Sean Connery

Sir Thomas Sean Connery  (føddur 25. august 1930 í Edinburgh í Skotlandi, deyður 31. oktober 2020 í Nassau á Bahamaoyggjum) var ein skotskur sjónleikari, instruktør, og filmprodjúsari. Hann hevur vunnið eina Oscar-virðisløn, tveir BAFTA Awards (harav annar er ein BAFTA Academy Fellowship Award) og tríggjar Golden Globes (harímillum Cecil B. DeMille Award og ein Henrietta Award).

Sean Connery gjørdist víðagitin sum tann bretski agenturin James Bond. Eftir at hava verið við í fimm Bond filmum í tíðarskeiðnum 1962-67 ynskti Connery at koma vekk frá Bond-leiklutinum. Hann játtaði tó at átaka sær leiklutin aftur í Diamonds Are Forever í 1971, og í Never Say Never Again í 1983. Í 1988 vann hann ein Oscar (Academy Award for Best Supporting Actor) fyri leiklutin sum Chicago-poltisturin Jimmy Malone í filminum The Untouchables. Hansara filsmkarriera umfatar eisini slíkar filmar sum Marnie, The Name of the Rose, The League of Extraordinary Gentlemen, Indiana Jones and the Last Crusade, The Hunt for Red October, Highlander, Murder on the Orient Express, Dragonheart, og The Rock. Hann bleiv sligin til riddara í juli 2000. Connery er blivin kosin til "The Greatest Living Scot" og "Scotland's Greatest Living National Treasure". Í 1989 var hann útnevndur "Sexiest Man Alive" av People magazine og í 1999, sum 69 ára gamal, bleiv hann kosin til "Sexiest Man of the Century".

Yngru árini
Thomas Sean Connery bleiv uppkallaður Thomas eftir abba sínum. Foreldrini vóru Euphemia McBain “Effie” (f. McLean), ein vaskikona, og Joseph Connery, ein fabrikksarbeiðari og lastbilsjafførur. Abbin í faðirætt var sonur írskar innflytarar, ið fluttu til Skotlands um miðju 19. øld. Restin av familjuni var av skotskum uppruna, og foreldrini hjá bæði mammuni og pápanum, ið komu frá Fife og Uig á Isle of Skye, tosaðu skotskt gæliskt sum móðurmál. Pápin var miðalstættar katolikkur, og mamman var protestantur. Hann hevur ein yngri beiggja, Neil Connery (f. 1938).
Connery sigur sjálvur, at hann bleiv kallaður millumnavnið ’Sean’ langt áðrenn hann gjørdist sjónleikari, hóast hann eisini var róptur ’Tommy’ á yngri døgum.
Fyrsta arbeiðið hann fekk, var sum mjólkarmaður í Edinburgh. Hann fór síðan í ”the Royal Navy”, har hann fekk sær tvær Tatoveringar, ið sambært almennu heimasíðuni, ”eru ikki týdningarleysar – tær sýna tvey av hansara lívslongu bondum; familjuna og Skotland… onnur sigur ”Mum and Dad” og hin ”Scotland Forever”.

Karriera
Í 1951 arbeiddi Connery backstage í the King’s Theatre, har fekk hann áhuga fyri filmi og spírin til eina langa karrieru varð kveiktur.

Fyrsti filmur, ið Connery spældi við í, var filmurin No Road Back, har hann hevði leiklutin sum gangstari. Síðan hevði hann fleiri smærri og størri leiklutir í filmum fram til 1962, tá hann fekk leiklutin sum James Bond.

Hann hevði eisini ein leiðandi leiklut í sjónvarpsleikinum Anna Karenina í sjónvarpsrásini hjá BBC Television í 1961, har hann spældi saman við Claire Bloom.
Leikluturin sum James Bond var gjøgnumbrotið hjá Connery, hann hevði høvuðsleiklutin í fimm teim fyrstu filmunum: Dr. No (1962), From Russia with Love (1963), Goldfinger (1964), Thunderball (1965), og You Only Live Twice (1967) – síðan spældi hann aftur Bond í Diamonds Are Forever (1971) og Never Say Never Again (1983). Allir sjey filmarnir vóru successfullir.
Í 2005 var From Russia with Love gjørt til eitt videospæl av Electronic Arts, við heitinum James Bond 007: From Russia with Love, har Connery og hini frá Bond filmunum løgdu rødd til.
Meðan hann spældi leiklutin í James Bond filmunum, spældi Connery eisini høvuðsleiklutin í øðrum filmum, so sum Alfred Hitchcock'sa Marnie (1964), Murder on the Orient Express (1974) saman við Vanessa Redgrave og John Gielgud og A Bridge Too Far (1977) saman við Dirk Bogarde og Laurence Olivier.
Í 1980’unum spældi Connery í t.d. Time Bandits (1981), Never Say Never Again (1983), The Name of the Rose (1986), sum hann vann ein BAFTA fyri, Highlander (1986), The Untouchables (1987), sum hann fekk ein Academy Award for Best Supporting Actor fyri. Eftir hetta kom successfulli Indiana Jones and the Last Crusade (1989), The Hunt for Red October (1990), The Russia House (1990), The Rock (1996), og Entrapment (1999). Í 1996 legði hann rødd til ‘Draco the dragon’ í filminum Dragonheart. Í 1998 fekk Sean Connery ein BAFTA Academy Fellowship Award.
Seinnu árini hevur Connery verið við í fleiri minni hepnaðum filmum, so sum First Knight (1995), The Avengers (1998), og The League of Extraordinary Gentlemen (2003), men eisini í nøkrum væleydnaðaum leiklutum í t.d. Finding Forrester (2000). Seinni hevur hann eisini fingið ein Crystal Globe fyri framúrskarandi listarligt íkast til heimsfilmslistina (world cinema).

Givin sum sjónleikari
Connery hevur við fleiri høvi váttað, at hann hevur endaliga lagt frá sær. Í eini samrøðu segði hann seg verða bjóðaðan ein leiklut í The Lord of the Rings sum hann ikki tók av, tí hann ”skilti ikki manuskriptið”. At hesir filmar gjørdust so væleydnaðir, skal vera ein orsøk til at hann tók av tilboðnum um høvuðsleiklutin í League of Extraordinary Gentlemen, hóast hann ”heldur ikki skilti hetta manuskriptið”. Í juli 2005 kom fram, at hann nú hevði endaliga lagt filmsleikin frá sær, tí hann trúði ikki longur uppá teir ”idiotarnar ið nú gera film í Hollywood”, ið sipaði til prodjúsarnar av áðurnevnda filmi í 2003.
Bæði í September 2004 og í mars 2006 váttaði Connery, at hann hevði lagt frá sær, og kunngjørdi at hann var í ferð við at skriva eina søgubók. 25. august 2008, á 78 ára føðingardegnum, avdúkaði Connery sína lívsævisøgu (autobiography) ið nevnist Being a Scot, ið hann hevði skrivað saman við Murray Grigor.
Hann hevði ætlanir um at taka við høvuðsleiklutinum í einum filmi um Saladin og krossferðirnar ið skuldi takast upp í Jordan áðrenn prodjúsarin Moustapha Akkad varð dripin í bumbuálopinum í Amman í 2005.  Tá Connery fekk prísin American Film Institute's Lifetime Achievement Award frá American Film Institute hin 8. juni 2006, váttaði hann aftur, at hann hevði lagt frá sær, og 7. juni 2007 avnoktaði hann gramlið um, at hann skuldi vera við í tí fjórða Indiana Jones filminum, við orðunum "retirement is just too much damned fun".
Connery vendi aftur til at leggja rødd til filmar, tá hann legði rødd til høvuðskarakterin í animeraða stuttfilminum Sir Billi the Vet, og í 2005 upptók hann ‘voiceovers’ til eina nýggja videospælversjón av Bond filminum From Russia with Love. Connery dámdi væl, at prodjúsarnar av (EA Games) høvdu biðið hann leggja rødd til Bond og vónaði at sleppa at leggja rødd til okkurt annað í framtíðini. Í 2010 endurtók hann leiklutin sum høvuðskarakterurin í animeraða filminum Sir Billi, har hann eisini luttók sum varaprodjúsari.

Í apríl 2011 váttaði talsmaðurin hjá Sean Connery at Connery var farin á partna (hevði trekt seg tilbakar frá almenninginum)

Privatlív

Hann bleiv giftur við sjónleikarinnuni Diane Cilento 6. desember 1962, men tey blivu skild 6. september 1973; tey fingu sonin Jason Connery, sum eisini gjørdist sjónleikari. Sean Connery giftist Micheline Roquebrune í 1975.

Connery, ein íðin golfspælari, átti Domaine de Terre Blanche golfvøllin í Suður Fraklandi í tjúgu ár, frá 1979, har hann hevði ætlanir um at sín dreyma golfvøll á tí 108 hektar (266 acres) stóra økinum, men hesin dreymur var ikki vorðin veruleiki, tá hann seldi økið til týska milliarderin Dietmar Hopp í 1999. Connery hevur eisini altíð havt áhuga fyri fótbólti, og hann stuðlaði Celtic í 1960’unum, men fór at stuðla teirra  erkafíggindum Rangers í 1990’unum. Spurdur um hví hann skifti lið svaraði Connery: “Eg havi altíð stuðlað tí liðnum, eg haldi spælir besta fótbóltin… nærum ‘religiøs tilhoyrsforhold’ í fótbólti, hava ongantíð sagt mær nakað”. Connery hevur fingið Shodan-tign (1’sta dan) í Kyokushin karate.
Connery varð sligin til riddara í juli ár 2000. Hann var innstillaður til riddaraheitið bæði í 1997 og 1998, men tá legði Donald Dewar veto ímóti hesum, vegna Connery’sa politisku holdningar.
Sean Connery hevur eina villa í Kranidi í Grikkalandi. Nábúgvin hjá honum er hollendski krúnprinsurin, sum Connery eisini deilir ein tyrlupall við.

SNP
Connery er limur í Skotska Tjóðskaparflokkinum SNP (Scottish National Party), ein mið-vinstrahallur flokkur, ið arbeiður fyri loysing og skotskum fullveldi frá Stóra Bretlandi., og hevur hann stuðlað flokkinum við peningi og við at vera til staðar við alemenn tiltøk hjá flokkinum. Hansara peningaliga íkast steðgaði í 2001, tá bretska parlamentið samtykti eina lóg ið forðar fyri útlendskum stuðli til poliskan aktivitet í Stóra Bretlandi. Í 2008 segði Connery við Scottish Sunday Express at hann trúði uppá at Skotland vildi fáa fullveldi í sínari livitíð og rósti arbeiðnum hjá SNP. Connery er blivin kriteseraður fyri at kommentera politikkin í Stóra Bretlandi, meðan hann sjálvur býr í skattaskjólinum Bahamas, hóast hann við dokumentum hevur prógvað, at hann betalti 3,7 milliónir bretsk pund í skatti til Stóra Bretland í tíðarskeiðnum 1997/98 og 2002/03. Connery hevur svorið ongantíð at venda aftur til Skotland uttan so at landið fær fullveldi, men hann kom tó til Edinburgh Film Festivalin í 2010.

Heilsa
Í 1993 frættist at Connery fekk stráluviðgerð fyri ókenda sjúku í svølginum og elvdi hetta til gitingar í fjølmiðlunum um at hann hevði fingið krabba í hálsinum sum fylgju av áralangari royking, og japanskar og Suðurafrikanskar tíðindastovur søgdu hann vera deyðan. Connery steig tí fram í sjónvarpssendingini Late Show við David Letterman fyri at avnokta hesar følsku gitingar. Í eini samrøðu við Entertainment Weekly í februar 1995 segði hann, at stráluviðgerðina fekk hann fyri at fjerna klumpar frá stemmubondunum. (Faðir hansara, ein stórroykjari, doyði av hálskrabba í 1972.) Í 2003 varð hann lagdur undir skurð fyri at fjerna gráan stara (gråstær) úr báðum eygum. 12 mars 2006 kunngjørdi hann, at hann var við at koma fyri seg aftur, eftir skurð í januar har hann fekk fjernaðan ein svull á nýranum. Í 2008 breyt hann eitt bein í økslini tá hann datt á golfvøllinum. Í oktober 2009 fortaldi hann fyri Wine Spectator tíðarritinum, at hann hevði fingið staðfest eina hjartasjúku.

Viðurkenning
Connery er kosin "The Greatest Living Scot"
Ein bronsustandmynd av  Connery er avdúkað í høvuðsstaðnum í Estlandi
Connery fekk saman við Charles Bronson prísin Henrietta Award fyri tittulin: "World Film Favorite – Male" í 1972.

Útvald Filmografi

 Dr. No (1962)
 From Russia with Love (1963)
 Goldfinger (1964)
 Thunderball (1965)
 You Only Live Twice (1967)
 Diamonds Are Forever (1971)
 Murder on the Orient Express (1974)
 The Man Who Would Be King (1975)
 Robin og Marian (1976)
 Never Say Never Again (1983)
 Highlander (1986)
 The Untouchables (1987)
 Indiana Jones and the Last Crusade (1989)
 The Hunt for Red October (1990)
 The Russia House (1990)
 Highlander 2 (1991)
 First Knight (1995)
 Dragonheart (1996)
 The Rock (1996)
 Finding Forrester (2000)
 The League of Extraordinary Gentlemen (2003)

Hygg eisini at
 Roger Moore
 Pierce Brosnan

Slóðir úteftir
Heimasíða
Sean Connery IMDb The Internet Movie Database
Sigurjón Einarsson: James Bond er deyður, dimma.fo, 31.10.2020

Keldur

Skotskir sjónleikarar
Bretskir sjónleikarar
Føðingar í 1930
Andlát í 2020


Stefanie Scott

Stefanie Noelle Scott (fødd 6. desember 1996) er ein amerikonsk sjónleikarinna og songkvinna. Hon er mest kend fyri sín leiklut sum Dana Tressler í spælifilminum Flipped har hon vann ein 2011 Young Artist Award (Heiðursløn til ungt listarfólk) og fyri sín leiklut í No Strings Attached sum unga Emma. Í sjónvarps ídnaðinum spælir hon Lexi Reed í sjónvarpsrøðini A.N.T. Farm á Disney Channel. Føroyska tónleikafyritøkan Baroli Music hevur gjørt lagið til sangin FYI, sum Stefanie Scott syngur.

Tónleikaútgávur

Filsleiklutir

Heiðurslønir

Keldur

Slóðir

Amerikanskar songkvinnur
Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1996
Baroli Music


George H. W. Bush

George Herbert Walker Bush (12. juni 1924 í Milton, Massachusetts - 30. november 2018 í  Houston, Texas) var forseti í USA frá 1989 til 1993, tá hann mátti lata Bill Clinton taka við. Áðrenn tað var hann varaforseti hjá Ronald Reagan í átta ár.

Eftir at hann tapti forsetavalið í 1992, bleiv hann nógv virdur sum ein fyrrverandi politiskur leiðari, sum vísti sítt jaliga og rúmliga sinnið við at kníta persónlig vinarbond við Bill Clinton, sum annars var maðuri sum syrgdi fyri at George H. W. Bush, einans fekk eina setu í Hvítu Húsunum. Bush var fyrsti amerikanski varðaforseti síðan 1836, sum er valdur til amerikanskan forseta og er einans bert annar forsetin í søguni hjá amerikonsku tjóðini, sum upplivdi at egni sonur eisini gjørdist forseti, tá George W. Bush varð valdur í 2000.

Barbara og Georg Bush (eldri) giftust í 1945, og vóru sostatt gift í meira enn 70 ár. Tað er longri enn nøkur onnur forsetahjún í USA hava verið gift. Tey fingu seks børn. Bush er pápi George W. Bush, sum var forseti frá 2001 til 2009. Hann er eisini pápi fyrrverandi Florida-guvernørin, Jeb Bush, sum uttan eydnu royndi at gerast republikanskt forsetavalevni til forsetavalið í 2016. George H. W. Bush átti 5 abbabørn og 17 langabbabørn.

