2. januar

2. januar er dagur 2 í árinum í gregorianska kalendaranum. 363 dagar eru eftir av árinum (364 dagar um skotár er).

Hendingar
533: Mecurius verður valdur pávi, og verðu tann fyrsti, ið skiftir navn, Hann fær navnið John Pávi II.
1788: Georgia verður fjórði statur USA.
1942: Seinni heimsbardagi: Japan hertekur Filipsoyggjarnar.
1945: Seinni heimsbardagi: Nurnberg í Týsklandi verður bumbað av teimum sameindu.

Føðingar
 1783 - Christoffer Wilhelm Eckersberg, danskur listamálari (d. 1853)
 1895 - Folke Bernadotte, svenskur diplomatur (d. 1948)
 1909 - Barry Goldwater, amerikanskur politikari (d. 1998)
 1920 - Isaac Asimov, amerikanskur evnafrøðingur og rithøvundur (d. 1992)
 1931 - Toshiki Kaifu, japanskur politikari.
 1938 - Hans Herbjørnsrud, norskur rithøvundur.
 1942 - Dennis Hastert, amerikanskur politikari.
 1967 - Jón Gnarr, íslenskur skemtari, sjónleikari og borgarstjóri.
 1983 - Kate Bosworth, amerikonsk sjónleikarinna.

Andlát
2009 - Inger Christensen. danskur poetur og rithøvundur (f. 1935)
2011 - Anne Francis, amerikonsk sjónleikarinna (f. 1930)
2011 - Pete Postlethwaite, enskur sjónleikari (f. 1946)
2016 - Nimr al-Nimr, Shia sjeikur (f. 1959)

Hátíðardagar
 9indi jóladagur.
 Ancestry Day (Haiti)
 Berchtolds dagur (Sveis, Liktinstein og Elsass)
 Victory of Armed Forces Day (Kuba)

Januar, 02.


2005

2005 (MMV) var eitt vanligt ár, eftir tí gregorianska kalendaranum var fyrsti dagurin ein leygardagur. Árið er 2005. ár eftir Krist, fimta ár í triðja ártúsund, fimta árið í 21. øld og 5 árið í 2000-árunum.

Hendingar
 30. januar - Fyrsta fría tingvalið verður hildið í Irak síðani 1958.
 8. februar
 Fólkatingsval: Í Føroyum verða Tjóðveldisflokkurin og Fólkaflokkurin størstu flokkar. Valdu tinglimirnir eru Høgni Hoydal fyri tjóðveldið og Anfinn Kallsberg fyri Fólkaflokkin.
Farmaskipið M/S Jökulfell søkkur 60 fjórðingar í ein landnyrðing úr Føroyum.
 9. februar
 Eivør Pálsdóttir verður kosin ársins føroyingur 2004. Grundgevingin er, at hon "á ein framúr positivan hátt hevur sett land okkara á heimskortið við vakra sangi sínum". (Eivor.com, ÚF, Portal.fo)
 Argja Róðrarfelag verður kosið av lesarunum hjá Dimmu at hava framt Ársins Ítróttabragd 2004 (Drekin.fo)
 Ein bilbumba brestur í Madrid, Spania. 40 fólk koma til skaða.
 10. februar
 Norðurkorea boðar frá, at landið eigur kjarnorkuvápn at brúka til verju, tí landið følir seg hóttan av USA.
 Saudi Arabia heldur sítt fyrsta kommunuval. Bert menn hava valrætt.
 3. mars - Millióningurin Steve Fossett brýtur heimsmetið fyri at flúgva skjótast runt um heimin uttan steðg.
 9. apríl - Charles prinsur av Wales giftist Camillu Parker-Bowles.

19. apríl - Benadikt XVI verður pávi, eftir at Jóhannus Páll II pávi doyr fyrr í mánaðinum.
 23. apríl - Fyrsta Youtube filmsbrotið verður lagt á heimasíðuna við sama navni klokkan 20.27.
 26. apríl - Undir altjóða trýsti trekkir Sýria seg aftur úr Libanon eftir at hava hersett landið í 29 ár.
 15. mai - Ein ferja, full av ferðafólki, hvølvur og søkkur í hvøssum vindi í Bangladesh. 200 fólk verða saknað.
 17. mai - Kvinnur í Kuveit fáa valrætt av nýggjum.
 20. juni - Margretha drotning legði grundarsteinin til Hoyvíkar kirkju.
 2. juli - Live8: 10 ymiskar konsertir verða hildnar í 10 ymiskum londum og sjónvarpaðar runt um heimin. Konsertirnar eru liður í átakinum "Make Poverty History".
 7. juli - Terrorálopið í London 2005: Bumbur bresta í 3 tokum í Undirgrundini í London, og í einum bussi. 52 lata lív, og meir enn 700 fólk koma til skaða.
 28. juli - IRA boðar frá at tey enda stríðið, sum felagskapurin hevur hildið uppi síðani 1969, og biður allar limir at leggja niður vápn síni.
 22. august - Ein 4,1 kg tungur loftsteinur lendir í Simbabvi, og letur eftir seg eitt 150 millimetra stórt krater.
 29. august - Ódnin Katrina herjar í USA, og hevur stóran skaða við sær. Í minsta lagi 1.836 lata lív av ódnini.
 12. september - Hong Kong Disneyland Resort opnar í Hong Kong.
19. september - Norðurkorea gongur við til at gevast at framleiða kjarnorkuvápn.
 30. september - Jyllands-Posten printar óhóskandi tekningar av Muhammed.
 1. oktober - Bumbur bresta á Bali í Indonesia. 26 fólk lata lív, og meir enn 100 fólk koma til skaða.
 8. oktober - Jarðskjálvti rakar Kashmir umráðið í Suðurasia. 80 000 fólk lata lív.
 19. oktober - Rættargongdin móti Saddam Hussein byrjar.
 29. oktober - Bumbur bresta í indiska høvuðstaðnum Delhi. Í minsta lagi 61 fólk lata lív.
 9. november - Í minsta lagi 50 fólk lata lív og meir enn 120 koma til skaða, tá ein røð av sjálvmorðsbumbum bresta í Jordan.
 13. november - Onglendingurin Andrew Stimpson verður fyrsta skrásetta manneskja, ið verður frískt av HIV-virus
 22. november - Angela Merkel verður fyrsti kvinnuligi kanslari Týsklands.
 23. desember - Kjad lýsir við kríggi ímóti Sudan, eftir eitt álop, ið hevði við sær at 100 fólk lótu lív.
 31. desember - Eitt eyka sekund, 23.59.60, verður lagt afturat klokkuni til at enda árið. Síðst hetta kom fyri, var tann 30. juni 1998.

