Thue Christiansen

Thue Christiansen  (føddur 25. februar 1940 í Maarmorilik í Uummannaq, deyður 26. juni 2022 í Hals)
var ein grønlendskur lærari, listamaður og politikari (Siumut).

Christiansen var limur í fyrsta landsstýrinum fyri Siumut, eftir at Grønland fekk heimastýrið 1979. Hann var fyrsti mentamálaráðharrin og kenslumálaráðharrin.

Serliga kendur er hann fyri at sniðgeva grønlendska flaggið ("Erfalasorput").

Ávísingar úteftir
Gamla heimasíðan: greenlandarts.dk
Det grønlandske flags far er død, knr.gl, 26. juni 2022 (á donskum)
Grønlands flag, norden.org (á donskum)

Keldutilfar

Føðingar í 1940
Andlát í 2022
Grønlendingar


James Buchanan

James Buchanan (føddur 23. apríl 1791 í Cove Gap nærhendis Mercersburg í Pennsylvania í USA, deyður 1. juni 1868 í Lancaster í Pennsylvania) var amerikanskur løgfrøðingur, politikari og statsleiðari.

Sum politikari gjørdist Buchanan í 1828 limur í Demokratiska flokkinum. Hann var senatorur fyri Pennsylvania árini 1834-1845 og amerikanski uttanríkisráðharrin árini 1845-1849. Hann var fimtandi forsetin í USA frá 4. mars 1857 til 4. mars 1861.

James Buchanan er tann einasti amerikanski forsetin ið var ógiftur alt lívið.

Ávísingar úteftir
 Ævisøga: James Buchanan, congress.gov (á enskum)

Keldutilfar

Føðingar í 1791
Andlát í 1868
Amerikanskir politikarar
Forsetar í USA


Vestland fylki

Vestland er eitt fylki í Norra. Fylkið hevur umleið 641.292 íbúgvar. Vestland varð stovnað hin 1. januar 2020, tá tey gomlu fylkini Sogn og Fjordane og Hordaland løgdu saman.

Vestland fylki hevur mark við Møre og Romsdal í norðri, Innlandet, Viken og Vestfold og Telemark í eystri og Rogaland í suðri.

Kommunur
Tað eru 43 kommunur í Vestland fylki:

 Alver
 Askvoll
 Askøy
 Aurland
 Austevoll
 Austrheim
 Bergen
 Bjørnafjorden
 Bremanger
 Bømlo
 Eidfjord
 Etne
 Fedje
 Fitjar
 Fjaler
 Gloppen
 Gulen
 Hyllestad
 Høyanger
 Kinn
 Kvam
 Kvinnherad
 Luster
 Lærdal
 Masfjorden
 Modalen
 Osterøy
 Samnanger
 Sogndal
 Solund
 Stad
 Stord
 Stryn
 Sunnfjord
 Sveio
 Tysnes
 Ullensvang
 Ulvik
 Vaksdal
 Vik
 Voss herad
 Øygarden
 Årdal

Keldur


Poltava

Poltava (ukrainskt og russiskt: Полтава) er býur í Ukraina, sum er við ánna Vorskla.
Býurin liggur einar 300 kilometrar í ein landsynning úr ukrainska høvuðsstaðnum Kyiv.
Poltava er høvuðsbýur í Poltava oblast. Í 2011 búðu um leið 292 túsund fólk har í býnum.

Kend fólk
 Nikolaj Gogol, russiskur rithøvundur (1809-1852)

Ávísingar úteftir
Almenna heimasíðan: www.rada-poltava.gov.ua

Keldutilfar

Býir í Ukraina


Shinzo Abe

Shinzō Abe (japanskt: 安倍 晋三, Abe Shinzō; føddur 21. september 1954 í Shinjuku í Tokyo, deyður 8. juli 2022 í Nara í Japan)
var japanskur politikari. Hann var limur í Liberala demokratiska flokkkinum (LDP).

Abe var forsætisráðharri í Japan frá 2006 til 2007 og frá 2012 til 2020. Hann var longst sitandi forsætisráðharri í japansku søguni. Báðu ferðirnar legði hann frá sær sum forsætisráðharri av heilsutrupulleikum.

Tann 8. juli 2022 varð fyrrverandi japanski forsætisráðharrin skotin meðan hann helt røðu undir einum politiskum tiltaki í Nara-økinum har vesturi í Japan. Shinzo Abe varð raktur av tveimum skotum, meðan hann á opnari gøtu stóð og helt røðu. Hann doyði av løstum.
Maðurin ið er tikin fyri at hava dripið Shinzo Abe, verður lýstur sum fyrrverandi limur í japonsku sjóverjuni.
Sambært miðlum hevur hann játtað seg sekan og sagt, at hann var ónøgdur við fyrrverandi forsætisráðharran og vildi tí drepa hann.

Ávísingar úteftir
 Um Shinzo Abe: Hevur lisið enskt og politikk, in.fo, 8. juli 2022
  Shinzo Abe: Mannen som endret Japan, nrk.no (stutt ævisøga á norskum)

Keldutilfar

Føðingar í 1954
Andlát í 2022
Japanarar


Luanda

Luanda er høvuðsstaður Angolas og samstundis størsti býur í landinum. Luanda hevði í 2015 uml. 5,5 mió. íbúgvar.
Angolski høvuðsstaðurin liggur í útnýrðingspartinum av landinum, á afrikonsku vesturstrondini við Suðuratlantshavið.

Søga
Býurin varð grundlagdur 25. januar 1576 av portugisiska rannsóknarfaranum Paulo Dias de Novais undir navninum São Paulo de Loanda.

Sí eisini
 Afrika
 Angola

Ávísingar úteftir
 Luanda, wikivoyage (á enskum)
 Luanda, 1911 Encyclopædia Britannica, wikisource.org (á enskum)

Keldutilfar

Høvuðsstaðir í Afrika
Angola

en:Luanda
no:Luanda


Hostajavni

Áttraðaður hostajavni (frøðiheiti Huperzia selago) er eitt slag av hostajavna, sum er slekt í javnaætt (Lycopodiaceae).

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldutilfar

Plantur í Føroyum
Plantur


Fjallalitingarjavni

Fjallalitingarjavni (frøðiheiti Diphasiastrum alpinum) er eitt slag av litingarjavna,
sum er slekt í javnaætt (Lycopodiaceae).

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldutilfar

Plantur í Føroyum
Plantur


Lítil mosajavni

Lítil mosajavni (frøðiheiti Selaginella selaginoides) er planta, sum er vanlig á turrlendi. Henda planta er eitt slag av mosajavna, sum er einasta slekt í mosajavnaætt (Selaginellaceae).

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldutilfar

Plantur í Føroyum
Plantur


Vatnaoknagras

Vatnaoknagras (frøðiheiti Isoëtes lacustris) er vatnplanta; eitt slag av oknagrasi, sum er slekt í oknagrasætt.

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldutilfar

Plantur í Føroyum
Plantur

no:Stivt brasmegras


Fidel V. Ramos

Fidel "Eddie" Valdez Ramos (føddur 18. mars 1928 i Lingayen, deyður 31. juli 2022 i Makati)
var ein filipinskur heryvirmaður og politikari. Hann var 12. forseti í Filipsoyggjum.

Ramos virkaði sum verjumálaráðharri undir Corazon Aquino frá 1988 til 1991.
Í 1992 vann hann forsetavalið og tók við í forsetaembætinum í juni 1992.
Ramos sat sum forseti til juni 1998, tá ið hann bleiv avloystur av Joseph Estrada.

Kelduávísingar

Filipsoyingar
Politikarar úr Filipsoyggjum
Statsleiðarar
Føðingar í 1928
Andlát í 2022


Beinbrotskattarklógv

Beinbrotskattarklógv (frøðiheiti Narthecium ossifragum) er eitt slag av kattarklógv (Narthecium), sum er slekt í liljuætt (Liliaceae).

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldutilfar

Plantur í Føroyum


Eén

Eén er eitt alment hálendingar sjónvarp rás í Belgia, átti av VRT, sum eisini eigur Ketnet, kannvas og fleiri útvarps. Hóast rásin er commercial, eru stutt sponsorship boð eru sendar í millum nakrar programmear.

Eén hugsavnar seg um drama, undirhald, tíðindi og núverandi viðurskifti í einum líknandi vein til BBC ein í USA. Støðan var fyrrverandi kendur sum VRT TV1 til núverandi Eén branding var sett sum partur av eini stórari støð revamp á 21 januar 2005, við einum eygnabrá skapti av BBC Broadcast.

Eén er tað sama sum tað franska, sum er á fronskum, La Une, tann fyrsta rásin av Belgiskur Francophoneer, RTBF.

Logo søgu

Teletext
VRT bjóðaði eina teletext service sum 8 mai 1980, sum var steðgað á 1 juni 2016. page page 888 er enn tøk fyri undirteksti. Tænastan var brúkt av 576.094 fólk um dagin í 2010. Talið fall niður til 123.709 í 2014.

Keldur

Slóðir

  (hálendskt)
Sjónvarpsrásir


Canvas

Canvas er ein Belgiskar sjónvarp rás átti av VRT. Specialisingin í bæði upprunaliga og adaptations úr vesturn Evropa og Norður Amerika, rásar: í-depth tíðindi og núverandi viðurskifti, ikki-lyndi undirhald, heimildarfilmum, arthouse filmar, aðrar mentanar forrita, og flestu nýliga afturatal børn's forrita.

Rásalalið, sum varð sett í 1997, er partur av VRT's second network (VRT 2), sum eisini bar seg at gera ítrótt. núverandi netmaðurin í VRT 2 er Bart De Poot. Ikki fyrr enn 2012, kannvas ferðir við børnini hjá børnunum, sum eru 7 og 8 pm; Ketnet er soleiðis flutti til sína egnu rás og kannvas gjørdist ein sjálvur rás.

Áðrenn til endan á OP12, kannvas sent frá 88 til midnátt til 1 am hvørt kvøld. Av tí at oktober 27, 2018, Ketnet Junior airs on Canvas hvønn seinnapart millum 2 og 7 pm (Sunday til 6 pm), along við morgni.

Logo søgu

Slóðir

  (hálendskt)
Sjónvarpsrásir


Channel 2

Channel 2 (; ) var ein sýriskt sjónvarp rás, sum varð sett á 13 mars 1985.Tað hevur ymsar skrá fyri ymsar tænastu. Tað er ein ítróttur, familja og heilsa hugsavnar seg um økið. Rásalið kann einans síggjast í Sýria. Channel 2 var afturlatin í 2012.
Sjónvarpsrásir


Bergeirissýra

Bergeirissýra (frøðiheiti Oxyria digyna) er eitt slag av eirissýru,
sum er slekt í sýruætt (Polygonaceae).

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldutilfar

Plantur í Føroyum
Plantur


Skriðsólja

Skriðsólja (frøðiheiti Ranunculus repens) er eitt slag av sólju,
sum er slekt í sóljuætt (Ranunculaceae).

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldutilfar

Plantur í Føroyum
Plantur


Rósuhjálpirót

Rósuhjálpirót (frøðiheiti Rhodiola rosea) er eitt slag av hjálpirót,
sum er slekt í hjálpirótarætt (Crassulaceae).

Sí eisini
 Plantulívið í Føroyum

Keldutilfar

Plantur í Føroyum
Plantur


BHT1

BHT1 var ein bosniskt tjóðar sjónvarp rás átti i BHRT.

Hetta sjónvarpið melur um fleiri ymiskar av programmeum, sum tíðindi, tosa, heimildarfilmum, ítrótt, filmar, mosaic, børn's programir, etc.

Sí eisini

 BHRT

Keldur

Slóðir

  (bosniskt)
BHRT


TV One

TV One er ein Amerikanskt grundleggjandi rás sjónvarp rás, Átti av átti Urban One, at hava fingið upp á seg Comcast vága í sjónvarp rás í 2015.

Slóðir

  (enskt)

Keldur

Sjónvarpsrásir


Duna

Duna er eitt av ungarskt sjónvarps rásum. Duna hevur verið tjóðar rás av almennu medianum MTVA síðani 15 mars 2015.

Duna sjónvarp er eydnast og fyrst fundur av MTVA. Henda stjórnin, sum er gjørdur í 2011, klára eisini almenna tænastu Magyar Televízió og Magyar Rádió eins væl og ungarskt tíðindini eru amboð Magyar Távirati Iroda.