Politiskt lív

Hann var føddur 12. juni í 1924 í Milton, Massaschusetts. Hann fór í amerikanska herflotan sum 18 ára gamal og var við í 2. heimsbardaga. Eftir hetta flutti Bush til Texas, har hann byrjaði eitt oljufelag, ið fekk stóra viðgongd. Hann fór síðani upp í politikk, har hann hevði fleiri leiklutir, áðrenn hann gjørdist varaforseti hjá Ronald Reagan í 1980. Hetta starvið røkti hann í tvey valskeið.

Bush stillaði upprunaliga upp móti Reagen fyri at gerast republikanskt valevni. Í 1988 vann hann forsetavalið móti Micheal Dukakis. Tíðin í Hvíta Húsinum vardi fýra ár; í 1992 tapti Bush valið fyri demokratinum, Bill Clinton. Forsetaembætið hjá George Bush eldra var serliga merkt av úttanríkispolitikki; at Kalda Kríggið endaði og stríðnum móti Saddam Hussein í Golf-krígnum.

Amerikanskir politikarar
Forsetar í USA
Føðingar í 1924
Andlát í 2018


George Bush

George Bush er navnið á tveimum amerikonskum forsetum:

George H. W. Bush (1924-2018), forseti 1989–1993
George W. Bush (f. 1946), forseti 2001–2009


Kristina Bærendsen

Kristina Skoubo Bærendsen (fødd 1990) er ein føroysk songkvinna úr Saltangará. Hon er dóttir navnframa føroyska sangaran Alex Bærendsen. Kristina hevur framført saman við føroyskum og útlendskum sangarum sum t.d. Halli Joensen, Bobby Bare á Summarfestivalinum 2011. Kristina varð tilnevnd Planet Awards 2012 í bólkinum Ársins songkvinna. Og Hún er í íslensku söngvakeppninni með lagið þú og ég

Tónleikaútgávur
2012 - Kristina
2014 - Kristina - Nothings Here To Stay

Um fyrstu tónleikaútgávuna
Í 2012 gav Kristina út sína fyrstu fløgu. Allir sangirnir eru á føroyskum. Við Rás2 segði hon, at ætlanin er at umseta sangirnir til enskt og at geva fløguna út á enskum eisini. Tann útgávan kemur væntandi í desember 2014. Jákup Zachariassen hevur spælt meginpartin av ljóðførunum á fløguni. Úr Nashville eru ymisk ljóðføri tikin upp, eitt nú violin, kassaguitari, mandolin, kontrabassur, telekastari. Strúkararnir eru spældir inn í Íslandi. Kristoffer Mørkøre shakari, Eyðun Johannessen bass, Høgni Klakstein trummur, Godtfred Joensen tangentar, Finnur Hansen tangentar, Gunnar Guttesen. Sirikit Jacobsen hevur yrkt onkran sang. Jákup Veyhe eigur orðini til skering nummar 9. Kristina hevur sjálv gjørt nøkur av løgunum, t.d. til skering nummar 8, Fuglur á ferð, Sirikit Jacobsen hevur skrivað tekstin. Hervør á Torkilsheyggi (fødd Djurhuus) hevur gjørt orðini til triðja sangin á fløguni, ein slow valtsur, sum hevur heitið "Lívið tað broyttist". Kristina hevur gjørt lagið og sent tað yvir til USA har blue grass tónleikarar spældu blue grass tónleik til lagið, John Andersen úr Runavík syngur kór til sangin. Eitt hjarta er sum hin sonin elskar er innspældur í Nashville.

Heiður
Vann eina FMA-virðisløn sum Ársins songkvinna í popp/rokk bólkinum.

Keldur

Slóðir

Føroyskar songkvinnur
Føðingar í 1990
Country sangarar


Sara Nordenstam

Sara Maria Evelina Nordenstam (fødd 28. februar 1983 í Lycksele, Svøríki) er norskur svimjari. Hon búði í Svøríki fyrstu 10 árini og flutti síðan til Noregs. Hon fekk norskan ríkisborgaraskap í 2004. Hon hevur klárað seg væl í altjóða svimjikappingum. Hon hevur eitt nú sett met í 200 metrum bringu og svomið á Olympisku leikunum.

Úrslit
Bronsu Summar-OL 2008
Gull og silvur + fýra fjórðapláss við EM
21 ferðir Noregsmeistari - gull
14 ferðir silvur við Noregsmeistarakappingina
8 ferðir bronsu við  Noregsmeistarakappingina
Tvær ferðir vunnið kongasteypið (2004, 2008)
Finalupláss við Heimsmeistarakapping (HM) í Moskva 2000
Tvær ferðir vunnið silvur á Junior-EM

Evropamet

Norðurlendskt met

Norskt met

Keldur

Slóðir

Nordenstam, Sara
Svimjarar á Summar-OL 2012
Luttakarar á Summar-OL 2008


Thorbjørn Jagland

Thorbjørn Jagland (føddur 5. november 1950 í Drammen, Buskerud sum Thorbjørn Johansen) er ein norskur politikari og rithøvundur. Hann var forsætisráðharri í Noregi 1996–1997.

Lívsleið

Politiska lívsleiðin
Jagland byrjaði politisku lívsleið sína í politiska ungmannafelagnum hjá norska Arbeiðaraflokkinum, AUF í Buskerud, har hann var formaður í tíðarskeiðnum 1973–1976. Frá 1975–1983 var hann harumframt limur í fylkistinginum í Buskerud.
Hann varð valdur inn í norska Stórtingið fyri fyrstu ferð í 1993 fyri Arbeiðaraflokkin. Hann var leiðari fyri  Arbeiðaraflokkin frá 1992 til 2002, forsætisráðharri frá 1996 til 1997 og uttanríkisráðharri frá 2000 til 2001. Frá 2005 til 2009 var hann stórtingsformaður. 29. september 2009 bleiv hann valdur til aðalskrivari fyri Evroparáðið. 2009 til 2011 var Thorbjørn Jagland formaður í Norsku Nobelnevndini.

Lívsleið sum rithøvundur
Jagland er ein virkin rithøvundur og hevur útgivið fleiri bøkur, eitt nú bøkurnar Min europeiske drøm í 1990, Brev í 1995, Vår sårbare verden í 2001 og Ti teser om EU og Norge í 2003.

Keldur

Norskir politikarar
Forsætisráðharrar Noregs
Stórtingslimir
Norskir rithøvundar
Føðingar í 1950


Elva Hsiao

Elva Hsiao eisini kend sum Elva Siu (fødd 24. august 1979) er ein teivanesisk mandopopp songkvinna. Føroyska sangskrivara/prodjúsara fyritøkan Baroli Music við havnamonnunum Bárður Háberg og Óla Jógvanssyni hevur skrivað sangin Enough is Enough sum er á fløguni I'm Ready. Sangurin er skrivaður saman við Sam McCarthy.

Tónleikaútgávur

Studio

Enskar fløgur

Uppsamlings fløgur

Virðislønir og tilnevningar

Keldur

Slóðir
 LoveElva.com – Almenn heimasíða

Songkvinnur úr Teivan
Baroli Music


Ryskivatn

Ryskivatn er eitt vatn í Suðuroynni, sum liggur í ein útnyrðing úr Vági, norðanfyri Botn, har Føroya fyrsta el-verk liggur. Vatnorkuverkið í Botni framleiðir el úr orkuni sum kemur frá vatninum úr Ryskivatni, Miðvatni, Ovastavatni og úr Vatnsnesi. Børn og lærarar úr Vágs Skúla plagdu fyrr at fara útferð til Ryskivatn einaferð um árið, hesin túrur verður av og á gjørdur enn áðrenn summarfrítíðina. Ryskivatn plagdi eisini at vera eitt vælumtókt útferðamál hjá familjum úr Vági og er tað enn. Vegur er niðan til Ryskivatn, tað er vegurin til Botn, sum eitur Dalsvegur. Hann førir úr Vági niðan til Ryskivatn, ella umleið 100 metrar frá vatninum. Nakrir hundrað metrar áðrenn ein kemur til Ryskivatn, er ein síðuvegur, sum fer snúrandi omaneftir fjallinum har oman í Botn. Vegur er einsporaður, men har eru møtipláss. Fyrr í tíðini, áðrenn vegur varð gjørdur millum bygdirnar í Suðuroynni, so var vanligt at ganga eftir varðagøtunum. Ein varðagøta gongur framvið Ryskivatni, tað er varðagøtan millum Vág og Fámjin. Tá turkur er um summarið, so kemur tað onkuntíð fyri, at brunnarnir hjá Vágs kommunu gerast tómir fyri vatn, tá verður vatn tikið úr Ryskivatni til drekkivatn.

Sí eisini

 Vøtn í Føroyum

Vøtn í Føroyum
Vágur


Rómverjabrævið

Rómverjabrævið er helst skrivað á teirri tríggja mánaða longu ferðini í Korint, sum Paulus nevnir í 2. Kor. 13,1. Triðja prædikuferðin var tá næstan komin at enda. Tað man helst hava verið í árinum 57 e.Kr. Rómverjabrævið kann verða skift sundur í tríggjar høvuðspartar: ein frálærandi (1.-8. kap.), ein frelsusøguligan part (9.-11. kap.) og ein áminnandi part (12.-16. kap.). Eisini kunnu verða tikin fram orðini í Róm. 1,16, gleðiboðskapurin er Guds kraft til frelsu sum støði undir at skifta Rómverjabrævið í fimm partar - umgyrdir av tí týdningarmikla innganginum í 1,1-17 og tí viðkomandi og endaliga partinum í 15,14-16,27. Tað hevur uppiborið at standa sum hitt fyrsta av Paulusar brøvum. Men í øllum tí dýrmæta innihaldinum er eitt dygt høvuðssjónarmið: frelsan er av náði, og rættvísgeringin er av trúgv. Um hetta sigur Martin Luther: "Tá ið innihaldið av hesum orði gjørdist mær greitt, kendi eg meg fullkomiliga føddan av nýggjum, tað var, sum gekk eg ígjøgnum opnar grindir og var komin í sjálvt paradísið". Her slær av sonnum kristindómsins hjarta, her hevur Paulus gjørt greitt, hvat sannur kristindómur er - tí er Rómverjabrævið eisini lykilin at allari skriftini.

Kristindómur


Filippibrævið

Filippibrævið er eitt av fangilsisbrøvinum. Tað er helst skrivað í Róm í Italia, tá ið hann fyrstu ferð sat fangi har (sambært orðunum lívvaktarliðinum í 1,13, og tey, sum hoyra til hús keisarans, 4,22). Brævið er fyrst og fremst skrivað, tí Paulus hevur tikið ímóti eini gávu frá kirkjuliðinum. Longu á aðru prædikuferðini høvdu filippimenn veitt honum fíggjarliga hjálp. Og nú hevði hann upp aftur fingið gávu frá teimum. Epafroditus hevði fingið gávuna í lag. Epafroditus var eina tíð hjálparmaður Paulusar, meðan hann sat fangi, og hann hevði sett lív sítt í váða. Tí skrivar Paulus brævið. Brævið er skrivað til hini heilagu í Kristi Jesusi í Filippi. Filippi var ein týdningarmikil býur í Makedónia. Var rómverskt hjáland og rómversk hermannaborg. Filippi var eisini fyrsti býur í Evropa, har Paulus setti á stovn kristið kirkjulið, og tað varð stovnsett á aðru prædikuferð hansara. Hann var aftur í hesum býi á triðju prædikuferð síni. Hann hevði framúr góð og hjartalig viðurskifti við kirkjuliðið í Filippi.

Kristindómur


Benelukslondini

Benelukslondini - Belgia, Niðurlond og Luksemborg - eru trý fræls ríki, sum samstarva í búskaparliga felagsskapinum Beneluks, ið varð stovnaður í 1948. Samstarvið landanna millum hevur við sær, at vørur hava frítt at fara ímillum londini, hóast tey høvdu egið gjaldoyra (nú nýta øll trý londini evruna sum gjaldoyra) og egna skattaskipan. Benelukslondini eru fjølbygdastu lond í Evropa, men tey eru rík. Tungídnaðurin, t.d. kola- og stálídnaðurin, ið áður var týdningarmesta vinnan, hevur verið fyri afturgongd, men nýmótans ídnaður, ið ger lidnar vørur, og vinnugreinir í tænastuvinnuni eru komnar ístaðin. Benelukslondini hava eisini til dømis handilsmál í felag: tey kunnu í felag úr útlondunum keypa vørur í størri nøgdum, enn hvørt landið kundi, og soleiðis fáa vørurnar bíligari, enn teir fyrr fingu. Tollur er eingin Benelukslandanna millum. Vørur, sum eru gjørdar í einum Benelukslandi, kunnu seljast tollfríar í hinum Benelukslondunum, meðan vørur av sama slag úr øðrum londum koma undir toll og eru tí minni kappingarførar; tí kunnu vørur úr til dømis Stóra Bretlandi vera væl dýrari í Hollandi enn vørur av sama slag úr Belgia. Hesin felagsskapur hevur eisini sínar tvørleikar, til dømis kunnu ídnaðarvirki í Belgia framleiða eina vøru bíligari enn ídnaðarvirki í Hollandi og vinna í sølukappingini, uttan at stjórnin í Hollandi kann hjálpa tí hollendska virkinum. Men samtikið hevur hesin felagsskapur so nógvar fyrimunir, at hann hevur verið til fyrimyndar fyri felagsmarknaðin ES og fríhandilsøkið EFTA (stytting fyri European Free Trade Association).

Felagsskapir
Evropa


Hundabrævið

Hundabrævið er eitt bræv úr Føroyum, skrivað einaferð millum ár 1350 og 1400. Brævið snýr seg um hundahald í Føroyum, men er eisini í nútíðini blivin ein týdningarmikil kelda til at staðfesta aldurin á fleiri føroyskum bygdum. Bygdir sum á fyrsta sinni verða nevndar í Hundabrævinum eru hesar (frá norðuri til suðuroyar): Hattarvík, Kirkja, Viðareiði, Múli, Kunoy, Mikladalur, Húsar, Elduvík, Leirvík, Lambi, Nes, Skáli, Strendur, Selatrað, Oyri, Eiði, Hvalvík, Kollafjørður, Vestmanna, Saksun, Nólsoy, Koltur, Miðvágur, Sørvágur, Gásadalur, Mykines, Skálavík, Húsavík, Dalur, Skarvanes, Øravík, Porkeri, Vágur og Fámjin. Fleiri av hesum bygdum kunnu vera nógv eldri, men tær eru altso hvørki nevndar í Seyðabrævinum ella Føroyingasøgu.

Keldur

Føroya søga
Føroyskar bókmentir


Hvítusunna

Hvítusunna (á skandinaviskum "pinse", á týskum "Pfingsten"), hin fimmtiundi dagur eftir páskir. Kemur av grikska "pentekoste", sum er "tann 50. dagurin". Hvítusunna kemur helst frá gomlum enskum: "hwita sunnandæg". Í kristnu kirkjuni (49 dagar eftir páskir) hátíð til minnis um Heilaga Andans komu. Upprunaliga jødisk heystfest. Jødar nevna hesa hátíð sjeyvikuhátíðina, tí at hon verður hildin sjey vikur eftir páskir. Upprunaliga var sjeyvikuhátíðin ein takkarhátíð fyri kornheystingina, men rabbinarnir hildu hana til minnis um sáttmálan á Sinai.

Hátíð
Kristindómur


Advent

Adventstíðin er fyrireiking til jólini. Hetta orðið verður brúkt til hendan partin í kirkjuárinum, tí vit hugsa um Jesu komu. Adventssunnudagur er nýggjársdagur í kirkjuárinum, og adventstíðin fatar um fýra teir seinastu sunnudagarnar fyri jól. Teir tekstir, sum verða lisnir úr Bíbliuni í gudstænastuni í adventstíðini, siga frá Guds lyftum um ein frelsara, frá fyrijáttanini í Gamla Testamenti og um at vera til reiðar at møta frelsaranum.

