Friðarheiðursløn Nobels

Friðarheiðursløn Nobels er ein av teimum fimm Nobelvirðislønunum, ið svenskarin Alfred Nobel setti á stovn í sínum testamente frá 27. november 1895. Heiðurslønin verður býtt út av Den norske Nobelkomite. Móttakarar av virðislønini verða vanliga almanna kunngjørdis tíðliga í oktober, meðan sjálv handanin fer fram á deyðsdegi Nobels hin 10. desember. Hátíðarhaldið er síðan 1990 farið framm í Ráðhúsinum í Oslo. Tað verður eisini hildin ein serstøk konsert í samband við handanina, har ið vinnarin og týdningarmiklir gestir luttaka. Friðarheiðursløn Nobels verður mett sum heimsins týdningarmesta friðarheiðursløn.

Hinar Nobelvirðislønirnar verða býttar út av Nobelstiftelsen í Stockholm. Tá ið Alfred Nobel andaðist hin 10. desember 1896 vóru Noreg og Svøríki enn í einum samveldi, har ið Svøríki einsamalt stýrdi uttanríkispolitikkinum.

Keldur

Nobelheiðurslønin
Virðislønir


Konstantinopel (søguligur býur)

Konstantinopel (grikskt: Κωνσταντινούπολις; latínskt Constantinopolis; osmannara turkiskt قسطنطینية, Kostantiniyyé)  var frá 330 til 1930 navnið á býnum, sum í dag verður nevndur Istanbul í Turkalandi. Áðrenn hetta æt býurin Byzans ella Byzantium. Navnið Konstantinopel fekk býurin tá keisarin Konstantin hin Stóri flutti rómverska høvuðsstaðin úr Rom og hagar. Í 12. øld var Konstantinopel størsti býur í Europa.

Tá Rómverjaríkið fór í tvíningar gjørdist Konstantinopel høvuðsstaður í eysturrómverska, ella bysantinska ríkinum við høvuðsæstinum hjá økumeniska patriarkatinum hjá ortodoksu kirkjuni. Millum grikkar varð býurin bert nevndur i Poli (býurin), tí hann var miðdepul í griksa heiminum. Nútíðar navnið Istanbul sigst stava frá miðaldargrikskum "εἰς τὴν Πόλιν" (framborið [is tim ˈbolin]), ið merkir "til býin". Hetta skal sipa til at hetta var einasti stórbýur í økinum. Norðbúgvar kallaðu býin Miklagarð.

Konstantinopel varð hertikin í tí 4 krossferðini í 1204 og til endans hertikin av osmanskum turkum í 1453 og av teimum gjørdur til høvuðsstað í osmanska ríkinum.

Byzantinska ríkið


Ólafur Ragnar Grímsson

Doktor Ólafur Ragnar Grímsson, føddur 14. mai 1943 í Ísafirði í Íslandi, er íslendskur politikari og fyrrverandi forseti Íslands. Hann varð valdur í 1996-2016, og hevur metið sum tann forsetin í Íslandi, ið hevur vunnið flest forsetaval, og verið longst virkandi forseti.

Lívsleið
Ólafur er føddur í Ísafirði í 1943, sonur ein hárskera og eina heimagangandi húsmóðir. Í 1974 giftist hann Guðrún Katrín Þorbergsdóttir, og eitt ár seinni fingu tey tvíburadøtur. Døtur teirra eita Guðrún Tinna og Svanhildur Dalla.

Kona Ólafs doyði av leukemi í 1998. Hon var sera væl dámd, og tjóðarsorg var tá tíðindi um deyða hennara bórust.

Á 60 ára føðingardegi sínum í 2003, giftist Ólavur Dorrit Moussaieff, sum var ísraelsk, men hevði búð stóran part av lívi sínum í Englandi. Hon fekk íslenskan ríkisborgaraskap í 2006. Dorrit er kend fyri at hava sagt, í beinleiðis sending, í íslenska kringvarpinum: "Ísland er ekki lítið land. Ísland er stórasta land í heimi", á føroyskum, "Ísland er ikki eitt lítið land, men heimsins stórasta land". Ein málvilla sum íslendingar javnan endurtaka í vinarligum skemti sín ímillum.

Lívsleið innan politikk
Ólafur sat í stjórn íslenska Framsóknarflokksins frá 1967 - 1974, men sleit seg burtur frá flokkinum í 1974, og fór upp í flokkin Samtök frjálslyndra og vinstri manna. Har var umboð til flokkurin gavst í 1976. Frá 1977 - 1996 umboðaði Ólafur flokkin Alþýðubandalagið, millum annað sum fíggjamálaráðharri frá 1988 - 1991, og í 1996 varð hann valdur til forseta fyri fyrstu ferð.

Forseti Íslands
Ólafur er fyrsti forseti í søgu Íslands, sum hevur noktað at skrivað undir og góðkent lógir sum altingið hevur lagt fram fyri hann. Hetta hendi í 2004. Um so kemur fyri, at ein forseti noktar, skal, eftir lógini, ein fólkaatkvøða setast í verk, men tað hendi ikki, tá altingið tók lógaruppskotið aftur áðrenn fólkaatkvøðan skuldi setast í verk.

Íslenska tjóðin fanst hvassliga at forsetanum í 2008, aftaná stuðul hansara við íslenskar fyritøkur á alheimsmarkaðinum, og samband hansara og vinskap við teir ríku handilsmennirnar, ið vórðu orsøk til fíggjarkreppuna.

Noktan av miðla lógaruppskotinum í 2004
Ólafur noktaði at skriva undir lógaruppskot um tingstýrt eftirlit við teimum íslensku fjølmiðlunum. Lógaruppskotið var tikið aftur áðrenn tað kom til fólkaatkvøðu. Ein onnur líknandi lóg varð tó góðtikin í 2011.

Hjartaskurðviðgerð í 2008
Í oktober 2008, varð forsetin lagdur undir hjartaskurðviðgerð. Tjóðin frætti ikki um skurðviðgerðina fyrr enn nakrar dagar seinni. Í fráveru forsetans, hevur forsetismálaráðharrin vald hansara sambært lógum Íslands.

Fundur við sendiharrar í Norðurlondum 2008
Í november 2008, varð hildin fundur millum forsetan og sendiharrar í Norðurlondum. Sæmbart skrivi, sum lak til fjølmiðlarnar, var forsetin sera hart orðaður, og fanst at Norðurlondunum fyri ikki at hava hjálpt Íslandi í fíggjakreppuni.

Geir H. Haarde biður um lov til at siga upp starvi
Geir H. Haarde, táverandi forsetismálaráðharri, bað um loyvi, í januar 2009, til at siga seg úr starvi, vegna atfinningar tjóðarinnar, um leiðslu hansara í fíggjarkreppuni. Forsetin játtaði, og virkaði Jóhanna Sigurðardóttir sum forsetismálaráðharri, til næsta val sum var 26. apríl sama ár.

Miðlaatfinningar
Í nýggjárstalu síni í 2012, boðaði Ólafur frá at hann ikki stillaði upp aftur til forsetaval sama ár, men ætlaði at venda sær til onnur størv. Hann noktaði at geva meira innlit í avgerð sína tá miðlarnir spurdu.

Íslenska tjóðin byrjaði undirskriftasamling, til at heita á forsetan at stilla uppaftur, og savnaðurst 30.000 undirskriftir. Á fjølmiðlafundi í endanum á februar, segðist Ólafur umhugsa at stilla upp, og boðaði endanliga frá at hann stillaði upp í mars mánaði 2012. Ólafur vann forsetavalið við 52% av atkvøðunum, og varð fyrsti forseti Íslands at sita 5 skeið sum forseti. Eingin forseti í Íslandi hevur sitið meira enn 4 skeið.

Keldur

Føðingar í 1943
Íslendskir politikarar
Forsetar


Eiksund

Eiksund er ein bygd í Ulstein kommunu í Møre og Romsdal í Noregi. Bygdin hevur 316 íbúgvar (2014). Postnummar: 6068.

Eiksund var partur av Herøy kommunu 1889-1964.

Býir í Noregi


Yvirgangsálopið móti einum skúla í Peshawar í 2014 var eitt yvirgangsálop ið fór fram í Pakistanska býnum Peshawar hin 16. desember 2014, har ið sjey vápnaðir menn, ið vóru limir í Tehreek-e-Taliban Pakistan lupu á ein almennan skúla, ið var rikin av pakistanska herinum. Álopið verður sagt at vera tað ræðuligasta yvirgangsálopið ið nakrantíð er framt í Pakistan. Sagt verður, at 145 fólk doyðu, av hesum vóru 132 børn í aldinum 8 til 18 ár, restin vóru starvsfólk í skúlanum. Í minsta lagi 450 fólk vóru særd og nógv vóru løgd inn á sjúkrahúsini í býnum. Meira enn 950 næmingar, lesandi og starvsfólk vóru bjargaði út úr skúlanum av herinum, meðan og eftir at álopið endaði, eftir at allir sjey yvirgangsmenninir lótu lív tíðliga um kvøldið.

Keldur

Søga
Pakistan
Yvirgangsatsóknir
Hópdráp
2014


Ingvar Kamprad

Feodor Ingvar Kamprad, (føddur 30. mars 1926, † 27. januar 2018) var ein svenskur handilsmaður og stovnari av møblafyritøkuni IKEA.

Lívsleið
Ingvar var føddur í Pjätteryd, sum nú er partur av Älmhults kommunu í Svøríki. Hann vaks upp á einum bóndagarði, ið kallaðist Elmtaryd, tætt við bygdina Agunnaryd í Lyngby kommunu í landspartinum Småland. Abbi hansara var frá Týsklandi, men flutti við familju síni til Svøríkis.

Ingvar búði í Epalinges í Sveis frá 1976 til 2014. Eftir eina samrøðu hann hevði við TSR, sum er fransktmælta kringvarpið í Sveis, kom fram, at hann koyrdi ein Volvo 240 frá 1993, fleyg einans á economy class, eggjaði altíð starvsfólkum IKEA at skriva báðu megin á pappírørkum. Hann endurnýtti tebrøv, og tók við sær salt og piparørk, tá hann vitjaði á matstovum. Eisini varð sagt, at Ingvar vitjaði IKEA  handlar fyri at fáa eina "bíliga máltíð", og at hann keypti jólagávur sínar á eftir-jólaútsølum fyri at spara pening. Ingvar segði í bók síni Testement of a Furniture Dealer at "Tað er ikki av fíggjarligum orsøkum, at vit royna at sleppa undan luksus hotellum. Vit hava ikki brúk fyri fínum bilum, árinsmiklum titlum, búnum, ella øðrum status symbolum. Vit líta á styrki okkara og vilja!" Ingvar átti eina villa í Sveis, eini stór bygdasethús í Svøríki og ein víngarð í Fraklandi.

Meðan Ingvar arbeiddi saman við møblasnikkarum í Póllandi tíðliga á starvsleið síni, bleiv hann alkoholikari. Í 2004 segði hann, at rúsdrekkamisnýstla hansara var undir kontroll.

Seinna kona Ingvars, Margaretha Kamprad-Stennert, doyði av ókendari sjúku í 2011. Í juni 2013 segði Ingvar frá, at hann hevði ætlanir um at flyta aftur til Småland í Svøríki seinni sama ár.

Tilknýti til fasistarnar
Í 1994 komu persónlig brøv, sum vóru ogn hjá svenska fasista aktivistinum Per Engdal, fram í ljósið. Brøvini vórðu almannakunngjørd eftir deyða hansara, og vístu at Ingvar Kamprad hevði meldað seg inn í fasiststuðlandi flokkin Nysvenska Rörelsen, ella New Swedish Movement á enskum, í 1942 tá Ingvar var 16 ára gamal. Ingvar hevði samlað pening til flokkin og hjálpt til at skaffa nýggjar limir so seint sum í september 1945. Nær Ingvar fór frá flokkinum er óvist, men hildið verður, at Ingvar og Per Engdal hildu fram við vinskapi teirra fram til fyrst í 1950-árunum.

Ingvar nýtti tveir kapittlar av bók síni Leading By Design: The IKEA Story'' og í einum brævi til IKEA starvsfólk í 1994, at greiða frá tí, sum hann sjálvur helt vera "størsta mistak í sínum lívi" Ingvar greiddi frá, at hann var sterkt ávirkaður politisk av pápa sínum og týsku ommu síni í unglingaárunum.

Í 2011 greiddi tíðindakvinnan Elisabeth Åsbrink frá, at svenska trygdareftirlitið hevði eina fílu við navni Ingvars, markerað "Nazi", longu í 1943. Elisabeth greiddi frá, at í eini samtalu í 2010, hevði Ingvar sagt soleiðis: "Per Engdahl var ein stórur maður, og tað haldi eg við so leingi eg livi.

Starvsleið
Ingvar fekk sum ungur áhuga í handilsvirksemi. Tá hann var ungur drongur, plagdi hann at selja svávulpinnar á súkklu síni til grannar sínar. Hann fann útav, at hann kundi keypa eskjur við svávulpinnum í buntum bíliga í Stockholm, og selja tær hvør sær fyri lítlan penga, men alíkavæl fáa eitt fitt yvirskot. Frá svávulpinnum fór hann at selja fisk, seinni jólaprýði, fræ, og uppaftur seinni kúlupennar. Tá Ingvar var 17 ára gamal fekk hann peningagávu frá pápa sínum, afturfyri eitt gott avrik í lesnaði hansara. Nakað av hesum peningi fór til at stovna møblafyritøkuna IKEA.

IKEA varð stovnað í 1943 við køksborðið hjá mammu- ella pápabeiggja hansara Ernst. Fyritøkan arbeiddi fyri tað mesta ígjøgnum post-ordrar. Navnið IKEA kemur frá fyrstu bókstavunum í navni og eftirnavni Ingvars (Ingvar Kamprad) og fyrsta bókstav í bóndagarðinum hann vaks upp á (Elmtaryd). Síðsti bókstavurin kemur frá nærliggjandi bygdini Agynnaryd. Hann opnaði sín fyrsta IKEA handil í 1965, men var so óheppin at vindur tók í neon skiltið við IKEA búmerkinum, sum hevði tað við sær, at tað fall niður og setti eld í handilsbygningin, sum brann í grund.

