Føroya Kommunufelag

Føroya Kommunufelag (FKF) var ein áhugafelagskapur og landsfelagið fyri kommunur í Føroyum, ið var stovnað í 1967.

Søgan
Tað var Klaksvíkar kommuna, ið tók stig til stovnanina við einum brævi frá 29. september 1967. Tey fyrstu fýra árini vóru 8 kommunur úr Norðoyggjum og Eysturoynni við: Klaksvíkar kommuna, Nes kommuna, Runavíkar kommuna, Gøtu kommuna, Fuglafjarðar kommuna, Leirvíkar kommuna, Hvannasunds kommuna og Viðareiðis kommuna. Fýra ár seinni, í 1971, komu Vágs-, Eiðis-, Sunda- og Oyndarfjarðar kommunur afturat, og árið eftir Elduvíkar kommuna. So hvørt komu hinar kommunurnar eisini upp í felagið. Tórshavnar Kommuna gjørdist limur í 1973, men hon tók seg úr aftur felagnum í 1978.

Um aldamótið kom nýggj kommunustýrislóg. Tá valdu tær seks stóru  kommunurnar, Tórshavnar kommuna, Klaksvíkar kommuna, Runavíkar kommuna, Tvøroyrar kommuna, Fuglafjarðar kommuna og Vágs kommuna, at stovna Kommunusamskipan Føroya. Hetta fór fram á aðalfundi 10. juni 1999.

Felagið fevndi um allar kommunur, sum ikki vóru limir í Kommunusamskipan Føroya. 1. januar 2014 løgdu bæði kommunufeløgini saman til Kommunufelagið.

Limir í 2013
Í 2013 vóru 21 limir í Føroya kommunufelag:
   Eiðis kommuna
     Fámjins kommuna
     Fugloyar kommuna
     Hovs kommuna
     Húsa kommuna
     Húsavíkar kommuna
     Hvalbiar kommuna
     Hvannasunds kommuna
     Kunoyar kommuna
     Kvívíkar kommuna
     Nes kommuna
     Porkeris kommuna
     Sjóvar kommuna
     Skálavíkar kommuna
     Skopunar kommuna
     Skúvoyar kommuna
     Sumbiar kommuna
     Sunda kommuna
     Sørvágs kommuna
     Vestmanna kommuna
     Viðareiðis kommuna

Formenn
Listin er ikki fullkomin

Asbjørn Djurhuus 2008–d.d.
Rósa Samuelsen 2005–2008
Jacob Vestergaard 2001–2003
Heini O. Heinesen 1983–1985
Vilhelm Johannesen 1977–1979
Asbjørn Joensen 1967–1972

Keldur

Kommunur í Føroyum
Arbeiðsgevarafeløg í Føroyum


Løgmálaráðharrar í Føroyum

Løgmálaráðharrin (ella landsstýrismaðurin í løgmálum) hevur verið ein ráðharrasessur í Føroya landsstýri fleiri ferðir síðan 1959. Frá 1994 til 1998 var ábyrgdarøkið býtt soleiðis, at rættar- og politimál vóru hjá einum landsstýrismanni, meðan lógarmál hoyrdu undir løgmanni. Sjálvstýris- og løgmálaráðið frá 1998 til 2004 má metast at vera eitt reint løgmálaráð tá hugsa verður um uppgávurnar, men hetta sást ikki aftur í navninum fyrr enn í september 2008. Síðan 26. september 2008 eru lógarmál løgd undir landsstýrismannin í innlendismálum.

Keldur

Fíggjarmálaráðharrar í Føroyum
Listar yvir føroyskir politikarar
Listar yvir landsstýrisfólk í Føroyum


Kommunumálaráðharrar í Føroyum

Kommunumálaráðharrin (ella landsstýrismaðurin í kommunumálum) var ein ráðharrasessur í Føroya landsstýri frá 1959 til 1998, men landsstýrismaðurin hevði ikki sítt egna aðalráð. Anfinn Kallsberg, sum var løgmaður tá, hevði ábyrgdina fyri kommunumálum frá 1998 til 2002. Frá 2004 til oktober 2013 hoyrdu kommunumál undir innlendismálaráðharranum. Eftir at Innlendismálaráðið varð niðurlagt í oktober 2013, hava kommunumál hoyrt undir Almannamálaráðið.

Keldur

Listar yvir føroyskir politikarar
Listar yvir landsstýrisfólk í Føroyum


Stjórnin hjá Anfinni Kallsberg II

Seinna stjórnin hjá Anfinni Kallsbergs var Føroya landsstýri frá 6. juni 2002 til 3. februar 2004, við Anfinni Kallsberg úr Fólkaflokkinum sum løgmanni. Henda stjórnin var ein samgonga millum Fólkaflokkin (FF), Tjóðveldisflokkin (TF), Sjálvstýrisflokkin (SF) og Miðflokkin (MF). Høgni Hoydal var sjálvstýris- og løgmálaráðharri, harumframt var hann eisini varaløgmaður. Hann stýrdi mentamálaráðnum frá mars til september 2003 sum varaløgmaður. Løgtingsval bleiv í úrtíð. Eftir løgtingsvalið 2004 varð stjórnin avloyst av Fyrru stjórnini hjá Jóannes Eidesgaard.

Keldur

Stjórnin hjá Anfinn Kallsberg 2
Anfinn Kallsberg 2
Listar yvir føroyskir politikarar


Løgtingslimir í Føroyum 1943-45

Tað vóru 25 løgtingslimir í Føroyum millum løgtingsvalini 1943 og 1945. Fólkaflokkurin hevði næstan reinan meiriluta við 12 løgtingslimum, meðan Sambandsflokkurin og Javnaðarflokkurin høvdu ávikavist 8 og 5 limir. Sjálvstýrisflokkurin hevði onga umboðan í løgtinginum.

Keldur

Listar yvir løgtingslimir í Føroyum
Løgtingslimir
Listar yvir føroyskir politikarar
1943
1944
1945


1681

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini - 1680-árini - 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini 1730-árini

Árstal: 1676 1677 1678 1679 1680 - 1681 - 1682 1683 1684 1685 1686

Hendingar

Føðingar

Andlát

1680-árini


1680

1680 (MDCLXXX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum hósdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1680-árini


1679

1679 (MDCLXXIX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.

Hendingar

Føðingar
 24. januar - Christian Wolff, týskur heimspekingur (d. 1754).
 16. oktober - Jan Dismas Zelenka, kekkiskt tónaskald (d. 1745).

Andlát
 3. mai - Jón Ólafsson Indiafari, íslendskur rithøvundur og ævintýramaður, sum var í Føroyum í 1610-árunum (f. 1593)
4. desember - Thomas Hobbes, enskur heimspekingur (f. 1588)

1670-árini


1668

1668 (MDCLXVIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mikudegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1660-árini


1658

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1600-árini 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini - 1650-árini - 1660-árini 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini

Árstal:  1653 1654 1655 1656 1657 - 1658 - 1659 1660 1661 1662 1663

Hendingar

Føðingar

Andlát

1650-árini


1652

1652 (MDCLII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum hósdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát
19. apríl - Jesper Brochmand

1650-árini


1642

1642 (MDCXLII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
leygardegi.

Hendingar

Føðingar
25. desember - Isaac Newton

Andlát

1640-árini


1687

1687 (MDCLXXXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
leygardegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1680-árini


1677

1677 (MDCLXXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.

Hendingar

Føðingar
 28. august - Sophia Hedvig av Danmark og Noregi, dóttir tann danska kongin Christian V (d. 1735)
 20. oktober - Stanislaw Leszczynski, kongur av Póllandi 1704-1709  (d. 1766)

Andlát
 18. januar - Jan van Riebeeck, niðurlendskur niðursetumaður (f. 1619)
 21. februar - Benedictus de Spinoza, niðurlendskur heimspekingur (f. 1632)
 9. juli - Angelus Silesius, týskur høvundur (f. 1624)
 2. september - Wallerant Vaillant, niðurlendskur listamálari (f. 1623)
 5. september - Henry Oldenburg, týskur heimspekingur og diplomatur (f. um 1618)
 11. september - James Harrington, enskur heimspekingur (f. 1611)
 11. november - Barbara Strozzi, italskt barocktónaskald (f. 1619)

1670-árini


1667

1667 (MDCLXVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
týsdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1660-árini


1657

1657 (MDCLVII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1650-árini


2014

2014 (MMXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byjaði á einum mikudegi.

Hendingar í 2014

Januar
 4. januar - Stór leiting varð sett í verk á sjónum við eystaru síðu av Eysturoynni og aðrar staðir har um leiðir fyri at finna líkið av 20 ára gamla Rana í Billustovu úr Oyndarfirði, sum hvarv eftir eina ferðsluvanlukku hin 28. desember 2013. Roknað varð við, at Rani var við í bilinum, sum fór útav vegnum og koyrdi í Rættargjógv við Oyndarfjørð. Tað vóru sjálvboðin, ið tóku stig til leitingina henda dagin, men almennu bjargingarmyndugleikar í Føroyum luttóku eisini í stóru leitingini. Leitingin gav eisini úrslit. Eitt lík varð funnið innast í Rættargjógv kl. 13.44, og leitingin helt tí uppat. Umleið 70 bátar og 400 fólk úr øllum landinum luttóku í leitingini. Brimil, Tjaldrið og Hvidbjørnen samskipaðu leitingina á sjónum við hjálp frá millum øðrum bjargingarbátunum Lív, Ziska og Sverra. Tyrla luttók eisini í leitingini.
 10. februar - Lisbeth L. Petersen, fyrrverandi formaður Sambandsfloksins, boðaði frá alment, at hon hevði meldað seg úr Sambandsflokkinum, tí hon var ónøgd við fleiri viðurskifti, og at hon kendi so illa sín flokk aftur. Eitt nú meinti hon ikki, at ein maður, sum hevur snýtt í tolli, skal vera landsstýrismaður.

Februar
 10. februar - Gerhard Lognberg gjørdist limur í Sambandsflokkinum, eftir at hann hevur verið uttanflokka tingmaður í gott tríggjar mánaðir, síðan Javnaðarflokkurin avgjørdi at koyra hann úr flokkinum. Harvið vaks Sambandsflokkurin frá 8 til 9 tingfólk, so nógv tingfólk hevði hann ikki havt síðan 1932.
 14. februar - Føroyski stuttfilmurin Vetrarmorgun, sum Sakaris Stórá úr Skopun hevur leikstjórnað, vann altjóða filmsvirðisløn á Berlin Filmfestivalinum 2014 í bólkinum GENERATION 14PLUS, virðislønin verður á enskum nevnd The Special Prize of the Generation 14plus International Jury og var á 2500 evrur (umleið 18 000 krónur). Ingun í Skrivarastovu framleiddi filmin, Mikael Blak og Hanus G. Johansen gjørdu tónleikin, høvuðsleiklutirnir spældu Armgarð Mortensen og Helena Heðinsdóttir.
 15. februar - Sjónleikurin Tóm rúm varð frumframførdur á Tjóðpalli Føroya. Marjun Syderbø Kjelnæs skrivaði leikhandritið, Eyðun Johannessen leikstjórnaði, tey leikandi vóru eitt nú: Annika Johannessen, Annika Hoydal, Annfinnur Heinesen, Hjálmar Dam og Nicolaj Falck. Tónleikin hevur Tróndur Bogason gjørt, sangin hava Eivør Pálsdóttir og Ólavur Jákupsson lagt rødd til. Tróndur Bogason, Jóhannes Andreasen, Ólavur Olsen, Angelika Nielsen, Andrias Restorff og Jón McBirnie hava spælt tónleikin inn. Vígdis Hentze Olsen stóð fyri koreografiini.
25. februar - Eitt óhapp hendi í Klaksvík. Slættaberg sigldi á Ågot, sum lá við bryggjuna við Norðborg við fullari last. Ongin persónskaði hendi. Ågot fór at leka illa, men tað eydnaðist at tetta lekan. Ågot og Slættaberg blivu liggjandi í nakrar dagar, har Slættaberg hevði stevni inni í lastini á Ågot, men dagin eftir eydnaðist tað at fáa skipini leys av hvørjum øðrum. Ågot bleiv seinni sleipaður til bedingina hjá Klaksvíkar Skipasmiðju.

Mars
1. mars - 22 ára gamli pianisturin Mattias Kapnas vann fyrstu Stella Polaris tónleikakappingina, sum Musikkskúlin skipaði fyri. Nummar tvey gjørdist guitarspælarin Alvi Joensen, og nummar trý varð Heiðrun Petersen, violin. Fyrsta virðislønin er á 25 000 krónur, onnur á 10 000 krónur og triðja virðislønin er á 5 000 krónur. Eisini vórðu virðislønir latnar í aldursbólkinum upp til 12 ár og í aldursbólkinum upp til 18 ár. Kappingina fyri tónleikarar undir 18 ár vunnu Alda Sigurdsdóttir Lamhauge og Aksel Remmel. Vár Iversen Lindenskov varð nummar eitt hjá luttakarunum undir 12 ár.
12. mars - ES, Norra og Føroyar undirskrivaðu avtalu um at skipa fiskiskapin eftir makreli í Norðuratlantshavinum í fimm ár. Føroyar fingu 12,6 prosent av heildarkvotuni, sum svaraðu til 156 túsund tons.
28. mars - Mikkalina Norðberg vald sum ársins íverkseti á íverksetaradegnum í fabrikkini hjá Østrøm í Havn.

Apríl
 4. apríl - Tey fýra sløgini hjá føroysku fyritøkuni Dism fingu øll heiðursmerkir á World-Spirits Awards 2014 í Eysturríki. Eldvatn fekk gull fyri vodka, Baraldur fekk gull í ginni og Lívsins Vatn og Havið fingu ávikavist gull og silvur í akvavitti.
 10. apríl - Løgtingið samtykti einmælt uppskotið um at stovna eitt alment partafelag, sum skal byggja og reka Eysturoyartunnilin og Sandoyartunnulin. Tunnlarnir verða mettir at kosta góðar tvær milliardir krónur. Eysturoyartunnulin eina milliard og 50 milliónir krónur, og Sandoyartunnulin verður mettur at kosta 860 milliónir krónur. Sambært uppskotinum verður koyrandi bæði í Eysturoyartunlinum og Sandoyartunlinum í 2021. Eysturoyartunnulin verður bygdur fyrst.
 16. apríl - Suðurkoreanska ferðmannaskipið Sewol við 476 fólkum umborð sakk 2,7 kilometrar frá Seogeochado-oynni í Suðurkorea. 325 av ferðafólkunum vóru 16-17 áragamlir skúlanæmingar, ið vóru á veg til oynna Jejo-do á eina 4-daga langa skúlaútferð. 150 fólk eru deyð, 152 ferðafólk eru ikki funnin eina viku eftir vanlukkuna og 174 fólk eru bjargaði á lívi.