Orðafrágreiðing

Orðið er komið úr latíni í flestøll mál her um vegir; tað er stytting av adventus domini "koma Harrans", av fyrisetingini ad "at, til" og sagnorðinum venire "koma". Norrøna navnið á hesi fyrireikingartíð til jólini var "jólafasta" (jólaføst). Tá hevði fólk - sum føroyingar eisini til fyri stuttum - bindindi at bíða við jólahaldinum, til jólini komu.

Orðið advent (eisini stavsett "atvent") hevur verið lagað at føroyskum framburðarreglum soleiðis, at sagt hevur verið annaðhvørt [advent] við stuttum a-ljóði sum eitt nú í orðinum alv ella [ead-/eatvent] við tvíljóðandi a sum í orðinum at. At siga [a:dvent] við longum óføroyskum [a:], sum nú hoyrist av øðrumhvørjum munni í útvarpi og sjónvarpi, er nýtt og man vera nýkomið úr donskum.

Hátíð
Kristindómur


Northwest Atlantic Fisheries Organization (stytt NAFO) er ein felagsskapur, ið stovnaður varð í 1978. Endamálið er at tryggja bestu gagnnýtslu og skynsama røkt av fiskatilfeinginum í útnyrðingspartinum av Atlantshavi. Føroyar er limur í NAFO.

Limalond

Limalondini eru hesi:

 Kanada (1978)
 Kuba (1978)
 Føroyar (1979)
 Grønland (1979)
 Evropasamveldið (1978)
 Saint-Pierre og Miquelon (1996)
 Ísland (1978)
 Japan (1980)
 Suðurkorea (1993)
 Noreg (1978)
 Russland (1992)
 Ukraina (1999)
 Sambandsríki Amerika (1995)

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða (kelda)

Felagsskapir


NEAFC er stytting fyri North East Altantic Fisheries Commission. Henda nevnd varð stovnað í 1980 og hevur til endamáls 1) at geva upplýsingar um støðuna hjá fiskastovnunum í landnyrðingspartinum av Atlantshavi, 2) at koma við stýringstiltøkum, sum tryggja vernd og skynsama gagnnýtslu av hesum stovum og 3) at koma við tilmælum um verndartiltøk fyri stovnar, sum eru í altjóða sjógvi í hesum partinum av Atlantshavi. Føroyar er limur í NEAFC. Fyriskipanir um javningar og skilhaldsreglur fyri fiskiveiði, sum verða ásettar eftir millumlandssáttmálum, skulu samráðast við heimastýrið og samtykkjast av heimastýrinum, áðrenn tær verða settar í gildi fyri Føroyar.

Limalond

  Føroyar
  Grønland
  Ísland
  Noreg
  Russland

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða (kelda)

Felagsskapir


Gozo

Gozo (Maltiskt Għawdex) er er næststørsta oyggj í Malta. Her búgva umleið 31 000 fólk. Hon hevur 16 smáar bygdir, sum eru bundnar saman við vegum og tunlum. Høvuðsstaðurin, Victoria (fyrr Rabat), liggur miðskeiðis á oynni. Hon er eisini størsti býur og hevur umleið 6500 íbúgvar. Gozo er umleið 67 ferðkilometrar til støddar (støddin er nakað sum á Manhattan í New York) og er tann oyggin, ið liggur longst vestur í Malta. Úr suðurendanum og norður eru 14 km., og har, sum hon er breiðast, er hon 7,25 km. Gozo er 67. størsta oyggj í Miðjarhavinum.

Bygdir

Á oynni eru 16 bygdir:

 Fontana
 Għajnsielem
 Għarb
 Għasri
 Kerċem  (Ta' Kerċem)
 Marsalforn
 Mgarr
 Munxar
 Nadur
 Qala
 San Lawrenz
 Sannat (Ta' Sannat)
 Victoria (Ir-Rabat)
 Xagħra
 Xewkija
 Xlendi
 Żebbuġ

Sí eisini

 Malta

Malta
Oyggjar


Anna Faroe

Anna Nygaard, fødd 1. august 1991, eisini kend við listanavni hennara Anna Faroe, er ein føroysk songkvinna, sum gjørdist kend, tá hon luttók í donsku sangkappingini X Factor og endaði sum nummar 5.

Lívsleið

Anna er fødd og uppvaksin í Føroyum. Hon flutti til Keypmannahavnar í Danmark summarið 2009. Hon gjørdist kend í 2010, tá hon luttók í donsku tónleikakappingini í sjónvarpinum hjá Danmarks Radio, X Factor. Anna kom víðari til endaumfarið har bert 9 sleppa við, 3 í hvørjum aldursbólki. Hon endaði á einum fimtaplássið.

Fysta stakfløgan "Walking On Fire" kom út hin 3. mai 2010. Sangurin kom á 29. plássið á tí danska hittlistanum fyri stakløg hin 14. mai. Hin 31. mai 2010 kom fyrsta fløga hennara Because I Want To. Fløvan kom á 11. pláss í tí danska  albumlistan fyri fløvur (album) hin 11. juni, hon kom upp á eitt nýggjundapláss ta næstu vikuna og lá síðan á listanum í alt sjey vikur. Onnur stakfløga hennara varð "I Got This", henda kom út hin 28. juni.

Tónleikaútgávur

Fløgur (album)

2010 - Because I Want To

Stakløg

2010 - "Walking On Fire"
2010 - "I Got This"

Keldur

Slóðir

Føðingar í 1991
Føroyskar songkvinnur


Føroyska kvinnulandsliðið í fótbólti

A-landsliðið hjá Føroyum, kvinnur, hava fleiri ferðir luttikið í altjóða kappingum. T.d. hava tær luttikið í EM undankapping 1995, 2009 og aftur til EM 2013. Í november 2012 avgjørdi FSF, at føroysku kvinnurnar skulu luttaka í HM 2015 undankapping. Endaspælið var í Kanada í 2015. Kvinnulandsliðið hevur eisini fleiri ferðir luttikið á Oyggjaleikum, har tær hava vunnið kappingina 3 ferðir, í 2001, 03 og 05, tær luttóku ikki í 07, 09 og 11. Føroyska A-landsliðið er saman við Álandi mest vinnandi liðið á Oyggjaleikunum. Áland vann í 2007, 09 og 2011. Fótbóltskappingarnar á Oyggjaleikunum eru ikki FIFA góðkendar kappingar. Fleiri ymiskir venjarar hava verið. Í september 2012 bleiv Jón Pauli Olsen høvuðsvenjari. Fyrst varð Rúni Nolsøe settur sum hjálparvenjari, men hann gavst eftir at hann gjørdist venjari hjá EB/Streymi, og so gjørdist Ingun Hansen nýggjur hjálparvenjari. Áðrenn tað var Álvur Hansen høvuðsvenjari í 11 ár. Í juni 2013 varð føroyska kvinnulandsliðið styrkismett sum nummar 67 í heiminum.

HM 2015 - Føroyar spælt seg víðari í undankappingini

Í apríl 2013 luttók føroyska kvinnulandsliðið fyri fyrstu ferð til eina HM undankapping, ein "premliminary round", kappingin fór fram í Litava. Føroyar var í bólki B saman við Georgia, Litava og Montenegro. Føroyar vann tveir dystir og spældi ein dyst javnan. Liðið fekk 7 stig og vann klárt B bólkin. Tvey tey fremstu liðini komu víðari í hvørjum bólki, í B bólkinum vóru tað Føroyar við 7 stigum og Montenegro við 5 stigum, ið komu víðari. Hetta er fyrstu ferð nakrantíð, at eitt føroyskt landslið hevur spælt seg víðari í einari undankapping. Úrslitini í undankappingini vóru hesi: Føroyar - Montenegro 3-3, Heidi Sevdal gjørdi tvey mál og Íðunn Magnussen gjørdi eitt, dysturin varð leiktur 4. apríl. Hin 6. apríl spældi Føroyar móti Litava, Føroyar vann dystin 1-0, málið hjá Føroyum gjørdi Rannvá B. Andreassen. Hin 9. apríl spældu Føroyar móti Georgia. Føroyar vunnu dystin 2-1. Málini hjá Føroyum gjørdi Heidi Sevdal. Jón Pauli Olsen var venjari til hesa kapping, hjálparvenjari var Ingun Hansen.

Javnleikir á heimavølli
Hin 5. apríl 2014 skrivaði føroyska kvinnulandsliðið í fótbólti søgu, tá tær spældu javnt 1-1 móti Bosnia/Hersigovina á Tórsvølli. Hetta var fyrstu ferð tær fingu stig í einari HM-undankapping. Eyðvør Klakstein skroaði málið hjá Føroyum tá 78 minuttir vóru farnir.

Hin 10. apríl 2014 leiktu Føroyar móti Norðurírlandi á Tórsvølli. Úrslitið gjørdist 0-0. Eftir dystin lógu Føroyar á einum deildum 4. plássi í bólki 4 við tveimum stigum saman við Bosnia/Hersigovina og Norðurírlandi.

World Cup - Heimsmeistarakappingin
Føroysku kvinnurnar luttóku fyri fyrstu ferð í HM undankapping, sum varð í døgnum 4. - 9. apríl 2013. Føroyar komu í bólk saman við Georgia, Montenegro og vertunum Litava. Finalan varð í 2015.

*Javnleikir telja eisini dystir við sum eru avgjørdir við brotsparkskapping.

Venjarar og hjálparvenjarar

Venjarar

 1995–1996:  Páll Guðlaugsson
 2004–2011: Álvur Hansen
 2012: Rúni Nolsøe
 2013–2015: Jón Pauli Olsen
 2015-2018: Pætur Clementsen
 2019-2020: John Petersen
 seit 2021: Lene Terp

Hjálparvenjarar
Rúni Nolsøe
 1995: Álvur Hansen
 1995: Páll á Reynatúgvu
 2004–2005: Jón Harald Poulsen
 2005–2011: Jacob Thomsen
 2012: Jón Pauli Olsen
 2013: Ingun Hansen
 2013–2014:  Aleksandar Đorđević
 2016-:  Jan Laursen & John Petersen

Metleikarar

Leikarar sum hava spælt flest landsdystir

Kelda:

Leikarar við feitari skrift eru enn virknir leikarar, ið kunnu úttakast til landsliðið.

Topskjúttar

Tríggir leikarar hava skorað tvey mál, átta leikarar hava skorað eitt mál í part. Yngsti málskjyttin hjá Føroyum er Mona Breckman, sum var 17 ár og 2 mánaðir, tá hon skoraði fyrst málið í einum altjóða skrásettum landsdysti.

Hópurin
Hópurin ið varð úttikin til innleiðandi undankappingina til HM í fótbólti 2019.

Mál og dystir eru dagførdir 13. apríl 2017.

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

|-----
! colspan="9" bgcolor="#B0D3FB" align="left" |
|----- bgcolor="#DFEDFD"

Keldur

Fótbóltur í Føroyum
Fótbóltslandslið hjá Føroyum
Kvinnufótbóltur í Føroyum
Kvinnufótbóltslandslið í Evropa


Hjalti Bogason

Hjalti Bogason Støylen f. 12. juli 1995 í Havn er ein føroyskur sangari og tónleikari, sum gav sína fyrstu fløgu út bert 17 ára gamal. Fløgan eitur Jólini ljóma og er tikin upp í London á sumri 2012 í Angel Studio og kom út nakrar mánaðir seinni í Føroyum. Hjalti er sonur Boga Godtfred, journalist, og Ásu K. Isaksen, sjúkrarøktarfrøðing.

Lívsleið
Hjalti fór at syngja í Dreingjakórinum undir Brúnni, tá hann var 6 ára gamal. Tað vóru Brita á Váli og Eli Smith, sum vóru kórleiðarar. Tá hann gavst í Dreingjakórinum undir Brúnni, fór hann at syngja við kóri hjá Tórshavnar Musikkskúla undir leiðslu av Joannu Johansen. Á sumri 2011 tók Hjalti skeið í sangi á London Music School. Í juni 2021 tók Hjalti kandidatprógv í klassiskum gittarspæli á Det Kongelige Danske Musikkonservatorium í Keypmannahavn.

Útgávur

Fløgur
2012 - Jólini ljóma, øll løgini arrangeraði enski tónleikarin Simon Hale. Pápi Hjalta, Bogi Godtfred, hevur týtt allar sangirnar til føroyskt. Hjalti syngur allir sangirnir, tveir teirra saman við Maluni Hansen. Jákup Zachariassen hevur tikið sangin upp. Bretskir studiotónleikarar við klaverspælaranum Simon Hale á odda spæla ljóðførini undir upptøkunum í Angel studio, London.

Stakløg
2008 - Náttin ljós úr niðu trein (ikki útgivið á fløgu, men givið út á Youtube og til útvarpsrásir), Ólavur Jakobsen spælir guitar + arr., Bernharður Wilkinson spælir floytu, Malan Hansen syngur saman við Hjalta. Eyðfinn Jensen stóð fyri upptøkuni.

Keldur

Slóðir

Føðingar í 1990-árunum
Føroyskir mannligir sangarar


Jólini ljóma

Jólini ljóma er ein føroysk fløga, ein jólafløga, við útlendskum jólasangum, sum Hjalti Bogason syngur. Bogi Godtfred hevur umsett allar yrkingarnar til føroyskt. Allur tónleikurin er arrangeraður av Simon Hale. Malan Hansen syngur backing rødd á sangunum Klokkurnar kærleiksfult ringja og Náttin ljós úr niðu trein.

Sangir á fløguni
 Á Betlehems vegi - 2.50 min.
 Boð Gabriels - 3.57 min.
 Klokkurnar kærleiksfult ringja -  3.15 min.
 Reiðmenn tríggir - 3.42 min
 Í skógini eitt jólatræ - 3.12 min.
 Veðurbardi vetur - 3.58 min.
 Lágt á luftini sól stendur gylt - 3.47 min.
 Einglar hoyrast himli á - 5.59 min.
 Tá okkum barn er føtt - 3.26 min.
 Náttin ljós úr niðu trein - 3.32

Ljóðføri, tónleikarar vm.

Sett tónleikin út fyri orkestur: Simon Hale
Sangur: Hjalti Bogason og Malan Hansen
Orkesturleiðsla og klaver: Simon Hale
Gittarar: John Parricelli
Bassur: Steve McManus
Slagljóðføri: Keith Fairbairn
Trummur: Ralph Salmins
Violin: Julian Leaper
Bratch: Garfield Jackson
Cello: Tim Gill
Floytur, klarinett og saxofonir: Nick Moss
Prompet og horn: Mike Lovatt
Upptøkuleiðari: Steve Price, Angel Studios, London
Tøkningur: Jeremy Murphy, Angel Studios, London
Lagt til rættis, tikið upp og redigerað røddir: Jákup Zachariassen, Kris-Stuff Studio
Ljóðblandað: Steve Price, London
Mastrað: Dennis Blackham, Skye Mastering, Isle of Skye
Útgevarar: Ása K. Isaksen og Bogi Godtfred

Keldur

Føroyskar tónleikaútgávur


Mayafólkið

Mayafólkið í Miðamerika var framkomið fólk og skapaði eina hámentan, sum var frá um 300 f.Kr. til um 1500. Mayar vóru fyrstu fólk í Amerika, sum gjørdu eina framkomna myndskrift. Teir skrivaðu bøkur, gjørdar av viði, ella ristu skrifteknini á veggirnar í gravkømrum, á bygningar og á súlur. Eftirlit við skriftskipanini hevði ein virðingarverd skrivarastætt. Hon hevði sínar egnu verndargugdar, ímillum teirra var Itzamma, skapanargudurin og tann navnframi gudurin, sum fann upp skrivikynstrið, og apumenniskjagudurin. Mayar vóru góðir stjørnu- og støddfrøðingar og gjørdu tveir álmanakkar. Annar var nágreinur ársálmanakki, 365 dagar og roknaður eftir ringrás jarðarinna um sólina. Hin ("Lang Teljingar Kalendarin") var 260 dagar, var halgur álmanakki og nýttur at spáa um framtíðina og at skeppa undan ólukku. Bara prestar, lærdir upp í stjørnuspáfrøði, kundu lesa hann, og fólk komu til teirra at leita sær ráð, tá ið okkurt serligt var, til dømis tá ið kona skuldi eig, ella onkur skuldi giftast. Var børn føtt ein dag, sum var sagdur ikki at vera eydnisdagur, var bíða við skírnardegnum til okun hepnari dag.