Í juni 2013 fór Ingvar úr stjórnini í IKEA Holding SA, og yngsti sonur hansara Mathias Kamprad tók yvir við Per Ludvigson sum nevndarformanni í fyritøkuni. Sum svar uppá avgerð sína um at siga upp størvum segði 87 ára gamli Ingvar soleiðis:"Eg síggi hetta sum eina góða tíð til at fara úr nevndini í IKEA Group. Í hesum sambandi eru vit eisini í ferð við at fara í gjøgnum eitt ættarliðsskifti, sum hevur staðið á í nøkur ár." Mathias og tveir eldri beiggjar hansara, sum eisini hava leiðarastørv í IKEA, arbeiða við hugsjón fyritøkunar, og langtíðarstarvsætlan.

Keldur

Føðingar í 1926
Andlát í 2018
Vinnulívsfólk úr Svøríki
Milliardingar


Heimsins ríkastu fólk

Listi yvir heimsins ríkastu fólk, seinast dagført í 2014. Tíðarskeiðið 1995 til 2007 var stovnarin av Microsoft, Bill Gates, heimsins ríkasti persónur.

Í Føroyum var fyri fyrstu ferð milliardingar skrásettir í september 2014, tá ið Regin Jacobsen, stjóri á Bakkafrost, og mamma hansara, Oddvør Jacobsen, áttu partabrøv, sum tilsamans vóru verd meira enn 1,1 milliard krónur.

Heimsins ríkastu fólk í 2014
Sambært yvirlitinum hjá Forbes ið viðlíkaheldur topp-10 listan yvir heimsins ríkastu persónar, so sær listin í løtuni (des. 2014) soleiðis út:

Keldur

Milliardingar


Thorbjørn Egner

Torbjørn Egner (føddur 12. desember 1912, og deyður 24. desember 1990)er ein norskur rithøvundur, tónaskald og myndprýðari (illustrator). Hann er serliga kendur sum barnabókarithøvundur, og hevur millum annað skrivað bøkurnar um Karius og Baktus (1949),  Klatremus og de andre dyrene i Hakkebakkeskogen (1953) og Folk og røvere i Kardemomme by (1955), sum allar eru umsettar til føroyskt. Bøkur hansara eru seldar í stórum tali runt um í heimunum, og umsett til fleiri mál.

Thorbjørn Egner doyði av hjartaslag, jólaftan 1990.

Í djóragarðinum í Kristiandsand í Noregi, varð Kardamummubýurin bygdur í fullum skala og opnaður í 1991. Í 2015 opnar Valbakkaskógurin í sama garði.

Lívsleið

Árini 1912 - 1930
Thorbjørn er føddur sum tann yngsti av trimum systkinum, í eina keypmannsfamilju, í býarpartinum Kampen, í Oslo í 1912. Hann var 12 og 14 ár yngri enn eldru systkyni síni. Pápin, Magnus Egner, hevði ein kolonial handil, og hevði bakgrunn í landbrúki. Mamman Anna var frá býnum Frogn. Familjan var sera musikølsk. Pápin og beiggjin spældu violin, Thorbjørn og systir hansara spældu klaver, og øll sungu tey. Thorbjørn plagdi at fara út í gøtuna, saman við vinum sínum og starta gøtuorkestur, við floytu, trummum, horni, og sjálvur spældi hann banjo.

Sumrini nýtti Thorbjørn javnan hjá fastir síni Louisu, og familju hennara á einum garði í Sørum. Minningarnar frá barndóminum, bæði frá Kampen og frá Sørum, hava givið sín dám á skriv hansara seinni í lívinum.

Út á arbeiðsmarknaðin 1930 - 1940
15 ára gamal fekk Thorbjørn, í august 1928, eitt skrivstovu arbeiði sum hjálpari  í fyritøkuni A. Nilson & Co, Coal Agents. Samstundis gekk hann á kvøldskúla í Oslo kommunale handelsskole, og fekk hann í handilsprógv frá tí skúlanum í 1930. Í Handilskúlanum møtti hann javngomlu Annie Eliasen, sum hann giftist í 1937. Í 1930 skifti hann starv, og fekk starv sum lýsingarteknari, í tí sambandi las hann eisini á einum lýsingarskúla í eitt tíðarskeið.

Hann gavst í lýsingar lýsingarvinnuni í 1940, fyri at halda seg til at skriva bøkur. Tá var elsti sonur hansara, Bjørn, hálvtannað ára gamal, og næsta barn á veg.

Barnabókaskrivini 1938 - 1955
Frá heystinum 1939 hevði Thorbjørn eina fasta síðu, við figurunum "Truls og Kari" í vikublaðnum Illustrert Familieblad.

Undir seinna veraldarbardaga skrivaði og myndprýddi hann bøkur til vaksin.

Í 1946 fekk Thorbjørn starv hjá NRK, tí norska kringvarpinum, har hann kvøddi, las og fortaldi søgur.
Fra februar til apríl í 1949 var Thorbjørn á lestrarferð í Fés, í Marokko. Upplivingar frá tí ferðini vórðu endurgivnar í jólaheftinum Juleglede 1949, og varð seinni, eftir eitt sindur av umskriving, grundarlagið fyri Kardamummubýin.

Thorbjørn skrivaði flest síni kendu verk í millum 1940 og 1955, og nýtti tíðina eftir tað, til at endurútgeva og víðari útvikla verk síni. Eitt dømi um hetta, er at um ein bók nú skuldi á pall og setast upp sum sjónleikur, so kundi hann finna uppá ikki bara at skriva leikritið, men skriva nakar sangir sum passaðu til leikin.

1950 - 1990
Í 1950-árunum vóru fleiri av verkum Thorbjørns á palli. Karius og Baktus sum dukkusjónleikur í 1955. Kardamummubýurin á Nationalteatrinum í 1956, og Klatrimús og Valbakkaskógurin í  Oslo Nye Teater og Riksteatret i 1959  – 1960, og Tjóðleikhúsinum í Reykjavík, og Det ny Teater í Keypmannahavn í 1962. Leikritið var sera væl mótikið í fleiri londum, og ein uppteljing frá 1972 vísti at Kardamummubýurin hevði verið á palli í 14 londum. Klintrimús og Valbakkaskógurin í 8 londum.

Í 1987 var Thorbjørn við til at planleggja bygging av kardamummubýnum í djóragarðinum í Kristiansand. Tíverri náddi hann aldrin at síggja úrslitið, tí hann varð knappliga sjúkur og doyði jólaftan 1990.

Verk

Barnabøkur
 1940 – Barneboka 1940, skrivað saman við Sigurd Winsnes.
 1940 – Malermester Klattiklatt dypper kosten – og tar fatt
 1941 – Den nye barneboka, skrivað saman við Sigurd Winsnes.
 1941 – Hesten, kua og de andre. Nýggj útgáva 1945
 1941 – Truls og Kari, en liten bok for store og små
 1941 – Klattiklatt: malebok med bilder og vers
 1942 – Truls og Kari kommer til den store byen
 1942 – Ola-Ola som alle dyra var så glad i
 1942 – Småfolk. Barneboka nr. 3
 1942 – Malermester Klattiklatt gjør vinter til sommer
 1943 – Klattiklatt drar til negerland
 1943 – Truls og Kari i den store digre skauen
 1943 – Hva sier dyra?
 1943 – Lekene mine
 1943 – Svarten
 1943 – Store og små er ute og kjører
 1943 – Jumbo som dro ut i verden. Ny utgave 1976
 1943 – 1–2–3: Telleboka. Ny utgave 1976
 1945 – Klattiklatt i hjemmefronten
 1946 – Da Per var ku. Ny utgave 1976
 1946 – Stormen, ungdomsroman
 1948 – Ole Jakop på bytur. Ny utgave 1976
 1949 – Karius og Baktus. Ny utgave 1958
 1951 – Tretten viser fra barnetimen (sangbok)
 1952 – Nye viser fra barnetimen (sangbok)
 1953 – Klatremus og de andre dyrene i Hakkebakkeskogen. Ny utgave 1978
 1955 – Folk og røvere i Kardemomme by. Ny utgave 1980
 1971 – Bamsefar og andre viser fra barnetimen (sangbok)
 1973 – Kaptein Sorte Bill og andre viser (sangbok). Ny utvidet utgave 2007
 1978 – Musikantene kommer til byen
 1987 – Gode venner. (Tekster fra lesebøkene)
 2000 – Barna i Humlegata. (Tekster fra lesebøkene)
 2000 – Ola-Ola Heia. (Tekster fra lesebøkene)
 2000 – Ola-Ola i byen. (Tekster fra lesebøkene)
 2000 – Sommer på Heia. (Tekster fra lesebøkene)

Bøkur til vaksin
 1943 – Gamle hus i Vågå
 1945 – Gamle hus i Rauland. Ny utgave 1970
 1945 – Hans E. Kinck. Hvitsymre i utslaatten og tre andre noveller. Med illustrasjoner etter fargetresnitt av Thorbjørn Egner. Ny utgave 1972
 2001 – Thorbjørn Egner, et selvportrett

Umsetingar / Upplesnaður
 1952 – A.A. Milne: Ole Brumm – originaltittel: Winnie-the-Pooh, 1926.
 1953 – A. A. Milne: Ole Brumm og vennene hans – originaltittel: The house at Pooh Corner, 1928.
 1954 – Hugh Lofting: Doktor Dyregod – originaltittel: Doctor Doolittle, 1920. Sangene i boka er skrevet av Egner med melodi av Christian Hartmann. Nyillustrert av Egner.
 1956 – Astrid Lindgren: Lillebror og Karlsson på taket – originaltittel: Lillebror och Karlsson på taket, 1955.
 1958 – H.G. Wells: Tommy og elefanten – originaltittel: The Adventures of Tommy, 1929. Nyillustrert av Egner.
 1961 – Astrid Lindgren: Lilibet sirkusbarn – originaltittel: Lilibet, cirkusbarn, 1960.
 1975 – Egon Mathiesen: Katten med de blå øynene – originaltittel: Mis med de blå øjne, 1951.

Diskografi
 1955 – Kardemommeviser
 1955 – Doktor Dyregod
 1957 – Karius og Baktus
 1957 – Egner-viser
 1957 – Kardemommefesten
 1957 – Kasper og Jesper og Jonatan
 1966 – Klatremus og de andre dyrene i Hakkebakkeskogen
 1970 – Karius og Baktus
 1970 – Kardemommubærinn
 1973 – Kardemommefesten
 1973 – Verkstæði jólasveinanna
 1974–76 – Ole Brumm og vennene hans (tre plater), med Yukon Gjelseth
 1974 – Nora i Egnerland, med Nora Brockstedt
 1975 – Folk og røvere i Kardemomme by
 1982 – De seksten beste Egnerviser – Pluss Karius og Baktus
 1993 – Musikantene kommer til byen
 1997 – Gode gamle Egnerviser
 2002 – Thorbjørn Egners viser fra Barnetimen
 2005 – Tommy og Elefanten – Karius & Baktus – Ole Jakop på bytur – Da Per var ku
 2012 – Muntre musikanter – Karius & Baktus møter Dyrene i Afrika
 2012 – Vi har den ære – en hyllest til Thorbjørn Egner

Útvortis leinkjur
Thorbjørn Egner á norsku Wikipedia

Keldur

Føðingar í 1912
Andlát í 1990
Norskir rithøvundar


Tim Scott

Timothy Eugene "Tim" Scott (føddur 19. september 1965) er senatorur úr Suðurcarolina. Hann var limur í Umboðsmannatinginum í Suðurcarolina frá 2009 til 2011 og var kongresslimur í Washington, D.C. fyri Suðurdakota árini 2011–2013.

Amerikanskir politikarar
Afroamerikanarar
Føðingar í 1965


Dreymurin um tað reyða rúmið

Dreymurin um tað reyða rúmið (kinesiskt: 红楼梦; pinyin: Hóng Lóu Mèng, Wade-Giles: Hung Lou Meng) (kann eisini týðast sum Ein dreymur um reyðar bygningar) er ein klassisk kinesisk skaldsøga frá Qing-veldinum. Bókin verður eisini nevnd Søgan hjá steininum (石头记, Shítóu Jì). Skaldsøgan sigst vera lutvíst sjálvævisøga og greiðir frá um ættina hjá rithøvundinum Cao Xueqin, um hennara stórheit og fall. Skaldsøgan fevnir um 120 kapitlar. Hildið verður, at tað er eru teir fyrstu 80 kapitlarnir, ið eru skrivaðir av Cao Xueqin, meðan teir seinastu 40 vóru skrivaðir av Gao E.

Skaldsøgan snýr seg um yvir 350 persónar – sera gjøllar frágreiðingar eru um summi av hesum, og skaldsøgan fer niður í smálutir, soleiðis at lesarin fær eitt innlit í stórheit og fall hjá einari kinverskari aristokratiskari familju. Ein av høvuðspersónum er aðalsonurin Jia Boayu (賈寶玉 / 贾宝玉), sum sæð útifrá livir eitt sorgleyst lív, sjálvt tá ið hann í veruleikanum er tunglyntur, og sum til seinast trekkir seg aftur frá hesi verð og gerst munkur. Høvuðshandlingin fevnir serliga um hetjuna í skaldsøguni og hansara systir- ella bróðurdøtur Lin Daiyu (林黛玉 Bláur gimsteinum) og Xue Baochai (薛寶釵 / 薛宝钗).

Bókin varð útgivin í 1791-92.

Kinverskar bókmentir
18. øld


Lili Elbe

Lili Elbe, fødd 28. desember 1882 og deyð 13. september 1931, var ein danskur kynskiftingur, og tann fyrsta í heiminum at fara undir slíka viðgerð. Lili var fødd í Jútlandi í Danmark sum Einar Mogens Wegener og var vælumtóktur listmálari undir tí navninum. Tá hon plagdi at skifta til sína kvinnuligu mynd, nevndi hon seg Lili, onkuntíð stavað Lily, og var umtalað sum systir Einars. Eftir kynskiftis skurðviðgerðina, skifti hon tó lógliliga navn til Lili, og gavst at mála.

