Nigeria

Nigeria, alment navn:  Federal Republic of Nigeria (Sambandstjóðveldið Nigeria) er stórt land í Vesturafrika. Í vestri hevur Nigeria mark við Benin, í norðri við Niger, í eystri við Kamerun og í suðri við Guinea-flógvan. Høvuðsstaðurin er Abuja, og landið hevur umleið 174 millionir íbúgvar og er tað fólkaríkasta í Afrika og sjeyndfólkaríkasta landi í heiminum. Nigeria hevur fyrr verið bretskt hjáland og gjørdist sjálvstøðug tjóð í 1960, men sjey ár seinni var borgarakríggj í landinum, ið vardi í tvey ár. Síðan tá hevur tað skift ímillum demokratiskt valdar stjórnir og hernaðarstýri. Í 2011 var forsetaval, ið var undir eftirliti og var rímuliga frítt og rættvíst.

Umframt almenna málið enskt duga nógvir nigerianar igbo, hausa og joruba. Í Nigeria búgva fleiri enn 500 fólkasløg og ættarbólkar. Nærum helmingurin av fólkunum eru kristin, 48,2 %, og hin helmingurin er muslimar, 50,4 %, tey flestu sunnimuslimar. Tey kristnu búgva í stóran mun í syðra partinum og í Miðnigeria, meðan muslimar búgva í stóran mun í norðara partinum og í útsynningspartinum av landinum. Umleið 1,4 % hoyra til aðrir átrúnaðir. Fleiri lutstatir har norðuri í landinum hava sett Sharia-lógina í gildi. Muslimski yvirgangsfelagsskapurin Boko Haram hevur framt yvirgangsatsóknir í Nigeria.

Í 2014 gjørdist búskapurin í Nigeria (BTÚ) tann størsti í Afrika, við einum virði á yvir $500 milliardir, og yvirhálaði harvið Suðurafrika ið at gerast heimsins 21. størsti búskapur. Oljuídnaðurin í landinum er við til at skapa búskaparliga vøksturin. Tvær føroyskar fyritøkur, Høvdavirkið í Leirvík, og Faroes Apama í Vági, útflyta turkaði fiskahøvd til Nigeria.

Væntaði livialdurin í Nigeria er bert 52 ár. Gott helmingurin av fólkinum hevur atgongd til reint drekkivatn og hóskaði heilsufrøðilig viðurskifti. Pinkubarnadeyðiligleikin er høgur, 97,1 pinkubørn fyri hvørji 1000 livandifødd doyggja. Støðan viðvíkjandi HIV/AIDS er ikki eins ring sum í fleiri øðrum afrikonskum londum, í 2003 vóru 5,6 % av teimum 20-29 ára gomlu HIV-smittað.

Søga
Høvuðsgrein: Søgan hjá Nigeria

Hendingarøð
 1200 f.Kr.: Nokmentanin tekur seg upp í Nigeria.
 1000 f.Kr.: Jamsrót verður velt til matna í Nigeria.
 900 f.Kr.: Nokfolkið í Nigeria ger tarraskottamyndir.
 600 f.Kr.: Nokfólkið í Nigeria er farið at hørra jarnmálm.
 500 f.Kr.: Í Nigeria var nokfólkið farið at nýta jarn, eisini fingu leirbúnyttur og aðrir mentagripir nýtt snið og mynstur.
 Um 900: Kasar Hausa (Hausaland), fruktagóðar oyrar við Norðurnigeria, verður múgvandi og ríkar seg upp av vaksandi handilsskapi og ídnaði.
 1050: Yorubamentanin í Ife blómar í Nigeria. Hon varir til 15. øld.
 1300: Ifementanin í Nigeria fer viðgitnar lutir úr messingi.
 Um 1530: Portugisar fara at flyta trælir úr Nigeria til Amerika. Summir nigerianskir kongar og keypmenn seldu evropearum trælir.
 Um 1598: Fyrstu niðurlendsku handilsstaðirnir í Nigeria.
 1720: Yorubaríkið Oyo hevur enn valdið vestan fyri Nigerá.
 1750: Um 1750 flutti Nigeria helst 200 000 ella kanska fleiri byrsur inn um árið.
 1800: Evropeiski Dysturin um Afrika byrjar.
 1805: Mungo Park (1771-1806) rannsakar Nigerá. Hann doyði árið eftir, tá ið hann royndi at fylgja ánni oman at sjónum.
 1. oktober 1960: Nigeria fær fullveldi.
 1967-1970: Biafrakríggið.
 1974: Nigeria verður størsta oljuland í Afrika.

Forna búsetingin

Í 1938 fann ein bóndi í bygdini Igbo-Ukwu í Suðurnigeria nakrar bronsubollar í moldini. Tá ið farið varð at grava út har seinni, funnu menn eitt gravkamar við lutum av jarni, kopari, bronsu og mongd av perlum. Bronsulutirnir vóru stoyttir soleiðis - Luturin, sum skuldi verða stoyptur, varð evnaður til úr voksi, fjaldur við leiri og heitaður. Voksið bráðnaði og rann út í gjøgnum eitt hol í leirinum, og brædd bronsa var síðan stoytt í leirformin, sum varð brotin uttan av, tá ið bronsan var stadnað.

Hesir lutir vísa eina hugtakandi mentan í Igbo-Ukwu um 950 e.Kr. Søgufrøðingar vita ikki nógv um hesa mentan, men halda, at fólkið hevði politiskt frælsi, javnrætt og sjálvt valdi ein mann at stýra. Í gravkamarinum var eitt ílatið lík, sum var jarðað sitandi á einum krakki. Hin deyði var tignarligur maður, tí at ein krúna varð eisini funnin. Søgufrøðingar halda, at hann hevur verið valdsharri við sama valdi sum ein eze nri, eitt heiti, ið hevur verið nýtt um oddamenn fólksins á hesum leiðum til fyrst í 20. øld.

Nokfólkið

Nokmentanin var á Josháslættanum í Norðurnigeria, einar 160 km norðan fyri ánna Benue. Um 600 f.Kr. fór hetta landbúnaðarfólkið at høgga málm og bræða hann til jarn í lagum ovnum, sum vóru grivnar niður í jørðina. Fólkið er uppkallað eftir bygdini Nok, har nógvar terrakottamyndir vóru funnar. Tey gjørdu øvaroddar, spjótsoddar og øksir og saksingarjørn at rudda og dyrka tropiska skógin við. Tey dugdu væl at gera steinamboð.

Gerandisdagur Nok-fólksins verður endurspeglaður í mongu terrakotamyndum teirra. Til dømis brúktu teir perlubond og høvdu træskaft í øksunum. Nokmentanin endar helst 200 e.Kr., en nógv av tí, sum eyðkendi hana, helst terrakottamyndlistin og aðrir mentalutir, sæst seinni aftur í afrikanskum mentanum, serstakliga í teirri meistarligu natúralistisku høggmyndini í Ife-mentanini. Nógvar terrakottamyndir eru funnar tætt við Jos, tí at teir hava høgt tin har. Mangar teirra høvdu undarligt tilevnað hársnið og eygu við holum í.

Fulanifólkið

Fulanifólkið fór við fylgjum sínum um meginpartin av Nigeria. Mangir fulaniar settu seg niður í Hausalondum í Norðurnigeria. Summir fluttu til býirnar og tóku við muslimskari trúgv. Usuman dan Fodio, islamskur prestur av fulanifólkinum í Hausaríkinum Gobir fanst um 1788 harðliga at kongi, tí hann stýrdi ikki eftir strongu muslimsku lógunum. Hann fekk mong viðhaldsfólk, og í 1790-árunum vóru Usuman og viðhaldsmenn hans álvarslig hóttan ímóti Gobiríkinum.

Í 1804 rýmdi Usuman úr Gobir og eggjaði fólki til heilagt kríggj (jihad) ímóti øllum Hausakongum. Í 1812 vóru flestu Hausaríkini limað inn í nýtt stórveldi, sett saman av fulaniríkjum. Usuman fekk sær tignarheitið kaliffur, og tá ið hann doyði, gekk tað í arv til son hansara, Muhammed Bello, sum stýrdi úr nýbygda býnum Sokota. Fulaniar vóru einasta flakkfólkið í Vesturafrika og vóru javnan á ferð við fylgjum sínum. Teir fóru eystureftir úr Senegal til Norðurnigeria.

Yvirgangsfelagsskapurin Boko Haram
Boko Haram er ein lutfalsliga nýggjur islamistiskur felagsskapur, sum fyrr hevur skipað fyri álopum á kristnar kirkjur, løgreglustøðir og fongsul. Umleið 367 menniskju eru deyð í 22 álopum frá Boko Haram tær fyrstu seks vikurnar í 2014. Tann 15. februar lupu m.a. fólk frá Boko Haram á átta bygdir í landslutunum Borno og Adamawa í Norðurnigeria. Tey vóru vápnað við byrsum, knívum og eldi, og tey drupu minst 200 fólk og brendu bæði bústaðir og handlar. Í bygdini Izghe í Borno, har tey flestu eru kristin, doyðu 121 fólk. Tveir dagar frammanundan doyðu 10 hermenn eftir samanbrestir við Boko Haram, men høvdu síðan tikið seg aftur. Tann 14. apríl í 2014 burturflutti Boko Haram meiri enn 270 gentur úr einum ungdómsskúla í bygdini Chibok og flutti tær til eitt øki nærhendis markinum við Kamerun. 57 av gentunum eru slopnar leysar, men 219 eru framvegis ikki komnar afturíaftur. Summar keldur vilja vera við, at umleið 30 bygdarfólk doyðu, tá Boko Haram leyp á bygdina. Leiðarin fyri Boko Haram, Abubakar Shekau, sigur, at tað kemur ikki upp á tal at lata genturnar fara, tí tær hava konverterað til islam, eru giftar monnum og eru nú í hjúnarlagsliga heimi sínum. "Málið um genturnar eru farið, tí eg havi fyri langari tíð gift tær burtur. Í hesum krígnum kanst tú ikki broyta fortíðina", sigur leiðarin, Abubakar Shekau við AP-tíðindastovuna.

Frá 3. til 7. januar 2015 hevur Boko Haram framt hópdráp í býnum Baga í lutstatinum Borno í landnyrðingshorninum á Nigeria. Tað byrjaði við at teir lupu á eina hernaðarliga støð í býnum. Tað er óvist hvussu nógv fólk eru dripin, summi ið eru flýdd siga, at talan er um umleið 2000 fólk, ið antin eru dripin ella horvin, onnur siga at talan er um í minsta lagi 100 dripin. Sambært tí lokala leiðaranum, Baba Abba Hassan, vóru í minsta lagi 100 fólk dripin í tí fyrsta álopinum, ið fór fram 3. januar 2015. Hann segði eisini, at fleiri kvinnur og børn vóru millum tey deyðu. Hildið verður, at 35.000 fólk eru flýdd úr Baga, fleiri teirra eru flýdd til grannalondini Cameroon og Chad.

Politikkur

Bretska Samveldið
Í 1995 handtók hernaðarstýrið í Nigeria navnframa rithøvdundin og andstøðingin Ken Saro-Wiwa og átta aðrar umhvørvisstríðsmenn og dømdi teir til deyða. Saro-Wiwa hevði staðið á odda fyri einum átaki ímóti miklu dálkingini á oyrunum í ánni Nigeria, har mong oljufeløg pumpa upp olju. Hóast altjóða mótmæli og áheitanir um at eira teimum deyðadømdu, vóru allir níggju avrættaðir. Sum mótmæli ímóti hesari beistagerð varð Nigeria tveitt út úr Commonwealth of Nations. Sterkastu Commonwealth-londini gjørdu av í 1997 ikki at seta fleiri atgerðir í verk ímóti Nigeria.

Forsetavalið í 2011

Tað hevur verið ófriðarligt har norðuri í Nigeria síðani forsetavalið í 2011, har verandi forsetin, Goodluck Jonathan, varð afturvaldur við 57 % av atkvøðunum. Reyði Krossur sigur, at fólk hava sett eld á moskur, kirkjur og sethús. Felagsskapurin sigur eisini, at fleiri fólk hava latið lív, og at minst 2000 fólk eru flýdd frá húsi og heimi. Eygleiðarar hava sagt, at valið var tað best skipaða í Nigeria í fleiri áratíggju, men viðhaldsfólk hjá andstøðuni leggja stjórnarflokkin undir valsvik.

Eygleiðararnir vísa á, at valúrslitið vísir, hvussu Nigeria er býtt sundur í tveir partar. Goodluck, sum er kristin, vann har suðuri í landinum, meðan hitt valevnið, Butheri, vann í teimum muslimsku økjunum har norðuri, har ein stórur partur av fólkinum eru muslimar.

Sharia

Sharia-lógin varð sett í gildi í Nigeria í 2001, men tað er ymiskt, hvussu væl hon verður hildin. Norðurnigeria er fyri tað mesta muslimskt, men har suðuri í landinum eru nógv kristin. Tað er tað serliga løgregluliðið Hisbah, sum hevur til uppgávu at syrgja fyri, at lógirnar verða hildnar. Hetta moralpolitiið er mannað við 9000 fólkum, sum arbeiða saman við vanligu løgregluni. Tað sigst, at umframt at handtaka fólk, sum hava brúkt rúsdrekka, hevur Hisbah eisini verið eftir skøkjum og samkyndum. Tað hevur leingi verið stórur spenningur millum kristin og muslimar í Norðurnigeria, og felagsskapurin Boko Haram, sum vil hava sharia-lóggávu í Nigeria, hevur skipað fyri fleiri blóðugum álopum, sum tey kristnu so hava hevnt.

Ófriður

Í minsta lagi 800 fólk hava latið lív í samanbrestum millum etniskar og átrúnaðarligar bólkar í 2010 . Corinne Dufka, sum er talskvinna hjá Human Rights Watch, sigur við tíðindastovurnar, at tey fullkomiliga meiningsleysu drápini kunnu breiða seg. Higartil hava teir flestu samanbrestirnir verið í statinum Plateau, sum er miðskeiðis í landinum. Sambært felagsskapinum hava partarnir verið eirindaleysir, og tað finnast dømi um, at fólk eru brend livandi í 2011 .

Sambært talskvinnuni hjá Human Rights Watch hava hvørki teir lokalu ella landsmyndugleikarnir víst tann neyðuga viljan til at steðga harðskapinum. Í 2009 vóru eisini blóðugir samanbrestir millum etniskar og átrúnaðarligar bólkar í Nigera, og tá doyðu umleið 1500 fólk.

Hungursneyð

Eingin veit, hvussu mong børn eru deyð í hungursneyð í Nigeria. Sjónvarpssíggjarar um allan heim hava sæð líðingar teirra.

Landafrøði

Nigeria liggur í Vesturafrika við Guinea flógvan og fevnir um eitt øki á 923768 km2, ið ger landið til tað 32. størsta í heiminum (næst eftir Tansania). Støddin kann samanberast við støddina á Venezuela, og er umleið tvær ferðir so stórt sum amerikanski lutstaturin Kalifornia. Nigeria hevur mark á 4047 km við Benin (773 km), Niger (1497 km), Kjad (87 km), Kamerun (1690 km), og hevur eina strandalinju á í minsta lagi 853 km. Nigeria liggur millum breiddargradir 4° og 14°N, og longdargradir 2° og 15°E.

Hægsta staðið í Nigeria er Chappal Waddi, ið er 2419 m høgt. Høvuðsáirnar eru Niger og Benue, ið renna saman og renna út í Niger áarósan, ið er ein av heimsins størstu áarósum, og fevnir um ein stóran part av miðafrikanska mangrovuvøkstri.