1 juli 2015, Duna sjónvarp eins væl og median av trimum øðrum publicum, sum vóru settar av MTVA vóru saman í ein einasta organization, sum eitur Duna Média. Henda felagsskapin er loyvdur til Duna og er ein virkin limur í tann European Broadcasting Union.

Keldur

Slóðir

  (ungarskt)
  (ungarskt)
Sjónvarpsrásir


Niels

Niels er mannfólkanavn.

Kendir menn sum eita Niels:
 Niels Pauli Danielsen, føroyskur prestur og politikari.
 Niels Ryberg Finsen, føroysk-danskur lækni.
 Niels Christopher Winther, føroyskur politikari.

Mannfólkanøvn


Robert

Robert er mannfólkanavn.

Kendir menn sum eita Robert:
 Robert F. Kennedy, amerikanskur politikari.
 Robert Lewandowski, pólskur professionellur fótbóltsleikari.
 Robert McBirnie, føroyskur tónleikari og sangari.

Mannfólkanøvn


Makin

Makin er ein atoll í Kiribati. Atollin hevur 1 990 íbúgvar (2015).

Kiribati


Nigerá

Nigerá er á í Afrika.

Áir
Afrika


Premier League 2022-23

Premier League 2022-23 er tann 31. sesongin í Premier League, ið er hægsta fótbóltsdeildin í enskum fótbólti, síðan deildin varð stovnað í 1992.

Sesongin byrjaði 5. august 2022 og endar hin 28. mai 2023.

Manchester City er forsvarandi meistari,
meðan Fulham, Bournemouth og Nottingham Forest eru nýggj lið í deildini,
eftir at liðini fluttu upp úr Football League Championship 2021-22.

Lið
Tilsamans luttaka 20 lið í deildini, av teimum spældu 17 lið við í undanfarnu kapping 2021–22 og trý lið fluttu upp úr næstbestu deildini Football League Championship 2021–22.

Stadion og býir

Úrslit

Stigatalva

Slóðir úteftir
 Heimasíðan hjá Premier League: premierleague.com

Keldur

2022 í ítrótti
2023 í ítrótti
Premier League


Nottingham Forest F.C.

Nottingham Forest Football Club er eitt fótbóltsfelag heimahoyrandi í enska býnum Nottingham.
Besta liðið spælir í ovastu ensku fótbóltsdeildini, Premier League.

Felagið varð sett á stovn í 1865 og varð valt inn í The Football League í 1892.
Besta liðið, við kelinavninum "The Reds", spælir sínar heimadystir á City Ground í West Bridgford, Nottinghamshire.
Høvuðsvenjari er Steve Cooper.

Býurin Nottingham liggur í East Midlands økinum, í ein landnyrðing úr enska býnum Birmingham og sunnan fyri Sheffield.

Slóðir úteftir
 Almenna heimasíðan: nottinghamforest.co.uk

Keldur

Ensk fótbóltsfeløg


Kúlubøka

Kúlubøka (frøðiheiti - Megaptera novaeangliae) er hvalur sum hoyrir til foyruhvalaættina (Balaenopteridae).
Ættin er partur av hvalaundirhópinum sum kallast barduhvalir.
Kúlubøkan kann blíva uppí 19 metrar long og viga uppí 40 tons.

Keldur

Súgdjór í Føroyum
Súgdjór


Mikhail Gorbatjov

Mikhail Sergejevitj Gorbatjov (russiskt:Михаи́л Серге́евич Горбачёв, av Горба́ч = kúlubøka), føddur 2. mars 1931 í Privolnoje, Severo-Kavkasskij kraj, í Suðurrusslandi, deyður 30. august 2022 í Moskva)
var sovjettiskur politikari og seinasti leiðarin í Sovjetsamveldinum, frá 1985 til 1991,
herav Fyrsti floksskrivarin í Kommunistaflokki Sovjetsamveldsins fra 10. mars 1985 til 24. august 1991 og forseti í Sovjetsamveldinum fra 15. mars 1990 til 25. desember 1991.

Gorbatjov varð borin í heim í Stavropol økinum í norðurpartinum av fjallarøðini Kavkasus. Hann las løgfrøði í Moskva, har hann í 1956 giftist við Raisa Maksimovna Titorenko (1932-1999).

Gorbatjov tók við valdinum í Sovjetsamveldinum í 1985, har hann læt samveldið upp fyri vesturheiminum, og stóð fyri fleiri grundleggjandi broytingum í sovjettiska samfelagnum, undir heitunum: “glasnost” og “perestrojka”. Eisini stóð hann saman við Ronaldi Reagan fyri avdubbing av kjarnorkuvápnum seinast í 1980-unum.
Gorbatjov var við sínum reformum viðvirkandi til, at jarntjaldið fall og eystantjaldslondini upploystu. Harafturat játtaði hann at sameina Týskland.

Í 1990 fekk Gorbatjov eina Nobel-friðarheiðursløn fyri at virka fyri friði og avdubbing.

Slóðir úteftir
 Mikhail Gorbatjov er deyður 91 ára gamal, kvf.fo, 31.08.2022
Gorbatjov endaði kalda kríggið millum eystur og vestur, kvf.fo, 31.08.2022

Kelduávísingar

Russland
Russiskir politikarar
Statsleiðarar
Føðingar í 1931
Andlát í 2022


Kanal A

Kanal A er tann fyrsti Selskania lýsing sjónvarp rás. Útalið, sum melur við PRO PLUS d.o.o., Í høvuðsrættinum av útsýnium (18–49 ár), Kanal A er næststa hugdi at sjónvarpi í Slovenia.

Slóðir

  (slovenskt)
 Tíðarætlanin fyri Kanal A

Keldur

Sjónvarpsrásir


Al Pacino

Alfredo James Pacino (føddur 25. apríl 1940 í New York City, USA) er amerikanskur sjónleikari. Hann fekk Oscar-virðislønina í 1993.

Filmografi
 1972 - The Godfather
 1974 - The Godfather Part II
 1983 - Scarface
 1990 - The Godfather Part III
 1992 - Scent of a Woman
 1993 - Carlito's Way
 1995 - Heat
 1997 - Donnie Brasco
 2019 - Once Upon a Time in Hollywood
 2019 - The Irishman

Keldur

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1940


Robert De Niro

Robert Anthony De Niro (føddur 17. august 1943 í New York City, USA) er amerikanskur sjónleikari. Hann fekk Oscar-virðislønina í 1975 og 1981.

Filmografi
 1973 - Mean Streets
 1974 - The Godfather Part II
 1976 - Taxi Driver
 1978 - The Deer Hunter
 1980 - Raging Bull
 1984 - Once Upon a Time in America
 1987 - Angel Heart
 1987 - The Untouchables
 1990 - Goodfellas
 1995 - Heat

Keldur

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1943


Daniel Day-Lewis

Daniel Michael Blake Day-Lewis (føddur 29. apríl 1957 í London, Ongland) er amerikanskur sjónleikari. Hann fekk Oscar-virðislønina í 1990, 2008 og 2013.

Filmografi
 1989 - My Left Foot
 1992 - The Last of the Mohicans
 1993 - In the Name of the Father
 2002 - Gangs of New York
 2007 - There Will Be Blood
 2012 - Lincoln
 2017 - Phantom Thread

Keldur

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1957


Kevin Spacey

Kevin Spacey Fowler (føddur 26. juli 1959 í South Orange, USA) er amerikanskur sjónleikari. Hann fekk Oscar-virðislønina í 1996 og 2000.

Filmografi
 1990 - Henry & June
 1992 - Glengarry Glen Ross
 1995 - The Usual Suspects
 1995 - Se7en
 1996 - A Time to Kill
 1997 - L.A. Confidential
 1999 - American Beauty
 2001 - K-PAX
 2003 - The Life of David Gale
 2008 - 21
 2017 - Baby Driver

Keldur

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1959


Eddie Redmayne

Edward John David Redmayne (føddur 6. januar 1982 í London, Ongland) er amerikanskur sjónleikari. Hann fekk Oscar-virðislønina í 2015.

Filmografi
 2007 - Elizabeth: The Golden Age
 2012 - Les Misérables
 2014 - The Theory of Everything
 2015 - Jupiter Ascending
 2015 - The Danish Girl
 2016 - Fantastic Beasts and Where to Find Them
 2018 - Fantastic Beasts: The Crimes of Grindelwald
 2019 - The Aeronauts
 2022 - Fantastic Beasts: The Secrets of Dumbledore

Keldur

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1982


Charles III kongur

Charles III (Charles Philip Arthur George; føddur 14. november 1948 í Buckingham Palace í London) er kongur í bretska kongsríkinum síðan 8. september 2022, tá hann tók við krúnuni eftir deyða móður sínar. Hann er tann trónarvingurin, sum hevur bíðað longst eftir at gerast kongur í Stórabretlandi. Charles er elsti sonur Elisabeth drotning og Philip prins.

Charles var giftur við Dianu prinsessu frá 1981 til 1996. Saman fingu tey tveir synir, William prins (f. 1982) og Harry prins (f. 1984). Síðan 2005 er Charles giftur við Camillu Parker Bowles.

Charles hin triði er kongur av tí Sameinda Kongsríkinum og 14 øðrum londum (Commonwealth Realms), herundir Kanada, Avstralia og Nýsæland.

Ávísingar úteftir
Charles verður tikin í eið sum kongur í morgin, kvf.fo, 9. september 2022
Charles III er nú kongur: Vit eru í djúpari sorg, in.fo, 8. september 2022
Charles krúnprinsur fyllir 70, portal.fo, 14. november 2018

Keldur

Føðingar í 1948
Kongalig úr Onglandi
Bretland
Regentar
Statsleiðarar


Tsai Ing-wen

Tsai Ing-wen(Kinesiskt: 蔡英文; Pinayuanan:Tjuku; Føddur 31. august 1956) er 14. og 15. forseti í Taivan (Lýðveldið Kina). Hon umboðar flokkin Democratic Progressive Party, ið hon gjørdist leiðari fyri í 2008, eftir at hon hevði verið limur í fýra ár.

Tsai Ing-wen vann forsetavalið í Taivan vandt 16. januar 2016 við umleið 60 % av atkvøðunum. Tá hon tók við sum forseti hin 20. mai 2016, gjørdist hon fyrsti kvinnuligi forseti í Taivan.

Lívssøga

Keldur

Statsleiðarar
Føðingar í 1956
Taivan


Pontevedra

Pontevedra er høvuðsstaður í landslutinum Pontevedra í Galicia, sum er sjálvstýrandi økið í útnyrðingshorninum av Spania. Býurin hevur umleið 85.000 íbúgvar (ár 2020).

Býir í Spania


Louise Fletcher

Estelle Louise Fletcher (fødd 22. juli 1934 í Birmingham, Alabama, deyð
23. september 2022 í Montdurausse í Fraklandi) var ein amerikonsk sjónleikarinna.

Hon gjørdist av álvara kend, tá hon hevði leiklutin sum Nurse Mildred Ratched í filminum Geykareiðrið.
Fyri henda leiklutin fekk hon Oscar heiðursløn fyri besta kvinnuliga høvuðsleiklutin.

Filmar (úrval)
 1974 - Thieves Like Us
 1975 - Geykareiðrið (One Flew Over The Cuckoo’s Nest.)
 1983 - Brainstorm
 1989 - Best of the Best
 1996 - Mulholland Falls
 2005 - Aurora Borealis

Slóðir úteftir
 Geykareiðrið: Oscarvinnandi sjónleikakvinna deyð, in.fo, 24.09.2022
 Louise Fletcher á Internet Movie Database

Keldutilfar

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1934
Andlát í 2022


Karmel

Karmel er missiónshúsið á Eiði, vígt 21. november 1934. Eftir klovningin í heimamissiónini eftir 2. heimsbardaga, hevur missiónshúsið Karmel á Eiði helt til Kirkjuliga Missiónsfelagið.


Argi

Eitt argi er ein búseting nakað frá bygdini, har fólk í víkingatíð og nakað seinni eru flutt til beiti við kríattúrunum um summarið. Hetta er sama fyribrigdi sum sæter í Noregi. Eitt argi hevur verið við landsynningsendan á Eiðisvatni, og bygdarnavnið Argir bendir eisini á, at har hevur verið argi frá gamlari tíð - helst frá búsetingini í Kirkjubø.