Mai
25. mai - Arne Vatnhamar kom sum fyrsti føroyingurin nakrantíð upp á Mount Everest, sum er heimsins hægsta fjall.
28. mai - Andstøðuflokkarnir á Føroya Løgtingi við floksformonnunum Høgna Hoydal úr Tjóðveldi, Aksel V. Johannesen úr Javnaðaflokkinum, Kára P. Højgaard úr Sjálvstýrisflokkinum og Poul Michelsen úr Framsókn løgdu fram uppskot um misálit á Jørgen Niclasen úr Fólkaflokkinum, sum var fíggjarmálaráðharri. Misálitisuppskotð kom eftir, at tað sonevnda Tollmálið í longri tíð hevði verið nógv frammi í fjølmiðlunum. Fjølmiðlar settu ljós á, hvat ið var farið fram fyri meira enn 20 árum síðan, tá Jørgen Niclasen var stjóri í familjufyritøkuni P/F N. Niclasen í Sørvági og seldi ótollaða vøru. Misálitisuppskotið fall við 16 atkvøðum fyri og 17 ímóti. Tríggir samgongulimir atkvøddu tó fyri uppskotinum, teir vóru sambandsmenninir Reimund Langgaard og Helgi Abrahamsen og formaður Miðfloksins Jenis av Rana.

Juni
Í juni 2014 kom ein hópur av Sea Shepherd fólkum til Føroya fyri at forða føroyingum í at drepa grind, hetta gjørdu tey við átakinum Grindstop 2014.
11. juni - Avtala um sildakvotu kom í lag millum Føroyar og ES, og Maria Damanaki fiski- og vinnumálakommiserur kunngjørdi, at ES nú fór at enda handilsboykottið móti Føroyum, sum hevði vart síðan 28. august 2013. Sum partur í nýggju semjuni lovaði Jacob Vestergaard, fiskimálaráðharri Føroya, at Føroyar fóru at taka aftur stevningina í WTO móti ES.
 16. juni - Jørgen Niclasen, landsstýrismaður í fíggjarmálum, hevur hin 16. juni 2014, umvegis Christian F. Andreasen, advokat, stevnt Dia Midjord, stjóra fyri Kringvarpi Føroya, Liljuni Weihe, tíðindaleiðara fyri Kringvarp Føroya, Jan Lamhauge, tíðindamanni hjá Kringvarpi Føroya og Sveini Tróndarson, tíðindamanni fyri ærumeiðing. Hann ákærir tey fyri at hava sett fram ósannar og ærumeiðandi skuldsetingar móti sær. Tað eru skuldsetingarnar um, at Jørgen Niclasen skal hava snýtt landskassan fyri hundraðtals túsund krónir, at hann skal hava svikað í tolli og tilvitað brotið tolllógina, og at hann skal tilvitað hava áført landskassanum tap, sum Jørgen vil hava dómsvaldið at døma tey fyri.
 17. juni - Nýggj farstøð verður tikin í nýtslu í Vága Floghavn
 19. juni - Marin Katrina Frýdal, býráðslimur í Tórshavnar býráð, varð koyrd úr býráðssamgonguni, eftir at hon fleiri ferðir var komin við atfinningum móti Heðini Mortensen, borgarstjóra. Hetta hendi stutt fyri miðnátt, og umleið hálvan annan tíma seinni kunngjørdi listin hjá Tjóðveldi, at hinir báðir limirnir fóru sama veg og tóku seg úr samgonguni.
 29. juni - Brandur í Funningsstovu náddi upp á toppin á Denali, ella Mt. McKinley, sum tað eisini nevnist. Denali er 6194 metrar høgt og liggur júst norðanfyri pólsirkulin, í amerikanska statinum Alaska. Hetta fjallið sigst vera tað kaldasta fjall í heiminum. Brandur hevur sett sær fyri at náa upp á hægsta fjall í hvørjum heimsparti. Í fjør vóru Brandur H. í Funningsstovu og Sveinur Jákupson uppi á Elbrus, ið við sínum 5641 metrum er hægsta fjall í Evropa.

Juli
 30. juli - Ein grind varð funnin við Haraldsund, norðanfyri byrgingina um 8-tíðina um morgunin. Sýslumaðurin gav boð um at bíða við at reka grindina orsakað av vánaligum veðri. Grindin lá so og grindaði har, uttan at nakar gjørdi nakað við hana. Seinnapartin kom ein bátur frá Sea Shepherd og rak grindina norður gjøgnum Sundið og út á opið hav, uttan at nakar royndi at forða teimum. Dagin eftir meldaði sýslumaðurin í Norðoyggjum Sea Shepherd.
 31. juli - Fiskvinnunevndin í ES samtykti at taka handilsforðingarnar móti Føroyum aftur. Í eitt ár bannaði ES øllum innflutningi av sild og makreli úr Føroyum, tí Føroyar høvdu ásett sær eina sildavotu, sum hini strandalondini ikki kundu góðtaka.

August
 1. august - Pamela Anderson kom til Føroya á vitjan umboðandi Sea Shepherd felagsskapin. Hon og onnur frá Sea Shepherd høvdu tíðindafund á Hotel Føroyum.
9. august - Løgleglan fór við tyrluni úr Havn til Hvalbiar, tí ein 36 ára gamal maður var deyður har, og talan var um illgrunasaman deyða. Løgreglan handtók tveir mans, ein 23 ára gamlan og ein 39 ára gamlan. Dagin eftir, hin 10. august, varð tann 39 ára gamli latin leysur, og tann 23 ára gamli varð skuldsettur fyri at hava dripið Hjalmar Holm við 3 knívstungum í hálsin.
 14. august - Fyrsti arbeiðsdagur á nýggja uppsjóvarvirkinum Pelagos í Fuglafirði.
 19. august - Boripallurin »West Hercules« kom inn á Skálafjørðin, har hann skuldi umvælast.
 23. august - Fimleikahøllin Bylgjan í Runavík verður tikin í nýtslu.
 28. august - Fimm døglingar gjørdu landgongd í Hvalba tíðliga um mogunin, og mett varð at tað ikki bar til at fáa teir út aftur, og tí gav sýslumaðurin loyvi til at teir blivu avlívaðir og skornir upp til matna. Sea Shepherd fólkini ið sótu á vakt á Kolavegnum ta náttina vóru sovnaði í bilinum og komu tí ov seint til at royna at gera nakað við tað. Tveir dagar seinni legði Sea Shepherd út myndir av døglingaspiki, sum ikki er etandi, flótandi á sjónum vestanfyri Hvalbiareiðini. Sea Shepherd ákærdu føroyingar fyri at drepa døglingar til stuttleika og síðan blaka kjøt og spik burtur.
 30. august - Hátíðarhald var í Skúvoy í samband við at nýggi Sildberin fór í sigling millum Skúvoy og Sandoynna.
 30. august - Fyrsta grindadrápið í 2014 fór fram á Sandi, har 35 hvalir løgdu beinini. Fjúrtan Sea Shepherd limir vóru handtiknir í samband við drápið, av tí at teir royndu at forða fyri rakstrinum og drápinum, tað eydnaðist teimum eisini at forstýra og seinka tí nakað, men løgreglan og danska sjóverjan komu á staðið við tyrlu og skjóttgangandi bátum og handtóku tey seks fólkini á landi og tey átta í trimum skjóttgangandi bátum, og hald varð lagt á bátarnar.
 31. august fann ein frítíðarkavari eina beinagrind av einum mennskja niðri á havbotninum útfyri Ljósá á 22 metra dýpi og 150 metrar úr landi. Níggju dagar seinni, hin 9. september, eftir at tekniskar kanningar vóru gjørdar, varð kunngjørt, at talan varð um líkið av Dánjal Petur Hansen, sum varð myrdur í november 2011.

September
 19. september - Nýtt Blákrossheim læt upp á Nesi, fyrr hevði Blákrossheimið verið á Lynggøtu í Havn.
 25. september - Ein arbeiðsvanlukka umborð á einum grønlendskum trolara (fyrrverandi Skálaberg), sum hendi meðan skipið lá við bryggju í Havn, kravdi eitt mannalív. Vanlukkan hendi undir lossing, ein plattur, sum varð heysaður upp úr lastini, brotnaði og kassar við frystum makreli duttu niður á 22 ára gamla Gunnar Zachariasen, sum doyði á staðnum. Vanlukkan hendi umleið klokkan eitt. Gunnar var kendur sum ein góður fótbóltsleikari, hann hevði m.a. Spælt við EB/Streymi í tvey ár og við føroysku U-19 og U-21 landsliðunum, hann spældi 21 dystir við U-21 og skoraði 4 mál. Hann hevði eisini spælt við ungdómsliðum hjá Brøndby.

Oktober

November
 4. november - Andstøðuflokkarnir á Føroya Løgtingi løgdu fram uppskot um misálit á Johan Dahl, landsstýrismann í vinnumálum, fyri hansara handfaring av málinum um Strandfaraskip Landsins í 2013, tá ið stovnurin brúkti 4,4 milliónir meira enn játtað var, eftir at játtan varð skorin við 8 milliónum frá 147 í 2012 til 139 í 2013. Landsstýrismaðurin bað ikki um eykajáttan og setti ikki sparingar í verk sambært leiðsluni á SSL. Uppskotið um misálit fall við 17 atkvøðum ímóti, 14 fyri og 2 blonkum atkvøðum. Øll í andstøðuni atkvøddu fyri, Jákup Mikkelsen úr Fólkaflokkinum, var tann einasti úr samgonguni, ið atkvøddi fyri, meðan Rodmundur Nielsen og Brandur Sandoy atkvøddu blankt.
 4. november - Republikanararnir vunnu stórsigur á miðvegis valinum í USA. Við hesum sigri hava teir tryggjað sær meirilutan í Senatinum. Hetta merkir aftur, at Republikanski Flokkurin nú hevur avgerandi meiriluta í báðum kømrunum í Kongressini – Senatinum og Umboðsmannatinginum.
 28. november - Landstingsval var í Grønlandi. Siumut  gjørdist størsti flokkur, tó at hann misti 8,6% av atkvøðunum. Siumut fekk 326 atkvøður fleiri enn IA. Báðir hesir størstu flokkarnir fingu 11 landstingslimir valdar hvør. Nýggi flokkurin hjá Hans Enoksen, Partii Naleraq fekk 11,6% av atkvøðunum og fekk 3 landstingslimir. Demokratarnir fingu 11,8% av atkvøðunum og 2 limir afturat.

Desember
11. desember - Heiðrikur á Heygum vann føroysku filmsvirðislønina Geytan, og harafturat vann hann eisini Áskoðaravirðislønina fyri filmin Skuld.
16. desember - Yvirgangsálopið móti einum skúla í Peshawar í 2014, har ið í minsta lagi 145 fólk lótu lív, av teimum vóru 132 børn millum 8 og 18 ár. Tað vóru sjey vápnaðir menn, ið vóru limir í Tehreek-e-Taliban Pakistan, ið framdu illgerðina.

Ítróttur
 7. januar - Vetrar-OL í Sotsji í Russlandi byrja.
 2. februar - NFL-finalan í East Rutherford, New Jersey. Seattle Seahawks vann finaluna við 43-8 ímóti Denver Broncos.

Fótbóltur, menn
 1. mars - Gibraltar - Føroyar 1-4. Málini hjá Føroyum gjørdu: Jóan Símun Edmundsson, Christian Lamhauge Holst, Hallur Hansson og Christian Lamhauge Holst.
 2. juli - Champions League: HB - Lincoln úr Gibraltar 1-1, Levi Hanssen skoraði útjavnandi málið hjá HB í 71. minutti.
 24. juli - Europa League: Víkingur vann seinna dystin í øðrum undanumfari í Europa League 2-1 móti Tromsø IL á útivølli og gjørdist harvið fyrsta føroyska liðið nakrantíð, ið megnaði at leika seg í triðja undanumfar til Europa League kappingina. Málini hjá Víkingi gjørdu Bárður Hansen og Hallur Hansson.
 31. juli - Europa League: Víkingur - HNK Rijeka 1-5, hálvleiksstøðan var 1-2. Hallur Hansson skoraði málið hjá Víkingi eftir hornaspark frá Suna Olsen.
 30. august - Víkingur vann finaluna um løgmanssteypið 3-0 móti HB.
 7. september - landsdystur, menn, evropakvalifikasjónsdystur: Føroyar - Finnland 1-3. Christian Holst gjørdi málið hjá Føroyum.
 9. september - U21 landsliðsdystur hjá monnum: Føroyar - Montenegro 1-0, málið skoraði Ári Mohr Jónsson í 31. minutti. Føroyar endaðu aftast í bólkinum við 4 stigum.
 11. oktober - Fótbóltur A-landslið, menn, EM undankapping, dysturin varð leiktur í Windsor Park í Belfast: Norðurírland - Føroyar 0-2. Bæði málini komu í fyrra hálvleiki. Føroyar fingu brotsspark, men málmaðurin bjargaði. 18-ára gamli Brandur Olsen, sum í 2014 hevur gjørt sáttmála við FC København, varð skiftur inn, tá ið 10 minuttir vóru eftir og fekk harvið sín A-landsliðsdebut.
14. november - EM kvalifikasjónsdystur hjá monnum: Grikkaland - Føroyar 0-1. Jóan Símun Edmundsson skoraði fyri Føroyar.

Fótbóltur, kvinnur
 5. apríl - Føroyska kvinnulandsliðið skrivaði søgu, tá tær spældu javnleik 1-1 á Tórsvølli móti Bosnia/Hersigovina og harvið fingu fyrsta stigið nakrantíð í einari HM-undankapping. Eyðvør Klakstein gjørdi málið hjá Føroyum í 78. minutti.
 10. apríl - Føroyar - Norðurírland 0-0. Dysturin varð leiktur á Tórsvølli.
 30. august - KÍ vann steypafinaluna 1-0 móti HB.
 18. september - Fótbóltur, U19 gentulandslið: Lettland - Føroyar 0-3. Støðan var 0-1 í hálvleikinum. Málini gjørdu: Ásla Johannesen, Jensa Olsen og Arnborg Lervig.
 28. september - KÍ kvinnurnar settu heimsmet við at vinna FM 15. árið á rað.

Hondbóltur
 8. januar - Kyndil vann báðar steypafinalurnar í hondbólti. Kvinnurnar vunnu 19-14 móti Neistanum og menninir vunnu 22-20 móti KÍF.
 19. apríl - Kyndil vann finaluna hjá kvinnum móti VÍF, tær vunnu 14-12, meðan KÍF vann finaluna hjá monnum móti VÍF við 27-26 sigri.
25. mai - Føroyar U20 hondbóltslandsliðið hjá monnum vann finaluna í European IHF Trophy hondbóltskappingini í Andorra. Føroyar vunnu 34-25 móti Georgia.