Býurin Lagos er á eini oyggj beint úti fyri strondina í útsynningspartinum í Nigeria. Fyrstu fólk, ið búsettu seg í oynni, vóru yorubar, ið komu higar í 15. øld. Býurin vaks skjótt og gjørdist stórur handilsstaður, tá ið evropearar komu til Afrika. Tá ið Nigeria loysti í 1960, gjørdist Lagos høvuðsstaður í landinum, í 1992 gjørdist Abuja, inni í landinum, høvuðsstaður . Men enn er Lagos størsti býur.

Strondin við Guineaflógvan er útgrunn og tann beri sandur. Har er tí ómøguligt at koma at við skipi, og tá ið havnirnar eru fáar, mugu skipini varpa upp uttan fyri lónna ofta fleiri kilometrar frá landi. Fólk og førningur verður so ført á land við báti. Sandurin liggur inn ímóti brekkunum. Í sandinum vaksa bara einstakir pálmar. Men í brekkunum, sum ganga niðan ímóti háslættunum, vaksa baobabtrø og pálmar. Har er nóg mikið av avfalli, sum vindurin ber uttan av havinum. Uppi á háslættunum regnar dúgliga alt árið, har eru stórar víddar avvaksnar við kakaotrøum. Tað er vatnflóð í Nigeria á hvørjum ári orsakað av teirri árligu regntíðini.

Fyrisitingarligt býti

Lutstatir í Nigeria

Búskapur

Tá ið evropeararnir komu hagar fyri einum 500 árum síðan, fóru teir at handla við høvdingarnar og keyptu frá teimum vørur, sum vóru sjáldsamar í Evropa, mest fílabein, gull og kryddarí, men seinni kom trælahandilin við USA at vera tann berandi.

Nigeráin er 4000 km long, hon er góð at sigla á og kann, um hon verður byrgd, veita landinum nógva elmegi at virka teir nógvu málmar, sum í jørðini eru, og at edla tær nógvu fruktir, sum í jørðini vaksa. Nigeria kundi verið ríkt, tí at har eru nógv gass, olja og steinsløg, og har er nógv góð landbúnaðarjørð. Knappliga 155 milliónir fólk búgva í Nigeria, meiri enn í nøkrum øðrum landi í Afrika, sum heild er fólkið betur útbúgvið enn nógvastaðni í heimspartinum.

Men Nigeria er spjatt í nógvar ættbólkar við nógvum tungumálum, so tað er stríggið at halda ríkinum saman í einum. Men eitt hernaðarkvett fyri og annað eftir og stríð ímillum fólkasløgini birtu í borgarakríggj í 1967. Nú stríðist Nigeria við at gjalda aftur ovurstóru uttanlandsskuld sína og at menna og nútímansgera ídnaðin og landbúnaðin. Arbeiðsloysi er ein av størstu trupulleikunum í Nigeria í dag; arbeiðsloysið í 2011 var 23,9 % . Arbeiðsloysi er methøgt í oljulandinum Nigeria; meir enn 38 prosent av øllum undir 25 ár hava onki arbeiði í 2014 .

Ídnaður

Olja er týdningarmesta stakvøra, handlað verður við nú á døgum. Oljuvinnan í Nigeria tók seg upp í 1956, og 20 ár var oljan høvuðsstuðulin undir øllum búskapinum í landinum. Oljan í Nigeria er rein og góð, og tí er hon væl egnað at gera til brennievni í flogførum. Men tað er ógvuliga svikaligt, at búskapurin í einum landi hevur bara ein rávøra at líta á. Tá ið oljuprísurin fall í 1980-árunum kom Nigeria í svára búskaparkreppu. Nú verður roynt at menna annan ídnað, so at landið hevur fleiri stuðlar at standa á búskaparliga.

Fiskiskapur

Nigeráin rennur gjøgnum Niger og Mali, men ósin er í Nigeria. Fleiri enn 100 000 tons í fiski verða á hvørjum ári veidd har uppi millum oyrarnar í Nigeránni. Oyrarnar eru eitt tað mætasta náttúrulendið í Vesturafrika.

Landbúnaður

Í 1990-árunum vóru lagdar inn stórar gróðrarlundir nógvastaðni í Nigeria, har ymisk grøði, mest ætlað til útflutnings, verður dyrkað. Her verður arbeitt við maskinum og dyrkað verða til dømis kaffi, kakao, bummull, sukur og oljupálmar. Kakaotræið hevur uppruna sín í Brasil, men trívist væl við Guineaflógvan. Nigeria er tað land í heiminum, sum ger mestu pálmaoljuna. Pálmaoljan verður nýtt til matolju, sápu, margarin, kertiljós og máling. Oljupálmarnir vaksa villir í regnskógunum, fruktirnareru oljukeldar, og oljan verður eins og jørðnøtaoljan gjørd til bæði margarin og sápu. Umframt hetta hava menn stórar garðar við teplantum, gummi- og kaffitrøum.

Kornsløgini rís og hirsa verða dyrkað víða um í Nigeria. Hirsa er vanlig grøði í turra lendinum fyri norðan, men rís veksur best, har avfallið er nógv, soleiðis er eisini við rótplantum sum til dømis maniok og jamsrót. Jamsrót og maniok verða kókað og etin til dømis aftur við høsnarungum, fiski ella geitakjøti. Gróðurin hevur lagað seg eftir, hvussu nógv avfallið er. Suðuri við strondina regnar illa, men fyri norðan regnar lítið, og har er javnan ringur turkur. Sumstaðni er regntíð einar 4-5 mánaðir. Tað, ið eftir er av árinum, kemur ikki dopi av luftini.

Flestir bøndur í Nigeria eiga smáar ognargarðar. Teir velta jørðina við træplógvi, hakkara og øðrum einføldum amboðum. Til egna nýtslu verða velt maniok, rís, jamsrót og mais. Kakao, pálmaolja, gummi og jarðnøtir verða dyrkað til útflutnings. Hóast myndugleikarnir í Nigeria hava lagt stóran dent á landbúnaðin í lundunum, verður enn mesta grøðin, ið verður flutt út, dyrkað á smáu ognargørðunum.

Flestir nigerianar liva alt lív sítt í heimbygdini, hóast teir fara í býin at arbeiða og læra eitt skifti í lívinum. Fólkið á bygd livir mest av jørðini, men har eru eisini smiðir, snikkarar og fólk, ið duga á at skyna heimaráðum. Bygdarfólkini eru mest sum sjálvbjargin - tey dyrka næstan alt, tey eta, byggja sjálv hús síni, veva og virka klæði og gera leiríløt at matgera í. Tað, tey ikki gera sjálv, verður keypt fyri peningin, tey fáa fyri tær vørur, sum tey selja á bygdarmarknaðinum.

Handilsviðurskifti við útheimin

Nú eru 98 % av útflutninginum olja og gass .

Føroyar

Faroe Marine Product (FMP), sum var ársins virki í 2005, turkar høvd og ryggir av ymsum fiskasløgum og størsti parturin av framleiðsluni verður seldur til Nigeria. Nigerianski marknaðurin er ein bíligur marknaður og tí er sera umráðandi fyri FMP at halda orku-, lønar- og rávørukostnaðinum niðri. Einasti marknaður er Nigeria, og her eru turkað toskarhøvd reint luksus. Eitt toskarhøvd kostar tað sama sum fýra tímalønir.

Faroes Apama í Vági er eitt virki ið arbeiðir við turking av fiskahøvdum og ryggjum, ið verða seld til matna í Nigeria.

Svartkjafturin verður skráskorin umborð og síðan seldur til FMP, vanliga kallað Høvdavirkið, í Leirvík. Har verður hann turkaður og síðan seldur til Nigeria. Høvdini verða skorin sundur og verða so kókað. Hetta er eisini ein sunn føði, tí 70 % eru protein. At bert eitt land er marknaður merkir, at tað er avmarkað, hvussu nógv framleiðslan kann økjast í einum, uttan at hetta gongur útyvir prísin. Men hinvegin er Nigeria fólkaríkasta land í Afrika, og oljuríkidømið har merkir, at tað eru í hvussu er nakað nógv, sum hava ráð til at keypa.

Men so gjørdist borgarakríggj í Nigeria, hvør minnist ikki biafrakríggið. Nigeria var høvuðsmarknaðurin, og hesin útflutningurin fall iður í lítið og einki. Seinastu árini er hann tó øktur eitt lítið sindur og tað er hann vist í Noregi eisini.

Fólkið

Mong ung fólk fara til stórbýirnar at læra ella arbeiða og senda foreldrum og systkjum pening, tá ið landbúnaðurin gevur ov lítið av sær. Peningurin verður ofta nýttur at keypa mat ella skúlabøkur fyri til eitt barn, sum gongur í skúla. Tá ið tey ungu eru liðug at læra, ella tey hava lagt nóg mikið av peningi til síðis, fara tey heim aftur í heimbygdina.

Tað eru nógv sera fátøk fólk í Nigeria.

Fólkasløg

Í Nigeria eru fleiri enn 500 ymiskir ættarbólkar. Fjølmentastu fólkasløgini eru hausafulani fyri norðan, yoruba fyri vestan og ibo fyri eystan. Stóra fátækradømið og stríð ímillum fólkasløgini hava verið atvold til drúgvan politiskan ófrið í Nigeria.

Átrúnaður

Í Nigeria eru mangir átrúnaðir. Nigeria kann sigast at vera býtt sundur í ein sunnara og ein norðara part, tá ið talan er um t.d. landslag og veðurlag, sama kann verða sagt um tað átrúnaðarliga. Fyri norðan eru flestu fólk muslimar, fyri sunnan eru mong fólk kristin. Í øllum Nigeria eru eisini gamlir afrikanskir átrúnaðir.

Í norðara parti í landinum eru flestu fólk muslimar, tað vóru arábiskir keypmenn úr Norðurafrika, ið bóru trúnna hagar við sær í 11. øld. Átrúnaðarligar høgtíðir eru vanligar, til dømis sallahskrúðgongan, ið siður er at ganga, tá ið muslimski føstumánaðurin, ramadan, er úti.

Fimm hundrað ár seinni høvdu keypmenn úr Evropa kristindómin við sær, tá ið teir komu til Suðurnigeria. Fyrsti trúboðarin kom til Nigeria í 1913 og í 1916 varð fyrsta kirkjan vígd. Tað var tann lítla St. Johns kirkjan í Numan. Síðani tá hevur Mission Afrika sent nógvar trúboðarar út. Ein teirra er Kaja Nemuel, fødd Lamhauge, sum er ættað úr Rituvík. Lutherska kirkjan í Nigeria er í stórum vøkstri. Afrikanskir átrúnaðir eru eisini vanligir í Nigeria.

Bretska deildin av Aid to the Church in Need, hevur kannað 33 lond, har átrúnaðarlig forfylging er skrásett. Lond sum Nigeria, Irak og Pakistan eru millum tey ringastu .

Mentan

Tveir heimar møtast ofta í nigerianskari list og í gerandisdegi afrikanaranna, gamli siðbundni heimurin og nýggi. Arbeiðið, hugskot og dreymar, sum nýggja tíðin hevur við sær, gerast alt vanligari, men fornir siðir og gamal lívsháttur hevur enn djúpar røtur í fólkinum. So er eisini, tá um átrúnað er at røða, hóast kristindómur og islam vinna skjótt fram í Nigeria.

Yourubafólkið í Útsynningsnigeria dugir væl at lita klæði, ið tey prýða við fjølbroyttum mynstrum. Tey nýta litevni úr náttúruni. Klæðini verða vanliga litað í stórum leirkørum. Hausafólkið í Kano í Norðurnigeria hevur grivið og stoypt stórar litingarbrunnar niður í jørðina at lita í.

Ítróttur

Fótbóltur er tjóðarítróttin í Nigeria, og landið hevur sína egnu Premier League í fótbólti. Nigerianska fótbóltslandsliðið, kent sum Super Eagles, er komið víðari til endaumfarið í HM fimm ferðir: 1994, 1998, 2002, 2010 og 2014. Teir hava vunnið Afrikanska meistaraskapin í fótbólti tríggjar ferðir, 1980, 1994 og 2013.

Aðrar ítróttargreinir í eru væl dámdar í Nigeria eru eitt nú kurvabóltur, cricket, frælsur ítróttur og boksing.

Keldur

Nigeria
Afrika
Mánaðargrein


Hans Jakka steinur

Hans Jakka steinur er ein lítil steinur ið stendur mitt í Klaksvíkini. Tað var kendur maður í Klaksvík, ið kallaðist Hans Jacob, ið plagdi at hvíla á hesum steini. Steinurin stendur á Fornagørðum og verður enn tann dag nógv nýttur. Hans Jakka steinur er fyri tey yngri í býnum ein samlistaður í vikuskiftunum.

Klaksvík


Sjálvmorð

Sjálvmorð er tað, tá ið ein við vilja tekur seg sjálvan av døgum. Sjálvmorð er ofta orsakað vónloysi, tunglyndi, sinnissjúku ella/og rúsevnis- og rúsdrekkamisnýtslu. Harafturat kann sovorðið sum fíggjarligir trupulleikar og vánalig viðurskifti við onnur fólk vera ein orsøk. Í 2012 gjørdu trý fólk við føstum bústaði í Føroyum sjálvmorð. Frá 2007 til 2012 hava 13 fólk tikið seg av døgum í Føroyum og bara í 2010 vóru heili 6 sjálvmorð. Sambært heilsulýsing landslæknans var eitt sjálvmorð framt í Føroyum í 2007. Hetta er eitt vet minni enn seinastu trý árini, tí í 2006 vórðu trý sjálvmorð framd, meðan seks vórðu í 2005. Størsta sjálvmorðstalið eitt einstakt ár í Føroyum var árið 1985, tá sjey fólk doyðu fyri egnari hond. Í 1984, 1986, 1988, 1992, 2005 og í 2010 tóku seks fólk lívið av sær hvørt av hesum árunum. Tað er bara í árunum 1999, 2001 og í 2009, at eingin føroyingur doyði fyri egnari hond. Frá ársbyrjan 1981 til og við 2007 eru tilsamans 88 sjálvmorð staðfest her á landi. Samanborið við hini Norðurlondini og londini í Evropa eru føroysku sjálvmorðstølini sera lág. Tølini yvir sjálvmorð í Føroym eru ikki økt seinastu 30 árini, men heldur eru tølini minkað.

Flest menn gera sjálvmorð; í so at siga øllum aldursbólkum eru menn teir, ið liggja ovast á listanum yvir sjálvmorð. Í 2012 gjørdu 661 fólk sjálvmorð í Danmark. Kanningin hjá Jyllands-Posten vísir, at av teimum 661 sum gjørdu sjálvmorð hetta árið, vórðu 494 teirra menn . Tað er serliga menn í aldrinum 20 til 40 ár.

Keldur

Læknafrøði
Deyðsorsøkir


Narsarsuaq

Narsarsuaq er ein bygd í Suðurgrønlandi. Narsarsuaq, sum liggur í Narsaq kommunu, er í dag ein altjóða flogvøllur, sum amerikumenn bygdu í 1941. Hetta var fyrsta amerikanska flogstøð í Grønlandi, Blue West One av navni. Flogvøllurin varð nýttur undir øllum seinna heimsbardaga sum millumlendingarstøð á teininum Evropa og Norðuramerika. Umleið 6.000 fólk búleikaðust har tá. Hópur av sjúkrabarakkum vórðu bygdar har frá 1943 til krígslok at hýsa særdum stríðsmonnum frá víðvøllinum í Evropa. Tað er ein misskiljing, tá sagt hevur verið, at sjúkrabarakkirnar eisini vórðu nýttar undir Koreakrígnum, sum vardi frá 1950 til 1953. Í 1958 lótu amerikumenn vøllin frá sær. Í økinum er eitt ótrúliga áhugavert fornminnissavn av lutum, sum amerikumenn brúktu ta tíðina teir vóru har. Í 1959 - aftaná skipið "Hans Hedtoft" fórst - tóku danir yvir tænasturnar í Narsarsuaq. Ístænastan hevur síðani húsast her.