Mayafólkið er kent fyri sítt skriftmál, sína list, arkitektur og ikki minst sína ótrúligu vitan um stjørnufrøði og støddfrøði. Mayaindiánararnir høvdu fleiri ymiskar kalendarar, men tann, sum hevur vakt slíka øsing ímillum fólk nú í 21. øld, er tann, sum er kallaður "Lang Teljingar Kalendarin". Í hesum kalendaraárinum eru 1.872.000 dagar – altso umleið 5.125 dagar í okkara rokning. Hetta "árið" nevndu mayararnir "Stóra Skiftið". Og hetta Stóra Skiftið, sum byrjaði 11. august 3114 f. Kr. endar tann 21. desember 2012.

Átrúnaður

Átrúnaðarlig hátíðarhald høvdu týðandi leiklut í tilveru mayafólksins. Í mongum býarríkjum stýrdu bæði aðalsmenn og prestar. Bygningssniðið á tempulpýramidunum, sum vóru týdningarmestu bygningar í býnum, var kanska gjørt eftir templunum í Teotihucan. Oddamenninir í ríkinum vórðu ofta jarðaðir í teimum. Í 1950-árunum var funnin ein steinkista (sarkofak) við steinloki í innsiglistemplinum í Palenque. Í kistuni lá beinagrindin av einum manni. Beinagrindin var vundin í líkverju av bummull og skrýdd við skartlutum av játusteini og perlumóður, tað bar boð um tign og týdning hansara, meðan hann livdi. Sum fólkið í Tetohuacan og mongum øðrum latínamerikonskum mentanum, tilbóðu mayar gátuføra jaguarin ella kattargudin. Hjá mayafólkinum ráddi hann í undirheiminum og veitti teimum dirvi, sum fóru í bardaga. Mayar høvdu eisini mangar aðrar gudar. Teir trúðu, at teir kundu blíðka gudarnar, offraðu teir mannablóð. Fólk skóru seg sjálv, lótu blóðið renna í eitt ílat og bóru gudunum sum offrað. Blóðtøka var hildin at reinsa. Stundum vórðu mong menniskju dripin og løgd tætt við líkið av einum mætum manni, sum varð jarðaður í eini tempulpýramidu, so at andar teirra kundu fylgja honum hinumegin.

Hygg eisini at

 Mayaríkið.

Uppruna amerikanarar


Mayaríkið

Mayaríkið var mong fræls býarríki í Miðmeksiko. Copán, Palenque og Tikal, seinni Chicén Itzá og Uxmal, vóru ímillum tey máttmestu. Tá ið Mayaríkið var mætast úr 4. øld upp í 9. øld, røkk tað av slættlendinum á Yucatánnesi í Meksiko til regnskógin í Péten í Guatemala. Mayamentanin breiddi seg fyrst til láglendið miðskeiðis í Meksiko og haðan norður á Yucatánnes. Har norðuri blómaði hon upp í 16. øld. Teir bygdu borgir og steintempul, sum líktust pýramidum. Mayaindiánar dugdu væl at velta, og neyðugt var, at bøndurnir samstarvaðu. Skilagott var arbeiðslag teirra, teir veltu mest mais, bønir og graskar á teimum smáu dyrkaðu teigunum. Hvør býur hevði sín egna valdsharra og andligan miðdepil, har fólkið dýrkaði gudarnar, og menniskju vórðu offrað. Valdsharrirnir í býríkjunum lógu ofta í bardaga sínaámillum, og kríggjaðust teir um at taka fólk til fanga, sum teir offraðu til gudarnar at blíðka teir. Úr triðju øld og til uml. 800 e.Kr., framdi mayafólkið eina ovurstóra byggiverkætlan og bygdi stórar býir við tempulpýramidum, leikvøllum, borgum og almennum bygningum. Uttan um býirnar búðu mangir bøndur. Teir ruddaðu skógin og dyrkaðu grønmeti, tubbak, mais og kakao, og høvdu kalkunir og dunnur, umframt at teir høvdu býflugur í holaðum viðarbulum. Fólkið í bygdunum livdi av tí, sum jørðin gav, og seldi býarfólkunum mat. Mest var etið mais, men tey ótu eisini chilli, bønur og kjøtmat.

Sí eisini

 Mayafólkið.

Fyrrverandi ríkir, statir, verndarríkir, hjálond og lond


Fruktir

Fruktir hava verið dyrkaðar í øldir, og nú á døgum verða fleiri mió. tons dyrkað um árið. Summar fruktir nevna vit misvísandi grønmeti, til dømis graskar og grønt pipar. Í báðum hesum fruktunum eru nógv fræ. Vit nevna ofta rabarbur frukt, hóast vit bara nýta leggin. Allar blómuplantur, frá lítla spógvagrasinum til stóra eikitræið, hava einaferð verið lítið fræ. Í frænum er føðsla til nýggju gróðrarplantuna. Fruktin er ílatið, har fræini liggja vard, til tey eru búgvin og kunnu verða spjadd við vindi ella dýrum. Bananir, appelsinir, melónir, tomatir og nøtir eru dømi um fruktir. Sólber, appelsinir og aðrar fruktir eru sunn føði, tí tær hava í sær nøgd av C-vitamin, ið er alneyðug fyri heilsuna. Nøt er ein turr frukt við hørðum fræskali og hevur eittans fræ. Eikifruktin akarn, bókafruktin aldin og heslifruktin heslinøt eru nøtir. Valnøt er av røttum steinfrukt og paranøt fræ. Steinfruktir eru sevjumiklar, ektaðar fruktir eins og ber. Men mótsett berum hava tær ikki mong fræ, men harðan stein, sum fræið liggur í. Kirsuber, blommur og kokusnøtir eru dømi um steinfruktir. Rossaber eru samansettar steinfruktir.

Tað, vit eta av súreplinum, er sjálvur blómubotnurin. Súrepli er tí óektað frukt. Frægoymslan er inni í holdinum og er full av fræum. Perur og tyrniber eru vaksin á sama hátt. Tey verða nevnd kjarnafruktir. Fruktir verða nevndar eftir tí partinum í blómuni, ið búnast til høvuðspartin í fruktini. Ein ektað frukt búnast av kvennpørtunum, men í einari óektaðari frukt eru aðrir partar í blómuni eisini, til dømis blómubotnurin.

Fruktir
Matur og drekka
Plantufrøði


Michelangelo

Michelangelo di Lodovico Buonarroti Simoni (6. mars 1475 – 18. februar 1564) var ein sera kringur og gávuríkur málari og myndhøggari. Hann varð føddur í Caprese á fjallinum La Verna í Italia. Standmynd hansara, Dávid, er eitt tað vakrasta listaverki úr endurreisnartíðini. Øll vóru hugtikin, so væl og veruliga standmyndin lýsti styrki og vakurleiki. Myndahøggarar í endurreisnartíðini royndu at endurskapa rómverskt snið í myndunum. Nýggja vitanin um mannakroppin fekk Michelangelo at gera standmyndir, har sjálvt minstu smámunir í vøddum og liðum vórðu endurgivnir. Summir listamenn skóru eisini sundur lík, so teir betur skiltu, hvussu mannakroppurin virkaði.

Myndir av standmyndum vm.

Listafólk
Italiarar
Myndahøggarar
Føðingar í 15. øld
Andlát í 16. øld


Sakaris Stórá

Sakaris Stórá  (28. juli 1986) úr Skopun er ein føroyskur filmsleikstjóri. Í desember 2012 vann hann tað allarfyrstu almennu føroysku filmsvirðislønina, sum var latin. Virðislønin eitur Geytin, uppkallað eftir einum manni, sum varð nevndur Geytin, hesin maðurin ferðaðist kring oyggjarnar við filmum, sum hann so vísti í ymiskum bygdum. Tað var langt áðrenn fólk fingu sjónvarp. Sakaris hevur nomið sær filmslistarliga útbúgving í Noregi. Fyrst gekk hann eitt ár á film- og videolinjuni á Agder Folkehøgskole uttanfyri Kristiansand, síðan helt hann fram í tvey ár á Nordland Kunst- og Filmfagskole í Lofoten. Endaligi fráfaringarfilmur hansara á seinna skúlanum var Passasjeren. Á sama skúla hevur Sakaris fyrr gjørt stuttfilmin Ikaros. Sakaris var dagligur leiðari hjá Klippfisk frá august 2009 til mars 2010. Á heysti og vetri 2012 starvaðist hann sum lærari hjá Føroya Fólkaháskúla. Í 2014 var filmur hansara Vetrarmorgun boðin við til altjóða filmstevnuna í Berlin, sum var hildin í døgunum 6. til 16. februar 2014. Filmurin Vetrarmorgun var tilnevndur tríggjar heiðurslønir, og hann vann eina av teimum, nevniliga virðisløn, sum ein altjóða dómaranevnd dømdi, og var tað í bólkinum fyri stuttfilmar, á enskum verður virðislønin nevnd: The Special Prize of the Generation 14plus International Jury. Virðislønin er 2.500 evrur, sum svarar til umleið 18.000 danskar krónur.

Filmar eftir Sakaris Stórá

Spælifilmar
 Dreymar við havið, 2017. Handrit: Marjun Syderbø Kjelnæs samstarvi við Sakaris Stórá, mál: føroyskt, longd: 1 tími og 20 minuttir. Sjónleikarar: Helena Heðinsdóttir, Juliett Nattestad.

Stuttfilmar
Passasjeren, 2009, longd: 9 minuttir
Ikaros, 2008, longd: 7 minuttir
Summarnátt, 2012, longd: 17 minuttir
Vetrarmorgun, 2013, longd: 19 minuttir

Virðislønir, tilnevningar, gávugóðs o.a.
2014 - Fekk Ársins miðlavirðisløn 2014 LGBT frá LGBT Føroyum
2014 - Vann virðislønina The Special Prize of the Generation 14plus International Jury á Berlinaluni 2014.
2014 - Vetrarmorgun var tilnevndur Teddy Award á Berlinaluni 2014.
2013 - Vetrarmorgun varð tilnevndur Geytan, vann tó ikki.
2013 - Hálvt ára starvsløn frá Mentanargrunni Landsins.
2012 - Geytin, filmsvirðisløn á 25.000 krónur, hann vann fyri stuttfilmin Summarnátt
2011 - Mentanarvirðisløn Landsins, Sakaris fekk serstøku virðislønina á 50.000 kr., sum hetta árið var givin til ungt listarfólk
2010 - Berlinale Talent Campus
2010 - Stuttfilmur Passasjeren hjá Sakaris vann heiðursløn á filmsfestivali í Reykjavík í bólkinum Besti stuttfilmur hjá einum nýggjum leikstjóra Á filmsstevnuni RIFF vóru 140 filmar úr 29 londum sýndir.

Keldur

Filmsleikstjórar úr Føroyum
Sakaris Stórá
Føðingar í 1986
Skopuningar


Útbúgving

Orðið útbúgving verður vanliga nýtt um at fáa sær kunnleika í ávísum yrki og at gerast dugnaligur til ávíst lønt arbeiði. Handilsskúlarnir og teknisku skúlarnir taka sær av vinnulívsútbúgving, t.e. handils-, skrivstovu- og tøkniligari útbúgving. Flestar vinnulívsútbúgvingar skifta millum virkisstarvslæru og frálæru í skúla. Útbúgvingartíðin er vanliga 3-4 ár. Sjóvinnuútbúgvingar fáast í sjómansskúla og fiskivinnuskúla, og maskinútbúgvingar í maskinskúla. Eftir 10. flokk halda mong ung fram á 3-ára studentaskúla ella á 2-ára HF-skeiði. HF er "hægri fyrireiking". Studentar ella HF-næmingar fara ofta á Fróðskaparsetrið ella annan hægri lærustovn at lesa meiri. Lesturin varir vanliga 3-7 ár og endar við próvtøku.

Í 1979 fekk Landsstýrið um hendi at umsita øll føroysk undirvísingarmál, og løgtingslóg um fólkaskúlan kom í gildi 1. august 1979. Lógin sigur m.a., at øll børn í undirvísingarskyldugum eiga ókeypis frálæru í fólkaskúlanum. Foreldrini síggja til, at børn í skúlaaldri fáa frálæru. Frálæra fæst í fólkaskúlanum ella á frískúla. Børn, sum eru skrivað inn í skúla, hava skúlaskyldu, t.e., tey skulu koma í skúlan og fylgja frálæruni. Tey skulu sýna sømiligan atburð og gera skúlasetningin. Skúlin skal geva næmingunum møguleika at ogna sær kunnleika, fimi, arbeiðshættir og málbering, at stuðla teimum seinni í lívinum.

Útbúgving


Veður

Veður er, hvussu veðurlagið er stutta tíð. Veðurlag er vanliga veðrið á víðum øki, alt eftir árstíðunum. Um okkara leiðir broytist veðrið mangan brádliga. Góðan sólardag kann hann brádliga loysa avfallið, ella myrk skýggj taka seg upp á luftina, og hann brennur á við illveðri. Stutt eftir kann vera ein skái ella stilli. Men í hitalondum er støðuveður í nógvar mánaðir. Har eru turrtíð og regntíð, men altíð heitt. Sólin ger veður um allan heim. Sólarhitin ger vind og ger vætu til guvu, sum verður skýggj og síðan avfall. Sólargeislarnir stava steyrrættir niður á miðkring, og tí verða geislarnir á hvørjum ferkilometri fleiri enn norðari og sunnari á jarðarknøttinum. Tí er heitast um miðkring. Sólarhitin er so nógvur, at uppi yvir oyðimørkini Sahara legst hitatám úr vatni, ið guvar burtur.

Veðurfrøði


Veðurfrøði

Veðurfrøðingar eru vísindafólk, sum granska veðrið og "spáa", hvussu ið veðrið verður. Teir kanna vind, hita, skýggj og lufttrýst. Veðurmátingar verða tíðum goymdar at samanbera við í komandi tíðum. Fylgisveinar, ið ganga í rúmdini, taka myndir av jørðini, og hesar myndir hjálpa veðurfrøðingum í arbeiðinum at seta saman veðurforsøgn komandi fimm dagarnar. Men hóast nógva vitan og framkomna tøkini, so er veðrið náttúrumáttur, sum menniskjan einki ræði á. Veðurstøðir víða hvar í heiminum samstarva  um veðurmátingar av skipum, úr flogførum og ómannaðum veðurstøðum á landi. Ómannað veðurstøð er átøk rimakassa á fýra høgum stuðlum. Nógvar ferðir um samdøgrið senda veðurstøðir ballónir við mátitólum og sendarum upp í loft at gera mátingar í luftini. Rúmdarfylgisveinar senda myndir niður á jørðina, og tær sýna skýggj, hátrýst, o.a.

Veðurmátingar

Veðurstøðir í øllum londum samstarva sínaámillum um veðurkanningar og um mátingar úr fylgisveinum og ymiskum mátistøðum. Serútbúnar teldur spáa um veðrið og tekna veðurkort við veðurforsøgn fimm dagar fram. Forsøgn og veðurkort veða latin flogførum, skipum, dagbløðum, sjónvarps- og útvarpsstøðum. Veðurkort sigur, hvussu veðrið verður á víðum øki. Veðurkortið sýnir lufttrýst, hita- og kuldabrýr. Javntrýstlinjur ganga gjøgnum støð við sama lufttrýsti. Er stutt ímillum linjurnar, bendir alt á, at nógvur vindur er har á leið. Millumtjóða mátieindin fyri lufttrýst er hektopascal, sum hevur súmbolið hPa. Miðal lufttrýstið á jørðini er 1013 hPa. Gamla mátieindin millibar er tann sama sum hektopascal.