Svimjing
 7. mars, 8. mars og 9. mars luttók Krista Mørkøre á Danish Open 2014 fyri svimjarar ið bera brek, og har vann hon 1 gull, 2 silvur og 2 bronsu heiðursmerki og setti 7 persónlig met.
 27. mars - Pál Joensen vann silvur í 400 m frí á langgeil á Danish Open við tíðini 3:51.45.
 29. mars Cecilia Wigant Eysturdal setti nýtt føroyskt met í 1500 m frí á langgeil við tíðini 17:51.83 á Danish Open.
 30. mars - Pál Joensen vann gull á Danish Open á langgeil í 1500 m frí við tíðini 15:12.20 min.
 30. mars - Magnus Jákupsson vann gull á Danish Open á langgeil í 50 m rygg við tíðini 26.32 sek.
 30. mars - Óli Mortensen úr Havn (føddur 1996) svam á Danish Open 1500 m frí við tíðini 15:59.02 min., sum var nýtt føroyskt juniormet, hann svam næstskjótast í riðlinum. Hann átti sjálvur gamla metið á 16:08.20. Í 1500 frí er beinleiðis finala, tvs. teir sum hava bestu tilmeldingartíðir svimja í skjótasta riðli sum nevnist beinleiðis finala, har eru 8 pláss. Óli svam ikki í skjótasta riðlinum, men hann svam somikið skjótt, at hann gjørdist nummar 6 av øllum.
 30. mars - Astrið Foldarskarð svam 50 m firvald á Danish Open við tíðini 28.29, sum var nýtt føroyskt met
 12. apríl - Pál Joensen vann gull í 1500 m. frí finaluni í Cup Eindhoven. Tíðin hjá Páli var 15.19.20
 18. mai - FM í svimjing varð hildið í Havn. Ársins svimjari hjá monnum varð Pál Joensen, ársins svimjari hjá kvinnum var Emma Festirstein Nystrøm. Pál Joensen fekk flest FINA stig, 823 stig í 800 m frí. Sára R. Nysted varð kosin ársins stjørnuskot hjá kvinnum, meðan Róland Toftum varð kosin ársins stjørnuskot hjá monnum. Trý føroysk met vóru sett, Ásbjørg Hjelm, Emma Festirstein Nystrøm og Susvim Harrar settu metini.
 7. juni - Pál Joensen vann silvur í 400 metrum frí á Mare Nostrum svimjikappingini í Monaco.
 14. juni - Óli Mortensen setti nýtt føroyskt met í 200 m firvald á langgeil á Mare Nostrum stevnuni í Barcelona, tá hann svam teinin uppá 2:11.04.
 15. juni - Pál Joensen vann silvur í 1500 metrum frí á Mare Nostrum svimjikappingini í Barcelona. Hann vann við tíðini 15:10.02. Óli Mortensen svam eisini 1500 m frí í somu kapping og setti nýtt føroyskt juniormet við tíðini 15:54.62.
20. august - Pál Joensen vann silvur í 1500 m frí á EM á langgeil í Berlin við tíðini 14:50.59. Vinnarin var italiumaðurin Gregorio Paltrinieri, ið setti nýtt evropeiskt met við tíðini 14:39.93.
22. august - Pál Joensen vann silvur í 800 m frí á EM á langgeil í Berlin við tíðini 7:48.49. Vinnarin var italiumaðurin Gregorio Paltrinieri, ið vann við tíðini 7:44.98.
 7. desember - Pál Joensen gjørdist nummar 4 til HM á stuttgeil við tíðini 14:26.54, ið var nýtt norðurlendskt met og ein betran av hansara persónligu bestu tíð við nærum seks sekundum. Tveir aðrir føroyingar á føroyska landsliðnum luttóku eisini á HM stevnuni í Doha: Óli Mortensen og Cecilia Wigant Eysturdal, tey fingu góð persónlig úrslit við beting av teirra persónligu bestu tíðum.

Renning
 3. august - Valborg Heinesen vann silvur á DM í 5000 metra renning við tíðini 17.30,22 min., sum var nýtt føroyskt met.  Hon tók tvey ára gamle metið hjá Bjørk Herup Olsen.
 29. mars - Valborg Heinesen setti nýtt føroyskt met í HM í hálvum maraton í Keypmannahavn, tá hon kom á mál við tíðini 1.21.19. Samlað gjørdist Valborg nummar 94 av fleiri enn 8.000 kvinnum og nummar fýra í sínum bólki kvinnur 25-29 ár.
 29. mars - Marnar Djurhuus setti nýtt føroyskt met í HM í hálvum maraton í Keypmannahavn. Hann tók 25-ára gamla metið hjá Absalon Hansen.
 28. september - Valborg Heinesen vann bronsu í DM maraton í Odense við tíðini 2.49.37, sum var nýtt føroyskt met. Gamla metið átti Joan Bláfoss.

Innirógving
 12. apríl - Havnamaðurin Martin Berg gjørdist íslendskur meistari í inniróðri. Hann róði í bólkinum tungvekt, og kappaðist á 2000 metrum. Hann kom á mál við tíðini 6.08.5, sum var nýtt íslendskt met. Orsakað av, at Martin Berg hevur íslendskar røtur, verður metið skrásett.

Borðtennis
 4. mai - Henrietta Nielsen, Anna Mikkjalsdóttir og Durita F. Jensen luttóku í HM-kapping í borðtennis fyri lið í japanska høvuðsstaðnum, Tokyo. Tær endaðu nummar 77 út av 96 luttakandi londum. Henrietta Nielsen, sum spælir við týska Flensborg TSB, vann sjey dystir. 15 ára gamla Durita F. Jensen vann tveir dystir, meðan eitt ár eldri Anna Mikkjalsdóttir ongan dyst vann, men tó var ógvuliga tætt við. Hetta var fyrstu ferð, at Durita og Anna vóru við í HM.
 12. apríl - Durita Jensen vann FM í borðtennis, einmansleiki hjá kvinnum, bert 15 ára gomul. Hon vann finaluna móti Annu Mikkjalsdóttir 3-0, settmunurin var 14-12, 11-6 og 11-4.
 12. apríl - Fróði F. Jensen úr Tvøroyrar Borðtennisfelag vann FM í einmansleiki hjá monnum. Hann vann finaluna móti Peter Niclasen, sum vann FM í 2013. Hann vann dystin 4-2. Settúrslitini vóru hesi: 12-10, 10-12, 8-11, 11-6, 11-8 og 12-10.

Judo
 12. apríl - Regin á Rógvi úr Sunda Judofelag vann FM hjá ungum monnum. Hann vann finaluna á Ari Johannesen úr Havnar Judofelag.
 12. apríl - Petur Sigurd Johannesen úr Sunda Judofelag vann føroyameistaraheitið hjá monnum móti Edvardi Johannesen, úr Sunda Judofelag.

Badminton
 12. apríl - Nicolaj Gunnarstein vann FM í einmansleiki í badminton hjá monnum. Hann vann móti stórabeiggja sínum Benjamin Gunnarstein. Teir búgva niðri í Danmark og eru hálvir føroyingar. Nicolaj vann 2-0. Settúrslitini vóru 21-11 og 21-16.
 12. apríl - Rannvá Carlsson er trífaldur føroyameistari triðja árið á rað. Í einmansleikinum spældi hon móti Kristinu Eriksen. Hon vann 2-0 við settúrslitunum 21-10 og 21-9.
 19. mai - Mona Mikkelsen og Jensa Jacobsen úr Syðrugøtu vunnu gull og silvur á Danish Open í badminton fyri juniorar í Farum. Tær luttóku í A-rekkjuni, sum er triðbesta deildin fyri juniorar í Danmark.

Talv
 18. apríl - Høgni Egilstoft Nielsen úr Sandavági vann FM í talvi bert 16 ára gamal. Tað gjørdist greitt, at hann hevði vunnið, longu tá eitt umfar var eftir, tí tá hevði hann 8 stig, meðan teir næstu eftir honum høvdu 6 stig. Hann er yngsti FM vinnari í talvi nakrantíð. Dagin eftir skrivaði hann artur føroyska talvsøgu, tá hann vann sín seinasta dyst og gjørdist tann higatil fyrsti og einasti, ið hevur vunnið FM í talvi við fullum stigatali. Bróðir hansara Rógvi Egilstoft Nielsen gjørdist nummar tvey, meðan Hans Kristian Simonsen gjørdist nummar trý.
2. august - Føroyar vunnu 3 ½ - ½ móti Pakistan á Talv-OL í Tromsø. Helgi Dam Ziska vann á Mahmood Lodhi á fyrsta borði, John Rødgaard leikti javnt móti Ahmad Alio Syed á øðrum borði, Olaf Berg vann á Muhammado Younus á triðja borði og Høgni Egilstoft Nielsen vann á Mudasiro Iqbal á fjórða borði.
3. august - Føroyar taptu ½ - 3 ½ móti Belgia á Talv-OL í Tromsø.  Á føroyska liðnum vóru: Helgi Dam Ziska, Olaf Berg, Høgni Egilstoft Nielsen og John Arni Nielsen. Tað eydnaðist bara Helga Dam Ziska at fáa eitt hálvt stig henda dagin. Hinir tríggjur taptu.
5. august - Føroyar taptu 1 ½ - 2 ½ móti Nikaragua á Talv-OL í Tromsø. Einasti føroyingurin, sum vann fulla úrtøku, var Helgi Dam Ziska á fyrsta borði. Høgni Egilstoft Nielsen á fjórða borði telvaði remis, meðan fyrst Olaf Berg og síðani John Rødgaard taptu.
6. august - Føroyar vunnu 3 - 1 móti Sýria á Talvolympiaduni í Tromsø. Olaf Berg, Høgni Egilstoft Nielsen og John Arni Nilssen vunnu sínir dystir meðan John Rødgaard á 1. borði tapti.
9. august - Føroyar taptu ½ -  3 ½ móti Singapore á Talvolympiaduni í Tromsø. Helgi Dam Ziska megnaði at fáa hálvt stig ímóti GM Zhong Zhang, ið hevði so høgt styrkistal sum 2611. Olaf Berg, Høgni Egilstoft Nielsen og John Arni Nilssen taptu.
10. august - Føroyar leikti javnt móti Jemen á talvolympiaduni í Tromsø. Dysturin endaði javnur 2-2. John Rødgaard og John Arni Nilssen vunnu, men Helgi Dam Ziska og Olaf Berg taptu.
12. august - Føroyar vunnu 2 ½ - 1 ½ á Marokko í 10. og næstsíðsta umfarinum í OL í talvi í Tromsø. Olaf Berg vann á 3. borði. Høgni Egilstoft Nielsen tapti á 4. borði, meðan John Rødgaard á 2. borði megnaði at fáa javnleik. Helgi Dam Ziska vann á 1. borði, tað var samstundis fjórði OL-sigur hansara á hesum sinni.
13. august - Føroyar taptu ½ - 3 ½ móti Indonesia á Talv-OL í Tromsø. Høgni Egilstoft Nielsen vann á fjórða borði, meðan Helgi Dam Ziska, John Rødgaard og Olaf Berg taptu allir síni talv. Sostatt fingu Føroyar tilsamans 11 stig av 22 møguligum. Føroyar vunnu 4, leiktu 3 jøvn og taptu 4 talv. Føroyar vóru styrkismettar sum nr. 73 av teimum 177 luttakandi liðunum, og endaðu á einum 81. plássi sum næstaftast av norðurlendsku liðunum. Kina vann Talv-OL fyri fyrstu ferð.

Flogbóltur
27. apríl Ársins spælari: Kvinnur: Gudrid Nolsøe, Mjølnir. Menn: Suni Juul Pedersen, Fleyr.

Ársins venjari: Kvinnur: Ragnar í Haraldsstovu, Dráttur. Menn: Boban Ilic, ÍF.

Ársins stjørnuskot: Kvinnur: Eva Nagata, Fleyr. Menn: Hjørtur Eliasen, ÍF.

Ársins verjuleikari: Kvinnur: Margit G. Joensen, Mjølnir. Menn: Rói Hentze, Fleyr.

Ársins blokkur: Kvinnur: Sóley M. Poulsen, KÍF. Suni Juul Pedersen, Fleyr.

Ársins hevari: Kvinnur: Kristina Mouritsen, Dráttur. Menn: Ólavur Jensen, SÍ

Ársins álopsleikari: Kvinnur: Gudrid Nolsøe, Mjølnir. Menn:  Bárður Jacobsen, ÍF.

Ársins dómari: Jan Hentze

8. juni - Bæði kvinnur og menn spældu seg víðari til EM-endaspælið í flogbólti fyri smátjóðir. Føroyska kvinnuflogbóltslandsliðið vann allar tríggjar dystirnar í EM-undankappingini fyri smátjóðir. Tær vunnu soleiðis: Føroyar - Luksemburg 3-1, Føroyar - Ísland 3-0, Føroyar - Liktenstein 3-1. Menninir vunnu 3-0 á Norðurírlandi og taptu 1-3 móti Andorra og 0-3 móti Kýpros.

Fitness
14. juni - Jórun Larsen Mørkøre vann donsku kappingina Natural Power Fitness, sum varð hildin í Randers. Nr. tvey hjá kvinnum gjørdist Árna Fjallstein og triðji føroyingurin ið luttók í kappingini fekk eisini eitt gott úrslit, tað var David Arge Galán, ið gjørdist nummar tvey hjá monnum.

Føðingar

Andlát
 27. januar - Pete Seeger, amerikanskur sangari (f. 1919)
 10. februar - Shirley Temple, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1928)
 17. apríl - Gabriel García Márquez, kolumbianskur rithøvundur og Nobelprísvinnari (f. 1927)
 14. juni - Elin Mortensen, føroyskur rithøvundur og týðari. (f. 1920)
 11. august - Robin Williams, amerikanskur sjónleikari. (f. 1951)
17. september - Marianne Clausen, danskur tónleikafrøðingur. (f. 1947)
25. september - Gunnar Zachariasen, føroyskur fótbóltsleikari. (f. 1992)
7. november - Tórbjørn Poulsen, føroyskur verkfrøðingur og politikari (f. 1932)
30. desember - Luise Rainer, týsk-amerikonsk sjónleikarinna (f. 1910)

Keldur


Stjórnin hjá Atla Dam V

Fimta stjórnin hjá Atla Dam var Føroya landsstýri frá 5. apríl 1988 til 18. januar 1989. Talan var um eina mið-vinstra samgongu millum Javnaðarflokkin (JF), Tjóðveldisflokkin (TF), Sjálvstýrisflokkin (SF) og Framsóknarflokkin (FrF), undir leiðslu av Atla Dam (JF). Munurin millum hesa og undanfarnu samgongu var at Kristiligi Fólkaflokkurin var skiftur út við Framsóknarflokkin.

Keldur

Slóðir úteftir

Atli Dam 5
Stjórnin hjá Atla Dam 5
Listar yvir føroyskir politikarar
1988
1989


Stjórnin hjá Atla Dam IV

Fjórða stjórnin hjá Atli Dams var Føroya landsstýri frá 10. januar 1985 til 5. apríl 1988. Talan var um eina mið-vinstra samgongu millum Javnaðarflokkin (JF), Tjóðveldisflokkin (TF), Sjálvstýrisflokkin (SF) og Kristiliga Fólkaflokkin (KrF), undir leiðslu av Atli Dam (JF).

Keldur

Slóðir úteftir

Atli Dam 4
Stjórnin hjá Atla Dam 4
Listar yvir føroyskir politikarar
1985
1986
1987
1988


John S. Myllhamar

John Sunvard Myllhamar (føddur 11. oktober 1949 í Tórshavn, uppvaksin í Skálavík) er ein føroyskur trúboðari, rithøvundur og týðari.

