Føroyahávur

Føroyahávur (frøðiheiti - Scymnodon obscurus; en.: Smallmouth velvet dogfish, fr.: Squalegrogneur quene échancré, ís.: Færeyjaháfur). Føroyahávur kann gerast í minsta lagi 80 cm langur. Hann er botnfiskur og miðsjóvarfiskur, úr 200 m og djúpari. Tað er óvist, hvussu djúpt hann fer, men møguliga niður á 1450 m. Hann hevur tvær smáar ryggfjaðrar og lítlan pík framman fyri ryggfjaðrarnar. Tann fremra situr mitt á kinum. Hin aftara er heldur størri enn tann fremra og kemur ikki aftur móti stertinum. Hann hevur smalar uggafjaðrar, sum ikki røkka aftur til fremru ryggfjøður. Miðjan á búkfjaðrafestunum situr undir fremra enda á aftaru ryggfjøður. Sterturin er stuttur við stórum, rundum skarði millum ovara og niðara stertablað. Høvdið er um 23 % av heildarlongdini. Hann hevur 5 smáar táknarivur framman fyri uggafjaðrarnar. Gronin er eitt sindur longri enn kjaftbreiddin.

Hann er smidligur fiskur. Miðjan á fremru ryggfjøðurini er mitt á fiskinum. Aftari endi á búkfjaðrafestinum er mitt undir aftaru ryggfjøður. Íslendskir fiskifrøðingar góvu hesum hávi navnið færeyjaháfur.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Gráhávur

Gráhávur (í slættuhávaættin) (frøðiheiti - Galeorhinus galeus; da.: Gråhaj, en.: Tope shark ella School shark, fr.: Requin hâ – Milandre, ís.: Gráháfur, no.: Gråhai, tý.: Hundshai) verður upp í 2 metrar, men vanliga ikki størri enn 150 cm. Hann er uppsjóvar- og botnfiskur, úr vatnskorpuni niður á 50 metra dýpi. Gráhávur er myrkagráur á bakinum, ljósari um síðurnar og næstan hvítur undir búkinum. Hann kann eisini vera stálgráur ella brúnur-ljósabrúnur á bakinum.

Hann er mjáur og smidligur hávur við longum spískum høvdi, ið er umleið 20 % av heildarlongdini. Gráhávur hevur tvær ryggfjaðrar, báðar tríhyrntar. Tann fremra er væl størri enn aftara. Fremri endi hennara er uppi yvir innara horni á uggafjøðurini. Aftara ryggfjøðurin og gotfjøðurin eru eins stórar. Uggafjaðrarnar eru stórar og tríkantaðar. Gráhávur hevur fimm smá táknaop, og andahol aftan fyri eygað og tríkantaðar "hávatenn", sum eru eins í báðum kjaftum. Hann hevur eygnalok. Stórt skarð er inn í stertin, og sterturin er nakað upprendur. Lítið sæst til strikuna. Hann er smidliga vaksin, hevur gotfjøður og andahol og hevur ikki "kjøl" á síðunum á klingruni. Hjá føroyingum hevur hann ikki vinnuligan týdning.

Útbreiðsla

Undir Føroyum er hann skrásettur eina ferð. Hann er fingin suður av Munkagrunninum mitt í 1980-árunum. Er annars frá Tróndheimsleiðini og suðurlandinum í Íslandi til Asoroyggjarnar. Í Indiahavinum við Suðurafrika. Í Miðjarðarhavinum, vestarumegin í Suðuratlantshavinum og í Kyrrahavinum.

Fiskar undir Føroyum
Fiskar


Rúni Seloy

Rúni Seloy (f. 6. februar, 1994 í Keypmannahavn) er føroyskur rennari. Hann hevur m.a. vunnið 4 danmarkmeistaraheiti og føroyameistaraheiti uml. 15 ferðir. Rúni rennur í felagnum, "Bragdið".

Lívsleið innan renning

2008
Í august, 2008, gjørdist Rúni Seloy tvífaldur danmarksmeistari fyri dreingir 15 ár. Hann vann 800 meturin við tíðini 2.04,93 og 1500 metrar við tíðini 4.20,49 min.

2009
Í februar 2009 gjørdist Rúni Seloy danmarkmeistari hjá dreingjum 14-15 ár, tá hann vann 800 metra teinin við tíðini 2.06,68 minuttir. Talan var um DM kapping í frælsum ítrótti fyri ung í Skive.

2010

DM 2010
Rúni Seloy vann gull í 800 metra teininum í innandura Danmarksmeistara kappingini 6. mars 2010 fyri ung. Samstundis setti Rúni nýtt føroyskt met við tíðini 1.59,62 min. Rúni luttók í bólkinum, dreingir 16-17 ár.,

FM 2010
Rúni Seloy hevur fleiri ferðir vunnið føroyameistaraheitið í renning á ymsum teinum. Í august 2010 gjørdist hann føroyameistari í 800 metrum við tíðini 2.16,15 og í 400 metrum við tíðini 54,31.

European Youth Olympic Trials 2010
Rúni Seloy er einasti rennarin í danska kongaríkinum, sum varð úttikin til at luttaka á European Youth Olympic Trials, sum Evropeiska Sambandið fyri Frælsan Ítrótt, EAA, skipaði fyri í Luzhniki Sport City í Moskva 21. – 23. mai 2010, har allir teir bestu, ungu atletarnir (16-17 ár) úr Europa dystaðust um at sleppa við til Youth Olympic Games, sum verður í Singapore í august 2010. Rúni rann 1000 metrar við tíðini 2.32,86. Rúni gjørdist nummar 20 av 36, bert 3 sekund frá einum finaluplássi. Rúni Seloy er fyrsti føroyingurin, sum hevur roynt seg í slíkari kapping.

2011

Oyggjaleikir 2011
Rúni luttók á Oyggjaleikunum á Isle of Wight í juli 2011. Hann gjørdist nummar fimm í semifinaluni í 800 m fyri menn við tíðini 1:58,70, tað rakk ikki til finalupláss. Hann rann eisini 400 metrar, men har eydnaðist tað honum ikki at renna seg í finaluna.

DM 2011
Rúni luttók á DM fyri vaksnar menn í juni 2011, hann rann fyri Hvidovre AM og gjørdist nummar fimm við tíðini 1.57.65.

2012
Rúni luttók á DMU (Danmarksmeistarakapping fyri ung) í innandura renning í mars 2012 í Danmark. Hann vann silvur í 800 metrum við tíðini 1:58.58, sum var nýtt føroyskt met.  Hann luttók eisini á 400 metra teininum, har gjørdist hann nummar 7 við tíðini 54,97. Hann luttók í bólkinum Dreingir 18-19 ár.

2013
Rúni luttók á Oyggjaleikunum á Bermuda í juli 2013. Hann gjørdist nummar tvey í semifinaluni í 400 m fyri menn við tíðini 51,29 sek tað rakk til finalupláss, 1,01 sek frá føroyska metinum.

2015
Rúni luttók í kappingini Stórmót í Reykjavík saman við fleiri øðrum føroyingum, ið íðka frælsan ítrótt.
 Gull í 800 metrum innandura renning við tíðini 1:56.51, ið var nýtt føroyskt met.

Keldur

 Sportal.fo, Gull til Bjørk og Rúna.
 Sportal.fo, Rúni Seloy tvífaldur danmarksmeitari.
 Sportal.fo, Rúni Seloy vann DM-gull í renning.
 Knassi.fo, Rúni Seloy danskur meistari í 1500 metra kapprenning.
 Kringvarp.fo, Rúni Seloy vann 800 metrar í DM
 skiveam-sam.dk, síða 13 "Drenge 16-17 år - 800 meter". "Resultater DMU inde 2010".
 Sportal.fo, Rúni Seloy til European Youth Olympic Trials.
 Athletics.fo, European Youth Olympic Trials, Results 1000 M Heats Boys, 21 May 2010, 17:30.
 Athletics.fo, Úrslit FM Vaksin á Tórsbreyt 7. august 2010 kl. 14.00-16.00.

Útvortis ávísingar

 Facebook.com, Fjepparabólkur hjá Rúna Seloy á Facebook.
 Bragdid.fo

Seloy, Rúni
Seloy, Rúni


Petur Reinert (1978)

Petur Reinert (f. 28. februar 1978 í Tórshavn) er ein væl kendur dómari á føroyska fótbóltsvøllinum. Í september 2012 hevði hann dømt 370 dystir og verið hjálpardómari í 130 dystum. Petur hevur verið altjóða UEFA dómari síðan 2007. Hann hevur dømt altjóða dystir í Føroyum og í øðrum londum.

Keldur

Slóðir
Worldreferee.com, hagtøl

Føroyskir fótbóltsdómarar
Føðingar í 1978


Maywood

Maywood er ein býur í Illinois í Sambandsríkinum Amerika. Býurin, sum varð sett á stovn í 1869, hevði umleið 24.000 íbugvar í 2010.

Ávísingar úteftir
 Heimasíða: www.maywood-il.org
 Maywood á kortinum: osm

Keldur

Illinois
Býir í Illinois


Chrzanów

Chrzanów er ein býur i Suðurpóllandi, sum hevur umleið 39 356 íbúgvar. Býurin liggur umleið 36 km vestan fyri Kraków.

Slóðir
 www.chrzanow.pl
 Chrzanovia Patria Parva

Býir og bygdir í Póllandi


Chuck Norris

Chuck Norris (f. 10. mars í 1940 í Ryan, Oklahoma) var ein av størstu kampsport stjørnunum og -sjónleikarunum í 80unum. Var við í Bruce Lee filminum Way Of The Dragon og spældi ígjøgnum 90'ini rolluna sum The Walker í sjónvarpsrøðini Walker, Texas Ranger. Hann hevur vunnið sær eitt heilt serligt status sum ein av leiðandi kult-figurunum í nýggjari tíð. Hann gjørdist kendur um heimin sum sjónleikari og serfrøðingur í karate. Gjøgnumbrotið sum sjónleikari kom við at samantvinna sjónleik og karate í filmum saman við eitt nú Bruce Lee. Seinni spældi Chuck Norris í action-filmum sum "Missing In Action", "Delta Force" og "Invasion U.S.A.". Hann var eisini høvuðsleikari í sjónvarpsrøðini "Walker, Texas Ranger".

Hann stuðlaði John McCain (R) í 2008 .

Kelda

Ítróttafólk úr USA
Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1940


Viðarlundin á Abbreyt

Viðarlundin á Abbreyt er ein viðarlund í Sandavági.

Í áttatiárunum hevur Sandavágs kommuna sum eigari søgt um at fáa økið á Abbreyt skógfriðað. Í 1988 (13. august 1988) varð so skógfriðing lisin á lendið.

Viðarlundin er um 7.340 m² til víddar og liggur á matr. nr. 150a, Sandavágur.

Keldur

 Træplanting í Føroyum í eina øld, Andrias  Højgaard, s. 48. Tórshavn 1989.
 Uppskot til løgtingslóg um viðarvøkstur og frílendisrøkt, Eyðun Elttør, talva 2, Løgting, 4./3. 2003.

Vágar
Viðarlundir í Føroyum


Gepardur

Gepardur (frøðiheiti - Acinonyx jubatus) er flekkut rándýr av kattarslag líkt tikara. Í heiminum í dag finnast minni enn 20.000 gepardar eftir, sum sostatt verður mett sum hótt djóraslag. Gepardurin er skjótast djór á jørðini, ið gongur á fýra beinum. Vanliga hevur verið mett, at gepardurin hevur eina toppferð á umleið 110-120 kilometrar um tíman, men megnar tí ikki at halda ferðina yvir longri tíð.

Gepardur er skjótast millum súgdjór. Stutt strekki rennur einki djór undan gepardinum, hann kann renna 100 km. um tíman. Men hann fær ikki sum hinir stórkøttirnir krept klørnar inn í labban, so tær eru altíð útspílaðar, tí fótar hann sær sera væl, tá ið hann rennur. Verður gepardur avdúkaður, meðan hann sníkir seg eftir fongi, gevst hann alt fyri eitt, er hann meiri enn 180 m. frá. Meiri enn onnur hvør veiðiroynd hansara miseydnast.

Súgdjór


The Reverends

The Reverends er ein føroyskur alt.country og americana bólkur, ið varð stovnaður í 2003. Teir spæla tónleik, sum teir sjálvir nevna "Norðurlendskt Americana"/"Alt.Country". Limirnir hava áður, spælt og summir spæla enn í bólkum sosum Mold, Mc-Hár, Páll Finnur Páll og Føroya Symfoniorkestri.

Limirnir í The Reverends eru

 Niclas Thorsteinsson - sang.
 Janus Kampmann - gittar.
 Jens Virgar Jakobsen - gittar.
 Kristin Nolsøe Bech - bass.
 Rúni K. Mouritsen - trummur.

Útgávur

 When You're Done (2009). Útgivin hjá Tutl.

Leinkjur

 http://birkblog.blogspot.com/2009/08/my-heart-is-open-sky.html
 http://www.myspace.com/thereverendsmusic
 http://www.thereverends.com/

Føroyskir tónleikabólkar
Country


Niels Arge Galán

Niels Arge Galán er forsangari í punk bólkinum 200. Hann hevur áður verið guitarleikari í rokk bólkinum Mold.

Føroyskir tónleikarar
Føroyskir mannligir sangarar
Føroyskir guitarleikarar
Gøtufólk


Niclas Thorsteinsson

Niclas Thorsteinsson er oddamaður í country og americana bólkinum The Reverends. Hann hevur áður verið oddamaður í rokk bólkinum Mold og funk bólkinum 12 Funky Monkeys.

Føroyskir tónleikarar
Føroyskir mannligir sangarar


Kristin Nolsøe Bech

Kristin Nolsøe Bech er bassleikari í bólkinum The Reverends. Hann hevur áður leikt í bólkinum Mold.

Føroyskir tónleikarar


Mary Travers

Mary Travers (f. 9. november 1936 í Louisville, Kentucky - d. 16. september 2009 í Danbury, Connecticut) var partur av sangbólkinum Peter, Paul & Mary – saman við Paul Stookey og Peter Yarrow. Bólkurin Peter, Paul & Mary trein fram á amerikanska sang- og tónleikapallin í 1961 og legði síðan rødd til hópatals mótmælissangir í USA í trýssunum. Kendastir munnu krígsandstøðingasangirnir "Where have all the flowers gone" og "Lemon Tree" vera. Harumframt vann bólkurin miklan tokka fyri útlegging sína av "Blovin’ in the Wind" hjá Bob Dylan og "Leaving on a Jet Plane" hjá John Denver.

Amerikanskir tónleikarar
Føðingar í 1936
Andlát í 2009


Capitalism: A Love Story

Capitalism: A Love Story er heitið á sætta dokumentarfilminum hjá Michael Moore (f. 23. apríl 1954 í Flint, Michigan) og hann verður frumsýndur í New York og Los Angeles tann 23. septembur 2009. Síðan verður filmurin vístur í restini av USA tann 2. oktobur. Enn er ikki vist, nær filmurin kemur hendan vegin. Moore hevur bæði langað út eftir bil ídnaðinum, skotvápnamentanini og Bush stjórnini í Amerika. Nú leypur hann í krovið á landsins fíggjarmynduleikum. Hann fer at snúgva seg um fígggjarkreppuna í heiminum og serliga í USA.

