Chordata

Chordata (umleið "Ryggstreingjardjór") er eitt djórafýlki. Øll hesi djór hava eina chorda dordalis (umleið "ryggstrong") onkuntíð í lívinum. Ryggdýr eru í chordataflokkinum; tey hava vanliga broytað sín "ryggstrong" til ein mønustrong.

Djór


Star Wars Episode IV: Ein nýggj vón

Star Wars Episode IV: Ein nýggj vón (upprunaheiti: Star Wars Episode IV: A New Hope ella bara Star Wars (føroyskt Stjørnukríggj), amerikanskur filmur av George Lucas, upprunaliga frumsýndur 25. mai 1977, av felagnum 20th Century Fox. A New Hope var tann fyrsti Star Wars-filmurin ið varð gjørdur, men er tann fjórði parturin í Star Wars-søguni.

Star Wars


Star Wars Episode V: Imperiið svarar aftur (upprunaheiti: Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back) er ein amerikanskur filmur, instrueraður av Irvin Kershner. Hann var tann næsti Star Wars-filmurin ið varð upptikin, hóast hann í veruleikanum er fimti parturin í Star Wars-søguni. Filmurin varð frumsýndur 21. mai 1980.

Star Wars


Star Wars Episode VI: Afturkoma Jediriddarans (Upprunatittul: Star Wars Episode VI: Return of the Jedi) er ein amerikanskur filmur, instrueraður av Richard Marquand. Hann var tann triði Star Wars-filmurin ið varð gjørdur, men er tann sætti parturin í Star Wars-søguni. Filmurin varð frumsýndur 25 mai 1983 og var tann síðsti filmurin í tí upprunaligu trilogiini.

Star Wars


Rutarbók

Rutarbók (hebráiskt מגילת רות) ber navn eftir høvuðskonuni - móabitanum Rut. Í hebráisku Bíbliuni er bókin sett ímillum hátíðarrullurnar. Vanligt var at lesa hana um hvítusunnuhaldið. Í Septuaginta er hon sett beint eftir Dómarabókina og undan Sámuelsbókunum, av tí at hon bindur tær saman (Rutarbók 1,1 og 4,22). Hon er skrivað stutt eftir dómaratíðina. Rutarbók kemur ikki rættiliga upp í tað søguliga verkið, sum er Jósvabók, Dómarabókin, Sámuelsbøkurnar og Kongabøkurnar, men av tí at tilburðirnir í bókini eru, meðan dómararnar ráddu, hoyra hon og Dómarabókin saman. Týdningurin av bíbilska navninum er ókendur, kanska merkir tað vinkona ella trúgv.

Kristindómur
Gamla Testamenti


Etta Cameron

Etta Cameron (21. november 1939 Bahamaoyggjar – 4. mars 2010 í Århus) varð borin í heim í Nassau á Bahamaoyggjunum í 1939. Hon búsettist í Danmark í 1972, og gjørdist sum árini liðu kend og elskað í Danmark serliga fyri inniliga gospeltónleik sín. Hon hevði ikki nakað lætt lív, men gudstrúgv hennara bar ígjøgnum harðskap, neyðtøku og enntá fimm ára avbyrging handan jarntjaldið, tá hon noyddist at vera búgvandi í Berlin, orsakað av at hon misti passið burtur. Dóttir hennara, Debbie Cameron, er eisini songkvinna.

Egnar tónleika útgávur

 Come together with Etta (1975)
 I'm a Woman (1976)
 Mayday (1980)
 Easy (1981)
 My Gospel (1987)
 A Gospel Concert with Etta Cameron (1995)
 Lovesongs (1995)
 Etta Cameron mit NDR Big Band (1996)
 Certainly Lord (1996)
 My Christmas (1996)
 'Etta Cameron Ole Kock Hansen and Tuxedo Big Band (1998)
 A Gospel Concert with Etta Cameron vol. 2 (1996)
 I Have a Dream (2000)
 Lady Be Good (2003)
 Her il Ties, Her Vil Bies (2005)
 Spirituals (2008)
 Etta (2009)

Bókaútgávur
Í 2007 kom ævisøga hennara út í bók undir heitinum "Hun gav smerten vinger".

Keldur

Danskar songkvinnur
Føðingar í 1939
Andlát í 2010


Filemonsbrævið

Filemonsbrævið er ætlað Filemoni og er einasta einstaklingabræv av Paulusar hond, sum er varðveitt. Tað vendir sær ikki til eitt kirkjulið ella ein kirkjuliðsfyristøðumann, men til ein háttvirdan kristnan mann, Filemon at navni. Hann hoyrdi til kirkjuliðið í Kolessa. Helst man hann hava verið múgvandi maður, átt stór og rúmsátt hús, av tí at kirkjulið var í húsi hansara. Hann var góðgerðin, lívgaði hjørtu teirra heilagu. Stutta einstaklingsbrævið er skrivað og sent samstundis sum Kolossabrævið. Í brævinum eru heilsanir frá somu fólkum - og Onesimus, sum brævið er um - verður eisini nevndur í Kolossabrævinum. Filemonsbrævið hoyrir tí til teirra, sum skrivað eru í fangahúsi fyrst í 60-árunum.

Ætlanin

Tá ið Paulus sendir hetta brævið við, er tað:

 at siga frá og vátta tað, hent er Onesimusi
 at leggja Filemoni ríkan við at taka ímóti honum sum elskaðan bróður og tessvegna
 verða honum til hjálpar, nú ið hart leikaði á

Kristindómur


Whitney Houston

Whitney Elizabeth Houston (f. 9. august 1963 í Newark, New Jersey - d. 11. februar 2012 í Kalifornia ) var songkvinna og sjónleikari í USA. Hon var ein av teimum songkvinnum, ið hevur selt flest fløgur í heiminum, fleiri enn 200 milliónir eintøk. Eisini var hon ein tann kvinnan, ið hevur vunnið flestar heiðurslønir nakrantíð. Houston hevur fingið 30 Billboard-heiðursbrøv, 22 American Music Awards og tvær Emmy Awards. Innan filmsheimin gjørdist Whitney Houston eisini serliga kend í 1992 við filminum "The Bodyguard", har hon spældi saman við Kevin Costner. Leygardagin 11. februar í 2011 doyði kvinnan við tí stóru røddini; kenda songkvinnan, sjónleikarakvinnan, framleiðslustjórin og modellin, Whitney Houston í einum hotelrúmi í Beverly Hilton Hotel í Los Angeles, Kalifornia. Enn er ikki víst, hví hon doyði. Tað verður tó hildið, at tað sum gjørdi av við hana, var rúsdrekka ella rúsevni, sum Whitney leingi hevði havt trupulleikar við. Whitney var einans 48 ára gomul.

Hon varð fødd í Newark í New Jersey, inn í eina miðal inntøku familju, sum longu hevði tvey børn áðrenn hana. Pápi hennara var hermaður og mamma hennara var gospel-sangarinna, nakað sum kom at hava stóran týdning fyri Whitney. Hon hevði nevniliga arvað ta stóru, vøkru røddina frá mammu síni, og sum 11 ára gomul byrjaði hon sum solistur at syngja við gospel-kórinum í New Hope Baptist Kirkjuni í Newark. Hon fór ofta við mammu síni, tá ið hon framførdi í náttklubbum, og onkuntíð fór hon eisini sjálv upp á pallin at syngja við mammuni. Tað var her at fleiri fløguframleiðarir fingu áhuga fyri henni, men mamman vildi ikki lata hana geva nakra fløgu út, fyrr enn hon var liðug í studentaskúlanum. Tá ið hon var liðug í skúlanum, skrivaði hon sáttmála við fløgufelagið Artista. "Ein av teimum mest spennandi røddunum í áravís", skrivaði viðurkenda blaðið The Rolling Stone aftaná at hava hoyrt hennara debutalbum, sum varð útgivið í 1985. Fyrsta pláta hennara seldi 25 miliónir eintøk.

Tónleikaútgávur

Studieplátur/fløgur

 1985: Whitney Houston
 1987: Whitney
 1990: I'm Your Baby Tonight
 1998: My Love Is Your Love
 2002: Just Whitney
 2003: One Wish: The Holiday Album
 2009: I Look to You

Filmstónleikur/ljóðspor

 1992: The Bodyguard
 1995: Waiting to Exhale
 1996: The Preacher's Wife

Uppsamlingsfløgur

 2000: Whitney: The Greatest Hits
 2001: Love, Whitney
 2004: Artist Collection: Whitney Houston
 2007: The Ultimate Collection

Video/DVD

1991: Welcome Home Heroes with Whitney Houston
1997: Classic Whitney Concert
1999: VH1 Divas Live '99
2000: The Greatest Hits
2000: Fine
2002: Whatchulookinat Video/Whatchulookinat Behind-the-Scenes Footage/Love to Infinity Megamix Video
2004: Artist Collection: Whitney Houston

Filmar

Sum sjónleikarakvinna bleiv Whitney eisini kend víða um við fyrsta filmi hennara, The Bodyguard, har hon spælir ein songkvinna, sum hevur fingið sær ein lívverja til at verja seg ímóti einum ørum fjeppara. USA Today metti filmin at vera ímillum 25 tær mest minniríku filmsløturnar í 25 ár.

Keldur

Slóðir úteftir

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskar songkvinnur
Amerikanskir sjónleikarar
Afroamerikanarar
Føðingar í 1963
Andlát í 2011


Orðtøk Sálomons

Orðtøkini eru uppbygd av fleiri smáum orðtøksøvnum. Nær, tey eru sett saman, veit eingin við vissu. Nógvir halda á døgum Ezekia (7. øld f.Kr.), tá ið talað verður um menn Ezekia í 25. og 29. kap. Aðrir halda, at Orðtøkini eru vorðin sett saman eftir útlegdina. Bókin eitur á hebraiskum Misle, ið er Misle Salomo, stytt "Orðtøk Sálomons". Í Septuaginta verður hon stutt og greitt nevnd Paroimiai, ið merkir "Orðtøkini". Bókin er skrivað av Sálomon.

Orðtøkini eru meginpartin um lívsvísdóm, vunnin úr lívsroyndum. Vanligt var í Eysturlondum, og annars í nógvum øðrum mentanum, at mynda ein tílíkan lívsvísdóm við fáum, fyndigum orðum, sum seinni vórðu savnað og fingu heitið vísdómsbókmentir. Á mangan hátt eru tey ógvuliga allmennilig. Tey royna ikki at loysa tilverunnar gátur, men veita ráð, lívsreglur og áminningar til dagliga lívið.

Kristindómur
Gamla Testamenti


Jón Pauli Olsen

Jón Pauli Olsen (føddur 17. august 1968) úr Vági er venjari hjá kvinnulandsliðnum hjá Føroyum, hann tók við starvinum í september 2012. Hann er fyrrverandi fótbóltspælari úr Vági. Jón Pauli er giftur við Sirið Stenberg úr Vági.

Lívsleiðin sum venjari

Venjari hjá FC Suðuroy, VB/Sumba, VB og VB/TB

Jón Pauli Olsen var venjari hjá VB/Sumba í 2009, tá VB/Sumba vann 1. deild og rykti upp í bestu mansdeildina. Jón Pauli Olsen helt fram sum venjari tá gamla felagið VB/Sumba fór í søguna 31. desember 2009 og nýggja liðið FC Suðuroy varð stovnað og skuldi leika í Vodafonedeildini sum einasta av Suðuroyar liðunum. Jón Pauli vandi eisini VB/Sumba í 2007 og 2008. Hann varð venjari alt kappingarárið. FC Suðuroy flutti niður aftur í 1. deild eftir bert eitt ár í bestu deildini. Nýggjur venjari varð síðan settur til 2011.

Jón Pauli hevur drúgvar royndir sum venjari og hjálparvenjari. Hann royndi seg fyrstu ferð sum venjara sum 19 ára gamal, tá hann vandi ungdómsdeildina. Í 2005 byrjaði hann aftur sum venjari, hesaferð vandi hann felagsdreingjaliðið VB/TB saman við Milan. Úrslitini vóru sera góð. Fyrsta árið vann liðið gull, og árið eftir vóru teir greipuvinnarar..

Landsliðsvenjari
Jón Pauli Olsen gjørdist venjari hjá føroyska U19 landsliðnum hjá gentum í apríl 2012. Hann var venjari hjá teimum til hann gjørdist venjari hjá  føroyska kvinnulandsliðnum í september 2012. Fyrsti dysturin hjá kvinnulandsliðnum við Jón Paula sum venjara var leiktur 28. november 2012 móti Luksemburg á útivølli, talan var um ein vinardyst. Føroyar vann dystin 6-0. Dysturin gjørdist søguligur, tí eitt heimsmet varð sett í 61. minutti, tá ið tá 17 ára gamla Eyðvør Klakkstein úr KÍ varð skift inn. Mamma hennara, tá 39-ára gamla Bára Skaale Klakkstein, var nevniliga við longu frá byrjan av dystinum, og teir síðstu 30 minuttirnar av dystinum spældu møðgurnar landsdyst saman, og tað var fyrstu ferð í søguni, at tað er hent í einum landsdysti, at móður/dóttir ella faðir/sonur spæla landsdyst á sama liðið í senn.

Í apríl 2013 luttók føroyska kvinnulandsliðið fyri fyrstu ferð til eina HM undankapping, ein "premliminary round". Føroyar var í bólki B saman við Georgia, Litava og Montenegro. Føroyar vann tveir dystir og spældi ein dyst javnan. Liðið fekk 7 stig og vann klárt B bólkin. Tvey tey fremstu liðini komu víðari í hvørjum bólki, í B bólkinum vóru tað Føroyar við 7 stigum og Montenegro við 5 stigum, ið komu víðari. Jón Pauli var venjari til hesa kapping, hjálparvenjari var Ingun Hansen.

UEFA A venjaraprógv

Jón Pauli Olsen fór í februar 2010 undir útbúgving til UEFA A venjara, frammanundan hevði hann UEFA B venjaraprógv..

Lívsleiðin sum fótbóltsleikari

Fótbóltsleikari í Føroyum og Danmark

Jón Pauli Olsen leikti øll ungdómsárini við VB og seinni sum vaksin spældi hann við VB og seinni VB/Sumba. Hann spældi mest sum álopsleikari men eisini á miðvøllinum og nakrar ferðir eisini í verjuni. Nøkur ár í 1990'unum búði Jón Pauli í Danmark, har hann var í lestarørindum. Tey árini leikti hann við KB, ÍF Føroyar og B93, men fleiri ferðir vóru boð eftir honum at leika við VB og so fleyg hann heim at spæla dyst við VB. Í 1993 spældi hann alla seinnu hálvuna við VB, sjálvt um hann búði í Danmark..

Toppskorari í 1990

Í 1990 var Jón Pauli Olsen mest skorandi leikari í bestu føroysku fótbóltsdeildini. Jón Pauli er bert 3 mál aftanfyri mest skorandi leikaran í VB yvirhøvur.

Føroyameistari ár 2000

Jón Pauli Olsen hevur einaferð vunnið føroyameistaraheitið, tað var við VB/Sumba í 2000. Jón Pauli spældi við allar dystirnir tað fótbóltsárið og sat ongantíð á bonkinum..

Altjóða fótbóltsdystir

Jón Pauli Olsen hevur spælt ein dyst í altjóða høpi, tað var við VB/Sumba móti Brno í Kekkia í 1998. Jón Pauli var júst fluttur heimaftur til Føroya úr Danmark tá. Hann hevur tó ikki spælt nakran landsdyst. .

Keldur

Slóðir
 Heimasíðan hjá FC Suðuroy

Olsen, Jón Pauli
Olsen, Jón Pauli
Vágbingar
Olsen, Jón Pauli


Bjørk Herup Olsen

Bjørk Herup Olsen (fødd 2. oktober 1991) er ein av bestu langteina rennari í Føroyum millum føroyskar kvinnur. Bjørk er limur í rennifelagnum Bragdið í Havn og Helsingør IF í Danmark. Bjørk hevur runnið síðan hon var 13 ára gomul og hevur vunnið fleiri heiðursmerki og hevur sett føroysk met.

