Róðrarfelagnum Knørri. Rógvarar á Jallinum hava sum hinir rógvarar felagsins eina ørindisreglu úr kvæðinum á búna sínum.

Fyrsti Jallurin kom í 2006. Verandi bátur er annar í røðini og varð bygdur í 2011. Aðrir bátar í Róðrarfelagnum Knørri eru fimmmannaførini Tambar og Pílur, seksmannaførini Jarnbardur og Herningur, áttamannafarið Knørrur og tíggjumannaørini Ormurin Langi og Kongurin.

Slóðir úteftir

 Heimasíðan hjá Róðrarfelagnum Knørri

Róðrarfelagið Knørrur
Bátar
Kappróðrarbátar


Tambar

Tambar er fimmmannafar hjá Róðrarfelagnum Knørri (RK) í Tórshavn.

Hann er bláur við hvítari rond og hevur føroyskan stavn.

Navnið stavar frá kvæðinum um Ormin Langa, sum er navnakelda til allar bátarnar hjá Róðrarfelagnum Knørri. Rógvarar á Tambar hava sum hinir rógvarar felagsins eina ørindisreglu úr kvæðinum á búna sínum.

Tambar róði fyrstu ferð í 2007. Verandi Tambar er tann triði í røðini og varð bygdur í 2018. Aðrir bátar í Róðrarfelagnum Knørri eru fimmmannaførini Jallurin og Pílur, seksmannaførini Jarnbardur og Herningur, áttamannafarið Knørrur og tíggjumannaførini Ormurin Langi og Kongurin.

Slóðir úteftir

 Heimasíðan hjá Róðrarfelagnum Knørri

Róðrarfelagið Knørrur
Bátar
Kappróðrarbátar


Jarnbardur

Jarnbardur er eitt seksmannafar hjá Róðrarfelagnum Knørri (RK) á Skálatrøð í Tórshavn.

Hann er bláur við hvítari rond og hevur føroyskan stavn, sum eisini er eitt av sermerkjum felagsins.

Navnið Jarnbardur stavar frá kvæðinum um Ormin Langa, sum er navnakelda til allar bátarnar hjá Róðrarfelagnum Knørri, og rógvarar á Jarnbardi hava sum allir rógvarar í felagnum eina ørindisreglu úr kvæðinum á búna sínum.

Verandi Jarnbardur er tann triði í røðini; tann fyrsti kom í 1990. Hinir bátarnir í Róðrarfelagnum Knørri eru fimmmannaførini Jallurin, Tambar og Pílur (bátur), seksmannafarið Herningur, áttamannafarið Knørrur og tíggjumannafarið Ormurin Langi.

Føroyameistari
Jarnbardur hevur vunnið FM heili 11 ferðir ferðir í bólkinum 6-mannafør kvinnur:
1991
1992
1993
1997
1999
2000
2002
2004
2005
2007
2008

Keldur

Slóðir úteftir

 Heimasíðan hjá Róðrarfelagnum Knørri

Róðrarfelagið Knørrur
Bátar
Kappróðrarbátar


Knørrur

Knørrur er eitt áttamannafar hjá Róðrarfelagnum Knørri (RK) á Skálatrøð í Tórshavn.

Hann er bláur við hvítari rond og hevur føroyskan stavn, sum eisini er eitt av sermerkjum felagsins.

Navnið Knørrur stavar frá kvæðinum um Ormin Langa, sum er navnakelda til allar bátarnar hjá Róðrarfelagnum Knørri, og rógvarar á Knørri hava sum allir rógvarar í felagnum eina ørindisreglu úr kvæðinum á búna sínum.

Verandi Knørrur er hin annar í røðini; tann fyrsti kom í 1985. Hinir bátarnir í Róðrarfelagnum Knørri eru fimmmannaførini Jallurin, Tambar og Pílur, seksmannaførini Jarnbardur og Herningur og tíggjumannaførini Ormurin Langi og Kongurin.

Føroyameistari
Knørrur hevur vunnið FM fýra ferðir í bólkinum 8 mannafør:
1985
1989
1990
2006

Keldur

Slóðir úteftir

 Heimasíðan hjá Róðrarfelagnum Knørri

Róðrarfelagið Knørrur
Bátar
Kappróðrarbátar


Ormurin Langi (tíggjumannafar)

Ormurin Langi er eitt føroyskt 10-mannafar, sum Róðrafelagið knørrur eigur. Ormurin Langi var føroyameistari í 2018, 2019 og 2020.