Ítróttur

Fótbóltur
 4. juni - Føroyar-Sveis 1-3 (0-1) á Toftum - HM-undandystur (1-1: Rógvi Jacobsen, 70.)
 8. juni - Føroyar-Írland 0-2 (0-0) á Tórsvølli - HM-undandystur

Føðingar
26. juni - Alexia prinsessa av Niðurlondum, dóttir Willem kong.
15. oktober - Christian prinsur av Danmark, sonur Fríðrik krúnprins.
3. desember - Sverre Magnus prinsur av Noregi, sonur Hákun krúnprins.

Andlát
7. februar - Atli P. Dam, fyrrverandi løgmaður og varastjóri í Føroya Realkredittstovni (f. 1932)
 20. februar - Sandra Dee, amerikonsk sjónleikarinna. (f. 1944)
 2. apríl - Jóhannes Páll pávi II, (f. Karol Józef Wojtyła) (f. 1920)
 6. apríl - Rainier III prinsur av Monako (f. 1923)
 2. juni - Eyvindur Mohr, føroyskur listmálari (f. 1926).
 1. juli - Luther Vandross, amerikasnkur R&B sangari (f. 1951)
 7. september - Finnbogi Ísakson, føroyskur politikari (f. 1943).
 20. september - Simon Wiesenthal, nazi-jagstari (f. 1908).
 24. oktober - Rosa Parks, mannarættinda aktivistur. (f. 1913)
 26. november - Ingálvur av Reyni, føroyskur listmálari (f. 1920).
 25. desember - Birgit Nilsson, svensk operasongkvinna (f. 1918)


Løgting

Løgtingið er hægsti politiski myndugleiki í Føroyum. Løgtingið viðtekur lógir um, hvussu samfelagsviðurskiftini í Føroyum skulu verða skipað. Á løgtingi sita fólk, ið vald eru av øllum teimum, sum hava valrætt í Føroyum, og sum hava verið á vali. Vanliga er val til løgtingið fjórðahvørt ár. Eitt valskeið er fýra ár. Tað merkir, at løgtingslimur er valdur fyri fýra ár í senn. Tó kunnu løgtingið og løgmaður samtykkja, at val skal vera, áðrenn eitt fýra ára valskeið er runnið. Føroya løgting hevur røtur heilt aftur til landnámstíðina umleið 825 og er við tí lóggávuvaldi, sum løgtingið fekk við heimastýrislógini 1948, sostatt eitt hitt elsta lóggávuting í heiminum.

Søga

Upprunaliga var tingið eitt alting, sum bæði hevði dómsvald og lóggávuvald. Útinnandi vald var einki í landinum. Tað var tí ættin, ið setti eitt nú dómar altingsins í verk. Eftir at Føroyar umleið 1035 gjørdust norskt skattland, minkaði vald altingsins. Altingið gjørdist í 1300-1400-talinum til eitt løgting, hvørs høvuðsuppgáva var at vera dómsvald. Løgmaður, sum tingformaðurin nevndist, varð nú tilnevndur av kongi, og løgrættumenn, sum tingmenn nevndust, vórðu tilnevndir av kongsins umboðsmanni í Føroyum. Um 1380 komu Føroyar saman við Noregi undir Danmark, men oyggjarnar høvdu tó eina serstøðu sum gamalt norskt land. Hóast hesa gongd varðveitti Føroya løgting ávirkan á lóggávu og landsins stýri fram til tíðarskeiðið við einaveldi, sum byrjar frá umleið 1660, tá myndugleiki løgtingsins av álvara tók at vikna. Henda gongd endaði við, at aldagamla Løgtingið varð avtikið við kongligari fyriskipan í 1816, samstundis sum dómsvald Løgtingsins varð lagt til aðrar stovnar, eitt nú Føroya rætt.

Tá ið Danmark 1849 fekk frælsa grundlóg, komu Føroyar undir hesa lóg, og gjørdi hon sostatt enda á tí serstøðu, Føroyar høvdu havt fyrst í norska ríkinum og seinni í danska. Við grundlógini gjørdust Føroyar formliga ein partur av danska ríkinum. Í Føroyum vóru mong, sum vildu hava Løgtingið endurreist, eitt nú fyri at amtmaðurin ikki einsamallur skuldi ráðgeva donskum myndugleikum við lóggávu fyri Føroyar. Tann, ið stríddist sum mest fyri hesum og sum heild fyri at vinna føroyingum frælsari politiskar ræsur, var Niels Winther

Tann 26. mars 1852 kom ríkisdagslógin um, at Føroya løgting skuldi setast aftur á stovn. Tingið fekk tó ikki lóggávuvald, men var í roynd og veru bert eitt amtsráð. Men hóast endurreista løgtingið hevði lítlan politiskan myndugleika, so fekk tað sum frá leið týdning bæði sum umboðan mótvegis stjórnini og sum eitt forum, har politiskt áhugaðir føroyingar kundu vinna sær politiskar royndir. Endurstovnaða løgtingið helt eftir fornum siði sín fyrsta tingfund ólavsøkudag 1852, eftir at tingmenn frammanundan høvdu verið til gudstænastu í Havnar kirkju.

Løgtingið og tess myndugleiki eru munandi broytt frá 1852 til í dag. Á endurreista løgtinginum var amtmaðurin tingformaður, men í 1923 varð skipanin broytt soleiðis, at løgtingsformaðurin varð valdur av tingmonnum. Í 1935 fekk løgtingið heimild at krevja inn løgtingsskatt, og undir seinna heimsbardaga virkaði Løgtingið í roynd og veru sum ein lóggevandi stovnur. Tá seinni heimsbardagi endaði 1945, var sjálvsstýrisrákið so sterkt, at eingin vildi venda aftur til amtsstøðuna, ið hevði verið galdandi, til kríggið brast á, og Føroyar vórðu hersettar. Eftir drúgvar samráðingar millum Føroyar og Danmark og eftir eina fólkaatkvøðu, har ein lítil meiriluti var fyri loysing, var heimastýrislógin sett í gildi hin 1. apríl 1948. Við hesi lóg fekk Føroya løgting lóggávuvald á ávísum lóggávuøkjum. Við nýggjari stýrisskipanarlóg frá 1995 var parlamentarisman knæsett sum politisk meginregla, eins og tingið við hesi lóg gjørdist meira líkt øðrum lóggávutingum í Norðurlondum.