Persónlig met

 800 metrar: 2:20.01 Gøteborg, Svøríki 4. juli 2010  (føroyskt met)
 1500 metrar: 4:37.83 Gøteborg, Svøríki 3. juli 2010  (føroyskt met)
 3000 metrar: 9:59.91 Pennsylvania, USA 28. januar 2012  (føroyskt met) Bjørk er fyrsta føroyska kvinnan sum hevur runnið 3000 metrar undir 10 minuttir.
 5000 metrar: 17:12,75 í Ohio (føroyskt met)
 5 km: 17:56 Klaksvík 5. juni 2010
 10 km: 36:16 Runavík 22. juni 2010
 1500 metrar - innandura: 4:38,04 Reykjavík International Games, Ísland 17. januar 2010
 1 míl - innandura: 5:19,35 Reykjavík 20. januar 2008
 3000 metrar - innandura: 10:02,47 Skive 6. mars 2010 (føroyskt innandura met)
 3000 metrar forðarenning: 11:28,38 Tórsbreyt 8. august 2010 (føroyskt met)

Danska U20 junior landsliðið í frælsum ítrótti

Bjørk Herup Olsen var við í danska U20 landsliðnum. Bjørk varð úttikin, tí hon var tann gentan í aldursbólkinum 15-19 ár, sum rann skjótast á 3000 metra teininum .

Keldur

 Foroya.fo, Bjørk Herup Olsen ger aftur um seg.
 Sportal.fo, Gull til Bjørk og Rúna.
 Kringvarp.fo, Bjørk vann gull í Íslandi.
 Statletik.dk Bjørk Herup Olsen - 91 - KIF
 Portal.fo, Bjørk setti nýtt met
 afrek.fri.is
 Kif-atletik.dk
 esbjerg-am.dk
 Athletics.fo, Altjóða dámur á Tórsbreyt seinasta leygardag.
 Trackandfield.se
 Sportal.fo, Met og bronsa til Bjørk.

Útvortis ávísingar

 Bragdid.fo

Olsen, Bjørk Herup
Olsen, Bjørk Herup


Hekla

Hekla er eitt gosfjall í Íslandi, ið er 1 488 metrar høgt. Eggert Olafsson og Bjarni Pálsson vóru fyrstir upp á Heklu. Tað var í 1750.

Slóðir úteftir

Keldur

Gosfjøll
Fjøll
Ísland


Tummas Gudmundsen

Tummas Gudmundsen er DJ, Tónleikari og Útvarpsvertur. Tummas Gudmundsen er nokk best kendur sum DJ TummiX og vertur í útvarpssendingini 15 tær bestu frá 2004 til 2007.

Ávísingar úteftir

 Myspace.com, Sjálvgjørdur tónleikur frá DJ TummiX.

Føroyskir tónleikarar


DJ

DJ er stitting fyri "disco jockey" ið seirrni er blivi til "disc jockey".

Tónleikur


Anna Kirstin Thomsen

Anna Kirstin Thomsen (fødd 11. februar 1946) er av Tvøroyri og býr har saman við manni sínum Knud Steinø, sum er lækni. Anna Kirstin er saman við beiggja sínum Thomas Frederik Thomsen, stjóri í fyritøkuni p/f Seglloftið. Anna Kirstin Thomsen er útbúgvin korrespondent í enskum og týskum.

M.A. Jacobsens virðisløn fyri Mentanaravrik 2008

Í 2008 fekk Anna Kirstin Thomsen handa Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens fyri mentanaravrik 2008. Virðislønina fekk hon fyri virksemi hennara í bygningunum hjá Kongaliga einahandilinum á Tvøroyri.
Grundgevingingin hjá dómsnevndini var soljóðandi:

"Anna Kirstin er eldsálin, sum lívgar og ríkar, har hon virkar. Tað veri innan tónleik, undirhald, ella tá ið hon lærir fólk kring landið at dansa.

Við áhaldni og hugflogi, skynsemi og stórsinni hevur Anna Kirstin tikið stig til at umvæla, varðveita og lata upp dyrnar til ein týðandi part av mentanararvi okkara: bygningarnar hjá Kongaliga einahandlinum á Tvøroyri.

Um hesar karmar er sprottin ein søguligur og nútímans mentanarpallur og eitt livandi ungdómshús.

Her stíga føtur, ið undan fóru, inn aftur í ringin, og saman trína vit dansin inn í framtíðina."

Ársins herðaklapp 2008 frá portal.fo

Anna Kirstin fekk "Ársins herðaklapp 2008" frá Portal.fo. Hetta er ein serstøk Planet virðisløn, sum verður latin á hvørjum ári.

Slóðir

 Tfthomsen.com Heimasíðan hjá Seglloftinum á Tvøroyri.
 Myndir av Seglloftinum og Gamla Kongaliga Einahandlinum á Flickr.com.
 Seglloftið á Facebook

Keldur

Føroyskar kvinnur
Føðingar í 1946
Suðuroy
Planet Awards vinnari
Tvørafólk


Beinisvørð

Beinisvørð er 469 metrar høgt forberg í Suðuroynni, millum bygdirnar Sumba og Lopra. Beinisvørð er sermerkt og sæst nógvastaðnis frá. Beinisvørð er tað næsthægsta forbergið í Føroyum, bara Enniberg er hægri. Nógvir flytifuglar byggja reiður hvørt ár í Beinisvørði. Sumbingar plagdu fyrr í tíðini at síga niður í bergi eftir fugli og eggum. Enn fara sumbingar í stakkin við Beinisvørð eftir lunda.

Yrkingar nevna Beinisvørð

Kenda skaldið Poul F. Joensen (1898-1970),  úr Sumba yrkti ofta um Beinisvørð. Janus Djurhuus (1881-1948), sum ikki er minni kendur enn Pól F. yrkti eisini um Beinisvørð.

Beinisvørð rapaði

Í 1975 rapaði ein partur av Beinisvørði, og nógvar lomvigarøkur vóru oyðilagdar og fleiri staðarnøvn eru nú horvin .

Hesturin við Beinisvørð

Gamli vegurin millum Lopra og Sumba førir niðan á Hestin, hagani er stutt til Beinisvørð. Vegurin er tætt við eggina, eitt nú kunnu bilar ella bussar støðga við stóru antennuna uppi á Hestinum og síðan kunnu fólk ganga umleið 50 metrar út til eggina og eygleiða fuglabergið Beinisvørð. Støðgast kann eisini eitt sindur longri niðri mitt í einum breiðum svingi, har eru bert umleið 20-30 metrar til eggina. Har liggur ein træbrúgv, sum varð løgd har einaferð kongalig vitjan var í Suðuroynni. Eitt skelti er sett upp har, sum ávarar fólk, so tey ikki ganga seg útav eggini.

Sumbiartunnilin er undir Beinisvørði

Sumbiartunnilin var í ger í fleiri ár, hann varð tikin í brúk í 1997. Tunnilin fer ígjøgnum bergið Beinisvørð og er 3.240 metrar langur .

Myndasavn

Útvortis ávísingar og keldur
 Visitsuduroy.fo
 Sumba.fo - Heimasíðan hjá Sumbiar kommunu-  Myndasavn, myndir av Beinisvørð
 Myndir á Flickr.com av Beinisvørð

Suðuroy
Fjøll í Føroyum
Bjørg í Føroyum
Bjørg í Suðuroynni
Sumba


Gjógvaráfjall

Gjógvaráfjall er 345 metrar høgt fjall í Suðuroynni. Vestasti býlingurin í Vági er á Gjógvaráfjalli. Sunnanfyri Gjógvaráfjall er Vágseiði, Múlin og Múlatangi. Norðanfyri Gjógvaráfjall er Fámara.

Sangurin "Vágsbygd"

Vágssangurin "Vágsbygd mín heimbygd", sum Napoleon Mortensen hevur yrkt, nevnir Gjógvaráfjall longu í fyrsta ørindi:

"Vágsbygd, mín heimbygd, so prúð her liggur túGjógvaráfjallið, stint her stendur túStóráir renna her, fjørðurin vakur erVágseiðið okkum heiður ber"''

Keldur
 Us.fo.
 Wedding.fo.

Ávisingar úteftir
 Vágs kommuna
 Visitsuduroy.fo

Fjøll í Føroyum
Suðuroy
Vágur


Carl Barks

Carl Barks (føddur 27. mars 1901 í Merrill, Oregon, deyður 25. august 2000 í Grants Pass, Oregon) var ein kendur teknirøðsrithøvundur og -teknari. Hann er serliga kendur fyri at skriva um og tekna figurarnar hjá The Walt Disney Company. Barks tók Dunnald, sum í teknifilmunum bert var eitt fjaðurklætt illsinnisvætti, og gjørdi hann so við og við fjøltáttaðan og menniskjansligan. Tá tað ikki var nóg mikið, skapaði hann ein skara av persónligheitum runt um Dunnald og gav teimum sín egna bý at búleikast í, Dunnuvík. Lívssterkir eykapersónar blivu eitt av hansara vørumerkjum.

Frá 1935 til 1942 gjørdi Carl Barks teknifilmar hjá Walt Disney Productions (nú The Walt Disney Company), og hevur hann verið við til at gjørt 40 stuttfilmar og 3 langfilmar, langfilmarnir eru Snóhvíta og teir sjey dvørgarnir, Fantasia og Bambi.

Frá 1942 til 1966 arbeiddi Carl Barks fulla tíð fyri forlagið Western Publishing, og var tað har hann gjørdist kendur fyri søgurnar um Dunnald Dunnu, Gírik Gvagg og øll hini. Men hann gjørdi eisini nakrar fáar søgur við stuttligum djórum, sum Disney ikki átti rættindini til.

Í 1966 skuldi Barks pensionerast, men forlagið fekk yvirtalað hann til at arbeiða parttíð. Frá 1966 til 1972 gjørdi hann einar 25 søgur við skótaliðinum hjá piltunum.

Eftir 1972 varð Barks yvirtalaður tvær ferðir til at skriva eina søgu afturat. Ta fyrru teknaði William Van Horn. Tann seinna finst í tveimumútgávum, aðra hevur Patrick Block teknað, hina hevur hollendarin Daan Jippes teknað.

Í alt skrivaði og teknaði Barks umleið 750 søgur og 7000 síður. 90 av teimum bestu søgunum hjá honum eru givnar út á føroyskum í Carl Barks savninum.

Sí eisini
 Carl Barks savnið

Slóðir úteftir
 Carl Barks á ComicWiki (danskt)
 Carl Barks á INDUCKS (vel mál)
 Carl Barks á Minetegneserier (norskt)
 Carl Barks á Internet Movie Database (enskt)

Amerikanarar
Føðingar í 1901
Andlát í 2000
Teknirøðir
Disney


Tokuma Japan Communications

Tokuma Japan Communications er tónleikadeildin hjá japanska útgávufelagnum, sum alment kallast Tokuma Shoten Publishing Co., Ltd. Á japanskum 株式会社徳間書店 Kabushigaisha Tokuma Shoten. Síðani 1954 hevur felagið givið bæði spælifilmar, teknifilmar (anime) og teknirøðir (manga) út. Tónleikadeildin hevur ímillum annað givið út plátur hjá kenda bólkinum Perfume.

Slóðir út eftir

 Tokuma Shoten Publishing Co. Ltd. (TSPCL)
 Tokuma Japan Communications Tónleikadeildin hjá Tokuma

Japan
Fyritøkur
Tónleikur
Plátufeløg


Copenhagen Records

Copenhagen Records er eitt danskt plátufelag, við nøkrum av teimun størstu donsku
kunstnarunum, m.a. Nephew, Alphabeat, Niarn, svensku Agnes og føroysku Eivør

Donsk plátufeløg


Kana

Kana bókstavir vóru mentir í Japan millum ár 700 e.Kr.f. og ár 900 e.Kr.f. Teir eru partir av japanska skriftmálinum og eru fonetiskir, tað vil siga, at hvør bókstavur gevur sítt egna ljóð, men merkir einki einsamalt. Tað eru tvey sløg av Kana; Hiragana og Katakana. Katakana bókstavir vera nýttir til at eftirlíkna ljóðini í lániorðum. Lániorð eru orð, sum eru lánt frá øðrum tungumálum, sum til dømis, "resutoran", ið er matstova á enskum. Hiragana verur nýtt, tá øll japansk orð skulu skrivast, tó uttan lániorð.

Ytri tenglar:
Japanska Kana Copybook (PDF)

Mál
Japan

de:Japanische Schrift#Kana


Georg Hansen

Georg Hansen. Fulla navn hansara var Casper Georg Hansen. Vanliga nevndur Bakar Hansen. Hann er føddur í Nexø, Bornholm 3. september í 1844 og deyður 15. februar 1924.

Danir


Ayaka Nishiwaki

Ayaka Nishiwaki (japanskt: 西脇 綾香, Nishiwaki Ayaka), verur rópt A-chan (あ～ちゃん). Er sangari í japanska elektropop tónleikabólkinum Perfume.

Nishiwaki var borin í heim og vaks upp í Hiroshima, har hon gekk á sjónleikara skúla við sínum vinum og núverandi limunum í Perfume, Yuka Kashino and Ayano Ōmoto.

Hon stovnaði bólkin Perfume í 2001 saman við Kashino og fyrrverandi liminum Yūka Kawashima, sum stutt eftir fór úr bólkinum fyri at brúka meiri tíð uppá lestur. Eftir langt prát við móður sína, sum helt at ein trio hevði meiri uppá seg á einum palli, spurdi Nishiwaki Ōmoto um hon vildi komí bólkin.

Yngra systurin Sayaka er limur í bólkinum "9nine".

Slóðir

 Amuse Heimasíðan hjá bólkinum Perfume

Japanskir tónleikarar
Japanskar songkvinnur


Aasmund Olavsson Vinje

Aasmund Olavsson Vinje (føddur 6. apríl 1818 í Telemark fylki, Noreg, deyður 30. juli 1870 í Hadeland) var ein norskur rithøvundur og blaðmaður. Kendar yrkingar eftir Vinje eru «Våren», «Ved Rundarne», «Den dag kjem aldri» og «Blåmann». Hann vaks upp í Vinjestoga í Telemark fylki. Hóast familjan var fátøk var áhugin fyri bókmentum stórur, og Vinje fekk skjótt alsk til bókina.

Han gekk á Heltbergs studentfabrikk og las seinni til jurist. Han var politiskt aktivur og varð koyrdur úr starvinum sum statsgóðkendur juristur tá hann fanst at uttanríkispolitikkinum hjá stjórnini. Vinje verður roknaður sum ein undangongumaður í norskum journalistikki við vikublaðnum Dølen frá 1858. Áðrenn hann skrivaði Dølen var han blaðmaður, í gjøgnum 8 ár skrivaði hann heilar 700 greinar í Drammens Tidende. Sum rithøvundur skrivaði hann yrkingar og ferðafrásøgnir. Skrivistílurin hjá honum var eyðkendur av hansara evnum at síggja eina sak frá fleiri síðum, og sýndi ofta eitt tvísýni, millum annað tá tað galt norskan nasjónalromantikk. Vinje var ein av teim fyrstu ið aktivt nýtti landsmálið hjá Ivar Aasen.

Vinje doyði á Hadeland, Oppland fylki og varð jarðaður við Søsterkirkene á Gran.

Norðmenn
Norskir rithøvundar
Tíðindafólk
Føðingar í 1818
Andlát í 1870


CTD

CTD, Carnitine transporter deficiency, er ein arvalig ílegusjúka, sum forðar kroppinum at brúka feitt sum orku, serstakliga í tíðarskeiðum uttan mat.
Carnitinið í kroppinum stavar frá føði og verður eisini framleitt í kroppinum. Fólk við CTD hava ein protein feil í proteininum kalla carnitin transporter, sum føra carnitin inn í kyknurnar og forða fyri, at tað fer úr kroppinum.

Sjúkueyðkenni
Vanliga koma fyrstu tekinini og sjúkaeyðkennini av CTD hjá nýføddum og tíðliga í barnaárunum. Tekin kunnu verða óvanligur heilavirkni, sjúkt hjarta, ørviti, spýggj, vøddaveikleiki og lágt blóðsukur.