Føðiár Lili er onkuntíð sagt at vera 1886. Hetta kemur fram í eini bók, sum skrivað var um hana, har nøkur ting vórðu broytt frá veruleikanum, til at verja um persónarnar í bókini. Lív Gerdu Gottlieb, vísir klárliga at føðiár Lili er 1882, tá tey vórðu gift í 1904.

Hjúnarband og modell starv

Lili møtti Gerdu Gottlieb á Det Kongelige Danske Kunstakademi í Keypmannahavn, nú Det Kongelige Danske Kunstakademis Skoler for Arkitektur, Design og Konservering, og tey vórðu gift í 1904, tá Lili var 22 ár og Gerda 19 ár. Tær arbeiddu báðar sum myndprýðarir. Lili við serkunnleika í landskaps málningaverkum, og gerda sum myndprýðari av bókum og bløðum. Tær ferðaðust báðar í gjøgnum Italia og Frakland, og búsettust í París í 1912, har Lili kundi liva opið sum kvinna, og Gerda sum ein opin samkynd kvinna.

Lili fekk Neuhausens virðislønina í 1907 og hevði eina myndaframsýning á Kunstnernes Efterårsudstilling, Vejle Kunstmuseeum, og í Salon d'Automme í París. Verk eftir Lili eru enn at síggja á Vejle Kunstmuseeum.

Lili byrjaði at ganga í konufólka klæðum, tá hon stóð og skuldi latast vera ein kendur sjónleikari, á eini mynd hjá Gerdu. Unga kvinnan sum upprunaliga skuldi standa modell, varð hindrað av eini teatur upptøkuroynd. Hon legði til at Lili legði bein til, tí hon hevði hóast alt minst líka vøkur bein sum sjónleikarakvinnan. Lili føldi seg væl í hesum klæðum. Gerda kom seinni at verða sera kend fyri málningar hennara av kvinnum, við mandluformaðum eygum, og ílatnar eftir móta táverandi tíðar. Í umleið 1913 kvakk almenninginurin við, tá tey hoyrdu, at kvinnan sum hevði givið innblástur til hasi vakru kvinnumálningar, faktist var ein maður (Lili) og ikki ein kvinna.

Í 1920 og 1930-árunum, kom Lili regluliga fram sum ein kvinna. Framførdi á festivalum og undirhelt gestum heima við hús. Eitt sum henni dámdi sera væl, var at hvørva í mannatrongdu gøtum París tá býurin helt karnival. Bert nøkur fá tøtt vinfólk Lili og Gerdu vistu av kynskifti Lili, og fyri øðrum var Lili altíð søgd vera systir Einars tá hon var í konufólkaklæðum.

Skurðviðgerðir og skilnaður frá Gerdu

Í 1930 fór Lili til Týsklands, í kynskiftis skurðviðgerð, sum tá í tíðini var á royndarstigi. Hon gekkst undir 5 skurðviðgerðir yvir 2 ára tíðarskeið. Fyrsta skurðviðgerðin tók steinarnar, og fór skurðviðgerðin fram undir strangum eftirliti frá kynslívsfrøðinginum Magnus Hirschfeld frá Berlin. Næsta skurðviðgerðin tók limin, og insetti eggleiðarar ístaðin. Eggleiðararnir komu frá eini 26 ára gamlari kvinnu. Eggleiðararnir vórðu tó skjótt tiknir burtur aftur, í eini triðju og fjórðu skurðviðgerð, avtí at kroppur Lili góðtók ikki hetta ókenda gagnið og av nógvum eftirfylgjum.

Skurðviðgerðir Lili vóru stór tíðindi bæði í Danmark og í Týsklandi, og skrivaðu dagbløðini óført um tær. Kong Christian tann tíggjundi, loysti upp hjúnarband Lili og Gerdu í oktober 1930, Lili fekk loyvi til at lógliga broyta navn og kyn, og fekk entá eitt pass sum Lili Elbe. Hon gavst at mála, tí hon helt tað vera nakað sum hoyrdi Einari og fortíðini til. Eftir skilnaðin frá Gerdu, trúlovaðist Lili einum ókendum manni, sum hon hevði ætlanir um at giftast, so skjótt hon lívfrøðiliga kundi gerðast við barn.

Fimta skurðviðgerðin, sum var í 1931, skuldi innseta lívmóðir, og uppfylla stóra dreym Lili, sum nærkaðist 50, um at blíva mamma. Hon doyði stutt aftaná eftir at kroppurin avnoktaði lívmóðurina. Lilli er jarðað í Dresden í Týsklandi.

Gerda giftist einum italienskum herovasta, flogmanni og diplomat, sum kallaðist Major Fernando "Nando" Porta. Tey búsettust í Marokko, og tað var har hon frætti av deyða Lili, sum hon lýsti, fyri einum vini, sum "mín stakkals Lily". Eftir at hava búð í nøkur ár í Marrakech og Casablanca, skildust Porta hjúnini og Gerda flutti aftur til Danmarkar, har hon doyði í 1940.

Mentanarlig ávirkan
 The Danish Girl, ein bók skrivað av David Ebershoff í 2001, var ein altjóða best seljandi bók, og týdd á fleiri málum.
 The Danish Girl (filmur), ein filmur frá 2015 bygdur á bókina av sama navni. Eddie Redmayne hevur leiklutin sum Lili, meðan svenska Alicia Vikander leikur Gerdu.
 Tónleikabólkurin The Stripper Project gav út "Filthy Wonderful" í 2008, sigst at vera inspirerað av Lili Elbe.
 MIX Copenhagen – LesbianGayBiTrans Film Festival gevur hvørt ár fýra virðislønir nevndar Lili, eftir Lili Elbe. Virðislønirnar eru: Besti filmur, besti heimildarfilmur, besti stuttfilmur, og yndisfilmur áskoðaranna.

Keldur

Útvortis leinkjur

MIX Copenhagen

Føðingar í 1882
Andlát í 1931
LGBT
Danir
Donsk listafólk


Gary Coleman

Gary Wayne Coleman (8. februar 1968 – 28. mai 2010) var ein amerikanskur sjónleikari, ið var kendur fyri sín leiklut sum Arnold Jackson í Diff'rent Strokes. Seinni spældi hann við í sjónvarpsrøðunum The Jeffersons og Good Times.

Hann hevur eisini spælt við í sjónvarpsrøðum sum The Ben Stiller Show, The Fresh Prince of Bel-Air (danskt heiti: Rap fyr i L.A.), The Wayans Bros., og The Simpsons.

Eftir at hava vunnið nógvan pening sum barn fekk hann stórir fíggjarligir trupulleikar sum vaksin.

Sjúka og deyði
Hann kempaði í nógv ár við nýrasjúku, ið gjørdi at hann bert bleiv 142 cm høgur. Hann doyði 28. mai 2010 af heilabløðing.

Keldur

Slóðir úteftir
 Gary Coleman á Internet Movie Database

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1968
Andlát í 2010
Amerikanskir raddaleikarar


Kofi Annan

Kofi Atta Annan (føddur 8. apríl 1938, deyður 18. august 2018 á Bern, Sveis) var ein ghanesiskur diplomatur ið starvaðist sum aðalskrivari hjá Sameindum Tjóðum frá januar 1997 til desember 2006. Annan og ST fingu Friðarheiðursløn Nobels í 2001 fyri teirra arbeiði við at gera heimin til eitt betri og meira skipað stað. Hann er formaður fyri The Elders, ið er ein felagsskapur ið Nelson Mandela stovnaði.

Kofi Annan, sum í tvær setur, frá 1997 til 2006, røktaði sessin sum aðalskrivari í ST doyði 18. august 2018 á einum sjúkrahúsi í Sveis, 80 ára gamal. Annan var tann fyrsti myrki afrikanarin, sum var aðalskrivari í ST. Í 2001 varð Nobel friðarheiðurslønin deild ímillum Kofi Annan og ST. Kofi Annan fekk heiðurslønina fyri at hava kveikt ST og arbeitt fyri mannarættindum. Í grundgevingunum varð eisini nevnt, at hann hevði lagt serliga orku í at arbeiða fyri at steðga HIV-smittuni í Afrika og at hann hevði arbeitt ímóti altjóða yvirgangi. Eftir at Kofi Annan fór frá sum ST-aðalskrivari, stovnaði hann Kofi Annan Stovnin, sum arbeiddi fyri altjóða menning. Hann var eisini valdur av ST at leiða teirra arbeiði fyri at steðga krígginum í Sýria. Kofi Annan, sum upprunaliga var úr Ghana, búði síni síðstu ár í Sveis saman við konuni.

Keldur

Føðingar í 1938
Andlát í 2018
Politikarar
Gana


Christoffer von Gabel

Christoffer von Gabel (føddur 6. januar 1617 í Glückstadt, doyði 13. oktober 1673) var ein danskur embætismaður og vinnulívsmaður, sum í eitt tíðarskeið hevði einarætt til at reka handilsvirksemi í Føroyum. Undir Fríðriki III hevði hann stórt vald í Danmark. Hann var elsti sonur keypmannin Waldemar Gabel og Annu von Horn.
Hann var faðir Frederik Gabel, ið gjørdist embætismaður í Noregi. Tá ið foreldur hansara doyðu í 1641, arvaði hann rættindini at virka sum handilmaður eftir faðir sín. Fyrstu ferð, hann verður nevndur í skrivligum keldum, er í 1639, tá ið hann var í tænastu hjá Frederik av Danmark, ið seinni gjørdist kongur, men tá var erkibiskupur í Bremen. Hann fylgdi Frederik til Keypmannahavnar, tá ið hesin gjørdist Frederk III kongur av Danmark. Gabel gjørdist tá skrivari hjá nýggja konginum. Tá ið Karl 10. Gustav av Svøríki aftur byrjaði eitt kríggj, fór Gabel eftir egnum initiativi úr Hamburg til Holland fyri at fáa hollendska handilflotan at hjálpa dønum. Tá ið flotin fór til Keypmannahavnar, var Gabel sjálvur við.

Undir 1660 ára ríkisdegnum var hann danska kongsins umboðsmaður í forhandlingum við biskup Hans Svane og borgarstjóran Hans Nansen og spældi harvið ein týðandi leiklut, tá ið einaveldi varð innført. Sum løn gjørdist hann rentumeistari og assessor i Statskollegiunum og í Hægsta dómstólinum.

Hann luttók eitt nú í 1661 í undirhandlingum við Corfitz Ulfeldt og Kai Lykke, sum hann tvingaði til at rinda stórar bøtur. Í 1664 gjørdist hann aðalmaður og gjørdist geheimaráð og stathaldari í Keypmannahavn. Alla tað tíð ið Frederik III var kongur, hevði Gabel stórt vald og fekk stýr á danska búskapin. So skjótt sum kong Frederk var deyður í 1670 var Christoffer von Gabel uppsagdur og mist alt sítt vald uttan ræðið yvir Føroyar.

Christoffer von Gabel varð móti endanum av Tredivuárakrígnum útnevndur til kongaligan proviantmeistara við tað Brandenburgska Hoffið. Hann var giftur við Ermegaard Badenhaupt, dóttir rentumeistaran í bispadøminum Verden. Tey fingu fleiri børn saman, eitt nú Frederik Gabel í 1645, ið frá 1673 var amtmaður yvir Føroyum og frá 1689 var amtmaður yvir Sorø og Ringsted. Í 1699 gjørdist hann varastathaldari í Noregi, beint eftir at Frederik IV var blivin kongur. Harvið vóru stiftamtmansskapið yvir Akershus Stift og guvernørsessurin í Føroyum tvinnaði saman. Frederik Gabel doyði 21. juni 1708 í Keypmannahavn og hevði tá stóra skuld, tí hann brúkti meira enn inntøkurnar vóru til.

Gablatíðin í Føroyum er í søgu Føroya kend sum ein hørð tíð, ið vardi frá 1662–1709.

Keldur

Danir
Føroya søga
Føðingar í 1610-árunum
Andlát í 1670-árunum


Hank Williams

Hiram King "Hank" Williams, Sr. (betri kendur sum Hank Williams, føddur 17. september 1923 í Alabama, deyður 1. januar 1953 í West Virginia) var ein amerikanskur countrysangari og sangskrivari. Hann verður mettur at vera ein av teimum týdningarmiklastu og ein av teimum ið hava havt størstu ávirkanina á aðrir tónleikarar í 20. øld. Williams upptók 35 stakløg (fimm útgivin eftir deyða hansara) sum komu á Topp-10 bestseljaralistan hjá Billboard Country & Western Best Sellers chart,  av hesum vóru 11 nummar eitt.

Hann er ein av teimum týdningarmestu tónleikarunum innan tað slagi av country ið nevnist honky-tonk og nakrir av kendastu sangum hansara eru "Honky Tonk Blues", "Your Cheatin' Heart", "Hey, Good Lookin'", "Jambalaya (On the Bayou)" og "You Win Again" og "I'm So Lonesome I Could Cry".

Hann er faðir Jett Williams og Hank Williams Jr. og abbi Hank Williams III.

Lívsleið

Hank Williams er av enskum-amerikonskum uppruna. Hann vaks upp í fátækradømi við einum pápa, ið var krígsveteranur frá 1. heimskríggi| og orsakað av krígsskaðum ofta var innlagdur á sjúkrahúsi. Hansara tónlistarliga bakgrund var oldtime-tónleikurin og blues-tónleikurin hjá afroamerikanarunum, ið hann hoyrdi gøtutónleikarar framføra alla staðni. Tað sigst, at hann gjørdist góður vinur við ein av teimum, Rufus Payne, ið eisini nevndist Tee-Tot, og hvørs ávirkan hevur gjørt tónleikin hjá Hank nokk so blues kendan. Hann skrivaði ofta um ólukkuligan kærleika.

Hank flutti til Montgomery, har hansara tónlistarliga lívsleið byrjaði í 1937, tá ið framleiðarar á WSFA útvarpsstøðini settu hann í starv sum vertur fyri einari 15-minuttir langari sending. Í 1938 stovnaði hann backup orkestrið Drifting Cowboys í 1938. Móðir hansara var manager hjá orkestrinum.