 Heliometur (sólarmátari): Sólarmátarin vísir sera snildisliga, nær sólin hevur skinið. Hann hevur stóra glaskúlu, ið er sum sterkt brenniglas og miðsavnar sólargeislarnar. Sólargeislarnir brenna merki á mátipapp. Brennimerki á timabýttum pappí vísir, nær sólin hevur skinið.
 Pluviometur (regnmátari): Tá ið skýggini hækka og kólna, verður tað avfall. Regnmátarin mátar, hvussu nógv avfall (kavi og regn) er niðurkomið. Regnið rennur í trekt niður í málistrokkar, merktir við málistrikum. Avfallsmongdin verður málað hvønn dag.
 Anemometur (vindmátari): Tá ið sólin heitar luftina, spjaðist hon og rúmkast, og so verður vindur. Veðurfrøðingar máta vindmegi við vindmátarum. Av vindferðini, mátað í metrum um sekundið, sæst, hvussu skjótt annað verður nærkast. Veingir, álíkir hálvkúlu, snarast í vindinum, og vindmegin sæst á merktum stiga.
 Barometur (lufttrýstmátari): Lufttrýstmátari er veðurglas, sum er bundið í skrivitól. Við millumbilum mátar hann lufttrýstið. Í flestum húsum sæst lufttrýstið á veðurglasinum. Er lufttrýstið høgt, verður ofta líggjandi góðveður. Lágt lufttrýst hevur vind og regn við sær. Lufttrýstmátarin teknar strikumynd á pappír. Pappírið goymist.

Veðurfrøði


Luciadagur

Luciadagur er 13. desember. Lucia er eitt italskt verndarhalgimenni, sum leið martýrdeyðan. Halgidagur hennara er 13. desember, sum í julianska kalendaranum var ársins styttsti dagur. Lucia hevur sín uppruna í latínska "lux", sum merkir ljós. Siðurin við Luciagongum stavar frá 1928, tá eitt svenskt blað kjósaði ársins Luciu Stockhólm. Í dag hevur hvør einasti býur í Svøríki sína egnu Luciu, og allar Luciaurnar luttaka í kapping um at verða ársins Lucia Svøríki. Í Svøríki hava tey tó hátíðarhildið Lucianáttina, ella Lussenatten, sum hon kallast, síðani 16-1700-talinum. Í Føroyum verður Lucia fagnað við gongum á skúlum, røktarheimum, í kirkjum og barnagørðum.

Merkisdagar


Hebreararbrævið

Hebrearabrævið er einasta brævið í N.T., ið slættis ikki hevur upplýsingar um høvundin. Í sambandi við kanónavmarkingarnar, so var Hebrearabrævið leingi uppi í teimum brøvunum, ið nógv varð kjakast um, júst tí at menn vístu ikki, hvør høvundur hevði skrivað tað. So við og við vann tann hugsan tó fram, sum kirkjan eystan fyri leingi hevði hildið, at Paulus var maðurin, ið skrivað hevði Hebrearabrævið. Mangur hevur tó ivast um hetta. Hóast líkskapur er ímillum Paulusar brøv og Hebrearabrævið, so tykist tó munur at vera. Víst verður tá til, at Paulus ongantíð kom fram sum hin ónevndi, og at mál og stílur líkjast frá Hebrearabrævinum, eisini at í frálæru hansara skorta fleiri av teimum táttum, ið eru í Hebrearabrævinum o.a. Er tað tá ikki Paulus, ið skrivað hevur Hebrearabrævið, hvør man tá hava skrivað? Longu í fornkirkjuni talaðu menn um, at Barnabas var høvundurin. Hann var hjálparmaður Paulusar og kunnigur í hugsan og læru Paulusar, og okkurt man vera í Hebrearabrævinum eftir Paulus. Her hevur Barnabas kanska verið millumgongurnaður. Og so var hann levitur, og man hava havt stóran áhuga fyri offurtænastuni í G.T., sum Hebrearabrævið ber vitnisburð um. Umframt hevði hann náðigávuna at áminna, sum nógv er virksom í Hebrearabrævinum.

Men aðrar hugsanir eru eisini. Martin Luther helt til dømis, at Ápollus hevði skrivað Hebrearabrævið. Ápollus hevði eisini góðan kunnleika um Paulus. Í Áps. 18,24 verður hann nevndur sum a) jødi, b) úr Aleksandria, har Septuaginta varð til (og tað er júst Septuaginta, ið tikið verður burtur úr í Hebrearabrævinum) og c) hollan kunnleika viðvíkjandi skriftunum. Alt hetta hóskar væl um høvundin, sum skrivað hevur Hebrearabrævið. Hann má hava verið jødi og væl kendur við Septuaginta og eisini havt kunnleika um og innlit í G.T.. Eisini aðrir av hjálparmonnum Paulusar hava verið skotnir upp sum høvundar: Lukas, Silas, Akvila og Priskilla o.s.fr. Vit kunnu neyvan koma longri enn til tað úrslit, a) at Paulus sjálvur hevur skrivað Hebrearabrævið, men b) helst vorðið skrivað í einum Paulusarfylgi. Eru vit ikki nøgd við hetta tunnliga úrslit, kunnu vit ugga okkum við, at Origenes, kirkjufaðir, í 3. øld eftir gjølliga kanning varð noyddur at viðganga: "Hvør ið skrivað hevur Hebreararbrævið - tað veit bara Gud" .

Hebrearabrævið má verða vorðið til fyri ár 96, tí tá verður tikið upp eftir tí í 1. Klæmintsbrævi. Summi halda, at tað kanska er skrivað fyri ár 70, tá ið Jerúsalem varð oyddur, og templið lagt í oyði. Tað tykist, at templið enn var brúkt, tá ið brævíð varð skrivað (samb. 8,4; 9,8-9.25; 10,1-3; 13,10). Tað er tó eisini møguligt, at rithøvundurin ber fram próvgrundir sínar eftir, hvussu tempultænastan í G.T. er lýst, og hevur hann ikki fyrilit fyri støðuni, sum hon er í løtuni. Óivað er brævið skrivað onkuntíð í SO-árunurn.

Tað er støðan hjá hebreum, ið er tann veruliga atvoldin til, at brævið varð skrivað. Vit fáa at vita, at tey hava tikið við trúgv, eftir at evangeliið í fyrstuni varð boðað, og at tey hava fingið fastan andligan grundvøll at standa á, eisini at tey vóru fús at tola líðingar fyri gleðiboðskapin. Mangt bendir tó á, at tey vóru um at falla í fátt.

Kelda

Kristindómur


Siðafrøði

Siðafrøði fæst við spurningar um virði, um rætt og skeivt, gott og ilt, um ábyrgd og skyldur. Etikkur er grikska orðið og moralur latínska orðið fyri tí, vit á føroyskum kalla siðafrøði ella siðalæra, og sum í stuttum kann sigast at merkja: hjálp til at velja røttu atferðina. Áleikandi menniskjuligir meginspurningar verða viðgjørdir í hugtakinum siðafrøði, kanska betur kent undir fremmandaorðunum etikkur og moralur. Summastaðni verður skynað ímillum etikk og moral, so at etikkur merkir tað ástøðiliga grundarlagið, og moralur sipar til gerðir, men í roynd og veru er eingin munur. Í dagligari talu kunnu vit um ymisk evni siga: "Tað vil eg ikki". "Soleiðis haldi eg bara". Ella "Hjá mær er tað soleiðis". Tað kann vera ein gjøgnumhugsað støðulakan, sum vit sjálvandi ikki hava stundir at greina út í æsir í vanligum samrøðum. Men tað kann eisini vera ein fordómur (ein dómur, tú hevur felt frammanundan, tú hevur ikki kannað evnið ella tikið støðu til tað), og tá er siðafrøðin eitt amboð at fara aftur um fordómarnar og greina og grundgeva fyri tí, vit halda og vilja. Ætlanin við tí at siga, at siðfrøði er hjálp til at velja røttu atferðina, er at vísa á, at í siðfrøði eru allir spurningar ósvaraðir spurningar, og allar loysnir fyribilsloysnir. Orðið hjálp skal vísa á, at annað er enn tað, vit taka úr okkara egnu hugaheimi og úr okkara egnu vitsku og vitan, sum eigur at vera tikið við, tá ið eitt mál verður viðgjørt.

Siðafrøði


Outlet-miðstøð

Ein outlet-miðstøð er ein røð av handlum, har man selir vørur av ymsum slag og merkjum, sum eru útgingin og ikki verða framleidd meira. Hesar vørur verða seldar við stórum avsláttri og fáast best í sonevndum outlet-handlum, meðan tær ikki fáast í vanligu handlunum.

Fyritøkur


Grindadráp

Grindadráp í Føroyum hava óivað verið løgfest líka frá fyrstantíð. Øll mannagongdin í eini grind hevur enn á døgum støði í hinum gomlu norsku landslógunum, serliga hini Eldru Gulatingslógini, seinni Yngru Gulatingslógini, til Landslóg Magnusar Hákunarsonar Lógbøtara tók yvir í 1271. Longu tá hava eftir øllum at døma verið føroyskar serlógir fyri landbúnaðarviðurskifti, og tað sæst aftur í hini føroysku serlógini Seyðabrævinum frá 1298, ið eitt nú eisini snýr seg um hvalaveiði. Seinni kom Norska Lóg Kristjans fjórða í 1604, síðan Norska Lóg Kristjans fimta í 1688. Hesar lógir vóru í gildi til 1832, tá ið grindakunngerðin gjørdist føroysk serlóg. Serlógin er síðan endurskoðað og lagað til samfelagsmenningina í árunum 1857, 1872, 1909, 1940, 1955, 1986, 1993, 1995, 1998 og 2013. Allar lógir og kunngerðir eru savnaðar í einum bóklingi frá ár 2000: "Hvalir og grind. Hvat sigur lógin? Eitt kunngerðar- og lógarsavn". Í útgrevstrum úr víkingaøld eru grindaleivdir funnin, og prógvar hetta, at norðbúgvar hava dripið grind, síðan teir komu higar og settu búgv um ár 800. Dentur skal verða lagdur á, at føroyingar enn á døgum ikki drepa grind til vinnulig endamál. Øll kunnu fara í  grind, óansæð hvør borgarliga vinna teirra enn er. Tó krevur grindalógin frá 2013 í §18, at tann ið avlívar hval, skal hava: sitat: luttikið á skeiði, har hann fær kunning og upplæring um grindareiðskap, drápsháttin, deyðseyðkenni og lóggávuna um hvalaveiðu.

Føroyingar fara í grind við tí føroyska árabátinum ella maskinbátinum, sum teir vanliga fara til útróður við. Eisini er vert at hava í huga, at grind í øllum grindaumdømum síðan fyrst í 19. øld verður býtt javnt eftir, hvussu stór húskini eru. Heldur ikki verður grindin viðgjørd á virki við handilsligum endamáli, men alt verður hagreitt heima við hús, annaðhvørt nýtt beinleiðis í sjálvum húsarhaldinum ella lakasaltað til døgurðamat hjá langfaraskipum.

Eingin árlig kvotuveiða er, heldur eingin avmarking, hvussu nógv grind skal verða dripin, men tá ið sýslumaðurin heldur, at nóg nógv grind er dripin eina ávísa tíð eitt ávíst stað, ber tað til at seta forboð fyri at drepa grind í einum grindaumdømi. Men tað ber eisini til at bjóða øðrum grindaumdømum grindina, har longur er ímillum grindirnar, og teimum tí trýtur grind. Hesi grindaumdømi skulu tá gjalda tær útreiðslur, sum standast av drápinum, til dømis at rudda upp eftir drápið. Tey góðu grindaárini er vanligt at seta forboð fyri at drepa grind í einum grindaumdømi. Í góðum grindaárum kann forboð setast fyri at drepa grind í upp móti helminginum av grindaumdømunum frá 14 døgum upp í eitt hálvt ár.

Grindahvalur hevur allar tíðir verið virðismikið tilfeingi til matna hjá føroyingum, umframt til ljós og hita og annað mangt fyrr í tíðini Døglingalýsi var eisini nýtt til útvortis viðgerð av t.d. forkølilsi og øðrum sjúkum. Í trongum tíðum hevur hvalur verið bjargingin hjá mongum húsarhaldi. Tað hevur verið umráðandi at fáa hetta tilfeingið til høldar.

Góðkendar hvalvágir
Tað eru 24 hvalvágir, ið eru góðkendar til grindadráp í Føroyum sambært § 13 í Kunngerð um grind:

	Norðoyar:
 a)	Klaksvík, á sandinum niðan fyri Víkarnar, og Borðoyarvík, fyribils góðkend hvalvág.
 	b)	Viðvík, á sandinum.
	c)	Hvannasund
	Eysturoy:
 a)	Fuglafjørður, á sandinum.
 	b)	Funningsfjørður, inni í ósanum.
	c)	Syðrugøta.
	d)	Norðragøta, á vestara arminum niðan fyri kirkjugarðin og á sandinum norðanfyri.
	e)	Norðskála, í Møðstøðukrókinum ímillum Stórá og Garðsenda og undir kirkjuni.
	f)	Skálafjørður, fyribils góðkend hvalvág
	Streymoy:
	a)	Tórshavn, Sandagerð.
	b)	Leynar, á sandinum.
 	c)	Vestmanna, á Fitjasandinum.
	d)	Hvalvík, um Oyrarnar nærri Streymneslandinum.
 	e)	Tjørnuvík, á sandinum.
 f)	Kollafjørður, fyribils góðkend hvalvág
	Vágoy:
	a)	Miðvágur, á sandinum.
	b)	Bøur, á sandinum.
	c)	Sandavágur, á sandinum.
Sandoy:
 a)	Sandur, á sandinum.
	b)	Húsavík, á sandinum.
	Suðuroy:
	a)	Øravík, á sandinum.
	b)	Trongisvágur, á sandinum.
	c)	Hvalba, Lítlabergssandur, í Nesi og Hvalbiarsandur.
	d)	Vágur
	e)	Fámjin

Djóravernd

Veiði- og drápshátturin hevur lagað seg eftir teimum verandi umstøðunum fyri at fáa sum mest burturúr, men tað var eisini hugsað um, at alt skuldi ganga skjótt og ruddiliga fyri seg ella við øðrum orðum, at hugsað varð um dýravernd. Tað eru stórar broytingar farnar fram viðvíkjandi grindadrápi. Hesar broytingar kunnu best verða lýstar við ásetingunum í lógini um vernd av dýrum: Um viðferð, § 1, her undir um flutning, § 17, og um avlíving av dýrum, § 8.

Keldur

Mentan í Føroyum
Búskapur Føroya
Føroya søga
Grindadráp


Sinterklaas

Sinterklaas [sɪntər'klaːs] (ella meira formelt Sint Nicolaas ella Sint Nikolaas; Saint Nicolas á fronskum; Sankt Nikolaus á týskum) er ein siðsøguligur (traditionellur) vetrarferiufigurur, ið enn verður hátíðarhildin í Niðurlondum (Hálandi) og Belgia, og eisini í franska Flandern og Artois. Hann er eisini vælkendur í teim fyrrverandi hálendsku hjálondunum, eitt nú Aruba, Surinam, Curaçao, Bonaire og Indonesia. Hann er høvuðsupphavskeldan til norðuramerikanska jólamannin Santa Claus, og harvið eisini til føroyska jólamannin vit kenna í dag.

Hóast hann vanliga verður nevndur Sinterklaas (Santa Niklas ella Santa Klávus), er hann eisini kendur sum De Goedheiligman (Tann góði heilagmaðurin), Sint Nicolaas [sɪnt 'nikolaːs] (Sankta Niklas) ella bara sum De Sint (Halgimennið).