Sjúkuavgerð og sjúkuviðgerð
Ein kan kannast fyri CTD á tríggjar hættir: 1. Máta carnitininnihaldið í blóðinum. 2. Ílegukanningar. 3. Máta virkni av carnitinflytarum á dyrkaðum húðkyknum.

Viðgerðin fyri CTD er at tilføra carnitin í so stórum mongdum, at innihaldið av carnitini í blóðinum verður regulskipað.

Títtleiki

Helvtin av Føroya fólki hevur latið seg kanna fyri CTD, 120 eru funnin við ílegusjúkuni, og tað eru fleiri, enn læknarnir høvdu væntað. Áðrenn kanningarnar byrjaðu, varð hildið, at ein av hvørjum 1.300 í Føroyum mundi hava sjúkuna , nú vísir tað seg, at ein av hvørjum 400 hevur CTD. Aðrastaðni, til dømis í USA, Danmark, Avstralia og Japan, er talið ein av hvørjum 40 000. Kanningarnar seinasta árið vísa, at sjúkan kann raka øll og ikki bert børn og ung. Tilkomnir menn eru funnir, har aldur og æðrakálking kundi verið ørsøkin til teirra hjartatrupulleikar, men nú vísir tað seg at vera CTD.

Arvafrøði

Søga

Slóðir
 Kunning um CTD frá Heilsumálaráðinum
 Færinger i Danmark får tilbud om test for CTD

Keldur

Sjúkur
Arvaligar ílegusjúkur


Kikhosti

Kikhosti er smittandi barnasjúka við herðindum av hosta og ríkjan fyri bróstinum. Atvoldin til sjúkuna er bakterian Bordetella pertussis.

Sjúkur
Barnasjúkur


Villdunna

Villdunna (frøðiheiti - Anas platyrhynchos) er tann vanligasta villdunnan í Føroyum og forfaðirin til spøku dunnuna, ið verður hildin sum húsdjór. Føroyska navnið dunna stavar sambært málfrøðinginum Christian Matras frá Skotsk-gæliskum tunnag úttalað :dunna:;.

Villdunna er vanligasti antarfuglur, sum eigur í Føroyum. Hon sæst á nógvum vøtnum og áum. Tær flestu villdunnurnar eru her alt árið. Tó koma nakrar fremmandar villdunnur eisini henda vegin um veturin. Í  mai-juni verpur bøgan 8-10 egg, sum eru líka stór sum høsnaregg. Dunnan matar ikki ungarnar, men fer við teimum, har føði er.

Sí eisini
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Anseriformes


Mölnlycke

Mölnlycke ein býur í Svøríki, sum liggur eystan fyri Göteborg. Hann hevur umleið 15 289 íbúgvar og en vídd við 7,97 km². Mölnlycke er eisini høvuðsstaður í Härryda kommunu.

Slóðir

Býir í Västra Götalands län


Dagur Málsins

Dagur Málsins ella Móðurmálsdagurin er 25. mars og hevur sum endamál at seta móðurmálið í miðdepilin og skapa tilvit um nýtslu og menning av málinum.
Dagurin var útnevndur av landsstýriskvinnuni í mentamálum, Helena Dam á Neystabø í 2010, samstundis við stovnanina av eini málrøktarvirðisløn at lata einstaklingi, stovni ella felagi, ið hevur verið við til at røkja og ríka føroyska málið. Málrøktarvirðislønin, ið er kr. 40.000 og verður handað sama dag.

Dagurin er føðingardagur V.U. Hammershaimbs, faðirin at skriftmáli føroyinga.

Málrøktarvirðislønin
 2010 - Jóhan Hendrik Winther Poulsen

Keldur

Móðurmálsdagur, snar.fo
Merkisdagar


Ivar Aasen

Ivar Andreas Aasen (* 5. august 1813 í Møre og Romsdal fylki, Noreg; – † 23. september 1896) var ein norskur málfrøðingur og yrkjari. Ígjøgnum sítt innsavningsarbeiði og mállæruskipan legði hann grundarlag undir víðari vísindaligum kanningararbeiði av norskum tungumáli. Ivar Aasen er mest kendur fyri at vera upphavsmaður til nýnorskt.

Ævisøga

Ivar Aasen var yngstur av átta systkjum og misti tíðliga bæði foreldrini. Hann mátti tí longu tíðliga luttaka í strævnum bóndagarðsarbeiði fyri at lívbjarga sær. Heimstaðurin lá fjarskotin, og tí hevði Ivar fáar vinir. Hann stytti sær stundir við at lesa í bíbliuni, og longu meðan hann var lítil, løgdu bæði prestur og lensmaður í bygdini til merkis, hvussu gløggur hesin pilturin var.

Aasen fekk barnalærdóm sín hjá próstinum Hans Conrad Thoresen. I 1831 gjørdist hann ferðalærari og við tíðini gjørdist hann heimalærari hjá kaptein Daae í Skodje. Hann økti alla tíðina um vitan sína, millum annað við at læra seg fleiri tungumál av egnum ávum, og við at savna plantur úr nærumhvørvinum í eitt stórt plantusavn. Aasen byrjaði eisini at granska málføri/dialektir, og náttúrliga bleiv tað hansara egna heimliga sunnmørsdialektin ið stóð fyrst fyri tørni. Hetta gjørdist eitt strævið arbeiði, tí hann royndi at finna fram málførið/dialektina sum hon var, undan danska árininum, men við tíðini bleiv hann liðugur við 'Den Sunnmørske dialekt', sum varð útgivin í 1841.

Aasen fór til Bergens fyri at fáa arbeiðið hjá sær mett av biskoppinum har, Jacob Neumann. Biskoppurin var ovfarin og fekk partar av arbeiðnum prentaðar í tveimum útgávum av Bergens Tidstidende. Neumann syrgdi eisini fyri at seta unga málfrøðingin í samband við 'Vitenskapsselskapet' í Tróndheimi, sum gav honum starvsløn so hann kundi ferðast runt í landinum og kanna aðrar dialektir. Aasen var tá 29 ára gamal.

Málsligt innsavningsarbeiði
Í 1848 gav Aasen út Det norske Folkesprogs Grammatik. Tvey ár seinni kom Ordbog over det norske Folkesprog. Hendan orðabók innihelt yvir 25 000 orð og bleiv lýst sum eitt tjóðskaparligt megnaravrik av P.A. Munch. Í 1849 legði Aasen tann fyrsta tekstin á nýggja skrivtmálinum fram, og fýra ár seinni kom hann við uppskotinum um tað nýggja norska landsmálið: Prøver af Landsmaalet i Norge.

Norskir yrkjarar
Norskir rithøvundar
Føðingar í 1813
Andlát í 1896


Landsmál

Landsmál var heitið á tí nýggja norska skriftmálinum, sum varð skapað av Ivar Aasen í 1850-árunum. Í 1929 bleiv almenna heitið á hesum skriftmáli broytt til nýnorskt. Ein ið nýtti landsmál, var Magnus Brostrup Landstad í kvæðasamling síni Norske Folkeviser frá 1852.

Mál


Norske Folkeviser

Norske Folkeviser er eitt kvæðasavn, ið Magnus Brostrup Landstad gav út í 1852. Skriftmálið hann nýtti var landsmál, ið er grundað á etymologi/upprunafrøði, eins og føroyska skriftmálið hjá Hammershaimb.

Innihald

 Ásmund Fregdegævar
 Kappen Illhugin

Ávisingar úteftir

 Norske Folkeviser

Bókmentir
Kvæði


Ásmund Fregdegævar

Úr kvæðasavninum Norske Folkeviser, sum Magnus Brostrup Landstad gav út í 1852.

Ásmund Fregdegævar

1. Deð var Irlands kongi bold
han talað til sine menn
kven skal norð i trollebotten
og hente mi dotter heim?
--Der er ingin dag’e.
(Er deð inki dagin?)

2. Farne er no sá mange
fregðe drengir og friðe
ingin af dei er komen att’e
no kan eg ‘ki lenger biðe.
--Der er ingin dag’e.

3. Til sá svarað han ráðihæst,
han steig fer kongin  fram:
Ásmund er báðe stór og sterk
han er sá fregð ein mann.
--Der er ingin dag’e.

4. Höyre du Ásmund Fregðegævar
hot eg seje deg:
du skal norð i trollebotten
og hava heim dottri til meg!
--Der er ingin dag’e.

5. Höyre du Ásmund Fregðegævar,
du er den fregðast i lándo,
du skal norð i trollebotten
og löyse mi dotter or vándo.”
--Der er ingin dag’e.

6. Hot hev eg mot deg brotið,
o kongi der du stend,
með du vil endeleg vita meg
langt norð i trolleheim?
--Der er ingin dag’e.

7. Du skal fá fruga Ermelia
hon er sá vént eit viv,
vil du norð i den myrke heimen
og váge fer henna dit liv.
--Der er ingin dag’e.

8. Og vil du geva meg dotter di
den vene fruga Ermelin,
sá reiser eg norð i den skome heimen
som ingja sóli skín.
--Der er ingin dag’e.

9. Og skal eg dá af norð i trollebotten
og löyse di dotter or vánde,
sá vil eg hava deð Olafs-skipið
som dei kallar Ormin lange.
--Der er ingin dag’e.

10. Árinn’ og deð forgylte flöy
bore dei út at strande,
deð var Ásmund Fregðegævar
han sille fara af lande.
--Der er ingin dag’e.

11. Ásmund sprang på Olafs bát
som dei kallað Ormin lange;
dei rópað pá  T o r k i l d   A d e l f a r:
lat no skipið koma til gange!
--Der er ingin dag’e.

12. Sá vatt dei up deð silkiseglið
högast i seglerá,
dei sille inki pá bunkin strjúke
för dei trollebotten ság.
--Der er ingin dag’e.

13. Dei kastað deires anker
pá den kvitan sand
deð var Ásmund Fregðegævar
han tróð den fyste pá land.
--Der er ingin dag’e.

14. Hokken vil de mine bröðar tvo
anten vakte skip under öy
hellá de vil in i bergið gange
og taka út vene möy?
--Der er ingin dag’e.

15. Hokken vil de mine bröðar tvo
Anten vakte skip under  liðe
hellá de vil in i bergið gange
og taka út jomfrúga friðe?
--Der er ingin dag’e.

16. Til svarað Ásmund bröðanne tvo
dei var báðe unge og blauge.
Deð höyrer me pá bróðir ‘kons
at han vil vita kon dauðe.
--Der er ingin dag’e.

17. Heller vil me, fregðan bróð’r
vakte dit skip under öy,
me tor’ inki in i bergið gange
og taka út vene möy.
--Der er ingin dag’e.

18. Heller vil me, fregðan bróð’r
vakte dit skip under liðe,
me tor’ inki in i bergið gange
og taka út jomfruga friðe.
--Der er ingin dag’e.

19. Ásmund kastað kufta blá,
tók pá ein fillutte flangi.
han totte kufta var hosta góð
i trollehendar at gange.
--Der er ingin dag’e.

20. Som han kom i den fyste hallen,
der var sá underleg vorið,
dúkanne var utor blóði dregne
og ormanne spelað etter borði.
--Der er ingin dag’e.

21. Som han kom i den aðre hallen,
han var i sá mykin váðe
ganne-kerið pá golvi stóð
og trollið ivi deð ráðe.
--Der er ingin dag’e.

22. Som han kom i den treða hallen,
der mone han beðre like,
der var vene sengir upreidde
og breidde með silki kvite.
--Der er ingin dag’e.

23. Som kom i den treða hallen,
der totte han ingja vande,
han kastað seg i einom kvila,
der sovnað gúten snadde.
--Der er ingin dag’e.

24. Han kastað seg i einom kvila
han var báðe fáin og fnyste,
in sá kom deð vene viv,
deð tottest af hennar lýse.
--Der er ingin dag’e.

25. In sá kom deð vene viv,
som Ásmund vilde vinne,
hon ha’ hár som spunnið gull
og vippað i slikitvinne.
--Der er ingin dag’e.

26. In sá kom deð vene viv,
som Ásmund vilde fá,
hon ha’ hár som spunnið gull
og vippað i silkitráð
--Der er ingin dag’e.

27. Hon ha’ hár som spunnið gull
og vippað i silkiband,
Ásmund upatt or sengi sprang
og tók hennar i sit fang.
--Der er ingin dag’e.

28. Slepp meg, slepp meg, Ásmund,
du helt inki meg i fang,
kem hon in sæle móðir mi
hon et up kvor kristen mann.
--Der er ingin dag’e.

29. Deð er inki di sæle móðir
um du ‘ki annað veit,
du er dottir til Harald kongin,
som búr heran suð under öy.
--Der er ingin dag’e.

30. Du slepp meg, slepp meg, Ásmund!
du helt inki meg i hand,
kem hon in T a r g e r ð  H ú k e b r ú ð
hon knýser deg under si tonn.
--Der er ingin dag’e.

31. Slepp meg, slepp meg, Ásmund!
deð vil eg deg ráðe,
kem hon in skomegyvri
hon slúkar ‘kon i seg báðe.
--Der er ingin dag’e.

32. Slepp meg, slepp meg, Ásmund!
deð sa’ deð vivið ljóse,
deð er sá vont dei nýte drenginn
dei má ‘ki vivi njóte!
--Der er ingin dag’e.

33. In sá kom den skome gyvri,
hon gjorðe báð’ gruttað og grinte:
hot er deð fer eit  t e k j u b á n n,
som held me dotter friðe?
--Der er ingin dag’e.

34. Den, som kallar meg eit tekjubánn
han skal etter vándo leite,
men kalle meg Ásmund Fregðegævar!
sá vil dennin gáten heite.
--Der er ingin dag’e.

35. Á inki er du den fregðaste,
som búr uti detta land,
men kem han en Thor með tungum hamrum
han er fulla fregðari han.
--Der er ingin dag’e.

36. Höyre du deð du skome-gyvri
hot eg vil spyrja deg:
hor heve du fengið deð breiðe belti,
som du ber ikringum deg?
--Der er ingin dag’e.

37. Deð var ‘ki i fjór, i fyrre fjóren,
úti sankt Olafs velde,
dá eg sille livið af kongin taka
sá seint um ein jóleftas kvelde.
--Der er ingin dag’e.

38. Eg tók kongin pá mín bak,
eg tottest meg vera ung,
men som eg kom i durahallen
dá falt en meg fer tung.
--Der er ingin dag’e.

39. Fram sá kom den vigsle-kallen,
sá vel eg han mone kenne,
han slóg meg með skrá i skallen
eg er ‘ki heilbrigdað enno.
--Der er ingin dag’e.

40. Dei slóg meg með skrá i skallen,
deð tottist eg inki líðe,
dei skvette etter meg vigsalvatten
eg kenner enno deð svíðer.
--Der er ingin dag’e.

41. Dei skvette eld og eimyrja,
og vigsale-vatnið viðe,
vigsale kom dá der eg stóð,
vigsale mone meg sviðe.
--Der er ingin dag’e.

42. Deð fornam eg pá lándo deires,
eg átte der ingjo freð,
sá sprette eg beltið af kongins rygg
og sokk i jorði neð.
--Der er ingin dag’e.

43. Höyre du Ásmund Fregðegævar
hot eg seje deg:
du hitar detta jönnið glóheitt
og send deð sá hit at meg!
--Der er ingin dag’e.

44. Eg hev vorið i de kristne lándo
der folkið kallar pá guð,
eg hev tekið i dei glóands jönni
eg er mykið sterkar hell du.
--Der er ingin dag’e.

45. Deð var Ásmund Fregðegævar
hoggi han til með avle,
hoggi han til den skome-gyvri
at odden stóð i hennas navle.
--Der er ingin dag’e.

46. Høyre du Ásmund Fregðegævar
du löyser meg af den vande
du högge meg i lytinne tvá
og sja`v imilljom dei gange!
--Der er ingin dag’e.

47. Eg skal hogge deg i lytinne tvá
Og löyse deg af den vande,
Med deð má fanden i helviti
Imilljom dei lytinne gang.
--Der er ingin dag’e.

48. Um sá talað den skomegyvri
dá hon datt dauð til jorð:
du skal `ki livands or bergi koma,
og inki livands ivir den fjorð.
--Der er ingin dag’e.