Ódnin Noru (2022)

Typhoon Noru, eisini kent sum Typhoon Karding, Super Typhoon Noru var ein tropisk super ódn, sum gjørdi stóran skaða, serliga á landbúnaðin, í fleiri londum í Asia, m.a. í Tailandi, Vjetnam og Filipsoyggjum. Ódnin mentist frá 21. september 2022 og vardi til 30. september 2022. Ódnin byrjaði sum eitt sera lágt lágtrýst í Filipinska havinum og ferðaðist síðan eystureftir. Ódnin var harðast, stutt áðrenn hon rakti land, tá hon hevði eina vindmegi á 110 m/s. Super-ódnin rakti Polillo-oyggjarnar hin 26. september 2022 kl. 15:30 lokala tíð. Fimm tímar seinni rakti hon tað størri oynna Luzon, og var tá minka nakað í vindmegi. Tá ódnin ferðaðist yvir Suður-kinesiska havið mentist hon aftur og fekk vindmegi á 100 m/s tá hon rakti Da Nang í Vjetnam.

Deyð og horvin
Í minsta lagi 38 fólk doyðu av ódnini og fimm fólk vóru ikki funnin aftur.

Keldur

Ódnir
Asia
2022


Danielle Smith

Marlaina Danielle Smith (fødd 1. apríl 1971 í Calgary í Alberta) er ein kanadiskur politikari og miðlafólk.

Síðan 6. oktober 2022 er hon forkvinna í kanadiska flokkinum UCP (United Conservative Party of Alberta).
Tann 20. oktober 2022 gjørdist hon 19. forsætisráðharrin í kanadiska landslutinum Alberta.

Ávísingar úteftir
Danielle Smith sworn in as Alberta's 19th premier, edmontonjournal.com, 11. oktober 2022

Keldutilfar

Føðingar í 1971
Kanadiarar


Stephen Harper

Stephen Joseph Harper (føddur 30. apríl 1959 í Leaside í Ontario) er kanadiskur politikari.

Frá 2004 til 2015 var hann formaður í kanadiska flokkinum CPC (Conservative Party of Canada).

Hann var 22. forsætisráðharrin í Kanada frá februar 2006 til november 2015.

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: stephenharper.com

Keldutilfar

Føðingar í 1959
Kanadiarar


Ulf Kristersson

Ulf Hjalmar Ed Kristersson (føddur 29. desember 1963 í Lund) er svenskur siviløkonomur og politikari.

Kristersson er limur í borgarliga flokkinum Moderaterna.
Tann 1. oktober 2017 gjørdist hann floksformaður og fimm ár seinni, 17. oktober 2022, varð hann valdur til 35. forsætisráðharra í Svøríki. Í svenska ríkisdegnum atkvøddu 176 fyri, og 173 atkvøddu ímóti.
Flokkarnir í nýggju svensku stjórnini eru Moderaterna, Kristdemokraterna og Liberalerna, meðan Svørkisdemokratarnir, næststørsti flokkur á valinum, verður stuðulsflokkur hjá nýggju stjórnini.

Kristersson er avloysari hjá Magdalenu Andersson.
Hann verður fyrsti borgarligi forsætisráðharrin í Svøríki í átta ár.

Ávísingar úteftir
 Ulf Kristersson, riksdagen.se
 Ulf Kristersson, twitter.com
 Nú er Ulf Kristersson valdur til forsætisráðharra, portal.fo, 17.10.2022
 Ulf Kristersson valdur til forsætisráðharra í Svøríki, in.fo, 17.10.2022

Keldutilfar

Føðingar í 1963
Svenskir politikarar
Moderata samlingspartiet


ST-dagur

24. oktober 1945 er stovningardagur Sameindu Tjóða, og tí verður dagurin kallaður ST-dagur. Dagurin verður í fleiri londum hildin sum temadagur í eitt nú skúlum og barnagørðum, har dentur verður lagdur á endamál og avrik hjá Sameindu Tjóðum.

ST


Heystfagnaður

Mentanarvikan á Eiði, sum verður hildin í vikuni, tá skúlarnir hava heystfrítíð - í fyrru helvt av oktober Heystfagnaður var hildin fyrstu ferð í 2014. Hetta er ein lokal mentanarvika, har dentur verður lagdur á tað, sum jarðarbrúk gevur av sær. Serliga leygardagurin er stóri heystfagnaðardagurin, tá alskyns tiltøk og kappingar eru í umhvørvinum við gomlu neystini niðri á Hamri. Á skránni er m.a. kappingar um at vinda hespu, at hava størsta eplið, at halda eplasekki, og ikki minst flettikappingin at finna Føroya besta flettara. Í flettikappingini verður bæði kappast um at fletta skjótt, men reinføri og dygd telja eisini við. Umframt hetta eru listaframsýningar og søluframsýningar í ymsum húsum nærhendis - í gomlu bygdini. Kvøldini frammanundan eru vanliga fyrilestrar ella onnur mentanartiltøk í mentanarhøllini Kolshøll, sum er partur av skúlanum.

Eiðis kommuna


Kolshøll

Kolshøll kallast mentanarhøllin á Eiði. Hetta er gamla fimleikarhøllin í skúlanum, sum eftir at ítróttarhøllin er bygd, er umbygd til mentanarhøl við palli, ljóðskipan og gott 100 sitiplássum. Í Kolshøll verður av og á skipað fyri eitt nú konsertum, eins og bygdarráðið heldur sínar almennu bygdaráðsfundir her.


Shi Sanh (poem)

Thach Sanh (石生) er navnið á einum vjettu, skrivað í 188 og tíðliga 19. Thach Sanh er vorðin ein eyðkendur mynd til góð, chivalrous og ærligur fólk og Ly Thong er mynd av vánaligum, cunning og grammur fólk í vjettu mentan.


Trølla Pæturi

Trølla Pætur er er einum filmi, sum eitur Trølla Pætur. Hann hevur 8 høvd. Familja hansara er omman, sum eitur Omma. Í einum filmi stjelur hann skattin hjá Kaptan Gardar


Jerry Lee Lewis

Jerry Lee Lewis, eisini kendur undir navninum "The Killer" (føddur 29. september 1935 í Ferriday, Louisiana, deyður 28. oktober 2022 í DeSoto County, Mississippi) var ein væl umtóktur amerikanskur sangari, sangskrivari og klaverleikari.

Hann verður roknaður sum ein av undangongumonnunum, tá ið talan er um rock and roll tónleik og rockabilly tónleik, men hann var eisini at hoyra við sangum í øðrum sjangrum, so sum country, gospel og honky-tonk tónleiki.

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: jerryleelewis.com
  Jerry Lee Lewis, imdb.com (á enskum)

Keldutilfar

Føðingar í 1935
Andlát í 2022
Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sangarar


Rafael Orozco Maestre

Rafael José Orozco Maestre (føddur 24. mars 1954, Kolumbia, deyður 11. juni 1992, Barranquilla, Kolumbia) var ein kolumbianskur sangarinna. Varð borin í heim í Becerril í Kolumbia.

Útgávur

Studio album

 Adelante (1975)
 Con Emoción (1975)
 Binomio de oro (1977)
 Por lo alto (1977)
 Enamorado como siempre (1978)
 Los Elegidos (1978)
 Súper vallenato (1979)
 Clase aparte (1980)
 De caché (1980)
 5 años de oro (1981)
 Festival vallenato (1982)
 Fuera de serie (1982)
 Mucha calidad (1983)
 Somos vallenato (1984)
 Superior (1985)
 Binomio de oro 1986 (1986)
 En concierto (1987)
 Internacional (1988)
 De Exportación (1989)
 De fiesta con binomio de oro (1990)
 De américa (1991)
 Por siempre (1992)

Eksterne henvisninger

 Discogs
 MusicBrainz
 Allmusic

Kolumbia
Kolumbianskar songkvinnur
Føðingar í 1954
Andlát í 1992


Wall Street

Wallstreet er ein gøta í New York sum er brúkt sum ein altjóða fíggar depil. Størsta børsin í heiminum New York Stock Exchange heldur til á Wall Street saman við nøkrun teimum størstu bankunum, íløgu feløgum og tryggingar feløgum í heiminum.

Upprunin til Wall Street er at tað bar brúkt til sølu av trælum í 17. øld.

Sí eisini
Manhattan

Keldur

New York


Ideologi

Ideologi er ein umfevnandi fatan av hugskotun og hugsjónum serliga um politikk, filosofi og búskap.

Ideologi finnur man eisini innan fyri religión, mentan og útbúgving.

Sí eisini

 Politisk hugsjón

Politikkur


Nasisma

Nasisma er ein ideologi sum er bygd uppá trúgvina at onkrar rasur eru fundamentalt betri enn aðrar, mest vanligt sær man at nasista bólkar nýta militaristiska strategiðir til at spreiða teirra politisku hugsjón.

Eisini er vanligt at teir føra harðskap ímóti vanligum fólki, dómarun og politikkarum fyri at vinna sær vald yvir einum landið ella øki, hettar hevur við sær at tað sjálvdan er serliga stabilt og ikki megnar at vara leingi.

Kendasta dømi uppá nasismu er Týskland undir Adolf Hitler, har hann førdi manndráp uppá 11 milliónir fólk ið hann dømdi at vera lægri enn hann sjálvur.

Nasistar hava ymisk symbolir teir taka til sín, oftani koma tey úr norrønum symbolikki, eisini er kenda merki hjá Hitler hakakrossurin sum hevur uppruna í buddismu, hinduismu og jainismu (annars hava fleiri støð í heiminum eisini líknandi symbolir)


Tilfeingi

Tilfeingi er nátturligt ríkidømi, tað vil siga tilfar man finnur í jørðini T.d kol, jarn, gull og sink, tó fevnir tað eisini um onnur ting í eru úr náttúruni og hava virði, sum fiskur, træ, seyður ella vatn.

Náttúra


Vinnumálaráðið

Vinnumálaráðið er ein landstýris sessur sum umsitir lógir, viðtøkur og fyriskipan av vinnumálum uttanfyri fiskiskap í Føroyum.

Landsstýrismaðurin í umhvørvis- og vinnumálum umsitur alimál, arbeiðsmarknaðarmál, arbeiðsumhvørvismál, brunaumsjón, búnaðarmál, byggimál, einkarætt, elveitingarmál, ferðavinnu, fólkayvirlit, handilsmál, integratiónsmál, jarðfrøði, kavaramál, kolvetni, kommunumál, tó ikki inntriv mótvegis kommunum vegna landsbúskapin og kommunalútjavning, kort- og landmátingarmyndugleika, lendisskipan, matrikulering og sundurbýti, merki, mynstur, náttúrumál, navnamál, oljumál, orkumál, samskiftismál, sjóvinnumál, skógarmál, sundurbýti, tinglýsing, tónleikavinnu, tryggingarmál, umhvørvismál, útjaðaramál, útskifting, vanlukkutryggingarmál, veðurlagsmál, veterinermál, vinnufeløg og vinnumál.

Landsstýrismaðurin í umhvørvis- og vinnumálum hevur heimildir landsstýrisins mótvegis: Búagrunninum, Fiskaaling P/f, Framtaksgrunninum og Visit Faroe Islands P/f.

Landsstýrismaðurin í umhvørvis- og vinnumálum hevur yvirskipaða eftirlitið við hesum stovnum og hevur heimild at geva teimum tænastuboð: Arbeiðs- og brunaeftirlitið, Búnaðarstovan, Fjarskiftiseftirlitið, Heilsufrøðiliga Starvsstovan, Jarðfeingi, Posteftirlitið, Rúsdrekkasøla Landsins, Sjóvinnustýrið (Skipaskrásetingin, FAS og Skipaeftirlitið), Skráseting Føroya og Umhvørvisstovan.

Ávisingar úteftir
Heimasíðan hjá Vinnumálaráðnum

Keldur

Aðalráð í Føroyum
Føroyskur politikkur


Lóg

Ein Lóg er ein rættarregla ið er given av lóggávutingi, halda lóg; bróta lóg; samtykkja lóg; í lógarinnar navni.

Sí eisini
Lógarbrot
Løgregla
Løgdømi
Løgfrøði
Partafelagslóg

Løgfrøði


Helsingforssáttmálin

Helsingforssáttmálin ella Helsingforsavtalan er ein politisk avtala millum Danmark, Ísland, Noreg, Svøríki og Finnland,
sum setir karmarnar um norðurlendska samstarvið. Føroyar eru við í hesum samstarvi, eins og Grønland og Áland.