Hann verður hátíðarhildin niklasarmessuaftan (5. desember) í Niðurlondum (Hálandi) ella niklasarmessumorgun (6. desember) í Belgia og Norðurfrankaríki. Upprunaliga varð hátíðarhaldið hildið fyri sjálvan navnadagin hjá Sankta Niklasi – ið er verndarhalgimenni hjá m.ø. børnum, sjómonnum, og býnum Amsterdam. At hetta er ein rómversk-katólsk hátíð sæst av landafrøðiligu útbreiðsluni av hesum hátíðarhaldi, og á biskupsheitinum hjá Sint Nicholas.

Nærskyldir figurar eru eisini kendir í týskmælta partinum av Europa og økjum, ið søguliga hava verið fyri týskari ávirkan, íroknað Sveis (Samichlaus), Týskland og Eysturríki (Sankt Nikolaus); økið Suðurtyrol í Italia; Nord-Pas de Calais, Alsace og Lorraine í Frankaríki – eins og í Luksemburg (De Kleeschen), pørtum av Miðeuropa og á Balkan.

Søga

Fyri-kristna Europa

Ymsar  líkheitir eru drignar fram millum halgisøguna um Sinterklaas og Óðin, høvuðsgudin hjá teim heidnu germansku fólkunum í Norður- og Vestureuropa áðrenn kristnanina. Av tí at summir tættir í sinterklaas-hátíðarhaldinum onki hava við kristindómin at gera, eru áskoðanir frammi um, at hesi eru av heidnum uppruna og stava frá økjum, har germansk fólk vórðu kristnað, men tó varðveittu tættir av teirra upprunaligu siðvenju, ið nú yvirliva í nýmótans myndan av Sinterklaas. Ikki-kristnir tættir í Sinterklaas, ið kunnu  vera av heidnum uppruna:

• Sinterklaas ríðir á húsatekjunum á sínum hvíta hesti, ið hevur ymisk nøvn; Óðin ríður á luftini á sínum gráa hesti Sleipni
• Sinterklaas ber stav og hevur skálkaligar hjálparar við svørtum andlitum; Óðin hevur spjót og svartar ravnar sum eyðkenni.

Miðøldin

Upprunaliga var sinterklaas-hátíðin hildin navnadagin 6. desember, nevndur niklasarmessa, til minnis um Santa Nikolaus frá Myra (270-242), verndarhalgimenni hjá børnum. Sankta Niklas var ein grikskur biskupur í Myra í Lykia í núverandi Turkalandi. Í 1087 vórðu leivdirnar av honum loyniliga fluttar til Bari í Landsynningsitalia; av hesum er hann eisini kendur sum Nikolaos av Bari. Bari gjørdist seinni partur av spanska Kongsdømi Napoli, tí hann varð hertikin av Alfonso V av Aragon í 1442. Býurin gjørdist soleiðis partur av Kongsdøminum Aragon og seinni av Spania, fram til 18’du øld. Av tí at leivdirnar av Sankta Niklas vóru í Bari (ið sostatt tá var ein spanskur býur), vil siðsøgan (traditiónin) vera við, at Sankta Niklas er úr Spania, og hevur ein svartan knekt (hjálpara) avmyndaður sum ein Morisco (móriskur trúarskiftingur). Sankta Niklas er vælkendur í spania sum verndarhalgimenni hjá sjómonnum, helst tí er tað, at Sankta Niklas kemur úr Spania til Niðurlond í einum dampskipi. Sankta Niklas gjørdist víðagitin um alt Europa. Tann vesturrómverska katólska kirkjan gjørdi navnadag hansara til ein kirkjuligan halgidag. Í Norðurfrankaríki gjørdist hann verndarhalgimenni hjá skúlabørnum, ið tá í mestan mun gingu í kirkjuskúlar. Tann fólksliga hátíðin kyknaði eisini upp í miðøldini. Í fyrstuni valdu næmingarnir ein ið skuldi vera ”biskupur” á niklasarmessu, ið skuldi ráða fram til 28. desember (Innocents Day – Barnadagin). Stundum spældu tey hendingar frá lívi biskupsins og tá hátíðarhaldið kom út á gøturnar, gjørdist tað so við og við lívligari.

Sinterklaas fær hjálp frá nógvum skálkaligum hjálparum við svørtum andlitum og íklæddir litrík mórisk klæðir. Hesir hjálparar verða róptir ’Zwarte Pieten’ (svartir piddar). Í miðøldini var Zwarte Piet eitt heiti fyri ’tað ónda’. Hóast figururin Svarti Piddi seinni fekk álagdan rasurelateraðar eginleikar, so var upprunin  ein óndur figurur. Gott og ónt spæla ein týdningarmiklan leiklut í hátíðarhaldinum á niklasarmessu; tað góða verður lønt við góðum, tað ónda verður revsað. Harav tvíleikin har sami halgi maður er bæði eitt halgimenni og ein kátur devul.

Niklasarmessuhátíðin var bæði eitt høvi til at hjálpa teim fátæku, við at koyra pengar í skógvar teirra (ið seinni bleiv til at koyra gávur í skógvar hjá børnum) og hinvegin ein ótálmað fest, lík karnivali, har fólk fór í kostumur (leikbúnar) og kollveltu gerandisdagin og drukku seg full.

16’da og 17’da øld

Eftir at teir 17 hálendsku landslutirnir høvdu gjørt uppreistur móti Spanska heimsveldinum (Imperiinum), avgjørdu calvinistiskir valdsharrar og prestar at banna hátíðarhaldinum av halgimenninum Niklasi. Lýðveldið av Sameindu Landslutunum bleiv offisielt eitt protestantiskt land eftir reformatiónina, og tess stjórnir bannaðu almennum hátíðum. Suðurøkið var tó verandi katólskt, og fólkið har suðri, saman við katólskum studentum í Amsterdam mótmæltu. Stjórnin bakkaði og loyvdi hátíðarhaldinum treytað av at tað varð hildið innanfyri familjuna.

19’da øld

Í 19’du øld kom Sinterklaas aftur í ljósmála, hesaferð sum eitt meira verðsligt (sekulert) halgimenni. Tann nýmótans siðvenjan við Sinterklaashaldinum sum ein barnafest varð væl og virðiliga staðfest við myndprýddu barnabókini Sint Nicolaas en zijn knecht (Sankta Niklas og hjálpari hansara), skrivað í 1850 av læraranum Jan Schenkman (1806–1863). Summi siga at hann var tann ið kom við myndini av hvussu Sinterklaas leggur gávur við kaminuna, og ríður yvir húsatekjum á gráum hesti, og  hvussu hann kemur úr Spania við dampskipi, helst tí at hann søguliga eisini er høvuðs verndarhalgimenni hjá sjómonnum. Schenkman kom eisini við sanginum Zie ginds komt de stoomboot ("Hygg har yviri kemur dampskipið"), ið enn er vælumtóktur í Niðurlondum. Ein líknandi siður hevur tikið seg upp í Føroyum har jólamenn nú koma til landið við føroyskari slupp.

Í Schenkman’sa útgávu vórðu miðaldar argaligu devlarnir, ið seinni broyttust til eysturlendskar ella móriskar hjálparar, fyrstu ferð avmyndaðir sum ein svartur afrikanari róptur Zwarte Piet (Svarti Piddi). Hann er ein nekaradrongur ið fylgist við Sinterklaas og hjálpir honum á ferðini (helst íkomið av hálendsku royndunum sum hjálandaveldi, ella av mórisku hertøkuna av katólska høvuðslandinum Spania). Upprunaliga hevði Sinterklaas bara ein hjálpara, ið varð nevdur fleiri ymisk nøvn. ”Piet(er)” navnið ið nú verður nýtt, kann sporast aftur til eina bók frá 1891.

Seinni veraldarbardagi

Undir krígnum tá Niðurlond vóru hersett av  týskarum, kom Sinterklaas ikki bert fyri at ugga børnini, men tey vaksnu við.  Nógvir av siðbundnu Sinterklaas rímunum skrivaðar í hesum tíðarskeiði, snúðu seg um samtíðar hendingar. T.d. bleiv bretska flogvápnið RAF ofta lovprísað, og givið leiklutin sum Sinterklaas ið kastaði gávur niður yvir Niðurlond, men bumbur (revsing) niður yvir Týskland.

Upprunaliga hevði Sinterklaas bara fylgi av einum (onkuntíð tveimum) Zwarte Pieten, men beint eftir frígeringina av Niðurlondum, skipaðu kanadiskir hermenn fyri eini Sinterklaasfest við nógvum Zwarte Pieten, og síðan hevur hetta verið siðvenjan, har hvør Pieti vanliga hevur sína seruppgávu.

20’da og 21’da øld

Sinterklaas (Sankta Niklas) verður hvørt ár hátíðarhildin í Niðurlondum á Niklasarmessu 5 og 6 desember, m.a. við skrúðgongu har Sinterklaas (hálendski
Koma Sinterklaas’ar til ymsu býirnar er vorðin ein stórhending og verður send í almenna sjónvarpinum. Nógv fólk lata seg í sum Zwarte Pieten í ymsum býum kring Niðurlond. Vanliga verða andlit teirra litaði svørt, tí Zwarte Piet er ein spanskur (móriskur) hjálpari hjá Sinterklaas (hóast summi fólk siga at Zwarte Piet upprunaliga var ein trælur ið Sinterklaas leyskeypti, og sum tøkk fyri tað, var hann verandi hjá Sinterklaas sum hansara hjálpari). Í dag verður forkláringin uppá svarta andlitið stundum meira politiskt korrekt søgd at vera ”frá svartari sót”, tí Piddi noyðist at klúgva gjøgnum skorsteinin fyri at lata gávurnar.

Í Niðurlondum gjørdist Niklasmessuaftan 5 desember, meginhøvið til at geva gávur í jólatíðini. Kvøldið verður kallað Sinterklaasavond ella Pakjesavond. Hálensk og belgisk børn seta vanliga ein skógv framman fyri kaminuna frá tí at Sinterklaas kemur til niðurlondini, vanliga í triðju viku í november. Tey singja Sinterklaassangir og fara síðan í song. Vanliga verður ein gularót og/ella hoyggj, eitt súrepli o.l. løgd í skógvin, sum gáva til hestin hjá Sinterklaas. Næsta morgun er gularótin vekk og børnini finna góðgæti ella smáar gávur í sínum skógvi. Børnini koyra eisini tekningar tið tey hava gjørt til Sinterklaas í skógvin. Í húsum har ongin kamina og eldstaður er, verður skógvur settur við bakdyrnar; forkláringin er at Sinterklaas hevur ein lykil ið passar í øll lyklarhol. Um kvøldi 5. desember ”pakjesavond” (pakkaaftan) koma størstu gávupakkarnir, ella man finnur ein lepa ið greiður frá hvar í húsinum Zwarte Piet hevur krógvað gávurnar í einum hessian sekki. Hjá summum familjum er tað ein granni ið bankar á dyrnar og letur sekkin standa uttanfyri til børnini at finna. Tá gávurnar eru funnar, verða tær lagdar í stovuna, sum vanligt er við jólagávum eisini. 6. desember fer Sinterklaas avstað aftur uttan nakað hóvasták, og festin er liðug.

Í Belgia mugu børnini bíða til um morgunin 6 desember at fáa gávurnar, og her er Sinterklaas mett sum ein barnafest nærum burturav, ið tekur plássið hjá jólunum til gávugeving til børnini, so leingi tey búgva heima. Eisini er vanligt, at tá børn skulu avleggja suttuna, so verður suttan koyrd í skógvin, til Sinterklaas at goyma, og so er suttan skift út við sjokolátu næsta morgun.

Í Hálandi er tað tó ikki óvanligt at geva (smáar) gávur til vaksin eisini, á sama hátt sum til børnini; oftast fylgir tó ein yrking við í gávuni til tey vaksnu. Hetta verður rópt eitt ’surprise’. Yrkingin skal helst bera uppá rím, og kann begynna soleiðis:

"Sinterklaas zat te denken,
wat hij nou Wolfmann zou schenken"

á føroyskum:

"Sinterklaas mundi teinkja
hvat hann Wolfmanni kundi skeinkja".

Tá børnini gerast gomul nokk til at finna útav ”loyndarmálinum við Sinterklaas” (hann finst ikki í veruleikanum), skifta summar familjur til jólaaftan ella jóladag til gávugeving

Útsjónd

Sinterklaas
Sinterklaas er ein eldri, hábærsligur og álvarsamur maður, hvíthærdur við síðum skeggi. Hann er ílatin síðan reyðan kappa ella messuakul uttaná siðbundnari hvítari messustúku og viðhvørt reyðari skikkju, íklæðir seg reyða biskupshúgvu og ber gyltan bispastav, ein langan siðbundnan fjallstav við skrýddum krúllutum knappi, í hendi og ber eisini ring við rubinreyðum steini. Hann ber eisini ta stóru Sankta Niklas bókina ið sigur frá hvussu hvørt einstakt barn hevur háttað (skikkað) sær í árinum sum fór. Vanliga ríður hann á gráum hesti.

Zwarte Piet

Ein  Zwarte Piet (Svarti Piddi, fleirtal Zwarte Pieten) er ein tænari hjá Sinterklaas, vanliga ein unglingi við svørtum andliti og svørtum krúllutum hári, ílatin sum ein ørindadrongur frá 17’du øld, í litríkum búna, ofta við blondukraga, og ílatin fjøðurskrýdda húgvu.
Sinterklaas og hansara Svarti Piddi bera vanliga ein sekk ið inniheldur góðgæti fyri skikkilig børn og ein ’roe’, ein skorsteinskust gjørdan av pílagreinum, ið verður brúktur at fleingja óskikkilig børn við. Summir eldri Sinterklaassangir siga frá óskikkiligum børnum ið vórðu koyrd í sekkin og tikin við aftur til Spania. Svørtu Piddarnir tveita góðgæti runt, ein siðvenja ið ætlandi stavar frá søguni um Sankta Niklas ið bjargaði trimum gentum frá skøkjulevnaði við at tveita gullmyntir ígjøgnum vindeygað hjá teimum um náttina, fyri at gjalda skuld pápa teirra.

Ymsar frágreiðingar eru um upprunan til hesar hjálparir. Elsta frágreiðingin er at hjálparnir ímynda báðar ravnarnar Hugin og Munin ið góvu Óðini boð um hvat fyrifórst í heiminum. Í seinni frágreiðingum ímynda hjálparnir ein uppgávusinnaðan devul. Devilin hevur tapt fyri antin Óðini ella hjálpara hansara Nørva, svarti faðirin at náttini. Nørvi er vanliga avmyndaður við sama birkistavi (hálendskt ”roe”) sum Zwarte Piet.

Einn onnur meira nýmótans frágreiðing er at Sankta Niklas fríðaði ein etiopiskan træladrong nevndur ’Pieter’ (av Sankta Pætur) á einum marknaði í Myra, og drongurin var so takksamur, at hann avgjørdi at vera verandi hjá Sankta Niklasi sum hansara hjálpari.
Svørtu Piddarnir hava umleið sama samband við tann hálendska Sankta Niklas ið vættrarnar hava við amerikanska Santa Claus (jólamannin). Sambært søgnini hevur halgimennið ein Pidda til hvørt høvi, tað eru siglingarpiddar (”wegwijspiet”) at halda kósina hjá dampskipinum frá Spania til Niðurlond, og kringir Piddar at klúgva uppá tekjurnar at koyra gávurnar niður gjøgnum skorsteinin, ella klúgva niður gjøgnum sjálva kaminuna, o.s.fr.