49. Deð var Ásmund Frægðegævar
han gekk seg út með strande,
burte sá vore hans bröðar tvo,
inki skip var der fer lande.
--Der er ingin dag’e.

50. Som han kom i den fjórðe hallen,
der var ingjo vande,
der stoð fagran fljótan folen,
kípin og kát i bande
--Der er ingin dag’e.

51. Høyre du fagran fljótan folen
eg spyr’e deg eit orð:
hossi mykið vil du hava af deð rauðe gull
fer bera meg ivir den fjorð.
--Der er ingin dag’e.

52. Til svarað fagran fljótan folen
tots vera i hugin gram:
eg vil hava di högre hand,
men dá skal eg bera deg fram.
--Der er ingin dag’e.

53. Til svarað Ásmund Fregðegævar
som guð gav honom til ráðe:
fulla skal du fá mi högre hand,
men dá lýt du bera `kon báðe.
--Der er ingin dag’e.

54. Tak deg no báðe sylv og gull,
sá mykið som du kan tine,
du set deg pá mit breiðe bak,
me skal ivir havi riðe.
--Der er ingin dag’e.

55. Höyre du frúga Ermelin
du samlar dit gull i skrín
með’ eg genge i drykkjestogu
og leikar með branden min.
--Der er ingin dag’e.

56. Som han kom i den femte hallen,
han var sá vreið i sinn,
hoggi han sunde dei kringleborði,
deð skranglað i kvor den ring.
--Der er ingin dag’e.

57. Hoggi han ihel alle bergetrolli
som han fyri augo ság,
sá reiste han otor trollebotten
der flaut með blóð og vág.
--Der er ingin dag’e.

58. Sá tok han báðe sylv og gull
sá mykið han mone finne,
sá drog han or bergi út
með treðive hestetyngi.
--Der er ingin dag’e.

59. Sá tok han báðe sylv og gull
sá mykið som der vore,
sá reið han ivir deð breiðe hav
som deð var haraste jorði.
--Der er ingin dag’e.

60. Kongin han stend i högan lofts svoli,
og sér han seg út sá viðe:
no sér eg Ásmund Fregðegævar
og fljótfolen under honom skriðe.
--Der er ingin dag’e.

61. Kongin han stend i högan lofts svoli
og leikar með dronningi si:
no sér eg Ásmund Fregðegævar,
með fagraste dottri mi!
--Der er ingin dag’e.

62. Deð var Ásmund Fregðegævar,
han steig seg út pá sand,
sá hoggi han folens hovuð af,
--- deð vart ein kristen mann!
--Er deð inki dagin?

63. Sá hoggi han folens hovuð af,
deð vart ein kristen mann,
Adalbert hennar yngste bró’r,
kongins son af Engeland!
--Er deð inki dagin?

Ávísingar úteftir

 Ásmund Fregðegævar í ymsum norskum kvæða-uppskriftum

Bókmentir
Kvæði


Magnus Brostrup Landstad

Magnus Brostrup Landstad (* 7. oktober 1802 í Måsøy, Noreg – † 8. oktober 1880 í Kristiania) var ein norskur prestur, sálmayrkjari og savnari av fólkalívsminnum. Hann var systkinabarn Hans Peter Schnitler Krag. Landstad er serliga kendur fyri sínar sálmayrkingar og savnan av fólkalívsminnum. Í Seljord liggur 'Landstad-instituttet', uppkallað eftir honum. Sálmabókin hjá Landstad var autoriserað til gudstænastubrúk í norsku kirkjuni í 1869, og so við og við gjørdist hon tað tjóðskaparliga sálmaverkið ið Landstad hevði ynskt. Ludvig Mathias Lindeman gjørdi løg til nógvar av sálmunum. Í 1852 gav Landstad út kvæðasavnið Norske Folkeviser skrivað á tí nýgjørda landsmálinum.

Norskir rithøvundar
Norskir prestar
Føðingar í 1802
Andlát í 1880


Jóhan Hendrik Winther Poulsen

Jóhan Hendrik Winther Poulsen (føddur 20. juni 1934 í Sumba, deyður 19. desember 2022 í Tórshavn) var føroyskur málfrøðingur.

Jóhan Hendrik Winther Poulsen er víða gitin sum professari í norðurlendskum og serliga føroyskum máli á Fróðskaparsetri Føroya.
Hann var við til at savna tilfar til føroysku orðabókina, millum annað við at hava sendingina Orðabókina, har fólk kundu skriva inn orð, ið tey nýttu, til føroysku orðabókina, og er tí ofta róptur Orðabókin.

Familja hansara
Sum lítil búði Jóhan Hendrik í Skopun saman við foreldrunum, Kristionnu (fødd Mikkelsen, av Tvøroyri) og Niels Winther Poulsen, og yngru brøðrunum Mortani og Halgiri.
Hann giftist við Birnu Sjúrðardóttur Patursson í 1964 í Havnar Kirkju. Tey eiga børnini Hjørt, Hjørdis, Teit og Ingibjørg. Jóhan Hendrik og Birna búðu í Kirkjubø, har børn teirra eru vaksin upp. Tey búðu har síðani 1969. Birna andaðist 87 ára gomul í 2020.

Jóhan Hendrik súkklaði eisini nógv, onkuntíð hevur hann verið í Íslandi á súkklu og gjøgnum Ongland, Týskland, Frakland og Danmørk við soninum Teiti.
Hann súkklaði til arbeiðis hvønn morgun á sínum heldur ungu døgum og svam nógv á sjónum.

Lestrar- og arbeiðstíð hansara
Barnaárini gekk Jóhan Hendrik í skúla í Skopun. Seinni - í 1948 - fór hann til Havnar í skúla, og fekk studentsprógv í 1952. Síðani fór hann á lærda háskúlan í Keypmannahavn, har hann las latín og enskt, og fór síðan í staðin at lesa norrøna málfrøði.
Hann tók mag.art. prógv í 1966. Hann las á lærda háskúlanum í Reykjavík í 1960-62, og eftir ta próvtøkuna arbeiddi hann í Keypmannahavn á Árnasavninum við tí norrønu orðabókini.
Í 1967-68 fluttu hann og Birna til Illinois í USA við børnunum, Hjørdis og Teiti, at arbeiða sum lærari í fornnorrønum og norðurlendskum málum á lærdum háskúla í Illinois.
Frá 1968 arbeiddi hann leysløntur á Føroyamálsdeildini, til hann í 1972 varð settur í starv sum deildarstjóri á Føroyamálsdeildini og seinni bleiv lektari.
Tað var í 1986, at Jóhan Hendrik varð tilnevndur professari í norðurlendskum, serliga føroyskum máli á Fróðskaparsetri Føroyra, av Atla Dam, løgmanni.
1. september 1997 loysti hann seg við umsókn úr starvi við eftirløn.

Bøkur
Í 1969 fór Jóhan Hendrik undir eina útvarpssending, nevnd Orðabókin. Tað var fyri at samla inn orð, ið lítið var vitað um. Henda útvarpssending var væl umtókt, og nógv sendu inn orð við postinum.
Tað mesta av hesum tilfari kom við í føroyska orðabók, ið hann var aðalstjóri á. Hon kom út 24. juli í 1998.
Eisini hjálpti hann Christiani Matras við útgávuni av føroyskari-danskari orðabók, ið kom út í 1961 í 2. útgávu.

Bókin Mál í mæti er eitt greinasavn eftir sjálvan Jóhan Hendrik. Hon varð givin út í sambandi við 70 ára føðingardag hansara, 20. juni 2004.
Soleiðis varð sagt um heitið á bókini: “Mál í mæti er valt sum heiti á hesi bók við tí í huga, at Jóhan Hendrik nýtir og viðger móðurmálið við virðing og sóma – bæði í talu og skrift – hann gongur á odda og stimbrar onnur at fjálga um tað, tí hjartamál hansara er av sonnum málið.”
Ritstjórar á bókini vóru Anfinnur Johansen og Hans Joensen.

Bókin Orðabókin er ein bók við brotum úr útvarpssendingini, ið eisini var nevnd Orðabókin. Hon kom út 20. juni 2009 í samband við 75 ára føðingardag hansara.

Mest kendu nýyrði, hann er komin við
 Telda av tal og telva
 Tyrla fyri helikoptari av tyril
 Fløga fyri CD av sama orði fyri tjúkka flís
 Flogbóltur fyri volleyball

Ávísingar úteftir
Jóhan Hendrik Winther Poulsen 70 ár, in.fo, 18.06.2004
Jóhan Hendrik W. Poulsen áttati, in.fo, 20.06.2014
Alexandur Kristiansen: Jóhan Hendrik Winther Poulsen In Memoriam, vp.fo, 20.12.2022

Keldutilfar

Jóhan Hendrik Winther Poulsen, samrøða við Bergtóru Jensdóttur
"Mál í Mæti" og
"Orðabókin"

Føroyskir málfrøðingar
Føroyskir professarar
Føroyskir granskarar


Átrúnaður í USA

</div>
Í 1620-1640 komu pílagrímarnir til USA. Átrúnaðarlig viðurskifti høvdu noytt teir at rýma úr Stóra Bretlandi. Í fyrstuni tá fólk byrjaðu at búseta seg í USA, høvdu tey allarflestu tilknýti til protestantiskan kristindóm. Í dag búgva 308 mió. fólk í USA og átrúnaðarliga myndin er sera sprøklut. Tað gamla kirkjusamfelagið er her enn, hóast sjónarmið teirra eru nógv broytt. Ein sera stór tilflyting úr øllum heimspørtum og mentanum, hevur gjørt, at í dag er USA eitt pluralistiskt land. Í rundum tølum kann sigast, at helvtin av amerikanarunum eru protestantisk kristin, ein fjórðingur er katolikkar, meðan seinasti fjórðingurin er jødar, mormonar, ateistar, muslimar, hinduistar og onnur. Kirkjur, sýnagogur, hindutempul og moskur standa tí lið um lið í amerikonskum býum.

Kirkjan hevur stóra ávirkan á gerandisdag fólksins. Næstan allir amerikanar eru kristnar . Í Amerika eru eisini umleið sjey miljónir muslimar og hvør einasti statur hevur minst eina mosku. Seks av 10 amerikanarum meina at religión er umráðandi í gerandisdegnum. Eisini meir enn helmingurin av samkyndum í Amerika siga, at trúgvin hevur stóran týdning fyri tey.

Í USA eru statur og kirkja skild sundur.

Søga

Umleið 1640 komu fyrstu niðursetufólkini til New York í USA. Hetta vóru fólk, sum vóru flutt úr Stóra Bretlandi til Amerika fyri at finna eitt stað, har tey kundu stovnseta og byggja upp eitt kristið samfelag. Nýggir tilflytarar komu við ymsum málum og trúarligum ástøði. Danir, ið fluttu til Amerika, máttu sjálvir seta í starv lærarar og prestar, sum dugdu danskt, um so var, at teir vildu hava danskar gudstænstur og danskar sálmar. Tær donsku kirkjurnar og prestarnir gjørdust eisini savningardeplar hjá dønum. Her kundu teir biðja um hjálp, tí prestar og meinigheitir hjálptu bæði á tí verðsliga og andaliga økinum. Hetta hevur eyðkent kirkjurnar í USA síðan. Meinigheitirnar virka sum stovnar og eitt stórt hjálpiarbeiði verður gjørt í kirkjunum.

Fara í kirkju

Ein vanligan sunnudag fara bert 2 % av dønum í kirkju, hóast eina langa, kristna siðvenju og eina fólkakirkju, har 81 % eru limir. Í Amerika fara umleið 40 % í kirkju, hóast tey ikki hava nakra fólkakirkju, og hóast landið átrúnaðarliga er sera fjølbroytt. Mong ágrýtin kristin vóru slóbrótarar í USA. Tey stríddust fyri frælsi og fólkaræði, og hendan arvin eru amerikanarar glaðir fyri. Í 1952 fráboðaði sjálvur hægstirættur, at "vit eru eitt religiøst fólk og líta á eina hægri veru". Móti kommunismu og einaræði savnaðust amerikanarar um teirra kirkjur, tí í USA stendur átrúnaður sum trygdin fyri frælsi og fólkaræði.

Hagtøl

"Hevur religión týdning í gerandisdegi tínum"? Henda spurning hevur Gallup sett í 138 ymiskum londum. Í Libanon, Iran og Irak svara 86, 83 og 79 prosent ja til spurningin, meðan tølini í amerikonsku statunum Mississippi, Alabama og Tennessee eru 85, 82 og 79. Minst religiøsi staturin í USA er Vermont við 42 prosentum. Meðan fólk í Norðurlondum – mest í Danmark og Svøríki – eru óvirknir limir í fólkakirkjuni, er meginparturin av kristintrúgvandi amerikanum sera virkin í trúarlívinum .

Ein kanning kunngjørd av "the Pew Forum on Religion and Public life" í 2010 vil vera við, at ungir amerikanarar eru nakað væl minni religiøsir enn teirra foreldur vóru, tá tey vóru ung. Men kanningin sigur eisini, at nógv av tí sum tey 18-29 ára gomlu trúgva uppá og gera í samband við sína trúgv, minnir um tey eldru. Ein út av fýra "millenniarum", sum er definerað sum fólk fødd eftir 1980 og tilkomin umkring ártúsundsskiftið, eru ikki tengd at nakrari traditionellari trúgv, sigur Pew. Tey lýsa sína religión sum ateist, agnostisk ella 'ikki nakað ávíst'.

Bert 13 % av amerikanskum "baby boomarum", tey fødd millum 1946 og 1964, vóru ikki tengd at nakrari traditionellari religión tá tey vóru ung, sigur kanningin. Men tá tað kemur til trúgv og gerir, so sum hvussu tey síggja uppá lív eftir deyða, eksistensin av himmal og helviti og miraklum, so minna "millenniarir" um undanfarandi generatiónir. Til dømis siga 45 % av ungum amerikanarum, at tey biða dagliga, og tað er líka nógv sum søgdu seg biða í 80'unum og 90'unum. "Meðan fleiri og fleiri eru ótengd at ávísari religión, merkir tað ikki neyðturviliga, at tey eru sekuler", sigur Greg Smith, ein av monnunum aftanfyri kanningina. "Vit síggja millum ung, at tað ber til at praktisera trúgv og at vera religiøsur, uttan at hoyra til eina ávísa samkomu ella trúðarrætning".

Sambært Katólska Bíbliufelagnum lósu 75 prosent av íbúgvunum í USA í Bíbliuni í 2007. Einans 20 prosent av spaniólum hava gjørt tað sama, meðan 21 prosent av franskmonnum lósu í henni í 2007. Kanningin, ið umfataði 9 lond - USA, Bretland, Pólland, Týskland, Spania, Frakland, Niðurlond, Russland og Italia - vísir harafturat, at amerikanarar eisini biðja meira enn íbúgvarnir í hinum londunum. 87 prosent søgdu seg hava biðið í 2007, meðan 47 prosent av franskmonnum bóðu í 2007 .

Stívliga helmingurin av amerikanum skiftir trúgv minst eina ferð í lívinum. Tað avdúkar ein kanning í 2010, sum vísir á eina aðra átrúnaðarliga leið enn hana, vit eru von við á okkara leiðum í Norðurlondum. Umleið 44 % av amerikanska fólkinum hevur aðra trúgv enn hana, tey vuksu upp við. Og um ein telur tey við, sum hava slept barnatrúnni, men hava tikið við henni aftur seinni í lívinum, og tey, sum sleptu trúnni í uppvøkstrinum, hevur meira enn helmingurin av amerikanum skift trúgv. Hetta vísir eitt spurnarumfar, sum umfatar út við 3.000 fólk, og sum stovnurin Pew Forum – um átrúnað og tilveru – hevur staðið fyri. Kanningin vísir, at tað er mest í aldrinum 24-36 ár, at fólk hava lyndi til at skifta trúgv. Og tað er mest katólska kirkjan, ið merkir stórt fráfall.