Søga

Í 1962 varð Helsingforssáttmálin samtyktur, og varð hetta formliga grundarlagið fyri norðurlandasamstarvinum.
Sáttmálin ásetti seks samstarvsøkir: rættar-, mentanar-, almanna-, fíggjar-, flutnings- og umhvørvisøki.
Samstarvið kom síðan at fevna um samstarv á øllum stjórnarøkjum uttan trygdar-, verju- og uttanríkispolitikk.

Helsingforssáttmálin varð undirritaður 23. mars í 1962 (Norðurlandadagurin) og kom í gildi tann 1. juli sama ár.
Síðan tá er sáttmálin broyttur fleiri ferðir (13. februar 1971, 11. mars 1974, 15. juni 1983, 6. mai 1985, 21. august 1991, 18. mars 1993 og 29. september 1995).

Fyri at vinna Føroyum fullgildigan limaskap í Norðurlandaráðnum og norðurlendska ráðharraráðnum, eru fortreytirnar, at øll tey fimm Norðurlondini, sum eru sjálvstøðug, vilja broyta Helsingforssáttmálan.

Sí eisini
 Norðurlandaráðið
 Norðurlendska ráðharraráðið

Slóðir
 Helsingforsaftalen, norden.org
 Aftaler og lovgivning, norden.org

Keldutilfar

Norðurlond
Norðurlendskt samstarv


Gass

Gass, ella náttúrugass er ein kolbasera loftevnis orkukelda sum man finnur undirjørðini.

Orkukelda


Oljutangaskip

Oljutangaskip er eitt skip ið er bygt til flutning av olju fyri oljuvinnuna.

Skip


Georg Wilhelm Friedrich Hegel

Georg Wilhelm Friedrich Hegel, (føddur 27. august 1770, deyður 14. novembur 1831) var ein týskur filosofur. Hann er ein av teimun stórstu persónunum innan týsku idealismuni og er ein av stovnarunum av modernaðri vesturheims filosofi.

Hegel var bergtikin av fronsku kollveltingini og napoleons kríggunum, hettar vóru hendingar ið fingu hann at hugsað nógv meira vinstra vent enn teir flestu filosofarnir í tíðini sum Immanuel Kant.

Hegel's filosofi var býtt í trýggjar partar: Logikkur, filosofiðin av náttúruni,of filosofiðin av sálini. Í hansara bók The Phenomenology of spirit, vísir hann á sína filosofi og tosar um hvussu heimssøgan er ein linjurætt tilgongd har ting vera meira framkomin sum tíðin gongur, serligani tosar han um at man altíð finnur eina betri politiska skipan enn man hevði fyrr, og at man tøkniliga mennar víðari sum tíðin gongur. Hesar ekstremu  (og mótpróvuligu) hugsjónirnar endaðu við at hava stóra ávirkan á framtíðar politikk, serliga tá ið Karl Marx tók inspiratión frá hesum til at skriva sítt manifest um atfinning av kapitalismu, og seinni defineraði kommunismu fyri fyrstu ferð.

Nakrir teir fyrstu sum tóku Hegel'sa orð til sín var ein bólkur nevndur "Junghegelianer/the young hegelians" ella teir ungu Hegelianararnir, nakrir av hesum vóru kendir t.d Fredrich Engels, Karl Marx og Ludwig Feuerbach. Teir skrivaðu negativt um Hegel í byrjanini, men seinni sær man at teir (serliga Marx og Engels) fylgja í fótasporun Hegels tá ið teir útgeva "Economic and Pholosophical Manuscripts" í 1844 sum er ein samling av teirra ikki lidnu bókun teir høvdu skriva upp, aftur eru teir ógiliga líkir Hegel í Das Kapital serliga í bygnaðarhátti, hettar sæst best í uppruna notatunum hjá Marx sum var útgivið í 1857-58 sum Grundrisse.

Karl Popper skrivar í The Open Society and Its Enemies (1945) at Hegel hevði skriva eina tunnliga fjalda grundgeving fyri at Fredrick William III skuldi halda uppá einaræði í Prusslandi, og at hansara hugsan um søguliga framgongd var basera uppá at tað besta úrslitið var líkt til hvar Prussland hevði komi fram til í 1830unum, og at hettar hevði við sær at bæði Komunistar og Nasistar nýttu Hegel sum teirra grundgeving fyri einaræði sum tann besta loysnin.

Benedetto Croce og Giovanni Gentila hava notera at Italiensku fasistarnir vóru teir mest tilrættaðu neo-hegalianarar í allari søguni av vesturheims filosofi.

Keldutilfar

Týskarar
Heimspekingar
Føðingar í 1770
Andlát í 1831

en:Georg Wilhelm Friedrich Hegel
no:Georg Wilhelm Friedrich Hegel


Kimbap or Gimbap

Gimbap, eisini sýgur sum kimbap, er ein koreansk rættur, sum er gjørdur úr kókað rísi


Partafelag

Eitt partafelag er eitt felag, har partaeigararnir ikki ábyrgjast persónliga fyri virkið (hettar eitur "Avmarka ábyrgd"), feløg sum eru skrásett sum partafeløg skullu vísa á "P/F" í navni av fyritøkuni.

Í Føroyum krevur eitt partafelag 500.000 í partapeningi, og skal hava eina nevnd við einum nevndarformanni, nevndarformaður og stjóri kann ikki vera sami persónur, vanligt er kassameistari eisini ásettur.

Vanliga verða smápartafeløg umskrásett til partafeløg fyri at vísa á at støddin á fyritøkuni er vaksin, hettar skapar meira álit á fritøkuni hjá kundum tí man sær at har er nógvur kapitalur til staðar.

Sí eisini:

 Smápartafelag  (Sp/f)

 Íverksetarafelag  (ÍVF)

 Íognarvirkið (Í/F)

 Einstaklingsvirki  (Fa.)

Keldutilfar

Felagsskapir
Vinnulív
Búskapur


Smápartafelag

Eitt Smápartafelag er eitt felag, har partaeigararnir ikki ábyrgjast persónliga fyri virkið(hettar eitur "Avmarka ábyrgd"), feløg sum eru skrásett sum Smápartafeløg skullu vísa á "Sp/f" í navnið av fyritøkuni.

Smápartafeløg krevja 50.000 krónur í partapeningi fyri at stovnast, og tað krevur ikki nevnd, tó kann nevnd setast, stjóri er kravdur.

Smápartafeløg eru oftani skrásett sum eitt fyrsta stig í einari fyritøku, síðani mann vanligt eftirmetur at har skal meira enn 50.000 til rakstur av einari fyritøku til, so tað er einging rund at skrásetast sum nakað annað, og so aftaná at fyritøkan hevur havt nøktandi vøkstur er umskráseting til Partafelag rættiliga vanligt.

Eisini vera smápartafeløg brúkt sum dótturfelag hja øðrum smápartafeløgum tí at vinningsbúti gjalt frá einum smápartafelagið til eitt smápartaelag er ikki skatta.

Síð eisini:

Partafelag (P/F)

Íverksetarafelag  (ÍVF)

Íognarvirkið (Í/F)

Einstaklingsvirki  (Fa.)


Íverksetarafelag

Eitt íverksetarafelag er eitt felag, sum kann stovnast fyri at koma í gongd við eitt virksemi, ið gevur handilsligar møguleikar, men sum í fyrstani ikki hevur so stóran tørv á kapitali. Við einum íverksetarafelagi er ikki persónlig ábyrgd (hettar eitur "Avmarka ábyrgd")

Íverksetara feløg krevja ikki nenvd, men kunnu áseta eina um tað er ynkst, krav er at hava stjóra, og ímillum eina krónu og 49.999 kr í partapeningi.

Síð eisini:

Partafelag (P/F)

Smápartafelag (Sp/f)

Íognarvirkið (Í/F)

Einstaklingsvirki (Fa.)


Íognarvirkið

Eitt íognarfelag er eitt felag við tveimum ella fleiri luttakarum (fysiskir ella juridiskir persónar), sum hava avtalað at reka vinnuvirki saman. Hvør luttakari ber samábyrgd (beinleiðis og solidariska) við allari ogn síni mótvegis kreditorum hjá virkinum.

Eingin kravdur partapeningur er, heldur ikki er neyðugt við nevnd, stjóri ella stjórar skullu ásetast.

Síð eisini:

Partafelag (P/F)

Smápartafelag (Sp/f)

Íverksetarafelag (ÍVF)

Einstaklingsvirki (Fa.)


Einstaklingsvirki

Eitt einstaklingsvirki er eitt virki, sum bert hevur ein eigara, sum heftir persónliga fyri alla skuld hjá virkinum.

Partapeningur er ikki krav, nevnd er ikki krav, stovnarin verður nevndur sum stjóri, men kann áseta annan persón til tað.

Síð eisini:

Partafelag (P/F)

Smápartafelag (Sp/f)

Íverksetarafelag (ÍVF)

Íognarvirkið (Í/F)

partafelagslóg


Partapeningur

Partapeningur er skrásettur innsetanar kapitalur hjá einum virkið.

um man skrásetur eitt partafelag, so kunnu 5 partar koma við 100.000 hvør sær og eiga tá 20% ella 1/5 í part, eisini ber til at býta tað ójavnt upp um allir parteigarar ganga við til tað, so at 2 kunnu leggja 100.000 í til kurs 100 (eisini nevnt kurs pari) og 6 afturat koma við 100.000 í part til kurs 200, hettar vil siga at partapeningurin tilsamans er bara 500.000 av tíð at kursur var ásettur til 6 av 8 pørtum. (tað er eingin greinsa til hvussu nógvan kapital eitt partafelag kann hava)


Dótturfelag

Eitt Dótturfelag er eitt felag ið eitt annað felag eigur 51% ella meira av.

Síð eisini:

Partafelag (P/F)

Smápartafelag (Sp/f)

Íverksetarafelag (ÍVF)

Íognarvirkið (Í/F)

Einstaklingsvirki (Fa.)


Nevnd

Ein nevnd er ein bólkur av fólki valdur el. skipaður til at fyrireika el. granska ávís viðurskifti.

Ein nevnd í einari fyritøku er næst hægsta sjtórnin í einari fyritøku, uppiyvur stjórnini sum nevndin ásetur, og undir aðalfundinum sum ásetur nevndina.

Nevndin skal røkja yvirskipaðu og strategisku leiðsluna. Nevndin skal tryggja:

 eina fullgóða skipan av virkseminum hjá felagnum
 nøktandi bókførslu og roknskaparframløgu
 mannagongdir fyri váðastýring og innanhýsis eftirlit
 at stjórnin útinnir sínar uppgávur á ein hóskandi hátt
 at felagið hevur eina fullgóða kapitaltilbúgving
 at nóg nógv gjaldføri er í felagnum til at kunna lúka skyldur felagsins, so hvørt sum tær fella til gjaldingar

Síð eisini:

Partafelag (P/F)

Smápartafelag (Sp/f)

Íverksetarafelag (ÍVF)

Íognarvirkið (Í/F)

Einstaklingsvirki (Fa.)

Partafelagslóg


Fulltrúi

Ein fulltrúi er ein persónur ið hevur fingið fulltrú.

Ein fulltrú er eitt loyvi frá einum persóni (fulltrúveitaranum) til, at ein annar (fulltrúin) kann virka sína vegna mótvegs einum triðja parti (triðjamanni).

Ein fulltrú við ongum serligum eyðkenni verður nevnd ein fyrisetningarfulltrú ella ein §-18-fulltrú. Ein §-18-fulltrú er tað mest einfalda slagið av fulltrú, har fulltrúveitarin gevur fulltrúanum boð um, hvat fulltrúin snýr seg um. Ein slík fulltrú verður ofta givin munliga, og triðimaður kennir ikki innihaldið í fulltrúini.

Ein §-18-fulltrú kann lýsast sum leiðbeining, sum bara fulltrúin fær, t.d. at ein fulltrúveitari sigur við ein fulltrúa: Kanst tú keypa handan Toyota bilin frá 2014 fyri meg, sum Reyni Service júst hevur sett til sølu? Sølufólkið hjá Reyni Service kann velja at trúgva, at talan er um eina fulltrú, men tað er einki serligt eyðkenni, ið kann staðfesta, at ein fulltrú er millum fulltrúveitara og fulltrúa.