Filmurin er skýrdur at vera tann besti, sum Moore hevur gjørt. Í filminum greiðir Moore frá fíggjarliga skammlopinum, sum í fjør rakti heimin –og serliga Amerika. Í bretska blaðnum The Guardian fær filmurin 4 av 5 stjørnum. Filmurin verður lýstur sum eitt álop á kapitalistisku skipanina, har nakrir fáir gribbar skora vinningin og hava skuldina fyri neyð og armóð hjá milliónum av øðrum. Bankar og kapitalgrunnar eru teir óndu, sum gera so fløktar íløgur, at eingin hevur nakran møguleika at gjøgnumskoða tær. Filmurin er samansettur av søgum frá syndarligum mannalagnum, humori, happenings og filmsbrotum.

Umstríddi Moore eigur fleiri dokumentarfilmar, ið eru hægstir á toplistanum yvir dokumentarfilmar, ið hava vunnið flest filmar inn aftur.

Slóðir úteftir

 Official website
 Síggj treylaran her

Dokumentarfilmar


Lawetz

Tónleikabólkurin Lawetz varð stovnaður á heysti 2002. Bólkurin spratt burturúr tónleikaumhvørvinum í Hoydølum.

Lawetz var við í Prix Føroyum í 2003 og 2005.

Til Prix Føroyar 2003 var manningin: Høgni Reistrup, Dávur Juul Magnussen, Rúni Mouritsen, Ísak Sambleben og Høgni Fagraberg.

Føroyskir tónleikabólkar


Føroya Rættur

Føroya Rættur er dómstólurin í Føroyum. Her tekur dómarin, sum eisini verður nevndur Sorinskrivarin, støðu til lógarbrotini. Dómur kann verða skotin inn fyri landsrættin. Av tí, at dómsvaldið í Føroyum er danskt, skal danski landsrætturin viðgera slík mál. Tveir landsrættir eru, Vestari landsrættur í Viborg og Eystari landsrættur í Keypmannahavn, sum er tann, ið kemur til Føroya nakrar ferðir um árið at viðgera dómsmál.

Søgan

Her ein stuttur samandráttur av søguni, sum knýtir seg at føroya rætti. Samandrátturin er er at finna í bóklinginum "Dommeren - i det 20. århundrede", har Jógvan H. Andreassen, fyrrv. sorinskrivari hevur skriva partin um Føroyar.

Føroyar eru bygdar av norskum landnámsmonnum, og teir fyrstu teirra eru helst komnir higar í fyrru helvt av 800-talinum. Í fyrstuni høvdu oyggjarnar eina rættiliga sjálvstøðuga støðu við egnum altingi; men okkurt um 1035 gjørdist Føroyar norskt skattland, og norsk lóggáva trokaði seg meira og meira fram.

Eftir kongssfelagsskapin millum Danmark og Noreg, vórðu Føroyar framvegis roknaðar sum norskt land, og tað var framvegis norsk lóggáva, sum var galdandi her. Føroyar vóru, og eru býttar sundur í 6 sýslur, og hvør sýsla var roknað sum eitt sjálvstøðugt rættardømi.

Dómarnir á sýslutingunum, ella vártingunum, sum sýslutingini eisini vóru nevnd, kundu skjótast inn fyri løgtingið, sum var samansett av løgmanni og upprunaliga 36, seinni 48 løgrættumonnum – 8 fyri hvørja sýslu, har tó bert ein partur dømdi í teimum einstøku málunum. Í revsimálum var fútin ákæri, á vártingum tó viðhvørt í hansara stað viðkomandi sýslumaður.

Sorinskrivari hevur verið knýttur at løgtinginum heilt síðan umleið 1571; men hansara uppgáva var upprunaliga bert at vegleiða løgrættumenninar og at føra tingbókina. Seinni fekk sorinskrivarin mynduleika at døma á vártingunum. Í 1816 varð løgtingi avtikið og dómsvaldið í næstan øllum málum latið upp í hendurnar á sorinskrivaranum.

Eftir at Danmark hevði fingið sína egnu rættargangslóg, varð serlig rættargangslóg gjørd fyri Føroyar. Føroyska rættargangslógin líkist frá teirri donsku m.a. við tað, at Føroya rættur hevur dómsmyndugleika í øllum rættarmálum, og eru Føroyar eitt serligt nevningarættardømi við sorinskrivaranum sum rættarformanni. Til at skjóta rættarmál fyri Hægstarætt krevst ikki serligt loyvi.

Sí eisini: Sorinskrivarar í Føroyum

Kelda

Útvortis ávísingar
 Føroya Rættur

 Dommeren - i det 20. århundrede.

Føroya søga
Løgfrøði
Danskir stovnar og ráð í Føroyum


Mötley Crüe

Mötley Crüe er ein Grammy-útnevndur amerikanskur hard rock bólkur stovnaður í Los Angeles, Kalifornia í 1981.

Bólkurin var stovnaður av bassleikaranum Nikki Sixx, sum tá var limur í heavy metal bólkinum London og trummuspælaranum Tommy Lee. Síðani komu guitarspælarin Mick Mars og sangarin Vince Neil uppí bólkin.

Motley Crue hevur selt yvir 80 mió. eintøk kring allan heim.  írokna 23,5 mió. í USA

Limirnir í bólkinum eru kendir fyri sín harða og villa lívsstíl; Fleiri av limunum hava verið í fongsul og verið misnýtarar av bæði rúsdrekka og rúsevnum. Nýggjunda útgávan við heitinum Saints of Los Angeles kom út 24. juni í 2008. Í løtuni (2011) skriva teir tónleik til komandi fløguna.

Plátuskrá
 Too Fast for Love (1981)
 Shout at the Devil (1983)
 Theatre of Pain (1985)
 Girls, Girls, Girls (1987)
 Dr. Feelgood (1989)
 Decade of Decadence (1991)
 Mötley Crüe (1994)
 Generation Swine (1997)
 New Tattoo (2000)
 Saints of Los Angeles (2008)

Keldur

Útvortis slóðir

 Official website.
 Vince Neil's official website.
 Mick Mars' official website.
 Nikki Sixx's official website.
 Tommy Lee's official website.
 Official Store for Nikki Sixx and Vince Neil.
 Mötley Crüe Videos.
 Mötley Crüe Official Photos.

Amerikanskir tónleikabólkar


Angela Merkel

Angela Dorothea Merkel (f. 17. juli 1954 í Hamburg) er samveldiskanslari í Týsklandi. Merkel er 61 ár og útbúgvin alisfrøðingur og hevur eina bergtakandi politiska lívsleið aftan fyri seg. Eftir at bæði týsklondini runnu saman bað táverandi týski ríkiskanslarin Helmut Kohl hana í 1990 taka við sum ráðharri í kvinnu- og ungdómsmálum. Og komandi árini fekk hon litið í hendi fleiri týðandi ráðharrasessir. Merkel, sum er afturvald til ríkiskanslara í Týsklandi í 2009, hevur fyrsta fýraáraskeiðið í embætinum fingið ein móðurligan leiklut hjá týska fólkinum. Sagt verður um Angelu Merkel, at hon leitar sær ráð í Bíbliuni og styrki úr eysturtýsku rótum sínum.

Merkel, fødd Angela Dorothea Kasner, er fødd í Hamborg í 1954. Pápin var lutherianskur prestur, og mamman var lærarinna í eingilskum og latín. Hon vaks upp í DDR, las fysikk og fekk doktaragrad í 1986. Seinast í 1980unum fór hon upp í politikk. Hon meldaði seg inn í CDU (Christlich Demokratische Union Deutschlands), og eftir stutta tíð bleiv hon ráðharri fyri kvinnur og ung, seinri fyri umhvørvi og atomtrygd. Í november 2005 bleiv hon kanslari í Týsklandi – sum tann fyrsta kvinnan. Hon er eisini fyrsti kanslari úr fyrrv. DDR og yngsti kanslari og hevur sostatt sett fleiri met.

Heimsins valdsmesta kvinna eitur framvegis Angela Merkel í 2009. Prestsdóttirin úr landinum, sum hvarv – fyrrverandi kommunistiska Eysturtýsklandi (DDR) – er vald aftur í 2009 til ríkiskanslara í Týsklandi. M.a. tí, at hon hevur vunnið atkvøður frá fólki, sum annars ikki taka undir við konservativa politikkinum hjá flokki hennara, Kristiligu Demokratunum, CDU, og bayerska bróðurflokkinum, CSU.

Hon fær atkvøður fyri tað, hon er – Angela Merkel. Týska landsmóðirin. Og fyrsta fýra ára skeiðið sum kanslari hevur hon havt hepna hond við sær. Hon hevur víst seg sum sannan verðinspolitikara. Til dømis fírdi hon ikki fyri at koma við hvøssum ábreiðslum móti stjórnini hjá fyrrverandi amerikanska forsetanum George W. Bush – uttan kortini at skaða viðurskiftini millum Týskland og Amerika. Og í dag er vinarlagið sera gott millum hana og stjórnina hjá Obama. Samstundis er tað eydnast henni at fáa góð viðurskifti í lag við grannalandið Pólland. Og tónin millum Týskland og Russland er eisini vorðin blíðari.

Fleiri týsk bløð hava upp undir valið róst Angelu Markel fyri skilagóða handfaring av fíggjarkreppuni, sum hevur við sær, at Týskland nú er tað av ES-londum, sum av álvara aftur er farið at merkja framgongd í búskapinum. Hóast ringastu fíggjakreppuna síðan Seinna heimsbardaga, riðu bæði Angela Merkel og sosialdemokratiski fíggjarmálaráðharri hennara, Peer Steinbrück, av sær stormin og skipaðu í felag fyri einum javningarpolitikki á teimum økjum, har kreppan rakti meinast.

Hon hevur vakt internationalan ans og viðurkenning fyri frálíku samráðingarevni síni, seinast sum ES-forkvinna í juni 2007, tá tað eydnaðist henni at fáa semju um eina nýggja ES-traktat.

Politikarar úr Týsklandi
Stjórnarleiðarar
Kvinnuligir stjórnarleiðarar
Føðingar í 1954


Triangle

Triangle (トライアングル, úttalað "Toraianguru") er heitið á triðju plátuútgávuni hjá teknopop bólkinum Perfume. Sjálvt heitið á triðju plátuni er alment givið út sum súmbólið ⊿. Triangle útgávan var almannakunngjørd á Perfume konsertini Disco!Disco!Disco! og á útgávudegnum, 8. juli 2009, kom plátan sum CD fløga og CD + DVD fløgu í avmarkari nøgd. DVD fløgan hevði ymsar tónleika videoløg og upptøkur frá konsertum.

"Night Flight" lagið á Triangle var brúkt í lýsingum hjá Moriniga Mjólk fyri teirra Pino Airlines lýsingaherferð. "I Still Love You" var á DVD fløguni sum ein sertstak video.

Spælilisti

CD fløga

 "Take Off"
 "Love The World"
 "Dream Fighter"
 "Edge" (⊿-mix)
 "Night Flight"
 "Kiss And Music"
 "Zero Gravity"
 "I Still Love U"
 "The Best Thing"
 "The Speed Of Sound"
 "ワンルーム・ディスコ" (úttalað Wanruumu Disuko, føroyskt: Eitt Rúm Disko)
 "願い" (úttalað Negai, føroyskt: Ynski)

DVD fløga

 "I Still Love You" Serstakt videolag
 "Night Flight" Upptøka frá konsert
 "Edge" (⊿-mix) Upptøka frá konsert
 "Love The World" Upptraðkan í sjónvarpi
 "Dream Fighter" Upptraðkan í sjónvarpi
 "ワンルーム・ディスコ (Eitt Rúm Disko)" Upptraðkan í sjónvarpi

Fløgur


Roman Polanski

Roman Raymond Polanski (f. 18. august, 1933 í París, Frakland) er fransk/pólskur leikstjóri og filmsleikari. Hann er m.a. kendur fyri at hava leikstjórnað filmar sum Rosemary's Baby, Chinatown og The Pianist. Eisini bleiv Polanski nógv umtalaður í 1969, tá kona hansara Sharon Tate, sum var við barn, og fýra vinfólk hjá teimum vórðu myrd av Charles Manson-familjuni í heiminum hjá Polanski.

76 ára gamli polsk-franski leikstjórin bleiv handtikin í 2009. Hann var júst komin til Sveis, har hann skuldi taka ímóti einum heiðursprísi fyri sítt lívsverk sum leikstjóri á Zurich Film Festival. Síðan 1978 hevur Polanski flýtt undan amerikonsku myndugleikunum eftir at verða ákærdur fyri at hava drøggað og havt samlegu við einari 13 ára gamlari gentu til eina veistlu hjá Jack Nicholson í Hollywood, Kalifornia.

Polanski játtaði seg sekan í at hava havt samlegu við gentuni, men rýmdi úr USA til París, áðrenn dómur fall í málinum. Síðani hevur Polanski av ótta fyri einari møguligari handtøku aldrin verið í londum, ið hava útleveringsavtalur við USA.

Hevur leikstjórnað hesir filmar

*Hesir filmar eru partur av hansara 'Apartment Trilogy'.

Keldur

Slóðir úteftir
 Almenna heimasíðan hjá Roman Polanski
 Samrøða við Charlie Rose, Mars 2000
Samrøða: Roman Polanski: 'Wanted and Desired

Fraklendingar
Póllendingar


Arni Zachariassen

Arni Zachariassen er ein maður við nógvum talentum. Hann er kendur sum gittarúrmælingur úr kristnu bólkunum I Am og Braquet, aktivur kjakari, bloggari og skribentur, og so er hann ein av stovnarunum av felagskapinum Dialogos, ið miðjar eftir at sameina kristnu trúnna og darwinistisku modernaðu heimsmyndina.

Føroyskir tónleikarar
Føroyskir bloggarar


ICANN

ICANN – Internet Corporation for Assigned Names and Numbers – bleiv stovnað av amerikonsku stjórnini í sept. 1998. Endamálið við felagnum er at hava eftirlit við internetinum, og serliga teimum økjum, ið kunnu koma tvørt fyri aðrar lógir; s.s. yvir ognarrætti og innan trygd.

USA


Sølibat

Fólk, ið fara í sølibat, eru ikki aseksuel. Altso tey hava hug til sex, men tey velja at halda seg frá sex, til dømis av átrúnaðarligum orsøkum.

Kynslívsfrøði


Transkyndur

At ein persónur er transkyndur ella umkyndur (danskt: transseksuel) merkir ikki, at viðkomandi er samkyndur. Tað merkir bert, at viðkomandi identifiserar seg við tað kynið, ið hann ella hon ikki er, og vil fegin broyta kyn. Ein maður, ið vil broyta kyn til kvinnu, kann gott føla seg drignan at kvinnum.

Kynslívsfrøði
LGBT


Transvestittur

Ein transvestittur (á danskum - Transvestisme) dámar til tíðir (ella allatíð) at ganga klæðum hjá øvugta kyninum. Er ikki heilt tað sama sum ein transkyndur. Hetta merkir ikki, at viðkomandi hevur hug at skifta kyn, eins og ein transkyndur persónur. Einum nýtist heldur ikki at vera samkyndur, hóast ein er transvestittur.

Kynslívsfrøði
LGBT


Aseksuellur

Aseksuellur - Tað verður kjakast, um tað er ein seksuellur rættningur ella ein seksuel disfunktión. Men í øllum førum er tað ein persónur, ið er seksuelt passivur ella beinleiðis vamlast við sex.