At skipa løgtingið

Arbeiðið hjá Løgtinginum er at gera lógir. Fjórða hvørt ár verður løgtingsval, Til 2007 sótu millum 27 og 32 umboð á Løgtingi, men við broytingini til 1 valdømi í 2008 er tingmannatalið fast 33. Okkara politiska skipan byggir á politiskar flokkar. Hvør politiskur flokkur hevur sín egna politikk, sum hann ynskir at fremja á løgtingi. Veljarin velur ein flokk, ella eitt valevni á listanum hjá flokkinum, og atkvøðurnar verða roknaðar til tinglimir eftir at atkvøðurnar eru taldar. Oftani eru fleiri flokkar noydd at semjast og ganga saman at føra ein politikk, tí sjáldan fær ein einstakur flokkur meirilutan í valinum. Tá ið fleiri flokkar semjast um ein politikk, eitur tað ein samgonga.

Løgtingið er gjørt av nevndum og formansskapi, og í Føroyum eru 7 fastar nevndir: Fíggjarnevndin, Uttanlandsnevndin, Landsstýrismálanevndin, Vinnunevndin, Trivnaðarnevndin, Mentanarnevndin og Rættarnevndin. Hesi nevndini skulu veita og geva Landsstýrið og Løgtingið tilmæli í málum. Í Løgtinginum eru 45 fastir nevndarsessir, so tað merkir, at tá bert 32 løgtingslimir eru, kemur onkur at sita í minst tveimum nevndum. Møguligt er at skipa fleiri nevndir, sum geva tilmæli í ávísum málum, um tað er neyðugt. Tó mugu hesar nevndini bert sita til teirra mál er liðugt, og ikki longri enn til tingsetan endar.
Allir borgarar kunnu koma við hugskot til ein nýggj løgtingslóg, men bert løgmenn, landsstýrismenn ella løgtingslimur kunnu leggja lógaruppskot á tingið. Hvørt lógaruppskot skal hava tríggjar viðgerðir, og soleiðis verða lógini viðgjørd á Løgtinginum:

 Viðgerð: Har verður tosað um málið, og málið verður sent í ein hóskandi nevnd til viðgerð.
 Viðgerð: Um broytingaruppskot eru, verða tey viðgjørt í tinginum. 2. Viðgerð endar við atkvøðugreiðslu.
 Viðgerð: Hetta er tann endaliga viðgerðin. Eitt politiskt orðaskifti verður, og lógaruppskotið verður samtykt um meirilutin eru fyri.

Tá ið lógir verða gjørdar, syrgir Landsstýrið fyri, at lógirnar verða útinnað og at lógirnar rigga í gerð. Løgmaður tilnevnir landsstýrismenninar, og hevur eftirlit við arbeiðinum hjá Landsstýrinum.

Hóast Løgtingið hevur valdið, syrgja fakfeløg fyri so góðum korum fyri teirra limir sum møguligt. Tað er í málum sum løn, arbeiðsumstøður, eftirløn o.s.fr. Um lógir skulu gerast, og lógirnar ávirka økini hjá limirnir, kunnu fakfeløg ummæla lógini og hjálpa til við at smíða lógaruppskotið áðrenn tað verður lagt fyri tingið. Á tann háttin kann man siga, at fakfeløg eru við til at ávirka politiskar avgerðir. Eisini sæst áhugabólkar og áhugafeløg sum eisini ávirka politiskar avgerðir og fylgja væl við í politikki. Ein ‘lobbyist’ er ein ið er við í ein áhugabólk, og royna at ávirka politikarar ella koma við hugskot.

Floksbýtið á løgtingi 2004 - 2008

Á løgtingsvalinum 20. januar 2004 vóru 31.788 fólk á vali, hetta er ein valluttøka uppá 92,3%.

Løgtingsnevndir

Sí eisini
 Løgtingsformenn í Føroyum
 Løgmenn í Føroyum
 Amtmenn í Føroyum
 Ríkisumboð í Føroyum

Keldur

 Thorsteinsson, Arne: Ráðstova-gildisskáli-tinghús. Í: Mondul, nr. 3, 1978.
 Petur Ove Petersen, Tú og samfelagið 1 (1996).

Ávisingar úteftir

 Løgtingið.
 .
 Stamps.fo (kelda).

Føroyskur politikkur
Føroya Løgting
Tjóðarting


4. januar

4. januar er dagur 4 í árinum í gregorianska kalendaranum. 361 dagar eru eftir av árinum (362 dagar um skotár er).

Hendingar
1896 - Utah verður 48indi staturin í USA.
2014 - Stór leiting varð sett í verk á sjónum við eystaru síðu av Eysturoynni og aðrar staðir har um leiðir, fyri at finna líkið av 20 ára gamla Rana í Billustovu úr Oyndarfirði, sum hvarv eftir eina ferðsluvanlukku hin 28. desember 2013. Tað vóru sjálvboðin, ið tóku stig til leitingina. Roknað var við, at Rani var við í bilinum sum fór útav vegnum og koyrdi í Rættargjógv við Oyndarfjørð. Almennu bjargingarmyndugleikar úr Føroyum luttóku í stóru leitingini. Leitingin gav eisini úrslit. Eitt lík varð funnið í Rættargjógv og leitingin helt tí uppat. Umleið 100 bátar luttóku og umleið 400 fólk.

Føðingar
 1643 - Isaac Newton (d. 1727)
 1785 - Jacob Grimm, týskur ævintýrarithøvundur  (Brøðurnir Grimm) (d. 1863)
 1940 - Gao Xingjian, kinesisk-franskur rithøvundur.
 1960 - Michael Stipe, amerikanskur sangari.
 1977 - Teitur Lassen, føroyskur tónleikari.
 1986 - James Milner, enskur fótbóltsleikari.
 1990 - Toni Kroos, tyskur fótbóltsleikari.