1940-árini
Tá ið USA gjørdist partur av 2. heimsbardaga, vóru teir flestu av limunum í Drifting Cowboys innkallaðir til herin. Sjálvur varð Hank vrakaður av heilsuligum ávum. Undir krígnum var tað trupult hjá Hank at finna tónleikarar at framføra við sær, og samstundis misti hann starvið á WSFA útvarpsstøðini orsakað av rúsdrekkatrupulleikum. Hann arbeiddi á einari skipasmiðju í Mobile, Alabama undir krígnum og spældi sín tónleik á barrum fyri hermonnum. Í 1943 møtti Hank Audrey Sheppard á einum medicine show í Banks, Alabama. Williams og Sheppard livdu saman og arbeiddu saman. Árið eftir vóru tey gift. Í 1945 byrjaði Hank aftur at arbeiða fyri WSFA, hann skrivaði sangir sum hann framførdi á útvarpsstøðini einaferð um vikuna. Audry Sheppard gjørdist hansara manager og av og á sang hon eisini duet við honum á konsertum.

Hin 14. september 1946 var Hank Williams til upptøkuroynd á Grand Ole Opry, men fekk avslag. Eftir tað royndu hann og kona hansara at vekja áhugan hjá tí nýliga stovnaða plátufelagnum Acuff-Rose Music. Williams og Audry fóru til Fred Rose, ið var formaður fyri felagið. Audrey Williams spurdi Rose, um maður hennara kundi sleppa at syngja ein sang fyri honum júst tá, Rose var við uppá tað og honum dámdi tónleikastílin hjá Hank Williams. Rose gav Williams eina kontrakt til innspæling av seks sangum, ið Sterling Records skuldi útgeva. Hin 11. desember 1946, undir fyrstu upptøkunum, vóru hesir sangir upptiknir á plátu: "Wealth Won't Save Your Soul", "Calling You", "Never Again" og "When God Comes and Gathers His Jewels". Upptøkurnar "Never Again" og "Honky Tonkin'" gjørdist sera væl dámd og førdu til, at MGM Records fekk áhuga fyri Hank Williams.

Williams skrivaði undir eina kontrakt við MGM Records í 1947 og útgav "Move It On Over", ið gjørdist eitt stórt country hitt.

Sjúka og deyði

Hann hevði trupulleikar av pínu í rygginum, sum skyldaðist at hann varð føddur við ryggmergsbrokki, og var plágaður av rúsdrekkamisnýtslu og av heilivágsmisnýtslu, ið førdi til versnandi heilsu. Hann var fleiri ferðir til avvenjingar. Í 1952 var hann til avvenjing og skuldi síðan gera eitt comeback. Tann fyrsta konsertin skuldi eftir ætlan vera nýggjársaftan í  Charleston, West Virginia, men orsakað av kavastormi í Nashville økinum, so var flúgving avlýst, og Hank mátti ístaðin koyra við bili til konsertirnar, men konsertin ið skuldi vera í Charlston varð avlýst. Hank leigaði Charles Carr til at koyra seg til tað næstu konsertina, ið skuldi vera nýggjársdag 1953 í Canton, Ohio. Á vegnum støðgaðu teir á einum motelli, har ið Carr ringdi eftir lækna till Hank. Læknin gav honum sproytur við B-12 vitamin og við morfini. Hank mátti berast út í bilin, tí hann hostaði so illa. Teir komu tó ikki vegin fram, tí á veg til konsertina fekk hann doyði í bilinum. Carr fann útav, at Hank Williams var deyður, tá ið hann støðgaði við eina bensinstøð í  Oak Hill. Politiið fann tómar øldósir og eina hondskrivaða yrking í bilinum, har ið Hank hevði sitið. Líkskurðurin vísti, av høgra hjartakamar var gingið fyri og læknin fann bløðingar í hjartanum og hálsinum. Læknin, Dr. Ivan Malinin, ið framdi líkskurði skrivaði eisini, at Hank nýliga var blivin illa bukaður og sparkaður í skrevið. Líkið varð koyrt til Montgomery, Alabama, har hann varð lagdur í eina silvurkistu í heiminum hjá mammu hansara hin 2. januar, har hann varð vístur fram í tveir dagar. Mett verður, at umleið 15.000 til 20.000 gingu framvið kistu hansara. Hann varð jarðaður hin 4. januar 1953.

Tónleikaútgávur (úrval)
Album
1952 - Hank Williams Sings
1955 - Hank Williams Memorial Album
1955 - Ramblin' Man
1956 - I Saw the Light
1959 - The Unforgettable Hank Williams
2005 - Jambalaya (On the Bayou)
2006 - Past breaking Hank
2012 - The Greatest Hits Live: Volume 1

Stakløg (topp 20 á Billboard Hot Country Songs)
1947 - Move It On Over (#4)
1948 - Honky Tonkin (#14)
1948 - I'm a Long Gone Daddy (#6)
1948 - A Mansion on the Hill (#12)
1949 - Lovesick Blues (#1)
1949 - Never Again (Will I Knock on Your Door) (#6) Upprunaliga B-síðan á: Lovesick Blues
1949 - Wedding Bells (#2)
1949 - Mind Your Own Business (#5)
1949 - You're Gonna Change (Or I'm Gonna Leave) (#4	)
1949 - Lost Highway (#12) B-síðan á: You're Gonna Change (Or I'm Gonna Leave)1949 - My Bucket's Got a Hole in It (#2)
1950 - I Just Don't Like This Kind of Living (#5)
1950 - Long Gone Lonesome Blues (#1)
1950 - My Son Calls Another Man Daddy (#9	) B-síðan á: Long Gone Lonesome Blues1950 - Why Don't You Love Me (#1)
1950 - Why Should We Try Anymore (#9)
1950 - They'll Never Take Her Love from Me (#5) B-síðan á: Why Should We Try Anymore1950 - Moanin' the Blues (#1)
1950 - Nobody's Lonesome for Me (#9) B-síðan á: Moanin' the Blues1951 - Cold, Cold Heart (#1)
1951 - Dear John (#8) B-síðan á: Cold, Cold Heart1951 - Howlin' at the Moon (#3)
1951 - I Can't Help It (If I'm Still in Love with You) (#2) B-síðan á: Howlin' at the Moon1951 - Hey Good Lookin	(#1)
1951 - (I Heard That) Lonesome Whistle (#9)
1951 - Crazy Heart (#4) B-síðan á: (I Heard That) Lonesome Whistle1951 - Baby, We're Really in Love (#4)
1952 - Honky Tonk Blues (#2)
1952 - Half as Much (#2)
1952 - Jambalaya (On the Bayou) (#1)
1952 - Settin' the Woods on Fire (#2)
1952 - You Win Again (#10) B-síðan á: Settin' the Woods on Fire
1952 - I'll Never Get Out of This World Alive (#1)
1953 - Kaw-Liga (posthumt) (#1)
1953 - Your Cheatin' Heart (#1) B-síðan á Kaw-Liga1953 - Take These Chains from My Heart (posthumt) (#1	)
1953 - I Won't Be Home No More (posthumt) (#4)
1953 - Weary Blues from Waitin (posthumt) (#7)
1955 - Please Don't Let Me Love You (posthumt) (#9)
1988 - There's a Tear in My Beer'' (#7) Nýinnspæling har Hank Williams Jr. syngur duett við pápa sínum. Innspælingin varð heiðrað við m.a. einari Grammy (Best Country Collaboration with Vocals).

Keldur

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sangarar
Country sangarar
Country tónleikarar
Føðingar í 1923
Andlát í 1953


Indonisiska AirAsia 8501 flogvanlukkan

AirAsia Indonesia flogfar QZ 8501, var eitt indonesiskt Airbus A320-flogfar, ið var bygt í 2008. Hin 28. desember 2014, ið var sunnudagur, hvarv tað á rutuni frá Surabaya í Indonesia til Singapore við 155 ferðafólkum og sjey starvsfólkum umborð. Hildið var, at tað var dottið niður í norðara parti av Javahavinum í Karimatasundinum millum oyggjarnar Java, Sumatra og Borneo.  Týsdag seinnapart lokala tíð hin 30. desember 2014 vóru vraklutir av horvna flogfarinum og meira enn 40 lík funnin í Kirimatasundinum. Tað var staðfest, at talan var um vraklutir av AirAsia QZ 8501 flogfarinum.

Flogfarið misti sambandið við flogleiðararnar í Jakarta kl. 0.17 lokala tíð (kl. 7.17 føroyska tíð) eftir at hava fingið noktandi svar uppá fyrispurning um at sleppa at flúgva hægri uppi orsakað av óveðri. Tætt flogferðsla var í økinum júst tá, seks onnur flogfør vóru á leiðini, tí var svarið noktandi. Flogskiparin spurdi eisini, um hann kundi snara til vinstru, tað slapp hann heldur ikki.

Ferðafólk og manning

AirAsia almannakunngjørdi tjóðskapin hjá teimum 162 ferðafólkunum og manningini á flogfarinum, sum taldi 144 vaksin fólk, 17 børn og eitt pinkubarn.
Kabinustarvsfólkini vóru fýra flogternur. Harumframt hevði AirAsia ein maskinmeistara sum við sum partur av flogmanskapinum umborð.

Pilotarnir umborð vóru:
Kapteinur Iriyanto, ið var indonesi, og sum hevði flogið 20,537 flogtímar, harav 6,100 vóru við AirAsia Indonesia á Airbus A320.
Annar flogskipari var Rémi Emmanuel Plesel, ein fraklendingur, ið samanlagt hevði flogið 2,275 tímar við AirAsia Indonesia.

Keldur

Flogvanlukkur
2014
Indonesia


Norman Atlantic

MS Norman Atlantic er ein roll-on/roll-off (ROPAX) ferðamannaskip, ið italska reiðaríið Visemar di Navigazione eigur, og sum í 2014 var útleigað til grikska reiðaríið ANEK Lines. Hin 28. desember 2014 kom eldur í ferjuna, meðan hon sigldi rutusigling frá grikska havnabýnum Patras til Ancona í Italia, við støðgi í grikska býnum Igumenitsa. Eldur kom í, stutt eftir fráferð úr Igumenitsa, tá ið skipið var komið í Otrantosundið í Adriatarhavinum. Í minsta lagi ttrettan fólk hava mist lívið, harav vóru 11 umborð, tá ið eldurin kyknaði, og tveir albanskir menn doyðu tann 30. desember, meðan teir vóru til arbeiðis umborð á einum sleipibáti, ið skuldi sleipa ferjuna til lands. Ein veirur brast og varð slongdur á menninir, ið doyðu. 427 fólk vóru bjargaði í lívi av brennandi ferjuni.

Tá ið vanlukkan hendi var Norman Atlantic var 44 sjómíl (81 km) í ein útnyrðing av griksku oynni Korfu, 33 sjómíl (61 km) í ein útnyrðing av griksku oynni Othonoi. Við ferjuni vóru 222 akfør, 411 ferðafólk og manningin taldi 55 (22 italiufólk, 33 grikkar).

Fólkini umborð flýddu upp á dekkini ovast á skipinum, tað var tað einasta staðið ið tey kundu vera, tí eldur var í restini av skipinum. Regnið oysti niður, tað var nógvur vindur og høg alda, so fólkini gjørdust vát og køld, men samstundis gjørdi eldurin, at dekkið var brennandi heitt at standa á, og skógvarnir hjá fleiri teirra smeltaðu av hitanum, søgdu fleiri við sjónvarpsrásir og aðrir tíðindamiðlar.

Grikkar, italiumenn og albanar gjørdu alt ið tey kundu fyri at bjarga fólkunum umborð á Norman Atlantic, men tað var sera torført orsakað av ringa veðrinum. Umleið 150 sluppu í bjargingarbátar, men restin av fólkunum stóðu á dekkinum í umleið eitt døgn og summi stóðu har í meira enn eitt døgn, áðrenn tað eydnaðist at bjarga tey. Ein og ein vóru tey hálaði upp í bjargingartyrlur, ið hildu fram við bjargingararbeiðnum alla náttina og allan mánadagin, til øll ið vóru á lívið vóru fingin av skipinum. Skiparin var tann seinasti ið fór av skipinum, tað var umleið 36 tímar eftir, at eldurin varð staðfestur.

Italskir myndugleikar hava sett í verk eina kanning, um hví eldur kom í Norman Atlantic. Grikskir myndugleikar hava eisini sett eina kanning í verk.

Tað er óvist, júst hvussu nógv ferðafólk vóru við umborð á Norman Atlantic. Fyrst varð sagt, at samanlagt vóru 478 fólk umborð, men samsvar er ikki millum listan yvir ferðafólk og tey bjargaðu, summi eru komin fyri tvær ferðir, og umleið 80 av teimum bjargaðu vóru als ikki á listanum sambært italskum myndugleikum, so tað ber ikki til neyvt at siga, um hvussu nógv fólk møguliga enn eru saknaði. Hildið verður, at umleið 40 fólk av listanum eru ikki komin aftur í aftur.

Keldur

2014
Vanlukkur á sjónum
Grikkaland
Italia
Albania


Rick Moranis

Frederick Allan "Rick" Moranis, føddur 18. apríl 1953, er ein kanadiskur skemtari, sjónleikari og tvær ferðir tilnevndur Grammy tónleikari. Rick bleiv kendur umleið 1980 í skemtirøðini Second City Television og leikti seinni í fleiri Hollywood filmum sum Strange Brew, Ghostbusters, Spaceballs, Little Shop of Horrors, Honey, I Shrunk the Kids (og eftirfylgjaranar), Little Giants, Parenthood, The Flintstones og My Blue Heaven. Rick Moranis gavst at innspæla filmar í 1997, men hevur sett rødd til nakrar teknifilmar síðani.

Lívsleið
Rick Moranis var føddur í Toronto, Ontario í Kanada, inn í eina jødiska familju. Hann gekk í Sir Sanford Fleming Secondary School í Toronto. Hann gekk í fólkaskúla saman við Geddy Lee, forsangaranum í rokkbólkinum Rush.

Starvsleið
Starvsleið Ricks sum undirhaldari byrjaði sum útvarps DJ mitt í 1970-árunum, har hann nýtti navnið "Rick Allan", á trimum útvarpstøðum í Toronto.