Kynslívsfrøði


Metroseksualitetur

Metroseksualitetur hevur sum so onki við kynslív at gera, men orðið verður brúkt um menn, ið ganga upp í sína útsjónd eins og kvinnur. Til dømis við at nýta sjálvbrúnara, sminku, ganga til andlitsrøkt og so framvegis.

Kynslívsfrøði


Nikki Sixx

Nikki Sixx  (føddur: Frank Carlton Serafino Feranna, yngri. 11. desember, 1958) er ein amerikanskur bass spælari, rithøvundur, fotografur, og høvuðs sangskrivari í hard rock bólkinum Mötley Crüe. Hann var eisini bassspælari í glam metal bólkinum London, í bólkinum 58, hard rock bólkinum Brides of Destruction og nýligani í bólkinum Sixx:A.M..

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir rithøvundar
Myndafólk
Føðingar í 1958


Tommy Lee

Tommy Lee (føddur Thomas Lee Bass 3. oktober 1962 í Athen) er ein amerikanskur tónleikari, trummusláari og sangari. Hann er ein av stovnarunum av hard rock-bólkinum Mötley Crüe. Afturat hesum hevur hann eisini stovnað rap-metal-bólkin Methods of Mayhem, og hevur hartil gjørt fleiri tónleikalig prosjekt. Hann hevur verið giftur við sjónleikarunum Heather Locklear og Pamelu Anderson, sum hann hevur tvey børn saman við.

Stakløg

Keldur

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sangarar


Hard rock

Hard rock ella heavy rock eru undirbólkar av rokktónleiki, sum miðskeiðis í 1960'unum festi røtur gjøgnum "garage" og "psykodeliskum rocki" og er munandi harðari enn vanligur rokktónleikur. Tað er sermerkt av ovurnýtslu av "reingjaðum " el-guitarum, bass guitara, trummum og syntesaisarum.

Eyðkenni

Hard rock er sterkt inspirerað av bluestónleiki; Mest nýtti tónaskalin er tí hin pentatoniski, sum er vanligur í blueshøpi. Eldri bluestónleikur var akustiskt grundaður. Hard rock tekur harafturímóti nýtslu av nýmótans ljóðførum, so sum elguitarum, trummum og bass. Ein merkisverdur munur frá tí traditionella bluestónleikinum er, at hard rock sjáldan er bundið at akkordgongdini I, IV og V, sum síðani er bygd á 12 ella 16 taktum. Harafturímóti eru nógvar ymsar akkordir nýttar í hard rock-tónleiki.

Tónleikur


Angelina Jolie

Angelina Jolie (fødd Angelina Jolie Voight 4. juni 1975 í Los Angeles, Kalifornia) er ein amerikanskur sjónleikari. Hon leikti fyrstu ferð við í einum filmi, tá hon var barn, tað var í 1982, tá hon saman við pápa sínum, Jon Voight, hevði ein leiklut í filminum Lookin' to Get Out. Hon er gift við Brad Pitt og saman hava tey fingið seks børn, harav trý av teimum eru ættleidd.

Angelina Jolie er ST Goodwill-sendikvinna og hevur arbeitt við flóttafólksspurninginum síðan 2002. Í 2007 góvu Angelina Jolie og Brad Pitt 1 mió. dollarar til hjálp til flóttafólkini í Darfur-landspartinum í Sudan, Afrika.

Heiður
Angelina Jolie hevur vunnið fleiri heiðurslønir og virðislønir fyri sítt arbeiði sum sjónleikari. Hon hevur m.a. fleiri ferðir vunnið Golden Globe Award.

Keldur

Amerikanskir sjónleikarar
Føðingar í 1975


McDonald's

Tað eru uml. 31.000 McDonald's matstovur í øllum heiminum. Meira enn triðja hvør teirra liggur í USA. Longri vekk enn 172 kilometrar í beinari linju ella 230 km við bili kemur mann ikki frá einari McDonald's matstovu, er mann staddur í Amerika. Fyri at vera staddur sum longst frá slíkari matstovu, verður ein noyddur at ferðast til eitt oyði pláss í statinum South Dakota. Hetta pláss nevnist Glad Valley.

McDonald's hevði eitt yvirskot í ársins fyrsta ársfjórðingi áljóðandi 4,4 milliardir krónur í 2008. Tað er ein hækking á 24 prosent samanborið við sama tíðarskeið í 2007. Orsøkin til hækkingina er millum annað tann, at fleiri afrikanarar, asiatar og fólk úr teimum arabisku tjóðunum, hava av álvara tikið Big Mac og hinar burgarnar til sín. Tó er tann størsti vøksturin í Evropa. Her er ein vøkstur uppá 11 prosent frá 2007.

McDonald's hevur ætlanir um at opna 1.000 nýggjar matstovur kring heimin í 2009.

Sí eisini
Burger King

Fyritøkur


Franchise-keta

Franchise-ketan er í serstøðu, er blandingur av sjálvbodnari ketu og veruligari ketu. Sáttmálabundin skipan er ímillum veitara, nevndur franchisor, og takarar, nevndir franchisees. Veitari eigur og letur sølurættindi til takarar, ið keypa hesi rættindi. Veitari, franchisor, ræður yvir vøruúrvali, innrætting og marknaðarføring. Takarar, franchisees, gjalda afturfyri, vanliga í prosentum av søluni, og fáa soleiðis rætt til at brúka merki og vøru veitarans.

Tílíkt samstarv gerst alsamt vanligari á okkara leiðum. HTH, Flügger, Vero Moda og Body Shop eru dømi um tílík samtøk. Amerikonsku virkjateggjurnar McDonald's og Burger King eru væl kendar um allan heim.

Tað skal viðmerkjast, at handilsgrundarlagið er skiftandi, eins og handilskipanir og handilsketur støðugt broytast í tali og vavi og laga seg eftir broyttum marknaðartreytum. Vørustreymurin umrøddur í stuttum kann greiða meira frá vøruskiftinum í vinnuni.

Fyritøkur


Mick Mars

Mick Mars (føddur Robert Alan Deal 4. mai 1951 í Terre Haute, Indiana ) er ein amerikanskur tónleikari. Hann er kendur sum rútmu- og solo guitarspælarin í tung málms/hard rock bólkinum Mötley Crüe.

Keldur

Amerikanskir tónleikarar


Vince Neil

Vincent Neil Wharton er forsangari í hard rock bólkinum Mötley Crüe. Umframt hetta hevur hann givið fleiri útgávur út sjálvur.

Útgávur

Solo útgávur

 Exposed, 1993, USA #13.
 Carved in Stone, 1995, USA #139.
 Live at the Whisky: One Night Only, 2003.

Útvortis leinkjur

 Vince Neil - Official website.
 Mötley Crüe - Official website.
 Official Cruefest 2009 Tour website.

Amerikanskir tónleikarar


Miguel Marin Hidalgo

Í sjeytiárunum búði spaniólin Miguel Marin Hidalgo hjá Hispania Film í Føroyum og gjørdi saman við konu sínari fimm filmar í Føroyum. M.a. gjørdi hann filmin Rannvá í 1975, sum er hin fyrsti spælifilmurin við føroyskum máli og við føroyskum sjónleikarum. Men aftaná eina tíð valdi hann at flyta aftur til Spania og tók filmarnar við sær. Ongin eintøk vóru eftir í Føroyum, og síðani tá var hildið, at filmarnir vóru horvnir, og fóru ongantíd at koma afturí aftur. Inntil 2009.

Ein av teimum, ið leitaði eftir filmunum var stjórin hjá Samvit Elin Heinesen. Í fleiri ár hevði hon roynt at fingið fatur á Miguel og hansara filmum, men til fánýtis. Arbeitt verdur við at restaurera filmarnar og digitalisera teir. Myndagódskan er eftir umstøðunum góð, men ljóðgóðskan er illa farin av teimum mongu árunum á loftinum.

Keldur
 árið ið fór, 7. árg. 1976 (Oktobur, "Rannvá", "Heystblómur"))
 árið ið fór, 8. árg. 1977 (Juni, "Páll Fangi")

Spaniólar
Leikstjórar


Def Leppard

Def Leppard er ein enskur rokkbólkur úr Sheffield, sum varð stovnaður í 1977 sum partur av New Wave of British Heavy Metal-rørsluni. Grundað á styrkini í útgávunum Pyromania og Hysteria bleiv Def Leppard ein tann best seljandi rokkbólkurin í 1980’unum við einari sølu omanfyri 65 mió. eintøkum kring allan heim . Av hesum vórðu 35 mió. eintøk seld í USA. Def Leppard eru á 31. plássi á "Greatest Artists of Hard Rock" hjá VH1.

Tónleikastílur og arvur
Tónleikurin hjá Def Leppard er eitt bland við elementum úr hard rokki, útgávuorienteraðum rokki og tungmálmstónleiki, við fleirfaldum løgum av vokal harmonium og melodiøsum guitarriffum. Hóðast teir mangan hava verið roknaðir millum størstu bólkarnar í New Wave Of British Heavy Metal-rørsluni seint í 1970'unum, vórðu teir miðskeiðis í 1980'unum óynskt settir í samband við veksandi glam metal leikpallin, fyrst og fremst orsakað av teirra mainstream succes og teirra fínpoleraðu ljóðframleiðslu. Def Leppard hava útvíst sína ónøgd við "glam metal" spjaldrinum, tá tað ífylgi teimum, ikki júst lýsir teirra útsjónd og tónleikastíl.

Tá útgávan "Hysteria" kom út, útviklaði bólkurin eitt sermerkt ljóðbílæt við elektroniskum trummum og effektløddum guitarljóði, og omaná fleirfaldað løg av luftigum, harmoniseraðum røddum. Def Leppard er ein av fimm rokkbólkum, sum hava tvær studioplátur, sum hava selt yvir 10 mió. eintøk hvør í USA. Hinir bólkarnir eru The Beatles, Led Zeppelin, Pink Floyd, og Van Halen.

Limir í bólkinum

Núverandi limir
 Joe Elliott – forsangari, eyka gittarar, keyboards (1977–nú)
 Phil Collen – lead gittari, røddir (1982–nú)
 Vivian Campbell – gittarar, røddir (1992–nú)
 Rick "Sav" Savage – bass, keyboards, eyka gittarar, røddir (1977–nú)
 Rick Allen – trummur, slagverk, røddir (1978–nú)

Fyrrverandi limir
 Steve Clark – gittarar, røddir (1978–1991)
 Pete Willis – gittarar, røddir (1977–1982)

Tour tónleikarar
 Jeff Rich – trummur, slagverk (August 1986 – afturat Rick Allen)

Plátuskrá

 On Through the Night (1980)
 High 'n' Dry (1981)
 Pyromania (1983)
 Hysteria (1987)
 Adrenalize (1992)
 Retro Active (1993)
 Slang (1996)
 Euphoria (1999)
 X (2002)
 Yeah! (2006)
 Songs from the Sparkle Lounge (2008)
 Def Leppard (2015)
 Diamond Star Halos (2022)

The Def Leppard World - Discography

Tillutanir og tilnevningar

Sí eisini
 List of best-selling music artists
 List of best-selling albums worldwide
 List of artists who reached number one on the U.S. Mainstream Rock chart

Útvortis leinkjur

 Def Leppard's official website
 Def Leppard @ Sheffield Walk of Fame
 The Def Leppard World - Discography

Enskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Pyromania (útgáva)

Pyromania er triðja studio útgávan hjá bretska tung málms bólkinum Def Leppard, sum kom út í 1983. Hetta førdi bólkin tvørtur um Norðuramerika og Japan, og plátan seldi omanfyri 10 mió. eintøk bara í Amerika. Phil Collen var nýggjur gittarleikari í bólkinum og Robert John "Mutt" Lange framleiddi hana.

Útgávan var partvís bandað við upprunaliga gittarleikaranum Pete Willis, hvørs rútmu gittarar og bakgrunds røddir eru at hoyra á øllum løgunum. Sum teir vóru komnir væl inn í upptøkurnar, bleiv Willis blakaður úr bólkinum, orsaka av alkohol misnýtslu og Phil Collen kom í hansara stað, og spældi gittar soloir og tað av gittarum, sum annars restaði í. Á uppruna plátuhúsanum sást Willis í bakgrundini á myndini av sangaranum Joe Elliott. Sum nýggjur limur í bólkinum fekk Collen sína egnu mynd. Tónleikaútgávan er sermerkt av intensivu framleiðsluni hjá Lange. Mike Shipley sigur at bandið á spolibandupptakaranum koyrdi 20 tímar dagliga í 13 mánaðir.

Tríggir sangir frá Pyromania, "Photograph", "Rock of Ages", og "Foolin'", blivu Top 40 singlir í USA, orsakað av popularitetinum á MTV.

Sangurin " Rock! Rock! Till You Drop" er við í filminum Rock Star frá 2001. Í 2004, var Pyromania nr. 384 á Rolling Stone's 500 Greatest Albums of All Time. Ein digitalt remastrað útgáva av Pyromania kom út 8. juni í 2009, saman við live fløguni "Live LA Forum - September 11th 1983".

Fløgur


Love Me Do

Love Me Do er ein eldri Lennon/McCartney sangur. Hesin sangur var fyrsta single útgivin av The Beatles og á B-síðuni var sangurin "P.S. I Love You". Singlin kom út 5. oktober í 1962 og steig upp á 17. pláss í Onglandi; Í 1982 var hon endurútgivin og rakk tá upp á 4. pláss. Í USA bleiv hon nummar eitt í 1964.

Sangir
The Beatles


Høgguslokkar

Høgguslokkar (frøðiheiti - Cephalopoda) hava altíð hugtikið menniskjur. Fólk hildu teir vera álíkar sjóskrímslum. Høgguslokkar hava onga beinagrind og eru størstir og gløggastir av ryggleysu dýrunum. Sjónin er góð, og heilin stórur, og kanningar vísa, at teir læra av royndum. Høgguslokkar eru sera virknir og eru knappir. Teir eru lindýr, og í ætt við skeljadýr og kúvingar. Tó hava teir onga skel uttan, men summir tíggjuermdir høgguslokkar hava súgskálir á ørmunum og brúka tær, tá ið teir taka fong ella ganga eftir botni. Tíggjuermdir høgguslokkar hava átta armar og tveir langar tøkuarmar, sum kunnu rullast saman og strekkjast út. Teir taka fong ella halda honum við tøkuørmunum og stýra við hinum ørmunum, tá ið teir svimja.

Stórir høgguslokkar eru meira enn 9 metrar langir. Høgguslokkur sprænir sjógv út gjøgnum ein tút og fer við fúkandi ferð aftureftir. Áttaermdi høgguslokkurin liggur um dagin á botni í holum og rivum. Um náttina tekur hann krabbar, skeljadýr og smáfiskar. Kjafturin er harður og líkist nevi. Í kjaftinum er rívitunga. Við hvørt fæst fitt av høgguslokki á summum firðum í Føroyum. Hann er gott agn, og grindahvalur etur hann. Í øðrum londum verður hann brúktur til matna.