Í einari § 18-fulltrú er einki sum vísur triðamanni eina uttanhýsis avtalu millum fulltrúgevaran og fulltrúan, tí triðimaður hevur onga váttan fyri, at fulltrúin er til staðar. Í einari § 18-fulltrú er tí einans ein innanhýsis avtala galdandi, og triðimaður kennir hana ikki.

Skal fulltrúin kallast aftur, skal afturkallingin fara fram á sama hátt, sum hon bleiv givin, t.v.s., at fulltrúin er afturkallað, tá ið fulltrúveitarin sigur við fulltrúan, at hon ikki longur er galdandi.

Starvsfulltrú
Ein starvsfulltrú er ein fulltrú, sum fylgir við starvssetan, sum eftir lóg ella siðvenju gevur rætt at virka vegna ein annan persón innan fyri ávís mørk, t.d. sum krambakvinna í einum handli.

Tað serliga við eini starvsfulltrú er, at triðimaður væntar, at krambakvinnan, tá hon er til arbeiðis í handlinum, hevur eina fulltrú at selja vørur og móttaka pengar vegna handilseigaran.

Serfulltrú
Ein serfulltrú er t.d., tá ið ein fulltrúveitari í einum serligum skrivi ella á annan hátt kunnar triðjamann um, at ein fulltrú er, og hvat hon fevnir um, t.d. at eitt starvsfólk hevur eina fulltrú at keypa brennievni til bilin vegna felagið, sum viðkomandi starvast fyri. Skrivið, sum verður víst fyri triðjamanni, er uttanhýsis avtalan, og við hesum veit triðimaður, at starvsfólkið kann keypa brennievni. Triðimaður kann tó ikki vænta, at starvsfólkið kann keypa annað enn brennievni. Umframt skrivið hava fulltrúveitarin og fulltrúin ofta eisini eina innanhýsis avtalu (heimild) t.d. hvussu ofta hesin skal keypa brennievni.

Alment Kunngjørd Fulltrú
Ein alment kunngjørd fulltrú er ein fulltrú, sum er kunngjørd fyri triðjamanni í almenna rúminum, t.d. í einum tíðindablaði. Serliga eyðkennið er sjálv kunngerðin, sum verður lisin av triðjamanni.

Ein alment kunngjørd fulltrú verður ofta nýtt í bankavinnuni og til álitisfulltrúar. Ein álitisfulltrúi kann gera avtalur um alt, ið hevur at gera við dagliga virkið hjá fyritøkuni.

Framløgufulltrú
Ein framløgufulltrú er ein skrivlig fulltrú, sum fulltrúin vísir triðjamanni í sambandi við nýtslu av fulltrúini. Serliga eyðkennið hjá fulltrúini eru skrivaðu boðini. Ein framløgufulltrú er ofta avmarkað til eina einstaka avtalu, t.d. at heinta ein pakka á posthúsinum ella at taka pengar út í bankanum.

Vil ein fulltrúveitari, at fulltrúin skal afturkallast, skal hann taka fulltrúina aftur á sama hátt, sum fulltrúin bleiv givin, t.v.s. taka framløgufulltrúina frá fulltrúanum.

Aðrir millummenn
Bæði fyritøkur og brúkarar kunnu nýta aðrar millummenn enn vanligar fulltrúar at gera avtalur fyri seg. Slíkir millummenn kunnu vera t.d. kommissiónsumboð og agentumboð.

Munurin á kommissiónsumboði og agentumboði er, at kommissiónsumboðið selur í egnum navni og er avtalupartur, og agentumboðið selur í navninum hjá seljaranum og er tí ikki avtalupartur fyri triðjamanni.

Eitt kommissiónsumboð er ein, ið ger avtalur um keyp og sølu í egnum navni, men vegna ein seljara og fyri hansara rokning. Ein bilasøla kann t.d. taka á seg ábyrgdina at selja ein brúktan bil fyri ein seljara, ella ein banki kann keypa og selja partabrøv ella onnur virðisbrøv fyri ein kunda. Seljarin (t.d. bileigarin ella bankakundin) kennir ikki keyparan, og keyparin kennir ikki seljaran, men bara kommissiónsumboðið (t.d. bilasøluna og bankan).

Eitt kommissiónsumboð skal altíð taka sær av áhugamálunum hjá seljaranum og skal kunna seljaran um møgulig viðurskifti, sum hava týdning fyri søluna og um endaligar avtalur. Kommissiónsumboðið skal eisini lata seljaranum roknskap fyri møguliga sølu.

Tær vørur, ið kommissiónsumboðið fær frá seljaranum, skulu haldast skildar frá øðrum vørum, sum kommissiónsumboðsmaðurin hevur, og skulu varðveitast á ein tryggan hátt. Ognarrætturin til vørurnar er hjá seljaranum, t.v.s., at møguligir kravánarar hjá kommissiónsumboðnum ikki kunnu leggja hald á hesar vørur.

Misrøkir kommissiónsumboðið skyldur sínar mótvegis seljaranum, og gevur misrøktin seljaranum tap, kann seljarin krevja endurgjald frá kommissiónsumboðnum.

Kommissiónsumboðið hevur rætt til ómaksløn fyri avtalur, sum viðkomandi ger vegna seljaran. Ómakslønin er vanliga ein upphædd fyri hvørja avtalu ella ein prosentpartur av søluni, sum kommissiónsumboðsmaðurin hevur gjørt avtalu um.

Eitt agentumboð er ein sjálvstøðugur vinnurekandi, sum hevur gjørt avtalu við ein seljara um at samskipa samband við møguligar keyparar ella gera avtalur vegna fyritøkuna. Agentumboðið fær samsýning fyri at fáa avtalur í lag fyri seljaran og keyparan. Ætlar ein føroysk fyritøka t.d. at selja fiskavørur í Spania, kann seljarin venda sær til eitt spanskt agentumboð og gera eina avtalu um umboðssølu.

Eitt agentumboð fær einans avtalur í lag millum seljara og keypara, t.e., at agentumboðið stendur fyri samskiftinum millum seljaran og keyparan, har seljarin eftirfylgjandi sjálvur ger avtalu við keyparan. Meginreglan er, at agentumboðið ikki kann gera avtalur vegna seljaran uttan serliga avtalu. Ger eitt agentumboð eina avtalu við ein keypara uttan serliga heimild, er seljarin einans bundin av avtaluni, um seljarin ikki attalar avtaluna, tá seljarin fær kunnleika um avtaluna, ella um fyritøkan er í óndari trúgv.

Eitt agentumboð skal vísa seljaranum trúfesti og skal fylgja leiðbeiningum frá seljaranum, t.d. um hvussu nógvar kundar agentumboðið skal hava í einum ávísum øki, ella um agentumboðið kann umboða aðrar seljarar, samstundis sum hann umboðar fyritøkuna. Agentumboðið kann eisini fáa einarætt at umboða eina fyritøku. Hetta verður nevnt einkarumboð.

Agentumboðið skal sum skjótast kunna seljaran, um tilboð verða góðtikin.

Heldur agentumboðið ikki sínar skyldur mótvegis seljaranum, og hevur seljarin tap av hesum, kann seljarin krevja endurgjald frá agentumboðnum.

Eitt agentumboð fær ómaksløn fyri tær avtalur, ið eru úrslit av hansara kundasamskifti vegna seljaran. Ómakslønin er vanliga ein prosentpartur av tí sølu, sum agentumboðið fær í lag.

Sí eisini
 Løgfrøði
 Partafelagslóg

Keldutilfar

Løgfrøði


Løgfrøði

Løgfrøði er læran um rættarreglur og hvussu hesar verða tulkaðar og nýttar, og hvussu tær roynast í verki. Rættarreglur verða til av ymiskum rættarkeldum, eitt nú lógum, kunngerðum, rættargrundreglum, dómsvenjum, siðvenjum og løgfrøðiligum bókmentum.

Rættarreglur skulu tryggja, at borgarar og fyritøkur lúka tey minstukrøv, sum rættarskipanin ásetir. Rættarreglur eru neyðugar, um vit vilja hava eitt vælvirkandi samfelag. Eru ongar rættarreglur, kunnu tey valdsmiklu ótálmað snýta tey veiku.

Summar rættarreglur eru ikki skrivaðar í lóg, eitt nú reglurnar um endurgjaldsskyldu. Slíkar rættarreglur eru í staðin komnar í lag av drúgvum royndum og nógvum dómum. Sama um ein dómsvenja er skrivað niður í lóg ella er siðvenja, so skal hon haldast. Verður dómsvenjan ikki hildin, fær tað í flestu førum avleiðingar. Avleiðingarnar kunnu vera bót, fongsul ella endurgjaldskrav.

Rættarreglur vegleiða um, hvat er rættur og skeivur atburður í samfelagnum. Tær byggja á moral og etisk sjónarmið og snúgva seg um, hvat er rímiligt, og hvat kann góðtakast. Umframt moral og etisk sjónarmið endurspegla lógarreglur eisini politisk sjónarmið. Politikarar samtykkja lógir, sum eftir teirra sannføring kunnu góðtakast moralskt og politiskt í samfelagnum.

Eitt gott dømi um broyttan moralskan og politiskan hugburð er, tá hjúnabandslógin varð broytt, og samkynd fingu rætt at giftast borgarliga.

Sí eisini
 Partafelagslóg
 Fulltrúi
 marknaðarføringarlóg

Keldutilfar

Løgfrøði


Partafelagslóg

Partafelagslóg er ein kategori av løgfrøði ið hevur við partafeløg at gera, eisini nevnt vinnurættur.

Í vinnurætti verður skilt ímillum

 likamligar persónar
 løgfrøðiligar persónar

Feløg hjá likamligum persónum verða nevnd persónsfeløg. Likamligir persónar hefta fyri alla skyldur felagsins persónliga við øllum, ið teir eiga.

Vinnufeløg eru løgfrøðiligir persónar, har eigararnir antin eru likamligir persónar ella løgfrøðiligir persónar. Løgfrøðiligir persónar hefta einans fyri skyldur felagsins við tí, sum er skotið inn í felagið.

Heftan er løgfrøðiliga heitið fyri fíggjarligar skyldur ella krøv, sum ein skuldari kann hava mótvegis einum likamligum ella løgfrøðiligum persóni.

Har eru greinsur til hvussu eitt partafelag kann marknaðarføra sínar vørur, hettar verur lýst sum Marknaðarføringarlóg

Einstaklingavirki
Tann einfaldasti hátturin at fara í holt við at reka vinnuligt virksemi er at stovna eitt einstaklingavirki. Eitt einstaklingavirki er tengt at eigaranum, ið hevur persónliga ábyrd av øllum skyldum hjá virkinum. Tann persónliga ábyrgdin hevur við sær, at eigarin heftir við øllum, hann eigur. Heldur virkið ikki sínar skyldur, kunnu kravánarar fara eftir øllum ognum hjá bæði virki og eigara, og eigarin kann missa alt, um virkið fer á húsagang.

Eitt einstaklingavirki hevur bara ein eigara. Eingin kapitalur krevst til at seta eitt einstaklingvirki á stovn, og tí er tað lætt at fara undir vinnuligt virksemi á hendan hátt.

Íognarfelag
Eitt íognarfelag minnir um einstaklingavirki, tí íognarfelagið er eisini knýtt at eigaranum. Í einum íognarfelag, eru tó tveir ella fleiri eigarar, og teir kunnu vera privatpersónar ella løgfrøðiligir persónar.

Hvør eigari ábyrgdast persónliga og solidariskt fyri skuldina hjá virkinum. At eigararnir ábyrgdast persónliga merkir, at teir ábyrgdast við øllum, ið teir eiga, og at teir ábyrgdast solidariskt merkir, at hvør einstakur eigari hevur ábyrgd av allari skuldini hjá virkinum, har ognarin av skuldini ger av, hvørjum hann setir skuldarkravið ímóti. Hann kann krevja skuldina frá felagnum ella eigarunum, og hann kann eisini krevja, at bara ein av eigarunum skal gjalda skuldina.

Tað er ikki neyðugt at hava kapital fyri at seta eitt íognarfelag á stovn. Hevur íognarfelagið einki kapitalgrundarlag, mugu eigararnir leggja út fyri felagið.