Andlát
 1941 - Henri Bergson, franskur heimspekingur (f. 1859)
 1960 - Albert Camus, franskur rithøvundur (f. 1913)
 2011 - Gerry Rafferty, skotskur tónleikari (f. 1947)

Januar, 04.


Eiðis kommuna

Eiðis kommuna, kommuna norðast á vestursíðuni á Eysturoynni í Føroyum. Eiðis kommuna umfatar tríggjar bygdir: Eiði, Ljósá og Svínáir. Ljósá og Svínáir eru smáar bygdir, meðan Eiði er stór bygd.

Bygdirnar Eiði, Ljósá, Svínáir, Norðskáli og Oyri valdu í 1894 at fara úr felagskommuni í Eysturoynni og stovna Ejdes Sogns Kommune. Fyrsti fundur í nýggju kommununi var 1. oktober 1894. Í 1943 ynsktu bygdirnar Svínáir, Norðskáli og Oyri at fara úr Eiðis kommunu og gerast sjálvstøðug kommuna. Hetta førdi til, at Norðskáli og Oyri gjørdust sjálvstøðug kommuna í 1944, meðan Svínáir varð verandi partur av Eiðis kommunu.

Í kommununi búgva 778 fólk pr.(nov. 2021 - nov. 2022: 807).

Kommunur í Føroyum
Eysturoy


Atlantic Airways

Atlantic Airways (føroyskt; Atlantsflog) varð stovnað tann 10. november 1987 og fleyg sín fyrsta túr millum Føroyar og Danmark 28. mars í 1988. Atlantic Airways varð stovnað til tess at menna føroyska flogvinnu og flogferðslu. Stjórin í Atlantic Airways er Jørgen Holme. Skrivstovan hjá Atlantic Airways liggur á flogvøllinum í Vágum og á Kastrup Flogvølli í Keypmannahavn.

Búmerkið hjá Atlantic Airways er ein súla - hetta er ikki tað einasta búmerkið, Atlantic Airways hevur havt. Áðrenn var tað 2 A í føroyskum flagglitum, sum vóru samantvinnað.

Starvsfólkaliðið taldi í 2012 168 ársverk, flogførini eru fýra og tyrlurnar tríggjar í tali hjá felagnum.Til samanberingar, so vóru í fyrsta ársfjórðing í 2008 204 fulltíðar starvsfólk hjá Atlantic Airways, og hevði felagið 7 flogfør og 3 tyrlur.  Felagið rekur størsta arbeiðsplássið í Vágum og telist eisini millum tey størstu í Føroyum.

Søga

 1988 Fleyg Atlantic Airways sín fyrsta túr ímillum Føroyar og Danmark.
 1999 Fór Atlantic Airways at flúgva til Noregs.
 2002 Ferðafólkatalið hjá Atlantic Airways fór upp um 100 000.
 2004 15. juni - Triðja flogfarið hjá Atlantic Airways kom til Føroya.
 2004 Atlantic Airways verður heiðrað sum Ársins átak.
 2006 15. mai - FaroeJet tekur kappingina upp við Atlantsflog, men gevst innan ársenda av fíggjarligum orsøkum.
 2006 10. oktober - Ein vanlukka í Stord, Noregi krevur fýra mannalív.
 2007 Desember varð triðingurin av partapeninginum í Atlantic Airways seldur av landsstýrinum til privat, og samstundis varð Atlantic Airways skrásett á virðisbrævamarknaðinum OMX.
 2012 Nýggja Airbus A319-flogfarið kemur til Føroya frá flogfarssmiðjuni hjá Airbus í Hamburg tann 22. mars. Flogfarið flýgur sín fyrsta rututúr tann 28. mars sama ár.
 2013 Nevndin skifti stjóran út, Magni Arge fór frá og nýggjur fyribilsstjóri gjørdist danin Jørgen Holme.
 2015 Jóhanna á Bergi gerst stjóri í Atlantic Airways og skrivar søgu, við tað at hon er fyrsta kvinnan í er forstjóri í einum norðurlendskum flogfelag.

Flotin

Flotin hjá Atlantic Airways telur í dag (juli 2014) 4 flogfør og 2 tyrlur:

Heiður
Trý flogfeløg vórðu heiðrað sum ársins flogfelag í Evropa við ávikavist gullmerki, silvurmerki og bronsumerki á aðalfundinum hjá European Regions Airline Association í Dublin hin 21. september 2012. Atlantic Airways fekk bronsu. Magni Arge, stjóri, fekk vegna Atlantic Airways handað Airline of the Year-heiðursmerki fyri á slóðbrótandi hátt at hava tikið nýggja navigatiónstøkni í nýtslu og hava prógvað sínar dygdir sum felag og sítt virði fyri Føroyar.

Hendingar og vanlukkur

 2008 24. mars misti ein BAe 146 nasahjólið á flogfarinum beint áðrenn fráferð úr Kastrup Floghavn. Flogfarið lendi í Føroyum uttan trupulleikar; flogskiparinir høvdu ikki uppdaga nakað óreglusemi. .

 2006 10. oktober fór ein BAe 146-200A av breytini í Stord floghavn í Noregi. Umborð vóru 16 fólk. Tólv vóru ferðafólk og manningini taldið fýra. Av hesum 16 doyðu fýra, meðan hini megnaðu at rýma úr vrakinum..

 1989 í Vága Floghavn kundi ein BAe 146-200A ikki steðga á lendingarbreytini og koyrdi tí inn í eina trygdarmerking. Ongin kom til skaða.

Keldur

Slóðir

 Atlantic.fo.
 Airliners.net - Atlantic Airways (nógvar myndir).
 Atlantic Airways. Í: Faroe Isles Review nr. 1/1991.

Føroyskar fyritøkur
Ferðavinna í Føroyum
Samferðsla og flutningur


Pink Floyd

Pink Floyd er ein tónleikabólkur. Pink Floyd varð stovnaður í 1964 og gjørdist skjótt kendur fyri tað serliga slagið av psykedeliskum rokktónleiki. Pink Floyd hevur higartil selt fleiri enn 300 milliónir plátur.

Richard Wright (føddur 28. juli 1943 - deyður 15. september 2008) var ein av teimum, sum mitt í sekstiárunum stovnaðu Pink Floyd.