Lindýr


Bill Gates

William Henry "Bill" Gates III (føddur 28. oktober 1955 í Seattle, Washington) er heimsins ríkasti persónur. Tó at hann ikki longur er stjóri í Microsoft, eigur hann einar 40 milliardir dollarar, sum hann brúkar til vælgerandi endamál í The Melinda og Bill Gates Foundation. Gates byrjaði á Harvard í Massachusetts í 1973, har hann kom at búgva á gongd saman núverandi Microsoft forstjóra Steve Ballmer. Men Gates gavst, fyri heldur at arbeiða fulla tíð við Microsoft, sum hann hevði stovnað saman við barndómsvininum Paul Allen.

Eftir áratíggir í fremstu røð fer Gates frá Microsoft, sum skal tillaga seg eini tíð, har telduverðin er undir stórum broytingum, og har teldurisin er í stórari kapping við eitt nú Google og Apple MacIntosh. Tríggir persónar skulu røkja størvini, sum Bill Gates hevur havt. Ray Ozzie verður leiðandi software arkitektur, Craig Mundie skal leiða gransking og strategi, meðan Steve Balmer verður forstjóri í Microsoft, sum hevur høvuðssæti í Redmond í statinum Washington í USA. Bill Gates heldur tó fram sum nevndarformaður og størsti partaeigari í Microsoft. Gates, sum er ein av heimsins ríkastu monnum fer frameftir at brúka alla sína tíð til vælgerandi endamál gjøgnum »Bill and Melinda Gates Foundation«, sum hann hevur stovnað saman við konu síni Melinda Gates.

Bert 2,6 % av teim 21.500 starvsfólkunum og bert 1,6 % av leiðarunum hjá Microsoft eru amerikanarar av afrikanskum uppruna. Hetta hevur lopið øði í nógvar amerikanarar. Bill Gates er tiltikin í Amerika, m.a. tí at hann letur 100-tals miljónir dollarar um árið til útbúgvingarendamál, so børn av minniluta-uppruna í USA skulu fáa lestrarstuðul til betri útbúgving. USA er annars kent fyri, at almennir stovnar og flestu fyritøkur hava fingið álagt við lóg av seta fólk av ymsum uppruna í starv eftir kvotum. Sostatt skulu eini 12 % av starvsfólkum vera svørt, tí tey svørtu umboða 12 % av amerikanska fólkinum.

Bill Gates er framvegis tann ríkasti í heiminum í 2009. Stovnarin av stóra telduritbúnaðar-samtakinum Microsoft, er frammanfyri pengaíleggjaran Warren Buffet, sambært listanum hjá Forbes Magazine. Virðini hjá Gates minkaðu í 2008 við umleið 100 milliónum krónum, men hann líður onga neyð, tí hann hevur framvegis 40 milliardir dollarar at ráða yvir. Hetta svarar til umleið 230 milliardir krónur.

Gates hevur í 14 ár átt heiðurin, at vera heimsin ríkasti maður. Hann býr nú í Seattle, Washington. Kona hansara er Melinda Gates, og tey eiga trý børn: Jennifer Katharine Gates (f.1996), Rory John Gates (f.1999) og Phoebe Adele Gates (f.2002).

Keldur

Vinnulívsfólk úr USA


Warren Buffett

Warren Edward Buffett (føddur 30. august 1930 í Omaha, Nebraska) er heimsins næstríkasti persónur. Buffet hevur mist 25 milliardir dollarar í 2008. Hann eigur kortini 37 milliardir dollarar, og er sostatt heimsins triði ríkasti persónur.

Hann hevur gjørt hepnar íløgur seinastu árini, og økti ognina við næstan 50 miljardum í 2007, uppí 62 miljardir dollarar. Kendi amerikanski ríkmaðurin, sum lá ovastur í 2008 við 62 milliardum, liggur nú á øðrum plássi við 37 milliardum dollarum, meðan meksikanski ríkmaðurin Carlos Slim Helú á triðja plássi bert hevur 35 milliardir dollarar eftir.

Til tess at bjarga Harley Davidson hevur Warren Buffet gjørt av at læna fyritøkuni 300 milliónir dollarar. Fyri hann er hetta helst smápengar, men hetta er eftir øllum at døma bjargingin fyri Harley Davidson. Hann ger hetta tó ikki fyri einki. Harley Davidson skal gjalda honum 15 prosent í rentu um árið av hesum láni.

Vinnulívsfólk úr USA
Stubbar


Fíggjarkreppan 2007-2009

Fíggjarkreppan 2007-2009 byrjaði í Amerika og í fyrstani varð hildið at hon fór at vera avmarkað til USA. Men av tí at peningaheimurin er "forbundin kør" breiddi kreppan seg skjótt til fíggjarmarknaðir kring allan heimin. Kreppan byrjaði í teimum framkomnu búskapunum (í USA), men hevur havt ringastu ávirkan á heimsins fátækastu londini.

Meira enn ein miljard fólk líða hungur í 2009 – og ongantíð áður hava tey verið so mong í tali, sigur ST-matvøru- og landbúnaðarstovnurin FAO. Færri íløgur og lakari hjálp fáa høvuðsábyrgdina fyri at alt fleiri fara svong til songar. Haraftrat hevur heimsumfatandi fíggjarkreppan lagt stein oman á byrðu.

Vaksandi fíggjarmarknaður

Seinastu mongu árini er fíggjarmarknaðurin vaksin almikið. Eftir 11. september í 2001 valdi amerikanski tjóðbankin, Federal Reserve, við Alan Greenspan á odda, at økja peningamongdina munandi í USA. Enski tjóðbankin valdi at fylgja somu kós og økti eisini pengamongdina. Hetta meta summi at vera startskotið til stóru fíggjarligu ekspansiónina seinnu árini. Við ríkiligum gjaldføri og lágari rentu á marknaðinum komu nýggj lánitilboð m.a. við avdráttarskoða og fíggjarstovnarnir gjørdust alt meiri ágangandi. Hesar ágangandi bankarnar kenna vit eisini m.a. úr Íslandi, sum hava virkað sum íløgubankar og framt stór keyp bæði í Føroyum, Bretlandi, Danmark og í øðrum londum.

Íbúðarmarknaðurin í USA í trupuleikum

Høvuðsorsøkin er gongdin á íbúðarmarknaðinum í USA. Amerika hevur munandi færri vælferðarskipanir enn londini í Evropu. Í staðin eru aðrar skipanir settar í verk. M.a. eru lógir settar í verk fyri at fáa privata marknaðin til at taka sær av nøkrum viðurskiftum. Millum hesar eru lógirnar frá 1977 og 1995, sum áleggja fíggjarstovnum at lata fólki lán, hóast tey møguliga ikki høvdu ráð til at gjalda lánini aftur. Hetta merkir, at álagt verður fíggjarmarknaðinum at taka ein váða upp á seg, sum hann annars ikki vildi havt tikið. Hesi lán eru millum tey, ið verða kallaði subprime-lán – altso eitt lán við størri váða fyri peningastovnin enn vanlig lán. Fyri at stýra váðanum best møguligt valdi fíggjarmarknaðurin at selja vánaligu lánini víðari saman við góðum lánum í einum "láni-pakka" har góð og vánalig lán verða "buntaði" saman og seld víðari á marknaðinum. Hetta eru sokallaðu CDO'irnar – Collateral Dept Obligations. Av tí at lánini eru buntaði saman er ringt at gjøgnumskoða júst hvat ein CDO inniheldur – hetta hevur verið við til at økt um óvissuna í skipanini. So hvørt sum likviditeturin øktist vuksu prísirnir á íbúðarmarknaðinum í stórum. Tá fólk seinni fáa trupuleikar við at gjalda lánini á íbúðunum, byrjar álitið á CDO'irnar at vikna og bankarnir gerast afturhaldandi við at veita hvørjum øðrum lán og likviditeturin á marknaðinum frystur fastur – gjaldføriskreppan er byrjað.Av tí at kreppan byrjar í íbúðarmarknaðinum við subprime-lánum bleiv hon fyrstu tíðina oftast rópt subprime-kreppan.

Bank run á Northern Rock

So hvørt sum bankarnir gerast støðugt meiri afturhaldandi við at lána hvørjum øðrum pening gerst tað eisini støðugt truplari at bankunum at halda virksemið koyrandi. Hetta frættist eisini millum fólk á gøtuni og fyri fyrstu ferð í 100 ár upplivir Onglandi eitt sokallað 'bank run' ella 'run on the bank', sum fær bankan Northern Rock at falla. Hetta hendir tá eitt stórt tal av bankakundum taka peningin hjá sær út úr bankanum, tí tey halda at bankin er um at fara á húsagang. Hetta virkar sum ein sjálvuppfyllandi profeti, tí so hvørt sum fólk taka peningin út úr bankanum gert trupuleikin hjá bankanum samsvarandi størri. At enda, 22. februar í 2008, tekur enski staturin um endan og Northern Rock verður yvirtikin.

Fannie Mae og Freddie Mac

Umframt lógirnar frá 1977 og 1995 eru eisini tveir hálvalmennir stovnar í USA, sum skulu veita lán til sethúsamarknaðin og sum við tíðini eru vaksnir til at hava uml. helvtina av øllum íbúðarmarknaðinum í USA. Hesir eru Federal National Mortgage Association, vanliga nevnt Fannie Mae, og Federal Home Loan Mortgage Corporation, vanliga nevnt Freddie Mac. So hvørt sum trupuleikarnir á íbúðarmarknaðinum vaksa, gerst alt truplari hjá Fannie Mae og Freddie Mac at klára sínar skyldur – tí eru hesir lánistovnarnir eisini millum ofrini í fíggjarkreppuni. 7. september 2008 tók amerikanska stjórnin yvir bæði Fannie Mae og Freddy Mac.

Íløgubankarnir hokna undan

Næstu ofrini eru sokallaðu íløgubankarnir. Tá óveður er á fíggjarmarknaðinum eru íløgubankarnir millum teir harðast raktu og hesaferð er einki undantak. Tí vóru íløgubankarnir Bear Stearns (17. mars 2008) og Lehman Brothers (15. september 2008) eisini skjótt at hoyra millum nøvnini á fíggjarstovnum í trupuleikum. Í Føroyum kenna vit lítið til íløgubankar. Okkara peningastovnar virkað sum vanligir bankar og ikki sum íløgubankar. Høvuðsvirksmið hjá einum íløgubanka er at lána pening á fíggjarmarknaðinum fyri at keypa og selja ognir og fyritøkur. Hetta merkir, at virksemið hjá íløgubankunum er serliga tengt at gjaldførinum á fíggjarmarknaðinum og at bankin serliga er førur fyri at tjena pengar tá ognirnar á marknaðinum hækka í virði. Tilsvarandi verri er at tjena pening og dríva fyritøkuna tá ognirnar á marknaðinum minka í virði og gjaldførið á marknaðinum minkar. Í dag hava íløgubankar kring heimin truplar tíðir – eins og vit kenna tað úr bankunum úr Íslandi. Hóast íslendsku bankarnir, mær vitandi, ikki formelt eru íløgubankar, líkist stórur partur av virkseminum tí hjá vanligum íløgubankum. 29. september í 2008 bleiv eisini Glitnir yvirtikin av íslendsku stjórnini. Millum kendastu íløgubankarnir í Amerika eru Morgan Stanley, Merrill Lynch, Bear Stearns, Lehman Brothers og Goldman Sachs. Av hesum eru summir farnir á heysin meðan aðrir eru givnir at reka íløgubankavirksemi fyri í staðin at reka vanligt bankavirksemi.

Tvinnar møguligar politiskar loysnir

Fyri at loysa upp fyri fíggjarkreppuni eru tvinnar møguligar politiskar loysnir. Man kann siga, at talan er um tveir ymiskar skúlar. Fyrri er moral hazard skúlin, sum sigur, at moralurin hevur størstan týdning og at stjórnin ikki eigur at bjarga bankum, tí hetta einans vil elva til at bankarnir fara at taka enn størri váða á seg framyir. Harumframt er sjónarmiðið, at hví skulu skattgjaldarnir taka um endan tá bankarnir hava uppført seg tápuliga? Vit kenna eisini sjónarmiðið sum: 'Lat falla tað sum ikki kann standa'. Hitt sjónarmiðið er systemic risk, sum heldur, at við at lata bankarnar fara er vandin at alt tað fíggjarliga systemið kann falla saman. Altso at bankarnir draga alt annað virksemi niður við sær – og harvið tað kapitalistisku skipanina. Út frá politikkinum hjá flestu londunum má man staðfesta, at systemic risk sjónarmiðið hevur yvirvágina. Flestu fíggjarstovnarnir, ið hava verið í trupuleikum, eru bjargaðir av stjórnunum í londunum og samstundis hava stjórnirnar valt at taka stóran part av váganum á seg – t.d. við at hækka innskjótaratrygdina.

Bjargingarpakkarnir fáa fylgjur

Aktión skapar reaktión sigur Newtonsa triðja lóg. Soleiðis er eisini við bjargingarpakkunum í fíggjarheiminum. Eftir at summar stjórnir hava bjargað nøkrum bankum eftir devisuni 'to big to fail', fær tað bankakundarnar at reagera. Eftir at Northern Rock og teir seks stóru írsku bankarnir eru bjargaðir og hava fingið statstrygdarnet undir sær, byrja fólk at flyta teirra pening út úr hinum peningastovnunum og yvir í teir statsgaranteraðu bankarnar. Í løtuni er tí ein peningastreymur úr Onglandi til Írland og úr útlendskum bankum í Írlandi og yvir í teir seks statstryggjaðu bankarnar. Hetta er bert eitt dømi um, at ikki einans veiku bankarnir merkja avleiðingarnar av fíggjarkreppuni, men at eisini sunnir og vælriknir bankar merkja fylgjurnar. Tað er tí eyðsæð, at skal ein bjargingarætlan til, má hon verða galdandi fyri allar bankarnar í einum landi í senn – ja helst fyri allar bankarnar í Evropu í senn. Tí kallaði franski forsetin, Nicolas Sarkozy, hinar stjórnarleiðarnar í Evropu saman í vikuskiftinum fyri at gera eina samlaða bjargingarætlan. Hetta miseyðnaðist sum kunnugt og tí valdu ymsu londini at gera hvør sín pakka.

Føroyski fíggjarheimurin og búskapurin

Danski bjargingarpakkin kann sigast at vera ein blandingur av 'moral hazard' og 'systemic risk skúlunum'. Ein partur av pakkanum er, at bankarnir sjálvir skulu gjalda 35 mia. kr. inn í ein trygdargrunn, sum skal tryggja innlánini í bankum, sum fara av knóranum. Um tapini í danska fíggjarheiminum gerast størri enn 35 mia. kr. traðkar staturin til og tryggjar restina. Danski bjargingarpakkin er eisini galdandi fyri føroysku bankarnar og tí vil hetta eisini tryggja føroyska fíggjarkervið í sama mun sum danskar bankar. At ein bjargingarpakki er gjørdur merkir ikki at bankarnir ikki kunnu fara á heysin. Hetta merkir einans, at tey sum hava pening í bankunum ikki koma til at missa nakað av innistandandi. Trygdin fyri at bankarnir – herundir eisini føroysku bankarnir – eru tryggir er, at teir eru væl riknir og ikki hava tikið óneyðugan váða á seg.