Við floyminum av útlendskum innflytarum til Niðurlond, ið byrjaði seinast í 1950’unum, er Zwarte Piet vorðin rasistiskur hjá summum. Nú á døgum eru Zwarte Pieten vorðnir meira nýmótans hjálparar, og foreldur fortelja ofta teirra børnum, at Piddarnir hava svørt andlit, tí teir klúgva niður í skitnar sótutar skorsteinar. Men henda nýggja variatiónin av siðvenjuni er blivin kritiserað av útlagnum og lokalum fólki sum verandi ein ”krógvisøga” (cover story) tí hon forklárar ikki tað krúlluta, svarta hárið og stóru reyðu varrarnar. Árið 2011 var ”Minnigarhald trælahaldsins” í Niðurlondum, og kyndi hetta uppaftur meir undir mótsetningarnar og mótmælini móti Zwarte Piet.

Koma (ankoma) og uppruni

Vanliga kemur Sinterklaas til Niðurlond á hvørjum ári um miðan november (vanliga ein leygardag) við dampskipi úr Spania. Summi halda at gávurnar ið hava samband við heilagmannin, mandarin appelsinurnar, førdi við sær miskiljingina at Sankta Niklas kom úr Spanina. Hetta ástøðið (teoriin) samsvarar við eina hálendska yrking ið varð niðurskrivað í New York í 1810:

Hálendskt
Sinterklaas, goedheiligman!
Trek uwe beste tabberd an,
Reis daar mee naar Amsterdam,
Van Amsterdam naar Spanje,
Daar Appelen van Oranje,
Daar Appelen van granaten,
Die rollen door de straten.

Føroyskt
Sankta Niklas góði heilagmann
Legg á skikkju best tú kann
Far harvið til Amsterdam
Frá Amsterdam til Spania
Har súrepli frá Orania
Har súrepli av granatum
Frítt rulla eftir strætum

Hesin tekstur ið var á einum smáriti ið John Pintard gav út í New York í 1810, er elsta keldan ið forbindur Spania við Sinterklaas. Pintard ynskti at fáa St. Nicholas (Sankta Niklas) til verndarhalgimenni hjá býnum New York, og vónaði at seta í gongd eina Sinterklassfest í býnum. Sannsýnligvís fekk hann hjálp frá lokala hálendska samfelagnum í New York, ið góvu honum hálendsku útgávuna av yrkingini. Strengt tikið sigur yrkingin ikki at Sinterklaas kemur úr Spania, men at hann noyðist at fara til Spania eftir appelsinum (oranjum) og granatsúreplum. So leinkið ímillum Sinterklaas og Spania gongur gjøgnum appelsinir, ein vælumtókt frukt í 19’du øld. Seinni hvarv sambandið við appelsinirnar, go Spania gjørdist heimlandið hjá honum.

Við komuna (ankomuna) er skrúðgonga har Sinterklaas 'marsjerar' gjøgnum gøturnar á gráa hesti sínum amerigo, heilsaður vælkomin av syngjandi børnum. Í Belgia eitur hesturin Slecht Weer Vandaag, ið merkir Ringt veður í dag’. Henda hending verður send beinleiðis í almennum sjónvarpi í Niðurlondum og Belgia. Hjálparar hansara, Svørtu Piddarnir, tveita góðgæti og smáar, rundar, ingiferskakulíknandi smákakur, antin ”kruidnoten” ella ”pepernoten” inn í mannamúgvuna. Børnini syngja siðvandar Sinterklaassangir. Sinterklaas vitjar skúlar, sjúkrahús og sølumiðstøðir. Eftir hesa komu (ankomu) hátíðarhalda allir býir ið hava eina dokk (ella atløgubryggju), teirra egna "intocht van Sinterklaas" (koman hjá Sinterklaas). Lokalu komurnar verða vanliga hildnar seinni sama leygardag sum almenna koman, sunnudagin eftir, ella næst viskuskiftið eftir almenna hátíðarhaldið. Á støðum har ið bátur ikki kann koma, kemur Sinterklaas við toki, á hestbaki, ella enntá rossavogni ella fire truck.

Sinterklaas, Santa Claus, og jólini

Sinterklaas er grundarlagið undir norðuramerikanska figurinum Santa Claus, og sostatt eisini føroyska jólamanninum. Tað sigst at undir frælsisstríðnum endurskaptu íbúgvarnir í New York, ein fyrrverandi hálendsk koloni New Amsterdam, teirra Sinterklaas siðvenju, tí Sankta Nicholas var ein ímynd av hálendsku (ikki-ensku) fortíðina hjá býnum.  Navnið Santa Claus kemur ætlandi av einum eldri hálendskum Sinter Klaas. Tó, so var Saint Nicholas Society ikki stovnað fyrr enn í  1835, næstan eina hálva øld eftir frælsisstríðið. Hóast hálendska siðvenjan við Sinterklaas helst hvarv í New York, so kom St.Nicholas framaftur í bókini A History of New York, har rithøvundurin, Washington Irving, í dreymi letur St. Nicholas sveimar omanfyri trætoppunum í einum flúgvandi vogni – eitt uppfinnilsi, ið onnur seinni brúktu til Santa Claus. Hesin Santa Claus, kom aftur - frítikin fyri biskupstignina og kirkjubandið – via Ongland og seinni Týskland, til restina av Europa, sum ’jólamaðurin’.

Undir trúbótini (reformatiónini) í 16’du og 17’du øld í Europa, broyttu nógvir protestantar gávugeva frá Sinterklaas til ’Kristusbarnið’ (Christkindl). Í tráð við hetta, bleiv dagurin har gávur vórðu givnar, fluttur frá 5. ella 6. desember, til jólaaftan.

Slóðir úteftir
 Sinterklaasjournaal á hálendskum
Søgan um Santa Niklas og Jólamannin á donskum
  Søgan um Santa Niklas og Jólamannin á enskum

Sí eisini

 Niklasarmessa
 Jólamaðurin
 Father Christmas
 Frostur Abbi
 Jól

Niðurlendsk mentan
Hátíð
Jól


Stjørnuspá

Stjørnuspá (astrologi) fæst við at vísa á samband ímillum stjørnurnar og mannalagnur. Í vikubløðum standa t.d. horoskop. Tey, sum eru fødd millum 21. mars og 20. apríl, eru til dømis veðrar og kunnu undir hesum stjørnumerki lesa, hvussu teimum fer at gangast. Stjørnuspá er ikki vísindi, men pátrúgv og undirhald.

Undirhald
Pseudovísindi


Ezekiel

Ezekiel (hebráiskt יְחֶזְקֵאל) verður nevndur í Bíbliuni, Toraini og Koranini sum ein stórur profetur. Hann var ungur prestur, sum ivaleyst visti um alt tað, ið viðvíkti templi og gudstænastu. Ezekiel var ein av teimum mongu herleiddu, sum í árinum 597 f.Kr. noyddist í útlegd. Í Bábel slapp hann at búseta seg nær Kebaránni. Har varð hann kallaður til profet.  Ezekiel fekk ikki sum Jesaja og Jeremia høvi at tala til alt fólkið, heldur ikki til valdsharrar teirra. Virksemi hansara var avmarkað, so at hann starvaði ímillum ísraelsmenn í útlegdini, pínslarfelagar sínar. Hann var teimum talari og sálarhirði av Guds náði. Í fyrstuni var fólkið tvørlynt og líkasælt. Men so við og við rann upp fyri mongum, at profetur var teirra millum. Virðingin fyri honum tók at vaksa. Oyðing Jerúsalems í 586 f.Kr. skilur virksemi hansara í tvey skilti, ið bera ymiskan dám. Fyri ræðuligu vanlukkuna boðaði hann treystliga og inniliga fólkinum, at Jerúsalem fór at verða lagdur í oyði. Harðari enn nakar annar profetur undan honum, dømdi hann fólk sítt. Men tá ið Jerúsalem fall, blíðkaðist boðskapurin. Tá ið alt tókist vónleyst, kunngjørdi hann fólkinum endurreisn Ísraels.

Sí eisini

 Ezekielsbók.

Jødadómur
Kristindómur
Gamla Testamenti
Bíbilskir persónar


Ezekielsbók

Ezekielsbók er bókmentaliga betur løgd úr hondum og betur tíðarskipað enn nøkur onnur profetabók. Opinberingarnar, Ezekiel fekk, eru nágreiniliga tíðarfestar. Tað, ið eyðkenni Ezekielsbók, eru tær mongu Iøgnu sjónir, myndir og tekin, ið ofta eru torfør at týða. Við tokka ber hann saman fólk sítt og lond við eitt fólk, eitt djór, eina plantu ella okkurt annað. Hann fæst eisini vanliga við mát og við tøl.

Sundurbýtí

 Inngangur 1,1-3,21.
 Dómsbókin 3,22-32,32.
 Ugganarbókin 33,1-48,35.

Høvuðssjónarmið

1. Profeturin verður kallaður: 1.-3. kap.

Alt virki hansara byrjar við, at hann í eini sjón sær dýrd Harrans. Tað er eisini tað eyðkendasta við hesi bók, at
hon á ymissan hátt lýsir dýrd Harrans, veldi og tign. Síðan kemur sjálvt kallið, har sagt verður frá a) boðskapinum, b) útbúgvingini, c) ábyrgdini og d) fyrisetninginum.

2. Agi fólksins: 4.-24. kap.

Eftir ta stórfingnu frágreiðingina um profetakall sítt, koma nógvar talur og ímyndir úr tíðini undan oyðing Jerúsalems. Tær eru um, hvussu fólkið á ymissan hátt skal verða agað. Lýst verður:

 Hvussu agin er (4.-14. kap.).
 Hví agin mátti koma (15.-19. kap.).
 At agin er rættvísur (20.-24. kap.).

Í hesi aganartalu leggur Ezekiel dent á meginreglurnar fyri tí guddómligu afturlønarskipan - at ein og hvør fær løn samsvarandi gerningum sínum. At dentur júst verður lagdur á ábyrgd hins einstaka fyri egna lívi sínum er eyðsýnt fyri Ezekielsbók.

3. Endurreisn fólksins: 25.-48. kap.

a) Hon byrjar við dómi yvir fólkið. Hesin partur líkist Jesaja 13-23 og Jeremia 46-51. Hetta hoyrir veruliga upp í dómsbókina, men dómurin yvir fólkið er samstundis inngangurin til endurreisn fólksins.

b) Hann kemur frá Harranum sjálvum. Her verður m.a. sagt, hvussu Harrin skal a) senda rætta hirðan, b) savna sundurspjadda fólk sítt og c) lata lív koma aftur í deyðu beinini. Sagt verður eisini frá, hvussu hann skal bjarga fólki sínum frá undirgangi, tá ið Gog og Magog herja á. Tað er sjálvsagt, at henda endurreisingarlýsingin ber longur enn at heimkomuni úr Bábylon. Hetta eyðkennir uppaftur meira teir seinastu kapitlarnar hjá Ezekieli.

c) Guds ríki verður fullkomið. Tað fólk, ið mist hevur land sítt og sæð bý sín verða oyddan og tempul sítt verða lagt í oyði, skal fáa alt aftur dýrdarfylgri og ríkari enn áður. Í hesum parti verður talað um ein nýggjan bý, nýtt land, men fremst av øllum eitt nýtt tempul við einari nýggjari tempultænastu haðan ganga "tvífaldir streymar", og "alt fær lív, har ið hesir streymar floyma".

Serstakliga Jóhannesar opinbering leggur seg upp at sjónum Ezekiels; eisini hon rennur út í at lýsa hin nýggin staðin, sum steig niður av himni búgvin sum brúður, ið er skrýdd fyri mánni sínum. Ezekielsbók endar við at nevna navn býarins: "Harrin er har”, og Opinberingin sigur, at "Gud sjálvur skal vera hjá teimum, og hann skal turka hvørt tár av eygum teirra". Tá eru eisini dýrdarríku framtíðarsjónir Ezekiels fullbúnar.

Kristindómur
Gamla Testamenti


Opinbering Jóhannesar

Opinbering Jóhannesar (á grikskum apokalypsis) er aftast í Bíbliuni. Í Opinberingini lesa vit um ein nýggjan himmal og eina nýggja jørð, tí hin fyrri himmalin og hin fyrra jørðin eru farin til grundar. Tá fer alt at verða, sum Gud av fyrstan tíð ætlaði, fullfíggjað og sera gott .

Rithøvundurin

"Kristus gav tað til kennar í myndum fyri tænara sínum, Jóhannesi (tað, ið brátt skal henda)". Soleiðis stendur í
fyrsta versi í seinastu bók í Bíbliuni. Hesin Jóhannes verður seinni nevndur í 1,4-9, og 22,8. Eftir so at siga einmæltum fornkirkjuligum siðaarvi er tað Jóhannes ápostul, ið jú eisini skrivaði evangeliið og brøvini. Gaman í hava menn víst á, at bæði málsliga og innihaldisliga er stórur munur á evangeliinum og brøvunum, verða tey samanborin við Jóhannesar opinbering. Men samstundis kann verða víst á nógvar orðingar og málberingar, ið binda Jóhannesar opinbering saman við hini skrift hansara. "Tann líkskapur, ið veruliga er ímillum Jóhannesar opinbering, Jóhannesar evangelium og brøvini eftir Jóhannes, er so stórur, at hann so ríkiliga vigar upp ímóti tí muni, sum víst hevur verið á. Hvørki í evangeliinum, brøvunum ella í Jóhannesar opinbering er tað ein næmingur hjá Jóhannesi, ið talar, men eitt sjálvstøðugt valafólk við myndugleika. Einasta natúrliga frágreiðingin, sum eisini tann kirkjuligi siðaarvurin hevur borið út, er at vísa til ein høvund: Jóhannes ápostul" (Olaf Moe).

Skriftið

Skriftið er sent við heilsan. Tað hevur inngang, hvør ið hevur skrivað tað, hvønn ið tað er til, og tað hevur enda. Tí er skriftið, hvat ið formi viðvíkur, eitt bræv; men viðvíkjandi innihaldi ein bók. Skriftið er fyrst og fremst ætlað teimum sjey kirkjuliðunum í Lítla Ásia . Hesi kirkjuliðini tykjast meginpartin at bera ávøkstur av virki Paulusar og hjálparmonnum hansara , og tey vóru øll í 50-árunum. Tað er økið, Jóhannes á serstakan hátt hevði umsjón við, tá ið hann búsettist í Efesus.

Tíðarfesting

Bókin má vera skrivað í eini tíð, ið var merkt av forfylging. Jóhannes vitnar sjálvur um tað , og í sendibrøvunum eru eisini ábendingar um hetta (2,9.13), og nógv verður sagt frá, hvussu stóran týdníng, tolmóðin hevur . Men hvør er henda forfylgingin, talan er um?

1. Forfylgingin, tá ið Nero var keisari (54 e.Kr.-68 e.Kr.). ¨

Neyvan sannlikt. Henda forfylging var í Róm og hevði einki samband við keisaradýrkanina.

2. Forfylgingin, tá ið Domitian var keisari (81 e.Kr.-96 e.Kr.).

Tað er sannlíkari. Tá kom stór forfylging, sum serliga a) var í Lítla Ásia, og b) var knýtt at keisardýrkanini. Tey fólk, ið vildu ikki tilbiðja mynd keisarans, mistu ognir sínar og frælsi, ja, enntá lívið. Tað var óivað í hesi trongd og atsókn, at Jóhannes varð gjørdur útlagin og kom til Patmos. Ireneus skrivar umleið ár 185 e.Kr. (hann var lærusveinur Polykarps, ið var lærusveinur Jóhannesar): "Ikki er so langt síðan, at Jóhannesar opinbering varð skrivað, næstan í okkara egna ættarliði, seinast í stjórnartíð Domitians". Jóhannesar opinbering kann við stórari vissu verða tíðarfest til umleið ár 95 e.Kr.

Atvoldin

Enntá ógævuni noyðir hann at tæna tær at gagni. Hesi orð kanst tú taka fram, tá ið tú ætlar at siga frá, hvussu Jóhannesar opinbering varð til. Tað var, tá ið Jóhannes varð ýørdur útlagin og kom til oynna Patmos í Grikkalandi fyri Guds orðs og vitnisburðar sakir. Har slapp hann at taka ímóti opinbering Jesu Krists, sum hann seinni skuldi skriva niður í bók og senda teimum sjey kirkjuliðunum.