Útgivið

Egnar bøkur
Orð títt er sannleikin - Lestrarbók
Í fyrstuni var orðið - Lestrabók
Til kross og grøv - Føstulestrar
Skakandi tilburðir l, Forlagið Føroya Met, 2006
Skakandi tilburðir ll, Føroya Met, 2007
Skakandi tilburðir lll, Føroya met, 2008
Skakandi tilburðir lV. Forlagið Føroya Met, 2009
Skakandi tilburðir V, Forlagið Føroya Met, 2010
Skakandi tilburðir Vl, Forlagið Føroya Met, 2011
Skakandi tilburðir Vll. Forlagið Føroya Met, 2012
Skakandi tilburðir Vlll. Forlagið Føroya Met, 2013
Skakandi tilburðir lX. Forlagið Føroya Met, 2014
Skakandi tilburðir X. Forlagið Føroya Met, 2015
Søgur og lagnusøgur, Føroya Met, 2012

Týðingar
Tá ið vit missa ein kæran, eftir Fredrik Wisløff
Hvíld á sjúkraleguni, eftir H.E. Wisløff
Í góðum hondum, eftir Georg S. Geil
Náttin verður morgun, eftir Georg S. Geil

Keldur

Føroyskir rithøvundar
Trúboðarar í Føroyum
Føðingar í 1949


1669

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini - 1660-árini - 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini

Árstal: 1664 1665 1666 1667 1668 - 1669 - 1670 1671 1672 1673 1674

Hendingar

Føðingar

Andlát
 4. oktober - Rembrandt, niðurlendskur málari (f. 1606).

1660-árini


1659

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1600-árini 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini - 1650-árini - 1660-árini 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini

Árstal: 1654 1655 1656 1657 1658 - 1659 - 1660 1661 1662 1663 1664

Hendingar

Føðingar

Andlát

1650-árini


Tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins úr Noregi verður gjørd av einari dómsnevnd við trimum persónum.

Síðan 1962 hevur Norðurlandaráðið árliga býtt út Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins til eitt bókmentaverk, sum er skrivað á einum av teimum norðurlendsku málunum. Heilt frá byrjanini í 1962 eru tvær bøkur blivnar tilnevndar frá londunum Danmark, Finland, Ísland, Noreg og Svøríki. Seinni hava Føroyar, Grønland, Áland og sámiska málsøkið árliga tilnevt ein bók hvør.

Tilnevningar úr Noregi

Vinnararnir eru vístir við feitari skrift.

 2013 – Nils-Øivind Haagensen fyri yrkingasavnið God morgen og god natt
 – Ole Robert Sunde fyri skaldsøguna Krigen var min families historie
2012 – Øyvind Rimbereid fyri yrkingasavnið Jimmen
 – Merethe Lindstrøm fyri skaldsøguna Dager i stillhetens historie
2011 – Beate Grimsrud fyri skaldsøguna En dåre fri
 – Carl Frode Tiller fyri skaldsøguna Innsirkling 2
2010 – Karl Ove Knausgård fyri skaldsøguna Min kamp 1
 – Tomas Espedal fyri skaldsøguna Imot kunsten (notatbøkene)
2009 – Per Petterson fyri skaldsøguna Jeg forbanner tidens elv
 – Øyvind Rimbereid fyri yrkingasavnið Herbarium
2008 – Carl Frode Tiller fyri skaldsøguna Innsirkling
 – Merethe Lindstrøm fyri stuttsøgusavnið Gjestene
2007 – Tomas Espedal fyri prosasavnið Gå. Eller kunsten å leve et vilt og poetiskt liv
        – Jan Jakob Tønseth fyri stuttsøgusavnið Von Aschenbachs fristelse
2006 – Edvard Hoem fyri skaldsøguna Mors og fars historie
        – Øivind Hånes fyri skaldsøguna Pirolene i Benidorm
2005 – Karl Ove Knausgård fyri skaldsøguna En tid for alt
        – Stein Mehren fyri yrkingasavnið Imperiet lukker seg
2004 – Roy Jacobsen fyri skaldsøguna Frost
        – Inger Elisabeth Hansen fyri yrkingasavnið Trask. Forflytninger i tidas skitne fylde
2003 – Liv Køltzow fyri skaldsøguna Det avbrutte bildet
        – Jørgen Norheim fyri skaldsøguna Ingen er så trygg i fare
2002 – Lars Saabye Christensen fyri skaldsøguna Halvbroren
        – Hans Herbjørnsrud fyri stuttsøgusavnið Vi vet så mye
2001 – Jan Kjærstad fyri skaldsøguna Oppdageren
        – Jon Fosse fyri skaldsøguna Morgon og kveld
2000 – Frode Grytten fyri skaldsøguna Bikubesong
        – Georg Johannesen fyri yrkingasavnið Ars vivendi, eller De syv levemåter
1999 – Geir Pollen fyri skaldsøguna Hutchinsons Eftf.
        – Jan Erik Vold fyri savn við enduryrktum yrkingum Storytellers: en begrunnet antologi
1998 – Hans Herbjørnsrud fyri stuttsøgusavnið Blinddøra
        – Bjørn Aamodt fyri yrkingasavnið Anchorage
1997 – Eldrid Lunden fyri yrkingasavnið Slik Sett
        – Per Petterson fyri skaldsøguna Til Sibir
1996 – Lars Amund Vaage fyri skaldsøguna Rubato
        – Øystein Lønn fyri stuttsøgusavnið Hva skal vi gjøre i dag og andre noveller
1995 – Torgeir Schjerven fyri skaldsøguna Omvei til Venus
        – Bjørn Aamodt fyri yrkingasavnið ABC
1994 – Tove Nilsen fyri skaldsøguna Øyets sult
        – Arild Nyquist fyri skaldsøguna  Ungdom
1993 – Stein Mehren fyri yrkingasavnið Nattsol
        – Bergljot Hobæk Haff fyri skaldsøguna Renhetens pris
1992 – Kjell Askildsen fyri stuttsøgusavnið Et stort øde landskap
        – Roy Jacobsen fyri skaldsøguna Seierherrene
1991 – Arvid Hanssen fyri skaldsøguna Fader Armod
        – Paal-Helge Haugen fyri yrkingasavnið Meditasjonar over Georges de la Tour
1990 – Tor Åge Bringsværd fyri skaldsøguna Gobi: Djevelens skinn og ben
        – Bergljot Hobæk Haff fyri skaldsøguna Den guddommelige tragedie
1989 – Liv Køltzow fyri skaldsøguna Hvem har ditt ansikt?
        – Dag Solstad fyri skaldsøguna Roman 1987
1988 – Tor Åge Bringsværd fyri skaldsøguna Gobi. Djengis Khan
        – Edvard Hoem fyri skaldsøguna Ave Eva. En herregårdsroman
1987 – Terje Stigen fyri skaldsøguna Ved foten av kunnskapens tre
        – Herbjørg Wassmo fyri skaldsøguna Hudløs himmel
1986 – Kolbjørn Brekstad fyri skaldsøguna Stank av mennesker
        – Rolf Jacobsen fyri yrkingasavnið Nattåpent
1985 – Edvard Hoem fyri skaldsøguna Prøvetid
        – Eugéne Schoulgin fyri skaldsøguna Minner om Mirella
1984 – Stein Mehren fyri yrkingasavnið Timenes time
        – Tormod Haugen fyri barna- og ungdómsskaldsøguna Dagen som forsvant
1983 – Dag Solstad fyri skaldsøguna Gymnaslærer Pedersens beretning
        – Bjørg Vik fyri stuttsøgusavnið Snart er det høst
1982 – Stein Mehren fyri yrkingasavnið Den usynlige regnbuen
        – Herbjørg Wassmo fyri skaldsøguna Huset med den blinde glassveranda
1981 – Olav H. Hauge fyri yrkingasavnið Dikt i samling
        – Idar Kristiansen fyri skaldsøgurnar Den salte åkeren og Stiene fører til havet
1980 – Odd Eidem fyri skaldsøguna Pieter og jeg
        – Bjørg Vik fyri stuttsøgusavnið En håndfull lengsel
1979 – Kåre Holt fyri skaldsøguna Sønn av jord og himmel
        – Jan Erik Vold fyri yrkingasavnið S
1978 – Kjartan Fløgstad fyri skaldsøguna Dalen Portland
        – Stein Mehren fyri yrkingasavnið Det trettende stjernebilde
1977 – Sigurd Evensmo fyri skaldsøguna Inn i din tid
        – Knut Faldbakken fyri skaldsøgurnar Uår og Sweetwater
1976 – Rolf Jacobsen fyri yrkingasavnið Pusteøvelse
        – Bjørg Vik fyri stuttsøgusavnið Fortellinger om frihet
1975 – Jens Bjørneboe fyri skaldsøguna Haiene
        – Edvard Hoem fyri skaldsøguna Kjærleikens ferjereiser
1974 – Tor Edvin Dahl fyri skaldsøguna Guds tjener
        – Rolf Jacobsen fyri yrkingasavnið Pass for dørene – dørene lukkes
1973 – Rolf Jacobsen fyri yrkingasavnið Pass for dørene – dørene lukkes
        – Dag Solstad fyri skaldsøguna Arild Asnes, 1970
1972 – Hans Børli fyri yrkingasavnið Isfuglen
        – Torborg Nedreaas fyri skaldsøguna Ved neste nymåne
1971 – Stein Mehren fyri yrkingasavnið Aurora Det Niende Mørke
        – Dag Solstad fyri skaldsøguna Irr! Grönt!
1970 – Kåre Holt fyri skaldsøguna Kongen. Hersker og trell
        – Astrid Tollefsen fyri yrkingasavnið Mot et hemmelig mål
1969 – Finn Alnæs fyri skaldsøguna Gemini
        – Hans Heiberg fyri Ibsenævisøguna ...født til kunstner
1968 – Jens Bjørneboe fyri skaldsøguna Frihetens øyeblikk : Heiligenberg-manuskriptet
        – Odd Hølaas fyri essaysavnið Livstegn og speilinger
1967 – Johan Borgen fyri stuttsøgusavnið Nye noveller
        – Stein Mehren fyri yrkingasavnið Tids Alder
1966 – Kåre Holt fyri skaldsøguna Kongen Mannen fra utskjæret
        – Johan Borgen fyri stuttsøgusavnið Nye Noveller
1965 – Johan Borgen fyri skaldsøguna Blåtind
        – Finn Carling fyri skaldsøguna Kometene
1964 – Tarjei Vesaas fyri skaldsøguna Isslottet
        – Finn Alnæs fyri skaldsøguna Koloss : Brage Bragessons skrift
1963 – Aksel Sandemose fyri skaldsøguna Felicias bryllup
        – Gunnar Reiss-Andersen fyri yrkingasavnið År på en strand
1962 – Tarjei Vesaas fyri skaldsøguna Brannen
        – Arnulf Øverland fyri yrkingasavnið Den rykende tande

Norskar bókmentir
Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Norskar bókmentaheiðurslønir


Tilnevningar til Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins úr Danmark verða gjørdar av einar trýmannaðari dómsnevnd.

Síðan 1962 hevur Norðurlandaráðið árliga býtt út Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins til eitt bókmentaverk, sum er skrivað á einum av teimum norðurlendsku málunum. Heilt síðani 1962 eru tvær bøkur blivnar tilnevndar frá londunum Danmark, Finland, Ísland, Noreg og Svøríki. Seinni hava Føroyar, Grønland, Áland og sámiska málsøkið árliga tilnevt eina bók hvør.

Tilnevningar úr Danmark
{| class="wikitable" colspan="2"
| style="background:#FFDEAD;" align="center"| *
|Vinnarar
|}

Keldur

Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Danskar bókmentir


James Joyce

James Augustine Aloysius Joyce (2. februar 1882 í Rathgar, Dublin – 13. januar 1941 í Zürich) var ein írskur rithøvundur og yrkjari.

Joyce er ein av teimum mest týðandi rithøvundunum í 20. øld. Hann er føddur í Dublin sum tann elsti av 10 børnum, ið yvirlivdu barndómin, í einari katólskari familju, sum at byrja við kláraði seg rímuliga væl, men sum seinni kom illa fyri peningaliga. Sum seks-ára gamal kom hann á kostskúla hjá jesuittunum. Hann gekk á Belvedere College í Dublin frá 1893 til 1897. Sum 16-ára gamal tók hann frástøðu frá katólsku trúnni. Í 1898 byrjaði hann at lesa á University College í Dublin, hann læs enskt, franskt, italskt og filosofi. Í 1903 fór hann til París har hann eftir ætlan skuldi lesa medisin og náttúruvísundi, men tað gjørdi hann ikki so nógv burturúr. Eftir nakrar mánaðir í París, noyddist hann heim aftur til Dublin, tí mamman var sjúk av krabbameini. Tað stuttu tíðina hann var í París settu tó síni spor, tað var har at hann lærdi um symbolistiskar og realistiskar bókmentir. Hann var so heima nakrir mánaðir eftir at mamma doyði, og forvann sær pening við at arbeiða sum ummælari, privatlærari og sangari, samstundis sum hann drakk illa. Hin 16. juni 1904 møtti hann fyri fyrstuferð Nora Barnackle, sum hann seinni giftist við (1931). Joyce skrivaði henda dagin inn í bókmentasøguna við at lata handlingina í Ulysses fara fram júst henda dagin (sum nú verður nevndur Bloomsday eftir høvuðspersóninum Leopold Bloom). Eftir stuttari tíð fóru tey bæði úr Írlandi, fyri bert at koma aftur at vitja av og á. Tey búðu fyri tað mesta í Trieste, París og Zürich. Tað fyrstu tíðina starvaðist Joyce fyrst og fremst sum mállærari, fyri at kunna klára seg peningaliga, hann undirvísti bæði á Berlitz-skúlum og privat, men hann bleiv eisini kendur fyri síni góðu evnir til at læna pening. Seinni gjørdist hann bundin av at fáa peningaliga stuðul, og tað var serliga tann enski bókaútgevarin Harriet Shaw Weaver sum syrgdi fyri, at hann kundi savna seg fullkomiliga um at skriva.

Fyrsta útgáva hansara kom í 1900. Tað var eitt essay um sjónleikin hjá Henrik Ibsen Når vi døde vågner. Samstundis byrjaði hann at skriva yrkingar. Hann brúkti ein serligan frágreiðingar teknikk við flótandi røðum við ein sjálvan.

Kendasta verkið hjá James Joyces, Ulysses, var útgivin á hansara 40-ára føðingardegi, hin 2. februar 1922. Tað er ein parafrasa yvir Homers Odysse; bókin byggir á fleiri av sera persónligum upplivingum hjá Joyce, sum hann letur høvuðspersónin Bloom uppliva í Dublin. Av tí at teir sum tryktu bøkur og teir ið ummældu bøkur mettu partar av verkinum at vera pornografiskt, so var tað undirtrykt í Onglandi. Í USA forðaði postverkið útbreiðsluna av bókini við báli og brandi.

Franska týðingin kom út í februar 1929.

Hin 6. desember 1933 fríkendi dómarin John H. Woolsey Ulysses fyri at vera pornografiska, og longu í februar 1934 varð verkið útgivið í New York.

Ulysses er eitt høvuðsverk innan modernistiskar bókmentir, og við Finnegans Wake heldur James Joyce fram við sínum málsligu royndum í uppaftur størri mun enn fyrr.

Tá Joyce doyði í 1941 var næstan blindur orsakað av einari eygnasjúku.

Útgivið

 Stephen Hero (skrivað 1904–6, útgivið 1944)
 Chamber Music (yrkingar, 1907)
 Giacomo Joyce (skrivað 1907, útgivið 1968)
 Dubliners (stuttsøgur) (1914)
 A Portrait of the Artist as a Young Man (1916)
 Exiles (sjónleikur, 1918)
 Ulysses (1922)
 Pomes Penyeach (yrkingar, 1927)
 Collected Poems (yrkingar, 1936)
 Finnegans Wake (1939).
 Giacomo Joyce (yrkingar, 1968)
 James Joyce’s Letters to Sylvia Beach, 1921-1940 (1987)

Keldur

Írskir rithøvundar
Írskir yrkjarar
Føðingar í 1882
Andlát í 1941


1683

1683 (MDCLXXXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.