Føroysku bankarnir hava knappar 20 mia. kr. í útlánum, svarandi til uml 1,5 ferðir BTÚ. Til samanberingar hava íslendsku bankarnir uml. 10 ferðir íslendska BTÙ – tvs. um føroysku bankarnir høvdu havt sama lutfall sum íslendsku bankarnir høvdu útlánini verið uml. 140 mia. kr. Tað er eyðsæð, at føroysku bankarnir hava átikið sær minni váða enn t.d. íslendsku bankarnir. Samanumtikið er føroyska fíggjarkervið sunt og væl rikið. Sum er eru eingin tekin um at nakar føroyskur fíggjarstovnur fer av knóranum. Eingin trygd kann veitast fyri at hetta ikki hendir, men í og við at loftið av innskjótaragarantinum á kr. 300.000 er tikið av, er allur innistandandi peningur í føroyska bankakervinum tryggur.

Kreppa


Nicky Cruz

Nicky Cruz (f. 6. okt. 1938 í San Juan á Puerto Riko, USA) var ein vælkendur brotsmannaleiðari í New York í 1950-unum, og gjørdist kendur um meginpartin av heiminum við bókini "Korset og springkniven", sum David Wilkerson skrivaði. Eftir at hann varð umvendur, gavst Nicky Cruz við tilveruni sum brotsmaður, og fór ístaðin at ferðast kring heimin sum prædikumaður. Í latínamerikanska landinum El Salvador eru trupulleikarnir við brotsmannaharkaliðum vorðnir so stórir, at landsins forseti, Mauricio Funes, hevur biðið 70-ára gamla prædikumannin um at gerast ráðgevi í spurningum viðvíkjandi harðskapskriminaliteti.

Amerikanarar


Sakarias

Sakarias (hebráiskt navn, ið merkir: "Guð hevur minst til mín") var prestur, og einaferð meðan hann gjørdi prestatænastu í templinum kom ein eingil (Gabriel) til hansara og segði: "Óttast ikki, Sakarias, tí at bøn tín er hoyrd, og Elisabet, kona tín, skal føða tær ein son, og tú skalt lata hann eita Jóhannes. Og tær skal gleði og fagnaður verða fyri, og mangir skulu fegnast um føðing hansara; tí at hann skal verða mikil fyri eygum Harrans. Áðrenn tey fingu Jóhannes, sá tað svart út hjá teimum, tí at Elisabet kundi ikki fáa børn, og bæði vóru tey komin væl til aldurs.

"Hvussu skal eg vita hetta vist? Tí at eg eri ein gamal maður, og kona mín er komin væl til aldurs?" spurdi Sakarias. Eingilin svaraði honum og segði: "Eg eri Gabriel, sum standi fyri andliti Guds, og eg eri sendur út at bera tær hesi gleðiboðini. Tú skalt verða málleysur og ikki fáa talað inntil tann dag, tá ið hetta hendir, afturfyri at tú trúði ikkki orðum mínum". Tey, sum sótu uttanfyri og bíðaðu, meðan Sakarias var inni í templinum, ótolnaðust, og tey skiltu ikki, at Sakarias var so leingi í templinum. Tá ið hann kom út aftur, fekk hann ikki talað, men gjørdi tekin í staðin at lýsa signingina. Tá skiltu tey, at hann mundi havt eina sjón, og tey undraðust.

Sonurin, sum eingilin hevði boðað Sakariasi frá, var nú komin. Grannar og frændur komu at vitja og gleðast saman við teimum. Átta dagar eftir tað, at barnið var føtt, komu teir at umskera barnið og geva tí navn. Teir ætlaðu, at tað skuldi eita Sakarias eftir faðir sínum; men Elisabet segði: "Hann skal eita Jóhannes". Hetta hildu teir vera løgið, tí eingin í ættini æt Jóhannes. Teir spurdu Sakarias, hvussu hann vildi barnið skuldi eita. Sakarias gjørdi tekin at fáa eina talvu, og tá ið hann fekk talvuna, skrivaði hann: "Jóhannes er navn hansara". Í somu stund fekk Sakarias málið aftur, og hann lovaði Gudi.

Jødadómur
Kristindómur
Bíbilskir persónar


Heri Vestergaard

Heri Vestergaard er fyrrverandi sterkasti maður í Føroyum. Sumbingurin Heri vann hendan heiður í okt. 2009. Hann vann í harðari kapping við Sámal J. Hansen. Níggju mans vóru við í kappingini (teir luttakandi vóru Sámal Johannes Hansen, Herman Hermansen, Gunnar Grækarisson, Bárður Poulsen, Finnur Poulsen, Jákup Petur Djurhuus, Torstein Madsen og Heri Vestergaard). Tað bleiv ikki avgjørt fyrr enn í seinastu kapping, at Heri hevði vunnið. Kappast var í seks ymiskum greinum.

Heri Vestergaard legði seg tíðliga á odda í kappingini, men tá ið komið var til seinastu kappingargreinina, hevði ein annar maður við røtum í Sumba, Sámal Johannes Hansen, lagt seg ájavnt við Hera Vestergaard í stigum. Seinasta kappingin var at halda tveimum bobbens uppfrá so leingi sum gjørligt, og greitt var, at tann av teimum báðum oddafiskunum, sum helt longst, fór at vinna samlaðu kappingina. Tað gjørdist so Heri Vestergaard, og tí kann sumbingurin rópa seg: Føroya sterkasta mann 2009.

Føroya sterkasti maður
Ítróttafólk úr Føroyum


Bahá'í trúgvin

Bahá'í trúgvin er ein alheimstrúgv. Orðið "Bahá'í" merkir "ein sum fylgir Bahá'u'lláh". "Bahá'u'lláh" merkir "dýrd Guðs" og hetta er navnið á tí boðberanum, sum bahá'íar trúgva er Guðs sendiboð til okkara tíð.

Bahá'íar trúgva at Guð opinberar seg gjøgnum síni sendiboð í einari stigvísari opinbering. Mannaættin er ikki før fyri at taka ímóti Guðs veruleika í einum, men má búnast og mennast so líðandi. Guð sendir so síni sendiboð við boðum og vegleiðing sum hóskar til tann tørv sum menniskjuni hava á júst tí staðnum og tí tíðini. Ongin av boðberunum er "størri" ella "sannari" enn hinir. Teir kappast ikki.

Bahá'íar viðurkenna allar boðberarnar og virða allar heimsins religiónir og heilagu skriftir. Tað, sum Jesus segði, tá ið hann kom, ógildaði ikki tað sum Móses hevði sagt. "Eg eri ikki komin at bróta niður, men at fullføra", segði Jesus. Á sama hátt ógildar tað at Bahá'u'lláh kom, hvørki tað sum Jesus, Muhammed, Buddha, Móses, Ábraham, Krishna ella Zoroaster hava boðað. Allir komu teir við Guðs ljósi til menniskjuni. Eingin teirra er Guð.

Bahá'íar trúgva at øll menniskju hava eitt andaligt lív, sama um tey tilvitað gera nakað við tað ella ei.

Bahá'u'lláh

Í 1844 í Persia (Iran), kunngjørdi ein ungur maður nevndur "Báb", at skjótt fór sendiboð Guðs, sum øll heimsins menniskju stundaðu eftir, at koma. "Báb" merkir "portrið", og Báb gjørdi greitt at hansara leiklutur var, at fyrireika mannaættina til dagin tá ið tann lovaði kom til sjóndar.

Bahá'u'lláh, sum var føddur í einari av ríkastu aðalsstættum í Persia, valdi at venda øllum forrættindum bakið og at fylgja Báb. Báb og tey sum fylgdu honum vóru jagstraði av persiska yvir-valdinum. Báb sjálvur var tikin av døgum í 1850 og eini 20.000 av teimum sum fylgdu honum, lótu lív í hópdrápum kring alt Persia. Bahá'u'lláh slapp heldur ikki undan forfylging; hann varð settur í fangahús, píndur og at enda burturvístur. Hann varð sendur til Bagdad í Irak, og tað var her hann endiliga í 1863 kunngjørdi, at hann var tann, ið Báb hevði fyriboðað fór at koma.

Bahá'iar eru sannførdir um at Bahá'u'lláh var Jesus Kristus sum kom aftur og at lyfti Guðs til menniskjuni um eina betri tíð fyri øll er gingið út. Bahá'u'lláh segði at menniskjuni liva her á jørðini til tess at menna andaligar førleikar sum vit fara at hava tørv á í lívinum eftir hetta. Hann líknar mannalívið á jørðini við lívið hjá fostrinum í móðurlívi, fostrið kann ikki ímynda sær heimin uttanfyri sína egnu lítlu verð, hóast tað á ein hátt longu livir í tí størru verðini. Tað er bara enn ikki nóg búgvið til at síggja og uppliva heimin størri enn júst lívmóðrina hjá mammuni.

Og kortini so er endamálið við fosturlívinum at búgva seg til ein heilt øðrvísi heim enn tann, fostrið kennir. Tað skal hava armar og bein, eygu, oyru, alt sum er gott og neyðugt fyri at liva mannalívið. Mennast vit ikki eins og fostrið í móðurlívi, meðan vit liva á jørðini, so verða vit sum andaligir kryplingar ella píningar, og enn tarnaði av hesum í lívinum sum kemur. Andaligi vøksturin hjá tí einstaka fer fram bæði innan í hvørjum fólki, og í samveru við onnur. Andaliga støðið vit eru á, speglast í samfelagnum, hvussu vit eru móti hvørjum øðrum, og hvørjum málum vit stremba eftir.

Átrúnaður
Bahá'í


Google

Google er ein amerikansk leitisíða á internetinum. Tað er amerikanska fyritøkan Google Inc., ið eigur Google. Google er tað størsta leititólið á internetinum í dag við meira enn 200 milliónum fyrispurningum dagliga. Navnið "Google" kemur frá orðinum Googol, ið vísir til talið 1 við 100 nullum aftanfyri. Sagnorðið "to google" varð tikið við í Oxford English Dictionary í 2007. Nær orðið kemur við í ta føroysku orðabókina, er ilt at siga. Google hevur eina vaktartænastu, ið alla tíðina heldur eyga við, um nøkur tílík síða verður løgd á internetið.

Google hevur forvunnið risa peningaupphæddir, síðan tað varð stovnað í 1999. Peningurin fer tó ikki bert til teir báðar stovnararnar, men eisini til gerandisdagin hjá starvsfólkunum. Tíðarritið Fortune hevur staðið fyri at heiðra Google, ið klárt legði seg á odda av teimum 445 fyritøkunum, ið høvdu tilmeldað seg til kappingina. Google varð valt sum tann besta fyritøkan at arbeiða fyri, tí ágóðarnir og mentanin, ið fyritøkan hevur skapt, hevur skúgvað allar aðrar til viks, sigur Lee Clifford, blaðstjóri á Fortune Magazine.

Tey ónevndu starvsfólkini, ið hava tikið lut í kanningini greiða frá heilt óvanliga góðum arbeiðsumstøðum á Google. Listin er nærum óendaligur, tá talan er um ymiskar ágóðar, ið standa starvsfólkunum í boði. Høvuðsskrivstovan í Mountain View í Kalifornia hevur ikki færri enn 10 gourmet-matstovur, umframt ein hóp av snacks- og kaffibarrum.

Starvsfólkunum verður bjóðað ókeypis bussamband við teimum 5 bussunum, ið koyra á 5 ymsum farleiðum í økinum. Hava tey egnan bil, verður oljan skift og bilurin vaskaður á arbeiðsplássinum. Og skal bilurin skiftast út, rindan Google prísmunin, um tú velur ein umhvørvisvinarligan bil, ið kostar nakað meira enn ein vanligur bilur.

Av øðrum tænastum, ið starvsfólkinum hjá Google standa í boði, kunnu verða nevnd t.d. hárfríðkan, klædnavask, vøddamýking, heilsumiðstøð við 5 læknum o.m.a. Er talan um barsil, syrgir Google fyri, at matur verður borðin út til familjuna, so at øll orkan fer til at hjúkla um tað lítla barnið. Tað er ikki nógv, ið telur niðureftir, men skal nakað nevnast, so halda onkur starvsfólk, at arbeiðsplássið Google hevur í so nógvar "nørdar" í starvi.

Keldutilfar

Amerikanskar fyritøkur
Google


Lisa Ekdahl

Lisa Ekdahl (fødd 29. juli 1971 í Mariefred í Svøríki) er svensk songkvinna og tónleikari. Hon bleiv kend í Svøríki og Norðurlondum tá hon fekk eitt risa-hitt við lagnum "Vem Vet" av fyrstu fløguni í 1994. Hon megnaði at selja fýra ferðir platin og fáa tríggar svenskar Grammy heiðurslønir tað árið. Lisa hevur higartil givið tilsamans 10 útgávur út. Flestu á svenskum, men onkrar á enskum máli.

Útgávur

 1994, Lisa Ekdahl
 1996, Med kroppen mot jorden
 1997, Bortom det blå
 2000, Sings Salvadore Poe
 2002, Heaven Earth & Beyond
 2003, En samling sånger
 2004, Olyckssyster
 2006, Pärlor av glas
 2009, Give Me That Slow Knowing Smile
 2014, Look to Your Own Heart

Livealbum

Ávísingar úteftir
Heimasíða

Svenskir tónleikarar
Svenskar songkvinnur
Føðingar í 1971


Móður Teresa

Móðir Teresa (f. Agnesë Gonxhe Bojaxhiu 26. august 1910 í Skopje – † 5. september 1997 í Kalkutta í India) er heimskend katólsk nonna. Hon verður sædd sum verndareingilin hjá teimum, ið líða neyð, og hugsaði hon meira um tey enn um seg sjálva. Nú berjast India og Albania um beinagrindina hjá henni. Móðir Teresa varð borin í heim í Skopje, Makedónia. Foreldur hennara komu frá Albania - tó búði Móðir Teresa í India tað mesta av sínum vaksna lívi, sum ung búði hon eina tíð í Dublin í Írlandi. Móðir Teresa var indiskur statsborgari. Í 1979 fekk hon Friðarheiðursløn Nobels.

Indarar
Nobelprísvinnarar


Bróstkrabbi

Bróstkrabbi (da. brystkræft) er tað slagið av krabba, sum í størri mun rakar kvinnur. Tíggjunda hvør kvinna fær hesa álvarsomu sjúku. Árliga fáa fleiri enn ein millión kvinnur kring heimin staðfest bróstkrabba. Í Føroyum er talið 20-25 kvinnur árliga, tær allar flestu eru eldri enn 30 ár.

Krabbamein


Bernard Longley

Bernard Longley (f. 5. apríl 1955 í Manchester), erkabiskupur í Birmingham, er kendur sum ein sera virkin persónur innan altjóða kirkjuligt virksemi (økomeniskt arbeiði) og hevur sera góð viðurskifti við protestantisku kirkjuna og ymsar trúarbólkar í Bretlandi. Bænadikt pávi XVI hevur útnevnt Bernard Longley til nýggjan erkabiskup í rómverskkatólsku Kirkjakirkjuni. Erkabiskupurin hevur áður verið hjálparbiskupur hjá katólska erkabiskupinum í Westminster. Hann avloysir Vincent Nichols sum erkabiskup í Birmingham. Fyrr í 2009 varð Nichols settur í embæti sum kardinalur í Westminster fyri Murphy O’Connor. Westminster er hægsta fyrisætið hjá katólsku kirkjuni í Onglandi og Wales.