Samkynd

Ein kanning vísir, at hjá seks av hvørjum tíggju amerikanskum samkyndum hevur trúgvin stóran týdning . Tað er amerikanska greiningarfyritøkan Barna Group, ið hevur gjørt kanningina. Í kanningini siga 70 prosent av amerikanskum samkyndum seg vera kristin, og seks av hvørjum tíggju siga, at trúgvin er sera týdningarmikil fyri teirra lív. George Barna, sum er grundleggjari av Barna Group, heldur, at hetta punkterar onkrar mytur um samkynd. "Fólk, sum siga samkynd vera ógudilig og heiðin, ið finnast at kristnum, hava ikki fatur á veruleikanum", sigur George Barna sambært Kristeligt Dagblad. Kanningin er grundað á telefonsamrøður við 9232 vaksin fólk í tíðarskeiðnum frá januar 2007 til november 2008.

United Church of Christ hevur umleið 5.320 kirkjur, og er í dag eitt tað mest frælslynta kirkjusamfelagið í USA, sum millum annað marknaðarførir seg sum talsmann fyri rættindum hjá samkyndum í kirkju og samfelag . Hetta er eisini ein kirkja í støðugari afturgongd, og bert 0,5 prosent av fólkinum eru limir í henni. Metropolitan Community Church arbeiðir eisini fyri teimum samkyndu.

Níggju statir í USA loyva hjúnarbandi millum fólk av sama kyni. Teir eru Iowa, Maryland, Connecticut, Massachusetts, New Hampshire, New York, Vermont , Washington og Maine.

Keldur

USA
Átrúnaður


Tjóðardagur USA

Amerikanskur tjóðardagur (á enskum "Independence day" ella "the Fourth of July") er 4. juli, sum er til minnis um loysingina frá Stóra Bretlandi. 4. juli í 1776 tóku amerikumenn loysing frá bretum. 4. juli er minningardagurin um viðurkenningina av óheftislýsingini, "Declaration of Independence" í 1776. Men veruliga undirskrivingin fór ikki fram fyrr enn slakan mánað eftir, nevniliga 2. august 1776. John Hancock átti fyrstu undirskriftina á skjalinum. Ein undirskrift verður ofta kallað "at skriva sítt John Hancock". Fleiri undirskriftir komu á skjalið seinni.

4. juli 2009 hátíðarhildu amerikanar 233 ára frælsisdagin.

Søgan

Tann amerikonska sjálvstýristilgongdin skal síggjast í ljósinum av, at bretar mettu, at tað var neyðugt at skatta koloniirnar fyri at kunna fíggja umsitingina av teimum. Bretska krúnan legði eina røð av skattum á koloniirnar, men mótstøðan var hørð og umfatandi. "The East India Company" fekk einarætt frá bretsku stjórnini at flyta te úr Kina beinleiðis til síni umboð í USA, og hetta førdi við sær, at niðursetuhandilsmenninir ikki fingu lut í hesum lønandi handli. Tann 16. desember í 1773 skipaðu nøkur niðursetufólk fyri sokallaðu "Boston Tea Party" sum eitt mótmæli ímóti bretsku atferðini. Hetta gjørdist byrjanin til harða stríðið millum niðursetufólkið og bretsku ta stjórnina. Bretar kravdu frið og landaskil, men amerikumenn kravdu frælsi.

Í september í 1774 varð stevna hildin í Philadelphia, sum nevndist "First Continental Congress". Allar koloniirnar uttan Georgia sendu umboð til stevnuna. Endamálið við stevnuni var at bøta um sambandið við ta ensku stjórnina, men hetta eydnaðist ikki, og í apríl mánaði í 1775 vóru niðursetufólk í Massachusetts í bardaga við bretar við Concord og Lexington. Kollveltingin var byrjað. Stríðið spjaddist og uppreistur var veruleiki, og krav um fullveldi varð endaliga orðað 4. juli í 1776 í tiltiknu Frælsisyvirlýsingini (á enskum "Declaration of Independence"), ið staðfesti natúrrættindi hjá mannaættini og fullveldið hjá teimum amerikonsku statunum. Thomas Jefferson orðaði yvirlýsingina, sum í stóran mun er grundað á tey politisku ástøðini hjá enska heimspekinginum John Locke.

Frælsiskríggið vardi longri enn væntað. Tað byrjaði 19. apríl í 1775 og endaði 19. oktober 1781, tá ið Lord Cornwall við heri sínum gav seg yvir í Yorktown, Virginia. Bretar, sum eisini vóru í kríggi við fleiri evropisk lond, máttu lúta fyri frælsishugaðu niðursetufólkunum. Í 1783 viðurkendi Stóra Bretland fullveldið hjá teimum 13 koloniunum.

USA


Rasismugreinin

§ 266 b í revsilógini, eisini kalla rasismugreinin eller mannamungreinin, er partur av kapittul 27 í revsilógini um Freds- og ærekrænkelser:

§ 266 b. Den, der offentligt eller med forsæt til udbredelse i en videre kreds fremsætter udtalelse eller anden meddelelse, ved hvilken en gruppe af personer trues, forhånes eller nedværdiges på grund af sin race, hudfarve, nationale eller etniske oprindelse, tro eller seksuelle orientering, straffes med bøde eller fængsel indtil 2 år.
Stk. 2. Ved straffens udmåling skal det betragtes som en særligt skærpende omstændighed, at forholdet har karakter af propagandavirksomhed.

Føroyar
Grein 266b í revsilógini kom í gildi 15. desember 2006 við 17 stemmun fyri og 15 ímóti, hon staðfestir at samkynd skuldu verða vard ímóti niðurgerð.
Miðflokkurin hevur fleiri ferð tosa ímóti at grein 266b skuldi koma í gildi í Føroyum. Tað eru tó ikki bara tingfólk úr Miðflokkinum, ið hava verið ímóti at samtykkja grein 266b, tingfólk úr mestsum øllum flokkum hava verið ímóti. Dømi eru eisini um, at politikarar hava skift flokk, eftir at okkurt mál sum gongur ímóti teirra etisku virðum ella ímóti teirra sannføring, hevur verið fyri, og flokkurin hevur verið fyri. T.d. skifti Karsten Hansen flokk orsakað av hesum málinum. Hann varð valdur á ting fyri Tjóðveldi, men seinni skifti hann flokk og gjørdist limur í Miðflokkinum.

Atkvøðubýtið
Atkvøðubýti fyri § 266 b. í løgtinginum var:

Tølini í talvuni niðanfyri eru ikki heilt røtt!

Keldur

Løgting


Føroyar sum eitt valdømi

Lóg um at skipa Føroyar sum eitt valdømi kom í gildi 25. oktobur 2007. 19 tinglimir atkvøddu fyri at gera Føroyar til eitt valdømi og 13 vóru ímóti.

Atkvøðubýti fyri uppskotið í løgtinginum var:

Slóðir
 Uppskot til  samtyktar um Føroyar sum eitt valdømi
 Nú eru Føroyar eitt valdømi: Løgtingsformaðurin er stoltur

Keldur

Løgting


The Coca Cola Company

The Coca Cola Company er ein amerikonsk fyritøka, ið var stovnað í 1886. Fyritøkan eitur eftir leskidrykkinum Coca-Cola, sum gjørdist eitt hitt kendasta merki í heiminum. Coca-Cola varð fyrstu ferð bryggjað í Georgia, USA í 1886. Uppfinnarin gjørdi eitt eyðkent vørumerki, sum fall væl í eyguni við snøggum, reyðum stavum, sum taka í hvør annan, og frá fyrsta degi varð lýst allastaðni við hesum nýggja drykki. 10 ár seinni drukku tey Coca-Cola í øllum Amerika. Nú er Coca-Cola so grógvið inn í hugaheim okkara, at vit kenna merkið aftur, hvussu navnið so er skrivað.

Amerikanskar fyritøkur
1886


Sniglar

Sniglar (frøðiheiti - Gastropoda) er tann hópurin av lindýrum ið hevur flest sløg. Uml. 78% av lindýrum eru sniglar. Grikska heitið gastro-poda merkir búkføtur, tí sniglar skríða á búkinum. Í stødd kunnu sniglar verða frá 1 mm til uml. 1 m. Sniglar liva á landi, sjógvi og vatni. Nógv sløg liva á landi, men tveir triðingar av sløgunum liva í vatni og sjógvi. Sniglar verða býttir í fýra hópar: Prosobranchia (Framtáknusniglar), Opistobranchia (Baktáknusniglar), Pulmonata (Lungnasniglar) og  Gymnomorpha,

Anatomi

Eins og skeljadýr eru sniglar lindýr. Nógv ymisk sløg eru, serliga í sjónum. Summi sløg hava vundna skel, onnur hava onga skel, men svimja uppi í sjónum. Mong smærri sløg hava tjúkka skel.

Kroppurin á snigli er skiftur í yvirkropp og undirkropp. Í flestu førum er skel um yvirkroppin, men hjá summum, t.d. svartasnigli er skelin skerd til ein húðarfald sum er ein (innvortis) kápa. Á høvdinum (á sjósnigli) eru tveir kampar til at tevja við, eygu og muður við rívitungu. Í yvikroppi liggja hjarta, livur og nýru. Landsniglar hava fýra kampar (horn), har eyguni sita á ovaru kampunum,  tevið á teim niðaru; tað finnast eisini sniglasløg sum eru blind, ella als ongi eygu hava, t.d. sniglar ið livað niðri í moldini. Landsniglar hava smáar kertlar millum rukkurnar á kroppinum, og úr teimum kemur slím. Landsniglar kunnu torna upp; men slímið verjir teir fyri turk, og kemur mold og skittur á teir, so lata teir nógv slím úr húðini, so skitturin glíður uttan av teimum. Snigil skríður á fótinum. Blóðið setur niður í hann, so at hann bólgnar og kemur niður úr skelini. Ein vøddi í afturpartinum tekur fótin inn aftur í skelina.

Nøring
Nógvir sniglar eru tvíkynjaðir, tvs. teir hava bæði kvenn- og kallkynsgøgn og nakrir teirra kunnu yngla við bæði kynjaðari og ókynjaðari nøring, tvs. teir kunnu fáa avkom, bæði við maka og uttan maka. Nógvir sniglar verpa egg, men summir sjósniglar gýta livandi ungar.

Føði
Flestu sniglar eru plantuetarar ella liva av æti, men tað finnast eisini sniglar sum eru rovdjór burturav, t.d. agngágga ið livir av skjeljadjórum, sniglar ið eru ræátarar, og eisini finnast sniglar ið liva sum snultarar (parasittar) á øðrum verum. Plantuetandi landsniglar, t.d.  garðsniglar  og morsniglar kunnu vera sannar plágur í landbrúkinum og hjá urtagarðsfólki.

Yvirlit yvir sniglar í Føroyum

 Prosobranchia (Framtáknusniglar) í Føroyum
 Opistobranchia (Baktáknusniglar)
 Pulmonata (Lungnasniglar) í Føroyum
 Gymnomorpha

Siðbundin uppdeiling av sniglum Gastropoda
Prosobranchia (Framtáknusniglar)
 Hópur: Archaeogastropoda
 Yvirfamilja: Pleurotomariacea
 Yvirfamilja: Fissurellacea
 Yvirfamilja: Patellacea (Fliður) (fliða)
 Yvirfamilja: Trochacea
 Yvirfamilja: Neritacea
 Hópur: Mesogastropoda
 Yvirfamilja: Littorinacea
 Familja: Littorinidae – Fjørukúvingar (Fjørukúvingur...)
 Yvirfamilja: Rissooidea
 Familja: Hydrobiidae – Dyndsnegle (Stor dyndsnegl...)
 Yvirfamilja: Cerithiacea
 Familja: Turritellidae – Tårnsnegle (Tårnsnegl...)
 Yvirfamilja: Epitoniacea
 Yvirfamilja: Hippnicacea
 Yvirfamilja: Calyptraecea
 Yvirfamilja: Strombacea
 Familja: Aporrhaiidae – Pelikanfodssnegle (Pelikanfod...)
 Yvirfamilja: Cypraecea
 Yvirfamilja: Tonnacea
 Hópur: Neogastropoda
 Yvirfamilja: Muricacea (Muricidae, Thaididae, Columbariidae, Magilidae)
 Yvirfamilja: Buccinacea
 Familja: Buccinidae – Gággusniglar, (agngágga, streymgágga...)
 Yvirfamilja: Volutacea (Olividae, Vasidae, Turbinellidae, Harpidae, Mitridae, Volutidae, Marginellidae)
 Yvirfamilja: Conacea (Cancellariidae, Conidae, Terebridae, Turridae)
Opisthobranchia (Baktáknusniglar)
 Hópur: Cephalaspidea
 Yvirfamilja: Acteonacea (Hydatinidae)
 Yvirfamilja: Philinacea (Scaphandridae)
 Yvirfamilja: Bullacea (Atyidae, Bullidae)
 Hópur: Anaspidea
 Hópur: Sacoglossa
 Hópur: Thecosomata
 Hópur: Gymnosomata
 Hópur: Notaspidea
 Hópur: Nudibranchia – Nakinsniglar
 Hópur: Pteropoda
Pulmonata (Lungnasniglar)
 Hópur: Systellomatophora
 Hópur: Basommatophora – Ferskvatnslungnasniglar
 Familja Lymnaeidae – Vatnakúvingar (Lymnaea stagnalis, pytsnegl)
 Hópur: Stylommatophora  (Landlungesnegle)
 Familja: Arionidae (svarti snigil, morsnigil...)
 Familja: Limacidae (leopardsnigil, akursnigil...)
 Familja: Helicidae (Kjarrsnigil , lundarsnigil, urtagarðssnigil, burgundarsnigil, garðsnigil, Vanligur loðsnigil  ...)

Keldur

Lindýr


Morsnigil

Morsnigil (eisini kendur sum dreparasnigil) (frøðiheiti Arion vulgaris) var fyrstu ferð funnin í Føroyum í 1996. Morsnigil verður 5-15 cm langur og er skínandi og javnt morreyður, men hann kann vera ymiskur á liti frá morreyðum til ljósagult, og teir ungu morsniglarnir eru meira gjøgnumskygdir á liti. Fótrondin er tvørríput. Morsnigil eitur á latíni Arion vulgaris. Morsnigil stavar frá Spania, men hevur síðan spjatt seg norðureftir við fólki og vørum, hann var fyrstu ferð sæddur í Svøríki í 1975, í Noregi í 1988, í Danmørk í 1991, í Føroyum í 1996 og í Íslandi í 2003.

Sum aðrir sniglar í Arionslektini er morsnigil tvíkyndur og nørist skjótt, og ger hann stóran skaða í m.a. urtagørðum og eplaveltum.

Útvortis ávísing

 FaroeNature

Sniglar


Svarti snigil

Svarti snigil (frøðiheiti - Arion ater) er best kendi landsnigil her á landi. Svarti snigil verður 100-120 mm langur. Hann er svartur um kroppin, og húðin er rukkut og hál av slími. Kroppurin er avlangur og tjúkkastur um miðjuna. Á høvdinum eru 4 liðilig horn. Tey tvey longstu hornini bera eyga á endanum. Snigilin tevjar við hinum báðum hornunum.

Liviøki

Svarti snigil sæst bæði við hús, í bø og haga; men svørtu sniglarnir við hús eru morlittir ella reydligir. Svarti snigil er vanligur á graslendi í bø og haga, har skuggi er.

Føði

Svarti snigil etur bleytar plantulutir og eisini soppar. Hann tolir eisini eitursoppar. Á tunguni eru smáar, hvassar tenn, so hon er góð at ríva matin sundur við. Við hesi hvøssu rívitungu skaðar snigilin plantur; men hann er tó ikki mettur at vera skaðadjór.

Nøring

Svarti snigil verpur ljós egg, og hann verpur tey í eina holu í moldini ella í vátligt leyv. Áðrenn veturin kemur, doyggja teir gomlu sniglarnir. Eggini og ungarnir liggja í jørðini og liva veturin av.

Útvortis ávísing

 FaroeNature.