Hendingar

Føðingar

 30. oktober(jul.)/9. november(greg.) - Georg II, kongur í Stórabretlandi (d. 1760)

Andlát

1680-árini


1684

1684 (MDCLXXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum týsdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1680-árini


1685

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini - 1680-árini - 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini 1730-árini

Árstal: 1680 1681 1682 1683 1684 - 1685 - 1686 1687 1688 1689 1690

Hendingar

Føðingar
 23. februar - Georg Friedrich Händel, týskt/bretskt tónaskald (d. 1759)
 21. mars - Johann Sebastian Bach (d. 1750)

Andlát

1680-árini


1686

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini - 1680-árini - 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini 1730-árini

Árstal:  1681 1682 1683 1684 1685 - 1686 - 1687 1688 1689 1690 1691

Hendingar

Føðingar
 24. mai - Daniel Gabriel Fahrenheit, týskur alisfrøðingur og verkfrøðingur (d. 1736)

Andlát

1680-árini


Matsuo Basho

Matsuo Bashō (á japonskum: 松尾芭蕉 Matsuo Bashō), føddur 1644, deyður 28. november 1694 var haigo (ella haiku) dulnevni fyri ein japanskan yrkjara í Tokugawa-tíðarskeiðnum. Hann fær vanliga æruna fyri at hava fingið haikuyrkingina upp á tað høga støði, sum hon er á nú, men í hansara livitíð var hann betri kendur sum yrkjarin handan haikai no renga (eitt slag av rættiliga skemtiligum yrkingum, sum ofta vóru skrivaðar sum eitt slag av ketuyrkingum). Í 19. øld vóru tær fyrstu linjurnar av renga (tað sonevnda hokku), sum vóru umskapaðar til eina sjálvstøðuga bókmentaliga sjangru, kend sum haikai. Tað var ein yrkjari frá Meiji-tíðarskeiðnum, Shiki, ið fyrstu ferð nevndi hesar yrkingar fyri haiku.

Japanskir rithøvundar
Yrkjarar
Føðingar í 1640-árunum
Andlát í 17. øld


Fjodor Dostojevskij

Fjodor Mikhajlovitsj Dostojevskij (Фёдор Михайлович Достоевский; føddur 11. november 1821 í Moskva (30. oktober eftir julianska kalendaranum), deyður 9. februar 1881 (28. januar eftir julianska kalendaranum) í Sankta Pætursborg) var ein russiskur rithøvundur, sum hevur havt stóra ávirkan á bæði russiskar og ikki-russiskar rithøvundar. Dostojevskij menti tað realistisku skaldsøguna til eisini at kanna sálarfrøðina hjá menniskjum og serliga hjá menniskum, ið uppliva svárar sinnissjúkur. Hann var sera nógv upptikin av tí slavisku hugsjónini og av kristnu trúnni; ein av hansara týdningarmestu tesum var «um Gud er deyður, so er alt loyvt.»

Fleiri rithøvundar innan surrealismuna, eksistensialismuna og beat-ættarliðið meta Dostojevskij sum keldu til íblástur. Dostojevskij verður mettur sum undangongumaður fyri russiska symbolismu, eksistensialsmu, ekspresjonismu og psykoanalysu.

Heðin Brú hevur týtt tvey av kendastu verkum hansara til føroyskt: Karamassov-brøðurnir og Tey á Steffansleiti.

Verk

Skaldsøgur
Бедные люди (Bednye ljudi), 1846. Norsk týðing 1930 ved M. Grundt, 1975 eftir Geir Kjetsaa: Fattige folk
Униженные и оскорблённые (Unizjennye i oskorbljonnye), 1861. Norsk týðing 1993 eftir Erik H. Egeberg: De fornedrede og krenkede
Записки из мёртвого дома (Zapiski iz mjortvogo doma), 1862. Norsk týðing 1948: I dødens hus (seinni: Opptegnelser fra det døde hus)
Преступление и наказание (Prestuplenie i nakazanie), 1866.  Norsk týðing 1883: Raskolnikow (seinni: Forbrytelse og straff)
Игрок  (Igrok), 1866. Norsk týðing 1889:  Spilleren
Идиот (Idiot), 1868. Norsk týðing 1947: Idioten
 Бесы (Besy), 1872. Norsk týðing 1946: De besatte
 Подросток (Podrostok), 1874. Norsk týðing 1945: En ung manns historie
 Братья Карамазовы (Bratja Karamazovy), 1880. Føroysk týðing eftir Heðin Brú: Karamassov-brøðurnir, Norsk týðing 1888: Brødrene Karamazov

Stuttar skaldsøgur og stuttsøgur
Двойник: Петербургская поэма (Dvojnik: Peterburgskaja poema), 1846. Norsk týðing 1931:  Dobbeltgjengeren
Господин Прохарчин (Gospodin Prokhartsjin), 1846. Norsk týðing: Herr Prokhartsjin.
Хозяйка (Khozjajka), 1847. Norsk týðing 1885: Krotkaja
Слабое сердце (Slaboe serdtse), 1848. Norsk týðing: Et svakt hjerte
Белые ночи (Belyje notsji), novelle, 1848. Norsk týðing 1888: Lyse Nætter
Неточка Незванова (Netotsjka Nezvanova), 1849. Norsk týðing 1925: Lille Netta Njesvanov
Маленький герой (En liten helt), 1849. Norsk týðing 1931
Дядюшкин сон (Onkels drøm), 1859
Село Степанчиково и его обитатели (Selo Stepantsjikovo i ego obitateli), 1859. Føroysk týðing eftir Heðin Brú: Tey á Steffansleiti, Norsk týðing: Landsbyen Stepantsjikovo
Записки из подполья (Zapiski iz podpolja) 1864. Norsk týðing 1955 eftir Ejnar Thomassen: Kjellermennesket
Вечный муж (Vetsjnyj muzj), 1870. Norsk týðing 1976 eftir Marit Bjerkeng (Nielsen): Den evige ektemann

Keldur

Russiskir rithøvundar
Føðingar í 1821
Andlát í 1881


1671

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini - 1670-árini - 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini

Árstal: 1666 1667 1668 1669 1670 - 1671 - 1672 1673 1674 1675 1676

Hendingar

Føðingar

Andlát

1670-árini


1670

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini 1660-árini - 1670-árini - 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini 1720-árini

Árstal: 1665 1666 1667 1668 1669 - 1670 - 1671 1672 1673 1674 1675

Hendingar

Føðingar

Andlát

1670-árini


1661

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini - 1660-árini - 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini

Árstal: 1656 1657 1658 1659 1660 - 1661 - 1662 1663 1664 1665 1666

Hendingar

 19. januar - Christoffer von Gabel fær Føroyar í len frá Frederik 3. Danmarkar kongi

Føðingar

Andlát

1660-árini


1660

1660 (MDCLX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum hósdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum sunnudegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1660-árini


Aleksandr Pusjkin

Aleksandr Sergejevitsj Pusjkin (á russiskum: Александр Сергеевич Пушкин; føddur 6. juni 1799 (26. mai samb. julianska kalendaranum) í Moskva, deyður 10. februar 1837 (29. januar smb. tí julianska kalendaranum) í Sankta Pætursborg) var ein russiskur rithøvundur, sum av nógvum verður mettur sum størsta skald Russlands og grunnleggjarin av nýtíðar russiskum bókmentum. Pusjkin var slóðbrótandi við mátanum hann brúkti tað fólksliga málið í verkum sínum, og hann legði grundarsteinin til eitt nýtt slag av frágreiðingarteknikki, sum blandaði sjónleik, romantikk og satiru, og sum síðan hevur verið sermerkt fyri russiskir rithøvundar og russiskar bókmentir.

Verk

Yrkingar
1820 – Ruslan i Ludmila (Руслан и Людмила).
1820-21 – Kavkazsky plennik (Кавказский пленник).
1821 – Gavriiliada (Гавриилиада).
1821–22 – Bratya razboyniki (Братья разбойники).
1823 – Bakhchisaraysky fontan (Бахчисарайский фонтан).
1824 – Tsygany (Цыганы).
1825 – Graf Nulin (Граф Нулин).
1829 – Poltava (Полтава).
1830 – Domik v Kolomne (Домик в Коломне).
1833 – Medny vsadnik (Медный всадник).

Skaldsøga á versi
1825-32 –  Evgenij Onegin (Евгений Онегин); norsk enduryrking 1966 við Olav Rytter: Jevgenij Onegin.

Sjónleikir
1825 – Boris Godunov (Борис Годунов); norsk týðing 1974 ISBN 82-521-0383-9.
1830 – Malenkie tragedii (Маленькие трагедии) (smáar tragediur).
Kamenny gost (Каменный гость).
Motsart i Salyeri (Моцарт и Сальери); norsk týðing 1974: Mozart og Salieri ISBN 82-521-0383-9.
Skupoy rytsar (Скупой рыцарь); norsk týðing 1974: Den gjerrige riddaren ISBN 82-521-0383-9.
Pir vo vremya chumy (Пир во время чумы).

Fagrar bókmentir
1827 – Arap Petra Velikogo (Арап Петра Великого).
1831 – Povesti pokoynogo Ivana Petrovitsja Belkina (Повести покойного Ивана Петровича Белкина); norsk týðing 1948: Bjelkins fortellinger.
Vystrel (Выстрел);
Metel (Метель);
Grobovschik (Гробовщик);
Stanzionny smotritel (Станционный смотритель);
Baryshnya-krestyanka (Барышня-крестьянка).
1833 – Pikovaja dama (Пиковая дама); norsk týðing 1917: Spardame.
1834 – Istoriya Pugacheva (История Пугачева).
1834 – Кирджали (Kirdzhali), stuttsøga.
1835 – Египетские ночи (Yegipetskiye Nochi, Egyptian Nights), ófullfíggjað
1836 – Kapitanskaja docka (Капитанская дочка); norsk týðing 1946: Kommandantens datter.
1837 – История села Горюхина (Istorija sela Goryukhina), ófullfíggjað.
1837 – Сцены из рыцарских времен (Stseny iz rytsarskikh vremyon).
1841 – Dubrovskij (Дубровский), ófullfíggjað skaldsøga; norsk týðing 1915.

Ævintýr á versi
1830 – Сказка о попе и о работнике его Балде (Skazka o pope i o rabotnike yego Balde).
1831 – Skazka o Tsare Saltane (Сказка о Царе Салтане).
1833 – Сказка о мертвой царевне и семи богатырях (Skazka o vyortvoj tsarevne i semi bogatyryakh).
1834 – Золотой Петушок (Zolotoj Petushok).
1835 – Сказка о рыбаке и рыбке (Skazka o rybake i rybke).

Keldur

Russiskir rithøvundar
Føðingar í 1799
Andlát í 1837


Leo Tolstoj

Greivi Lev Nikolajevitsj Tolstoj (russiskt: Лев Николаевич Толстой, føddur 9. september 1828 í Tula, deyður 20. november 1910 í Astapovo í núverandi Lipetsk oblast), í Norðurlondum vanliga nevndur Leo Tolstoj, var ein russiskur rithøvundur, hann skrivaði skaldsøgur og essays, hann var dramatikari og heimspekingur – eins væl og pasifistur, kristin anarkistur og útbúgvingarreformator. Hann er kanska tann persónurin í tí aristokratisku Tolstoj familjuni, sum hevur havt størstu ávirkan.

Sum rithøvundur er Tolstoj viðurkendur kring allan heimin sum ein av týdningarmiklastu skaldsøguhøvundum í heimsbókmentunum, seinni í lívinum skrivaði hann eisini sjónleikir og essay. Hann er serliga kendur fyri síni meistarverk Kríggj og friður (Krig og fred) (1865–69) og Anna Karenina (1875–77). Hesar báðar skaldsøgurnar vera mettar at vera tær bestu innan realistiska fiksjón bæði tá hugsa verður um vævi, breidd og realistiskan framburð av tí russiska lívinum í 19. øld.

Finnbogi Ísakson hevur týtt eina skaldsøgu hjá Tolstoj, sum ber heitið Kreutzer sonatan.

Skaldsøgur og stuttsøgur
Heitini eru á norskum:
 Barndom (1852)
 Gutteår (1854)
 Ungdom (1856)
 Sevastopolfortellingene (1-3, 1855-56)
 Kosakkene (1863)
 Polikusjka (1863)
 Krig og fred (1-4, 1867-69)
 Anna Karenina (1873–77)
 En bekjennelse (1879–82)
 Historien om en hest (1885)
 Ivan Iljitsj' død (1886)
 Mørkets makt (1886)
 Kreutzer sonatan (1890), útgivin á føroyskum í týðing eftir Finnboga Ísakson.
 Hva er kunsten? (1897–98)
 Oppstandelse (1899)
 Det levende liket (1900)
 Hadji Murat (útgivið eftir deyða hansara í 1910)
 Guds rike finnes hos deg (fyrst útgivin á týskum í 1894)

Keldur

Føðingar í 1828
Andlát í 1910
Russiskir rithøvundar


Marcel Proust

Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust,  føddur 10. juli 1871 í Auteuil nærindis París, deyður 18. november 1922 í París, var ein franskur rithøvundur. Hann var læknasonur. Frá 1905 livdi hann eitt isolerað lív og var í veruleikanum avskorin frá umheiminum.

Hann skrivaði skaldsøgurøðina 1913-1927 À la recherche du temps perdu (svenskt heitið: På spaning efter den tid som flytt, sum var í sjey bindum á nærum trítúsund síður, sum vóru útgivnar í tíðarskeiðnum 1913 til 1927. Skaldsøgan, sum er høvuðsverk hansara, snýr seg um lívið í Fraklandi í 1800-talið og um áratúsundskiftið millum 19. og 20. øld. Verkið inniheldur eisini eina gransking inn í hansar egna sálarlív.

Verkini hjá Proust vóru millum teirra ið vóru brend í 1933 á bókabálinum í Nazitýsklandi.

Bøkur
 Portraits de femmes
 1896 Les plaisirs et les jours
 1913-1927 À la recherche du temps perdu
 1913 Du côté de chez Swann
 1918 À l'ombre des jeunes filles en fleur
 1920 Le côté de Guermantes
 1922 Sodome et Gomorrhe
 1923 La prisonnière
 1925 Albertine disparue (upprunaheitið: La fugitive)
 1927 Le temps retrouvé
 1919 Pastiches et mélanges
 1954 Contre Sainte-Beuve
 1954 Jean Santeuil (ikki liðug)

Keldur

Føðingar í 1871
Andlát í 1922
Franskir rithøvundar


1673

1673 (MDCLXXIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát
13. oktober - Christoffer von Gabel, danskur embætismaður, ið hevði einarætt til at reka handilsvirksemi í Føroyum eitt tíðarskeið.

1670-árini


1674

1674 (MDCLXXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.

Hendingar

Føðingar
5. desember - Iver Rosenkrantz, danskur politikari, forsætisráðharri Danmarkar 1730-1735 (d. 1745)

Andlát
 8. november - John Milton, enskur yrkjari og høvundur (f. 1608)

1670-árini


1675

1675 (MDCLXXV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

Hendingar

Føðingar
 7. oktober - Rosalba Carriera, venesianskur listamálari (d. 1757)

Andlát
 15. desember - Johannes Vermeer, niðurlendskur listamálari (f. 1632)

1670-árini


1676

1676 (MDCLXXVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum leygardegi.