Bretar


Aung San Suu Kyi

Aung San Suu Kyi varð borin í heim tann 19. juni í 1945 í Rangoon, Burma. Hon er kend fyri at royna at fremja demokrati í Burma, uttan at nýta harðskap. Hon er dóttir til Aung San, ið var við til at samráðast um at loysa Burma frá Stóra Bretlandi í 1947. Sama árið var Aung San myrdur av politiskum kappingarneytum.

Í 1989 stillaði Aung San Suu Kyi upp til tingvalið í Burma, har hon vann stórt. Herurin í Burma traðkaði til og forbjóðaði henni at taka við valdið. Síðan tá hevur Augn San Suu Kye sitið í húsavarðhaldi í heimi sínum, í býnum Yangon, í nærum 15 av teimum seinastu 21 árunum frá 20 juli 1989 til hon varð leyslatin 13. november 2010, becoming one of the world's most prominent political prisoners.

Í 1990 móttók Aung San Suu Kyi Rafto Heiðurslønina og Sakharov Heiðurslønina fyri Frælsar Hugsjónir í 1990. Ì 1991 fekk hon Friðarheiðursløn Nobels. Hon hevur lisið á Lærda háskúlanum í Oxford, har hon eisini møtti manni sínum, ið hon hevur tvey børn við.

Eftir røttum skuldi Aung verið leyslatin í okt. 2009, men orsakað av eini hending, har at ein óboðin sinnisveikur amerikumaður hin 3. mai 2009 óboðin svam út til húsini hjá Aung og gisti har í tríggjar nætur og var fangaður, tá hann svam yvirum aftur, dømdi ein dómstólur undir hernaðarstýrinum í Burma hana til 18 mánaðir afturat í húsavarðhaldi. Rættarmálið byrjaði 18. mai og endaði 11. august 2009.

Aung kærdi dómin, men hon fekk ikki viðhald. Dómurin varð skotin inn fyri hægstarætt í Burma, men hon sat dómin út og varð latin leys 13. november 2010, 6 dagar eftir valið, sum hon ikki slapp at stilla upp til, tí hon sat í húsavarðhaldi. Stutt eftir at hon var latin leys kom sonur hennara Kim Aris til Burma fyri at vitja hana, tað var fyrstu ferð í 10 ár, at hann sá mammu sína. Burmesiska stýrið noktaði manni hennara og synum hennara at fáa uppihaldsloyvið, sjálvt tá maður hennara hevði fingið staðfest, at hann var deyðasjúkur av krabbameini, slapp hann ikki at vitja hana. Michael Aris doyði á hansara 53 ára føðingardegi, hin 27. mars 1999. Tá hevði hann ikki sæð konu sína í meira enn trý ár.

Keldur

Myanmarar
Nobelprísvinnarar


Bill Gaither

Bill Gaither (f. 28. mars 1936 í Indiana, USA) er ein av kendastu gospelsangarum í Amerika. Bill Gaither hevur vunnið fimm Grammy-virðislønir frá 1973 til 2009 í ymiskum samanhangum, umframt at hann hevur verið tilnevndur heilar átta ferðir saman við konu síni Gloria. Bill Gaither er kosin besti komponistur innan kristnan tónleik í 20. øld. Hann er leiðari í Gaither Vocal Band. Gaither byrjaði sum sangari og sangskrivari í sekstiárunum og sigur sjálvur, at tað helst eru sangirnir, sum eru orsøkin til, at tey eru virkin enn.

Umframt at hann, saman við konuni Gloriu, hevur skrivað eina rúgvu av sangum, sum eru við í sálmabókum á nógvum ymiskum málum, ferðast tey dúgliga við sínum Homecoming framførslum. Nógvir føroyingar kenna tey frá fløgum og videobondum, har tey syngja nógvar av kendu ensku og amerikansku sálmunum.

Gjøgnum 50 ára yrkisleið hansara innan kristnan tónleik, hevur hann roynt tað mesta. Tað mest opinlýsa er, at hann hevur skrivað sangir og givið tónleik út, men færri kenna til, at hann framíhjá hevur fingist við bókaútgávu, sjónvarpsframleiðslu og útbúgving av tónleikarum. Bill og Gloria Gaither vitjaðu fyrstu ferð Svøríki fyri 30 árum síðan. Vitjan teirra tá kom í lag gjøgnum kenda svenska gospelsangaran Pelle Karlsson og konu hansara Evu, sum framvegis eru vinfólk teirra. Gaither Homecoming byrjaði sum eitt hugskot um, at tey bæði samlaðu nakrar vinir saman til hugnaløtur við sangi, men hevur  síðan spreitt seg út um heimin, og í dag fylla tey risastórar hallir í USA og skjótt helst eisini í Evropa.

Annars er fulla navn hansara William James Gaither, føddur í 1936. Hann tók á ungum árum læraraprógv, men henda útbúgving hevur ikki verið nógv brúkt.

Heiður

Grammy Awards
1973: Best Inspirational Performance for “Let's Just Praise The Lord”; Bill Gaither Trio
1975: Best Inspirational Performance for “Jesus, We Just Want To Thank You”; Bill Gaither Trio
1991: Best Southern Gospel Album for Homecoming; Gaither Vocal Band
1999: Best Southern, Country, Or Bluegrass Gospel Album for Kennedy Center Homecoming
2001: Best Southern, Country, or Bluegrass Gospel Album for A Billy Graham Music Homecoming
2008: Best Southern, Country, Or Bluegrass Gospel Album for Lovin' Life; Gaither Vocal Band

GMA Dove Awards
1969, 1970, 1972–'77: Songwriter of the Year (Ársins sangskrivari)
1974: Song of the Year for “Because He Lives” (Ársins sangur)
1976: Inspirational Album of the Year for Jesus, We Just Want to Thank You; Bill Gaither Trio
1978: Inspirational Album of the Year for Pilgrim’s Progress; Bill Gaither Trio
1980: Mixed Group of the Year – Bill Gaither Trio
1986: Praise and Worship Album of the Year for I’ve Just Seen Jesus (choral)
1987: Southern Gospel Album of the Year for The Master Builder; The Cathedrals (producer)
1991: Southern Gospel Album of the Year for Climbing Higher & Higher; The Cathedrals (producer)
1992: Southern Gospel Album of the Year for Homecoming Gaither Vocal Band
1993: Southern Gospel Album of the Year for Reunion: A Gospel Homecoming Celebration
1994: Southern Gospel Album of the Year for Southern Classics; Gaither Vocal Band
1994: Southern Gospel Song of the Year for "Satisfied"; Gaither Vocal Band
1995: Southern Gospel Song of the Year for "I Bowed On My Knees"
1999: Southern Gospel Album of the Year for Still the Greatest Story Ever Told; Gaither Vocal Band
1995: Southern Gospel Song of the Year for "I Believe in a Hill Called Mount Calvary"; Gaither Vocal Band
2000: Southern Gospel Album of the Year for God is Good; Gaither Vocal Band
2001: Southern Gospel Album of the Year for I Do Believe; Gaither Vocal Band
2001: Southern Gospel Song of the Year for "God Is Good All The Time"; Gaither Vocal Band
2001: Long Form Video  of the Year for A Farewell Celebration; The Cathedrals (producer)
2002: Southern Gospel Album of the Year for Encore; Old Friends Quartet (producer)
2002: Southern Gospel Song of the Year for "He's Watching Me"; Gaither Vocal Band
2007: Southern Gospel Album of the Year for Give It Away; Gaither Vocal Band
2007: Southern Gospel Song of the Year for "Give It Away"; Gaither Vocal Band
2009: Southern Gospel Album of the Year for Lovin' Life; Gaither Vocal Band
2010: Southern Gospel Album of the Year for Reunited; Gaither Vocal Band
2010: Long Form Video  of the Year for A Gospel Journey; Oak Ridge Boys (producer)
2011: Southern Gospel Song of the Year for "Better Day"; Gaither Vocal Band
2011: Southern Gospel Album of the Year for Greatly Blessed; Gaither Vocal Band

Gjørdist limur í Hall of Fame Gospel Music Association í 1983

Annar heiður
1974, 1980: ASCAP Best Gospel Song of the Year
1997: Named among the top 75 American entrepreneurs: Entrepreneur Magazine
2000: Christian "Songwriter of the Century" (with Gloria Gaither): American Society of Composers and Publishers (ASCAP)
2006: SPEBSQSA Honorary Life Member
2010: Indiana Wesleyan University Society of World Changers inductee/Honorary doctorate recipient

Keldur

Slóðir úteftir
Gaither Music Website - gaither.com
Short biography at jjonline.com
Interview with Bill Gaither on about.com
Profile on CanadianChristianity.com
Gaither Family Resources

Amerikanskir tónleikarar
Amerikanskir sangarar


Konfusius

Konfusius (kinesiskt: 孔子 (Kǒng zǐ/K'ung-tzu), ella 孔夫子 (p=Kǒng Fūzǐ/K'ung-fu-tzu)), "Kong Meistari" ofta stytt til (孔子 (Kǒngzǐ)). (28. september, 551 f.Kr. – 479 f.Kr.) var ein kinverskur hugsari og sosialur heimspekingur, hvørs lærur og heimspeki hevur sett síni týðiligu spor á kinverskan, koreanskan, japanskan og vjetnamesiskan hugsunarhátt and lív.

Kinesarar
Heimspekingar


Jóhanna Sigurðardóttir

Jóhanna Sigurðardóttir (f. 4. oktober 1942 í Reykjavík) er ein íslendskur kvinnuligur politikari. Hon var forsætisráðharri í Íslandi og leiðari av samgonguni, sum hevur fingið heitið "bjarginarstjórnin" frá árinum 2009 til 2013. Jóhanna, sum er limur í íslendska Javnaðarflokkinum Samfylkingini, hevur áður verið almannaráðharri. Hon er fyrsta kvinna, sum er stjórnarleiðari í Íslandi. Ísland hevur tó, áður havt kvinnu sum forseta, Vigdís Finnbogadóttir.

Jóhanna Sigurðardóttir starvaði áður sum flogterna og er gift íslendska rithøvundinum Jóninu Leósdóttur. Hon er samkynd, og sum slík eisini heimsins fyrsti samkyndi stjórnarleiðari, ið livir opið sum samkynd. Jóhanna hevur verið almannaráðharri í tveimum umførum, og hon er kend fyri arbeiði sítt, fyri at bøta um korini hjá rørslutarnaðum, eldri og kvinnum, sum hava verið fyri yvirgangi.

Íslendskir politikarar
Kvinnuligir stjórnarleiðarar
Stjórnarleiðarar
Føðingar í 1942
LGBT


Móritius

Móritius ella Mauritius (enskt: Republic of Mauritius) er ein lítil oyggj í tí Indiska havinum uttan fyri Madagaskar. Síðani umleið ár 1700 hevur oyggin verið ein fronsk koloni, og sum so nógv onnur afrikonsk hjálond hevur Móritius verið ein miðdepil fyri trælahandil og eitt paradís fyri sjórænarar. Ígjøgnum nógv ár við trælahandli og innflutningi av ymiskum fólkasløgum, er Móritius ein stórur peruvellingur av fleiri religiónum og fólkasløgum. Uml. 60 prosent av øllum fólkunum eru hinduar, ein triðingur romanskir katolikkar, og ein fimtipartur muslimar, og so eru aðrar religiónir eisini. Móritius er heimsmeistari í javnstøðu. Miðallívsævin í landinum er 74,0 og 15,6 % av fólkinum eru ikki lesifør 1.

Umhvørvi

Móritar vænta at spara eini 75-90 % av orkunýtsluni til køling av dátusentrinum "The Mauritius EcoPark", við at nýta kaldan sjógv úr havinum, heldur enn meira klassiska "air conditioning". Sovorðin skipan verður longu brúkt á Cornell University í New York, har tey longu hava staðfest eina orkusparing á 86 %, og í Toronto hava tey eisini eina líknandi skipan.

Útdeyð djór

Mong djór, sum eru í vanda fyri at verða týnd, liva á Móritius.

Dronturin

Í 1505 varnaðist ein portugisiskur sjófari, at í oynni Móritius var ein ovurstórur fuglur. Hann var 25 kg og nevndist drontur. Skjótt fóru hópin av skipum, sum vóru á veg úr Evropa til India, at leggja leiðina um Móritius, har sjómenninir gjørdu sær dælt við feskum drontskjøti. Fuglurin var lættur at veiða, tí hann dugdi ikki at flúgva. Og tað, sum sjómenninir ikki fingu fyribeint, tað gjørdu hundar og kettur, sum teir løgdu eftir seg í oynni. Tey ótu eggini og ungarnar hjá drontinum. Seinasta frásøgn um livandi dront er frá 1681. Síðan er hann ongantíð sæddur. Einasta, sum á okkara døgum finst eftir hann, eru tveir skøltar og ein fótur. Hesi beinaræ og nakrar fáar tekningar geva okkum eina ábending um, hvussu dronturin hevur sæð út.

Myndasavn

Keldur

 1 CIA World Factbook.
 "Djór í vanda". Útgávuár: 1991. ISBN 978-99918-0-519-1.

Hygg eisini at

 Afrika

Afrika


Føroya Jarðfrøðisavn

Føroya Jarðfrøðisavn varð sett á stovn í 1951. Setningurin var at gera jarðfrøðilig kort av Føroyum í samstarvi við DGU (stytting fyri Danmarks Geologiske Undersøgelser), at stovna eitt jarðfrøðiligt savn og virka sum ráðgevi fyri Føroya Landsstýri. Jóannes Rasmussen (f. 1912 - d. 1992) var fyrsti stjóri á Jarðfrøðisavninum, og stjórnaði hann savninum í samfull 40 ár. Hann tók prógv sum M.Sc. í jarðfrøði frá Københavns Universitet í 1950. Frá 1953 starvaðist hann sum jarðfrøðingur á DGU, samstundis sum hann var stjóri á Jarðfrøðisavninum. Í 1955 gjørdist savnið partur av nýggja Náttúrugripasavninum. Jarðfrøðisavnið hevur húsast ymsastaðni í Havn:  1952-1995 í V. U. Hammershaimbsgøta 13; 1995-2000 í J.C.Svabosgøta 14; Síðan mai 2000 í Brekkutún 1, Hoyvík.

Jarðfrøði
Søvn í Føroyum


Nick Griffin

Nicholas John "Nick" Griffin (f. 1. mars 1959 í Barnet, Hertfordshire) er formaður í British National Party, sum er kendur fyri síni sera víðgongdu sjónarmið.

Bretar


Condoleezza Rice

Condoleezza Rice (f. 14. november 1954 í Birmingham, Alabama) var uttanríkisráðharri í stjórnini hjá Republikanska forsetanum George W. Bush. Rice er fødd í Alabama í 1954. 15 ára gomul fór hon at lesa musikk í Denver í Colorado, og ætlanin var at blíva konsertpianistur. Men á universitetinum fylgdi hon einum skeiði í internationalum politikki og bleiv hereftir bitin av áhuga fyri Sovjetsamveldinum og internationalum relatiónum. Í 1974 tók hon bachelorprógv í politiskari vísund, í 1975 masterprógv og í 1981 PhD.

Í 1990unum undirvísti hon í politiskari vísund. Haraftrat hevði hon tilknýti til vinnulívið. Hon var m.a. stjóri í oljufelagnum Chevron. Í 1989-91 var hon stjóri á deildini fyri sovjetisk og eysturevropeisk málsøki í Trygdarráðnum í USA. Við síni hollu vitan um Sovjetsamveldið gjørdi hon stórt inntrykk á forsetan, George W. Bush. Í 2000 bleiv hon útnevnd til ráðgeva í uttanríkismálum hjá forsetanum, og í desember sama ár bleiv hon trygdarráðgevi hansara. Í 2005 bleiv hon uttanríkisráðharri. Rice hoyrir til á tí neokonservativa vonginum í USA.