Ætlanin

Og serliga, nú ið tað er Jóhannesar opinbering, vit umrøða, kunnu vera grundir at gera av, hvør ætlanin er. Tað kann vera ein vernd ímóti tí misbrúki, ið júst hesi bók hevur verið fyri. Onkur, ið nevna skuldi bøkumar í Bíbliuni, nevndi so hissini ta seinastu leitbókina, og soleiðis er hon mangan vorðin nýtt. Men hon er ikki vorðin til at nøkta menniskjunnar forvitni til tess at veita fólki tilfar til alskyns høvuðbrýg. Hvør er tá ætlanin við hesi bók? At hjálpa, búgva út og ugga kirkjuliðið.

1. Hjálpa kirkjuliðinum at skilja støðuna á rættan hátt.

Tí viðvíkjandi líkist Jóhannesar opinbering mongum øðrum bókum Bíbliurmar, til dømis profetunum í GT og brøvunum í NT. Serstakliga í inngangsorðunum í sendibrøvunum verður andliga støðan í kirkjuliðunum lýst: Eg kenni...  Eg veit... o.s.fr. Bara at liva eitt heilnæmt kristnilív, ger kirkjuliðið ført fyri at lúka tey krøv, sum bíða tí, og fullgera starv sítt.

2. Búgva út kirkjuliðið at liva fyri Harranum.

Í innganginum verður sagt, at bókin vendir sær til tænarar Jesu Krists , t.e. til teirra, ið hoyra honum til og vilja liva fyri honum. Hon skal búgva teir út ikki bara at standa stinnar og halda út, men eisini at verða til signingar, tá ið ódnin kemur í teimum seinastu   døgum.

3. Ugga kirkjuliðið og vísa, at Guds ríki sigrar.

Tað er sagt, at Jóhannesar opinbering hevur ein boðskap at bera í krepputíðum. Í tíðum, tá ið friður og vælferð valda, eru tey ikki mong, ið lesa hana - ið hvussu er ikki mong, sum lesa hana á rættan hátt. Tá ið kreppur við stórum kollveltingum eru, kemur Jóhannesar opinbering óvarandi fólki við. Hon boðar, a) at Gud er í hásætinum enn - eisini tá ið tað ikki tykist so, og b) at ríki hansara at enda fer at sigra. Tí er Jóhannesar opinbering   fram um alt ugganarbók Guds fólks.

Sundurbýti

Sjónir

Jóhannesar opinbering hevur eina framúr væl gjøgnumhugsaða skipan, 7-talið hevur nógv at týða í henni. Bókin er í høvuðsheitum um 7 sjónír:

 Fyrsta sjónín: Kallanin, sendibrøvini 1,9-3,22.

 Onnur sjónín: Innsiglini 4,1-8,1.

 Triðja sjónín: Lúðrarnir 8,2-11,18.

 Fjórða sjónín: Antikrist 11,19-14,20.

 Fimta sjónín: Vreiðiskálirnar 15,1-16,21.

 Sætta sjónín: Fall Bábylons 17,1-19,10.

 Sjeynda sjónín: Fullgeringin 19,11-22,21.

Innihald

Hvør sjónín er aftur skift sundur í sjey minni. Hetta síggja vit greiðast í sendibrøvunum, innsiglunum, lúðrunum og vreiðiskálunum. Hesar sjónir lýsa "tað, sum er", og "tað, sum henda skal eftir hetta" . Tí hetta innihaldsyvírlitið:

1. Inngangur: 1. kap.

a) Yvirskift og heilsan (1-8) og b) kallanarsjónin (9-20).

2. "Tað, sum er": 2.-3. kap.

Hini sjey sendibrøvini, har hvørt kirkjulið sær annaðhvørt verður uggað ella revsað. Endamálið er: at búgva tey út til afturkomu Harrans.

3. "Tað, sum henda skal eftir hetta": 4.-22. kap.

Bókina við teimum sjey innsiglunum kann bara lambið, ið dripíð varð, lata upp.

a. Tey sjey innsiglini (6,1-8,1).

b. Teir sjey lúðrarnir (8,2-14,20).

c. Tær sjey vreiðiskálirnar (15,1-19,10).

d. Hin endaligi sigurin (19,11-22,17).

4. Endi: 22,18-21

Í hesi bókini er ikki gjørligt at viðgera gjøllari innihaldið í Jóhannesar opinbering. Vit mugu tí bara vera nøgd við at geva gætur eftir: a) nøkrum eyðkennum, og b) nøkrum ymiskum tulkingarroyndum - ið snúgva seg í stórum um, hvørjar áskoðanir eru á lýsingarnar í Jóhannesar opinbering.

Sereyðkenni

Jóhannesar opinbering hevur henda inngangin: "Opinbering Jesu Krists". Ápokalýptiskar bókmentir hava serlig eyðkenni. Dømi um ápokalýptiskar bókmentir eru Dánjalsbók og eisini lutvíst Ezekielsbók. Annars eru fleiri seinni jødisk rit dømi um hetta, sum til dømis tey bæði, ið tikið verður upp eftir í Judasarbrævinum, tey eru Enoksbókin og Himnaferð Mósesar. Hesar ápokalýptisku bøkurnar skilja seg í ávísum førum frá øðrum profetiskum bókmentum. Ein partur av tí, ið eyðkennir tær, er eisini í Jóhannesar opinbering.

Ápokalýpsan

1. Ber dám av hinum sjey miklu sjónunum.

2. Tekst nógv við framtíðina - men tveir kapitlar í Jóhannesar opinbering eru um tað, sum er, hinir kapitlarnír lýsa tað, sum brátt skal henda.

3. Nýtir mong ímyndarlig tøl, 3-talið er tal Guds ,4-talið er skapanar talið, sbrt. teimum fýra livandi verunum framman fyri hásætinum , mannaættín í fýra: tjóðirnar, ættargreinirnar, tungumálini, fólkasløgíni , náttúran í fýra: himmal, jørð, hav og áir ; 6-talið serstakan týdning, tá ið talan er um mótstøðuna móti Gudi. Bábylon verður nevndur 6 ferðir, drekin 12 ferðir (2 ferðir 6), og djórið 36 ferðir (6 ferðir 6), og tal djórsins er 666. 7-talið er á serstakan hátt heilagt tal. Tað sigur frá viðurskiftunum ímillum Gud og skapning hansara (3 ferðir 4), sbrt. samansetingini. 10-talið er tal fullkomuleikans og fyllunar , og at enda 12-talið, ið er tal Ísraels og kirkjuliðsins (sbrt. teimum 12 ættunum og teimum 12 ápostlunum) og her í Jóhannesar opinbering 12 grundarsteinar í tí nýggja Jerúsalem , teir 24 elstu frammi fyri hásætinum (2 ferðir 12)  og teir 144.000 innsiglaðu (12 ferðir 12 000).

4. Nýtir fjølbroyttar ímyndir og myndir. Í Jóhannesar opinbering verður talað um: stjørnur, ljósastakar, eld, horn, eygu, roykilsi, lambið, leyvuna o.s.fr. Naktar av hesum myndum skilja vit best eftir GT, sum er ógvuliga týdníngarmikið sum grundarlag undir Jóhannesar opinbering.

5. Einglar millumgongumenn. Teir hava nógv at týða í teimum tilburðum, lýstir verða. Tað er tí ein ómetaliga ríkur og mangan fremmandur heimur, ið liggur fyri okkum í hesi bók. Ofta verður dentur lagdur á, at okkurt "var líkt" og "var sum", ið gevur ábending um, at hetta skal verða sum ímyndir, og ein veruleiki býr undir. Men hvussu skal so hetta verða tulkað? Ja, hetta hava verið nógvar áskoðanír á. Tað viðvíkur ikki bara einstøkum stakleiðum, men eisini - og fram um alt - hvørja áskoðan vit sum heild skulu hava á Jóhannesar opinbering.

Tulkan

Tá ið tað er at tulka Jóhannesar opinbering sum heild, eru trý aðalevni .

1. Tann tíðarsøguliga tulkanin.

Sambært hesi tulkan vísir bókin als ikki til eina fjara framtíð, men lýsir støðuna, tá ið bókin varð skrivað. Verður samtíð Jóhannesar ølla kannað, kanngreiði verða fingin á, hvat Jóhannesar opinbering vísir til.

2. Tann kirkjusøguliga tulkanin.

Hon hevur við sær, at vit hava fyri okkum spádómar um tær týdningarmestu hendingarnar í kirkjusøguni frá døgum Jóhannesar og alt at endatíðunum. Talan er tí um eitt spádómsyvirlit yvir innara og ytra skap kirkjunnar. Menn halda seg til dømis kenna aftur ymsar partar í kirkjusøguni, tá ið lisið verður um hini sjey kirkjuliðini o.s.fr.

3. Tann eskatológiska tulkanin.

Sambært hesi tulkan er Jóhannesar opinbering ein spádómur um kirkjuliðsins seinastu dagar og Guds ríkis fullgering. Henda áskoðanin var vanlig í fyrstu døgum kristindómsins. Hon er eisini hin best grundgivna. Hon talar eisini til okkara um, hvat síðan skal henda.

Keldur

Kristindómur


Dannii Minogue

Dannii Minogue (fødd 20. oktober 1971 í Melbourne í Avstralia) er ein avstalsk songkvinna, sangskrivari, sjónleikari, X-factor dómari og klædna sniðgevi. Hon varð av upprunaliga nevnd Danielle Jane Minogue. Hon hevur havt fleiri leiklutir í sjónvarpsrøðum. Longu meðan hon var barn, høvdu hon og systir hennara, Kylie Minogue, eina tónleikasjónvarpsrøð tíðliga í 1980-árunum.

Útgávur
Love and Kisses (1990)
Get into You (1993)
Girl (1997)
The Singles (1998)
The Remixes (1999)
Neon Nights (2003)
The Hits & Beyond (2006)
Club Disco (2007)
Unleashed (2007)
The Early Years (2008)
The 1995 Sessions (2009)

Slóðir úteftir

 Almenn heimasíða hjá Dannii Minogue

Avstralskir tónleikarar
Avstralskir sjónleikarar
Avstralskar songkvinnur
Føðingar í 1971
X Factor


Mín jólabók

Mín jólabók er ein barna- ungdóms- og familjubók, sum Bókadeild Føroya Lærarafelags gevur út á hvørjum árið áðrenn jól. Mín jólabók inniheldur nýtt føroyskt tilfar og tilfar sum er umsett úr øðrum málum. Bókadeild Føroya Lærarafelags varð stovnað í 1956, og líka síðan er Mín jólabók komin út einferð um árið. Síðan 2004 hevur Mín jólabók havt harða permu og verið meira litføgur, hon er myndprýdd av ungum føroyskum listafólkum. Tað er fleiri av føroysku rithøvundunum, sum hava givið fyrstu søguna ella yrkingina út í Míni jólabók.

Mín jólabók 2012
Í 2012 eru tað hesi listafólkini, ið myndprýða Mína jólabók: Solveig Hansen, Edward Fuglø, Milja Hanusardóttir, Marjun Reginsdóttir, Allan Korsager Davidsen, Herdis Jakobsen og Jóhanna av Steinum. Bókin er gjørd sum ein jólakalendari, soleiðis at ein søga ella eitt ítriv er til hvønn dagin fram til jólaaftan. Søgurnar eru ellivu í tali. Tey, ið hava skrivað søgurnar eru: Sámal Soll,Tórunn Karina Henriksen, Arnbjørn Ó. Dalsgarð, Sólrún Michelsen, Mina Reinert, Oddfríður Marni Rasmussen, Halldóra Dam, Elsa Bergitta Petersen, Ella Smith Clementsen, Steintór Rasmussen og Armgarð Arge. Harumframt eru nakrar yrkingar eftir Alexanduri Kristiansen.

Mín jólabók 2010
Í 2010 var tað Janus av Húsgarði, ið hevði myndprýtt Mína jólabók. Ritstjórar tað árið vóru Turið Kjølbro og Beinta Johannesen.

Keldur

Slóðir úteftir
Heimasíðan hjá Bókadeild Føroya Lærarafelags

Føroyskar bókmentir


HM í svimjing á stuttgeil 2012

11. HM í svimjing á stuttgeil var hildið í Istanbul, Turkaland hin 12–16 desember 2012. USA vann kappingina við 27 heiðursmerkjum, harav 11 gull, 8 silvur og 8 bronsu. Føroyar luttók við 2 svimjarum: Pál Joensen og Birita Debes. Fyri fyrstu ferð í søguni, eydnaðist tað einum føroyingi at vinna eitt heiðursmerki í einari stórari altjóða ítróttargrein. Pál Joensen vann nevniliga silvur í 1500 m frí og skrivaði harvið føroyska ítróttarsøgu. Upprunaliga vann hann eitt bronsuheiðursmerki, men hetta bleiv broytt í juni 2013, tá FINA dopingnevndin tók avgerð í einum máli um danan, Mads Glæsner, sum vísti seg at hava brúkt eitt ólógligt evni. Sambært Mads var hetta ikki við vilja, hann hevði brúkt eitt Vicks næsasprei móti forkølilsi, og visti ikki, at tað var tað amerikanska slagið hann hevði fingið fatur á, og tað er hetta slagið ið innihelt ólógliga evnið Levmetamfetamine. Føroyar kom á heiðursmerkja talvuna á 23. plássi (áðrenn doping dømingina hjá Mads var Føroyar á einum deildum 24. plássi saman við Kekkia og Trinidad/Tobago). Danmark kláraði seg sera væl í hesi kapping og endaði upprunaliga á einum fjórða plássi við 3 gull heiðursmerkjum, harav vann Mads Glæsner eitt gull heiðursmerki í júst somu kapping, sum Pál vann sína bronsu (sum seinni bleiv til silvur) í, men sum nevnt, so mistu danir hetta gull heiðursmerkið umframt eitt bronsuheiðursmerkið, sum Mads hevði vunnið í 400 m frí, og endaðu síðan á 6. plássi.

Heiðursmerkja býtið

Keldur

Slóðir úteftir
Almenn heimasíða
Kappingar úrslit

Svimjikappingar
Føroyar í altjóða svimjikappingum
HM í Svimjing
2012 í ítrótti


Drassows Legat

Drassows Legat er heitið á einum donskum legatið ella gávugóðsi, sum verður latið einaferð um árið í juni/juli. Gávugóðsið verður eisini nevnt Dansk Forfatterforenings Fredspris. Legatið stavar frá pengum eftir Frode Richardt Drassow, sum andaðist í 1987. Pengarnir verða nýttir til árlig gávugóðs til rithøvundar, sum við teirra skaldskapi geva íblástur til størri fatan av hugskotum um frið.

Listi yvir tey ið hava móttikið Drassows gávugóðsið

Keldur

Bókmenta virðis- og heiðurslønir
Danskar bókmentaheiðurslønir


Charlotte's Web (1973 filmur)

Charlotte's Web (danskt heiti: Charlottes tryllespind) er ein amerikanskur teknifilmur frá 1973, framleiddur av Hanna-Barbera Productions og Sagittarius Productions. Filmurin byggir á barnabókina við sama heiti, sum E. B. White hevur skrivað í 1952. Eins og bókin, snýr teknifilmurin seg um grísin Wilbur (í donsku versjónini: George), sum verður bjargaður frá at verða slaktaður. Tað var tann klóki eiturkoppurin, Charlotte (í donsku versjónini: Tina), ið bjargaði honum. Í 2003 kom ein beinleiðis-til-video framhaldsfilmur, Charlotte's Web 2: Wilbur's Great Adventure (danskt heiti: Willys Store Eventyr - Grisen, der fik lov at leve 2).

Søgugongd

Keldur

Slóðir úteftir

Amerikanskir animatiónsfilmar