Plássið Narsarsuaq verður í dag nýtt sum altjóða flogvøllur. Hotellið við flogvøllin, sum umframt rekur vanligt hotellvirksemi, verður eisini í stóran mun nýtt til skeiðvirksemi, ráðstevnur o.a. Í dag búgva bert eini 180 fólk í Narsarsuaq, sum eru knýtt til flogvøllin. Har býr eisini onkur føroyingur. Í allari Narsaq kommunu búgva umleið 2.000 fólk.

Sí eisini

  Grønland

Býir og bygdir í Grønlandi


Concord, New Hampshire

Concord er høvuðsstaðurin og triði størsti býur í New Hampshire. Hann hevur umleið 42 túsund íbugvar. Býurin liggur á ánni Merrimack. Concord var grundað 1733.

Myndir

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: concordnh.gov

Keldur

New Hampshire
Býir í New Hampshire


Tenerife

Tenerife er tann størsta av teimum sjey Kanarisku Oyggjunum og hevur fleiri enn fimm milliónir ferðafólk á vitjan um árið.

Spania


Alanya

Alanya er ein tann best umtókti ferðamannabýurin í Turkalandi. Býurin og upplandið til býin er 1,598.51 km2. Fólkatalið í býnum var 248,286 í 2010, harav búðu 98,627 í sjálvum býnum.
Har eru strendur, havnaumhvørvi og ein spennandi býarkjarna. Eystanfyri býin liggur havnin og Keykubat strondin. Vestanfyri liggja Damlatas- og Kleopatrastrendurnar. Ímillum strendurnar liggur eitt lítið fjall við eini borg, ið varð bygd í 1226. Alanya er í nýmótans parturin av Turkalandi. Har eru nógv hotellir og góðar strendur. Strandalinjan í Alanya er 70 km. Alanya liggur út til Miðjarhavið, móti norði eru Taurus fjøllini. Býurin er deildur sundur av einari hálvoyggj. Havnin, miðbýurin og Keykubat strondin, sum eitur eftir Sultan Kayqubad I, eru á eystur síðu á hálvoynni. Damlataş strondin, sum eitur eftir teimum kendu drippandi holunum og Cleopatra strondin eru á vestaru síðu.

Nøvn
Býurin hevur hoyrt til ymisk stýri seinastu øldirnar, og tað sæst aftur í navninum. Býurin hevur skift navn fleiri ferðir.
Alanya var kent sum Coracesium á Latínskum ella sum Korakesion á grikskum sum á Luwianskum málið eitur Korakassa sum merkir "framstandandi býur".  Undir tí Bysantinska Ríkinum gjørdist býurin kendur sum Kalonoros ella Kalon Oros, sum merkir "vakurt fjall" á grikskum. Selsjukkarnir nevndu býin Alaiye (علاعية), sum kemur av navninum á sultaninum Alaeddin Kayqubad I. í 13. og 14. øld nevndu italienskir handilsmenn býin Candelore ella Cardelloro. Tá Mustafa Kemal Atatürk í 1935 vitjaði býin avgjørdi hann at býurin skuldi stavast Alanya við tí turkiska alfabetinum. Hann broytti 'i' og 'e' í Alaiye, tað sigst, at hann gjørdi hetta orsakað av ein skeivt stavaðum telegrammi í 1933.

Keldur

Býir í Turkalandi


Edna Parker

Edna Scott Parker (fødd 20. apríl 1893 í Morgan County, Indiana – deyð 26. november 2008 í Shelbyville, Indiana) hevur síðan 2007 verið skrásett í Guinness World Records sum heimsins elsta kvinna. Samstundis er hon 14. elsta menniskja, sum hevur livað, sambært Guinness met bókini. Edna Parker gjørdist einkja í 1939, og búði á einum bóndagarði inntil hon varð 100 ár. Tá flutti hon til sonin at búgva, men fór stutt eftir á ellisheim. Á ellisheiminum búði eisini heimsins hægsta kvinna, Sandy Allen (fødd 18. juni 1955 í Chicago). Hon andaðist í august í 2008. Edna Parker doyði 26. november 2008 í býnum Shelbyville í statinum Indiana.

Sí eisini

 Heimsins elstu fólk

Kelda

 VG - Verdens eldste kvinne er død VG 27. november 2008

Amerikanarar
Føðingar í 1893
Andlát í 2008


Ghm

GHM er eitt føroyskt harmoniorkestur. GHM ið merkir "Georg Hansens Minni", var stovnað 14. mars 1922. Felagið fekk navnið eftir Georg Hansen bakara, ið slóðaði fyri øllum tónleikarlívi í Føroyum. Tað vóru næmingar hjá Bakara Hansen, sum tá framvegis livdi, ið stovnsettu orkestrið. Teir vildu, at orkestrið skuldi vera honum, sum teir skýrdu "Faðir tónleikin í Føroyum", ein livandi minnisvari.

Virksemið hjá GHM hevur verið misjavnt gjøgnum árini, men eftir eina endurreistn í 1950 hevur gingið meira støðugt. Harmoniorkestrið G.H.M. var í 1950’unum og 1960’unum kent fyri sín tónleik á útferðum, konsertum og serliga spæli til gamlar dansir bæði í Havn og úti á bygd.

Mitt í 70’unum kom ein bresktur venjari til Føroyar, nevndur Hugh Watkins. Hann var í fyrstuni tónleikaralærari í Klaksvík, men seinni kom hann suður til Havnar. Hann setti nógv ung í gongd at spæla uppá ymisk blásiljóðføri, og innan stutta tíð vaks orkestrið úr 18 til 38 spælarar og sum nakað nýtt,  komu 3 konufólk við í orkestrið tann 13. sep. 1976.

Orkestrið er nógv broytt gjøgnum tíðirnar. Í fyrstani var GHM eitt lítið orkestur manna við tilkomnum havnamonnum, men fram til 2005 var GHM eitt orkestur við uml. 25-30 spælarum, bæði konufólk og mannfólk, og flest ungir spælarar.

Á vári 2005 vóru GHM og Tórshavnar UngdómsHarmiorkestur samanløgd og eftir samanleggingina, taldi GHM 70-80 spælarar.

Heimasíðan hjá GHM er https://www.ghm.fo

Felagsskapir
Føroyskir horntónleikabólkar
Tórshavn


Kaká

Ricardo Izecson dos Santos Leite er føddur 22. apríl 1982 í Brasilia, Brasil. Hann varð kosin heimsins besti fótbóltsleikari í 2007. Kaká hevur vunnið Champions League og Seriu A við AC Milan, samstundis sum hann eisini hevur vunnið HM gull við Brasilia. Í 2007 valdi FIFA hann til heimsins besta fótbóltsleikara. Kaká hevur ikki verið smæðin um sína kristnu trúgv. Kaká sigur, at tá ið hann verður liðugur sum fótbóltsleikari, vil hann verða prestur. Kaká er limur í samkomuni Reborn in Christ Evangelical Church í Brasil.

Brasilskir fótbóltsleikarar
Føðingar í 1982


Strálan

Strálan er ungmannafelag og kappróðrarfelag á Strondum. Felagið hevur eisini verið virkið innan dart og badminton. Ingun Hansen vann FM fyri felagið fimm ferðir. Fjórða hvørt ár verður FM stevna í kappróðri heldin á Strondum, stevnan nevnist Fjarðastevnan. Stevnan skiftir millum bygdirnar Vestmanna, Skála og Strendur. Tá stevnan er á Strondum, so eru tað ítróttarfeløgini Strálan og StÍF ið skipa fyri stevnuni.

Søga
Felagið var stovnað í 24. mars 1989.

Bátar
 Seksmannafarið Strálan
 Seksmannafarið Stjørnan
 Fimmmannafarið Strípan

FM heitið
Dreingirnir sum róu við Stráluni vunnu FM í 1991, 1992, 2000 og 2001

Keldur

Slóðir úteftir
Strálan.fo

Føroysk róðrarfeløg
Eysturoy


1839

1839 (MDCCCXXXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
týsdegi.

Hendingar
 Sætta kirkja á Sandi varð bygd, hon stóð til 1988, tá ein partur av kirkjuni brann av ásettum eldsbruna.

Føðingar
 8. januar: Hans Guido von Bülow, týskur tónasmiður.
 19. januar - Paul Cézanne, franskur listamaður.
 16. mars - Sully Prudhomme, franskur rithøvindur.
 21. mars - Modest Mussorgskij, russiskur tónasmiður.
 5. desember - George Armstrong Custer, generalur.

Andlát
 3. desember - Frederik 6.


Wirsung kanalin

Bris kanalin ella Wirsung kanalin, nevnt eftir týska kropsbygnaðarfrøðinginum, Johann Georg Wirsung (1589 - 1643), er ein kanal, sum forbindir brisið til gall kanalina, sum síðani rennur út í tólvfingurtarmin. Her rennur bris-saft úr, sum hjálpir við sodningini, í tarminum, frá tí eksokrina partinum í brisinum.

Hendan kanalin er sera umráðandi, tí um kanalin verður tipt av einari ella aðrari grund, ella um ígerð kemur í hana, kann ein fáa akutta ígerð í brisið. Tann mest vanliga grundin fyri at wirsung kanalin verður tipt, er gallsteinur í gall kanalini.

Ein kann eisini fáa krabbamein í wirsung kanalina ("Pancreatic ductal carcinoma" á enskum). Hetta slagið av krabbameini, er ein av teimum, sum flest fólk doyggja av í prosentum.

Lívfrøði
Læknafrøði


ST-yvirlýsingin um mannarættindi

ST-yvirlýsingin um mannarættindi - ofta nevnd Mannarættindayvirlýsingin var samtykt av ST (Sameindu Tjóðum) á aðalfundi 10. desember 1948. Yvirlýsingin ásetur grundleggjandi rættindi og trygd, sum øll menniskju eiga uppiborið.

Yvirlýsingin

HEIMSYVIRLÝSING SAMEINDU TJÓÐA UM MANNARÆTTINDI

Inngangur

Tað verður at viðurkenna, at menniskjuni er virðing íborin, og at allir limir mannaættarinnar eiga somu ómissiligu rættindi, og hetta er støðið undir frælsi, rættvísi og friði í heiminum.
Har sum mannarættindini hava verið fyri vanbýti og vanvirðing, hevur tað havt við sær ræðuligar gerðir, sum hava skakað samvitsku mannaættarinnar, og ein heimskipan, har sum følk nýtur talu- og trúarfrælsi og frælsi frá ótta og neyð, hevur verið boðað sum menniskjunar hægsta mið og mál.
Tað varðar almikið um, at mannarættindi verða varð við lógum, um fólk ikki skal verða noytt til sum evstu ráð at taka til uppreistur móti harðræði og kúgan.
Tað varðar almikið um at elva og stimbra vinalag tjóðanna millum.
Í sáttmála sínum hava Sameindu Tjóðirnar av nýggjum váttað trúgv sína á undirstøðulig mannarættindi, á sóma menniskjans og virði, og á javnrættindi fyri kvinnur og menn, og tær hava rátt av at fremja framburð í almannamálum og bøta um lívskor manna í alt meiri frælsi.
Limaríkini hava skyldubundið seg til, í samvinnu við Sameindu Tjóðirnar, at virka fyri at fáa framt, at mannarættindini og undirstøðilig frælsisrættindi verða alment vird og hildin.
Tað at allir partar skilja hesi rættindi og frælsi er fremsta treytin fyri, at henda skylda verður framd út í æsur.

Tess vegna bjóðar AÐALFUNDURIN
hesa heimsyvirlýsing um mannarættindi sum felags mið fyri øll fólk og allar tjóðir við tí endamáli, at hvør einstakur og hvør samfelagsstovnur alsamt við hesi yvirlýsing í huga skal stremba fyri við frálæru og uppaling at fremja virðing fyri hesum rættindum og frælsismálum og við framsøknum atgerðum innanlands og millumlanda at tryggja, at tey verða viðurkend og hildin allastaðni á munagóðan hátt, bæði í fólkinum í limaríkjunum og í fólkinum í teimum londum, sum eru innan løgdømi teirra.

1. grein
Øll menniskju eru fødd fræls og jøvn til virðingar og mannarættindi. Tey hava skil og samvitsku og eiga at fara hvørt um annað í bróðuranda.

2. grein
Øll hava krav um rættindi og frælsi, sum eru nevnd í hesi yvirlýsing, uttan mun til ættarslag (rasu), húðarlit, kyn, mál, átrúnað, politiska ella aðra sannføring, tjóðskaparligan ella samfelagsligan uppruna, ognarviðurskifti, føðing ella aðra støðu.
Somuleiðis skal eingin mismunnur vera orsakað av politiskari, rættarligari ella millumtjóða støðu hjá tí landi, sum ein persónur hoyrir til, sama um landið er sjálvstøðugt, undir tilsjónarvaldi, ella fullveldi tess á annan hátt er skert.

3. grein
Ein og hvør hevur rætt til lív, frælsi og persónliga trygd.

4. grein
Eingin skal liva í trældómi ella trælkan; trældómur og trælahandil av øllum slag skulu verða bannað.

5. grein
Eingin skal verða píndur ella harðliga, ómenniskjaliga ella vanæruliga viðfarin ella revsaður.

6. grein
Øll hava rætt til, hvar tey eru stødd, at verða viðurkend sum persónar fyri lógini.

7. grein
Øll eru jøvn fyri lógini og hava rætt til somu rættarvernd uttan mismun. Øll hava sama rætt at verða vard fyri mismuni, sum er brot móti hesi samtykt, og at verða vard fyri allari áeggjan til at skapa tílíkan mismun.

8. grein
Um onkur fær viðferð, sum er tvørtur ímøti teimum grundrættindum, sum honum eru tryggjað sambært grundlóg og øðrum landslógum, skal hann hava rætt til at fáa fullar sømdir afturfyri við dómstólar landsins.

9. grein
Eingin skal verða tilvildarliga handtikin, settur í varðhald ella gjørdur útlagin.

10. grein
Øll hava sannan javnrætt til rættvísa og almenna rættarviðgerð fyri óheftum og óvildigum dómstóli, sum skal taka avgerð um rættindi teirra og skyldur, og um øll revsimál, ið verða reist.

11. grein
1. Hvør, sum verður ákærdur fyri revsiverda gerð, eigur rætt til at verða mettur ósekur, inntil hann er dømdur sekur við almenna rættargongd, har sum hann hevur fingið fulla trygd fyri verju.
2. Eingin skal verða funnin sekur í revsimáli av nøkrum slag, uttan so at gerð ella ábyrgdarloysi, sum hann var ákærdur fyri, er at rokna sum brotsgerð sambært landslógum ella altjóða lógum, tá ið gerðin varð framd. Ei heldur skal strangari revsing verða ásett enn hon, ið var galdandi, tá ið tann revsiverda gerðin varð framd.

12. grein
Eingin eigur at vera fyri tilvildarligari uppílegging í persónlig viðurskifti, heimalív ella brævaskifti, ei heldur fyri æruskemd ella útspilling. Øll eiga rætt til lógarvernd fyri slíkari uppílegging ella ágangi.

13. grein
1. Øll hava rætt til frítt at fara og búsetast innan fyri landamark í hvørjum ríki sær.
2. Øll hava rætt til at fara av landinum, hvørjum sum er, eisini sínum egna og at fara heim after til sítt land.