Condoleezza Rice er annað konufólkið, sum er sloppið í uttanríkisráðharrasessin hjá stórveldinum. Hin fyrra var Madeline Albright, sum var dóttir ein av lærarunum hjá Condoleezzu Rice á lærda háskúlanum. Hon er úr svarta minnilutanum í USA.

Amerikanskir politikarar
Uttanríkisráðharrar
Afroamerikanarar
Føðingar í 1954


Hillary Clinton

Hillary Diane Rodham Clinton (f. 26. oktober 1947 í Chicago, Illinois) er ein amerikanskur politikari, fyrrverandi uttanríkisráðharri í USA. Clinton er fødd í 1947. Hon las jura á Yale Law School í Connecticut, og her hitti hon tann unga Bill Clinton, sum gjørdist maður hennara. Tá hon var liðug við lesnaðin, fekk hon starv í amerikanska parlamentinum. Hon arbeiddi hart og fekk við tíðini nógv álitsstørv, og serliga nógva orku legði hon í at betra umstøðurnar hjá børnum og familjum. Hesi árini stríddi Bill Clinton seg fram til forsetaembætið, og Hillary Clinton legði eisini stóra orku í at hjálpa honum fram. Í 1993 eydnaðist tað Bill Clinton at blíva forseti. Hillary bleiv sostatt fyrstadama í USA inntil 2001, tá Bill Clinton fór frá sum forseti.

Clinton var á mangan hátt ein ótraditionel fyrstadama. Hon er tann fyrsta amerikanska fyrstadaman við hægri útbúgving, og hon uppgav ongantíð sína egnu karrieru. Hon bleiv vald í senatið í 2000 og aftur í 2004. Longu í oktober 2002 nevndi The New York Times Hillary Clinton sum ein potentiellan kandidat til forsetaembætið eftir George W. Bush. Síðan tá hevur amerikanska magasinið Forbes mett hana sum eitt av máttmiklastu fólkum í heiminum. Í januar 2007 kunngjørdi hon, at hon ætlaði sær at stilla upp til forsetavalið í 2008. Tað eydnaðist henni tó ikki at gerast valevni hjá Demokratunum, tað gjørdist Barack Obama, ið vann fleiri av teimum innleiðandi valunum í amerikansku statunum enna Hillary Clinton gjørdi.
Hin 12. apríl 2015 kunngjørdi hon, at hon var valevni til amerikanska forsetavalið 2016.

Amerikanskir politikarar
Uttanríkisráðharrar
Føðingar í 1947


Margaret Thatcher

Margaret Hilda Thatcher (f. 13. oktober 1925 í Grantham, Lincolnshire, Stóra Bretland, deyð 8. apríl 2013) var fyrsta, og higartil einasta kvinnan, sum hevur verið forsætisráðharri í Stóra Bretlandi. Margaret Thatcher bleiv kend sum "Jarnkvinnan", serliga aftaná at hon stóð á odda fyri Stóra Bretlandi undir Falklandskrígnum í 1982. Hon var leiðari fyri konservativa flokkinum frá 1975 til 1990. Hon gjørdist forsætisráðharri í 1979 og noyddist at leggja frá sær í 1990, tá egni flokkur hennara vrakaði hana.

Lívssøga

Margaret Hilda Thatcher varð borin í heimin hin 13. oktobur í árinum 1925 í Lincolnshire. Hon tók útbúgving innan evnafrøði, og longu í lestrarárunum bleiv hon virkin í politikki sum triði kvinnuligi formaður í Oxford University Conservative Association í 1946. Í nøkur ár starvaðist hon sum granskari í evnafrøði. Seinri fór hon at lesa til sakførara og tók prógv í 1953 við sergrein í skattalóggávu. Í 1959 bleiv hon vald í House of Commons fyri Conservative Party. Í 1975 bleiv hon leiðari í flokkinum – sum tann fyrsta kvinnan nakrantíð. Hon var eisini tann fyrsta kvinnan, sum var leiðari fyri ein stóran bretskan flokk. Í 1970 bleiv hon Secretary of State for Education and Sceince. Og í 1979 bleiv hon forsætisráðharri – sum tann fyrsta kvinnan í Bretlandi. Hon fór frá sum forsætisráðharri og sum floksforkvinna í 1990. Í 1992 fór hon úr House of Commons, 66 ára gomul. Hereftir var hon virkin í fleiri ár í ymiskum felagsskapum, vinnulívinum o.s.fr.

Hon var kend sum jarnkvinnan, sum stóð Ronald Reagan, fyrrv. forseta í Amerika, ógvuliga nær.

Keldur

Kvinnuligir stjórnarleiðarar
Bretskir forsætisráðharrar
Bretskir politikarar
Føðingar í 1925
Andlát í 2013


Madeleine Albright

Madeleine Korbel Albright (15. mai 1937 í Prag, Kekkia - 23. mars 2022) var amerikanskur politikari. Hon var uttanríkismálaráðharri frá 1997 til 2001 undir demokratiska forsetanum Bill Clinton.

Lívsleið
Madeleine Albright var fødd sum Marie Jana Korbelová í Prag í 1937. Familjan, sum var jødisk, flýddi undan nazistunum, og tað mesta av barnaárunum búði Albright í Onglandi. Eftir kríggið var hon nøkur fá ár í Kekkia, og í 1948 búsettist hon í Amerika, 11 ára gomul. Hon tók útbúgving í søgufrøði og bleiv seinri professari.

Í 1993 varð hon útnevnd til ST-ambassadør fyri USA. Í 1996 útnevndi Bill Clinton, forseti, hana sum utanríkisráharra nr. 64 í Amerika – og tann fyrsta kvinnuliga. Hon fór frá í 2001 og starvast nú sum søguprofessari við Georgetown University í Washington DC. Haraftrat er hon virkin í vinnulívinum, m.a. sum ráðgevi. Hon dugir qua sína positión og sítt globala netverk avbera væl at sparka hurðar upp.

Hon hevur skrivað endurminningar við heitinum "Madam Secretary" (2003). Í bókini sigur hon m.a., at kvinnur mugu vera strategiskar, samstarva og netverka og hjálpa hvør aðrari til makt og ávirkan. Netverk – bæði við og uttan menn – er vegurin fram. Tað er Albright, sum eigur nógv brúkta sitatið: "Tað finst eitt serligt pláss í helviti fyri kvinnur, sum ikki hjálpa hvør aðrari".

Stjórnmálafrøðingar
Amerikanskir politikarar
Professarar
Ambassadørar úr USA
Kvinnur í politikki
Uttanríkisráðharrar


Carl I. Hagen

Carl-Ivar Hagen (f. 6. mai 1944 í Oslo) er fyrrverandi formaðurin í Framburðsflokkinum. Hagen er føddur 6. mai í 1944 í Oslo. Í 1983 giftist hann við Eli Hagen. Hann býr nú í Bestum í Ullern, Oslo.

Hann hevur skrivað og útgivið ein bók: "Ærlig Talt" (í 2007).

Norðmenn
Norskir politikarar


Kirkjubøkur

Ein kirkjubók ella ministerialbók inniheldur upplýsingar um tær kirkjuligu hendingarnar í einum prestagjaldi – upplýsingar um føðing/dóp, konfirmatión, vígslu og deyða/jarðarferð.

Elstu ásetingarnar fyri Føroyar, um at prestar skulu føra kirkjubók, eru í § 2-8-7 í norsku lóg hjá Christian V frá 1687. Elsta kirkjubókin í Føroyum er fyri Eysturoyar prestagjald, og hon er eisini frá 1687. Um hetta er av tilvild ella ikki, vita vit ikki, men í øllum førum komu kirkjubøkur fyri hini prestagjøldini nógv seinni - Sandoy 1719, Suðuroy 1745, Suðurstreymoy 1757, Norðoyggjar 1760, Vágoy 1797 og Norðstreymoy 1816.

Til 1913 vóru Føroyar býttar upp í 7 prestagjøld:

1) Norðoya Prestagjald
2) Eysturoya Prestagjald
3) Norðurstreymoyar Prestagjald
4) Suðurstreymoyar Prestagjald
5) Vága Prestagjald
6) Sandoyar Prestagjald
7) Suðuroyar Prestagjald

Í dag eru 14 prestagjøld í Føroyum við 60 kirkjum og 60 kirkjuráðum.

Eldru kirkjubøkurnar

Elstu kirkjubøkurnar eru ikki skipaðar einsháttað. Summir prestar førdu kirkjubókina kronologiskt, og aðrir býttu bókina upp eftir kirkjuligum hendingum. Ymiskt er eisini hvussu nógv stendur í bókunum. Summir prestar skrivaðu eisini m.a. trúloving, kirkjugangskonur og skriftarmál í kirkjubókina. Í 1814 komu nýggjar reglur fyri kirkjubóksføring, men hesar reglur vórðu ikki allar fylgdar í Føroyum og síggjast ikki aftur fyrr enn í 1816.

Nýggju bøkurnar eru forprentaðar og hava eina fasta raðfylgju:

1) Fødd dreingjabørn
2) Fødd gentubørn
3) Konfirmeraðir dreingir
4) Konfirmeraðar gentur
5) Vígd
6) Deyðir menn
7) Deyðar kvinnur

Í kirkjubókunum var nú eisini pláss sett av til "tilgangsliste" og "afgangsliste" og "jævnførelsesregister". "Til- og afgangsliste" er yvirlit yvir tey, sum fluttu úr og í prestagjaldið, og "jævnførelsesregister" er navnaskrá, sum vísir til, hvar persónarnir eru skrásettir í kirkjubókini. Allir prestar hava tó ikki dagført hesar teigar eins væl.

Í 1814 kom eisini krav um, at kirkjubøkurnar skuldu førast í tveimum eintøkum - ein høvuðsministrerialbók, sum presturin skuldi føra og ein kontra- ella duplikatministerialbók, sum deknurin skuldi føra. Við tí grundgeving, at deknarnir flestu staðni í Føroyum dugdu so illa at skriva og annars fingu lítla og onga samsýning fyri arbeiðið sítt, vórðu hesi boðini bert fylgd í Tórshavn. Í 1844 fóru tó øll prestagjøld í Føroyum at føra kontraministrerialbøkur.

Nýggjaru kirkjubøkurnar

1. januar í 1893 vórðu kirkjubøkurnar í øllum prestagjøldum býttar um við nýggjar. Tær innhalda fleiri upplýsingar enn tær gomlu. Tá kom t.d. krav um, at starv og føðistaður hjá deyðum skuldi førast í kirkjubókina. Eisini vórðu kirkjubøkurnar tá býttar í tvey, soleiðis at ein bók er fyri føðingar og ein fyri konfirmerað, vígd og deyð.

Keldur

Søga


Suðurkorea

Suðurkorea, Suður Korea ella Lýðveldið Suðurkorea (alment) er eitt land í Eysturásia. Miðallívsævin í landinum er 78,72 ár.

Landalæra

Høvuðssríkið í Eysturásia er ovurstóra Kina, men har eru eisini stormbarda flatnalendi í Mongolia, Norðurkorea og Suðurkorea. Í Norður- og Suðurkorea er nógvur landbúnaður í áardølunum og á víða slættlendinum. Haðan kemur matur til allar milliónirnar, sum búgva í mongu býunum fram við strondini og inni í landinum. Sum í Norðurkorea er størri parturin av Suðurkorea fjallalendi og skógur.

Búskapur

Borið saman við Norðurkorea blómar búskapurin, og landið hevur víðfevnt handilssamstarv við onnur lond, mest USA og Japan. Eftir at landið fekk sjálvstýrið í 1948, gjørdi Norðurkorea innrás í landið. Tí ið Koreakríggið (1950-1953) var av, lógu býir og verksmiðjur í Suðurkorea í skeljasori, og túsundtals flóttafólk vóru komin suður um markið úr Norðurkorea. Tjúgu ár seinni var Suðurkorea komið fyri seg aftur búskaparliga. Nýggjar verksmiðjur fóru at gera dygdarvørur til útflutnings, og nýggir stórbýir vórðu bygdir. Nú á døgum hevur Suðurkorea væl lært arbeiðsfólk, sum ger hátøkniligar ídnaðarvørur. Arbeiðsloysi í Suðurkorea er lutfalsliga lágt samanborið við onnur lond í Asia. Arbeiðsloysið er bara 3,2 % (2009).

Heimsins fremstu skipasmiðjur, um mált verður í talinum á bíleggingum, hava í nøkur ár verið í Suðurkorea, men Kina er um at fara fram um teir. Serliga eru tað teir lágu lønarkostnaðirnir, sum eru atvoldin til hetta, men vaksandi eftirspurningurin í Asia ger eisini mun. Enn er Suðurkorea fremst við 37 prosentum av øllum bíleggingum á heimsmarknaðinum. Kina hevur 30 prosent, men veksur sera skjótt. Japan hevur 16 prosent.

Heimskreppan hevur gjørt støðuna verri hjá arbeiðsfólki, tí í niðurgangstíðum finna fólk seg í nógv meiri órætti fyri at varðveita arbeiði, og vandin við at vera fakliga virkin gerst størri. Hóast flestu londini á pappírinum hava bundið seg til at verja mannarættindini, herundir rættin hjá fólki at vera fakliga virkin, so er í nógvum londum sera vandamikið at vera limur í fakfelagi. Í Suðurkorea og eisini Burma, Burundi, Kina, Kuba, Iran, Tunesia, Turkalandi og Simbabvi vóru álitisfólk sett í fongsul fyri sítt fakfelagsvirksemi í 2008.

BTÚ fyri hvønn íbúgva í landinum er $ 27.600 (2008).

Uttanlandshandil

Í hagtølum kalla vit inn- og útflutning av vørum fyri uttanlandshandil. Handil er eisini við tænastum um landamark, tænastuhandilin verður uppgjørdur í gjaldsjavnanum og vanliga ikki í hagtølum um uttanlandshandil. Innflutningurin umfatar allar tær vørur okkum tørvar, meðan útflutningurin umfatar tær vørur, sum vit eru dugnalig til at framleiða. Innflutningurin er í so máta endamálið við uttanlandshandlinum, meðan útflutningurin er tað, vit lata afturfyri, fyri at fáa ráð til innflutning. Kina er tað landið, tit hava mestan handil við. Inn- og útflutningurin av vørum, skift á ávikavist upprunaland og nýtsluland fyri 2009, sær soleiðis út sambært CIA World Factbook:

Fólkið

Átrúnaður

Mangir átrúnaðir eru í Suðurkorea. Um helvtin av fólkinum er buddistar, hin er kristin ella konfusianistar. Mong folk á bygd trúgva enn á andamanan - at til er ósjónligur andaheimur síð um síð við sjónliga mannaheimin. Tá ið andarnir geva seg í hóslag við menniskjuni, er andamanarin millumgongumaður ímillum hesar heimar. Andamanarin tekur ímóti offurgávum, til dømis peningi og mati. Offurgávur verða latnar at blíðka andarnar. Umframt at vinna tokka og taka ímóti signing andanna, grøðir andamanarin fólk og hjálpir teimum í ymsum málum.