Sniglar


Norðaru Marianaoyggjar

Samveldið Norðaru Marianaoyggjar (enskt: Commonwealth of the Northern Mariana Islands, chamorro: Sankattan Siha Na Islas Mariånas) er ein oyggjabólkur í Kyrrahavinum. Norðaru Marianaoyggjar er annar av teimum tveimum oyggjabólkunum, sum mynda Marianoyggjar í Mikronesia. Norðaru Marianaoyggjar eru ein oyggjabólkur við fimtan oyggjum av vulkanskum- og korall uppruna. Oyggjarnar eru tilsamans støddar sum Streymoy og Sandoy, ella eitt sindur meiri enn triðingin Føroyar. Capitol Hill er høvuðsstaðurin í oyggjunum og liggur á oynni Saipan, sum er tann størsta oyggin. Í Samveldið Norðaru Marianaoyggjar búgva umleið 51.483 fólk í 2014. Almennu málini eru trý í tali: enskt, chamorro og karolinskt.

Triðingurin av útflutninginum er landbúnaðarvørur. Tað mesta, ið dyrkað verður, er sukurrør og ananas. Økið dregur ferðafólk úr øllum heiminum at sær. Hetta gevur nógvum fólki arbeiði. Ferðafólkavinnan er størsta inntøkan á nógvum oyggjum har. Stóra ferðavinnan gevur væl av sær, men skaðar eisini náttúruna. 8,0 prosent av fólkinum er arbeiðsleys og miðallívsævin í landinum er 76.7. Undir 3 prosent av fólkinum eru ikki lesifør. BTÚ fyri hvønn íbúgva í landinum er 13.600 $ (81 400 DDK). Meginparturin av fólkinum er katolikkar.

Sum tann fyrsti býurin í søguni varð Hiroshima í Japan raktur av fyrstu kjarnorkubumbuni nakrantíð, tá USA hin 6. august 1945, undir Seinna heimsbardaga, slepti einari kjarnorkubumbu yvir býin. Tað var bumbuflogfarið Enola Gay úr Norðurmarianoyggjum, ið kastaði kjarnorkubumbuna.

Landafrøði

Norðaru Marianaoyggjar liggja í oyggjabólkinum, sum verður nevndur Marianoyggjar, í Mikronesia. Oyggjabólkurin hevur fleiri befólkaðar og óbefólkaðar oyggjar; tær størstu av Norðaru Marianaoyggjunum eru Saipan (120 km2), Tinian (102 km2, inkl. Aguijan), Rota (85 km2), Pagan (48 km2), Anatahan (32 km2), og Agrihan (30 km2). Av teimum er oyggin Saipan størsti parturin og har tað búgva flest fólk. 90 prosent av fólkatalinum í 2014 búgva á Saipan. Tað er lýtt tropiskt veðurlag alt árið. Tað regnar av og á og skiftir ofta millum regn og brennandi sól. Heitt er veðurlagið, og ofta regnar, so væl fæst burtur úr jørðini. Á oyggjunum eru fleiri høg eldfjøll, men nú er bara eitt, sum ger um seg.

Politikkur

Norðaru Marianaoyggjar eru eitt sjálvstýrandi land í politiskum felagsskapi við USA og undir tess fullveldi. USA hevur fult ræði á málsøkjum viðvíkjandi uttanríkispolitikki og verju. Íbúgvarnir í Norðurmarianaoyggjum eru amerikanskir ríkisborgarar, og ávísar amerikanskar lógir og ásetingar í amerikansku
stjórnarskipanini eru í gildi í oyggjunum. Meginásetingarnar í sáttmálanum, sum er stjórnarrættarliga støðið undir oyggjalandinum, kunnu bert broytast, um báðir partar samtykkja tað.

Myndasavn

Hygg eisini at

 Sameindu Statirnir Í Amerika

Keldur

Mikronesia
Kyrrahavsoyggjarnar
Oyggjar í USA
Hjálond


Leopardsnigil

Leopardsnigil (frøðiheiti - Limax maximus) varð fyrstu ferð skrásettur í Føroyum í 2003. Hann varð funnin á Toftum og hildið var at hann bara fanst har, men ein 'eftirlýsing' í Dimmalætting vísti at hann fanst yvir stórar partar av Eysturoy og Suðurstreymoy uttan at fólk høvdu givið sær far um tað.

Leoparsnigil stavar frá Vesturevropa.

Útsjónd

Leopardsnigil er nú størsti snigil í Føroyum, áður var tað svarti snigil. Leopardsnigil kann gerast upp til 200 mm langur. Hesin snigil er sera litfagur og fleiri litbrigdi síggjast. Vanligast er hann grábrúnur við strípum, men stundum hevur hann blettir ístaðin fyri strípur, og stundum er hann einlittur og hevur hvørki strípur ella blettir. Eitt ið eyðkennir hetta slagið, er kjølurin eftir rygginum og tað at andingaropið er aftanfyri kápuna, mótsatt Arionslektini har andingaropið er frammanfyri kápuna.

Liviøki

Har Leopardsnigil finst í Føroyum, sæst hann allastaðni í bygdum øki, í urtagørðum, í bønum og á gongubreytum. Ikki er greitt um hann trívist uttangarðs.

Mótsatt morsniglinum tykist leopardsnigilin vera púra óskaðiligur.

Útvortis ávísing

 FaroeNature.
 Jens-Kjeld.

Sniglar


Kjarrsnigil

Kjarrsnigil (danskt: kratsnegl - frøðiheiti: Arianta arbustorum) var fyrstu ferð skrásettur í Føroyum í 1880'unum , men var so ikki sæddur aftur fyrr enn í 1990'unum .

Útsjónd
Kjarrsnigilin er størsti snigil við húsa ið verpir í Føroyum*. Hæddin á húsanum er 12-23 mm, breiddin er 15-24 mm og hevur hann 5-6 snúningar. Húsin er litfagur, brúnur við ljósum tvørstrípum og eini døkkari rípu ið fylgir snúningunum.
Ein eyðkendur snigil.

Kroppurin er døkkur, stundum svartur, stundum gráligur við ljósari flekkum.

* Seinastu árini eru einstakir lundarsniglar, urtagarðssniglar og burgundarsniglar sæddir her, helst innsløddir við plantum, men tað er ikki staðfest at teir verpa her.

Liviøki

Kjarrsnigil finst bara í fáum støðum í Føroyum, har hann sæst í urtagørðum, rabarbugørðum og fram við veitum í bygdum øki. Kjarrsnigilin er plantuetari burturav, men ger ongan skaða í urtagørðum.

Útvortis ávísing
  Fróðskaparrit 61. bók 2014.
 FaroeNature.

Keldur

Sniglar


Hebe Camargo

Hebe Maria Camargo (fødd 8. mars 1929 í Taubaté, Brasil, deyð 29. september 2012) var ein songkvinna, sjónvarpsvertur og sjónleikari úr Brasil.

Sum songkvinna hevur hon framført í skemtifilmum eftir Mazzaropi og spældi saman við Agnaldo Rayol í einum av teimum. Í 1950-árunum byrjaði hon at starvast sum sjónvarpsvertur í eini røð á rásini TV Paulista. Í 1955 var hon við í tí fyrstu brasilsku sjónvarpssendingini fyri kvinnur, O Mundo é das Mulheres (Heimurin hoyrir kvinnunum til), í sjónvarpi í Rio de Janeiro, ið varð sent fimm ferðir um vikuna.

Brasilskir sjónleikarar
Føðingar í 1929
Andlát í 2012


Grái snigil

Grái snigil (frøðiheiti - Arion subfuscus, stundum Arion fuscus, stundum verða hesi roknað sum tvey ymisk sløg) er ein sera vanligur landsnigil her á landi.

Grái snigil sæst í bønum og urtagørðum. Tá ið summarið er vátligt, eru heilt nógvir, og teir gera nógv um seg serliga í urtagørðum, tí
teir eta planturnar, serliga jarðber. Grái snigil verður 30-40 mm langur.

Útvortis ávísing

 FaroeNature.

Sniglar


Flogfar

Flogfar er heitið á øllum flúgvarum, sum eru tyngri enn luftin - tyrlur, sveimflogfør, drekaflogfør og flogfør við føstum veingjum og motori. Flest øll stór ferðamannaflogfør og stríðsflogfør hava jetmotorar, sum gera, at tey kunnu flúgva skjótt og høgt. Tey smáu flogførini hava oftast skrúvur. Tey eru stuttleikaflogfør ella einstaklingsflogfør. Tað eru ikki 100 ár síðan, at tey skjótastu skipini sigldu í meira enn 1 viku tvørtur um Atlantshav. Nú flúgva tey skjótastu ferðamannaflogførini teir 4 800 km í minni enn sjey tímar. Teir stóru motorarnir í stríðsflogførum gera, at tey kunnu flúgva meira enn 3 200 km/h, ella tríggjar ferðir skjótari enn ljóðið.

Sløg

 Bumbuflogfar
 Ferðafólkaflogfar
 Hernaðarflogfør
 Leiguflogfar
 Tyrla

Sí eisini
North Carolina - Flogfør

Før


Listi yvir heimins lond eftir BTÚ fyri hvørt fólk

Ríkastu lond í heiminum eftir BTÚ fyri hvørt fólk. BTÚ upp á fólkið verður ofta nýtt til at samanbera búskaparligu menningina millum lond. Mesta ríkidømið í heiminum er í Norðuramerika, Japan, Avstralia, Sameindu Emirríkjunum og í pørtum í Vesturevropa. USA er heimsins ríkasta land. Ovurstórur munur er á ríkastu og fátækastu londunum í heiminum. Miðalinntøkan hjá hvørjum fólki í t.d. Simbabvi er sekshundrað ferðir minni enn miðalinntøkan hjá hvørjum fólki í USA. Fátækastu eru lond í Afrika og Landsynningsásia.

Keldur

Listar
Búskaparfrøði


Willi (kópur)

Willi er ein týskur kópur (frøðiheiti - Halichoerus grypus) og búgvi í havnarbýur Hörnumi í Sylti  í Schleswig-Holsteini í Norðurtýsklandi.

Útvortis ávísing
 www.travelistic.com Willi (týsk)

Týskland
Djór


Nordic Nutrition Recommendations 2004

Nordic Nutrition Recommendations 2004 eru leiðreglur fyri, hvussu kosturin skal vera samansettur fyri, at skapa grundarlag fyri góða heilsu.

Heilsa


Beriberi

Beriberi er ein sjúka í nervalagnum orsakað av trot á thiamin.

Sjúkur


Skyrbjóg

Skyrbjóg er ein sjúka orsakað av trot á vitamin C.

Sjúkur


Andrea í Norðradali

Andrea Reinert (1894 - 1941), men vanliga rópt Andrea í Norðradali, var seymikona og yrkjari. Hon fór til Keypmannahavnar eina ferð í 1920'árunum, har hon lærdi til sjúkrarøktarfrøðing. Andrea í Norðradali seymaði fyri handilshúsið Crome & Goldschmidt og hevði seinni fína seymistovu sjálv. Í útisetablaðnum Búgvanum eru fleiri greinir eftir hana. Meðan hon livdi, vórðu tríggjar yrkingar prentaðar í Varðanum, og ein av teimum sigur frá sterkum upplivingarhugi og lívstrá. Hon var ung tá hon fekk tuberklar, sum hon at enda doyði av. Eftir deyða hennara vórðu tvær yrkingar prentaðar í Búgvanum, eins og søgan "Dreymurin" eisini varð prentað posthumt í Søgubókini (ritstjóri var Sigrið av Skarði). Mitt í 1930-árunum skrivar hon eina skaldsøgu, ið tó ongantíð varð liðug.

Skaldskapur

 „Fráfaring" (yrk.), Varðin 1932, bls. 64.
 „Sorg" (yrk.), Varðin 1934, bls. 43-44.
 „Blómurnar í glugganum" (yrk.), Varðin, 1939, bls. 111.
 „Duldur eldur í barmi inni" (yrk.), Búgvin, nr. 24, 1941.
 „So fagurt er land mítt", sami Búgvi.
 „Dreymurin" (sø.) 1936, í Søgubókini, ritstj. Sigrið av Skarði Joensen, Tórsh. 1949, bls. 32-68.

Bókmentir

 Minningarorð í Búgvanum nr. 17, 1941
 Fyri fyrst; Malan Simonsen

Keldur

 Snar.fo http://www.snar.fo/alfroei/alfroei/rithoevundar/reinert_andrea/
 Malan Simonsen; Fyri fyrst

Føroyskir yrkjarar
Føðingar í 1894


Q10

Q10 er eitt hjálparevni ella koenzym, sum hevur ein avgerandi leiklut fyri orkuframleiðsluna í kroppinum.

Í kroppinum umgera kyknur orkuna frá matinum vit eta, soleiðis at kroppurin annaðhvørt kann varðveita ella brúka hana. Hetta kallast forbrenning. Við hjálp frá ensymum kunnu kyknurnar varðveita orkuna í molekylum, kallaði ATP. Kyknurnar innihalda nøkur sonevnd mitrokondriur, har ensymir og hjálparevnir tryggja orkuframleiðsluna. Eitt av hesum hjálparevnunum er Q10.

Ofta verður hoyrt, at Q10 kann fyribyrgja sjúkum, betra um konditiónina og geva betri ítróttaravrik. Hetta er tó ikki prógvað.

Mýlislívfrøði
Kyknulæra


Metal

Metal er eitt felgsheiti fyri metallisku frumevnini og sambræðingar av hesum.

Millum mest nýttu metallini kunnu nevnast jarn, kopar, sink, aluminium, tin og blýggj. Millum mest nýttu sambræðingar kunnu nevnast stál, messing og bronsa.

Virðismiklastu metallini kallast góðmetal, t.d. platin, silvur og gull.

Eginleikar

Metal hava tríggjar felags eginleikar. Tey leiða streym, eru góðir hitaleiðari og hava metalglans. Hesir eginleikar hava metallini grundað á, hvussu atomini í metallunum eru bundin saman. Hendan samanbinding verður kallað metalbinding.

Metal hava lyndi til at avgeva elektronir, sum ger at metallið verður til eina positiva jon. Fríu elektronirnar, sum eru avgivnar, skapa eitt rundanumliggjandi elektronskýggj. Hetta skýggið heldur metaljonirnar saman i einari metalgrind. Grindin ger, at metallið glansar, meðan tær fríu elektronirnar gera streym- og hitaleiðingina gjørliga.

Søga

Fyrsta metal, framleitt úr evnafrøðiligum sambræðingum, var helst kopar. Grikkarnir framleiddu kopar á tann hátt, at teir skerdu kopar(II)jonir við trækoli. Hesin teknikkur hevur eisini verið brúktur til at framleiða onnur metal. Umleið ár 2000 f.Kr. var møguligt at framleiða kopar (Cu), antimon (Sb), tin (Sn) og blýggj (Pb).

Tá tað varð uppdagað, at kopar og tin saman skapa eina harða metalblanding, nevniliga bronsu, fekk bronsan ein sera týdningarmiklan leiklut. Herðan í bronsuni gjørdi hana væl egnaða til amboð og vápn í tíðini, sum vit í dag kalla bronsuøldin.

Fyri at kunna framleiða jarn, skal hitin vera nógv hægri, enn tá framleitt verður kopar. Funnir lutir benda á, at fólk í miðjararhavslondunum, umleið 1500 f.Kr., hava framleitt jarn. Teknikkurin hevur síðani spreitt seg spakuliga upp ígjøgnum Europa. Elstu størri ovnar til jarnframleiðslu eru funnir umleið 1200 f.Kr. í Týsklandi.

Frumevni


Sýra

Ein sýra er eitt mýl ella ein jon, sum kann avgeva eina hydron (H+). Innan fyri sýru/lút-evnafrøði samsvara bæði protonir og hydrogenjonir við H+. Ein sýra hevur eitt pH virði sum er minni enn 7.

Korresponderandi sýru/lútupar
Um ein tilvildarlig sýra, S, verður blanda saman við vatn, vil fylgjandi líkavekt innstilla seg:

Sýran S og lúturin B kallast korresponderandi sýru/lútupar. Um vit seta líkavekstlógina upp fyri reaktiónina, fáa vit:

Konstanturin KS kallast styrkiskonstanturin fyri sýruna. Tá KS hevur eitt høgt virði, hevur teljarin á brøkinum eisini eitt høgt virði, sum merkir at sýran fegin vil afgeva sína proton. Tá KS hevur eitt lágt virði, hevur nevnarin á brøkinum eitt høgt virði, sum merkir at sýran ikki vil afgeva sína proton.
Sterkar sýrur hava tískil høgt KS-virði, og veikar sýrur hava lágt KS-virði.