Weblink

 The Pink Floyd Hyperbase

Bretskir tónleikabólkar
Rokktónleikabólkar


Súgdjór

Súgdjór (frøðiheiti - Mammalia) er ein bólkur av djórum, sum er sermerktur við, at kvenndjórini kunnu framleiða mjólk til ungar sínar. Eitt annað eyðkenni er, at súgdjór føða livandi ungar, øvugt egg. Øll súgdjór hava hár ella feld, hava heitt blóð og støðugan kropshita, og ungarnir súgva mjólk frá mammuni. Kvennsúgdjórið gevur bestu javnvágina av fiti og eggjahvíta, so ungarnir búnast skjótt. Menniskjað er bara eitt av umleið 4000 hugtakandi súgdjóra-sløgunum á jørðini. Menniskjað hoyrir upp í súgdjórabólkin, vit nevna primatar. Aðrir primatar eru apur og mannapur, og teimum líkjast vit mest.

Súgdjór hava øll møgulig skap og allar støddir, men tey, ið líkjast mest, verða roknað upp í sama bólk ella hóp. Í hvørjum hópi eru ymiskar slektir ella sløg. Tað eru 21 ymiskir súgdjórabólkar og eini 4000 ymisk sløg. Flestu súgdjór hava lívmóður. Ungarnir búnast í lívmóðurini inni í mammuni. Summi súgdjór verða nevnd pungdýr - hesir ungarnir verða lagdir óbúnir og vaksa í einum húðarfaldi á búkinum á mammuni. Minsti bólkurin er nevdýrini, og tey og mýriigulin eru einastu súgdjór, har ungarnir verða klaktir úr eggi. Størsti súgdjórabólkurin er gnagdýrini, 1702 sløg. Afrikanski fílurin er størsta súgdjór á landi.

Súgdjór eru næstan allastaðni - í ísoyðimørkum, í kuldaøkjum, í turrastu og heitastu oyðimørkum. Flestu eru á landi, onnur halda til í sjógvi. Øll eru væl lagað til umhvørvið, tey liva í. Mong súgdjór halda til niðri í moldini, í holum ella gongum. Her leggja tey ungarnar, og her krógva tey seg. Tey flestu mugu fara úr holuni at finna sær føði ella vatn, men summi, til dømis moldvørpan, eru holubúgvar burturav og koma sjáldan upp úr holuni. Mong súgdjór halda til í áum og áarstreymum, stórum vøtnum og mýrlendum. Men hóast tey eru sum skapt at liva í vatni, so mugu tey tíðum upp at anda. Havsins strendur eru heim hjá mongum súgdjórum. Summi eru ein part av tíðini í sjónum og ein part á landi, tá ið tey leggja og ansa eftir hvølpunum. Onnur eru alla tíðina í sjónum. Hvalir eru einastu súgdjór, sum eru í sjónum burturav.

Summi súgdjór halda saman í bólkum, tí tá er lættari at veiða sær føði og at verja seg. Samanbornir við onnur djór, eru súgdjóraungar longur bundnir at teim vaksnu. Súgdjór eta alt møguligt. Tey eta fyri at fáa orku - á sama hátt sum ein bilur má hava brennievni. Hjá villini súgdjórum ræður um at veiða sær nóg mikið til matna. Øll súgdjór hava evni at verja seg, verða tey álopin. Og tá samanum kemur, so vilja øll sleppa undan at verða etin ella fáa mein. Summi kúvenda og flýggja undan. Onnur ørkymla fíggindan á ymsan hátt. Súgdjór hava sterkan kropp, tí tey eru ryggdjór, hava beinagrind.

Steinrenningar prógva, at súgdjór hava livað á jørðini í eini 200 mió. ár. Mong súgdjór eru í stórum vanda at verða avoydd.

Sí eisini

 Mammalia

Keldur

Slóðir úteftir


Jørgen Frantz Hammershaimb

Jørgen Frantz Hammershaimb (6. juli 1767 - 24. mai 1820) var seytjandi og seinasti løgmaður á Steigagarði í Sandavági.

Hann er faðir Venceslaus Ulricus Hammershaimbs.

 1805 - 1816 løgmaður í Føroyum.

Føroyskir politikarar
Løgmenn í Føroyum
Føðingar í 1767
Andlát í 1820


Víkingaøld í Føroyum

Víkingatíðin í Føroyum vardi frá at Grímur Kamban búsetti seg í Føroyum árið 825 og til Tróndur í Gøtu doyði í 1035 sum landsins seinasti víkingahøvdingi.

Tann størsta hendingin í hesum tíðarskeiðnum var at Føroyar vóru kristnaðar av Sigmundi í ár 999. Kristindómurin byrjaði endan til víkingaøldina.

Víkingatíðin
Føroya søga


Brendan

Sankta Brendan (* umleið 489, † umleið 580)

So tíðliga sum í 6.-7. øld sigldu frómir írskir menn í skinnbátum, curragh, víða um høvini við bretsku oyggjarnar, og komu langt til havs til fjarlagdar oyggjar. Endamálið var millum annað støð, har teir í friði og einsemi kundu liva fyri sína kristnu trúgv. Tiltikin er Sankta Brandan, ið ferðaðist í samfull níggju ár um høvini og kanska kom so langt sum til Amerika.

Brandanus, ábáti og játtari, varð borin í heim í Írlandi umleið 489, doyði umleið 580 í kleystrinum Clonfert, eitt av mongum kleystrum, ið hann skuldi hava grundað. Í halgisøgu frá 900- ella 1000 árunum, Navigato Sancti Brendani, sum finst í mongum handritum, verður greitt frá hesi ferð:

Mangastaðni møttu teir kristnum einabúgvum og nutu blíðskap, m.a. á grannaoyggjunum Seyðaoynni og Fuglaparadísinum. Nærindis teimum var ein grýtut berlig oyggj, har drógu teir bátin upp og kyndu bál at kóka kjøt, teir høvdu fingið frá einum manni á Seyðaoynni. Men tá ið potturin kókaði, fór oyggin at skelva og røra seg, og munkarnir máttu draga bátin sum skjótast og sleppa sær burtur haðani.