14. grein
1. Øll hava rætt at søkja um og fáa friðskjól í øðrum londum fyri meinsøknum.
2. Slíkan rætt ber ikki til at skjóta seg undir, tá ið ákæran av røttum er fyri ópolitiskar brotsgerðir ella gerðir, sum eru ímóti endamálum og grundreglum Sameindu Tjóðanna.

15. grein
1. Øll hava tjóðskaparrætt.
2. Eingin skal tilvildarliga missa sín tjóðskap, og ongum skal verða sýtt fyri at skifta tjóðskap.

16. grein
1. Menn og kvinnur, sum eru komin til lógaldur, skulu uttan mun til ættarslag (rasu), tjóðskap ella átrúnað hava rætt at giftast og setast í búgv. Tey hava krav um javnrættindi at giftast, í hjúnalagnum og til hjúnaskilnað.
2. Hjúnaband kann ikki verða bundið, uttan báðir partar samtykkja í tí av fríum vilja.
3. Húskið er tann natúrliga frumeindin í samfelagnum og hevur rætt til vernd av samfelag og landi.

17. grein
1. Øll hava rætt til at eiga ogn, annaðhvørt einsamøll ella í felag við onnur.
2.Eingin skal hissini vera fyri ognartøku.

18. grein
Øll hava rætt til hugsanar-, samvitsku- og trúarfrælsi. Hesin rættur fatar eisini um frælsi at skifta átrúnað ella trúgv, og frælsi til annaðhvørt einsamallur ella í felag við onnur og alment ella einskilt at inna trúgv sína í frálæru, tilbiðing, gudstænastu og halgihaldi.

19. grein
Øll skulu vera fræls at hava sínar áskoðanir og bera tær fram uttan forðan, og at søkja sær og breiða út vitan og hugsanir ígjøgnum hvønn boðmiðil, sum vera skal, og óheft av landamarki.

20. grein
1. Øll hava rætt til frítt og á friðarligan hátt at koma saman og taka seg saman í felagsskapir.
2. Eingin kann verða noyddur at vera limur í felag.

21. grein
1. Øll hava rætt til at taka lut í stjórn lands síns, annaðhvørt beinleiðis ella gjøgnum frítt vald umboð.
2. Øll hava rætt til somu atgongd at embætum og almennum størvum i landi sínum.
3. Fólksins vilji skal vera støði undir stjørnarinnar valdi; hesin vilji skal verða borin fram við ávísum millumbilum og rættiligum valum við almennum og jøvnum valrætti, og skulu verða framd við loyniligari atkvøðing ella samsvarandi frælsum valháttum.

22. grein
Øll hava sum felagsborgarar rætt til felagsliga trygd og kunnu krevja, at tey búskaparligu, felagsligu og mentanarligu rættindi, sum eru neyðug fyri teirra virðing og fría menning av persónleikanum, verða framd við tiltøkum innanlands og í altjóða samstarvi og í samsvari við skipan og tilfeingi í hvørjum landi.

23. grein
1. Øll eiga rætt til arbeiði, til frítt at velja starv, til rættvís og hóskandi arbeiðslíkindi og til vernd fyri arbeiðsloysi.
2. Øll hava uttan mismun rætt til somu løn fyri sama arbeði.
3. Ein og hvør, sum arbeiðir, hevur rætt til rættvísa og hóskandi samsýning, ið tryggjar honum og hansara eina mannsømiliga tilveru, og harumframt um neyðugt aðra almennavernd. Ein og hvør hevur rætt til at stovna og gerast limur í yrkisfelag til at verja síni áhugamál.

24. grein
Øll hava rætt til hvíld og frítíð, har uppi í rímiliga avmarking av arbeiðstíðini og frítíð við løn við ávísum millumbilum.

25. grein
1. Ein og hvør hevur rætt til lívsumstøður, ið tryggja honum og hansara heilsu og vælveru, har uppi í mat, klæði, bústað og heilsurøkt og almennar tænastur og rætt til trygd við møguligum arbeiðsloysi, sjúku, óarbeiðsføri, missi av maka, aldri ella aðrari skerjing av vinnumøguleikum orsakað av umstøðum, sum hann ikki hevur ræði á.
2. Møður og børn hava krav um serliga umsorgan og hjálp. Øll børn, annaðhvørt tey eru fødd í hjúnalagi ella uttan, njóta somu almannavernd.

26. grein
1. Øll hava rætt til útbúgving. Útbúgvingin skal vera ókeypis, í hvussu er á byrjanar- og undirstøðustigi. Undirvísing á byrjanarstigi skal vera skyldubundin. Tøknilig og yrkislig útbúgving skal standa øllum í boði, og øll skulu eftir førimuni hava somu atgongd at hægri undirvísing.
2. Undirvisingin skal miða ímóti at fullmenna persónleika einstaklingsings og at stimbra virðingina fyri mannarættindum og frælsi. Hon skal fremja fatan, tolsemi og vinalag millum tjóðir, fólkasløg og trúarbólkar, og skal fremja virki Sameindu Tjóðanna fyri at varðveita friðin.
3. Foreldur hava fyrsta rætt at velja, hvat slag av undirvísing skal verða givin børnum teirra.

27. grein
1. Øll hava rætt til frítt at taka lut í mentanarlívi í samfelagnum, at njóta list og eiga lut í framburði vísinda og ágóðum teirra.
2. Øll hava rætt til vernd av andaligum og evnisligum áhugamálum í sambandi við eitt og hvørt vísindaligt, bókmentaligt ella listarligt verk, sum avvarðandi hevur greitt úr hondum.

28. grein
Øll hava rætt til samfelags- og altjóða skipan, har tey rættindi og frælsi, ið nevnd eru í hesi yvirlýsing, kunnu verða framd út í æsir.

29. grein
1. Øll hava skyldur fyri samfelagnum; í tí einans er full og fræls menning persónleikans gjørlig.
2. Samfelagsborgarar skulu viðvíkjandi rættindum og frælsi einans verða bundnir av avmarkanum, sum eru settar í lógum við tí í hyggju at tryggja viðurkenning av og virðing fyri frælsi og rættindum hjá øðrum og til tess at lúka rættvís krøv um siðalag, alment skil og vælferð almenningsins í fólkaræðissamfelag.
3. Hesi rættindi og frælsi mega í ongum føri verða int í mótstøðu við endamál og grundreglur Sameindu Tjóðanna.

30. grein
Einki í hesi yvirlýsing eigur at verða tulkað tann veg, at nøkrum ríki, bólki ella einstaklingi verður loyvt at gera nakað, ið miðar ímóti at beina fyri nøkrum av teimum mannarættindum, sum her eru tald.

Kelda

 Amnesty International - Føroya deild.

ST
Løgfrøði
Heimspolitikkur
Mannarættindi
Yvirlýsingar


YouTube

YouTube er ein sera kend heimasíða, har ein frítt kann býta kykmyndir sínar. Brúkararnir kunnu leggja út (uploada) kykmyndir, síggja kykmyndir hjá øðrum og geva eitt ummæli av teimum. Men ikki ber til at leggja so nógv megabyte (MB), sum ein hevur hug til. Allir brúkarar kunnu upploada filmar, sum eru í mesta lagi 15 minuttir langir, áðrenn juli 2010 var hetta markið á 10 minuttir. Brúkarar, sum hava verið virknir á Youtube eitt ávíst tíðarskeið og sum fylgja reglunum, kunnu fáa í boði at leggja filmar út, sum eru longri enn 15 minuttir. Vanliga markið fyri støddina á filmum, sum verða lagdir á Youtube, er á 2 GB, men um ein nýtir tann nýggjasta internetkagan hjá Google Crome, ella Firefox 4 ella Internet Explorer við Silverlight, so kann ein leggja upp til 20 GB á Youtube. Kykmyndirnar verða vístar við "flash" avspælara (tildømis: Adobe Flash Player

YouTube bleiv stovnað 14. februar 2005. 23. apríl 2005 varð fyrsta Youtube kykmyndin løgd út. Tá starvaðust tríggir mans hjá Youtube, teir høvdu fyri hetta arbeitt hjá PayPal. Nú eru fleiri milliónir brúkarar og enn fleiri kykmyndir, og 67 fólk starvast nú har.

Fyrr varð hildið, at YouTube var kappingarneyti hjá Google Video, men Google lýsti í oktober 2006, at ætlan teirra var at keypa YouTube fyri 1,65 milliardir dollarar (USA) í Google-partabrøvum. Google yvirtók YouTube sama mánað.

Keldur

Slóðir úteftir
Youtube.com

Teldufrøði
Undirhald
Tónleikur
Samskifti
Google


Einahandil

Í Føroyum hevur man haft nakað, ið eitur einahandil. Tað er, at ein tjóð stýrir- og avmarkar vøruhandil í einum øðrum landið.

Miðskeiðis í stóra havnarlagnum í Tórshavn, millum Eystaru- og Vestaruvág, liggur Tinganes, gamli tingstaður føroyinga. Vit vita frá Føroyinga søgu, at Tinganes longu í 900 talinum var tingstaður – fyrst sum “alting” við lóggevandi og dømandi myndugleika, men seinni í 1300 – 1400 talinum sum “løgting” einans við dømandi myndugleika.

Í 1271 stovnaði norski kongurin einahandil í Tórshavn, og fylgjandi øldirnar var Tinganes handilsstaður føroyinga, stundum rikin av einstaklingum ella handilsfelagskapum, men at enda aftur sum kongaligur einahandil, beinleiðis undir danakongi. Í 1673 herjaði ein herviligur eldsbruni Tinganes og øll húsini ið stóðu uml. har myndin er tikin frá, brendu í grund.

Til vinstru á frímerkinum síggjast sokallaðu “Sethúsini” ella “Sethúsið úti í Havn”. Hettar húsið varð bygt sama ár sum eldurin hevði herjað, og var upprunaliga krambúð, skrivstova og bústaður hjá embætisfólkinum á handlinum. Húsið er síðan nýtt til ymisk endamál, m.a. var tað í 20. øld gegl á loftinum. Nú á døgum rúma Sethúsini Haldils- og Vinnumálaráðið.

Aftanfyri Sethúsini (ikki sjónlig á myndini) liggur sokallaða “Stokkastovan”, ein gamal goymslubygningur, sum var bygdur í 1673, stutt eftir eldsbrunan. Sum navnið bendur á, er Stokkastovan bygd af viðarstokkum, ein heldur sjáldsamur bygningsháttur í Føroyum.

Uttast á nesinum lá upprunaliga ein lítil skansi ella kanónbattarí sum ein hálvkringla, men umleið 1750 varð eitt goymsluhús “Skansapakkhúsið” bygt á staðnum. Bygningurin, sum sæst aftast í myndini er nú høvuðsskrivstova og fundarhøli hjá løgmanni og landsstýrismonnum.

Afturat Skansapakkúsinum stendur sokallaði “Salurin”, sum varð reistur í 1781. Nú rúmar salurin einum bókasavni, fundar og móttøkuhøli og virkar annars sum millumgongd millum Skansapakkhúsið og fyrisitingarhølini hjá landstýrinum.

Sum framhald av Salinum standa “Vektarabúðin” og “Sjóbúðin”, upprunaliga tveir goymslubygningar frá 17. øld. Eitt skifti seint í 1800 talinum og til 1908 var posthús í Sjóbúðini. Í 1950 brendu bæði húsini í grund orsaka av einum ásettum eldsbruna, og tey vóru ikki endurreist fyrr enn í 1991. Húsini rúma í dag landsstýrisfyrisitingina.

Ovast til høgru á frímerkinum sæst partur av “Bakkapakkhúsinum”, eisini eitt gamalt goymsluhús frá 1776. Hettar húsið er eisini partur av fyrisitingarhølunum hjá landsstýrinum.

Búskaparfrøði
Politikkur


1866

1866 (MDCCCLXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi

Hendingar
 í 1866 varð Tórshavn formliga viðurkendur sum sjálvstýrandi eind, sum veruligur høvuðsstaður.

Føðingar
 15. januar - Nathan Söderblom, svenskur erkibiskupur (d. 1931)
 13. apríl - Butch Cassidy, amerikanskur brotsmaður (d. 1909)
 6. mai - Jóannes Patursson, føroyskur yrkjari, høvundur, sangskrivari, politikari og bóndi (d. 1946)
 17. mai - Erik Satie, franskt tónaskald (d. 1925)
 25. september - Thomas Hunt Morgan, amerikanskur djórafrøðingur og genetikkari (d. 1945)
 4. desember - Vasilij Kandinskij, russiskur málari (d. 1944)

Andlát
 26. september – Carl Jonas Love Almqvist, svenskur rithøvundur og tónaskald (f. 1793)


Føroyskt (lýsingarorð)

Føroyskt er nakað, ið sigur, hvagar eitt stavar. Til dømis: Føroysk klæði ella føroyskur matur. Føroyskir lutir eru frá Føroyum.

Orð og orðafelli


Kjak

Kjak.org er ein heimasíða í tú kanst kjaka um okkurt evni. Kjak bleiv stovna í 2000.

Slóðir úteftir

 Kjak.org

Fyritøkur


Gundadalur

Gundadalur kann sigast at vera høvustaðurin fyri ítrótt í Føroyum. Ítrótturin bleiv akkurát sum ein høvðuspartur í Gundadali og m.o. Heðin Mortensen hevur slóðað fyri, at tað er blivið eitt stað fyri allan ítrótt, alt frá fótbólti til badminton, svimjing, renning, tennis og flogbólt. Har eru bygdar 3 ítrottarhallir, 3 fótbóltsvøllir og ein svimjihøll. Tvey av teimun størstu fótbóltsfeløgunum í føroyum halda til í Gundadali, tey eru HB og B36. Ein rennibreyt til frælsan ítrótt er gjørd í økinum omanfyri Gundadal, beint við Vestara Ringveg og Sundsvegin. Rennibreytin eitur Tórsbreyt.

Ítróttarhøllirnar í Gundadali og á Nabb
Høllin á Hálsi er beint omanfyri fótbóltsvøllirnir í Gundadali, innkoyringin er beint við rundkoyringina við Vestara Ringveg/Eystara Ringveg/R.C.Effersøs gøtu. Gundadalshøllin er beint við fótbóltsvøllirnir, nakað longri niðri enn Høllin á Hálsi (Høllin á Nabb). Høllin liggur á horninum við Gundadalsvegin og R.C. Effersøsgøtu. Badmintonhøllin er eisini í sama øki, eitt sindur longri vesturi eftir Gundadalsvegnum, beint áðrenn Heinagøtu.

Fótbóltsvøllirnir í Gundadali
Í Gundadali eru 3 fótbóltsvallir: Niðarivøllur, Ovarivøllur og Tórsvøllur. HB og B36 spæla teirra heimadystir á Ovaravølli í Gundadali. Tórsvøllur verður brúktur til fótbóltslandsdystir og onkuntíð eisini til onnur endamál, eitt nú til stórar konsertir.

Myndir

Útvortis ávísingar
 HB.fo, Havnar Bóltfelag
 B36.fo
 HS.fo, Havnar Svimjifelag
 HBF.fo, Havnar Badmintonfelag
 Kyndil.fo
 Neistin.fo

Tórshavn
Ítróttur í Føroyum
Bygningar
Ítróttarhallir í Føroyum
Bygningar og bygningsverk í Føroyum
Fótbóltsvøllir í Føroyum


Petur Háberg, tónleikari

Petur William Háberg (føddur 8. januar 1982) gjørdist kendur við bólkinum "Bet You Are William". Navnið á bólkinum er eitt orðaspæl upp á enska úttalu av navninum Petur William - Pet-U-R-William. Petur Háberg hevur skrivað sangirnar í "Bet You Are William" og stovnað bólkin.

Systkinabarn Petur Hábergs eitur eisini Petur Háberg, so tí nýtir Petur Háberg viðhvørt millumnavnið William fyri at ikki bland skal koma í.