Hendingar
 4. desember - Bardagin um Lund: Svenskar herdeildir leypa á danska herin.

Føðingar
 26. august - Robert Walpole, bretskur forsætisráðharri. Hann var tann fyrsti ið bar heitið prime minister (d. 1745)

Andlát
14. juli - Simon Grundel-Helmfelt, svenskur herovasti (f. 1617)

1670-árini


Hafez

Shams al-din Hafiz  ella Hafez (í veruleikanum: Khwāje Šamsod-dīn Mohammad Hāfez-e Šīrāzī, خواجه شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی ; føddur 1320 í Shiraz í tí núverandi Iran, deyður 1390 í Shiraz) var ein persiskur yrkjari og mystikari.

Hafez verður sæddur sum ein persiskur/iranskur tjóðaryrkjari, og yrkingar hansara verða enn nýttar. Yrkingarnar eru skrivaðar í forminum ghazal, við dupultum versum og monorímum. Skaldskapur hansara umfatar millum 500 og 600 yrkingar, tó fær hann æruna fyri at hava skrivað í minsta lagi 709 yrkingar. Standardútgávan Divân-e Hâfez inniheldur umleið 500 yrkingar.

Slóðir úteftir
 Hafiz liv och verk Ashk Dahléns essays um lívið hjá Hafez (á svenskum)
 Hafiz on Love Heimasíðan hjá Shahriar Shahriari um skaldið

Iranskir rithøvundar
Føðingar í 14. øld
Andlát í 14. øld


Kālidāsa

Kālidāsa (devanāgarī: कालिदास), var ein viðurkendur indiskur yrkjari, sum av mongum verður mettur at vera tað størsta skaldið og dramatikarin, ið hevur skrivað á sanskrit. Tað er ringt at tíðarfesta skaldskapin, men hann var mest sannlíkt til í guptatíðini í fjórðu, fimtu ella settu øld.

Man kennir ikki til nakað, burtursæð frá verkum hansara, um lívið hjá Kālidāsa, eitt nú hvar ið hann búði ella nær ið hann livdi. Søgnin sigur, at hann var vakur maður, sum bleiv giftur við einari prinsessu. Men, sambært søgnini, so vaks hann upp uttan at fáa nakra skúlagongd ella útbúgvin, og prinsessan skammaði seg yvir hvussu óvitandi hann var. Kālidāsa tilbað gudinnuna Kali (navn hansara merkir tænarin hjá Kali).

Søgnin sigur, at hann varð myrdur á av einum kurtesani á Sri Lanka.

Keldur

Indiskir rithøvundar


Anton Tjekhov

Anton Pavlovitsj Tjekhov (russ. Антон Павлович Чехов) (føddur 17. januar 1860 í Taganrog, deyður 2. juli 1904 í Badenweiler í Týsklandi) var ein russiskur rithøvundur, dramatikari og lækni. Hann verður mettur at vera ein av heimsins bestu stuttsøguhøvundum. Hansara lívsleið sum dramatikari førdi til fýra klassikarar og hansara best umtóktu stuttsøgur eru høgt í metum av rithøvundum og ummælarum. Hann starvaðist  sum lækni størstapartin av yrkisleið síni. Hann tók soleiðis til í einum brævi til Aleksej Suvorin í 1888: heilivágurin er kona mín, meðan bókmentirnar eru mín hjákona.

Lívsleið

Anton Tjekhov varð føddur í havnabýnum Taganrog í Suðurrusslandi. Familja hansara hevði peningaligar trupulleikar og flutti til Moskva, og har megnaði Anton at sleppa at lesa til lækna á medisinska fakultetinum. Í 1884 varð hann útbúgvin lækni, men øll lestrarárini skrivaði hann ymiskt fyri at vinnan pening til familjuna. Hann byrjaði at starvast fyri tíðarritið Strekoza í 1879 og árið eftir skrivaði hann fyri fleiri tíðindabløð, eitt nú Sankta Pætursborg-dagblaðið Novosti dnja (Dagsins tíðindi), har hann skrivaði fleiri hundrað skemtiligar søgur. Hann hevði at byrja við ikki nakrar høgar ambisjónir við skrivingini, tað var ikki fyrr enn nøkur ár seinni, at ambisjónirnar mentist, og hann fór í holt við at skriva meira endurnýggjandi søgur. Fleiri síggja hann sum faðirin at nútíðar stuttsøguni. Hann brúkti teir innaru monologarnir, sum aðrir modernistiskir rithøvundar hava brúkt seinni, t.d. James Joyce. Í 1888 útgav hann sína fyrstu stuttu skaldsøgu, ”Steppen”, í einum bókmenta tíðarriti og seinni sama ár móttók hann Pusjkin-heiðurslønina.

Í 1901 giftist hann Olgu Knipper, sum var sjónleikarinna og var við til at framføra fleiri av sjónleikunum hjá Tjekhov. Í mai 1904 var Tjekhov deyðasjúkur av tuberlum. Hann og Olga fóru til eitt kurstað í Badenweiler í Suðurtýsklandi. Hann andaðist har 2. juli 1904.

Verk

Søgur (úrval)

Sjónleikir

 1878 (?): Den verdiløse fyren Platonov (enakter, eisini Faderløs; russ. Безотцовщина)
 1886: Om Tobakkens skadelige virkninger (enakters monologur; russ. вреде табака)
 1886: Svanesang (dramatiskt studie í einari akt; russ. Лебединая песня)
 1887: Ivanov (drama, upprunaliga «skemtileikur», í fýra aktum; russ. Иванов)
 1888: Bjørnen (farsa, enakter; russ. Медведь)
 1888: Frieriet (farsa, enakter; russ. Предложение)
 1889: Tatjana Repina (drama, enakter; russ. Татьяна Репина)
 1889: Tragiker mot sin vilje  (farsa, enakter; russ. Трагик поневоле)
 1889: Bryllupet (scene í einari akt; russ. Свадьба)
 1889: Skogtrollet (skemtileikur í fýra aktum; russ. Леший)
 1891: Jubileet  (farsa, enakter; russ. Юбилей)
 1895: Måken (skemtileikur í fýra aktum; russ. Чайка)
 1896: Onkel Vanja (senur úr bygdalívinum í fýra aktum; nógv umarbeitt versjón av Skogtrollet; russ. Дядя Ваня)
 1901: Tre søstre (drama í fýra aktum; russ. Три сестры)
 1903: Kirsebærhagen (skemtileikur í fýra aktum; russ. Вишнёвый сад)

Yrkisbókmentir
En reise til Sakhalin (1895):
 1890: Aus Sibirien (Aufzeichnungen; russ. )
 1893: Sakhalin-øya (ferðafrágreiðing; russ. Остров Сахалин)
Brøv

Sí eisini
 Mikhail Tjekhov

Ávísingar úteftir
Hugleiðingar um Kirsuberjagarðin á Tjóðpallinum, listinblog.blogspot.com

Keldur

Russiskir rithøvundar
Føðingar í 1860
Andlát í 1904


1663

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini - 1660-árini - 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini

Árstal: 1658 1659 1660 1661 1662 - 1663 - 1664 1665 1666 1667 1667

Hendingar

Føðingar

Andlát

1660-árini


1664

1664 (MDCLXIV) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum týsdegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1660-árini


1665

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini - 1660-árini - 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini

Árstal: 1660 1661 1662 1663 1664 - 1665 - 1666 1667 1667 1668 1669

Hendingar

Føðingar
6. februar - Anna, drotning av Onglandi, Skotlandi og Írlandi (1702-1707) og drotning av Stóra Bretlandi  (1707-1714) (d. 1714)

Andlát

1660-árini


1666

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini 1650-árini - 1660-árini - 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini 1710-árini

Árstal: 1661 1662 1663 1664 1665 - 1666 - 1667 1667 1668 1669 1670

Hendingar

Føðingar

Andlát

1660-árini


Geytin

Geytin er ein føroysk filmsvirðisløn, sum Nils Halm, stjóri í Norðurlandahúsinum, byrjaði. Fyrsta tiltak var 11. desember í 2012. Filmsvirðislønin hevur verið sjónligasta tiltak at varpa ljós á føroyska filmsgerð. Øll fimm árini, frá 2012 til 2016, var Geyta-tiltakið hildið 11. desember. Í 2017 var einki Geyta-tiltak, tí tað varð flutt til 24. februar í 2018. Í 2018 vóru upphæddirnar á báðum virðislønum hækkaðar, soleiðis at Geytin, ið fyrr var 25.000, nú er 30.000 krónur, og Áskoðaravirðislønin, ið fyrr var 15.000 krónur, nú er 25.000 krónur.

Navnið Geytin
Virðislønin er uppkallað eftir Herálvi Geyti (ella eftir Geytanum, sum hann vanliga var nevndur), ið ferðaðist kring oyggjarnar í Føroyum í 1960-árunum og 1970-árunum, og vísti film, har sum eingin biografur var.  Geytin var kollfirðingur, føddur í 1914 og deyður í 1985.

Tvær virðislønir
Geyta-virðislønin varð fyrstu ferð handað 11. desember 2012 á hátíðarløtu í Norðurlandahúsinum, har allir tilnevndir filmar vóru vístir. Skopuningurin Sakaris Stórá vann fyrstu Geyta-virðislønina fyri filmin Summarnátt, meðan Annika á Lofti vann áskoðaravirðislønina fyri filmin Mist. Talan er um eina høvuðsvirðisløn og eina áskoðaravirðisløn. Tann, sum vinnur høvuðsvirðislønina, fær pr. 2018 handað 30.000 krónur, ið ein fyritøka letur, í 2018 var tað BankNordik, ið læt hana, áður hevur Tryggingarfelagið Føroyar latið hana, og harumframt fær vinnarin eisini eina standmynd, sum Astrid Andreassen og Dávur Geyti hava gjørt, og sum Norðurlandahúsið letur. Tað er ein dómsnevnd við Birgir Kruse úr Filmsfelagnum sum formanni, ið velur vinnaran, ið fær Geyta-virðislønina. Áskoðarnir, sum eru til Geyta-kvøldið í Norðurlandahúsinum, atkvøða fyri tí filminum, ið teimum dáma best, og vinnarin fær áskoðaravirðislønina, ið er á 25.000 krónur. Tað plagar at vera Tórshavnar kommuna, ið letur áskoðaravirðislønina, men í 2020 var tað Runavíkar kommuna, ið læt stuðul til Áskoðaravirðislønina. Frá 2012 til 2016 var Áskoðaravirðislønin á 15.000 krónur. Tórshavnar kommuna er eins og Norðurlandahúsið altíð umboða í Geyta-dómsnevndini.

Vinnarar

Vinnarar av Geytanum
2012 - Summarnátt, leikstjóri: Sakaris Stórá
2013 - Terminal, leikstjóri: Dávur Djurhuus
2014 - Skuld, leikstjóri: Heiðrikur á Heygum
2015 - Stina Karina, leikstjóri: Andrias Høgenni
2016 - Et knæk, leikstjóri: Andrias Høgenni
2018 - 111 góðir dagar, leikstjóri: Trygvi Danielsen
2019 - Ikki illa meint, leikstjóri: Andrias Høgenni
2020 - Hví eru vit her?, leikstjórar: Búi Dam & Dánjal á Neystabø
2021 - Handanland, leikstjóri: Barbara Lervig

Vinnarar av Áskoðaravirðislønini
2012 - Mist,  leikstjóri: Annika á Lofti
2013 - Munch, leikstjóri: Jónfinn Stenberg
2014 - Skuld, leikstjóri: Heiðrikur á Heygum
2015 - Tunnan, leikstjórar: Jónfinn Stenberg og Jóannes Lamhauge
2016 - Et knæk, leikstjóri: Andrias Høgenni
2018 - Maðurin við Blæuni, leikstjóri: Maria Tórgarð
2019 - Omman, leikstjóri: Julia í Kálvalíð
2020 - Trøllabeiggi, leikstjóri: Gudmund Helmsdal
2021 - Handanland, leikstjóri: Barbara Lervig

Tilnevndir filmar

Tilnevndir filmar 2021

Perlan – Terji Mohr
Skúla Scam - 5. Partur - Tóki Jansson
Móðir / KATA - Heiðrik á Heygum
Spillarin - Dina Fríða Poulsen
Handanland - Barbara Lervig
Karlo and Luddi - Rói Davidsen
Storymusic - Kristian Troldborg Sønderby / Franklin Symphor Henriksen
Kavakríggj - Leann á Kósini
Kall – Nóllywood

Tilnevndir filmar 2020

Filmarnir eru frá 2019, 20 filmar vóru sendir inn til kappingina um Geytan, harav vóru 8 filmar valdir út.
 Við fyrsta eygnabrá - Esther á Fjallinum - (11:30 min.)
 Verkir (partur 1 av 3) - Theresa Jákupsdóttir & Karina Jákupsdóttir - (23:29 min.)
 Hví eru vit her? - Búi Dam & Dánjal á Neystabø - (22:00 min.)
 Ósøgd orð - Ung frá Nóllywood 2019 - (9:49 min.)
 Trøllabeiggi - Gudmund Helmsdal - (30:00 min.)
 The River - Atli Brix Kamban 2019 - (3:31 min.)
 Smoothie Baby - Ung frá Nóllywood 2019, animatiónsfilmur - (1:40 min.)
 Vit/Kenslur - Ung frá Nóllywood 2019, dokumentarur - (13:53 min.)

Vertur var Finnur Koba. Filmurin Pápar mugu ikki forskrekkjast eftir Jónfinn Stenberg var eisini vístur. Filmurin vann stuttfilmskappingina hjá Klippfisk í 2019.