Hetta var ikki ein oyggj, men ein stórhvalur og teir sóu hann svimja avstað við bálinum á baki. Ferðin vestureftir gekst ikki væl, fleir mánaðir rókust teir á havinum, lendu á mongum løgnum oyggjum og endaðu aftur á Seyðaoynni. Men teir løgdu aftur til brots, sigldu í 40 dagar og komu umsíður gjøgnum tjúkkan mjørka til tað stóra landið, har frukttrø vuksu víða hvar.

Søgumenn hava sum vera mann verið ójavnir á máli um, hvussu hendan halgisøga skuldi tulkast. Summir vilja vera við, at Brandan kom bæði til Føroya og Íslands, kanska eisini til Grønlands og Amerika, teir flestu munnu ivast í, um nakað grundarlag er fyri slíkari giting - bretsku oyggjarnar eru mangar.

Írski søgugranskarin og sjómaðurin Tim Severin, var millum teirra, ið helt, at søgan um Brandan var meira enn vanlig hugfloygd miðaldarlig søga, full av undurverkum og ótrúligum tilburðum. Har mundi vera ein kjarni av sannleika, ið gjørdi tað sannlíkt, at írar høvdu verið í Amerika 1000 ár undan Kolumbus og 400 ár undan Leivi Hepna.

Til tess at prógva, at ein slík ferð yvir Atlantshav veruliga kundi gerast við opnum skinnbáti, helt hann í 1976 av stað saman við fýra monnum á einum fari, ið var smíðað nágreiniliga sum tey høvdu verið gjørd fyri 1500 árum síðan. Á leiðini løgdu teir inn í Føroyum, har Severin helt, at Seyðaoyggin og Fuglaparadísið mundu vera. Ein av manningini var føroyingur, Tróndur Patursson, listamaður úr Kirkjubø.

Um veturin varð steðgað í Íslandi, og várið eftir varð hildið fram vestureftir. Hetta var tann hættisligasti parturin av túrinum, teir komu í illveður og ís. Men eftir at hava verið 50 samdøgur á sjónum og siglt ein tein uppá 3.500 fjórðingar um Atlantshav, nomu teir land í Nýfundlandi.

Kelda

Írar
Føroya søga
Brendan, Sankta
Halgimenni


Jólafundurin 1888

22. desember 1888 stóð hendan stutta lýsing í Dimmalætting:

                Ein og hvör
 bjóðast at koma í tinghúsið annan jóladag
 kl. 3 e.m., har. sum vit atla, at samráðast
 um at verja Förja mál og Förja siðir.

 E. D. Bærentsen. H. N. Jacobsen. D. Isaksen.
       S. F. Samuelsen. R. C. Effersø.
         Jens Olsen. Just Jacobsen.
       C. L. Johannesen. J. Padurson.

Við hesi innbjóðing, ið 9 vælkendir føroyingar skrivaðu undir, byrjaði eitt nýtt tíðarskeið í søgu Føroya fólks - tá byrjaði tjóðskaparrørslan av álvara.

Hetta var ein illveðursdag, regn og vindur, tøssut at ganga, men kortini fór maður av húsi niðan í tinghúsið. Fundurin vardi í tríggjar tímar, har drúgvar røður vóru hildnar um øll tjóðskaparlig viðurskiftið; serliga var dentur lagdur á málið í skúlum og kirkjum. Umframt røður, vóru føroyskir sangir sungnir, millum annað læs Rasmus Effersøe yrkingina Málstrev (Nú er tann stundin), ið tann ungi bóndin úr Kirkjubø, Jóannes Patursson, hevði yrkt til høvið.

Boðskapurin í hesi longu yrking verður borin fram longu i fyrsta ørindi:
Nú mugu føroyingar semjast um at bjarga móðurmálinum.  Tað er fólksins skylda bæði móti sær sjálvum og forfedrunum at verja og menna dýrasta mentanararvin av øllum -málið.  Men móðurmálið er nú so forfjónað og eyðmýkt í sínum egna landi, at tað býður tess ikki bøtur, uttan fólkið alt sýnir vilja og evni og tekur lógvatak saman.

Fundarsamtykt

Fundurin endaði við fundarsamtykt í 6 greinum:
 Føroyskt mál skal verða kenslugrein í skúlanum, so skjótt neyðugar skúlabøkur á føroyskum eru fingnar til vega.
 Í søgufrálæruni eigur dentur at verða lagdur á Føroya søgu.
 Øll uttanatlæra á donskum í kristnikensluni skal burtur, í staðin skal tað lisna endurgevast á føroyskum.
 Prestarnir eiga at hava rætt til at nýta føroyskt mál innan og uttan kirkjugátt.
 Føroyskt mál eigur at fáa fullan rætt í øllum almennum viðurskiftum.
 Arbeitt eigur at verða fyri at fáa settan á stovn føroyskan fólkaháskúla.

Stovnanin af Føroyingafelag

Tað ringa veðrið forðaði bygdarfólki í at koma til Havnar, tí varð innkallað tíl nýggjan fund 6. januar 1889, har Føroyinga-felag varð stovnað við hesum stevnumiði:

 At fáa Føroya mál tíl æru.
 At fáa føroyingar til at halda saman og ganga fram í øllum lutum, at teir mugu verða sjálvbjargnir.

Sostatt varð tjóðskaparhugsjónin longu tá rúmkað til sjálvstýrishugsjónina.

Frímerki
Bárður Jákupsson hevur sniða frímerkjuni høgrumegin ið avmynda teir 9 ið sendu inbjóðingina til Jólafundin út í 1888.

 3.00 kr frímerki - Lýsingin í Dimmalætting 22. desember 1888, ið nevnd er í tekstinum.
 3.20 kr frímerki - Tekning av fólkafundi í Reynsmúlalág í 1908 eftir William Heinesen.
 12.00 kr frímerki - Fyrsta ørindi í yrking Jóannesar bónda.