Stovnanin av einum íognarfelag kann fara fram munnliga og skrivliga. Tað kann vera ein fyrimunur, at felagið er stovnað á skrivligum grundarlagi, um partarnir seinni verða ósamdir um okkurt í sambandi við stovnanina. Partarnir kunnu skriva eina avtalu um, hvussu samstarvið í íognarfelagnum skal fara fram.

Tað er ikki lógarásett, at eitt íognarfelag skal hava eina beinleiðis leiðslu. Tískil er tað upp til eigararnar í felagnum at gera av, um felagið skal hava eina leiðslu, og hvussu hon skal skipast.

Ein lutaeigari í einum íognarfelag kann fara úr felagnum við hóskandi fráboðan. Tá ið lutaeigarin er farin úr felagnum, heftir hann einans fyri skuld, ið felagið hevði, áðrenn hann fór úr felagnum.

Samløgufelag
Eitt samløgufelag er eitt felag við tveimum ella fleiri eigarum, ið taka lut í rakstrinum við ymiskum treytum og hefta ymiskt í mun til skuldina hjá felagnum.

Eigararnir í einum samløgufelagi fevna um ábyrgdaðar íognarar og óábyrgdaðar íognarar. Tað er eitt krav, at minst ein partur í felagnum heftir persónliga fyri alla skuldina hjá felagnum. Tann, ið heftir persónliga, verður nevndur ábyrgdaður íognari. Ábyrgdaði íognarin kann vera ein likamligur ella løgfrøðiligur persónur. Eru fleiri persónar ábyrgdaðir íognarar í samløgufelagnum, hefta teir solidariskt, og ognarin av skuldini kann rætta eitt skuldarkrav móti øllum ábyrgdaðum íognarum ella bara einum ábyrgdaðum íognara. Hinir partarnir í felagnum, ið hefta avmarkað, verða nevndir óábyrgdaðir íognarar. Teir hefta bara við tí upphædd, sum teir hava skotið inn í felagið. Ein ognari av skuldini kann ikki rætta eitt skuldarkrav móti persónligu ognunum hjá einum óábyrgdaðum íognara.

Viðurskiftini millum ábyrgdaðar og óábyrgdaðar íognarar verða skrásett í viðtøkunum hjá felagnum.

Partafelag
Partafeløg skulu hava ein minsta felagskapital áljóðandi 500.000 kr.

Partafeløg skulu brúka heitið partafelag ella styttingina P/F í sínum vinnuheiti. Navnið skal týðiliga líkjast frá øðrum nøvnum á feløgum, ið eru skrásett hjá Skráseting Føroya. Í navninum mugu ikki vera nøvn, sum felagið ikki hevur rætt til, t.d. ættarnøvn, serligt navn á fastari ogn, vørumerki og handilssermerki.

Smápartafelag
Smápartafeløg skulu hava ein minsta felagskapital áljóðandi 50.000 kr.

Eitt smápartafelag skal nýta heitið smápartafelag ella Sp/F í sínum vinnuheiti.

Íverksetarafelag
Íverksetarafeløg skulu hava ein minsta felagskapital áljóðandi 1 kr., og tí kann eitt íverksetarafelag setast á stovn við einum felagskapitali á 1 kr. og har uppyvir.

Íverksetarafeløg skulu nýta heitið íverksetarafelag ella ÍVF í sínum vinnuheiti.

Stýrið
Ovasti myndugleikin í einum vinnufelag eru eigararnir, sum hittast til aðalfund ella á annan hátt. Rætturin hjá eigarunum at taka avgerðir í felagnum verður útintur á aðalfundinum.

Øll, sum eiga ein part í felagnum, hava rætt at møta á aðalfundinum og rætt at taka orðið.

Á aðalfundinum verður ársfrásøgnin løgd fram, og avgerðir verða tiknar um:

 góðkenning av ársfrásøgn
 hvussu yvirskot skal nýtast ella svarast skal fyri undirskoti
 møguligar broytingar um grannskoðan av komandi ársroknskapi
 onnur mál, sum eftir viðtøkunum hjá felagnum eru løgd fyri aðalfundin

Allir partaeigarar hava rætt til at fáa eitt evni sett á dagsskránna á aðalfundinum. Eigarar í partafeløgum skulu tó seta skrivligt krav fyri høvuðleiðsluni at taka upp eitt evni á aðalfundinum í seinasta lagi seks vikur, áðrenn aðalfundurin verður hildin. Verður kravið sent seinni enn seks vikur undan aðalfundinum, ger høvuðsleiðslan av, um evnið kann verða sett á dagsskránna til aðalfundin.

Er einki ásett í viðtøkunum, verður ein fundarstjóri valdur. Fundarstjórin skal stýra aðalfundinum og tryggja, at fundurin verður hildin á ein ábyrgdarfullan og hóskandi hátt. Í hesum sambandi hevur fundarstjórin heilmild at leggja til rættis orðaskifti, at snikka til atkvøðuevni, at gera av, nær orðaskiftið er endað, at stytta framløgur og at burturvísa luttakarar frá aðalfundinum.

Tað eru eigararnir, ið velja leiðsluna hjá felagnum, og hon verður vald á aðalfundinum. Vinnufelagið kann velja ímillum tveir leiðslubygnaðir:

 Ein leiðslubygnað, har leiðslan er ein nevnd, sum stendur fyri yvirskipaðu og stategisku leiðsluni. Til at standa fyri dagligu leiðsluni skal nevndin seta eina stjórn við einum ella fleiri persónum. Í partafeløgum skal meirilutin av nevndarlimunum vera persónar, sum ikki eru stjórar í felagnum. Ein stjóri í einum partafelag kann ikki vera formaður ella næstformaður í nevndini.
 Ein leiðslubygnað, har leiðslan í felagnum er ein stjórn. Í partafeløgum skal aftur at stjórnini vera eitt eftirlitsráð, ið hevur umsjón við stjórnini. Ein stjórnarlimur kann ikki vera limur í eftirlitsráðnum.

Í partafeløgum skulu minst tríggir persónar sita í nevndini ella í eftirlitsráðnum.

Kapitalur

Apportinnskot
Innskot í parta- og smápartafeløg kann vera skotið inn í felagið við øðrum virðum enn reiðum peningi (apportinnskot). Hetta skal hava eitt fíggjarligt virði og kann ikki verða ein skylda at arbeiða fyri felagið ella at lata eina tænastuveiting. Er tað so, at felagið verður stovnað við apportinnskoti, skulu stovnararnir senda Skráseting Føroya eina metingarfrágreiðing, sum er gjørd av óheftum góðkendum grannskoðara.

Keldutilfar

Vinnulív
Búskapur
Løgfrøði


Umhvørvisstovan

Umhvørvisstovan er stovnur undir Umhvørvis- og Vinnumálaráðnum, og fevnir stovnurin um virkisøkini umhvørvisvernd, umhvørvisgransking, orkumál og elveitingareftirlit, viðarlundir og frílendi, land- og sjókort, matrikul, tinglýsing og landsfólkayvirlit.

Umhvørvisstovan virkar fyri burðardyggari samfelagsmenning við at verja vistskipanir, røkja náttúrutilfeingið og gera rættarbundnar staðfestingar. Umhvørvisstovan hevur matrikul- og verndarfyrisiting, umsitir land- og sjókort, veitir tænastur og granskar innan virki stovnsins.

Við at sjónliggera okkara náttúruvirðir og at upplýsa og kunna um náttúru og umhvørvi, virkar Umhvørvisstovan fyri at fremja umhvørvisvinarligan hugburð og stimbra burðardyggari menning.

Umhvørvisstovan virkar fyri at røkja tær altjóða avtalur, sum Føroyar hava sett í gildi. Umhvørvisstovan tekur lut í norðurlendskum og altjóða samstarvi.

Umhvørvisstovan miðjar eftir at vera ein virkin fyrisiting við fremsta serkunnleika innan tey ábyrgdarøki, sum stovnurin røkir. Stovnurin sær tað, at kunna borgaran, myndugleikar og áhugabólkar, sum ein týðandi lut í virksemi stovnsins, og verður hetta millum annað gjørt gjøgnum virknar heimasíður: us.fo og foroyakort.fo.

Umframt nýggj virkisøki og tænastur, røkir Umhvørvisstovan tær uppgávur, ið fyrr vóru á Matrikulstovuni, Tinglýsingarstovuni, Landsfólkayvirlitinum, Skógrøkt Landsins, umhvørvisdeildini á Heilsufrøðiligu starvsstovuni og orkudeildini á Jarðfeingi. Orka gjørdist partur av Umhvørvisstovuni um árskiftið 2015/16, meðan hini virkisøkini á sumri 2007 vórðu løgd saman í nýggja stovnin: Umhvørvisstovan.

Almennir stovnar í Føroyum


Viðarlund

Viðarlund er ein lítil skógur, vanligt við gonguteigum og sitipláss ætlaður til fólk at nýta til avslapning og eitt øki at ganga í, fyri at skapa eitt náttúruøki sum hevur kontrast ímóti býarlívi, ella bara sum ein burðardygg verkætlan fyri at betra uppá ESG mál.

Landafrøði
Viðarlundir


ESG

ESG (á enskum, enviromental, social and corporate governance) er eitt tal sum er ætla at máta hvussu nógv ein fyritøka tekur í álvara, janstøðu, burardyggari framleiðslu, góðgerðarsemi og líknkandi endamál.

Trupuleikin er at hettar eru ikki objektiv tøl, og tíð skapur tað trupuleikar í mun til at man kann fáa síni ESG tøl forbetraði við at brúka mátistokkin til sín fyrimun, T.D at skapa ein nýggjan leiðslusess sum í veruleikanum ikki hevur nógva ábyrgd bara fyri at fáa eina kvinnu ella ella eitt minniluta fók av onkurm slagið.


Sjálvstýrandi øki

Eitt Sjálvstýrandi øki er eitt stað ið hevur rættindi til løgfrøðiliga fyriskipan av sær sjálvum, uttan at ein annar staður hevur vald yvir tí fyiskipanini.

Í politiskun høpi tosar man vanligt um eitt øki ið hevur vanliga lóg undir egnu hánd, men at altjóða handlingar ikki eru sjálvstøðugar, her koma Føroyar eisini undir í dag.


Málmaður

EIn málmaður er ein defensivur spælari í ymsun ídrotti (T.d fótbóltur, hándbóltur, hokey osf) høvðus uppgávan hjá honum er at halda mótstøðuliðinum frá at fáa stig.

Málmenn eru bara í ídrotti har man spælur lið ímóti lið og hevur onkuntíð loyvir ið hinir spælarnir ikki hava (at brúka hendur í fótbólti t.d) og hava næstan altí ein annan uniform fyri at halda seg frá forvirring.


Deprecation

Avskriving er ein virðisminkan av ognini hjá einum virkið.

Maskinur, bilar, rakstrarútgerð og innbúgv verða vanliga brúkt í fleiri ár. Hvørt ár minka tey í virði, og árliga virðisminkingin er ein kostnaður hjá virkinum. Hesin kostnaður nevnist avskriving.

Virðisminkingin kann standast av fleiri ávum. Maskinur, bilar og innbúgv slítast, tá tey verða brúkt. Flestu maskinur, t.d. telduútgerð og persónbilar minka harumframt í virði, bert tí at tær eldast. Maskinur og teldur mugu ofta skiftast út, tí nýggjar maskinur verða framleiddar, ið megna at loysa uppgávurnar betri.

Frá ári til árs er trupult at meta um, hvussu nógv amboð minka í virði. Tá amboðini verða keypt, hevur virkið tí frammanundan eina avskrivingarætlan. Avskrivingarætlanin fyri eina støðisogn krevur:

 Áseting av avskrivingarupphædd
 Áseting av avskrivingartíðarskeiði (brúkstið í árum)
 Ásetta avskrivingarupphæddin verður býtt yvir avskrivingartíðarskeiðið

Upphæddin, ið samanlagt verður avskrivað, er virðisminkingin tilsamans í avskrivingartíðarskeiðinum. Hetta er kostprísurin minus eitt møguligt restvirði (eisini nevnt scrapvirði). Restvirðið er tann upphædd, sum virkið kann selja amboðið fyri, tá tað ikki kann brúkast meiri. Møguliga fæst tó einki fyri liðugt brúkta amboðið. Hinvegin kann eisini hugsast, at amboð kunnu seljast brúkt – til dømis brúktir bilar.