Í Suðurkorea, har umleið ein triðingur av fólkinum eru kristin, verða prestar og trúboðarar útbúnir til at boða evangeliið til teirra kommunistisku grannar fyri norðan. Tað eru 56 ár síðani at Koreakríggið endaði, og líka síðani tá hevur Norðurkorea forfylgt tey kristnu. Í Suðurkorea, har tey kristnu eru umleið 30 prosent av fólkinum verður vónað, at endin hjá kommunistastýrinum nærkast.

Tann katólska kirkjan í høvuðsstaðnum Seoul, byrjaði í 2009 at serútbúgva prestar, sum skulu arbeiða í Norðurkorea.
Í tí fyrsta flokkinum eru fimm prestar, og ætlanin er at byrja við einum nýggjum flokki hvørt ár. Sambært Kristeligt Dagblad er tann katólski presturin, Matthew Hwang In-kuk, sum sjálvur flýddi úr Norðurkorea sum 14 ára gamal, ein av undangongumonnunum í hesi verkætlan. Sambært blaðnum dylir hann ikki fyri, at hann væntar, at londini bæði einaferð verða sameind aftur. Tað er tó einki áramál sett á hansara vónir, og ætlanin við útbúgving av prestum til Norðurkorea er ein 10 ára ætlan.

Politikkur

Spenningur

Spenningurin uttan fyri koreansku hálvoynna økist í hvørjum. Suðurkorea er við í amerikanskum hernaðarvenjingum, har herskip eru savnað á havleiðunum uttan fyri hálvoynna. Norðurkorea skýrir luttøkuna "krígsavbjóðing". Avgjørdu boðini koma samstundis sum Norðurkorea eftir øllum at døma hevur sett í gongd aftur eitt kjarnoruverk, sum framleiðir plutonium – ein av pørtunum í eini kjarnorkubumbu. Koreanski trupulleikin kyknaði í 2009, tá Norðurkorea gjørdi eina kjarnorkuroyndarspronging undir jørð.

Í 2010 blivu fýra suðurkoreanar dripnir, tá norðurkoreanskir hermenn lótu skot av móti eini oyggj nærhendis markinum.

Suðurkorea
Korea
Asia


Tjaldrið (blað)

Tjaldrið er handskrivaða felagsblaðið hjá næmingunum á Føroya Fólkaháskúla, sá fyrstu ferð dagsins ljós veturin 1901-1902 í Føgrulíð.

Føroyskir tíðindamiðlar


Brá

Brá er bókmentunarligt tíðarrit, sum fyrstu ferð kom í 1982. Í 1997 kom innihaldsyvirlit, ið fevndi um tey 20 eintøkini av Brá, sum komu árini 1982-1993. Fleiri føroyskir rithøvundar hava útgivið sínar fyrstu stuttsøgur ella yrkingar í Brá.

Føroysk tíðarrit


Outsider Magazin

Outsider Magasin er bókmentunarligt tíðarrit, sum fyrstu ferð kom út 2005. Í ritsjórnini eru Kim Simonsen og Bergur Rønne Moberg.

Føroysk tíðarrit


Jóan Poulsen

Joen Poulsen var føddur í Svínáum. Hann tók læraraprógv í 1876 og starvaðist sum lærari í Sjóvar sókn. Hann var virkin á mongum økjum, m.a. var hann ein av stovnarum Føroya Lærarafelags og sat á løgtingi frá 1883 til 1928, eftir 1906 fyri Sambandsflokkin. Hann skrivaði fyrstu føroysku bíbliusøguna, eins og hann var uppi í at skriva fyrstu føroysku stavingarbókina. Brotið um Jósef og brøðurnar er úr „Bíbilsøgu,“ ið var fyrsta bíbliusøgan á føroyskum, sum kom út í 1900.

Føroyskir politikarar
Føroyskir lærarar
Føroyskir rithøvundar


Jakob Jakobsen

Jakob Jakobsen (føddur 22. februar 1864 í Tórshavn; † 15. august 1918 í Keypmannahavn) var føroyskur málfrøðingur. Pápi hansara var H. N. Jacobsen bókhandlari og bókbindari, sum stovnaði gamla bókahandilin á Vaglinum í Havn. Jakob var yngstur av trimum systkjum og einasti sonur. Hann fór trettan ára gamal til Danmarkar at ganga í skúla. Tá ið hann hevði lokið studentsprógv, las hann norrønt mál, franskt og latín. Hann var fyrsti føroyingur, sum fekk doktaraheitið. Tað var í 1897.

Í 1892/93 og aftur í 1898 var hann í Føroyum sum granskari. Hann ferðaðist um í oyggjunum og skrivaði sagnir og ævintýr upp, sum fólk søgdu honum frá. Longu í 1901 hevði tað eydnast honum at givið alt tilfarið út í heftum. Jakob Jakobsen, ofta nevndur dr. Jakobsen ella Jákup doktari, var kendur og høgt mettur vísindamaður í norrønum máli. Hann er eisini kendur sum hann, ið vildi hava eina føroyska stavseting, sum lá nærri tí ljóðliga framburðinum, men hetta sjónarmið vann ikki frama. Øskudólgur (uppskrift úr Fugloy) er úr “Sagnum og ævintýrum,“ prentað eftir eini útgávu frá 1985.

Føroyskir málfrøðingar
Føroyskir granskarar
Føðingar í 1864
Andlát í 1918


Mourits Mohr

Mourits Nicolai Mohr (1918-1956), er føddur 26. september 1918 á Sandi, deyður 13. november 1956, sonur Aksel Mohr og Annu Mariu Katrinu f. Winther, bæði av Sandi. Var giftur við Svanhild Eufemiu f. Hermansen úr Vestmanna. Mourits tók læraraprógv á Føroya Læraraskúla 1942 og var lærari á Føroya Fólkaháskúla 1942-53, í Tórshavnar Kommunuskúla 1953-56 og á Tekniska skúla í Tórshavn frá 1942. Hann var á ársskeiði á DLH 1947-48. Mourits gjørdi vart við seg í ungmannafelagsarbeiði í Virkinum á Sandi og í Merkinum í Tórshavn. Hann skrivaði skemtileikir og yrkti tættir, men kendastur er hann fyri at hava skapað hjúnini "Læars og Annu Lenu", sum varð prentað í Følv at kalla á hvørjum ári frá 1943-55. Forlagið Fannir gav í 1993 út bókina "Læars og Anne Lena", ið er savn av skemtisøgum, tættum o.ø. eftir Mourits Mohr.

Keldur

Føroyskir rithøvundar
Føðingar í 1918
Andlát í 1956


Sólrún Michelsen

Sólrún Michelsen (fødd Midjord í Havn í 1948) er føroyskur rithøvundur og vinnulívsfólk. Hon vaks upp á Argjum. Eftir lokið realskúlaprógv arbeiddi hon úti eitt skifti á telegrafstøðini og var síðan heimagangandi húsmóðir, meðan børnini vóru smá. Seinni starvaðist hon á Elektron. Í 1974 stovnaðu hon og maðurin heilsølu, og hevur hon starvast har til 2008 – mestu tíðina stjóri. Sólrun gavst við at arbeiða í 2008 og er nú rithøvundur burturav. Sólrún hevur skrivað yrkingar, stuttsøgur og skaldsøgur fyri børn, ung og vaksin.

Í 1994 gav hon fyrstu bók sína "Argjafrensar" út. Síðan 2006 hevur hon skrivað mest til vaksin.

Útgávur
 1992 Jól hjá Onnu og Jákupi – í Míni jólabók
 1994 Argjafrensar (barnabók)
 1996 Útiløgukattar (barnabók)
 1996 Øðrvísi stuttsøga - Birting
 1997 Emma – í Míni jólabók
 1998 Mítt gamla land (yrking) - Birting
 1998 Tann fyrsta flykran, Eg kenni eina vættur - í Míni jólabók
 1999 Hin útvaldi (ævintýrskaldsøga)
 1999 Barnajól, Magga - Míni jólabók
 2000 Maya (stuttsøga) - Birting
 2000 Gásasteggin, Postboð - Mín jólabók
 2001 Fuglakongurin, Hinumegin vindeyga í Míni jólabók
 2002 Angi av deyða (stuttsøga), Birting
 2002 Geislasteinar (ævintýrskaldsøga)
 2003 Við vindeygað (yrking) - Birting
 2003 Loppugras (barnayrkingar)
 2003 Tann fyrsta flykran fall í dag, Ein dag eg lá á bønum í Míni jólabók
 2004 Maðurin úr Grauballe (stuttsøga) - Birting
 2005 Sápubløðran í Míni jólabók
 2006 Óvitar í Spøkilsið sum flenti
 2006 Summi renna í stuttum brókum í Vencil 1
 2007 Gjøgnum skygnið stuttsøga í Vencil 3
 2007 Jólagávan í Míni jólabók
 2007 Tema við slankum (skaldsøga)
 2009 Hin blái eingilin (stuttsøga) í Vencil 6
 2009 Kantatusálmur í Vencili 7
 2009 Í opnu hurðini (yrkingasavn)
 2009 Sjúrður og dvørgamoy (stuttsøga, í "Mín jólabók")
 2010 Sjúrður og drekin (stuttsøga, í "Mín jólabók")
 2011 Rottan (stuttsøgusavn)
 2013 Torkils Døtur (barnabók)
 2013 Hinumegin er mars (skaldsøga)
 2016 Ein farri av fráferð (yrkingasavn)
 2018 Morgunfrúa (stuttsøgusavn)
 2019 Ein táttur er silvur (skaldsøga, 1. bók í trilogi)
2020 Ein annar er gull (skaldsøge, 2. bók í trilogi)
2021 Fáur fær tráðin heilt slættan (skaldsøga, 3. bók í trilogi)
2021 Nornan spinnur (triologi, skaldsøgur frá 2019-2021)

Á donskum
 2009 At danse med virkeligheden (donsk útgáva av skaldsøguni Tema við slankum, Kirsten Brix týddi)
 2017 På den anden side er marts (donsk útgáva av skaldsøguni Hinumegin er mars, Kirsten Brix týddi)

Á norskum
 2017 Sprinkeljenta (Norsk útgáva av skaldsøguni Tema við slankum, Anne-Kari Skarðhamar týddi)
 2017 På den andre sida er mars (Nýnorsk útgáva av skaldsøguni Hinumegin er mars, Lars Moa týddi)

Á týskum
 2013 Der blaue Engel (umseting av krimistuttsøguni Hin blái eingilin í stuttsøgusavninum "Mord unterm Nordlicht" s. 85-88)
 2014 Manche laufen in kurzen Hosen (umseting av  stuttsøguni Summi renna í stuttum brókum í stuttsøgusavninum "Narrenflieger" s.144-151)
 2015 Tanz auf den Klippen (týðing av Tema við slankum, Inga Meincke týddi)
2018 Die Liebe (týðing av "Kærleikin" Karen Hertlein týddi.) Neue Nordische Novellen VI

Á enskum
 2011 Some people run in shorts (umseting av stuttsøguni Summi renna í stuttum brókum) í Vencil Anthology of Contemporary Faroese Literature.
 2017 Some people run in shorts  í Anthology of Contemporary Nordic Literature THE DARK BLUE OVERCOAT
 2017 Some people run in shorts í Boundless Literary on-line magazine
 2014 The Rat (umseting av stuttsøguni Rottan v/Matthew Landrum) í Pankmagazine.com
2018 Starlings (umseting av stuttsøguni Starar v/Kerri Pierce) í EUROPENOWJOURNAL.org
2018 Summer with Halla (umseting av stuttsøguni Summarið við Hallu v/ Kerri Pierce) í World Literatur Today.

Heiður
 2002 Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs
 2002 tilnevnd Nordisk Råds børnelitteraturpris fyri fantasybøkurnar Hin útvaldi og Geislasteinar
 2004 tilnevnd Barna- og Ungdómsbókmentavirðisløn Útnorðurráðsins fyri yrkingasavnið Loppugras
 2008 M. A. Jacobsens heiðursløn fyri fagrar bókmentir
 2015 tilnevnd Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyri skaldsøguna Hinumegin er mars

Keldur

Uttanhýsis ávísingar
 PM.fo
 Rit.fo

Føroyskir rithøvundar
Føroyskir skaldsøguhøvundar
Føðingar í 1948
Føroyskir barnabókahøvundar
Føroyskir kvinnuligir rithøvundar
Argjafólk
Havnafólk


Wakeoyggj

Wakeoy (á enskum Wake Island) er koraloyggj í Mikronesia, hon er bara 7,3 km². Wake gekk áður undir navninum Halcyon Island. Hon er sum nógvar aðrar Kyrrahavsoyggjar undir USA, sum hevur hernaðarstøðir har. Hon hevur tropiskt veðurlag. Wake fevnir um oyggjarnar Wilkes Islet, Peale Islet og Wake Islet. Oyggjarnar liggja 3400 kilometrar vestanfyri Hawaiioyggjum. Wake er m.a. gitin frá Seinna heimsbardagi: Japan hevði ikki sent USA krígsavbjóðing, tá ið teir lupu á Wake 8. desembur 1941. Hægsti blettur á oyggjunum er bert seks metrar yvir havinum, Ducks Point.

Oyggin hevur ein flogvøll, sum eitur Wake Island Airfield. Flogvøllurin hevur eina flogbreyt, ið er 3000 metrar til longdar.

Oyggjar í USA
Kyrrahavsoyggjarnar
Hjálond


T. D. Jakes

Thomas Dexter "T. D." Jakes (f. 9. juni 1957 í South Charleston, West Virginia, USA) er ein kendur prædikumaður og rithøvundur í The Potter's House í Dallas, Texas.

Amerikanarar
Afroamerikanarar


Tindakráka

Tindakráka (frøðiheiti - Pyrrhocorax pyrrhocorax) er ein fuglur, eitt slag av kráku.

Sí eisini
 Fuglar í Føroyum

Fuglar
Passeriformes


Harvard University

Harvard University í Massachusetts varð sett á stovn longu í 1636 og er elsti lærdi háskúlin í Amerika. Men Harvard er ikki bara elsti lærdi háskúlin í USA, hetta er eisini mest virda universitetið í USA – ivaleyst við Yale University í Connecticut beint í hølunum. Og tað er ikki bara sum at siga tað, at koma inn á Harvard, als ikki hjá útlendingum. Og at hava akademiska útbúgving av einum lærdum háskúla sum Harvard er eisini nakað fyri seg. Eitt er, at tú fært akademiska førleikan, sum í sjálvum sær gevur nógvar møguleikar, men hevur tú so tikið útbúgvingina á slíkum stað sum Harvard, kvalifiserar tað teg fleirfalt. Í 2008 vóru slakar tjúgutúsund umsóknir til tey gott og væl sekstanhundrað lestrarplássini.

Um Harvard University

 Sett á stovn í 1636.
 Lesandi í alt 19.539.
 Heiðurslønarvinnarar Nobels 39.
 Heimsins størsta universitets-bókasavn.
 Kalla upp eftir fyrsta veruliga verjanum John Harvard of Charlestovn.

Teirra millum, sum hava gingið á Harvard, eru

 T.S. Eliot
 David Rockefeller
 John F. Kennedy
 Leonard Bernstein
 Jack Lemmon
 Al Gore
 Tommy Lee Jones
 George W. Bush (ein part)

Lærdir háskúlar í USA