Í 1980 varð hann yvirtalaður at leika í triðju røð av skemtirøðini Second City Television (SCTV) av vini sínum og rithøvundi av røðini, Dave Thomas. Tá var Rick tann einasti av leikarunum, sum ikki hevði staðið á einum palli fyrr. Rick kom at vera kendur fyrir hermingar sínar av millum øðrum Woody Allen, George Carlin og David Brinkley.

Rick Moranis fekk sín fyrsta stóra leiklut í filminum Strange Brew frá 1983.

Í 1989 fekk Rick hondavtrykkini hjá sær á gongugøtuna uttanfyri The Great Movie Ride í Walt Disney World í Florida, USA.

Spælifilmar
Eftir Strange Brew spældi Rick í eini røð av filmum tey næstu 10 árini, har teir mest kendu munnu vera Ghostbusters, Spaceballs og Honey, I Shrunk the Kids og teir tveir eftirfylgjararnir av tí filminum.

Síðstu stóru filmarnir, Rick Moranis spældi í, vóru The Flintstones (1994) og tað stóra floppið  Big Bully (1996). Í Flintstones var Rick næstan ikki til at kenna. Hann hevði ein ljósan parykk og brúkti aldrin tær stóru brillurnar, sum var eyðkenni hansara. Disney endaði Honey, I shrunk røðina í 1997 viðfilminum Honey, We Shrunk Ourselves, sum varð útgivin beint á VHS band uttan sýningar í filmshúsum, har Rick var tann einasti uppunaligi sjónleikarin sum var eftir í røðini. Hann hevur eftir røðina arbeitt tvær ferðir afturat fyri Disney, hesu ferð sum raddaleikari fyri ein elg í filminum Brother Bear og eftirfylgjaranum, sum kom út stutt aftaná.

Avgerðin um at gevast í filmsídnaðinum
Rick gavst almennt í filmsídnaðinum í 1997, seks ár aftaná at hann hevði mist konu sína, Ann, sum doyði av bróstkrabba í 1991. Hann greiddi seinni frá í eini samrøðu, at hann var farin so spakuliga at trekkja seg frá filmstilboðum í 1996 ella 1997. "Eg eri einligur pápi og føldi tað torført at ala upp børn míni, samstundis við allari ferðingini, sum fylgir filmsgerð. So eg tók mær ein lítlan steðg, sum so bleiv til ein eitt sindur longri steðg, og so gekk tað upp fyri mær at eg saknaði tað ikki so nógv"

Onnur verk
Rick Moranis hevur tvær ferðir verið nomineraður til eina Grammy virðisløn. Tað var í 2006 við útgávuni The Agoraphobic Cowboy.

Filmografi

Film

Sjónvarp

Parkir

Diskografi

Album
 The Great White North (1981)
 Strange Brew soundtrack (1983)
 You, Me, the Music and Me (1989)
 The Agoraphobic Cowboy (2005)
 My Mother's Brisket & Other Love Songs (2013)

Film soundtrack

Virðislønir og tilnevningar

Útvortis leinkjur
Rick Moranis á IMBD

Keldur

Føðingar í 1953
Kanadiarar
Kanadiskir sjónleikarar
Kanadiskir tónleikarar


Hugh Hefner

Hugh Marston Hefner, føddur 9. apríl 1926, deyður 27. september 2017, var ein amerikanskur blaðútgevari og stovnari og stjóri av Playboy Enterprises.

Lívsleið
Hugh Hefner varð føddur í Chicago, Illinois í USA sum sonur til tveir lærarar. Mamma Hughs var av svenskum ættum og pápi hansara av týskum og enskum ættum. Undir seinna heimsbardaga arbeiddi hann sum blaðfólk fyri eitt herblað í tí amerikanska herinum frá 1944 - 1946. í 1949 fekk hann eina bachelor grad í sálarfrøði frá  University of Illinois.

Eftir at Playboy blaðið gjørdist kent, blev Hugh kendur fyri at vera eitt kvinnugull, og viðgekk í eini samrøðu í 2006 at nøkur ár kundi hann havt verið involveraður við ellevu +tav tólvm "Playmates", sum er navnið á damunum sum sita fyri naknar hvønn mánað á mittastu síðum Playboy.  Í 1971 viðgekk Hugh at hava eksperimenterað við biseksualitet, og flutti frá Chicago til Los Angeles.

Hugh fekk eitt minni hjartaslag í 1985, tá hann var 59 ára gamal. Eftir at hava endurskoðað lívstíl sín, gjørdi hann fleiri broytingar. Hann minkaði veruliga um vertskap sum vardu alla náttina, læt dóttir sína, Christie, reka Playboy veldið. Árið eftir giftist Hugh Playmate of the Year Kimberly Conrad. Tey fingu tveir synir í 1990 og 1991. Kimberly broytti tað villa Playboy setrið  til eitt familju vinarligt heim fyri børn síni. Hugh og Kimberly vórðu sepereraði í 1998, og Kimberly flutti inn í húsið við síðunar av setrinum.

Eftir hetta gekk Hugh saman við eini rúgvu av damum, og gekk entá einaferð saman við sjey damum í senn. Fleiri damur hava eisini búð á Playboy setrinum í gjøgnum árini.

Hugh giftist  Crystal Harris tann 31. desember 2012. Hugh var tá 86 ár og Crystal 26.

Í 2012 boðaði Hugh frá at sonur hansara, Cooper, fór nokk at taka yvir frá honum sum andlit Playboy.

Starvsleið
Hugh arbeiddi sum tekstahøvundur hjá blaðnum Esquire í 1952 men gavst tá hann ikki fekk lønarhækking uppá 5 dollarar. Hann seldi møblar sínar, til at kunna fáa eitt bankalán upp á 600 dollarar, og savnaði 8.000 dollarar frá íløgumonnum, har ímillum 1000 dollarar frá mammu síni. Í eini samrøðu við E!I 2006 segði Hugh, at tað tað var ikki tí hon endiliga trúði upp á verkið, men hon trúði uppá son sín, a hon játtaði honum peningin. Við peninginum stovnaði Hugh blaðið Playboy, sum upprunaliga skuldi eita Stag Party. Fyrsta útgávan kom út í desember 1953, og hevði eina mynd, av einari naknari Marilyn Monroe, á mittastu síðunum, frá eini kalendara myndarøð hennara frá 1949. Blaðið seldist í meir enn 50.000 eintøkum. Hugh møtti aldrin Marilyn persónliga, men keypti eftir deyða hennara, gravstað við síðuna av henni, har hon liggur í Westwood Village Memorial Park Cemetery.

Hugh hevur eina stjørnu á Hollywood walk of fame fyri sjónvarpsverk. Hann hevur lítlar leiklutir í fleiri filmum, har hann fyri tað mesta leikur seg sjálvan. Fleiri dokumentarir og bøkur eru eisini skrivaðar um lív hansara.

Politikkur og góðgerðarsemi
Í 1978 hjálpti Hugh til at savna pening til at útskifta gamla Hollywoodskiltið. Hann skipaði fyri galla innsavning, og gav sjálvur 27.000 dollarar, sum var 1/9 av kostnaðinum, við at keypa bókstavin Y.

Sylvilagus palustris hefneri, eitt slag av haru sum er í vanda fyri útrýming, er nevnd eftir Hugh, sum takk fyri fíggjarligan stuðul hann gav.

Hugh er ein dyggur stuðlari av at samkynd skullu hava rætt til at giftast.

Hugh hevur eisini eina strangan rúsevnispolitikk í Playboy setrunum, har øll slík evnir eru strangliga bannað. Tað kemur møguliga av tí at fyrrverandi skrivari hansara, Bobbie Arnstein doyði í 1975, av eini rúsevnis yvirdosis, og eisini av rættarligu fylgjunum, sum Hugh kann fáa, um slík evnir verða funnin ella nýtt í ognum hansara.

Leinkjur
Hugh Hefner á IMDB

Søga Hollywoodskiltið

Keldur

Føðingar í 1926
Amerikanarar
Vinnulívsfólk úr USA


Astrid Andreasen

Astrid Jóhanna Andreasen (fødd 1948 í Vestmanna) er ein føroysk listakvinna, vísundaligur teknari og frímerkja-myndprýðari. Hon hevur serstakliga lagt seg eftir at tekna djór, serliga fiskar og onnur havdjór. Hon varð útbúgvin sum hondarbeiðslærarinna í 1968 frá Kerteminde Husflidsskole. Í 1982 fór hon á Aarhus Kunstakademi, og seinni hevur hon lært vísindaliga tekning á Jerlesborgskúlanum og á Tjernø Marinbiologiska Station í Svøríki. Astrid er ein fjøltáttað listakvinna. Hon hevur stóran part av sínum arbeiðslívi starvast innan lívfrøði, og hevur m.a. teknað eina ørgrynnu av teimum føroysku fiskunum, fuglunum, blómunum og tarunum. Verk hennara eru gjørd úr alskyns tilfari, líka frá silki til jarntráð. Eisini eru fleiri av verkunum bundin úr føroyskum tógvi við teimum eyðkendu føroysku bindingarmynstrunum.  Astrid hevur í meira enn 20 ár starvast á Náttúrugripasavninum (nú Søvn Landsins) sum vísundaligur teknari.

Í 2005 gjørdi Astrid, saman við dóttrini Katrin, altartalvuna í Vestmanna kirkju. Hon hevur eisini teknað nógv frímerki og jólamerki.

Í 2010 kom ein bók út um Astrid Andreasen á donskum. Bókin eitur Fisken i dukkevognen, tað er Trine Rytter Andersen, ið hevur skrivað bókina.

Í 2014 fekk hon heiðurin at myndprýða Kærleikskúluna.

Frímerki

Fiskar

Grashopparar
Útgávudagur: 6. februar 1995.

Ravnur
Útgávudagur: 12. juni 1995.

Fuglar

Soppar í Føroyum

Fuglar '97
Útgávudagur: 17. februar 1997.

Støðufuglar I

Støðufuglar II

Bleytdjór
Útgávudagur: 11. februar 2002

List á plakatum
Útgávudagur: 14. apríl 2003

Drunnhvíti

Djúpvatnsfiskar

Keldur

Føroysk listafólk
Føðingar í 1948


Josh Groban

Joshua Winslow "Josh" Groban, føddur 27. februar 1981, er ein amerikanskur sangari, tónaskald, tónleikaframleiðari og sjónleikari. Fyrstu fýra soloplátur hansara seldu allar multiplatinum, og var í 2007 nummar eitt sum best seljandi tónleikari í USA, við 22.3 milliónum plátum seldum. Í skrivandi stund (2015) hevur hann selt yvir 25 milliónir plátur uttanfyri USA.

Josh las upprunaliga drama, men broytti meining og skifti til sang tá rødd hansara broyttist. Hann gekk í skúla í Los Angeles County High School for the Arts, sum er ein fríur almennur miðnámskúli á økinum hjá California State University, og har næmingarnir fá eina konservatorium líknandi útbúgving. í 1998 sendi sanglærari Josh sendi eitt band við honum syngjandi  "All I Ask of You" frá sangleikinum The Phantom of the Opera til vin sín og tónleikaraframleiðara David Foster. David Foster ringdi til Josh, og bað hann at øva sangin  "The Prayer" saman við Celine Dion, av tí at Andrea Bocelli sum skuldi syngja sangin var ov seinur, og kundi ikki møta fyrr enn seinni um kvøldið. Hetta var fyrir Grammy virðislønarhandanina 1998. Stutt eftir hetta var Josh gestur í talkshowi Rosie O'Donnell, og við sum eykaleikari í tveimur pørtum av sjónvarpsrøðini Ally McBeal.

Diskografi
 2001: Josh Groban
 2003: Closer
 2006: Awake
 2007: Noël
 2010: Illuminations
 2013: All That Echoes

Tónleika ferðir
 Closer Tour (2004–2005)
 Awake Tour (2007)
 Before We Begin (2010)
 Straight to You Tour (2011)
 All That Echoes World Tour (2013)
 Summer Symphony Tour (2014)

Film og sjónvarpsleiklutir
Josh Groban hevur 6 ferðir verið gestur hjá Oprah Winfrey, eisini hevur hann verið gestur hjá  The Ellen DeGeneres Show, Larry King Live, The Rosie O'Donnell Show, Tim & Eric Awesome Show, Great Job!, The Tonight Show with Jay Leno, 20/20, Today, Macy's Thanksgiving Day Parade, Super Bowl XXXVIII, and Jimmy Kimmel Live.Hann hevur eisini fleiri ferðir verið gestavertur í morgunsendingini Live with Regis and Kelly ímillum 2006 og 2014.

Josh spældi leiklutin sum Malcolm Wyatt, ein kórdrong, í tveimur partum í sjónvarpsrøðini Ally McBeal í 2001, og hann hevur verið gestaleikari í tveimur pørtum av sjónvarps sangrøðini Glee sum hannsjálvur. Josh hevur somuleiðis verið gestaleikari í tveimur pørtum av amerikonsku útgávuni av skemtirøðini The Office, sum beiggji ein av høvuðsleikarunum í 2011 og 2012.

Josh hevur ein lítlan leiklut í skemtifilminum Crazy, Stupid, Love. (2011) sum ein løgfrøðingur og sjeikur ein av høvuðspersónunum.

Summarið 2014 var Josh vertur í sangkappingini Rising Star. Dómararnir í sendingini, sum líkjist X-Factor og American Idol, vóru rapparin Ludacris, poppsongkvinnan Kesha og og countrysangarin Brad Paisley.

Góðgerðarsemi
Josh groban hevur spælt i nógvum góðgerðartiltøkum millum annað VH1 Save the Music (2005), Tsunami Aid: A Concert of Hope (2005), Fifth Annual Adopt-A-Minefield concert (2005), 2nd Annual Grammy Jam (2005), Live 8 (2005), The Heart Foundation Gala (2005), og David Foster and Friends Charity Gala (2006). Hann sang eisini solo í lagnum We Are The World 25 for Haiti (2010).

Hugtikin, eftir eina ferð saman við Nelson Mandela til Suður Afrika í 2004, setti Josh fondin  "Josh Groban Foundation to help children in need through education, healthcare and the arts" Nelson Mandela gjørdi eisini Josh til ein ambassadør í "Projekt 46664", sum var ein verkætlan, ið skuldi vísa heiminum fylgjurnar av HIV/AIDS í Afrika

Í 2007 gav Josh Groban 150.000 dollarar til Charlotte-Mecklenburg Schools til at fíggja tónleika frálæru.