Avskrivingartíðarskeiðið verður sett til væntaða æviskeiðið hjá amboðinum, har atlit er tikið til slit og tøkniliga elding. Væntaða avskrivingartíðarskeiðið verður eisini rópt brúkstíðin.

Sí eisini
 Partafelagslóg

Keldutilfar

Vinnulív
Búskapur


Eysturríkis flokkurin

Eysturríkis Flokkurin er ein búskaparlig hugsanargongd sum bleiv sett á stovn av Karl Menger í 1971 táið hann útgav bókina "Grundsätze der Volkswirtschaftslehre" sum er ein tann fyrsta bókin sum hevur útgreina mark-nyttu.

Eysturríkis skúlin bleiv seinni tikin upp av Ludwig Von Mises, Murray Rothbard og Walter Block.

Í eysturríkis flokkinum gongur hugsjónin til tað liberala, vanligt er at man heldur at so lítið sum møguligt skal vera alment, og fleiri innan flokkin halda ikki at naka skal vera alment yvirhøvur, hettar skapti eina ideologi sum hevur heiti anarko kapitalisma.

Onkrar hugsanir frá Eysturríkis skúlanum eru breitt viðurkendar í vanligari búskapar uppfatanini í dag.

Inflatión
Inflatión er tá ið peninga viðri lækkar, tað vil siga at man fær keypt minnið fyri pengarnar.

Mises sigur at landsbankin ikki kann útskriva meira pening í búskapin uttan at skapað inflatión.

Kendastu dømini har Mises er prógvaður at hava rætt, er Týskland beint aftaná fyrra heimsbardaga

Kapitalur og Renta
Eugen Böhm von Bawerk, skrivaði fyrst um teoriina aftanfyri Kapital Og Rentu, har hann vísti á at Útboð og Eftirspurningur er stórsta ávirkanin av rentu um hon er marknaðar kontrolera (T.v.s ikki av landsbankanum) og at hettar kom frá um fólk vildu bíða leingi ella hvussu nógv tey vildu vinna.

Møguleika Kostnaður
Møguleika kostnaður var fyrst definera av Friedrich von Wieser ímóti endanun av 1800 talinum, har hann segði at um tú valdi tann besta møguleikan innan t.d eina verkætland so vrakar tú oftani tí næst bestu, ella um tú velur eina vánaliga so kanst tú oftani ikki broyta meining og gera tí bestu aftaná.

T.D um tú hevur eitt øki og tú kanst velja eitt av 15 tingum at byggja á øki, velur tú so tað ringasta setur tað eyka kostnaðir til at nú bróta niður og byggja tað besta, um ein yritøka byggur eina smiðu sum vinnur teimun 1.000.000 kr um ári og so finnur stjórin 5 mánaðir seinni at teir kundu heldur havt bygt eitt flakavirkið á sama stað sum vann 3.000.000 um ári, so kostaði tað flakavirkið meira at byggja nú aftaná hitt var bygt tí teir skullu nú selja útger og bróta niður smiðjuna sum teir bygdu áður.

Konjuktur Broyting
Mises og Bawerk váðir skriva um at tá ið man hevur ein tjóðbanka í einum landi so flytur man yvir til at hava hákonjuktur og lágkonjuktur.

Hákonjukturur hevur typiskt eyðkenni av at ein búskapur veksur skjótt og at arbeiðisloysi fellur nógv, men man sær meira inflatión og eitt lækkandi gjaldsjavni.

Lágkonjukturur hevur typiskt eyðkenni av at búskapurin minkar, har er vaksandi arbeiðisloysi men inflatión er lág (onkuntí flytur tað seg entá til deflatión) og gjaldsjavnið verður javnað út heldur enn at falla víðari.

Mises tosar um at man fær bara hendan konjukturin tí at fíggarlógin og tjóðbankin saman gera tað lættari at fáa pening og lán við at lækka renturnar uttan at lækka eftirspurning eftir peningi, hettar hjálpir til at fyritøkur framleiða meira enn neyðugt, hettar skapur nógv arbeiðispláss, men ger eisini at vinnan verður meira óstabil, og skapur inflatión, tá ið inflatión er komi ov langt so má tjóðbankin aftur at vaksa um rentuna, og so fara nógvar fyritøkur og privat fólk á húsagang, sum so oyðileggur nógv arbeiðispláss, og skapur ein veikan búskap.

Hugsanin er at um rentan var sett eftir úboð og eftirspurningið so var konjuktur broyting slett ikki til, hettar er tíð at lán og kapitalur var meira javnt útboði, og vaksur búskapurin seinari, men meira javnt og lágkonjukturur hevur verri við at seta seg. Sjálvandi kann lágkonjukturur enn koma frá náttúru vanlukku og líknandi, til dømis ILA kreppan í føroyum.

Keldutilfar

Vinnulív
Búskaparfrøði


Løgtingsvalið 2022

Løgtingsvalið 2022 varð hildið 8. desember 2022. Løgmaður, Bárður á Steig Nielsen, valdi at útskriva løgtingsval hin 9. november 2022, eftir at hann hevði koyrt Jenis av Rana frá sum landsstýrismann í uttanríkis- og mentamálum, og Miðflokkurin síðan valdi at taka seg úr samgonguni. Harvið misti samgongan sín meiriluta, og løgmaður valdi at útskriva nýval.

Meiningsmálingar

a. Telur ikki við prosentini hjá einum hvørjum politiskum flokki, ið ikki kom yvir sperrumarkið, sum tað er víst á hesi síðu.

Úrslit

Keldur

Løgtingsval
2022 í politikki


Kuopio

Kuopio er ein býur og kommuna í Norra Savolax í Eysturfinnlandi. Kuopio hevur 121 557 íbúgvar (2022) og er størsti býur í Eysturfinnlandi.

Hygg eisini at
 Finnland
 Kalakukko

Býir í Finnlandi


Eduardo Riedel

Eduardo Corrêa Riedel (fæddur 5. júlí 1969), ríkisstjóri Mato Grosso do Sul síðan 2022. Hann var áður innviðaráðherra Mato Grosso do Sul frá 22. febrúar 2022 til 1. janúar 2023.

Riedel var forseti Maracaju Samband árið 1999 og varaformaður hjá Samtökum landbúnaðar og búfjár í Mato Grosso do Sul, og var einnig forstjóri Landbúnaðarsambandsins (CNA). Á árunum 2012 til 2014 var hann forseti Famasul, stuttu síðar gegndi hann stöðu utanríkisráðherra fyrir ríkisstjórn og stefnumótandi stjórnun Mato Grosso do Sul, á meðan ríkisstjórn Reinaldo Azambuja stóð, sem hann var í til 2021. Í júlí Árið 2021 var hann skipaður af Reinaldo Azambuja, sem forseti stjórnarnefndar heilsu- og öryggisáætlunar fyrir efnahagslífið (Prosseguir).

Keldur

Føðingar í 1969


Sven-Bertil Taube

Sven-Bertil Evert Gunnar Taube (føddur 24. november  1934 í Stokkhólmi, deyður 11. november 2022 í London) var svenskur sjónleikari og vísusangari.

Yrkisleið hansara sum sangari og sjónleikari rakk yvir næstan sjey tíggjuáraskeið.
Hann er helst best kendur frá kvøðuljómunum, sum plagdu at vera í Útvarpinum, ikki minst við sanginum "Så länge skutan kan gå".

Sven-Bertil Taube var sonur víðagitna sangskrivaran og tónasmiðin Evert Taube og listarkvinnuna Astri Bergman Taube.

Ávísingar úteftir
 Svenski sangarin Sven-Bertil Taube er deyður, 87 ára gamal, in.fo, 12.nov. 2022
 Sven-Bertil Taube, imdb.com (á enskum)

Keldutilfar

Føðingar í 1934
Andlát í 2022
Svenskir sjónleikarar
Svenskir sangarar


Marknaðarføringarlóg

Marknaðarføringarlóg er løgfrøðis høpi sum tosar um lógir innan marknaðarføring.

Í 2009 setti Løgtingið á stovn Brúkaraumboðið og ásetti karmarnar við lóg um marknaðarføring. Undan hesum vóru ongar lógarásetingar í Føroyum um marknaðarførslu. Tá ið vinnulívið mentist, og møguleikarnir fyri at marknaðarføra seg gjørdust lættari og bíligari, var tørvur á meira skipaðum viðurskiftum á økinum.

Brúkaraumboðið er sjálvstøðugur myndugleiki og stovnur, ið er undir Vinnumálaráðnum. Brúkaraumboðið hevur eftirlit við, at lógin um marknaðarførslu verður hildin. Lógin um marknaðarførslu ásetir minstukrøv, hvussu vinnurekandi kunnu bera seg at við marknaðarføring, og lógin leggur soleiðis støðið fyri atferðini á marknaðinum. Brúkaraumboðið tekur tó ikki avgerð í málum eftir keypilógini, t.d. um brek er við keyptum vørum.

Brúkaraumboðið kann taka mál upp av sínum eintingum ella eftir áheitan. Brúkaraumboðið raðfestir arbeiðið eftir avgerðum og rákum í samfelagnum.

Marknaðarføringslógin er galdandi fyri privat vinnuvirksemi, alment virksemi og vinnuvirksemi hjá áhugafeløgum og felagsskapum, tá ið hesi bjóða vørur og tænastur. Lógin er ikki galdandi fyri banka- og tryggingarvirksemi.

Grein 1 í lógini staðfestir, at øll, ið eru fevnd av lógini, skulu sýna góðan marknaðarføringssið við atliti til brúkaran, onnur vinnurekandi og almenn samfelagsáhugamál. Endamálið við ásetingini, er at tryggja, at marknaðarføring verður framd á ein hóskandi og rímiligan hátt.

Lógin tekur ikki støðu til, hvørji atlit skulu viga tyngst. Meginreglan er, at brúkarin, onnur vinnurekandi og almenn samfelagsáhugamál eru javnsett. Men Brúkaraumboðið kann meta um, hvørji atlit skulu takast í hvørjum einstøkum máli.

Tað er ikki loyvt at nýta skeivar upplýsingar ella at goyma týðandi upplýsingar, um tær kunnu nýtast til at reingja atferðina hjá brúkarum ella øðrum vinnurekandi á marknaðinum.

Marknaðarføring, sum hevur villleiðandi innihald, form ella framferðarhátt, er ikki loyvd. Tað er eisini galdandi fyri ágangandi ella villleiðandi marknaðarføring, sum ávirkar brúkarar ella vinnurekandi á óhóskandi hátt.

Við ásetingini kann Brúkaraumboðið krevja skjalprógv fyri, at upplýsingar, sum verða latnar um verulig viðurskifti, eru rættar.

Endamálið við ásetingini um villleiðandi marknaðarførslu er at verja brúkarar og onnur vinnurekandi ímóti skeivum, villleiðandi, niðrandi ella órímiliga ófullfíggjaðum upplýsingum.

Ásetingin umfatar bara gerðir, sum kunnu ávirka útboð og eftirspurning.

Ásetingin í stk. 1 í § 6 er eitt heildarforboð ímóti óumbidnum elektroniskum áheitanum. Slíkar áheitanir verða eisini nevndar beinleiðis marknaðarførsla ella direct marketing. Forboðið verður linkað í stk. 2, soleiðis at ein vinnurekandi, sum í sambandi við eina sølu hevur fingið teldupostbústaðin hjá kundanum, kann við ávísum treytum marknaðarføra vørur og tænastur, ið samsvara við tær vørur og tænastur, sum kundin áður hevur keypt.

Endamálið við ásetingini er, at brúkarar skjótt og ómakaleyst kunnu síggja endaliga prísin á vørum og tænastum. Í serligum førum, har tað ikki ber til at lata endaliga prísin fyri eina vøru ella tænastu, skal brúkarin fáa kunning, sum ger hann føran fyri sjálvur at rokna endaliga prísin út. Reglurnar styrkja prískappingina, tí tær gera tað møguligt hjá brúkarum at samanbera prísir á vørum í sama vørubólki hjá fleiri vinnurekandi.

Við ásetingini verða vinnuloynidómar vardir hjá fyritøkuni. Ásetingin kann verða nýtt saman við § 1 um góða marknaðarførslu fyri at verja marknaðarstøðuna hjá einari fyritøku.