Umframt styrkiskonstanin hjá sýrum, verður eisini tosa um ein styrkiseksponent. Styrkiseksponenturin hjá sýrum, pKS, verður defineraður sum minus logaritmuna til styrkiskonstantin hjá sýruni.

pKS = -logKS

Ein sterk sýra hevur eitt lágt pKS-virði, og ein veik sýra hevur eitt høgt pKS-virði. Styrkiskonstanurin og styrkisekponenturin fyri lútum definera vit KB og pKB.

Sí eisini
 Aminosýra
 Carboxylsýra
 Ribonukleinsýra
 Deoksyribonukleinsýra

Evnafrøði


Atopiskt eksem

Atopiskt eksem (eisini nevnt barnaeksem, atopisk dermatitis og prurigo besnier) er ein ikki smittandi sjúka, sum hevur við sær sviða, turra húð og útslett (eksem), sum kann koma og fara. Tá tað eru smábørn ið fáa eksem, verður tað nevnt barnaeksem, men vaksin kunnu eisini fáa atopiskt eksem.

Børn við barnaeksem mangla tey natúrligu fitievnini í húðini, sum knýta húðkyknurnar saman. Av hesari orsøk dampar fukturin lættliga frá húðini, sum tí verður turr og rúðrut.

Orsøkir til atopiskt eksem

Orsøkin til atopiskt eksem er ókend, men man hevur illgruna um ymiskar faktorar ið kunnu spæla ein týðandi leiklut. Bæði arvur og umhvørvi eru møguligir faktorar, ið kunnu vera orsøk til at summi børn og vaksin fáa barnaeksem/atopiskt dermatitis. Flestu børn við barnaeksem hava foreldur ella systkin við hoyfepur, astma ella barnaeksem. Tó hava kanningar víst, at børn ið eru vaksin upp í heimi sum hevur havt hund, hava minni vanda fyri at fáa atopiskt eksem.

Arvur

Um ein av foreldrunum hevur ella hevur havt astma, hoyfepur ella barnaeksem, er vandin fyri at barnið fær barnaeksem 26 %.

Um bæði foreldrini hava ella hava havt astma, hoyfepur ella barnaeksem, er vandin fyri at barnið fær barnaeksem 40 %.

Umhvørvi

Uml. 20 % av børnum, fødd í Danmark, fáa barnaeksem. Í 1960 var talið 3 %. So statt er mongdin av tilburðum í stórum vøkstri. Av tí at tær arvaligu orsøkirnar ikki eru munandi broyttar síðstu árini, halda granskarir, at umhvørvið má vera ein týðandi orsøk til mongu tilburðarnar. Enn vita granskarar tó ikki hvat tað er, sum er orsøk til barnaeksem, men síggja at vøksturin av tilburðum er størstur í londum við vesturlendskum lívstíli.

Húðsjúkur
Autoimmunar sjúkur


Jerry Springer

Gerald Norman "Jerry" Springer (fødd 13. februar 1944 í London, Bretland) er ein amerikanskur prátsendingarvertur og politikari fyri Demokratiski flokkin. Í dag er hann í fast starv sum programleiðari fyri The Jerry Springer Show á NBC. Hann er bachelor í stjórnmálafrøði.

Springer bleiv føddur í London, men vaks upp í Queens í New York. Hann er  giftur við Micki Velton (síðan 1973).

Amerikanskir sjónvarpsvertir


Nowy Dwór Królewski

Nowy Dwór Królewski (á týskum: Königlich Neudorf) er ein bygd í Póllandi, sum liggur í fyrisitingarligu regiónini Gmina Papowo Biskupie, sum liggur í landslutinum Chełmno. Nowy Dwór Królewski hevur 190 íbúgvar (1996). Bygdin verður fyrstu ferð nevnd í søguligum skjølum í 1398. Tað árið varð tað skrivað, at Nowy Dwór Królewski hevði 32 hestar, 20 neyt, 215 seyðir og 90 svín. Bygdin hevur verið nevnd á týskum í skjølum og søgum sum Nuwenhof, Nuwenhuf,
Nuwemhoff og Koenigliche Neuhof. Í 1505 átti Biskupurin Chełmno bygdina.

Útvortis ávísing

Býir og bygdir í Póllandi


Afrikas Renaissance

Afrikas Renaissance varð avdúka á 50 ára degnum síðan Senegal í Afrika fekk sjálvstýrið - 4. apríl í 2010. Standmyndin vísir ein vælbygdan mann, eina kvinnu og eitt barn, ið skoða út yvir Atlantshavið. Hon skal vera eitt tekin um framgongd og samanhald, sigur forsetin í Senegal, Abdoulaye Wade.

Standmyndin, ið hevur fingið navnið Afrikas Renaissance, hevur kosta 113 milliónir krónur at byggja og er størri enn Frælsisgudinnan í New York City. Sambært kritikarum vísir standmyndin onki annað enn persónlig mál og stórheits øði hjá forsetanum.

Afrika


Brian Welch

Brian Phillip "Head" Welch (f. 19. juni 1970, Kalifornia) vaks upp í Bakersfield, Kalifornia. Hann var bert 11 ára gamal, tá hann tók gittar í hond og fann sítt kall. Eftir High School var Head við at stovna nu-metal bólkin Korn. Bólkurin fekk skjótt suksess. Teir vunnu Grammy heiðirslønir og seldu fløgur í hópatal (multi-Platinum). Meðan Head var ein partur av Korn, fekk hann 6 Grammy nomineringar, vann tvær, og seldi uml. 40 milliónir fløgur runt um heimin.

Tíðliga í 2005 skakaði Head tónleikaheimin, tá hann almannakunngjørdi, at hann ætlaði at gevast í Korn. Head valdi at taka seg úr villa Korn lívinum, so hann kundi halda fram at taka sær av dóttrini. Eisini gav Head sítt lív til Kristus við tí fyri eyga at nema við lívi hjá menniskjum, og at geva til tey, sum høvdu tørv á hjálp. Bert mánaðar eftir at Head var givin í Korn, fór hann til India og opnaði sítt fyrsta Head home. Eitt barnaheim, sum tryggjar heim, mat og útbúgving til umleið 200 foreldraleys. Head gjørdi eisini ymiskt vælgerandi arbeið í Amerika.

Head legði stóran dent á, at hóast hann var givin í Korn, hevði hann ikki tikið seg úr tónleika- og undirhaldsvinnuni. Gjøgnum tónleik og aðrar undirhaldsmiðlar, vildi Head broyta ungdómin. Við hesum í huga skrivaði Head sína lívssøgu, Save Me From Myself, sum HarperCollins gav út í juli í 2007. Bókin gjørdist skjótt ein best sellerari, og forlagið var so væl nøgd, at tey heldur enn fegin vildu, at Head skuldi skriva eina bók afturat. Hendan bókin, Washed by Blood, var útgivin 24. juni 2008. Washed by Blood er ein endurútgáva av fyrru bókini, sum hóskar betur til ein yngri lesaraskara. Head er júst liðugur við sína triðju bók. Bókin verður útgivin í 2010.

Í 2008 gav Head sína fyrstu solofløgu út. Hon kallast Save Me From Myself. Head hevur sjálvur skrivað orð og løg, og eisini spælir Head lead gittar og syngur. Head fekk hjálp frá fleiri viðurkendum tónleikarum so sum Josh Freese (trummur - A Perfect Circle, Nine Inch Nails) og Tony Levin (bass - Peter Gabriel). Fyrstu mánaðarnar av 2008 legði Head siðstu hond á fløguna.

Fløgan var givin út av Ryko Distributin (Warner Music Group); Word Enternainment (Christian market) og Warner Music International (ADA Global Canada). Save Me From Myself kom inn sum nummar 13 á Billboards Hard Rock listan. Útgávan verður søgd at vera ein "heavy metal epic, with a positive message." Fløgan hevur fingið sera góð ummælir av viðurkendum tónleikafólkum.
http://bits.wikimedia.org/skins-1.5/common/images/button_image.png
9. septembur fór Head á eina 30 daga turné, har hann spældi á teimum traditiónellu spælistøðunum, men eisini á kristna tónleikapallinum. Umvendingin og andaligheitin hjá Head er blivin sera væl móttikin. Sjálvt av konservativum kristnum organisatiónum so sum CBN (Pat Robertson - The 700 Club), sum síggja at Head hevur møguleika at røkka marknaðum, sum aðrar traditionellar kristinar organisatiónir ikki hava møguleika at røkka. Head hevur fingið nógvan stuðul frá kristnum fjepparum. Eisini hevur Head verið at sæð í sjónvarpsrøðini L.A. Ink og VH1s Top 100 Rock Songs.

Á vári 2009 kungjørdi Head, at hann hevði valt tónleikarar til orkestrið - Michael Valentine (bass); Scott Von Heldt (gittar); Ralph Patlan (gittar); Brian Ruedy (tangentar, programmering) og Dan Johnson (trummur). Teir spældu nakaðí 2009, og eru nú til reiðar turnera fulla tíð í 2010. Head og bólkurin hava verið í Nashville í Tennessee, og tikið upp næstu fløguna saman við grammy nomineraða framleigaranum Rob Graves (RED, PILLAR). Fløgan verður útgivin í 2010.

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða

Amerikanskir tónleikarar
Kristindómur


Samuel Jacob Sesanus Olsen

Samuel Jacob Sesanus Olsen, róptur Jacob Olsen (1. oktober 1904 í Sandavági - 13. oktober 1994) var skúlalærari, rithøvundur og týðari. Foreldur hansara vóru Joen Peter Pauli Olsen, fiskimaður, úr Sandavági og Lisbeth Olsen, fødd Magnussen, úr Leynum.

Áðrenn Jákup fór á Læraraskúlan, var hann í fimm fjórðingár krambasveinur í Sandavági, og eitt ár var hann til skips. Í 1923 fór hann á Læraraskúlan í Tórshavn og tók prógv haðani í 1926.

1. septembur 1926 varð hann settur sum lærari við Tvøroyrar skúla. 1. febr. 1961 gjørdist hann varaskúlastjóri við sama skúla og var í hesum starvi, til hann 67 ára gamal legði frá sær 31. oktobur 1971.

1928-1931 var hann saman við Sámal Johansen blaðstjóri á Barnablaðnum. Úr hesum blað er tilfarið tikið til bókina Nú Breddar, sum Føroya Lærarafelag gav út, tá ið Jacob Olsen fylti 60 ár.

1932-33 var hann á Statens Lærerhøjskole og lærdi dýra- og plantulæru eins og enskt og roknimátar. Aftaná læs hann fjarlestur í enskum í 4 ár.

1957-58 tók hann ársskeið á Danmarks Lærerhøjskole í enskum, landalæru og skúlabókasavnsarbeiði.

Hann hevur sitið sum limur í og formaður av Froðbiar sóknar heilsunevnd og eitt skifti limur í líkningarnevndini, eins og hann hevur verið urguleikari við Tvøroyrar kirkju á Tvøroyri í nærum 25 ár.

Í nøkur ár var hann settur próvdómari í skrivligum føroyskum hjá realflokki, 9. og 10. flokki. Ofta hevur ein og annar, ið følir seg ótryggan í tí skrivaða málinum, søkt og fingið vegleiðing frá honum.

Úr norskum hevur hann føroyskað bókina Kubbin.

Jacob Olsen giftist 1. okt. 1933 við Olgu Mariu f. Hansen, dóttir Sigvald og Hansinu Hansen av Tvøroyri. Pápin er ættaður úr Stokke í Noregi. Olga Olsen er fødd 16. oktober 1903 á Tvøroyri.

Útgávur
 1951 Regin í Míni jólabók
 1953 Símun og flúgvimaskinan í Míni jólabók
 1964 Nú breddar
 1971 Høgni og Gunnar í "Sig mær eina søgu 1"

Keldur

Føroyskir rithøvundar
Føðingar í 1904
Andlát í 1994
Føroyskir lærarar


Støð í Harry Potter

Grimmauld nr. 12

Man hoyrir fyri fyrstu fer um Grimmauld nr. 12 í fimtu Harry Potter bók (Harry Potter og Føniksfylgingin). Eigari av Grimmauld nr. 12 eru Black familjan, sum hava reint-blóð; og tað er eitt tað mest týdningarmesta hjá teimum. Í húsinum búðu mamma Sirius (Sirius, sum er gubbi Harry), Walburga Black og beiggi Sirius, Regulug A. Black (R.A.B., sum hevur tiki horcrux'in hjá Voldemort í Harry Potter og Hávlblóðsprinsurin - medaljongin.), Sirius Black og húsálvurin Kreaher.

Grimmauld nr. 12, er ósjónligt. Tá ið húsi liggur mitt í býnum London og Føniksfylgingin brúkar hetta hús fyri at møtast, má húsi vera ósjónligt. Onkuntíð hava mugglara-grannarnir mistonkt hetta við, at húsnummrini eita 11 og so 13, tí tey ikki síggja húsini nr. 12. Øll Black-fólkini eru deyð eftir tíðini. Regulus Black var deyðsátari hjá Voldemort, men vildi heldur vera ímóti, og doyði við at finna medaljong-horcrux'in, Sirius Black, sum er gubbi Harry Potter, doyði tá ið deyðsátarnir og føniksfylgingin bardust ímóti á Deildini fyri tað Dulda, á Gandamálaráði. Sirius var góður við Harry, og Harry arvaði so Grimmauld nr. 12, og við húsinum fylgdi húsálvurin Kreacher við, sum hatar ikki-reint-blóð fólk; betri kent sum mórublóð.

Bókmentir

he:הארי פוטר - מונחים#מקומות


Harry Potter og eldbikarið

Harry Potter og eldbikarið er ein bók hjá J.K. Rowling.

Søgugongd

Harry Potter (Daniel Radcliffe) byrjar uppá 4. ári á Hogwarts skúla og Harry er 14 ár. Hetta verður eitt serligt ár, tí at trígandakappingin skal vera. Tað koma næmingar úr Beautox og Durmstrang skúla. Tá ið næmingarnir vera valdir til trígandakappingina (sum bara 3 kunnu vera vald, frá 17 ár og upp), kemur ein fjóri seðil framm. Hetta er sera merkiligt. Tann fjórði persónurin er Harry Potter! Hann verður hataður av øllum í skúlanum, tí at hann ikki er gamal nokk til at vera við í kappingini - sjálvt besti vinurin Ron er súrur inná Harry, fyri ikki at fáa vita áðrenn at hann meldaði seg til kappingina. Men Harry veit ikki hvat hetta er, hann hevur ikki melda seg til kappingina - men har er ongin vegur út aftur, hann skal og má kappast.

Tær tvær fyrstu kappinginar ganga fínt, men so kemur tann triðja og síðsta. Tey skulu ganga gjøgnum eina gigantiska laborint.
Harry sær so vinningarsteypi framman fyri sær, men har kemur eisini Cedric Diggory (Robert Pattinson, sum eisini spælir í Skýming) - teir báðir renna yvir og taka ísenn í steypi. Knappliga koma teir framm til ein kirkjugarð - men teir eiga orduligt at koma framm til Hogwarts skúla. Men hetta er sera mystiskt. So veit Harry hvør hattar er sum stendur fyri framman, Lord Voldemort!
Voldemort drepur Cedric, men Harry sleppur við lívinum. Hann sigur so øllum frá hesum. Men ongin trýr honum - jú sjálvandi Dumbledore, Ron og Hermione. Men Gandamálaráðharrin vil ikki trúgva hesum.

Sí eisini

 Harry Potter
 J.K. Rowling

Bókmentir
Harry Potter
Skaldsøgur


Skýming

Skýming (upprunaheiti Twilight) er ein bók hjá Stephenie Meyer (f. 24. desember 1973 í Hartford, Connecticut).Bókin kom út á føroyskum í 2009. Leyvoy Joensen týddi.