Hvørji jól fer Josh eina handilsferð í við fondi sínum Toys-for-Tots, har hann keypir leikutoy í jólagávur til barnafamiljur, sum eru illa fyri fíggjarliga á jólum. Alt hetta er bert ein brotpartur av fondum, verkætlanum, og peningagávum, sum hann hevur verið settur í samband við.

Útvortis leinkjur
Josh Groban á Youtube

Føðingar í 1981
Amerikanskir sangarar
Amerikanskir sjónvarpsvertir
Amerikanskir sjónleikarar


Hilmar Kass

Poul Martin Hilmar Kass (føddur 2. desember 1926 á Strondum) er ein fyrrverandi føroyskur lærari og politikari (Sjálvstýrisflokkurin).

Hann varð útbúgvin stýrimaður í 1950, seinni sama ár tók hann eisini prógv sum skipari, og árið eftir í 1951 sum skipsførari. Seinni fór hann at lesa til lærara á Føroya Læraraskúla, hagani hann tók prógv í 1962. Kass hevur verið sjómaður og skipari og var lærari á Tórshavnar millum- og realskúla 1962–1963, á Føroya Studentaskúla 1963–1969, og á Føroya Sjómansskúla 1969–1994, har hann eisini var varaskúlastjóri 1973–1993 og skúlastjóri í fyrru helvt av 1994. Hann var sensor á Føroya Sjómansskúla 1966–1969.

Hilmar Kass var nevndarlimur í Tryggingarsambandinum Føroyar 1982–1997 (formaður frá 1985), stýrislimur í stýrinum fyri Føroya Barnaheimi 1981–1984, styrislimur í Hvíldarheiminum Naina 1981–1984, og limur av Sjórættinum 1963–1969.

Hilmar Kass var valdur inn á Føroya Løgting í Suðurstreymoy 1966–1988. Hann var formaður í Løgtingsins marknaðarnevnd, ið svarar til Løgtingsins uttanlandsnevnd, 1970–1974 og 1981–1988.

Keldur

Løgtingið 150 – Hátíðarrit, bind 2 (2002), s. 309. (PDF)

Føðingar í 1926
Løgtingslimir
Politikarar úr Sjálvstýrisflokkinum
Strandingar
Føroyskir lærarar
Føroyskir skiparar


Skansi Offshore

Skansi Offshore (fyrr Supply Service) er ein føroysk flutningsfyritøka, ið er heimahoyrandi í Tórshavn á Skansavegi 7. Talið av starvsfólkum á sjógvi og landi er 135. Fyritøkan arbeiðir innan fleiri øki, eitt nú at veita tænastur til altjóða oljufeløg sum t.d. Statoil, BP og BG. Fyritøkan arbeiðir í Norðsjónum og í Eysturafrika.

Skipaflotin
Skansi Offshore eigur og rekur fimm skip:

Eldborg - bygt í 2009 á Fjellstrand AS skipasmiðjuni
Saeborg - bygt í 2011 á Havyard í Noregi
Sjoborg - bygt í 2012 á Havyard Leirvik í Noregi
Torsborg - bygt í 2012 á Havyard Leirvik í Noregi
Kongsborg - bygt í 2013 á Havyard Leirvik í Noregi

Heiður
2014 - Skansi Offshore varð kosin Ársins virki

Keldur

Føroyskar fyritøkur


Jóhan á Plógv Hansen

Jóhan á Plógv Hansen (føddur 1. mai 1994) er ein føroyskur hondbóltsleikari, ið spælir hondbólt í Danmark. Hann spælir fyri Skanderborg og danska U21 landsliðið. Jóhan hevur spælt hondbólt við Kyndli, síðani hann var 4 ára gamal. Men tá ið hann fylti 16 ár, flutti hann til Danmarkar fyri at spæla hondbólt á høgum støði. Jóhan var ein av teimum fáu dreingjunum, sum fekk pláss í SHEA - Skanderborg Håndbold Elite Akademi. SHEA er menningartilboð til úrmæling- ar innan hondbólt, sum hava evni til seinni at mennast til LIGA-spælarar, ella spælarar í bestu donsku deildini.
Hann hevur eisini spælt fótbólt fyrr í Føroyum, áðrenn hann flutti til Danmarkar, hann hevur spælt á U17 landliðnum hjá Føroyum.
Í 2012 spældi Jóhan við Føroyska landsliðnum í IHF/EHF Challenge Trophy. Eftir dystin móti Moldova varð Jóhan valdur til besta leikara í dystinum.
Í apríl 2013 fekk hann longt sín sáttmála við Skanderborg í trý ár. Hann spældi sín fyrsta landsdyst fyri Danmark U21, tann 5. januar 2015. Jóhan valdi at skifta tjóðskap viðvíkjandi hondbólti úr Føroyum til Danmarkar. Tað førdi tað við sær, at hann ikki slapp at spæla fyri nakað landslið í tvey ár. Danski landsliðsvenjarin Ulrik Wilbek heitti 2013 í brævið á føroyska hondbóltssambandi at lata Jóhan sleppa at skifta hondbóltstjóðskap. Wilbek segði, at Jóhan var tann besti høgrivongur í Danmark í árganginum frá 1994-95. Jóhan segði við Kringvarapið í september 2013, at Danmark var eitt av heimsins bestu hondbóltslandsliðum hjá monnum, og U19 landsliðið hjá monnum var heimsmeistari, og hann vildi fegin taka av møguleikanum og spæla fyri Danmark, og samstundis hevði føroyska Hondbóltssambandið ikki nakrar ætlanir um at vera við í undankappingum til EM ella HM. BT skrivaði grein um Jóhan, tá ið Ulrik Wilbek meldaði út, at hann ynskti, at Jóhan skifti tjóðskap í hondbóltshøpi, so hann seinni kundi spæla fyri Danmark. Í greinini stóð m.a.:

"Han har et fysisk helt unikt talent og en springkraft, jeg ikke har set magen. Han leder tankerne hen på Luc Abalo (fransk landsholdsstjerne) i springstyrke og teknik, og det ser man ikke så tit på disse kanter, siger Skanderborg Håndbolds sportschef Jesper Koch til klubbens hjemmeside."

Um mánaðarskiftið juli/august 2015 spældi Jóhan við í endaspælinum í HM í hondbólti fyri U21 lið hjá monnum í Brasil. Danmark kom í finaluna, men tapti 26-24 móti Fraklandi. Danmark vann sostatt silvur.

Heiður
Gull í DM í hondbólti 2015-16 við Bjerringbro-Silkeborg
Silvur við U21 hondbóltslandsliðnum hjá Danmark
Kosin heimsins besti vongleikari undir 21 ár á HM í hondbólti í Brasil, tá hann varð valdur at vera ein av All Star liðnum í HM kappingini.

Familja
Johan er uppvaksin í Havn. Hann er yngstur av 3 systkjum, og foreldrini eru Aibritt á Plógv úr Sandavági og Jákup Egholm Hansen úr Sørvági.

Keldur

Føroyskir hondbóltsleikarar
Føroyskir fótbóltsspælarar
Føðingar í 1994


Charlie Hebdo

Charlie Hebdo er eitt franskt keipublað (satiriskt viku-tíðarrit). Redaksjónin heldur til í Paris. Tey ið skriva og tekna fyri blaðið eru dulnevnd, men veruligu nøvn teirra eru tó vælkend. Hin 7. januar 2015 varð eitt álvarsamt yvirgangsálop framt móti Charlie Hebdo, har ið 12 fólk doyðu og 11 vóru særd. Millum tey myrðu vóru 3 kendir teknarar og ábyrgdarblaðstjórin á blaðnum.

Søga
Tíðarritið varð fyrstu ferð stovnað í 1969, men datt niður fyri aftur í 1981 og lá stilt í til tað var endurstovnað í 1992 og er komið út síðan. Broddurin í satiruni er rættaður móti politiskum valdshavarum, átrúnaðarligum leiðarum og øðrum stovnum, eitt nú móti løgregluni, og ofta er satiran víst í tekningum.

Charlie Hebdo endurprentaði í 2006 Muhammedtekningarnar, ið upprunaliga vóru prentaðar í Jyllands-Posten.  Tíðarritið er fleiri ferðir stevnt av muslimskum samfeløgum í Fraklandi, eitt nú eftir at tey endurprentaðu Mohammed-tekningarnar, men tíðarritið varð fríkent fyri ákærurnar hin 22. mars 2007. Í 2011 varð hølið, har redaktiónin hjá blaðnum helt til, álopið við einari molotovkokteil, og hølið brendi í grund. Álopið hendi um náttina, og ongin fólkaskaði var.

Yvirgangsálopið 7. januar 2015
Hin 7. januar 2015 var redaktiónin álopin av fleiri vápnaðum persónum við Kalashnikov-byrsum. Í minsta lagi tólv fólk doyðu, og í minsta lagi 11 fólk fingu skaða. Sambært Fraklands forseta var talan um eitt yvirgangsálop. Fýra av teimum dripnu vóru teknararnir Cabu, Charb, Tignous og Wolinski. Seinni sama kvøld sum álopið var framt, kom tað fram, at franska løgreglan visti hvørjir teir tríggir álopsmenninir vóru, sambært løgregluni vóru teir føddir í Fraklandi, men av algirskum uppruna, tveir brøður og ein heimleysur maður, hvørs tjóðskapur ikki var kendur. Brøðurnir vóru Saïd Kouachi og Chérif Kouachi, tann heimleysi maðurin var Hamyd Mourad.

Hendingin er ta blóðugasta hópdráp, ið er framt á franskari jørð síðan 1989.

Sí eisini
Yvirgangsálopið móti Charlie Hebdo

Keldur

Fronsk tíðarrit
Satira


Yvirgangsálopið móti Charlie Hebdo

Yvirgangsálopið móti redaktiónini á franska tíðarritinum Charlie Hebdo fór fram á middegi hin 7. januar 2015 í Paris, tá ið tveir maskeraðir og vápnaðir menn tvingaðu eina kvinnu til at tasta kotuna ið læt úthurðina til bygningin upp, og so fóru teir inn í hølini hjá Charlie Hebdo, har teir skutu eftir teimum í vóru inni. 12 fólk doyðu og 11 vóru særd. Millum tey deyðu vóru fleiri av teknarunum á blaðnum og ábyrgdarhavandi blaðstjórin. Tveir løgreglumenn vóru eisini millum tey myrðu, annar var lívverji hjá Carb (ábygdarblaðsjóranum), meðan hin av tilvild var uttanfyri bygningin, hesin varð avrættaður við einum skoti í høvdið, meðan hann lá særdur á vegnum. Teir báðir yvirgangsmenninir sluppu til rýmingar, og franska løgreglan jagstraði teir í tvey døgn, til teir vóru funnir og umringaðir í einum bygningi í franska býnum Dammartin-en-Goële, har ið teir høvdu tikið eina kvinnu sum gíðsul. Blaðið Charlie Hebdo er kent fyri at printa satiriskar tekningar av átrúnaðarligum fyrimyndum, eitt nú av profetinum hjá muslimum, Mohammed. Teir báðir ið eru undir illgruna eru víðgongdir muslimar, føddir og uppvaksnir í Fraklandi, við foreldrum ið fluttu til Fraklands úr Algeria.

Hendingin
Yvirgangsálopið fór fram umleið kl. 11.30 lokala tíð, tá ið tveir vápnaðir menn við Kalashnikov-byrsum noyddu eina kvinnu at tasta kotuna inn, sum kundi lata úthurðina upp til bygningin, har ið redaktiónin var savna á fundi, ímeðan bíðaði ein triði persónur í einum bili uttanfyri. Síðan funnu teir fram til hølini hjá Charlie Hebdo og skutu móti teimum ið vóru har. Fleiri starvsfólk flýddu upp á tekjuna. Onkur av teimum tók uppá video, tá ið teir fóru út aftur úr bygninginum, tað sama gjørdi onkur av grannunum. Í minsta lagi tólv fólk doyðu, og í minsta lagi 11 fólk fingu skaða undir álopinum, harav vóru tveir løgreglumenn, ið vóru skotnir, annar uttanfyri, hin var settur sum lívverji hjá Charb. Sambært Fraklands forseta var talan um eitt yvirgangsálop. Fýra av teimum dripnu vóru teknararnir Cabu, Charb, Tignous og Wolinski. Seinni sama kvøld sum álopið var framt, kom tað fram, at franska løgreglan visti hvørjir teir tríggir álopsmenninir vóru. Sambært fjølmiðlum vóru teir føddir í Fraklandi, men vóru av algeriskum uppruna, talan var um tveir brøður, hvørs tjóðskapur ikki var kendur. Brøðurnir vóru Saïd Kouachi og Chérif Kouachi. Ein triði maður var eisini undir illgruna og var eftirlýstur, men tað er ivasamt um hesin hevur nakað við álopið móti Charlie Hebdo at gera, tí hann segði seg vera staddan í einum skúla, og floksfelagar hansara váttaðu, at hann hevði verið í skúlanum, meðan hendingin fór fram á blaðnum Charlie Hebdo.

Um morgunin hin 9. januar 2015 frættist um tveir persónar við automatvápnum, sum skutu í franska býnum Dammartin-en-Goële, ið liggur umleið 50 km  í ein landnyrðin Paris og 12 kilometrar frá Charles De Gaulle flogvøllinum, har tvey flogfør ikki sluppu at lenda orsakað av kreppustøðuni og av tí at har vóru tyrlur í luftini yvir býnum Dammartin-en-Goële. Útsjóndin á teimum báðum monnunum, ið skutu, svaraði til brøðurnir, ið vóru undir illgruna fyri yvirgangsálopið móti Charlie Hebdo, ið fór fram tveir dagar áðrenn. Yvirgangsmenninir tóku ein gíðla, hildið var at talan var um eina kvinnu, og so stongdu teir seg inni í einari fyritøku í vinnuøkinum í býnum. Fleiri tyrlur frá løgregluni vóru í luftini yvir økin, har ið yvirgangsmenninir hildu til. Løgreglan var í samráðingum við gíslatakarnar.