Verjan fevnir m.a. um serkunnleika, framleiðsluviðurskifti, granskingarúrslit, kunnleika til kundakartotek og marknaðargreiningar.

Tann persónsskarin, ið er fevndur av ásetingini, eru fólk, sum kenna fyritøkuna innanífrá. Forboðið stendur við til trý ár eftir, at starvssetanin ella samstarvið er endað.

Endamálið við ásetingini er at tryggja eina revsirættarliga vernd ímóti misnýtslu av vinnuloynidómum hjá fyritøkum.

Hevur ein vinnurekandi brotið ásetingarnar í marknaðarføringslógini til skaða fyri ein annan, kann viðkomandi fáa endurgjald eftir endurgjaldsreglunum. Eftir ásetingini er gjørligt at fáa endurgjald, sum samsvarar við tær búskaparligu avleiðingar, sum ólógliga gerðin hjá einum kappingarneyta kann føra við sær.

Ofta er tað torført at skjalprógva tapið, og tí er eisini møguleiki at krevja samsýning fyri eitt nú marknaðarórógv, har tann, sum ger seg inn á ella av órøttum misnýtir rættindini hjá øðrum, skal rinda eitt hóskandi gjald fyri brotið.

Keldutilfar

Vinnulív
Búskapur
Løgfrøði


Fólkamorð

Miðvís týning av ávísum fólkaslagi. Millum kendastu fólkamorðini eru týningin av jødum í Týsklandi undir 2. heimsbardaga.


Jakob Ellemann-Jensen

Jakob Ellemann-Jensen (føddur 25. september 1973 í Hørsholm)
er danskur politikari. Hann hevur verið formaður í Vinstra-flokkinum síðan 21. september 2019.

Jakob Ellemann-Jensen er sonur fyrrverandi uttanríkisráðharran Uffe Ellemann-Jensen.

Sí eisini
Fólkatingslimir valdir í 2011

Ávísingar úteftir
 Fólkatingið: Jakob  Ellemann-Jensen, ft.dk (á donskum)
 Ellemann vísir søguliga broyting í kós floksins, in.fo, 19.11.2022

Keldutilfar

Føðingar í 1973
Danir
Danskir politikarar


Anna Falkenberg

Anna Lovisa Falkenberg (fødd 4. januar 1996 á Oyri) er føroyskur stjórnmálafrøðingur og politikari frá Sambandsflokkinum.

Anna er útbúgvin stjórnmálafrøðingur (cand.scient.pol.) frá Universitetinum í Keypmannahavn (2016-2022). Hóast ungan aldur, hevur hon drúgvar royndir innan politiskt arbeiði. Hon hevur verið forkvinna í ungmannafelagnum hjá Sambandsflokkinum, varaforseti í Norðurlandaráðnum fyri ung, og eisini hevur hon starvast í danska heilsu- og eldramálaráðnum. Seinastu árini (2019-2022) hevur hon starvast sum politiskur ráðgevi hjá Edmundi Joensen á Fólkatingi.

Sambandsflokkurin við Onnu Falkenberg á odda gjørdist størsti flokkur á fólkatingsvalinum hin 31. oktober 2022. Flokkurin fekk 30 prosent av atkvøðunum, 8.198 atkvøður, meðan Anna fekk 2.973 persónligar atkvøður, tá hon varð vald í annan sessin á Christiansborg. Sum nývaldur limur í danska Fólkatinginum tók hon sæti í uttanríkispolitisku nevndini.

Anna er abbadóttir Edmund Joensen, sum í fleiri umførum varð valdur á Fólkating.

Sí eisini
Listi yvir fólkatingslimir úr Føroyum

Ávísingar úteftir
 Sambandsflokkurin: Anna Falkenberg, saft.fo
 Fólkatingið: Anna Falkenberg, ft.dk (á donskum)
 Anna Falkenberg, demokratia.fo
 Anna er nú klár at fara til verka, saft.fo

Keldutilfar

Føðingar í 1996
Føroyskir politikarar
Føroyskir fólkatingslimir


Hans Bærentsen bónda

Hans er giftur við vækru Gretu, sum var ein vælkend strippari, tað var tí hann forelskaði seg í hana...


Geil

Geil var ein fátakur kallur, og einasta hann átti var kúgvina Mona. Dagliga gekk hann og muðaði eftir kýr, meðan hann roykti hoyggj, av tí at hann bleiv so einsamallur. Tíðanverri doyði hann, sum 17 ára gamal, tí hann druknaði í neytapissi. Tað einasta hann angraði áðrenn hann doyði, var at hann ikki gifti seg við Monu.


Rand Paul

Randal Howard Paul (føddur 7. januar 1963 í Pittsburgh í USA)
er amerikanskur eygnalækni og politikari.

Rand Paul er limur í Republikanska flokkinum. Í 2010 varð hann valdur í Senatið, og hann hevur verið senatorur fyri Kentucky síðan tá.

Hann royndi at gerast valevni hjá Republikanarunum til forsetavalið 2016, men hann mátti lúta fyri Donald Trump.

Rand Paul er sonur læknan og politikaran Ron Paul.

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: randpaul.com
 Senatið: Rand Paul, senate.gov (á enskum)
 Rand Paul, ne.se (á svenskum)

Keldutilfar

Føðingar í 1963
Amerikanskir politikarar


Jackson Pollock

Paul Jackson Pollock (føddur 28. januar 1912 í Cody í Wyoming í USA, deyður 11. august 1956 í Spring í East Hampton á Long Island í deilstatinum New York)
var ein amerikanskur listamálari.

Hann hevur verið ein av avgerðandi oddamonnunum innan abstrakta ekspressionismu.

Ávísingar úteftir
 Jackson-Pollock, britannica.com (á enskum)
 Jackson  Pollock, imdb.com (á enskum)

Keldutilfar

Føðingar í 1912
Andlát í 1956
Listamálarar
Amerikanarar

en:Jackson Pollock
no:Jackson Pollock


Mitch McConnell

Addison Mitchell McConnell (føddur 20. februar 1942 í Sheffield í Alabama)
er amerikanskur stjórnmálafrøðingur, løgfrøðingur og politikari.

Mitch McConnell er limur í Republikanska flokkinum. Hann varð fyrstu ferð valdur í Senatið í 1984, og síðan tá hevur hann verið senatorur fyri Kentucky.

Hann gjørdist leiðari hjá republikanska minnilutanum í Senatinum í 2007 og hann hevur verið leiðari hjá republikanska meirilutanum í Senatinum frá 2015 til 2021.

Ávísingar úteftir
 Senatið: Mitch McConnell, senate.gov (á enskum)
 Mitch McConnell, ne.se (á svenskum)

Keldutilfar

Føðingar í 1942
Amerikanskir politikarar


Jonas Gahr Støre

Jonas Gahr Støre (fødd 25. august 1960) er ein norskur politikari. Hann er forsætisráðharri í Noregi siðan 2021, og leiðari av Arbeiðaraflokkinum siðan 14. juni 2014.

Bakgrund
Støre varð føddur í Oslo, og er sonur av Ulf Jonas Støre og Unni Gahr. Hann gjørdist studentur frá Institut d'études politiques de Paris í Fraklandi frá 1981 til 1985. Frá 1986 til 1989 var hann doktorsnemi við Harvard Law School.

Støre var uttanríkisráðharri í stjórnunum Jens Stoltenbergs 2. stjórn frá 17. oktober 2005 til 21. september 2012, og heilsumálaráðharri frá 21. september 2012 til 16. oktober 2013. Hin 14. oktober 2021 varð Støre útnevndur til forsætisráðharri í Noregi.

Keldur

Forsætisráðharrar Noregs


Løgtingslimir í Føroyum 2022-2026

Listi yvir løgtingslimir 2019-2023.

Síðan 2008 hevur Løgtingið í Føroyum havt 33 limir, ið eru valdir í einum valdømi.

Løgtingsvalið 2022 varð hildið hin 8. desember 2022.

Øll eru vald eftir persónligum atkvøðum á flokslistum.
Av teimum 33 tingslimunum vóru 10 kvinnur valdar.

Valdu løgtingslimirnir eru hesi:

Sí eisini
Løgtingslimir í Føroyum 2019–2022
Løgtingslimir í Føroyum 2015–2019
Løgtingslimir í Føroyum 2011–2015

Keldur

Føroyskur politikkur
Føroyskir politikarar
Listar yvir løgtingslimir í Føroyum
Listar yvir føroyskir politikarar
Løgtingslimir
2022 í politikki


Ana Mena Rojas

Ana Mena er songkvinna og sjónleikari úr Spania.

Tónleikaútgávur
 2018 Index

Filmar
 Marisol, la película (2009)
 Bienvenidos a Edén (2022)

Keldur

Tónleikarar Rithøvundar


IShowSpeed

Darren Watkins (føddur 21. januar 2005 í Cincinnati í Ohio) er ein amerikanskur rappari og youtubari, ið er kendur undir listanavninum IShowSpeed, men hann plagar eisini at blíva kallaður Speed. IShowSpeed hevur pr. desember 2022, 14.7 milliónir haldarar og 1 milliardir sýningar av YouTube rás sínari.

Slóðir
  YouTube

Amerikanskir skemtarar
Amerikanskir sangarar
Rapparar
Føðingar í 2005


Volodymyr Zelensky

Volodymyr Oleksandrovych Zelenskyy (føddur 25. januar 1978 í Kryvyj Rih, Ukraina) er forseti í Ukraina. Hann er fyrrverandi sjónleikari og skemtari.
Í 2019 bleiv hann valdur til forseta. Hann er av jødiskari ætt. Síðan 2003 hevur hann verið giftur við Olena Kiyashko.

Ukrainskir politikarar
Føðingar í 1978


Michael Collins

G


Andrew Stanton

F


New York Cosmos (1970–1985)

New York Cosmos (ella Cosmos frá 1977 til 1978) var eitt fótbóltsfelag úr New York City í USA. Felagið varð stovnað í desember 1970 og spældi síðan 1977 sínar heimadystir á Giants Stadium í New Jersey. Felagið varð upployst í 1985.

Slóðir úteftir

 Søga: Club Marks 50 Years Since Inception, nycosmos.com (á enskum)

Amerikonsk fótbóltsfeløg
New York Cosmos


Santos FC

Santos Futebol Clube (betur kent sum Santos F.C. ella bara Santos) er eitt professionelt fótbóltsfelag frá býnum Santos í deilstatinum São Paulo i Brasil.

Felagið varð stovnað í 1912 og vann sítt fyrsta meistaraheitið í deilstatinum São Paulo i 1935.

Slóðir úteftir
Almenna heimasíðan hjá fótbóltsfelagnum: santosfc.com.br

Keldur

Brasilsk fótbóltsfeløg

en:Santos FC
nl:Santos FC
no:Santos Futebol Clube


Brasilska fótbóltslandsliðið

Brasilska manslandsliðið í fótbólti er tað fótbóltslandsliðið í heiminum, sum  hevur klárað seg best higartil; teir hava vunnið fimm HM-gull (1958, 1962, 1970, 1994 og 2002).

Brasilska landsliðið, sum í 1970 vann HM í Meksiko, verður mett sum eitt tað sterkasta landsliðið ið nakrantíð hevur spælt. Saman við Pelé, Rivelino, Gerson og øðrum góðum monnum, var brasilski landsliðsliðskiparin Carlos Alberto ein týðandi partur av brasilska landsliðnum.

Myndir

Slóðir úteftir
 Almenna heimasíðan hjá brasilska landsliðnum: cbf.com.br
FIFA World ranking - Men's Ranking, fifa.com (á enskum)

Keldur

Fótbóltslandslið
Fótbóltur í Brasil

en:Brazil national football team
nl:Braziliaans voetbalelftal (mannen)
no:Brasils herrelandslag i fotball


Haakon krúnprinsur av Noregi

Haakon krúnprinsur av Noregi (norskt: Haakon Magnus av Norge, føddur 20. juli 1973 í Oslo) er norskur krúnprinsur, sonur Harald V kong og Sonju drotning. Hákun krúnprinsur er giftur við Mette-Marit krúnprinsessu og saman eiga tey tvey børn, dóttrina Ingrid Alexandru (f. í 2004) og sonin Sverre Magnus (f. í 2005).

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: H.K.H. Kronprinsen, kongehuset.no

Keldur

Kongalig
Norðmenn
Føðingar í 1973