Róðrarfelagið Knørrur
Bátar
Kappróðrarbátar


Pólhara

Pólharur (frøðiheiti - Lepus arcticus) eru hvítar um veturin, so tær síggjast ikki so væl frá kavanum. Harufrensarnir boksast um løgurnar.

Sí eisini

 Hara

Súgdjór


Úlvur

Úlvur (frøðiheiti - Canis lupus) er eitt ránsdjór av hundaætt. Sum ein av best kendu kjøtátarum er hann skjótur og væl bygdur at veiða onnur dýr. Úlvur hevur sterkan kjaft og hvassar tenn. Úlvar kunnu eta upp í 9 kg av kjøti hvørja ferð. Hildið verður, at úlvur er ættfaðir at nútíðar tomu hundunum. Hann er størsta hundaslag og verður minst 2 m úr halasnippi í trýni. Er nóg mikið at eta, kunnu einir 20 úlvar halda saman í flokki, men er matneyð, býta teir seg sundur í smáar flokkar, einir 7 í hvørjum. Hvør flokkur hevur sín oddahund, sum allir hinir í flokkinum akta.

Súgdjór


Meyruslúkur

Meyruslúkur (frøðiheiti - Myrmecophagidae) er suðuramerikanskt jagldýr í ættini Myrmecophagidae. Teir brúka 60 cm longu, spísku og kleimnu tunguna at fanga termittur og meyrur; men fyrst skræða teir búgvið upp við sterku klónum. Stóri meyruslúkurin skjýtur tunguna út einar 150 ferðir um minuttin.

Jagldýr


Jagldýr

Jagldýr (frøðiheiti - Xenarthra ella (eldri) Edentata) er djórayvirhópur við smávaksnum tonnum, til dømis beltisdýr, letidýr og meyruslúkur.


Samkyndleiki

Samkyndleiki ella Samkynd er heiti, ið lýsur kynsligt samlív, eyðkent við kensluligum og/ella kropsligum atdrátti at persóni av sama kyni. Hugtøkini samkynd og hinskynd kunnu skiljast sum lutfalslig hugtøk í hvør sínum enda av eini samanhangandi røð, har í tvíkynd er eitt stað í miðjuni. Grundin til, at summi fólk eru samkynd, hevur altíð verið ein umstríddur spurningur, ið kjakast hevur verið dúgligani um. Tað er eitt klassiskt dømi um spurningin um arv ella umhvørvi, lívfrøði ella sálarfrøði.

Um 4 % av øllum menniskjum eru samkynd . Eitt tal, sum tó broytist frá kanning til kanning. Eisini djór eru samkynd.

Heiti

 Samkynd lýsur bæði mann og kvinnu, hvørs kynsliga samlív er við ein av sama kyni.
 Ein samkynd kvinna kan nevnast lesbisk. Heiti stavar frá tí gríksku oynni Lesbos, har kvinnuligi yrkjarin Sapfo skrivaði kærleiksyrkingar til gentur.
 Ein samkyndur maður kan nevnast gjeikari ella bøssi. Fyrr vóru orðini niðrandi, men roknast nú sum partaleyst (sum svenskt bög, enskt: gay og týskt: Schwul).
 Kynsvillingar er eitt orð, ið sipar til, at atdrátturin hjá samkyndum við ein av sama kyni er orsakað av, at ein er vilstur á ein ella annan hátt. Orðið verður vanliga roknað sum niðrandi.

Djór

Tað finnast prógv fyri samkyndleiki í 1500 ymiskum sløgum av djórum, harímillum fiskar, insektir, fuglar og seyðir, oksar og apur . Djór, sum hava fleiri makar, og djór, sum eru monogam, kunnu hava samkynd forhold.

Føroyar og Danmark

At vera samkyndur hevur verið loyvt í Føroyum síðan 1933, tá tað bleiv gjørt lógligt í Danmark. Samstundis bleiv aldursmark fyri samkynd parlag set til 18 ár. Síðan bleiv tað í 1988 gjørt kynspartaleyst og harvið sett til 15 ár. Grein 266b í revsilógini kom í gildi 15. desember 2006 við 17 stemmun fyri og 15 ímóti, hon staðfestir at samkynd skuldu verða vard ímóti niðurgerð. Miðflokkurin hevur fleiri ferðir tosa ímóti, at grein 266b skuldi koma í gildi í Føroyum. Í Føroyum arbeiðir felagið LGBT Føroyar fyri rættindum og trivnaði fyri sam- og tvíkyndar føroyingar.