Eftir tógvið stríð og drúgva skúlagongd, stóð Petur endaliga royndina í juni 2022 og kann nú loksins kalla seg master í sosialvísindi og samfelagsplanlegging.

Slóðir úteftir
PeturMusic á Myspace
Bet You Are William á Facebook
Petur Háberg bjóðar seg fram fyri Tjóðveldi, Tjóðveldi (mai 2015)
Petur Háberg bjóðar seg fram fyri Tjóðveldi, Oyggjatíðindi (mai 2015)

Háberg, Petur
Føroyskir sangarar
Føðingar í 1982


Forrest Gump

Forrest Gump er ein amerikanskur filmur eftir einari skaldsøgu við sama heiti. Winston Groom skrivaði bókina, sum kom út í 1985. Bókin varð gjørd til spælifilm í 1994 við sama heiti, tað var Robert Zemeckis sum gjørdi filmin. Filmurin var ein stór "succes", og gav 677,000,000 $ (3.723.500.000 DDK) í seldum biograf billettum. Filmurin fekk 13 Oscar virðislønir.

Slóðir uttaneftir

Amerikanskir filmar


Høvuðsstaður

Ein høvuðsstaður er vanliga býurin, har stjórnin í einum landi (ella landsparti, t.d. lutstati) hevur sæti . Men tó eru undantøk. Eitt dømi er Holland, har ið høvuðsstaðurin er Amsterdam, men stjórnin hevur sæti í Haag. Í flestum londum er høvuðsstaðurin býurin, har flest fólk búgva, men her eru eisini undantøk. Eitt dømi er USA, har størsti býurin er New York City, men høvuðsstaðurin er Washington DC. Vanliga er høvuðsstaðurin landsins størsti býur og harumfrat búskaparligur og andligur miðdepil. Tórshavn er høvuðsstaður í Føroyum.

Landafrøði


Tennis

Tennis er bóltleikur við lítlum bólti ið verður sligin við kettjara tvørtur um net. Sum einmansleikur el. tvímansleikur. Tennis var upprunaliga eitt margháttligt, franskt spæl, nevnt kongligt- ella rætt tennis. Tennis var fyrstu ferð spælt fyri nærum 1.000 árum síðan. Nútíðartennis verður eisini nevnt vallatennis. Spælt verður á grasvølli, oftast á hørðum vølli sum til dømis leirjørð.

Altjóða tenniskappingar á hægsta stigi verða spældar í USA, Onglandi, Avstralia, Svøríki og Fraklandi. Heimsins bestu tennisleikarar fáa stórar peninganøgdir í vinningi og lýsingaravtalum.

Keldur

Tennis


DR

DR stendur fyri Danmarks Radio. Danska kringvarp/útvarpi.

Danskir tíðindamiðlar


Sagrada Família

Sagrada Família er kirkja í Barcelona í Katelónia, Spania. Kirkjan í Barcelona er millum heimsins kendastu kirkjur, hetta hóast hon ikki er liðug enn. Hon hevur verið í gerð í 125 ár. Kendi spanski arkitekturin, Antoni Gaudí (25. juni 1852 – 10. juni 1926), teknaði kirkjuna, og byggingin byrjaði í 1883. Gaudí doyði í 1926, og fleiri av fremstu innan sponsku mentanarelituna halda, at byggingin skuldi verið steðgað longu tá. Seinastu metingarnar siga, at kirkjan kann verða liðug í 2030.

Ein bólkur við 400 limum úr sponsku mentanarelituni krevur nú, at steðgast skal beinanvegin, tí nógvar broytingar eru framdar, sum sambært teimum ikki eru í tráð við andan hjá Gaudí. Antoni Gaudí tók ætlanir sínar við í grøvina, tá hann í 1926 varð yvirkoyrdur av einum sporvogni og læt lív 74 ára gamal. Síðan hava aðrir arkitektar strevast við at fullføra verkið, men hetta hevur ikki verið lætt, tí Gaudí broytti fleiri ferðir ætlanir sínar. Eisini oyðiløgdu anarkistarnir tekningar undir borgarakrígnum í 30-unum, so arkitektar nú arbeiða við endurskapanum av uppruna tekningunum.

Útvortis ávísing

 Almenn heimasíða

Kelda

 Times Online

Kirkjur


Montpelier

Montpelier er høvuðsstaður í amerikanska stakríkinum Vermont.
Býurin, sum varð grundlagdur í 1787, hevði í 2010 umleið 7.855 íbugvar.
Montpelier, sum er næststørsti býur í Vermont næst eftir Burlington, er eisini minsti høvuðsstaðurin í USA.

Býurin, ið liggur við ánna Winooski, mitt í stakríkinum, er kendur sum ein av vakrastu býunum í Nýonglandi, og fólk í hundraðtúsundatali søkir hagar á hvørjum ári.

Myndir

Sí eisini
 Vermont
 Burlington

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: montpelier-vt.org
Montpelier, wikivoyage.org (á enskum)

Keldur

Býir í Vermont


Jólaaftan

Jólaaftan er 24. desember - dagurin fyri jóladag. Orðið aftan kann bæði merkja kvøld (sbr. da: aften) og dagurin fyri halgidag, td. jólaaftan, nýggjársaftan, páskaaftan og hvítusunnuaftan. Við fyrimynd í hesum orðum er eisini gjørt skemtiorðið budingsaftan, tí onkur skipskokkur altíð hevði buding omaná døgurða sunnudag.

Í Føroyum hevur jólaaftan verið vanligur arbeiðsdagur til klokkan 6 á kvøldi, tá hildið varð heilagt. Vanligt var fyrr at kóka ræstan fisk til døgurða jólaaftan - og summi halda framvegis fæst við henda sið - og haðani er heitið aftansfiskur.

Í nýggjari tíð er vanligt eftir danskari fyrimynd at byrja jólahaldið jólaaftan, so borðreitt verður við eini góðari máltíð, td. kókaðum ella stoktum røstum kjøti, gás ella dunnu og við rísalamande omaná - har mandla er latin í 1 verð, og tann, ið fær hesa mandlu, fær eina mandlugávu.

Sí eisini

 Jesus Kristus
 Jól

Hátíð
Kristindómur
Jól
Stubbar


Betlehem

Betlehem (31° norðurbreidd 35° eysturlongd) (hebraiskt: בית לחם, arábiskt: بيت لحم) liggur á Vestara Áarbakka av Jordanánni í Palestina, umleið fimm kilometrar frá markinum til Ísrael og Jerúsalem. Betlehem varð grundlagdur í bronsualdrinum og var í jarnaldrinum ein stinnur skansi. Býurin varð ein partur
av Jordan í 1950 og hersettur av Ísrael í 1967, tá býurin stóð í búskaparligum blóma av stóra áhuganum fyri og søkjanini til bíbilsku støðini. Hetta broyttist í 1993, tá friðaravtalan millum Ísrael og PLO (Palestinsku Frælsis fylkingina) bar í sær, at Betlehem fór undir palestinska sjálvstýrið.

Kristindómurin byrjaði í Betlehem. Sambært Nýggja Testamenti (Lukasevangeliinum 2, 4-7) er Betlehem Jesu føðibýur og heimstaður hjá Dávids ættini. Jesus sigst vera føddur í eini hellu í býnum. Betlehem hevur í 2012 umleið 29 000
íbúgvar, harav støðugt færri og færri eru kristin, tí tey kristnu í stórum tali flyta úr býnum. Orsøkin er lutvíst sokallaði trygdarmúrurin, sum Ísrael hevur sett upp uttan fyri býin, og lutvíst ósemjur við nýggju palestinsku myndugleikarnar. Í Betlehem eru 20 % av fólkinum kristin í 2012. Fyri nøkrum árum síðani vóru umleið helvtin kristin.

Ferðavinna

Talið á ferðafólkum, sum koma til føðibý Jesusar, Betlehem, økist í stórum. Hetta ber eisini í sær búskaparligan vøkstur í palestinsku sjálvstýrisøkjunum. Í Betlehem er talið av ferðafólki og pílagrímum í 2008 vaksið við 96,5 prosentum í mun til 2007. Meiri enn 1,1 millión ferðafólk hava vitjað býin, og í háárstíðini, sum er um jólini, eru enn fleiri ferðafólk væntandi til Betlehems. Eitt yvirlit yvir teir fyrstu níggju mánaðirnar í 2008, vísir, at árið í ár verður eitt metár, tá talið á vitjandi umræður, síðani tann sokallaða "intifadan" byrjaði í 2000. Sambært ísraelska ferðavinnuráðnum er orsøkin til tann stóra vøksturin í ferðafólkatalinum, at tað hevur verið hampiliga friðarligt í Betlehem síðani 2006, men eisini tí, at tað nú gongur skjótari at koma framvið ísraelsku eftirlitsstøðunum kring býin, og tí er ikki neyðugt at standi í bíðirøðum í tímavís. Saman við Betlehem, er ferðafólkastreymurin til Jeriko eisini vaksin við umleið 46 prosentum síðani 2007. Hesir báðir býirnir verða mettir at vera teir friðarligastu í palestinsku sjálvstýrisøkjunum, og eru lutfalsliga lættir at koma til og frá Jerúsalem.

Sí eisini

 Ísrael
 Jesus Kristus

Asia
Miðeystur
Palestina
Bíbilsk støð


Wham!

Wham! (ofta skriva sum WHAM!) var ein pop bólkur sum bleiv gjørdur í 1981 av George Michael (sí mynd høgrumegin) (f. 25. juni 1963) og Andrew Ridgeley (f. 26. januar 1963). Teir gjørdu millum annað sangin "Last Christmas" (1984). George Michael doyði fyrsta jóladag 2016.

Bretskir tónleikabólkar


Tibia

Tibia er eitt mmorpg spæl, ið er ókeypis. Tibia er gjørt av Cipsoft (úr Týsklandi) í 1997. Tibia er eitt av elstu online spølunum í heiminum. Hetta spælið var sera væl umtókt tey fyrstu árini, men tað et eitt 2D spæl, og síðan eru nýggjari líknandi spøl í 3D komin og vera ofta vald frammum Tibia. Í 2006 kom TibiaMe, ið er fyrsta mmorpg spælið til fartelefonir.

Spøl


Fríðbjørg Jensen

Fríðbjørg Jensen, fødd Hentze, er føroysk songkvinna, fødd 4. desember 1948 í Skopun, búsitandi á Sandi. Fríðbjørg byrjaði ung at fáast við tónleik, og í 1965 var hon við til at stovna tónleikabólkin Snowflakes. Miðskeiðis í 70'unum upplivdi Fríðbjørg eina religiøsa umvending, og tað er serliga fyri kristiliga tónleikin, hon hevur givið út síðani tá, at hon er vorðin kend.

Fríðbjørg hevur verið fyri tí hørðu lagnu at missa 4 av sjey børnum, trý av sjúku og ein son av ferðsluvanlukku. Hetta hevur eisini sett síni spor í tónleik hennara.

Útgávur:

 Barnabønin, 1985
 Himmalvegurin, 1988
 Ein smalur vegur, 1990
 Verndareingilin, 1992
 Míni barndóms jól, 1997
 20 tær bestu, savnsfløga, 2007
 Um tár vóru gull, 2008

Keldur

 Trúboðin nr. 24, 23. desember 2008

Føroyskir tónleikarar
Føðingar í 1948
Føroyskar songkvinnur
Skopuningar
Sandingar


Jólabygd

Hugtakið jólabygd merkir, at tað er ein bygd, har vanligt var fyrr at fara at vitja og at dansa á jólum - 2. jólakvøld var fyrsta dansikvøldið til føroyskan dans. Tá komu fólk úr grannabygdunum á vitjan. Aðrar høgtíðir var so farið til aðrar bygdir at dansa, og soleiðis vóru summar bygdir td. jólabygdir, nýggjársbygdir, trettandabygdir ella kyndilsmessubygdir.

Nakrar jólabygdir:

 Svínoy
 Syðradalur á Kalsoynni (Blankskáli)

Hátíðsbygdir
Jól
Stubbar


Nýggjársbygd

Hugtakið nýggjársbygd merkir, at tað er ein bygd, har vanligt var fyrr at fara at vitja og at dansa  nýggjársaftan. Tá komu fólk úr grannabygdunum á vitjan. Aðrar høgtíðir var so farið til aðrar bygdir at dansa, og soleiðis vóru summar bygdir td. jólabygdir, nýggjársbygdir, trettandabygdir ella kyndilsmessubygdir.

Hósvík var til dømis nýggjársbygd, og tá komu fólk úr grannabygdunum til Hósvíkar at dansa, men eisini so langt burturi sum úr Leynum og Kvívík. Í Norðuroyggjum vóru Viðareiði og Kunoy nýggjársbygdir. Í Eysturoy vóru Funningur og Lamba nýggjársbygdir og í Norðstreymoy vóru Haldórsvík og Hósvík nýggjársbygdir. Um hetta fyribrigdið skrivar Sámal Johansen t.d. í bók síni Á bygd fyrst í tjúgundu øld (Vágur 1970) soleiðis: Nýggjárið var størsta høgtíðarhald í Vík. Tá komu fólk úr øllum bygdum í Norðstreymoy og úr bygdunum á Eystruoynni í Sundalagnum: Eiði, Gimbrunum, Svínáum, Norðskála, Oyri og Selatrað, fólk kom frá Gjógv og úr Funningi og eisini úr bygdum, sum vóru longri burtur t.d. úr Oyndarfirði og úr Gøtu. Eg visti, at skiparar, sum plagdu at fara um oyggjarnar at biðja fólk hesa árstíðina, ofta løgdu leiðina til Víkará nýggjárinum, ja, teir komu líka úr Suðuroy."

Nakrar nýggjársbygdir:

 Hósvík
 Haldarsvík
 Viðareiði
 Kunoy
 Funningur
 Lamba

Keldur:
Janus Mohr: "Veturin var veitslutíðin", Dimmalætting 28. desember 2012
Robert Joensen: Høgtíðir og veitsluhald á vetri. Klaksvík 1974 (112 síður)

Hátíðsbygdir


Sundalagið

Sundalagið kallast undir einum bygdirnar fram við sundinum millum Eysturoy og Streymoy av Eiði eysturoyarmegin til Hósvíkar streymoyarmegin. Hesar bygdir eru allar uttan Eiði savnaðar í Sunda kommunu. Syðri partur av sundunum, har fjørðurin breiðkast við Veðranes, kallast Tangafjørður, møguliga eftir Raktanga, sum stingur suður í fjørðin. Sunnast í Tangafirði eru Flesjarnar.

Bygdir í Føroyum
Eysturoy
Streymoy


Trettandabygd

Hugtakið trettandabygd merkir, at tað er ein bygd, har vanligt var fyrr at fara at vitja og at dansa á trettanda, tað er 6. januar. Tá komu fólk úr grannabygdunum á vitjan. Aðrar høgtíðir var so farið til aðrar bygdir at dansa, og soleiðis vóru summar bygdir td. jólabygdir, nýggjársbygdir, trettandabygdir ella kyndilsmessubygdir. Í Kunoynni var til dømis nú avtoftaða bygdin Skarð  trettandabygd. Grannabygdin Kunoy vestantil á oynni var nýggjársbygd og triðja bygdin á oynni, Haraldssund, var kyndilsmessubygd.

Soleiðis var td. Svínoy jólabygd, Viðareiði var nýggjársbygd, á Kirkju í Fugloy var trettandabygd, og í Múla Kyndilsmessubygd.

Í Sandoynni var Húsavík kyndilsmessubygd. Grannabygdirnar Skálavík, Dalur og Sandur munnu so hava verið jólabygd, nýggjársbygd og kyndilsmessubygd (?)