Tilnevndir filmar 2019
 12. Leikstjórar: Hanna Davidsen og Mikkjal Davidsen.
 Góðastova. Leikstjóri: Maria Guldbrandsø Tórgarð
 Omman. Leikstjóri: Julia í Kálvalíð
Ikki illa meint. Leikstjóri: Andrias Høgenni
Julians Stigi. Leikstjóri: Atli Brix Kamban
Annika. Leikstjóri: Heiðrik á Heygum
Tyggigummi. Leikstjóri: Gudmund Helmsdal
Et visit. Leikstjóri: Sára Wang

Tilnevndir filmar 2018

 Myndamálarin - Gudmund Helmsdal
 111 góðir dagar - Trygvi Danielsen
 Skóhorn(y) - Sóley Danielsen og Gudmund Helmsdal
 Fisherman - Franklin Henriksen
 Frosthvarv - Franklin Henriksen
 Maðurin við Blæuni - Maria Tórgarð
 Collision Course - Rói Davidsen
 Sorte Hunde - Atli Brix Kamban
 Wünder Pitsa - Hanus Johannessen

Tilnevndir filmar 2016
 Óttafet - Nóllywood
 Nattens Stjerner - Atli Brix Kamban
 Frávik - Maria G. Tórgarð
 Bittersweet - Rói Davidsen
 Marra - Hans Kristian Eyðunsson Hansen og Torfinnur Jákupsson
 Ramblers - Hanus Johannessen
 Et knæk - Andrias Høgenni

Tilnevndir filmar 2015
21 filmar vóru sendir inn til kappingina um virðislønirnar Geytin og Áskoðaravirðislønin. Av hesum 21 filmunum valdi dómsnevndin 10 filmar, ið vóru sýndir á filmskvøldi í Norðurlandahúsinum 11. desember 2015.
 Alda - Franklin Henriksen og Rúna Ingunardóttir, spælifilmur, 7:15 min
 At liva við tí - Ása Pálsdóttir og Rebekka Eliasen, heimildarfilmur, 10:17 min
 Birting - Leo Lávík, spælifilmur, 10:14 min)
 Mítt navn er Adam - Rói Davidsen, 3D animatiónsfilmur, 5:30 min
 Gakk tú tryggur - Dávur Djurhuus, spælifilmur, 4:00 min
 Tunnan - Jónfinn Stenberg og Jóannes Lamhauge, spælifilmur, 28:00 min
 Slitið saman - Sára Wang og Maria Winther Olsen, spælifilmur, 8:00 min
 Boys - Sunniva Sundby og Julia í Kálvalíð, heimildarfilmur, 6:45 min
 Stina Karina - Andrias Høgenni, spælifilmur, 10:00 min
 Dalur - Heiðrikur á Heygum, spælifilmur, 30:00 min

Tilnevndir filmar 2014
 Risin og Kellingin, stop motion filmur, Helga Djurhuus 4:23
 Det mand ikke taler om, hybrid-heimildarfilmur, Andrias Høgenni 25:00
 Just another day, heimildarfilmur, Petra Eliasardóttir Mikkelsen, 5:51
 Sum einglar vit falla, stuttfilmur, Maria Winther Olsen, 28:00
 Autopilot, animatiónsfilmur, Rói Davidsen, 6:00
 Gongdin, stuttfilmur, ung á Nollywood, 5:46
 Kom og dansa, tragikomedia, Andrias Høgenni, 14:00
 Fall for Ewe, skaldsligur heimildarfilmur, Høgni Mohr & Jens Jákup Hansen, 2:29
 Podróżnik, stuttfilmur, Franklin Henriksen, 4:48
 Skuld, art horror, Heiðrikur á Heygum, 30:00

Tilnevndir filmar 2013
Tú, sjónbandalag - Jóannes Lamhauge
Terminal, stuttfilmur - Dávur Djurhuus
Eina, stuttfilmur - Andrias Høgenni
True Love, stuttfilmur - Heiðrik á Heygum
Vetrarmorgun, stuttfilmur - Sakaris Stórá
Munsch, stuttfilmur - Jónfinn Stenberg
Byrta, tónleikavangamynd - Uni L. Hansen
Lítla Ljósið, animatiónsfilmur - Hans Kristian E. Hansen

Eisini varð filmurin Big Places, dokumentarfilmur hjá Thomas Koba, vístur, men var tó ikki við í kappingini um virðislønirnar.

Keldur

Filmsvirðislønir
Tórshavnar kommuna
Føroyskar mentanarvirðislønir
2012


Annika á Lofti

Annika á Lofti (fødd í 1983, uppvaksin í Sandavági) er ein føroysk listakvinna og filmsleikstjóri. Hon hevur havt fleiri listaframsýningar bæði í Føroyum og í Danmark. Hon er útbúgvin á Fatamorgana listaskúlanum í Keypmannahavn, 2006, og fór at lesa á Iceland Academy of the Arts í 2007. Hon hevur eisini gingið á filmslistaskúla í Berlin. Annika hevur eisini roynt seg innan filmslist, og í desember 2012 vann filmur hennara Mist fyrstu Áskoðaravirðislønina á Geyta films-gallaveitsluni í Norðurlandahúsinum. Tað er Tórshavnar kommuna ið letur virðislønina, og áskoðararnir ið velja hvønn film ið teimum dáma best, og í 2012 fall valið á filmin hjá Anniku. Áskoðaravirðislønin var á 15.000 krónur.

Framsýningar - í úrvali
Ólavsøkuframsýningin 2002
Ólavsøkuframsýningin 2003
Copenhagen City Hall 2006
Politikkens udstillings lokale Pressen 2006
Ny Carlsberg Glyptotek 2006
Ólavsøkuframsýningin 2007
Leopold Museum 2008
Summarframsýningin 2008

Heiður
 2012 - Vann Áskoðaralønina á fyrsta Geyta gallaveitsluni í Norðurlandahúsinum

Keldur

Føðingar í 1983
Føroysk listafólk
Filmsleikstjórar úr Føroyum


Geoffrey Chaucer

Geoffrey Chaucer (føddur umleið 1343, deyður 25. oktober 1400) var enskur rithøvundur, yrkjari, heimspekingur og diplomatur. Sjálvt um hann skrivaði fleiri yrkingasøvn, er hann í dag best kendur fyri sítt (ófullfíggjaða) verk, Canterbury-søgurnar (Canterbury Tales), sum er eitt stórt verk við nógvum síðum og minnir um Decameron hjá  Boccaccio, ið eins og søgurnar hjá Chaucer eru knýttar saman av einari rammusøgu.

Chaucer verður nevndur ”faðir at enskum bókmentum” og verður róstur fyri at vera tann fyrsti rithøvundurin sum vísti, at tað fólksliga enska málið, tað so-nevnda miðenskt, kundi brúkast í listarligum høpi, í einari tíð har málið ið var nýtt í hoffinum var skrivað á fronskum-normanniskum ella á latíni. Sjálvt um hann í tveimum tíðarskeiðum livdi í ónáðum, var hann meginpartin av lívinum tætt knýttur at tí politiska valdinum í Onglandi.

Geoffrey Chaucers stil og teknik blev efterlignet i århundrederne efter hans død; fx lånte William Shakespeare handlingen til sit drama Troilus og Kressida (1601) fra Chaucer, mens John Dryden og Alexander Pope moderniserede flere af hans fortællinger, så de passede til deres egen tid.

Enska málið hjá Chaucer
Sjálvt um málið hjá Chaucer er nógv tættari nútíðar enskum teksti enn eitt nú teksturin í Beowulf, er tað blivið nútíðargjørt í teimum flestu útgávunum. Teksturin niðanfyri er frá innleiðinginum til Summoner's Tale har teksturin hjá Chaucer kann samanberast við eina nýmótans týðing:

Keldur

Enskir rithøvundar
Diplomatar
Føðingar í 14. øld
Andlát í 14. øld


Dante Alighieri

Dante Alighieri (føddur mai/juni 1265 í Firenze, deyður 14. september 1321 í Ravenna) var ein italienskur rithøvundur og skald, best kendur fyri at hava skrivað Tann gudgivna skemtileikin (La Divina Commedia), sum er eitt av hæddarpunktunum í heimsbókmentunum.

Lívssøga
Dante Alighieri varð føddur í býarpartinum San Pier Maggiore í Firenze í 1265. Føðingardagurin er rættiliga óvissur, men hann fortelur sjálvur í skaldskapi sínum, at hann varð føddur í stjórnutekninum Tvillingunum. Hann varð doyptur Durante eftir abba sínum á móðursíðuni, Durante degli Abati, Dante var eitt kallinavn, ið hann sjálvur valdi at nýta. Mamma hansara, Berta ella Bella degli Abati, doyði tá hann var knapt tíggju ára gamal. Pápi hansara, Alighiero di Bellincione Alighieri, giftist uppaftur og fekk fýra børn við nýggju konuni, sum nevndist Lapa Cialuffi.

Tá Dante var níggju ára gamal møtti hann musu sínari, tí átta ára gomlu Bice Portinari, sum hann nevndi ”Beatrice”, tann saliga. Tá hann var umleið átjan ára gamal møttist hann ofta við henni, og hon gjørdist hansara ímynd av kærleikanum. Tey blivu tó ikki gift. Tá hann einaferð vísti áhuga fyri einari aðrari kvinnu gjørdist hon firtin og ignoreraði hann. Tá lovaði hann, at hann skuldi yrkja til hennara heiður soleiðis sum ongin annar hevði yrkt fyrr. Beatrice giftist einum bankamanni sum nevndist Simone dei Bardi, og hon doyði í 1290. Í 1293 uppfylti hann sítt lyfti og skrivaði Vita Nuova, sum ofta verður nevnt hansara ungdomsverk.

Tólv-ára gamal bleiv Dante trúðlovaður Gemma Donati, sum hann seinni giftist við. Tey fingu eftir øllum at døma trýggjar synir og tvær døtur. Tveir synir, Jacopo og Pietro, gjørdist seinni kendir fyri at viðmerkja verk hjá pápanum. Dante fekk í hvussu so er eina dóttir, Antoniu, sum gjørdist nonna í Ravenna og sum tá fekk sær navnið systir Beatrice.

Keldur

Italskir rithøvundar
Føðingar í 13. øld
Andlát í 14. øld


Kyros II

Kyros II (føddur umleið 576 f.Kr., deyður í juli 529 f.Kr.) eisini nevndur Kyros hin Stóri. Kyros 2. stovnaði Persia og Persararíkið (Akamenide dynastiið) í 557 f.Kr.

Navnið "Kyros" (ein beinleiðis týðing til tað latínska stavraðið úr grikskum Κύρος) er ein griksk versjón av tí persiska Koroush ella Khorvash, sum merkir "Prestiga". Á persiskum merkir khour "sól", meðan vash er eitt ískoyti, sum merkir líkheit. Kyros verður í Gamla Testamenti umrøddur sum ein messias. Eingin veit, um hann og Zarathustra livdu samstundis, men hann verður mettur at vera tann fyrsti zoroastriski valdsharrin.

Kyros stýrdi fyrst sum mediskur lydkongur í "Parsua", men síðan legði hann Mediea undir seg í 557 f.Kr. og kallaði sítt nýggja ríki fyri "Persiea".

Regentar
Fornøldin
Persarar


Shahname

Shahname (Persiskt:شاهنامه, "Kongabókin") er eitt sera langt poetiskt epos, sum persiska skaldið Ferdowsi hevur skrivað um 1000-talið. Eposið er tjóðarkvæði hjá Iran og øllum tí persisktalandi heiminum. Ferdowsi skrivaði verkið í 40 ár síðst í 900-talinum og fyrst í 1000-talinum, og hevur tað umleið 60 000 vers. Eposið er skrivað á persiskum uttan útlendsk lániorð og hevur spælt ein stóran leiklut í endurvækjanini av tí persiska málinum eftir islamsku erobringina av Persia, og seinni hevur tað havt ávirkan á tað arabiska málið.

Tað rúgvismikla verkið, sum av persiskt talandi fólkum verður mett at vera eitt meistaraverk, reflekterar yvir tað persisku søguna, mentanina og fornu trúgv, (zoroastrianism). Tað zoroastrianistiska innihaldið ger verið týdningarmikið fyri tey umeið 200 000 zoroastrianistarnir, ið enn búgva í Iran, eftirsum verkið vísir søguna hjá trúgv teirra frá byrjan til enda.

Verkið byrjar í einari mytiskari frumtíð, og fortelur um skapanina av heiminum, um teir fyrstu fornu kongarnir, um tey akemenidisku, seleukidisku, parthisku og sassanidisku ríkini heilt fram til tíðina áðrenn tað arabisku innvasjónina (hojum-e tâziyân) í 600-talinum.

Høvuðshetjan í eposinum er Rustam, sonur Zal og Rudabeh. Shahname er ein kelda til iranskt tjóðskaparsinni.

Keldur

Persia
Bókmentir
Iran
Søga


Stjórnin hjá Edmundi Joensen II

Onnur stjórnin hjá Edmundi Joensens var Føroya landsstýri frá 11. juni 1996 til 15. mai 1998, undir leiðslu av Edmund Joensen úr Sambandsflokkinum (SB). Aðrir flokkar í samgongusamstarvinum vóru Fólkaflokkurin (FF), Verkamannafylkingin (VMF) og Sjálvstýrisflokkurin (SF). Einasti munurin millum tað fyrru stjórnina hjá Edmundi Joensen og hesa seinnu var sostatt, at Fólkaflokkurin kom í staðin fyri Javnaðarflokkin. Sjálvstýrisflokkurin, við Sámal Petur í Grund sum landsstýrismanni, tók seg úr samgonguni tann 1. desember 1997.

Keldur

Edmund Joensen II
Føroyskur politikkur
Listar yvir føroyskir politikarar


Umhvørvismálaráðharrar í Føroyum

Umhvørvismálaráðharrin ella landsstýrismaðurin í umhvørvismálum (ella landsstýriskvinnan) var frá 1985 til 2004 ein ráðharrasessur í Føroya landsstýri, men ongantíð við egnum aðalráð. Frá 2004 og til ráðið varð niðurlagt í 2013, hava umhvørismál hoyrt undir Innlendismálaráðharrar.

Keldur

Listar yvir føroyskir politikarar
Listar yvir landsstýrisfólk í Føroyum


Orkumálaráðharrar í Føroyum

Orkumálaráðharrin ella landsstýrismaðurin í orkumálum var frá 1981 til 2004 ein ráðharrasessur í Føroya landsstýri. Orkumál lógu undir Orku og umhvørvismálaráðnum frá 1998 til 2004, tá hesi mál vóru flutt til Innlendismálaráðið. Hetta varð tó niðurlagt í 2013. Tá vóru náttúru- og umhvøvismál flutt til Fiskimálaráðið.

Keldur

Listar yvir føroyskir politikarar
Listar yvir landsstýrisfólk í Føroyum


Landbúnaðarmálaráðharrar í Føroyum

Landbúnaðarmálaráðharrin ella landsstýrismaðurin í landbúnaðarmálum var ein ráðharrasessur í Føroya landsstýri frá 1959 til 1998, men aldri við egnum aðalráði. Síðan 1998 hava landbúnaðarmál hoyrt undir fiskimálaráðharran. Áðrenn hetta vóru landbúnaðarmál ofta savnaði saman við fiskivunnu- ella ídnaðarmálum.

Keldur

Listar yvir føroyskir politikarar
Listar yvir landsstýrisfólk í Føroyum


Bjørt Samuelsen

Bjørt Samuelsen (fødd 2. mars 1965 í Tórshavn) er ein føroyskur journalistur og politikari (Tjóðveldi). Hon hevur sitið í Løgtinginum síðan 2008, og var vinnumálaráðharri frá 4. februar til 15. september 2008.

Hon vaks upp í Havn, og fluttið til París sum 19-ára gomul. Seinni flutti hon til Keypmannahavn fyri at lesa bromatologi, og er útbúgvin cand. brom. Síðan flutti hon til Oslo, har hon gekk á Norsk Journalisthøgskole. Hon starvaðist sum blaðkvinna/journalistur á Aftenposten, Forbruker-rapporten, og á Forbrukerinspektørene hjá NRK. Hon var stýrislimur í Fagpressens Journalistforum frá 1998 til 2000, og skrivari og kassameistari í Norsk-færøysk lag frá 1994 til 2000. Eftir at hon flutti heimaftur til Føroya á heysti 2000, hevur hon starvast í Kringvarpi Føroya og sum sjálvstøðug vinnurekandi sum samskiftisráðgevi. Hon hevur eisini undirvíst á Fróðskaparsetri Føroya.