Fyrsta juli í 2010 kom lógarbroyting í gildi í Danmark, sum gav skrásettum samkyndum pørum sama rætt sum hjúnum at ættleiða børn. 15. juni 2012 varð lógin um skrásett parlag avtikin í Danmørk, og samkynd kundu frá tí degi giftast eftir somu lóg sum hinskynd pør, eftir Hjúnabandslógini (Ægteskabsloven).  Samkynd pør kunnu nú bæði ættleiða børn hjá hvørjum øðrum og søkja um at ættleiða fremmand børn eftir somu reglum, sum galda fyri hjún. Samkyndar kvinnur, ið fáa børn við ísáing, fáa felags foreldramynduleika yvir barninum saman við hjúnafelagnum. Í Føroyum var onki av hesum galdandi fram til 2016, tá ið uppskot um at seta í gildi fyri Føroyar donsku hjúnabandslógina varð samtykt í Løgtinginum. Munurin er tó, at danska lógin ikki skal koma í gildi í Føroyum fyrr enn vissa er fingin fyri, at samkynd pør ikki kunnu fáa borgarliga hjúnarband sítt signa í kirkjuni.

Samkyndir menn kunnu framvegis ikki lata blóð í Føroyum.

Seinni heimsbardagi

Tá Adolf Hitler var einaveldisharri, avgjørdi hann, at bólkar av øðrvísi fólkum skuldu avrættast, herundir jødar og samkynd. Meðan jødarnir fingu eina gula dávidsstjørnu á bringuna, fingu samkyndir ein ljósareyðan tríkant. Teir, sum yvirlivdu krígstíðina, vórðu ikki leyslatnir, tá ið tey sameindu tóku valdið í Týskland. Í staðin vóru teir fluttir til onnur fongsul at sita dómin fyri at vera samkyndir, ið teir høvdu fingið áðrenn kríggið. Rættargongdin í Nürnberg vildi aldrin viðgera mál viðvíkjandi samkyndu fangunum, og teir fingu heldur einki endurgjald eftir kríggið. Tey árini, samkyndir krígsfangar høvdu sitið í fangatippi, vóru enntá drigin frá í fólkapensjónini.

Sjálvmorð

Tað er eitt sindur síðani, at granskingarútslit fyrst gjørdu vart við, at sjálvmorðsroyndir eru nógvar ferðir vanligari millum samkynd enn millum onnur fólk . Ein amerikonsk kanning frá 1998 av samkyndum dreingjum í framhaldsskúlunum í aldrinum 15 til 22 vísti, at í mun til restina av fólkinum, t.e. javngamlar dreingir, royndu næstan sjey ferðir so nógvir av hesum dreingjum at beina fyri sær, ella ávikavist 28 % og 4 % .

Higartil mest umfatandi norðurlendska kanningin av vælferð og umstøðum hjá samkyndum varð gjørd í 1999 í Noregi. Har kom fram, at 16 % av gjeikarunum og 20 % av teimum lesbisku høvdu onkuntíð roynt at forkomið sær . 88 % vóru undir 25 ár, tá ið tey gjørdu hesa roynd. Fjórða hvør menniskja undir 25 ár hevði minst eina sjálvmorðsroynd á baki. Tøl siga ikki allan sannleika, men tey, sum eru nevnd her, benda á, at tíðleikin av sjálvmorðsroyndum í Norðurlondum er upp til fimm ferðir so høgur millum samkynd sum millum fólk annars.

Slóðir

 LGBT Føroyar
 Friðarbogin

Keldur

Kynslívsfrøði
LGBT


Tvíkynd

Tvíkynd (á danskum: biseksualitet) er kynsligur hugur á fólki av báðum kynjum. Á altjóða máli biseksuellur - ein ið er drigin líka nógv at báðum kynum, men bert at lata seg í sum hitt kynið. Ein nýtist heldur ikki at vera samkyndur, hóast ein er transvestittur. Nógv ung spæla við tankan um at verða saman við onkrum av sama kyni sum tey sjálvi. Ofta finna tey við tíðini fram til, at tey eru mest til kvinnur ella mest til menn.

Kynslívsfrøði