Samstundis sum fjølmiðlarnir vóru upptknir av gíðslatøkuni norðanfyri Paris, har báðir Kouachi-beiggjarnir vóru, ið vóru undir illgruna fyri at hava framt álopið móti Charlie Hebdo, fór ein onnur gíðslatøka fram í eystara parti av Paris, har ein afrikanskur yvirgangsmaður, Amedy Coulibaly, ið var undir illgruna fyri at hava dripið ein franskan kvinnuligan politist dagin fyri, hin 8. januar, hevði tikið fleiri fólk sum gíðslar í einum jødiskum kosher handli í Porte de Vincennes. Báðar hendingarnar við gíðslatøkunum høvdu samband hvør við aðra, boðaði tíðindastovan Ritzau frá. Supermarked-gíðslaránarin hótti við at drepa gíðslarnar, um løgreglan fór at storma Kouachi-beiggjarnar.
Stutt fyri klokkan 16 føroyska tíð vóru fleiri eksplosiónir í bygninginum, har ið báðir Kouachi-brøðurnir vóru og umleið 15-20 minuttir seinni, vóru eksplosiónir og skot í kosher-handlinum. Fýra gíðslar í kosher-handlinum lótu lív, hinir gíðslarnir vóru bjargaðir. Allir tríggir gíðslaránarnir lótu lív.

Offur
Myrd:
Ahmed Merabet, 42, løgreglumaður, myrdur uttanfyri. Officer Merabet was a Muslim.
Frédéric Boisseau, 42, bygningarbeiðsmaður hjá Sodexo, varð myrdur í ganginum (the lobby)
Franck Brinsolaro, 49, løgreglumaður, var settur sum lívverji hjá Charb
Cabu, 76, teknari
Elsa Cayat, psykoanalytikari og blaðfólk (columnist)
Charb, 47, teknari, blaðfólk og ábyrgdarblaðstjóri á Charlie Hebdo
Philippe Honoré, 74, teknari
Bernard Maris, 68, økonomur, ritstjóri og blaðfólk
Moustapha Ourad, rættlesari
Michel Renaud, gestaskribentur
Tignous, 57, teknari
Georges Wolinski, 80, teknari

Særd:
Philippe Lancon, journalistur, skotin í andlitið, álvarsliga særdur
Fabrice Nicolino, journalistur, skotin í beinið
Riss, teknari
Fleiri løgreglumenn

Mótmælisgongur og reaktiónir
Hendingin er ta blóðugasta hópdrápið, ið er framt á franskari jørð síðan 1989.
Seinni um kvøldið savnaðust hópur av fólki úti á gøtunum í Paris og í fleiri øðrum býum, ikki bara í Fraklandi men eisini í øðrum londum, har fólk vístu sína sorg og samkenslu við tey deyðu og tey avvarandi og vístu sín stuðul til talufrælsi. Fleiri høvdu skelti við sum vóru svørt við skriftini "Jeg suis Charlie" ("Eg eri Charlie).

Nógvir statsleiðarar kring allan heimin fordømdu álopið móti Charlie Hebdo.

Úr Føroyum sendi Felagið Føroysk Miðlafólk samkensluskriv til Charlie Hebdo.

Dagin eftir yvirgangsatsóknina móti Charlie Hebdo vóru tað fleiri donsk bløð, ið vístu eins reaktión uppá álopið, eitt nú útkom Jyllandsposten við svartari forsíðu.

Keldur

Yvirgangsatsóknir
Hópdráp
París
Talufrælsi
2015 í Fraklandi


Måløy

Måløy er ein býur í Vågsøy kommunu í Sogn og Fjordane í Noregi. Bygdin hevur 3 242 íbúgvar (2013). Býurin liggur á landsynningssíðuni á oynni Vågsøya, og er ein av Noregs týdningarmiklastu fiskivinnuhavnum. Måløy fekk býarstatus í 1997. Postnummarið er 6700.

Eftir at Måløy fekk býarsstøðu, gjørdist Halnes og Holvik í suðri og Polljen (Trollebø, Degnepoll, Skavøypollen, Tennebø, Blålida og Nygård) í vestri ein partur býnum.

Måløy var partur av Sør-Vågsøy kommunu 1910-1964.

Býir í Noregi


Teaterpokalen

Teaterpokalen er ein virðisløn, ið Foreningen af Danske Teaterjournalister handar á hvørjum ári til ein teaturpersón ella sjónleikarhús, ið hevur markerað seg við góðum avrikum í árinum. Saman við heiðurinum fylgja 50.000 kr., ið danska Mentamálaráðið letur.. Virðislønin var fyrstu ferð handað í 1934.

Felagið handar harumframt leikstjóravirðislønina Teaterkatten og Initiativprisen.

Vinnarar av Teaterpokalen

Keldur

Slóðir
Listi yvir vinnarar

1934
Virðislønir


Søren Pilmark

Søren Louis Pilmark (føddur 16. oktober 1955 í Keypmannahavn) er ein danskur sjónleikari og filmsleikstjóri. Hann er útbúgvin á Skuespillerskolen við Århus Teater 1977. 3. desember 1994 gjørdist hann Riddari av Dannebrog. Í 2000 móttók hann virðislønina Teaterpokalen. Í 2005 vann hann Bodil virðislønina fyri besta mannliga hjáleiklutin fyri Kongekabale. Hann vann eisini eina Robert-virðisløn fyri sama leiklutin.

Søren er giftur við fotomodellini Susanne Pilmark, saman hava tey børn.

Filmar
 Kassen stemmer (1976)
 Peter von Scholten (1987)
 Camping (1990)
 Roser og persille (1993)
 De skrigende halse (1993)
 Menneskedyret (1995)
 Blinkende lygter (2000)
 Anna (2000)
 Kat (2001)
 Rembrandt (2003)
 Lad de små børn (2004)
 Kongekabale (2004)
 Bare Holger (2005)
 Lotto (2006)
 Hvordan vi slipper af med de andre (2007)
 De kaldte os frisører (2007)
 De unge år: Erik Nietzsche sagaen del 1 (2007)
 Til døden os skiller (2007)
 Kærestesorger (2009)
 Ved Verdens Ende (2009)
 Parterapi (2010)
 Kvinden i buret (2013)
 Familien Jul (2014)

Sjónvarpsrøðir
 Een stor familie (1982-1983)
 To som elsker hinanden (mini-røð, 1988)
 Blændet (mini-røð, 1992)
 Gøngehøvdingen (1992)
 Kald mig Liva (mini-røð, 1992)
 Riget (1994)
 Riget II (1997)
 Taxa (1999)
 Edderkoppen (mini-røð. 2000)
 Skjulte spor (2000)
 De Drabbade (2003)
 Nissernes Ø (jólakalendar, 2003)
 Mr. Poxycat & Co (2007)
 Lysets nøgle (2007)
 Forbrydelsen 2 (2009)
 Lykke (2010)
 Tidsrejsen (jólakalendar, 2014)

Animatiónsfilmar
 Aristocats - Thomas O'Malley (1970)
 Prinsen af Egypten - Jethro (1998)
 Flugten fra Hønsegården - Rocky (2000)
 De Frygtløse: The Muuhvie – Alameda Slim (2004)
 Over hækken – RJ (2006)
 LEGO Filmen - Stjórin/Diktatorurin (2014)

Keldur

Danskir sjónleikarar
Filmsleikstjórar úr Danmark
Føðingar í 1955


Anita Ekberg

Anita Ekberg (fødd 29. september 1931 í Malmö sum 'Kerstin Anita Marianne Ekberg', deyð 11. januar 2015 í Genzano di Roma) var ein svensk sjónleikarinna og modell. Anita Ekberg var serliga kend fyri sín leiklut Sylvia í filminum La dolce vita (da. Det søde liv) frá 1960 av Federico Fellini. Her tekur hon sítt kenda bað í  Trevi-springvatninum í Rom. Filmurin vann sama árið Teir gyltu pálmarnir á Filmfestivalinum í Cannes.

Filmsleiklutir í úrvali

Abbott and Costello Go to Mars (1953)
The Golden Blade (1953)
Blood Alley (1955)
Artists and Models (1955)
War and Peace (1956)
Back from Eternity (1956)
Hollywood or Bust (1956)
Man in the Vault (1956)
Zarak (1956)
Interpol (1957)
Valerie (1957)
Paris Holiday (1958)
The Man Inside (1958)
Screaming Mimi (1958)
Sheba and the Gladiator (1959)
La Dolce Vita (1960)
Behind Closed Doors (1961)
The Dam on the Yellow River (1961)
Boccaccio '70 (1962)
Seven Seas to Calais (1962)
Call Me Bwana (1963)
4 for Texas (1963)
The Alphabet Murders (1965)
Who Wants to Sleep? (1965)
How I Learned to Love Women (1966)
Way...Way Out (1966)
Pardon, Are You for or Against? (1966)
The Glass Sphinx (1967)
Woman Times Seven (1967)
Fangs of the Living Dead (1969)
Death Knocks Twice (1969)
Malenka (1969)
I clowns (1970) spældi seg sjálva
The Divorce (1970)
The French Sex Murders (1972)
Northeast of Seoul (1972)
Killer Nun (eisini kendur sum Suor Omicidi ella Deadly Habits) (1978)
S*H*E (1980)
Intervista (1987) sum hon sjálv
Bambola (1996)

Keldur

Modellir
Svenskir sjónleikarar
Føðingar í 1931
Andlát í 2015


Vinnuháskúlin

Vinnuháskúlin er ein skúli í Tórshavn. Stjóri á skúlanum er Símun Poulsen. Skúlin bjóðar fýra útbúgvingar: Skipsførara, skipara, maskinmeistara og maskinist. Harumframt bjóðar skúlin trygdarskeið, tað fer fram við Áir. Vinnuháskúlin er úrslitið av samanlegging av tveimum skúlum: Føroya Sjómansskúli og Maskinmeistaraskúlin. Samanleggingin fór fram í 2005.

Søgan
Skipararnir Jens Mohr og Jens í Dali vóru teir fyrstu, sum fóru at hava skiparaskúlar í Føroyum. Tað var tann 1. november 1893, at teir fóru undir hvør sín skúla í Havn, og skjótt komu aðrir teimum á baki: Dánjal í Ungagarði fór at læra skiparanæmingar í Porkeri  í 1896; Hans Djurholm byrjaði á Glyvrum í 1903; Brøðurnir Jákup og Jógvan Joensen (við Stein) fóru undir sín skúla í Havn í 1904; og í 1905 tók Jens Pauli í Dali við eftir faðirin, Jens í Dali.
Fyrsti sjómansskúlin, ið var bygdur til endamálið, er í dag fyrisitingarbygningur hjá Tórshavnar Skipasmiðju. 1. november 1905 tóku teir ímóti fyrstu næmingunum, og sostatt er bygningurin júst 100 ára gamal. Tað vóru danirnir Viggo Ryving-Jensen og Andrias Nielsen – Styrmand Nielsen vanliga nevndur – ið lótu skúlan byggja, og sum lærdu frá sær.
Hesir skúlar, ið hildu á í longri ella styttri tíð, vóru privatir og høvdu bara opið vetrarhálvuna, vanliga frá 1. november til seinast í februar, og tað var ikki ókeypis at ganga í skúla – 20 kr. um mánaðin ella 80 kr. fyri skeiðið var tað vanliga. Lærugreinirnar vóru fáar, og fram til 1916 var einans farið upp til munnliga próvtøku. Lógin kravdi tríggjar próvdómarar at gera av, um næmingurin var nóg góður at standa prógv, og próvdómarar vóru yvirmenn á donskum verjuskipum. Henda skipan helt fram til 1919, tá ið serstøk próvtøkunevnd var sett. Tá í tíðini var ikki so nógv til undirhalds hjá fólki, og ofta var trongligt inni í próvtøkuhølinum, tá ið próvtøka fór fram. Tað vóru serliga næstrafólk, sum komu at forvitnast, men hetta vóru ikki allir næmingar so glaðir fyri. Í 1917 gjørdist próvtøkan bæði munnlig og skrivlig.

Í 1925 fóru føroysk skip til Grønlands at fiska, men trupulleikin var tann, at skiparapappírini rukku ikki so langt. Løgtingið heitti á donsku stjórnina um at seta á stovn ískoytisútbúgving í Føroyum, ið seinni kom at verða rópt longdin ella grønlandsprógvið millum manna. Úrslitið varð, at danskir myndugleikar í 1927 settu stýrimansskúla á stovn í Føroyum, har eisini lært varð til lægri siglingarprógv – m.a. longdina.
Sjómansskúlin hjá Ryving-Jensen og Styrmand Nielsen, sum tá var hildin uppat, var settur í stand til stýrimansskúla, og í árunum, sum komu, hýsti skúlin øllum sjómansútbúgvingum í Føroyum. H. A. Guldhammer kom til Føroya at vera fyristøðumaður fyrstu tvey árini, 1927-29, og síðani tók Jens Pauli í Dali við, og tá ið hann legði frá sær í 1956, hevði hann samanlagt verið fyristøðumaður í samfull fimmti ár.
Í 1929 var motorpassaraskúli settur á stovn sum deild undir sjómansskúlanum, og tá ið hann eisini skuldi húsast undir somu lon, sigur tað seg sjálvt, at tað mangan var trongligt – ja, so trongt, at skúlastjórin mátti javnan nokta monnum at koma á skúlabonk.

Eftir at hava verið sjómansskúlalærari í Danmark í 20 ár flutti Fischer Heinesen heim til Føroya í 1947, og sama heystið fór hann at hava skiparaskúla um kvøldarnar í kommunala skúlanum í Klaksvík.  Fischeri lá frammarlaga at læra menn at nýta radiotelefonina, og longu annan veturin gingu bæði skiparar og longdarmenn í skúla. Klaksvíkar Sjómansskúli fekk egin høli í 1971, men var privatur til 1975, tá ið hann fór undir landið. Umframt skiparar og kokkar lærdu teir áður eisini stýrimenn og fjarritarar.