Nakrar trettandabygdir:

 Kirkja
 Skarð
 Árnafjørður
 Tjørnuvík

Hátíðsbygdir


Kyndilsmessubygd

Hugtakið kyndilsmessubygd merkir, at tað er ein bygd, har vanligt var fyrr at fara at vitja og at dansa á kyndilsmessu, 2. februar. Tá komu fólk úr grannabygdunum á vitjan. Aðrar høgtíðir var so farið til aðrar bygdir at dansa, og soleiðis vóru summar bygdir td. jólabygdir, nýggjársbygdir, trettandabygdir ella kyndilsmessubygdir.

M.a. Haraldssund, Eiði og Gøta vóru kyndilsmessubygdir. Á Eiði verður hetta framvegis hildið við at Dansifelagið á Látrinum fær vitjan av øðrum dansifeløgum á kyndilsmessu.

Nakrar kyndilsmessubygdir:

 Haraldsund
 Múla
 Eiði
 Gøta (?)
 Saksun

Hátíðsbygdir


Snowflakes

Snowflakes kallaðist tónleikabólkur, sum Fríðbjørg Hentze (seinni Jensen) og Halltóra Stórá úr Skopun og Randi Thomasen úr Sandavági myndaðu í 1965 og eina tíð fram. Tær sungu og spældu til dans, m.a. í Sjónleikarhúsinum í Havn.

Tær góvu í 1966 út eina stakplátu við tveimum sangum á. Sangirnir eru "Tvey hjørtu, tveir skuggar, tvey andlit" og "Í dag". Fríðbjørg hevur sjálv føroyskað báðar sangirnar.

Keldutilfar

Føroyskir tónleikabólkar


Barsskor

Barsskor var navnið á einum deksbáti, bygdur á Akranesi í Íslandi í 1929. Frá umleið 1960 og fram til 19. apríl 2005 røkti hann regluligu rutusiglingina úr Klaksvík til Kalsoynna. Fyrru árini var siglt av Klaksvík til Oyndarfjarðar, Elduvíkar og Funnings umframt allar bygdirnar í Kalsoynni og Kunoynni. Tá var siglt bygd av bygd: Av Klaksvík til Syðradals, síðani til Húsar, so eystur um Kalsoyarfjørð aftur til Kunoyar og so vestur um fjørðin aftur til Mikladals og at enda norður á Trøllanes - um tað viðraði. Innaftur til Klaksvíkar gekk rutan somu leið, men tá var ikki farið á allar bygdir, uttan so fólk skuldi umborð.  So hvørt sum vegasambandið batnaði minkaði siglingin, og seinastu árini var bara siglt millum Klaksvík og Syðradal. Tá nýggj ferjulega varð tikin í brúk í Knúksdali á Kalsoynni, fór strandfaraskipið Sam at røkja siglingina, og Barsskor var lagdur.
Eftir at Barsskor var lagdur, var avgjørt at selja bátin til Akranesar, sum er vinarbýur við Klaksvík, fyru 1 krónu. Báturin var tó liggjandi, og 12. desember 2008 var hann upphøgdur í loyndum norðuri á Strond á Borðoynni og burturbeindur - hóast aðrir áhugaðir keyparar høvdu latið boð inn fyri at varðveita bátin. Tað var Føroya Landsstýri, sum umvegis Strandfaraskip Landsins átti Barsskor.

Kelda:

 Norðlýsið

Ferðamannaskip
Strandfaraskip landsins


Føroya Landsstýri

Føroya Landsstýri - ella í dagligari talu bara Landsstýrið, kallast føroyska stjórnin. Landsstýrið er hægsti umsitingarligi myndugleiki í Føroyum. Sambært lóg um stýrisskipan Føroya, sum kom í gildi á ólavsøku 1995, er lóggávuvaldið í yvirtiknum málum hjá løgtingi og løgmanni í felag. Landsstýrismenn og -kvinnur hava ymisk málsøki undir sær og eru ovasti myndugleiki í aðalráðunum. Eitt sindur ymiskt er frá einum landsstýri til annað, júst hvussu málsøkini verða býtt og talið á aðalráðum kann eisini broytast. Onkuntíð verða ráð løgd saman og onkuntíð verður eitt aðalráð býtt sundur í tvey, sum tað t.d. hendi í 2008, tá Almanna- og Heilsumálaráðið fóru sundur í Almannamálaráðið og Heilsumálaráðið. Ovasti landsstýrismaðurin, sum er leiðari fyri landsstýrið, kallast Løgmaður, hann hevur skrivstovu á Løgmansskrivstovuni úti á Tinganesi.

Aðalráð 2008-2011

Í 2008 til 2011 vóru níggju aðalráð, tey vóru hesi:

Løgmansskrivstovan
Fíggjarmálaráðið
Vinnumálaráðið
Mentamálaráðið
Innlendismálaráðið
Heilsumálaráðið
Almannamálaráðið
Fiskimálaráðið
Uttanríkisráðið

Løgmans- og landsstýrissessir 2008-2011

Løgmaður
Landsstýrismaður í fíggjarmálum (fíggjarmálaráðharri)
Landsstýrismaður í vinnumálum (vinnumálaráðharri)
Landsstýrismaður í mentamálum (mentamálaráðharri)
Landsstýrismaður í innlendismálum (innlendismálaráðharri)
Landsstýrismaður í heilsumálum (heilsumálaráðharri)
Landsstýrismaður í almannamálum (almannamálaráðharri)
Landsstýrismaður í fiskivinnumálum (fiskimálaráðharri)
Landsstýrismaður í uttanríkismálum (uttanríkisráðharri)

Tá kvinnur eru landstýrisfólk verða tær oftast umrøddar í kvennkyn sum Landstýriskvinna í t.d. almannamálum.

Stjórnir í Føroyum síðan 1948

Sí eisini
 Landsstýri síðan 1948

Ávísingar úteftir

Løgmansskrivstovan.

Føroyskur politikkur
Føroyskar stjórnir


Faith (hundur)

Faith (føddur desember 2002 í USA) er einasti hundur í heiminum, ið gongur á tveimum beinum. Faith varð føddur við bert einum frambeini, og tá hann bert var sjey mánaðir gamal, mátti hetta beinið takast vegna sjúku. Sambært tíðindastovuni AP er hann einasti hundur í heiminum, ið gongur á tveimum beinum.

Húsdjór
Súgdjór


Boise

Boise er høvuðsstaðurin og størsti býurin í Idaho, USA. Hann hevur umleið 205 671 íbugvar (2010) og var grundað 1863. Navnið Boise kemur úr fronskum boisé, sem merkir gróðurseta trø.

Sí eisini
 Idaho
 Sambandsríki Amerika

Ávísingar úteftir
Heimasíða: cityofboise.org
 Boise, Idaho, wikivoyage (á enskum)

Keldur

Býir í Idaho


Mississippiá

Mississippiá er, tá ið greinin Missouriá verður uppíroknað, longsta á í heiminum, 7000 km. Missouriá kemur heilt vestan úr Klettafjøllum. Um várarnar, tá ið tað fer at toya í fjøllunum, er ofta so nógv vatn í henni, at áin tekur ikki ímóti, men fer yvir bakkarnar og ger stóran skaða. Til at forða fyri hesum hava teir nú grivið fleiri stórar gryvjur frá ánni og gjørt byrgingar í støðum.

Ein onnur grein hjá Mississippiá er Ohioá, sum kemur eystanífrá, hon førir eisini heilt nógv vatn við sær. Í hesa á rennur aftur ein á, sum eitur Tennesseeá.

Áir í USA
USA


Hundur

Hundur (frøðiheiti - Canis lupus familiaris) er tamt ránsdýr av hundaætt vanliga havt sum húsdýr.

Sí eisini
 Faith (hundur)

Súgdjór
Húsdjór


Eysturkommuna

Eysturkommuna er kommuna í Eysturoy, ið varð til tá Leirvíkar og Gøtu kommuna løgdu saman 1. januar 2009. Í 2012 eru 2003 fólk skrásett at búgva í kommununi, og er hetta størsta fólkatalið, ið nakrantíð er skrásett í kommununi. Frá 1. januar 2009, tá Eysturkommuna varð sett á stovn, og fram til juli 2012, hevur fólkavøksturin verið 2,3 %, har sama tíðarskeið einans var 0,44 % fólkavøkstur fyri alt landið. Talan er um ein støðugan fólkavøkstur. Frá 1985 til 2012, er fólkatalið í kommununi vaksi við 13,9 %. Samanbera vit við fólkavøksturin í øllum landinum, so hevur fólkavøksturin sama tíðarskeið verið 6,7 % fyri alt landið. Frá 1. januar 2009 til 1. juli 2012 hava bert 5 kommunur havt fólkavøkstur. Tær eru Tórshavnar, Runavíkar, Sunda, Hovs og Eysturkommuna. Fólkavøksturin í Tórshavnar kommunu hetta tíðarskeiði hevur verið 1,6 %, har vøksturin í Eysturkommunu hevur verið 2,3 %.

Kommunur í Føroyum


Vága kommuna

Vága kommuna varð til 1. januar 2009, tá Miðvágs og Sandavágs kommunur løgdu saman í eina kommunu.

Slóðir
Vága kommuna

Kommunur í Føroyum


Heri Joensen

Fleiri persónar eita Heri Joensen. Meinar tú:

 Heri Joensen (tónleikari)
 Heri Joensen (prestur)


Heri Joensen (prestur)

Heri Joensen er prestur, ættaður úr Svínoy. Hann starvast við Vesturkirkjuna í Havn. Árini 1989-1998 starvaðist hann sum prestur í Vági og í kirkjunum í Suðuroyar Syðru Sókn.

Keldur

Prestar í Føroyum


Vesturkirkjan

Vesturkirkjan er ein kirkja í vesturbýnum í Havn - á horninum millum Jóannesar Patursonargøtu og Frælsið. Kirkjan er bygd í fyrru helvt av 1970-árunum og vígd í 1975. Vesturkirkjan er hægsti bygningur í Føroyum. Sambært mátingum sum Matrikulstovan hevur gjørt 23. mai í 2002, er hæddin 40,90 m. yvir lendinum har tornið stendur.

Slóðir

 Folkakirkjan.fo - Vesturkirkjan

Kirkjur í Føroyum


Cheyenne, Wyoming

Cheyenne er høvuðsstaðurin og størsti býur Wyomings og hevur umleið 59 túsund íbugvar.
Cheyenne gjørdist høvuðsstaður í stakríkinum Wyoming í 1867.
Býurin, sum liggur ytst í landsynningshorninum av Wyoming, er handils- og samferðslumiðdepilin í stakríkinum.

Cheyenne er millum annað nevnd í sanginum "I Can Still Make Cheyenne" hjá George Strait (1996).

Myndir

Sí eisini
Sambandsríki Amerika
Wyoming

Ávísing úteftir
 Heimasíða: cheyennecity.org

Keldur

Býir í Wyoming


SS Westerbeek

Westerbeek var ein hollendskur eysturindiafari, sum 2. september 1742 á veg til Hollands kom í tætta toku í Atlantshavinum og fór av kós. Westerbeek sigldi á land sunnan fyri Lopranseiðið, Suðuroy. Tað var tá í tíðini neyðugt at síggja sólina ella stjørnurnar fyri at kunna staðfesta hvussu norðaliga ella sunnaliga ein var staddur, men Westerbeek sá ikki sólina í 11 dagar, og tí visti skiparin ikki hvar hann var staddur, tá teir sigldu á land. Skipið gjørdist vrak. Hetta var 6. ferðin hjá Westerbeek til Eysturindia.

Westerbeek var 650 tons til støddar og bygt í 1722 í Hollandi. Tað var 145 føtir langt og hevði tvey dekk.

Á hesari ferðini heim var skiparin Herman Schutte ("Hermanus Schutten"). Í lastini var vanliga te, kaffi, pipar og onnur kryddaríir. Ferðin til Eysturindia kundi taka upp til eitt heilt ár, og skipini vóru ofta fleiri ár burturi, áðrenn tey komu heim aftur.

Tann 2. september 1742 um hálvgum ellivu tíðina á kvøldi siglir Westerbeek á land sunnan fyri Lopranseiðið og søkkur millum 4 sker og land. 10 av manningini komu ikki úr koyggjuni, av tí at teir vóru so sjúkir, tríggir vóru deyðir á ferðini og jarðaðir í sjónum. 81 av manningini bjargaðu sær í  land á undurfullan hátt, men ein av teimum fall í berginum og doyði, sostatt komu 80 livandi frá vanlukkuni. Teir 80 vórðu fluttir til Havnar í smábátum, og tað tók fleiri dagar. Í Skúvoy vórðu teir illa móttiknir og sendir avstað til Sands, har teir vórðu væl móttiknir. Úr Skálavík heldur leiðin til Kirkjubøar, men har var sum í Skúvoy, teir vórðu settir í bátarnar kaldir og svangir og førdir til Havnar uttan at fáa vátt ella turt.

Í Havn lógu tvey skip klár at fara til Danmarkar, og ætlanin var at øll manningin skuldi fara við hesum skipum av landinum, men skipararnir noktaðu at taka so nógvar sjómenn umborð, men 10 sluppu avstað, meðan hinir 70 vóru eftir í Føroyum allan veturin.

Nógvar søgur hava gingið á mannamunni um hesar menn, at teir fingu børn í Føroyum, og at nakrir av teimum vóru eftir í Føroyum, men her eru eingi prógv. Tó stendur fast, at ein av manningini Joseph Gervording var eftir og giftist við fútadóttrini Marionnu, hesin Gervording fekk trý børn í Føroyum, men eingin av hesum fingu børn. Síðan er tað ein gift kona sum tænir í Lamba, hon fær tvillingar við einum av manningini, men tey doyggja øll trý í skalvalopinum norðuri í Gerðum í Klaksvík í 1745.

Og at enda er tað ein genta í Vágum, sum fær eina gentu við Berent Schouten, timburmanni á Westerbeek. Henda dótturin fær navnið Sunneva Berntsdatter, og eftir hana eru nógvir eftirkomarar, og teir eru teir einastu skrásettu eftirkomararnir í Føroyum frá Westerbeek.

Myndasavn

Bøkur
 Mathias Lassen: Westerbeek ISBN 978-99918-3-256-2, Forlagið Undir Rókunum, 2008. 288 s.

Ávísingar úteftir
 Kim Simonsen: Eysturindiafarin Westerbeek, stamps. fo
 Mathias Lassen, Jeanette við Sandá Lassen: Westerbeek, bms.fo
 Martha Reijmers: De ondergang van het VOC schip Westerbeek (1742) voor de kust van de Faeröer eilanden, historiek.net
 Westerbeek, huygens.knaw.nl
 Westerbeek (1722), vocsite.nl
 Scheepsgegevens - Westerbeek - 1722, vocsite.nl
 Westerbeeks forlis, forum.faroe-islands.de

Føroya søga
Westerbeek
Burturgingin skip og bátar
Vanlukkur á sjónum


William Cameron Townsend

William Cameron Townsend (9. juli 1896 - 23. apríl 1982) var ein amerikanskur prædikurmaður og trúboðari. Hann hevur eisini grundaði Wycliffe Bible Translators og Summer Institute of Linguistics í Arkansas í USA.

Útvortis avísing

 Official site of Wycliffe International
 SIL international

Townsend, William Cameron
Townsend, William Cameron


HUXA

HUXA er ungmannafelagið hjá Fólkaflokkinum. HUXA stendur fyri "Høgravendur Ungdómur X við A". Felagið stuðlar móðirflokkinum, men er eitt sjálvstøðugt felag og hevur tískil eisini sín egna politikk innan ymisku samfelagsøkini. HUXA er eitt liberalt, konservativt og demokratiskt ungmannafelag.