Bøkur
 Jóhannes av Skarði: Jólafundurin 1888 - og eitt sindur um høvuðsmenninar í Føroyingafelag í Føroyum. Tórshavn: Føroya Skúlabókagrunnur, 1980

Sí eisini

 Føroyska sjálvstýrisrørslan

Kelda
 Postverk Føroya
 Nú er tann stundin komin til handa

Føroya søga
1888


Merkið

Merkið er føroyska flaggið. Merkið, tann 25. apríl 1940 varð viðurkent sum tjóðarmerki føroyinga av bretska hersetingarvaldinum. Flaggið er ein týðandi partur av tí føroyska samleikanum. Ítróttafólk bera við stoltleika Merkið á bringuni, tá ið tey umboða Føroyar. Merkið verður vundið á stong, tá ið føroysk skip koma í fremmanda havn. Og undir krígnum, tá ið okkara sjófólk sigldu vandasjógvar, veittraði Merkið í mastrartoppinum. Tann hvíti dúkurin við reyða krossinum og bláu rondini minnir okkum á søgu og mentan okkara. Samstundis er Merkið okkara tjóðarbúmerki, og hevur tí ein týðandi leiklut í bæði okkara samleika og samfelagi.

Fleiri tykkara minnast tíðina áðrenn Merkið varð viðurkent. Og tit minnast tað stríð, ið skuldi til, áðrenn føroyingar kundu savnast um Merkið. Eftir 21 ára stríð og harða mótstøðu móti tí, bæði úr Danmark og innanhýsis í Føroyum, varð Merkið viðurkent sum tjóðarmerki føroyinga í bardagaárunum.

Søga

Eins og alt annað, so hevur eisini føroyska Merkið sína søgu. Merkið varð á fyrsta sinni borið fram av føroysku studentunum Emil Joensen,Jens Olivur Lisberg, Janusi Øssurssyni og Paula Dahl í Keypmannahavn longu í juni 1919, og longu tíðliga í 1920-árunum vóru fólk farin at flagga við tí. Hetta vant rættiliga upp á seg eftir 1930, men loyvt var tað ikki, og eitt flaggstríð tók seg upp í Løgtinginum og millum føroyingar og donsku myndugleikarnar. Tað vóru serliga sjómenninir, ið førdu hetta stríð. Longu 9. apríl 1940, sama dag sum Danmark varð hersett av Týsklandi undir seinna heimsbardaga, byrjaði sluppin Eysturoyggin at flagga við Merkinum. Hetta tí at danska flaggið ikki kundi brúkast, meðan Danmark var hersett av Týsklandi. Boðini frá bretska hersetingarvaldinum 25. apríl 1940 vóru fyrsta almenna viðurkenningin av, at føroyingar høvdu sítt egna tjóðarmerki. Nú kundu føroyskir sjómenn sigla øll heimsins høv undir egnum tjóðareyðkenni.

Seinnapartin 13. apríl 1940 komu tveir vápnaðir trolarar og krússarin Suffolk á Havnarvág og eitt herlið frá Royal Marines var sett á land. Bretska hersetanin av Føroyum var byrjað. Føroyingar tóku móti bretsku herdeildunum sum vinir, og viðurskiftini við hersetingarvaldið vóru yvirhøvur góð tey 5 krígsárini. Løgtingið mótmælti tó bretsku hersetingini av Føroyum, men mótmælið var bara ímyndarligt.

Á føroyskum leiðum sigldu nógvir týskir kavbátar og frá støðum í Noregi sveimaðu nógv týsk bumbuflogfør, ið gjørdu álop á skipafylgi hjá teimum sameindu vesturi í havi. Hugsast kundi, at rættiligt kríggj kom at standa í Norðuratlantshavi. Tí høvdu Føroyar stóran hermálsligan týdning. Bretar bygdu flogvøll við hangari og flogstøð til vatnflogfør, settu loftverjukanónir og aðrar kanónir upp víða hvar og minuløgdu firðirnar.

Havið um Føroyar gjørdist sera vandamikið, men føroyingar, ið eru bundnir at havinum, høvdu einki annað í at velja enn at halda fram við at sigla. Trot var á fiski í Bretlandi, og føroysk fiskiskip tóku upp eina lønandi sigling við ísfiski úr Íslandi á bretska marknaðin. Bretska hersetingarvaldið kravdi nú, at øll føroysk skip skuldu flagga við føroyskum flaggi og at føroyskt flagg og orðini Faroes og Føroyar skuldu verða málað á skipsíðurnar.

Kríggið var Føroyum dýrt. Skip, ið fiskaðu ella sigldu við fiski til bretskar havnarbýir, vórðu minusprongd, torpederað ella søkt av kavbátum, onnur vórðu álopin av flogførum, ið kastaðu bumbur og skutu við maskinbyrsum. 1/3 av føroyska fiskiflotanum fór til havsins botn og 150 mans í bestu árum doyði. Hetta var meira enn ½ av fólkinum. Síðan 1947 hevur 25. apríl verið hildin sum føroyskur flaggdagur. Tá hava skúlabørnini frí og flaggdagshald er víða hvar um bygdir og býir. Sum vera man leita tankarnir tá til teirra, ið fullu í krígnum. Í sambandi við, at heimastýri varð sett á stovn í 1948, var Merkið endiliga viðurkent av donskum myndugleikum sum tjóðarflagg føroyinga.

Úr Løgtingslóg um flaggið
Føroya flagg er hvítt krossmerki. Krossurin er fagurreyður (PMS 032) og azurblárandaður (PMS 300). Reyði liturin er 1/8 av flaggsins breidd og bláu rendurnar 1/2 av reyða litinum. Teir hvítu teigarnir eru ferhyrndir. Teir næst stongini javnliðaðir, men hinir tvær ferðir so langir. Munurin millum breidd og longd flaggsins er sum 8-11.

Sjá, tú blánar
Sjá, tú blánar sum loftið og tú rodnar sum blóð,
men hitt hvíta er fossur, brot og vetrarins ljóð.
Har tú veittrar á báru, fjalli, bergi og ong,
syngur tjóðin tær glaðasta song.
Um enn nær ella fjart
ert tú sál míni kært,
sum tú fedrunum vart;
tí tú glógvar so bjart
sum tú sóleyga bart
gjøgnum náttmyrkrið svart,
blátt sum loftið, sum brimbrotið skært.

Har ið merkini veittra, veittri eisini mítt,
tað ber kvøðu frá landi mínum fagurt og frítt;
og eg kenni meg orna gjøgnum mønu og merg,
síggi brim randa strendur og berg,
hoyri vetrarins brot
boða summarsins lot,
hoyri heystmyrka lag,
boða várljósan dag.
Fylkjast rað vit í rað,
kenna hjørtuni tað:
vit við tær stevna stinnir avstað.