Á løgtingsvalinum 2008 varð hon vald inn á Løgtingið fyri Tjóðveldi. Sama dag, hin 4. februar, varð hon útnevnd til vinnumálaráðharra í aðru stjórnini hjá Jóannes Eidesgaard. Heidi Petersen møtti á løgtinginum í staðin. Samgongusamstarvið helt uppat í september sama árið, og Samuelsen gjørdist aftur løgtingslimur.

Løgtingslimur
2008-2011 Løgtingslimur
2011- Løgtingslimur

Landsstýriskvinna
4. februar 2008 - september 2008, varð hon útnevnd til vinnumálaráðharra í seinnu stjórnini hjá Jóannes Eidesgaard. Heidi Petersen møtti á løgtinginum í staðin.

Løgtingsnevndir
2008–2011 limur í Vinnunevndini
2008–2011 limur í Løgmálanevndini
2011 - næstforkvinna í Vinnunevndini
2011 - limur í Trivnaðarnevndini
2011 - varalimur í Uttanlandsnevndini
2011 - limur í Norðurlandaráðnum

Onnur álitisstørv
Nevndarlimur í nevndini fyri Útvarp Føroya frá 2002 til 2003
Kassameistari í Føroya Blaðmannafelag frá 2001 til 2004
Stýrislimur í Føroysku Málnevndini frá 2004 til 2005
Kassameistari í URD frá 2006 til 2008
Stýrislimur í kveik.fo og Hansen International síðan 2007
Limur í umsjónarráðnum hjá Landsbankanum frá 2007-2012

Keldur

Løgtingslimir
Føroyskar kvinnur í politikki
Vinnumálaráðharrar í Føroyum
Føðingar í 1965


1651

1651 (MDCLI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi.

Hendingar

Føðingar
6. august - Carl Gustaf Rehnskiöld, svenskur greivi og hermaður

Andlát

1650-árini


1650

1650 (MDCL) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum týsdegi.

Hendingar

Føðingar
 14. november - Vilhelm III, kongur av Onglandi, Skotlandi og Írlandi frá 1689-1702 (d. 1702)

Andlát
11. februar - René Descartes, franskur heimspekingur og støddfrøðingur (f. 1596)

1650-árini


1653

1653 (MDCLIII) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum leygardegi.

Hendingar
 16. desember - Oddamaðurin Oliver Cromwell, ein militantur puritanari, tekur ræðið í Onglandi. Hann fer at bera heitið „Lord Protector“.

Føðingar
 17. februar - Arcangelo Corelli, italskt tónaskald og violinleikari (d. 1713)
 30. august - Johann Pachelbel, týskt tónaskald (d. 1706)

Andlát
 22. november - Francesco Maria Macchiavelli, italskur kardinalur (f. 1608)
 ókend dagseting - Artemisia Gentileschi, italsk listakvinna (f. 1593)

1650-árini


1654

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1600-árini 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini - 1650-árini - 1660-árini 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini

Árstal: 1649 1650 1651 1652 1653 - 1654 - 1655 1656 1657 1658 1659

Hendingar

Føðingar

Andlát

1650-árini


1655

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1600-árini 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini - 1650-árini - 1660-árini 1670-árini 1680-árini 1690-árini 1700-árini

Árstal: 1650 1651 1652 1653 1654 - 1655 - 1656 1657 1658 1659 1660

Hendingar
 10. mai - Jameika gerst enskt hjáland.

Ókend dagfesting

 Christoffer Gabel fær handilsloyvi í Føroyum, og sonevnda "gablatíðin" byrjar.

Føðingar

Andlát

1650-árini


1656

1656 (MDCLVI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum týsdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1650-árini


1590-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1540-árini 1550-árini 1560-árini 1570-árini 1580-árini - 1590-árini - 1600-árini 1610-árini 1620-árini 1630-árini 1640-árini

Ár: 1590 1591 1592 1593 1594 1595 1596 1597 1598 1599

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1590-árini


1580-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1530-árini 1540-árini 1550-árini 1560-árini 1570-árini - 1580-árini - 1590-árini 1600-árini 1610-árini 1620-árini 1630-árini

Ár: 1580 1581 1582 1583 1584 1585 1586 1587 1588 1589

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1580-árini


1570-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1520-árini 1530-árini 1540-árini 1550-árini 1560-árini - 1570-árini - 1580-árini 1590-árini 1600-árini 1610-árini 1620-árini

Ár: 1570 1571 1572 1573 1574 1575 1576 1577 1578 1579

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1570-árini


1560-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1510-árini 1520-árini 1530-árini 1540-árini 1550-árini - 1560-árini - 1570-árini 1580-árini 1590-árini 1600-árini 1610-árini

Ár: 1560 1561 1562 1563 1564 1565 1566 1567 1568 1569

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1560-árini


1550-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1500-árini 1510-árini 1520-árini 1530-árini 1540-árini - 1550-árini - 1560-árini 1570-árini 1580-árini 1590-árini 1600-árini

Ár: 1550 1551 1552 1553 1554 1555 1556 1557 1558 1559

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1550-árini


1641

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1590-árini 1600-árini 1610-árini 1620-árini 1630-árini - 1640-árini - 1650-árini 1660-árini 1670-árini 1680-árini 1690-árini

Árstal: 1636 1637 1638 1639 1640 - 1641 - 1642 1643 1644 1645 1646

Hendingar

Føðingar

Andlát

1640-árini


1640

1640 (MDCXL) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum sunnudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mikudegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát
 30. mai - Peter Paul Rubens, flamsk-týskur málari (f. 1577)

1640-árini


1630

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1580-árini 1590-árini 1600-árini 1610-árini 1620-árini - 1630-árini - 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini 1680-árini

Árstal: 1625 1626 1627 1628 1629 - 1630 - 1631 1632 1633 1634 1635

Hendingar
 Tinganesskansin bygdur

Føðingar

Andlát
 15. november - Johannes Kepler, týskur støddfrøðingur, stjørnufrøðingur og stjørnuspámaður (f. 1571)

1630-árini


1620

1620 (MDCXX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum mikudegi, og sambært julianska kalendaranum eitt skotár, ið byrjaði á einum leygardegi.

Hendingar
 Danmark ger eina handilstøð og fer at byggja ein skansa í Trankebar á eysturstrondini í India.
 Føroya kirkja kemur undir Sælands biskup.
 Í september mánaði sigla um 100 pílagrímar við skipunum Mayflower úr Plymouth í Onglandi yvirum Atlantshavið til Massachusetts.

Føðingar
 16. februar - Frederik Vilhelm I av Brandenburg, týskur kurfúrsti (d. 1688)
 20. oktober - Aelbert Cuyp, niðurlendskur listamálari  (d. 1691)

Andlát
 18. august - Wanli, kinverski keisarin frá 1572-1620 (f. 1563)

1620-árini


1610

1610 (MDCX) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
mánadegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1610-árini


1600

1600 (MDC) var sambært gregorianska kalendaranum eitt leypár, tí at árstalið kann býtast við 400.
Árið byrjaði á einum leygardegi. Sambært julianska kalendaranum var tað eitt leypár, ið byrjaði á einum týsdegi.

Hendingar
 17. februar - Heimspekingurin Giordano Bruno verður brendur á báli í Róm.

Føðingar
19. november - Karl I av Onglandi, enskur kongur (d. 1649)

Andlát
 17. februar - Giordano Bruno, italskur heimspekingur, stjørnfrøðingur og prestur (f. 1548)

1600-árini


1590

1590 (MDXC) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
hósdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1590-árini


1580

1580 (MDLXXX) var sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum fríggjadegi.

Hendingar
Magnus Heinason setti á stovn Skansan í Havn

Føðingar

Andlát

1580-árini


1570

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1520-árini 1530-árini 1540-árini  1550-árini 1560-árini - 1570-árini - 1580-árini 1590-árini 1600-árini 1610-árini 1620-árini

Árstal: 1565 1566 1567 1568 1569 - 1570 - 1571 1572 1573 1574 1575

Hendingar

Føðingar

Andlát

1570-árini


1560

1560 (MDLX) var sambært julianska kalendaranum eitt leypár, ið byrjaði á einum mánadegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát
Gustav Vasa, kongur Svøríkis (f. 1496)

1560-árini


1550

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1500-árini 1510-árini 1520-árini 1530-árini 1540-árini - 1550-árini - 1560-árini 1570-árini 1580-árini 1590-árini 1600-árini

Árstal: 1545 1546 1547 1548 1549 - 1550 - 1551 1552 1553 1554 1555

Hendingar

Føðingar

Andlát

1550-árini


1540-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1490-árini 1500-árini 1510-árini 1520-árini 1530-árini - 1540-árini - 1550-árini 1560-árini 1570-árini 1580-árini 1590-árini

Ár: 1540 1541 1542 1543 1544 1545 1546 1547 1548 1549

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1540-árini


1530-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1480-árini 1490-árini 1500-árini 1510-árini 1520-árini - 1530-árini - 1540-árini 1550-árini 1560-árini 1570-árini 1580-árini

Ár: 1530 1531 1532 1533 1534 1535 1536 1537 1538 1539

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1530-árini


1540

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1490-árini 1500-árini 1510-árini 1520-árini 1530-árini - 1540-árini - 1550-árini 1560-árini 1570-árini 1580-árini 1590-árini

Árstal: 1535 1536 1537 1538 1539 - 1540 - 1541 1542 1543 1544 1545

Hendingar

Føðingar

Andlát

1540-árini


1530

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1480-árini 1490-árini 1500-árini 1510-árini 1520-árini - 1530-árini - 1540-árini 1550-árini 1560-árini 1570-árini 1580-árini

Árstal: 1525 1526 1527 1528 1529 - 1530 - 1531 1532 1533 1534 1535

Hendingar
 25. juni - Augsburgska trúarjáttanin verður lisin á týskum máli fyri týsk-rómverska keisaranum Karl V. Keisarin fær tvey eintøk av trúarjáttanini, annað á týskum máli og hitt á latíni.

Føðingar

Andlát

1530-árini


1520-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1470-árini 1480-árini 1490-árini 1500-árini 1510-árini - 1520-árini - 1530-árini 1540-árini 1550-árini 1560-árini 1570-árini

Ár: 1520 1521 1522 1523 1524 1525 1526 1527 1528 1529

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1520-árini


1520

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1470-árini 1480-árini 1490-árini 1500-árini 1510-árini - 1520-árini - 1530-árini 1540-árini 1550-árini 1560-árini 1570-árini

Árstal: 1515 1516 1517 1518 1519 - 1520 - 1521 1522 1523 1524 1525

Hendingar
 10. desember - Martin Luther savnar nakrar studentar uttanfyri býin Wittenberg, har teir brenna pávabrævið saman við nøkrum lógbókum hjá pávanum.

Føðingar

Andlát

1520-árini


1510-árini

Øldir: 15. øld - 16. øld - 17. øld

Áratíggju: 1460-árini 1470-árini 1480-árini 1490-árini 1500-árini - 1510-árini - 1520-árini 1530-árini 1540-árini 1550-árini 1560-árini

Ár: 1510 1511 1512 1513 1514 1515 1516 1517 1518 1519

Hendingar

Slóðir úteftir

16. øld
1510-árini


Glas

Glas er eitt tilfar, ið vanliga er gjøgnumskygt og ikki serliga reaktivt, og orsakað av hesum verður tað nýtt til nógv ymisk endamál. Glas verður eitt nú brúkt í vindeygum, til at drekka úr, til goymslu og varveitan av veskum og matvørum, og í evnafrøði. Fólk hava altíð hildið glas vera vakurt tilfar, og tí hevur tað verið nógv brúkt innan brúkslist og list, t.d. brúkar føroyski listamaðurin Tróndur Patursson ofta glas tá hann prýðir bygningar, trappur o.a. Tað at framleiða glas er elligamalt, tað varð gjørt longu í bronsuøldini í Mesopotamia fyri nærum fimm túsund árum síðan, men tá var tað mest framleitt sum litaðar glasperlur. for snart fem tusen år siden, men da mest som fargede glassperler. Rómverjar høvdu eina rættiliga stóra framleiðslu av glasi, serliga av drekkisteypum og prýðislutum, tó brúktu teir ikki glas til vísund, brillur ella teleskop.

Vanliga er glas gjørt av kiseloksid (SiO2) sum eisini uppbyggir kvarts og sand. Kiseloksidið smeltar við 2.000 gradir Celsius. Vanliga skilja vit ímillum føst og flótandi evni, men glas er faktisk bæði og. Vanlig vindeygagløs verða gjørd av sandi, soda og kálk sum smeltast saman við umleið 1500 gradir Celsius. Eftir at tann flótandi glasmassin er køldur niður, storknar hann, men mótsatt fleiri øðrum sløgum av tilfari, so hendir hetta uttan at mýlini í glasinum verða læst først í einum krystalmynstri. Vit kunnu tí gott síggja glas sum eina vestu ið er undiravkøld. Men tað er ein sera støðug veska, tí sjálvt um mýlini liggja hultur til bultur, so broytist struktururin í glasinum so at siga ikki.

Keldur

Tilfar
Evnafrøði


1601

1601 (MDCI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
mánadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum hósdegi.

Hendingar

Føðingar
 12. januar - Pierre de Fermat, franskur støddfrøðingur (d. 1665)

Andlát
 24. oktober - Tycho Brahe, danskur stjørnufrøðingur og vísindamaður (f. 1546)

1600-árini


1611

1611 (MDCXI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
leygardegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum
týsdegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1610-árini


Vatn

Vatn er ein kemisk sambinding, ið er flótandi við stovuhita og undir standarstýsti. Vatn hevur evnafrøðiliga formilin H2O, ið merkir, at eitt vatnmýl er samansett av tveimum brintatomum og einum ilt-atomi. Vatn er at finna næstan allastaðni á Jørðini og er neyðugt fyri øll kend sløg av lívi. Umleið 70% av fløtuni á Jørðini er dekkað av vatni (hav, vøtn og áir). Í einari frágreiðing í 2014 skrivar ST, at 768 milliónir fólk hava ikki atgongd til reint drekkivatn . Har stendur eisini, at 2,6 milliardir fólk hava ikki umstøður til neyðugt reinføri orsakað av vatntroti, og at 1,3 milliard fólk hava einki elektrisitet. "Eftirspurningurin eftir feskvatni og orku fer at veksa tey næstu árini, tí vit verða fleiri ítali, búskapurin fer at menna seg, og fólk fara at broyta lívsstíl og nýtslu. Alt hetta fer at fleirfalda trýstið á tað frasmmanundan avmarkaða náttúrutilfeingið og vistfrøðina", skrivar ST. Heimsfelagsskapurin sigur, at eftirspurningurin eftir vatni fer at veksa eini 55 prosent hetta til 2050, og at tá fara meiri enn 40 prosent av heimsins íbúgvum at búleikast í økjum við vatntroti.

Keldur

Vatn
Náttúra


1631

Øldir: 16. øld - 17. øld - 18. øld

Áratíggju: 1580-árini 1590-árini 1600-árini 1610-árini 1620-árini - 1630-árini - 1640-árini 1650-árini 1660-árini 1670-árini 1680-árini

Árstal: 1626 1627 1628 1629 1630 - 1631 - 1632 1633 1634 1635 1636

Hendingar

Føðingar

Andlát

1630-árini


1621

1621 (MDCXXI) var sambært gregorianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum fríggjadegi, og sambært julianska kalendaranum eitt vanligt ár, ið byrjaði á einum mánadegi.

Hendingar

Føðingar

Andlát

1620-árini