Fyrsti skipsføraraflokkurin byrjaði á Føroya Sjómansskúla á heysti 1962, og á vári 1963 stóðu fyrstu skipsførararnir prógv. Lestrartíðin var umleið seks mánaðir, og staðið stýrimansprógv gav atgongd til hesa útbúgving. Men sum árini gingu, legðist meira og meira afturat skipsføraralæruni, so at skeiðið í 1973 var longt til eitt ár. Í 1986 hevði lógarbroyting við sær, at stýrimans- og skipsføraralæran vórðu lagdar saman í eina 3 ára skipsføraraútbúgving. Seinastu stýrimenninir tóku prógv á sumri 1987.
Skipara- og skipsføraralærurnar vóru fram til 1992 tvær útbúgvingar. Fyrra ætlað skiparum og bestumonnum á fiskiskipum, seinna yvirmonnum á farma- og ferðafólkaskipum. Men hetta árið kom í gildi sonevnd modulskipan, og útbúgvingarnar vórðu skipaðar í ein framhaldandi lestur, soleiðis at skiparaprógvið skal standast á leiðini til skipsføraraprógv. Teir, sum ikki ætla sær longri enn til skipara, gevast sjálvsagt, tá ið teir hava staðið hetta prógv.

Sjómansskúlin flutti í núverandi høli við ársbyrjan 1962, og í 1997 varð farið undir umfatandi út- og umbygging, sum var liðug á heysti 2000. Í apríl 2004 boðaði landsstýrismaðurin við skúlamálum frá, at Maskinmeistaraskúlin og Føroya Sjómansskúli skuldu leggjast saman í ein stovn, og 1. august sama ár var felags stjóri settur – Hans Johannes á Brúgv. Á nýggjárinum 2005 vóru skúlarnir formelt lagdir saman og eftir summarfrítíðina veruliga lagdir saman.

Keldur

Skúlar í Føroyum


Henrik Lund

Henrik Louis Lund (føddur 8. september 1879 í Bergen, deyður 23. desember 1935 í Oslo) var ein norskur listamálari.

Eftir at hava verið sjómaður eina tíð, fór hann í læru hjá Harriet Backer (1899), og síðan lærdi hann hjá Johan Nordhagen (1903).  Lund ferðaðis nógv, fyrst búði hann í Keypmannahavn (1904–09), har hann gjørdist kendur við fleiri fransýningum. Síðan fekk hann statsstuðul og búði í Paris (1905, 1920-21), hann hevði framsýningar í Berlin (1908). Í USA  búði hann fleiri ferðir, sum kommisserur (1912), sum framsýnari (1915, tá málaði hann eisini Theodore Roosevelt, Thomas Edison og Charles W. Eliot).

Hann málaði ofta portrett av vinmanni sínum Knut Hamsun.
Hann teknaði fyri anarkistiska tíðarritið hjá Hans Jæger, ið nevnist Korsaren (1907–).

Hann legði navn til dampskipið «D/S Henrik Lund», ið Bergensrederiet skaffaði Willy Gilbert (1916), og sum bleiv søkt av týskum kavbátum Uttanfyri Cape Hatteras, USA (1918).

Heiður
Thaulow-virðislønina 1905

Keldur

Slóðir úteftir
 Henrik Lund í snl.no

Norskir listamálarar
Føðingar í 1879
Andlát í 1935


Søgan hjá Nigeria

Søgan hjá Nigeria kann førast aftur til 11. øld f.Kr.. Fleiri ymisk fólkasløg hava fólkað Nigeria gjøgnum tíðirnar, eitt nú Kongsríkið Nri. Islam kom til Nigera í 11. øld gjøgnum Hausa Kongsríkið. Ein partur av núverandi Nigeria var eisini ein partur av Songhai-ríkinum í 15. og 16. øld. Nigeria gjørdist bretskt hjáland í 1885. Í 1960 fekk landið fullveldið frá Stóra Bretlandi. Eftir eitt blóðugt hernaðarkvett í 1966 kom landið undir hernaðarveldið, og árið eftir var lýðveldið Biafra sett á stovn, tó ikki viðurkent sum tjóð, og tað førdi til eitt trý-ára langt borgarakríggj. Nigeria gjørdist aftur lýðveldi í 1979 til 1983, tá ið herurin, leiddur av generalmajori Muhammadu Buhari, tók valdið á landinum. Buhari varð koyrdur frá og eitt nýtt lýðveldi var sett á stovn í 1993, men hetta var upployst av General Sani Abacha. Abacha doyði í 1998 og tað fjórða lýðveldið varð sett á stovn árið eftir. Í dag er Nigeria í ferð við at endurbyggja oljuídnaðin í landinum og stríðist við islamistiska hernaðarliga felagsskapin Boko Haram.

Hendingarøð

 1000 f.Kr.: Jamsrót verður velt til matna í Nigeria.
 1200 f.Kr.: Nokmentanin tekur seg upp í Nigeria.
 900 f.Kr.: Nokfolkið í Nigeria ger tarraskottamyndir.
 600 f.Kr.: Nokfólkið í Nigeria er farið at hørra jarnmálm.
 500 f.Kr.: Í Nigeria var nokfólkið farið at nýta jarn, eisini fingu leirbúnyttur og aðrir mentagripir nýtt snið og mynstur.
 Um 900: Kasar Hausa (Hausaland), fruktagóðar oyrar við Norðurnigeria, verður múgvandi og ríkar seg upp av vaksandi handilsskapi og ídnaði.
 1050: Yorubamentanin í Ife blómar í Nigeria. Hon varir til 15. øld.
 1300: Ifementanin í Nigeria fer viðgitnar lutir úr messingi.
 Um 1530: Portugisar fara at flyta trælir úr Nigeria til Amerika. Summir nigerianskir kongar og keypmenn seldu evropearum trælir.
 Um 1598: Fyrstu niðurlendsku handilsstaðirnir í Nigeria.
 1720: Yorubaríkið Oyo hevur enn valdið vestan fyri Nigerá.
 1750: Um 1750 flutti Nigeria helst 200.000 ella kanska fleiri byrsur inn um árið.
 1800: Evropeiski Dysturin um Afrika byrjar.
 1805: Mungo Park (1771-1806) rannsakar Nigerá. Hann doyði árið eftir, tá ið hann royndi at fylgja ánni oman at sjónum.
 1967-1970: Biafrakríggið.
 1974: Nigeria verður størsta oljuland í Afrika.
 1. oktober 1960: Nigeria fær fullveldið.

Forna búsetingin
Í 1938 fann ein bóndi í bygdini Igbo-Ukwu í Suðurnigeria nakrar bronsubollar í moldini. Tá ið farið varð at grava út har seinni, funnu menn eitt gravkamar við lutum av jarni, kopari, bronsu og mongd av perlum. Bronsulutirnir vóru stoyttir soleiðis - Luturin, sum skuldi verða stoyptur, varð evnaður til úr voksi, fjaldur við leiri og heitaður. Voksið bráðnaði og rann út í gjøgnum eitt hol í leirinum, og brædd bronsa var síðan stoytt í leirformin, sum varð brotin uttan av, tá ið bronsan var stadnað.

Hesir lutir vísa eina hugtakandi mentan í Igbo-Ukwu um 950 e.Kr. Søgufrøðingar vita ikki nógv um hesa mentan, men halda, at fólkið hevði politiskt frælsi, javnrætt og sjálvt valdi ein mann at stýra. Í gravkamarinum var eitt ílatið lík, sum var jarðað sitandi á einum krakki. Hin deyði var tignarligur maður, tí at ein krúna varð eisini funnin. Søgufrøðingar halda, at hann hevur verið valdsharri við sama valdi sum ein eze nri, eitt heiti, ið hevur verið nýtt um oddamenn fólksins á hesum leiðum til fyrst í 20. øld.

Nokfólkið
Nokmentanin var á Josháslættanum í Norðurnigeria, einar 160 km norðan fyri ánna Benue. Um 600 f.Kr. fór hetta landbúnaðarfólkið at høgga málm og bræða hann til jarn í lagum ovnum, sum vóru grivnar niður í jørðina. Fólkið er uppkallað eftir bygdini Nok, har nógvar terrakottamyndir vóru funnar. Tey gjørdu øvaroddar, spjótsoddar og øksir og saksingarjørn at rudda og dyrka tropiska skógin við. Tey dugdu væl at gera steinamboð.

Gerandisdagur Nok-fólksins verður endurspeglaður í mongu terrakotamyndum teirra. Til dømis brúktu teir perlubond og høvdu træskaft í øksunum. Nokmentanin endar helst 200 e.Kr., en nógv av tí, sum eyðkendi hana, helst terrakottamyndlistin og aðrir mentalutir, sæst seinni aftur í afrikanskum mentanum, serstakliga í teirri meistarligu natúralistisku høggmyndini í Ife-mentanini. Nógvar terrakottamyndir eru funnar tætt við Jos, tí at teir hava høgt tin har. Mangar teirra høvdu undarligt tilevnað hársnið og eygu við holum í.

Fulanifólkið

Fulanifólkið fór við fylgjum sínum um meginpartin av Nigeria. Mangir fulaniar settu seg niður í Hausalondum í Norðurnigeria. Summir fluttu til býirnar og tóku við muslimskari trúgv. Usuman dan Fodio, islamskur prestur av fulanifólkinum í Hausaríkinum Gobir fanst um 1788 harðliga at kongi, tí hann stýrdi ikki eftir strongu muslimsku lógunum. Hann fekk mong viðhaldsfólk, og í 1790-árunum vóru Usuman og viðhaldsmenn hans álvarslig hóttan ímóti Gobiríkinum.

Í 1804 rýmdi Usuman úr Gobir og eggjaði fólki til heilagt kríggj (jihad) ímóti øllum Hausakongum. Í 1812 vóru flestu Hausaríkini limað inn í nýtt stórveldi, sett saman av fulaniríkjum. Usuman fekk sær tignarheitið kaliffur, og tá ið hann doyði, gekk tað í arv til son hansara, Muhammed Bello, sum stýrdi úr nýbygda býnum Sokota. Fulaniar vóru einasta flakkfólkið í Vesturafrika og vóru javnan á ferð við fylgjum sínum. Teir fóru eystureftir úr Senegal til Norðurnigeria.

Yvirgangsfelagsskapurin Boko Haram
Boko Haram er ein lutfalsliga nýggjur islamistiskur felagsskapur, sum fyrr hevur skipað fyri álopum á kristnar kirkjur, løgreglustøðir og fongsul. Umleið 367 menniskju eru deyð í 22 álopum frá Boko Haram tær fyrstu seks vikurnar í 2014. Tann 15. februar lupu m.a. fólk frá Boko Haram á átta bygdir í landslutunum Borno og Adamawa í Norðurnigeria. Tey vóru vápnað við byrsum, knívum og eldi, og tey drupu minst 200 fólk og brendu bæði bústaðir og handlar. Í bygdini Izghe í Borno, har tey flestu eru kristin, doyðu 121 fólk. Tveir dagar frammanundan doyðu 10 hermenn eftir samanbrestir við Boko Haram, men høvdu síðan tikið seg aftur. Tann 14. apríl í 2014 burturflutti Boko Haram meiri enn 270 gentur úr einum ungdómsskúla í bygdini Chibok og flutti tær til eitt øki nærhendis markinum við Kamerun. 57 av gentunum eru slopnar leysar, men 219 eru framvegis ikki komnar afturíaftur. Summar keldur vilja vera við, at umleið 30 bygdarfólk doyðu, tá Boko Haram leyp á bygdina. Leiðarin fyri Boko Haram, Abubakar Shekau, sigur, at tað kemur ikki upp á tal at lata genturnar fara, tí tær hava konverterað til islam, eru giftar monnum og eru nú í hjúnarlagsliga heimi sínum. "Málið um genturnar eru farið, tí eg havi fyri langari tíð gift tær burtur. Í hesum krígnum kanst tú ikki broyta fortíðina", sigur leiðarin, Abubakar Shekau við AP-tíðindastovuna.

Frá 3. til 7. januar 2015 hevur Boko Haram framt hópdráp í býnum Baga í lutstatinum Borno í landnyrðingshorninum á Nigeria. Tað byrjaði við at teir lupu á eina hernaðarliga støð í býnum. Tað er óvist hvussu nógv fólk eru dripin, summi ið eru flýdd siga, at talan er um umleið 2000 fólk, ið antin eru dripin ella horvin, onnur siga at talan er um í minsta lagi 100 dripin. Sambært tí lokala leiðaranum, Baba Abba Hassan, vóru í minsta lagi 100 fólk dripin í tí fyrsta álopinum, ið fór fram 3. januar 2015. Hann segði eisini, at fleiri kvinnur og børn vóru millum tey deyðu. Hildið verður, at 35.000 fólk eru flýdd úr Baga, fleiri teirra eru flýdd til grannalondini Cameroon og Chad.

Keldur

Søga
Nigeria


Baga (Nigeria)

Baga er ein býur í lutstatinum Borno í landnyrðingshorninum á Nigeria, á einari hálvoyggj, ið liggur við Kjad-vatnið og nærindis markið til Kjad.

Søga

Í januar 2015 framdi islamistiski yvirgangsfelagsskapurin Boko Haram enn einaferð hópdráp í býnum. Fyrst lupu tei á eina hernaðarstøð í býnum, ið skuldi verja býin. Teir brendu býin og drupu millum 100 og 2000 fólk, teirra millum eisini kvinnur og børn. Talan kann vera um tað størsta hópdrápið, ið er framt í søguni hjá Boko Haram, sambært Amnesty. Nakrir av íbúgvunum flýddu til grannalandið Kjad.

Keldur

Býir í Nigeria


Baga

Baga hevur fleiri týdningar:
Baga er ein býur í Nigeria. Sí Baga (Nigeria).
Baga er ein bygd í Togo. Sí Baga (Togo).


FIFA Ballon d'Or

Fifa Ballon d'Or eisini nevnt Tann Gylti Bólturin er ein virðisløn, ið verður handað á hvørjum ári síðan 2010 av France Football og Fifa til tann besta fótbóltsleikaran í heiminum. bedste fodboldspiller i verden.
Fyrr handaði France Football Ballon d'Or til ársins fótbóltsleikara í Evropa og Fifa handaði FIFA World Player of the Year til ársins fótbóltsleikara í heiminum.

Vinnarar

Vinnarar eftir leikara

Vinnarar eftir landi

Vinnari eftir felag

Keldur og notur
Notur

Keldur

Fótbóltur
Virðislønir