Nevnd
Nevndin síðan aðalfundin 9. februar 2016:

 Formaður: Eyðun Poulsen
 Næstformaður: Tummas J. Larsen
 Skrivari: Kirstin H. Hansen
 Kassameistari: Helgi Debes Michelsen
 Nevndarlimur: Eyðun Hansen
 Eykanevndarlimur: Fríðgerð Thomsen
 Eykanevndarlimur: Arni Rasmussen

Slóðir úteftir
 Heimasíða hjá HUXA
 MySpace - HUXA
 Facebook - HUXA
 Fólkaflokkurin.fo - HUXA

Politikkur
Føroysk politisk ungmannafeløg


Spiritualized

Spiritualized er ein bretskur bólkur, sum varð stovnaður í 1990. Oddamaðurin er Jason Pierce. Jason Pierce er føddur í Onglandi í 1965. Hann spældi áður í sýruta, psykedeliska rokkbólkinum Spacemen 3, saman við m.ø. Peter Kember.

Spacemen 3 varð upployst eftir at sambandið millum oddamenninar báðar, Peter Kemble og Jason Pierce, slitnaði. Bassleikarin, Will Carruthers, trummuspælarin, Jonny Mattock og gittarleikarin Mark Refoy, sum høvdu verið við í Spacemen 3, gjørdu av at stovna ein bólk. Teir fingu sammført Jason Pierce at koma við, saman við vinmanninum Steve Evans. Bólkurin fekk navnið Spiritualized eftir einum teksti, sum stóð á einum merki á eini fløsku av Pernod.

Orsaka av sáttmála, mátti bólkurin í fyrstani útgeva undir navninum Spacemen 3, tí at so nógvir av limunum eisini høvdu mannað tann bólkin. Fyrsta útgáva var eitt lánilag frá The Troggs, "Any Way That You Want Me". Hetta staðfesti samstundis upploysnina av Spacemen 3, og Spiritualized kundi byrja.

Spiritualized hevur síðani stovnanina skift manning út í heilum. Bert Jason Pierce er eftir av upprunaligu manningini. Hann er samstundis eisini tann treytaleysa snúningsásin í bólkinum. Tað er hann sum skrivar allan tónleikin, tekstirnar og syngur hann eisini. Spiritualized hava givið út 5 fløgur. Tann kendasta og eisini mest viðurkenda av ummælarum og øðrum, er útgávan frá 1997, "Ladies and Gentlemen, We Are Floating In Space", sum m.a. varð kosin ársins fløga í 1997 av tónleikasíðuni NME (The New Musical Express).

Fyrsta útgávan undir navninum Spiritualized var í 1992. Hetta var fløgan "Laser Guided Melodies". Næsta fløgan "Pure Phase" kom út trý ár seinni, og tóktist bólkurin at hava staðfest sín eyðkenda tónleikastíl. Tónleikaliga hava allar útgávurnar hjá Spiritualized innihildið elementir av droni (sum eru langir tónar ið sveima aftanfyri allan tónleikin), shoegaze (seinur, tungur tónleikur, sum hevur fingið navnið av, at tónleikararnir hava lyndi til at standa og hyggja beint niður framman fyri sær, meðan teir spæla).

Gjøgnumbrotsútgávan, "Ladies And Gentlemen, We Are Floating In Space", sum var triðja útgávan, bar brá av íblástri úr afrikanskum-amerikanskum gospel tónleiki og blues, og hevur hesin íblástur verið á hóma í útgávunum síðani. Eisini hoyrdist tann sokallaði "walls of sound" dámurin í framleiðsluni. Hesin verður tilskrivaður Phil Spector og Brian Wilson, ið báðir nýttu hetta, til tess at geva tónleikinum ein íbirtan stórleika.

Hetta merktist serliga á fjórðu fløguni "Let It Come Down", har tað sveimandi, dronkenda og pompøsa spælið var í hæddini. Fleiri enn 120 tónleikarar vórðu nýttir til hesa fløga. Løg sum "Stop Your Crying", "Come Together" "Won’t Get To Heaven (The State I’m In)" eru góð dømi um henda stórleika. Fimta útgávan, "Amazing Grace" fór so í hina grøvina, og var hon nógv naknari og bar í størri mun brá av tí meiri rokk og blues kenda. Fimta útgávan, "Amazing Grace", kom út í 2003.

Útgávur

 Lazer Guided Melodies (1992)
 Fucked Up Inside (1993)
 Pure Phase (1995)
 Ladies and Gentlemen We Are Floating in Space (1997)
 Live at the Royal Albert Hall (1998)
 Let It Come Down (2001)
 Amazing Grace (2003)
 Songs in A&E (2008)

Ávísingar úteftir

 Spiritualized- Almenn heimasíða

Bretskir tónleikabólkar


Spacemen 3

Spacemen 3 var ein tónleikabólkur, sum gjørdist heilt stórur í bretsku undirgrundini, men fekk ongantíð nakað heimsgjøgnumbrot. Til hetta var tónleikurin ov sýrutur.

Bretskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Yes Man

Yes Man er ein amerikanskur skemtifilmur úr 2008. Høvuðsleikarar í filmurin eru Jim Carrey, Zooey Deschanel, Terence Stamp, Bradley Cooper, Danny Masterson, Sasha Alexander og Molly Sims. Filmurin er um ein, sum setir sær fyri at siga ja til alt, hann verður biðin um í eitt heilt ár. Filmurin fær ikki tey heilt stóru ummælini, men hóast er filmurin, sambært listanum hjá altjóða filmsdátugrunninum, ovast á rókini.

Keldur

 Atlantis
 Wikipedia
 Vágaportalurin

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða

Amerikanskir filmar


Robert Mugabe

Robert Gabriel Mugabe (føddur 21. februar 1924 í Kutama í Suðurrhodesia, deyður 6. september 2019 i Singapor)
var ein afrikanskur statsleiðari og einaræðisharri. Hann var forseti í Simbabvi frá 1987 til 2017.

Í 1980 gjørdist Mugabe forsætisraðharri í Simbabvi. Í 1987 varð hann valdur sum fyrsti fólkaræðisliga valdi forsetin, og Simbabvi var saman við Mugabe hálovað av altjóða miðlum í áravís sum eitt afrikanskt mynsturland. Men Mugabe toldi illa at tapa. Hann noktaði at lata landið frá sær aftur og byrjaði ístaðin at ognartaka alla jørð, sum útlendingar átti í Simbabvi. Jørðina gav hann sínum viðhaldsfólkum, sum um sama mundið forfylgdi og myrdi frá hond. Fólk í túsundtali eru flýggjað undan Mugabe seinnu árini. Síðani 1988 er miðallivialdurin í Simbabvi lækkaður frá 62 ár til 38 ár.

Hin 21. november 2017 fór Mugabe frá sum forseti, hann var tá 93 ára gamal. Tað hendi eftir at hann hevði sitið í húsavarðhaldi í nakrir dagar. Seinni gjørdist hann sjúkur og varð innlagdur í sjúkrahúsi í Singapor til serviðgerð í April 2019.

Ávísingar úteftir
Fyrrverandi forsetin í Simbabvi deyður, kvf.fo, 6. sept. 2019
Robert Mugabe deyður, vp.fo
Obituary: Robert Mugabe, Zimbabwe's first post-independence leader, bbc.com (á enskum)

Keldur

Simbabvar
Politikarar
Statsleiðarar
Einræðisharrar


Knút Háberg Eysturstein

Knút Háberg Eysturstein (f. 1980) er ein føroyskur tónleikari, sangskrivari, diskari, tónleikafrøðingur og námslektari á Fróðskaparsetri Føroya.

Lívsleið innan tónleik
Síðani 2004 hevur Knút verið virkin í soloverkætlan í egnum navni, umframt at hann hevur leikt í bólkum og verkætlanum sum Konni Kass, Svartmálm, Silvurdrongur, Sakaris, Hogni, Anders Riis, Kata v.fl. Knút gjørdi av fyrstan tíð vart við seg sum gittarleikari í bólkinum Marigold (1999-2003), ið spratt úr Grót umhvørvinum.  Í 2003 gjørdist bólkurin Gestir (2002-2007) vinnari av Prix Føroyar. Árið eftir kom fyrsta solofløgan hjá Knúti; Havsglóð, ið var framleidd av Allan Tausen og Knúti. Frá 2006-2009 var Knút vertur í tónleikasendingini Rokkstovan. Rasmus Rasmussen, sáli, var upprunaliga vertur. Knút hevur diskað síðani 2006. Sum diskari var hann partur av átakinum Undirbeat frá 2007-2010. Í dag er hann fastur fúsur í Sirkus í Vágsbotni undir heitinum übernörd.

Í 2006 var Knút tangentleikari á tveimum fløguútgávum. Gestir góvu út fløguna Burtur frá Toftunum og spældu í Føroyum, Danmark og Íslandi. Marius góvu út fløguna The Sky Is Our Home og spældu í Føroyum og Íslandi. Í mai 2008 fór Knút í Lundgaard Studios, DK at taka upp til næstu plátuna. Við honum vóru Bogi á Lakjuni (gittar, produktión), Jens L. Thomsen (bass, upptøka, ljóðbland) og Høgni Lisberg (trummur).  Úrslitið gjørdist The Desert Holds A Flower, ið kom út á Plátufelagnum Tutl í 2009.
Í 2011 fór Knút undir sína triðju solo útgávu, hesuferð við Jens L. Thomsen sum framleiðara. Plátan fekk heitið On High og var útgivin í juli 2013. Í juni 2014 kom fyrsta plátan hjá Tuxedo Rebels, ið er tvíbólkurin hjá Knúti og Peturi Pólsyni.

Á vári 2015 gjørdist Knút tangentleikari í bólkinum hjá Konni Kass (sang, saksofon). Hinir tónleikararnir eru Per I. Højgaard Petersen (trummur) og Torleik Mortensen (bass). Bólkurin gav debutplátuna Haphe út í november 2016. Í samband við útgávuna fór bólkurin á konsertferðir í Føroyum og Evropa. Á vári 2016 stovnaðu Benjamin Petersen (sang, gittar), Knút H. Eysturstein (gittar, tangentar), Torleik Mortensen (bass) og Per I. Højgaard Petersen (trummur) black/doom bólkin Svartmálm, ið vann Wacken Metal Battle Føroyar 2016. Svartmálm spældi á Wacken Festivalinum í Týsklandi í 2016 og á Spot Festival í 2017. Svartmálm útgav debut plátuna "Svartmálm" á plátufelagnum Tutl í februar 2018. Konni Kass og bólkurin eru í løtuni í holt við upptøkurnar til næstu plátuna við Jens L. Thomsen sum framleiðara.

Útgávur

Egnar útgávur
 2004 - Knút Háberg Eysturstein Havsglóð
 2009 - Knút The Desert Holds A Flower
 2013 - Knút On High. Útgávudagur 11. juli.
 2021 - Knút Villiniborg (staklag). Útgávudagur 9. juli.
 2021 - Knút Himnafar (staklag). Útgávudagur 1. oktober.
 2022 - Knút Ogn (staklag, orð eftir Regin Dahl (1918-2007)). Útgávudagur 28. januar.

Tónleikari  á hesum útgávum
 2005 - Petur Pólson Koma (keys, gittar, co-sangskrivari)
 2006 - Gestir Burtur frá Toftunum (keys)
 2006 - Marius The Sky Is Our Home (keys)
 2009 - Petur Pólson Tokyó (keys, gittar, co-sangskrivari)
 2011 - Høgni Reistrup Samrøður við Framtíðina (keys)
 2013 - Høgni Lisberg EP (synth á 'Minnið')
 2013 - Allan Tausen Unknown (hammond orgul)
 2014 - Tuxedo Rebels Sometimes The World Is Dark (framleiðari, co-sangskrivari, tónleikari)
 2014 - Orka Leipzig (kór á lagnum 'Black Ice Age')
 2014 - Ave Benjamin Petersen & Ave Petur Pólson Ave (keys)
 2014 - Høgni Lisberg Call For A Revolution (keys, co-arrangør)
 2015 - Altverkið EP (keys)
 2016 - Konni Kass Haphe (keys, co-sangskrivari, co-arrangør)
 2017 - Anders Riis Alt Væk (keys)
 2017 - Lea Kampmann Common Blue EP (co-framleiðari, synth)
 2018 - Svartmálm Svartmálm (co-framleiðari, co-sangskrivari, gittar, keys)
 2018 - Sawdust & Rust Leaving A Memory (keys)
 2019 - Lea Kampmann Sail (single) (co-framleiðari, synth)
 2020 - Anders Riis Opdrift (keys)
 2021 - Konni Kass Diplopia (keys, co-arrangør)

Bókaútgávur
 2019 Heimurin, ið hvarv - útlagna sangtónaskaldið Regin Dahl og føroyska tjóðin, Vestmanna: Sprotin.

Ritgerðir og greinir
 2018 "Tónar av manna munni - um tað siðbundna í samtíðini", í: Frændafundur 9, Hugvísindastofnun Háskóla Íslands, s. 199-210.
 2016 "Upptøkur í hundrað ár - um innsavnan av siðbundnum tónleiki í Føroyum", í: Varðin Mentanarrit, 83 nr. 1, s. 129-140
 2015 "Færøsk kædedans - at opføre nationen?" (fyrilestur/paper), Kvæðaráðstevna/Ballad Conference, Norðurlandahúsið juli 2015
 2014 "Regin Dahl - tónaskald í útlegd", í: Sosialurin 9, 12. desember 2014
 2014 Regin Dahl og Færøerne - Komponisten Regin Dahl og færøsk identitetsdannelse, kandidat/M.A. ritgerð á Københavns Universitet, Institut for Kunst og Kulturvidenskab
 2010 Black metal, religion og liminalitet, B.A. ritgerð á Københavns Universitet, Institut for Kunst og Kulturvidenskab

Keldur

Slóðir
Bandcamp.com hjá Knút Háberg Eysturstein
Facebook hjá Knút Háberg Eysturstein
Bloggur hjá Knút Háberg Eysturstein
 MySpace.com Knút Háberg Eysturstein
 Music.fo um Knút Háberg Eysturstein

Føroyskir tónleikarar
Føroyskir guitarleikarar
Føroyskir mannligir sangarar
Gøtufólk
Føðingar í 1980


Bouvetoy

Bouvetoy er ein lítil oyggj í Antarktis sum hoyrir til Noreg (hjáland). Landaøki er 49 ferkilometrar. Bouvetoyggin liggur á næstan sama breiddarstigi sum Føroyar, men bara á syðru hálvu. Hóast tað er kalt, er havið kring oynna ríkt og føðir kópar, pingvinir og fugl, sum halda til á oynni. Onki fólk býr har. Bouvetoy er heimsins mest fjarskotna óbygda oyggj og er í Suðuratlantshavinum. Temperatururin liggur undir frostmarkinum meginpartin av árinum, og har er nógvur vindur bæði dag og nátt.

Sí eisini

 Noreg

Noreg
Oyggjar
Hjálond


Alatri

Alatri (italskt: Alatri) er ein býur í Italia. Býurin liggur í landslutinum Frosinone í Lazioregiónini, við umleið 30.000 íbúgvum, og liggur umleið 90 km sunnan fyri Rom. Alatri er kendur fyri sín Megalit Akropolis.

Vitjanarverd støð
 Acropoli
 Piazza San Maria Maggiore[
 Basilica di San Paolo
 Chiesa di Santa Maria Maggiore
 Chiesa di San Sebastiano
 Chiesa di San Francesco
 Palazzo Gottifredo
 Palazzo Conti Gentili

Myndir

Býir og bygdir í Italia


Joel Osteen

Joel Osteen er føddur 5. mars 1963 í Houston, Texas. Hann er pastorur í Lakewood Church í Texas, sum er størsta samkoman í USA. Osteen er eisini rithøvundur og hevur skrivað 3 bøkur:  "Your Best Life Now: 7 Steps to Living at Your Full Potential" (2004), "Become a Better You: 7 Keys to Improving Your Life Every Day" (2007) og "It's Your Time" (2009).