Søgugongd

Bella Swan er flutt aftur til pápan til kalda váta Forks, Washington frá Phoenix í Arizona. Hon byrjar á skúlanum, og har møtir hon gátufulla Edward Cullen. Hon er stokk-forelskað í honum og umvent. Hon finnur útav, at Edward er vampýrur. Men hann og Cullen familjan drekka bara djóra blóð. Tey eru saman við restina av Cullen-familjuni og spæla baseball ein dagin.

Men so koma teir óndu vampýrarnir og lukta, at eitt menniskja er ímillum teirra. Tann óstýriligi James klárar ikki at halda sær frá blóðluktinum hjá Bellu og byrjar at jagstra hana. Men tey sleppa undan, og tey mugu beinavegin flýggja úr landinum.

Bella Swan spælist av Kristen Stewart í Twilight. Edward Cullen spælist av Robert Pattinson í Twilight. Robert Pattinson hevur eisini havt leiklut í Harry Potter og Eldbikarið.

Bókmentir
Skaldsøgur


Verkamannafylkingin

Verkamannafylkingin (VMF) var ein vinstrasinnaður politiskur flokkur í Føroyum. Hann var stovnaður av misnøgdum javnaðarveljarum úr fakfelagsrørsluni. Verkamannafylkingin var umboðað á løgtingi frá 1994 til 1998. Ingeborg Vinther frá Verkamannafylkingini var fyrsta kvinnuliga løgtingsumboð valt í Suðuroy.

Søga

Verkamannafylkingin fekk meiri enn 2 400 atkvøður í 1994, og tað rakk til at fáa 3 umboð á Ting. Verkamannafylkingin gjørdist soleiðis 5. størsti flokkur og fór fram um Sjálvstýrisflokkin. Verkamannafylkingin fór í samgongu við Sambandsflokkin, Javnaðarflokkin og Sjálvstýrisflokkin við Edmundi Joensen (B) sum løgmanni. Óli Jacobsen, formaður í Føroya Fiskimannafelag, gjørdist landsstýrismaður fyri Verkamannafylkingina í ídnaðar- og arbeiðsmarknaðarmálum. Axel H. Nolsøe tók við sessinum eftir Óla frá desember 1995. Tá landsstýrið í juni 1996 varð umskipað, helt Edmund fram sum Løgmaður, og Axel H. Nolsøe gjørdist landsstýrismaður fyri Verkamannafylkingina í arbeiðsmarknaðar, almanna- og heilsumálum. Í oktober 1996 loysti Kristian Magnussen Axel av, og í mars 1998 loysti Óli Jacobsen aftur Kristian Magnussen av til nýggj samgonga varð skipað í mei eftir valið 30. apríl 1998.

Landsstýrismenn

 Óli Jacobsen, 1994–1995 og 1998
 Axel H. Nolsøe, 1995–1996
 Kristian Magnussen, 1996–1998

Løgtingslimir

Árini 1994 til 1998.

 Óli Jacobsen, Eysturoy
 Karl Robert Johansen, Eysturoy (vara fyri Óla Jacobsen)
 Kristian Magnussen, Suðurstreymoy
 Ingeborg Vinther, Suðuroy

Slóðir

Føroyskir flokkar


Rissi Palmer

Rissi Palmer (f. 19. august 1981 í Pittsburgh, Pennsylvania) er amerikanskur countrysangari og tónleikari. Palmer hevur verið virkin í amerikanska tónleikalívinum síðan hon var heilt ung. Hennara fyrsta fløga saman við plátufelagnum 1720 Entertainment nevnist "Rissi Palmer" og kom út í 2007. Eitt tað kendasta lagið er ivaleyst "Country Girl".

Hon er fødd 19. august 1981 og býr nú í Eureka í St. Louis, Missouri. Hon vaks upp í Sewickley í Pittsburgh, Pennsylvania.

Útgávur

Í oktober 2007 útgav Rissi Palmer sína fyrstu fløgu:

Sangirnir á fløguni eru (við spælitíð):

"Hold on to Me" - 4:04
"Country Girl" - 3:46
"Anybody out There" - 3:18
"Hurt Don't Know When to Quit" - 3:00
"Mr. Ooh La La" - 3:10
"All This Woman Needs" - 3:36
"Flowers on My Window Ledge"  - 3:49
"Leavin' on Your Mind" - 2:42
"Butterflies" 4:16
"Sweet Contradictions" - 3:31
"Love You Like a Woman" - 4:23
"I'm Not of the World" - 3:41

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða.
 Rissi Palmer á MySpace.

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskar songkvinnur
Afroamerikanarar


Jógvan Hansen

Jógvan Hansen (føddur 28. desember 1978 í Klaksvík) er føroyskur sangari og guitarleikari, sum býr í Íslandi. Jógvan er útbúgvin hárskeri.

Lívsleið innan tónleik

Vann X-factor í Íslandi

Í 2007 luttók Jógvan í fyrstu X-Factor sendingini hjá íslendingum. Jógvan vann kappingina við 70 % av atkvøðunum.

Söngvakeppni Sjónvarpsins (Eurovision)

Jógvan hevur fleiri ferðir luttikið í íslendsku tónleikakappingini Söngvakeppni Sjónvarpsins, sum er innleiðandi kappingin til evropeisku tónleikakappingina Eurovision, vinnarin av Söngvakeppni Sjónvarpsins sleppur at umboða Ísland í Evrovision. Í 2009 luttók Jóvan við sanginum "I Think The World of You", sangurin kom í finaluna og endaði á einum fjórðaplássi.  Í 2010 luttók Jógvan við sanginum  "One More Day". Sangurin gjørdist nummar tvey. Nummar eitt slapp víðari til Eurovision Song Contest í Noregi. Í 2011 luttók hann aftur í íslendsku tónleikakappingini Söngvakeppni Sjónvarpsins, hesaferð við sanginum Ég lofa. Hann kom í finaluna, men vann ikki kappingina. Í januar 2013 luttekur Jógvan fyri fjóru ferð í Söngvakeppni Sjónvarpsins í Íslandi. Hesaferð fer hann at syngja duet saman við 20-ára gomlu Stefanía Svavarsdóttir, tey fara at syngja sangin Til þín. Jógvan og Stefanía sungu seg í finaluna leygarkvøldið 26. januar 2013. Finalan verður 2. februar 2013 í Hörpuni í Reykjavík.

 2009 - “I Think The World Of You”, endaði á fjórðaplássi
 2010 “One More Day”, sangurin endaði næstfremstur
 2011 “Ég lofa”, sangurin kom í finaluna
 2013 “Til þín” - saman við Stefaníu Svavarsdóttir

Tónleikaútgávur

Saman við øðrum
1998: After These Messages við Aria
2001: Kular Røtur
2009: VINALÖG, eftir Friðrik Ómar og Jógvan Hansen

Egnar útgávur
2007: Jógvan

Tónleikabólkar

Jógvan var forsangari í føroyska tónleikabólkinum Aria í 1990'unum. Bólkurin gav út fløgu í 1998 við heitinum After These Messages. Í 2001 var Jógvan limur í tónleikabólkinum Kular Røtur, sum gav út tríggjar fløgur og tveir videofilmar.

Keldur

 Eurovisionary.com.
 Esctoday.com, Söngvakeppni Sjónvarpsins 2010 - Iceland: Jógvan Hansen speaks to esctoday.com.

Slóðir

 Jógvan Hansen á YouTube.
 Jógvan Hansen page on ael.fo.
 Sangtekstir.com

Føroyskir tónleikarar
Føðingar í 1978
Føroyskir mannligir sangarar
Føroyskir guitarleikarar
Klaksvíkingar


Eugène Terre'Blanche

Eugène Ney Terre'Blanche (f. 31. januar 1941 í Ventersdorp - 3. apríl 2010) var leiðari av víðgongda felagsskapinum Afrikaner Weerstands Beweging (Afrikaner Resistance Movement), vanliga kendur sum AWB, ið varð stovnaður sum ein politiskur flokkur tann 7. juli í 1973. Felagsskapurin arbeiðir millum annað fyri einum hvítum stýri í Suðurafrika, og var stuðul hjá hvíta stýrinum, ið sat øll árini undir apartheid í Suðurafrika.

Limirnir í AWB savnast saman um eitt hagekross (eitt slag av flaggi, ið minnir nógv um flaggið, Adolf Hitler og menn hansara nýttu). Í 1994 royndi felagsskapurin at steðga fyrsta demokratiska valinum í Suðurafrika við at fremja fleiri bumbuálop. Felagsskapurin sigur seg í dag hava 70.000 limir. Leygardagin 3. apríl varð Terre'Blanche funnin myrdur í heimi sínum í Ventersdorp í norðara partinum av Suðurafrika.

Suðurafrikanskir politikarar
Føðingar í 1941
Andlát í 2010


Michael Steele

Michael Stephen Steele (føddur 19. oktober 1958, Maryland) er fyrrverandi formaður fyri Republikanska flokkin í USA.

Amerikanskir politikarar


Selen

Selen er frumevnið nummar 34 í skeiðbundnu skipanini. Selen fæst eisini sum kostískoyti og er ein týdningarmikil antioksidantur, ið verjir kyknirnar ímóti umhvørvisdálking og leysum negativum radikalum. Leys radikal verða frígivin av luftdálking, ultraviolettum ljósi og tubaksroyki. Nógvar kanningar benda á, at hesi fríu radikalini í longdini kunnu vera krabbameinselvandi. Selen hevur alstóran týdning fyri fleiri sálarligar- og kropsligar virkningar. Selen stimbrar immunverjuna og er partur av fleri enzymprocessum. Í Norðanlondum er sera lítið av selen í jørðini í mun til aðrastaðni í heiminum.

Frumevni


Visit Faroe Islands

Almenna ferðaráðið hevur í seinastuni verið undir støðugum umleggingum, og er á fíggjarlógini sera lágt raðfest. Fyrst var tað Ferðaráðið, síðani SamVit og nú ein deild undir Uttanríkisráðnum kallað Visit Faroe Islands. Visit Faroe Islands hevur sum er bert 8 mió. kr. at reka deildina við. Harav skulu gjaldast lønir, stuðul til kunningarstovurnar o.a. Eftir eru bert 1,8 mió.kr. til marknaðarføring. Av hesum 1,8 mió. kr. skulu eisini faldarar og annað gerast. Visit Faroe Islands hevur eisini sum uppgávu at vegleiða og kunna vinnuna um marknaðarføring. Á fíggjarlógini fyri 2010 fekk ferðadeildin lovað 9 mió. kr. afturat til marknaðarføring av Føroyum. Hetta talið bleiv so minkað niður í 4 mió. kr. vegna sparingar.  Hesin óstabilitetur seinkar arbeiðinum hjá stovninum, og lítla peningaupphæddin røkkur sera stutt í altjóða høpi.

Almennir stovnar í Føroyum


Lech Kaczyński

Lech Aleksander Kaczyński (f. 18. juni 1949 – 10. apríl 2010) var ein umstrýddur persónur í polskum politikki. Hann arbeiddi fyri høgravendum katólskum politikki, sum eitt nú snúði seg um, at vera ímóti at umbyggja frælsa marknaðin ov skjótt aftaná og undir kreppuni, eins og hann vildi varðveita vælferarskipanina í Póllandi. Polski forsetin, Lech Kaczynski, kona hansara og fleiri leiðandi politikarar í stjórn hansara, doyðu um sjey tíðina 10. apríl í eini flogvanlukku. 87 fólk vóru umborð á flogfarinum, sum rendi inn í toppin á nøkrum trøum, datt niður og brotnaði.

Umframt forsetan, vóru eitt nú pólski herovastin, miðbankastjórin, varauttanríkisráðharrin, fleiri tinglimir og leiðandi søgufrøðingar við í flogfarinum. Forsetin og fylgi hansara vóru ávegis til Russland, fyri at minnast hópmorðið, ið sovjettiski herurin framdi uttanfyri pólska býin Katyn. Russsiskir myndugleikar vilja vera við, at tað var flogskiparin, sum var orsøkin til vanlukkuna. Hann hevði fingið boð um, at lenda í Minsk, men avgjørdi kortini av fara til Smolensk. Íalt hava 132 fólk latið lív í flogvanlukkuni. Vanlukkan hendi tá flogfari skuldi seta seg á flogvøllinum í Smolensk, sum liggur í vestara partinum av Russlandi.

Pólskir politikarar
Føðingar í 1949
Andlát í 2010


Patsy Cline

Patsy Cline (8. september 1932 – 5. mars 1963), upprunaliga Virginia Patterson Hensley, var ein amerikanskur country- og gospelsangari úr Winchester, Virginia. Patsy Cline var aktiv frá fyrst í 1950-unum til hon doyði í 1963. Sangir sum "Walkin' After Midnight", "I Fall to Pieces", "She's Got You", "Sweet Dreams" og "Crazy" hava verið stór hitt.

Plátur

 1957: Patsy Cline
 1961: Patsy Cline Showcase
 1962: Sentimentally Yours
 1964: A Portrait of Patsy Cline
 1964: That's How a Heartache Begins
 1980: Always

Slóðir úteftir

 Country Music Hall of Fame

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskar songkvinnur
Country sangarar
Føðingar í 1932
Andlát í 1963


NFL

NFL (stytting fyri National Football League) er tann amerikanska deildin innanfyri amerikanskan fótbólt. NFL er tað hægsta støði innanfyri amerikanskum fótbóltið. NFL varð stóvna í 1920 sum American Professional Football Association.

Amerikanskur fótbóltur er sera populert í øllum USA, til finaluna í NFL (Super Bowl) kunnu upp til 110 mill. amerikanarir fylgja við. Tað er næstan ein 1/3 av øllum fólkinum í USA. NFL er tann íttrottardeildin í heiminum sum hevur hægst miðal-áskoðaratal í heiminum við 67,509 áskoðarir pr. dyst. M.a frammanfyri Barclays Premier League í Onglandi.

Har eru 32 lið við í NFL. Øll liðini eru deild upp í tvær konferransir AFC og NFC. Og síðani deild upp í 4 bólkar (North, East, South og West) í tær báðar konferransirnar. t.v.s at tað eru 4 lið í hvørjum av teimum 8 bólkinum. Hvørt lið spælur 16 dystur uppá eitt kappingarárð. Síðani koma 12 lið víðari til endaspælið (Play-offs) 6 úr hvørja konferransi, og minst eitt úr hvørjum bólkið.

Amerikanskur fótbóltur
Ítróttur


Monzón

Monzón er ein býur í Spania í landslutinum Aragon, og hevur umleið 17 115 íbúgvar (2010).

Viðgitið fólk frá Monzón

 Ignacio de Luzán (1702-1754)
 Joaquín Costa (1846-1911)
 Javier Moracho (1957)
 Conchita Martínez (1972)
 Eliseo Martín (1973)

Systurstaðir

  Barcelona, Spania
  Muret, Frakland

Býir í Spania


Heimsatlas

Heimsatlas (lagt til rættis: Føroya Skúlabókagrunnur) er eitt alment atlas, men tað lýkur eisini tey krøv, sum fyriskrivað eru til skúlabrúks. Í 1993 kom fyrsta og higartil einasta føroyska heimsatlas, "Heimsatlas". Í 2012 gevur Skúlabókagrunnurin nýtt føroyskt heimsatlas út. Í hesum sambandi hevur nógv verið kjakast um, hvussu nøvn á londum og høvuðsstøðum skulu verða stavað. Í heimsatlasinum, ið kom út í 1993, eru nógv lond og høvuðsstaðir stavað eftir føroyskum málreglum. Um tað eigur at verða hildið fast við hetta ella um lond og høvuðsstaðir skulu verða stavað, soleiðis sum tey verða stavað í uppruna landinum, er stór ósemja um.

Føroyar eru ein týðandi táttur í atlasinum. Heimsatlasið byrjar í Føroyum, fyrst við yvirlitskorti og síðan oyggj fyri oyggj, so út á grunnar og havleiðir okkara, og síðan til okkara næstu grannar. Um Evropa verður farið til hinar heimspartarnar og heilt út í sólskipan okkara. Aftast eru navnaskráir, onnur fyri Føroyar og hin fyri umheimin, og síðan er yvirlit yvir heimsins fløgg. Landanøvn eru føroyskað, men bara heilt fá býarnøvn. Týtt hevur Svenning Tausen.

Bókmentir