Í 1984 giftist hann við Victoria Iloff Osteen (f. 1961). Tey eiga tvey børn, Jonathan- og Alexandra Osteen. Hann býr nú í Houston í Texas.

Amerikanskir rithøvundar


Asterix

Asterix er ein fronsk teknirøðshetja og høvuðspersónur í teknirøðini Asterix. Søgurnar handla um Asterix, sum er galli (rómverskt heiti á keltum í Fraklandi, Onglandi og í landnyrðingspartinum í Spania), og fylgja vit honum og vinfólkum hansara í lítlu bygd teirra, ímeðan tey, ímillum onnur ævintýr, berjast ímóti Cæsar og rómarunum, sum royna at yvirtaka land teirra. Upprunaligi rithøvundurin til teknirøðina Asterix var René Goscinny, sum eisini skrivaði fleiri aðrar kendar teknirøðir sum Lucky Luke, Iznogood og Umpa-pa. Albert Uderzo teknaði tær fyrstu 34 bøkurnar í høvuðsrøðini um Asterix. Tá Goscinny doyði í 1977, helt Uderzo fram sum rithøvundur frá søgu nr. 25. Bróðir Alberts, Marcel Uderzo, hevur teknað søguna Les Douze Travaux d'Astérix, ella Asterix hertekur Rom, sum søgan nokk hevði itið á føroyskum.
Fyri nøkrum árum síðani legði Albert Uderzo frá sær, og nú skrivar Jean-Yves Ferri søgurnar og Didier Conrad teknar tær.

Tíverri eru søgurnar um Asterix enn ikki umsettar til føroyskt, men tær fáast á øllum hinum norðurlendsku málunum.

Teknisøgur

Ikki allar søgurnar blivu útgivnar í somu raðfylgju í Skandinavia sum upprunaliga; tá er danska, norska og svenska nummarið sett í klombrum eftir heitið. Frá 2021 og fram verða søgurnar útgivnar á donskum í rættari raðfylgju. Ikki allar søgurnar eru givnar út á íslendskum; tá er - sett í teigin.
Allar søgurnar eru givnar út í Skandinavia í skreytheftum, men harafturat eru tær í tveimum ella trimum umførum savnaðar í bøkur.

Í 1980'unum komu allar táverandi søgurnar (1-27 og serhefti) út í 7 bókum á øllum trimum skandinavisku málunum. Á donskum nevndist bókarøðin Asterix luksusbind.

Frá 2001 til 2006 komu allar táverandi søgurnar út í so gott sum kronologiskari raðfylgju í eini bókarøð við 13 bókum. Bókarøðin kom á øllum trimum skandinavisku málunum; hon varð samprentað og hevði somu útsjónd og næstan sama heiti á øllum trimum málunum, Asterix – den komplette samling / samlede verk / den kompletta samlingen.

Síðani 2019 hevur danska forlagið Cobolt givið út Asterix-skreythefti og eina bókarøð, nevnd Den store Asterix. Í hvørjari bók eru 2 skreythefti og umleið 2×35 síður við tilfari um søgurnar.

Filmar

Sí eisini
Aldarinnar 100 bøkur sambært Le Monde

Keldur

Ávísing úteftir
 Asterix á donsku ComicWiki
 Asterix á skandinavisku Minetegneserier
 Asterix á svensku Seriewikin
 Asterix-útgávurnar á íslendsku Wikipedia
 Asterix NZ, nýsælendsk fjepparasíða
 Asterix-Fan, týsk fjepparasíða
 Asterix International, týsk fjepparasíða á enskum máli
 Asterix around the World, hollendsk fjepparasíða á enskum máli
 Le site officiel Aasterix, almenna síðan um Asterix

Teknirøðir
Teknifilmar
Filmur


Barack Obama

Barack Hussein Obama jr. (føddur 4. august 1961 í Honolulu, Hawaii) er fyrrverandi forseti í USA. Hann var tann 44. í røðini og umboðaði demokratarnar. Obama er sonur Stanley Ann Durham úr Kansas og Barack Obama eldra úr Kenja. Klokkan 17:05 føroyska tíð 20. januar 2009 varð Obama tikin í eið sum tann 44. amerikanski forsetin. Stutt áðrenn Barack Obama varð tikin í eið sum forseti, varð Joe Biden tikin í eið sum varaforseti. Han sat sum forseti í átta ár, til 20. januar 2017, tá ið eftirmaður hansara, Donald Trump, varð svorin í eið sum forseti.

Tað var í Kogelo í Vesturkenja, at pápi Barack Obama varð føddur. Hóast Obama ongantíð kendi pápa sín av álvara, so verður hann í Kenja mettur sum ein, ið er haðani. Nógvastaðni í Kenja er andilitið á Obama at síggja á blusum, og fólkið í Kenja setir sítt álit á, at Obama fer at gera sítt til at hjálpa fólkinum í Afrika. Pápi Obama var svartur og mamman hvít, men kanningarnar hjá ættargranskarunum vísa, at tað er í móðurættina, at forsetin er í ætt við tann afroamerikanska trælin John Prunch, sum búði í tí, sum nú er staturin Virginia. Kanningarnar hjá ættargranskarunum hava avdúkað, at hesin John Prunch flýddi úr Virginia, men varð tikin í Maryland og dømdur at liva sum trælur. Hann verður tí mettur sum tann fyrsti trælurin í USA, sum er skrásettur sum trælur í amerikonskum skjølum.

Eingin amerikanskur forseti hevur ferðast so nógv í sínum fyrsta emblætisári sum Barack Obama. Fyrstu átta mánaðirnar var hann í 16 londum ella í einum fleiri enn George Bush eldri, sum vitjaði 15 lond í sínum fyrsta forsetaári.

Trúgv

Obama og familja hansara fóru úr Trinity United Church í Chicago í Illinois í 2008, tí at pastorurin, Jeremiah Wright, kom fram við umstríddum útsagnum um millum annað 11. september 2001. Eisini segði hann, at afroamerikanarar áttu heldur at sungið "Gud dømi Amerika" enn "Gud signi Amerika". Fyrst tók Obama frástøðu frá útsagnunum, men seinni varð Obama noyddur at slíta bondini.

Politikkur

Guantánamo fangalegan

Beinanvegin, Obama fór til arbeiðis sum forseti, gav hann boð um at lata Guantánamofangalegan á Kuba aftur. Obama gav boð um, at øll mál móti fangum í Guantánamoleguni, sum eru undir illgruna fyri yvirgang, skulu steðga fyri fyrst í 120 dagar. Avgerðin ávirkar 21 mál, millum annað eitt mál um deyðadóm yvir fimm fangar, sum eru ákærdir fyri at hava framt yvirgangsálop móti USA 11. september í 2001. Obama lovaðí valstríðnum, at hann fer at steingja fangaleguna í Guantánamo. Hann hevur skotið upp, at fangarnir har skulu koma fyri sivilar dómstólar í USA. Avgerðin vísir, at nýggi forsetin hevur heilt aðra hugsan um Guantánamo enn undanmaður hansara í Hvíta húsinum, George W. Bush. Obama skrivaði undir fráboðanina um Guantánamo í Hvíta húsinum, har varaforsetin, Joe Biden, eisini var hjástaddur.

Marijuana

Barack Obama er ein av teimum sum heldur at tað er í hægstu tíð at legalisera stoffið í Sambandsríkinum Amerika. "Framhaldandi gransking er komin til niðurstøðuna at hetta stoffið sammett við til dømis alkohol og tubbak er eitt munandi minni farligt stoff, sigur Obama . Hann var fyrr ímóti eini legalisering, men hevur snarað í spurninginum.

Deyðshóttanir

Trygdin rundan um Obama er ómetalig stór og umfatandi. Tá Obama varð tikin í eið sum forseti, vóru heili 5.365 myndatól, ið hildu eygað við økjum, har hátíðarhaldið varð hildið. Ein 20 ára gamal maður úr Colorado er skuldsettur fyri at hava hótt við at drepa Obama.

Talið á deyðshóttanum móti amerikanska forsetanum er vaksið nógv, síðani Barack Obama tók við starvinum í januar 2009. Obama fær umleið 30 deyðshóttanir um dagin. Tað er 400 prosent fleiri, enn fyrrverandi forsetin, George W. Bush . Almenningurin fær ikki innlit í hóttanirnar, sum verða kannaðar av trygdarfólki forsetans, Secret Service. Amerikanskir fjølmiðlar skriva, at nógvar av hóttanir eru rasistiskar, verður sagt.

Friðarheiðursløn Nobels

Klokkan 6 um morgin 10. okt í 2009, vesturamerikanska tíð, bleiv Obama vaktur til tíðindini um, at hann hevði fingið friðarheiðursløn Nobels. Obama sjálvur sigur at hann ikki heldur, at hann hevur uppiborið at fáa heiðurin, tá ein hugsar um fólk sum Nelson Mandela og Martin Luther King. Hinvegin er tað hent fyrr, at fólk hava fingið heiðurin fyri tað, sum tey helst fara at gera.

Har er kortini nógv sum talar fyri, at Obama ikki skuldi fingið heiðurin. Fyri tað fyrsta er hann í tveimum kríggjum, brotini á altjóða mannarættindi undir Bush fáa helst ikki avleiðingar og Guantanamo Bay er enn opin. Obama hevur heldur ikki fingið nógv ítøkulig úrslit. Hann er júst farin undir at royna at fáa frið í Miðeystri, tosar við Norðurkorea og USA er betri dámt enn undir Bush.

Eitt tað einasta ítøkuliga úrslitið er, at USA og Russland hava bundið seg til, at minka um atombumbur teirra, soleiðis at tey ikki kunnu spreingja jørðina í luftina so ofta sum annars. Legg afturat, at nomineringarnar til Nobel heiðurslønina lótu aftur 1. februar - 12 dagar eftir at Obama fekk sessin sum forseti - og ein kann veruliga loyva sær at ivast í, hvørt tað ikki er ov tíðliga, at geva Obama heiðurin.

At amerikanski forsetin Obama bleiv kosin vinnari av friðarheiðursløn Nobels, hevur skapt stórt kjak kring allan heimin. Meðan summi halda avgerðina vera eina djarva avgerð av Nobel-nevndini, eru tað nógv, ið ákæra nevndina fyri at hálova vøkur orð og ætlanir heldur enn ítøkiligar atgerðir við tað, at Obama hevur bert sitið í átta mánaðir sum forseti, og hevur ikki gjørt nógv av sínum orðum til veruleika.

Mest atfinningarsomu røddirnar skýra Nobels-friðarheiðuslønina sum beinleiðis meiningsleysa, og her verður víst á, at Obama sum amerikanskur forseti er ovasti leiðari av amerikanska herðinum, og sostatt er leiðari av tveimum kríggum - í Irak og Afghanistan. Júst sama dag, sum Obama skal taka ímóti heiðurslønini, fer hann eftir ætlan at byrja samráðingar at senda fleiri herðmenn til Afghanistan. Eisini verður víst á, at síðan 20. januar, tá Barack Obama bleiv forseti, eru minst 1373 sivil ósek mennisku í Afghanistan og 2458 sivil í Irak sambært ST og Iraq Body Count. Harumframt hava 377 herðfólk latið lív í Operation Enduring Freedom í Afghanistan og Irak.

Barack Obama, kann eftir øllum at døma takka nýggja formanninum í Nobel-nevndini, Thorbjørn Jagland (Ap), fyri, at hann fær friðarheiðursløn Nobels, skrivar norska blaðið, Verdens Gang. Tríggir limir í nevndini mæltu frá at lata Obama heiðurslønina, tí hann bert hevur sitið í forsetasessinum í níggju mánaðir. Keldur vátta fyri VG, at ein meiriluti í Nobel-nevndini tíðliga í viðgerðini vísti aftur, at amerikanski forsetin skuldi fáa heiðurslønina. Serstakliga vóru Inger-Marie Ytterhorn úr Framburðsflokkinum og fyrrverandi forkvinnan í Høgra-flokkinum, Kaci Kullmann Five, ivasamar um Obama. Ågot Valle úr Sosialistiska Vinstraflokkinum var eisini ivasom. Tá avtornaði varð Nobel-nevndin á einum máli um at lata amerikanska forsetanum friðarheiðurslønina í ár. Sambært VG var tað nevndarformaðurin, fyrrverandi norski forsætisráðharrin, Thorbjørn Jagland, sum strongdi á at lata Barack Obama heiðurslønina, og floksfelagi hansara í nevndini, Sissel Rønbeck, tók undir við honum.

Keldur

Sí eisini

 Sambandsríki Amerika
 Lista yvir forsetarnar í Sambandsríki Amerika

Amerikanskir politikarar
Nobelprísvinnarar
Forsetar í USA
Afroamerikanarar
Føðingar í 1961


ComicWiki

ComicWiki er ein donsk wiki um teknirøðir eftir sama leisti sum Wikipedia, men avmarkað til alt, sum hevur við teknirøðir at gera.

Greinarnar á ComicWiki kunnu snúgva seg um almenn evni innan teknirøðir sum t.d. Dunnaldur Dunna, Asterix, Lucky Luke, Tintin, Blueberry, evni sum eisini eru at finna á nógvum wikipedium; men eisini um meira avmarkað evni, sum vanliga ikki rúm er fyri á almennum wikipedium, sum t.d. Familien Ands stamtræ, Asterix erobrer Rom, Lucky Luke 1946-50, Tintin i Sovjet, Den unge Blueberry.

Eisini føroyskar teknirøðir verða stutt viðgjørdar á ComicWiki.

Seriewikin er ein tilsvarandi svensk wiki um teknirøðir. Skandinaviskar teknirøðir verða skrásettar í databasuni Minetegneserier.

Ávísingar úteftir
 ComicWiki

Teknirøðir


Seriewikin

Seriewikin er ein svensk wiki um teknirøðir eftir sama leisti sum Wikipedia, men avmarkað til alt, sum hevur við teknirøðir at gera.

Greinarnar á Seriewikin kunnu snúgva seg um almenn evni innan teknirøðir sum t.d. Dunnaldur Dunna, Asterix, Lucky Luke, Tintin, Blueberry, evni sum eisini eru at finna á nógvum wikipedium; men eisini um meira avmarkað evni, sum vanliga ikki rúm er fyri á almennum wikipedium, sum t.d. Disneys Jag-böcker, Piraterna (Asterix), Lucky Luke – Den kompletta samlingen, Kapten Haddock, Blueberry (bokserie).

ComicWiki er ein tilsvarandi donsk wiki um teknirøðir. Skandinaviskar teknirøðir verða skrásettar í databasuni Minetegneserier.

Ávísingar úteftir
 Seriewikin

Teknirøðir


Valhøll (teknirøð)

Valhøll er donsk teknirøð í 15 pørtum, sum Peter Madsen hevur teknað og Hans Rancke-Madsen, Per Vadmand, Henning Kure og Peter Madsen hava skrivað. Teir fyrstu fimm partarnir eru givnir út á føroyskum.

Søgurnar í 4. og 5. parti eru evnið í teknifilminum Valhalla, sum Peter Madsen stóð fyri at tekna.

Á teimum trimum skandinavisku málunum eru søgurnar eisini útgivnar í fimm innbundnum bókum.

Ávísingar úteftir

 Valhalla á donsku ComicWiki
 Valhall á skandinavisku Minetegneserier
 Valhall á svensku Seriewikin
 Heimasíðan hjá Peter Madsen

Teknirøðir
Teknifilmar
Filmur
Norrøn gudalæra