 Orð: Hans Andrias Djurhuus, 1920
 Lag: Gunnar Mikkelsen

Keldur
 Postverk Føroya
 Logtingslóg nr. 42 frá 17.07.1959 um flaggið

Sí eisini
 Flaggdagar
 Flaggdagur
 Krossmerki

Fløgg
Føroyar


Enok Daniel Bærentsen

Enok Daniel Bærentsen (3. januar 1831 - 19. august 1900) var av Sandi búsitandi í Tórshavn. Enok var handilsmaður, blaðmaður og virkin í politikki. Var við til at seta Jólafundin í 1888.

 1859 - 1867 Løgtingslimur.
 1872 - 1881 Løgtingslimur.
 1893 - 1900 Løgtingslimur.
 1894 - 1900 Blaðstjóri á Dimmalætting

Børn
 Christian Bærentsen (1862 - 1944)

Kelda
 The Construction of a Faroese Identity

Føroyskir politikarar
Føðingar í 1831
Andlát í 1900
Føroyskir blaðstjórar
Løgtingslimir


William Heinesen

William Heinesen (15. januar 1900 í Tórshavn - 12. mars 1991) er Føroya gitnasta skald.

Skaldsøgur hansara, stuttsøgur og yrkingar eru týddar til mong mál. Men hesin gávuríki havnarmaður var ein sera fjølbroyttur listamaður, ið gjørdi vart við seg á fleiri økjum innan sjónleik, tónleik og myndlist.  Myndaheimur hansara er ein grein av tí skaldsliga hugflognum – myndevnini koma fyrst av øllum úr sagnunum, ævintýrunum og gudalærunum, eisini úr tí Edens urtagarði, ið á sinni fór í forna.  Hesin myndaheimur er kveiktur av náttúrukenslu, sniðfundigum skemti, spei, ramligari og ovfarakátari lívsgleði og livandi ansi fyri tí ornamentala og dekorativa.

William Heinesen vaks upp við, og hevði livandi áhuga fyri, tjóðskaparrørsluni, ið m.a. merkti, at áhugin vaks fyri fólksins mentan – málinum, dansinum, kvæðunum og sagnunum.  Og fyri teirri føroysku náttúruni.  Í einum anda, ið kann samanberast við Bauer og Arosenius í Svøríki – Kittelsen og Werenskjold í Noregi, gjørdi William Heinesen ein hóp av bókamyndum við evnum úr sagnum og ævintýrum.
Í pastellmálningum fekk hann fram eftir kríggið og í 1950árunum eitt serstakt gyklandi gandakent huglag.  Myndevni frá tilveru teirra fornisku verða margtýdd og glíða uttan at ein varnast tað yvir í satiru – í andlitunum á fittum trøllum kenna vit aftur drøgini frá politikkarum, vinnulívsmonnum og alskins hyklariskum dárarum og forførarum.  Í tekningum av monnum og konum úr gomlu Havnini, sum hann mintist hana, kemur eitt serligt góðsligt kæti til sjóndar – somuleiðis hansara sermerkti ansur fyri strikunnar organisku arabesk.

Teir stóru veggjamálningarnir í Tórshavnar Kommunuskúla, við evnum úr Sjúrðarkvæðunum, eru eitt gjøgnumbrot til tann dekorativa arkadiska heimin, sum William Heinesen gav seg yvir til síni seinnu ár.  Skaldskapurin var komin í fyrstu røð, og umstøður høvdu ikki verið fyri nakrari veruliga samanhangandi myndlistarligari menning, fyrr enn miðskeiðis í 1970árunum, tá ið William fór undir at gera pappírsklipp síni. Eitt 10ára skeið untist honum at klippa.  Árini 1976-78 avrikaði hann serliga nógv.  Í hesum slóðbrótandi brotamyndum og klippum finnur dekorativa hugflogið støðugt nýggjar leiðir.

Hesin gróðrarríki barokki myndaheimur hevur ríkað føroyska list.  Ófatiligt, hvat William Heinesen hevur fingið av skafti – tekningar í hópatali, hundraðtals bókapermur til Bókagarð, bókamyndir, plakatir, blaðtekningar, plátuhylki o.m.a.
Hann eigur sín part av æruni fyri, at myndlistin mentist her á landi – sum hann dastið av øldini hevur lagt til rættis og stílað fyri, skrivað og ummælt, kveikt og stuðlað.  Altíð við tí góða orðinum.

Bókalisti
Yrkingasøvn
 1921 Arktiske Elegier og andre Digte
 1924 Høbjergningen ved Havet
 1927 Sange mod Vaardybet
 1930 Stjernerne vaagner
 1936 Den dunkle Sol
 1955 Digte i udvalg
 1961 Hymne og harmsang
 1972 Panorama med regnbue
 1983 Vinterdrøm. Digte i udvalg 1920-30
 1984 Samlede digte
 1990 Digte

Stuttsøgusøvn
 1957 Det vingede mørke
 1957 Det fortryllede lys
 1960 Gamaliels besættelse
 1967 Kur mod onde ånder
 1970 Don Juan fra Tranhuset
 1973 Fortællinger fra Thorshavn
 1975 Grylen og andre noveller
 1980 Her skal danses
 1985 Laterna magica

Skaldsøgur
 1934 Degningsvindar (Blæsende gry)
 1938 Nóatún (Noatun)
 1949 Í sortanum (Den sorte gryde)
 1950 Glataðu spælimenninir (De fortabte spillemænd)
 1952 Móðir Sjeystjørna (Moder Syvstjerne)
 1964 Det gode håb
 1976 Tornið á heimsins enda (Tårnet ved verdens ende)

Heiður
 1960 - Holberg-medaljan
 1965 - Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins fyri skaldsøguna Det gode håb sum kom út í 1964.
 1975 -  Mentanarvirðisløn M. A. Jacobsens
 1980 - Heiðursborgari í Tórshavn á hansara 80-ára føðingardegi
 1980 - Kritikerprisen (donsk bókmentaheiðursløn)
 1984 - Barnamentanarheiðursløn Tórshavnar býráðs
 1985 - Karen Blixen Medaljan frá Danska Akademinum.[8]
 1987 - Svenska Akademiens nordiska pris (eisini rópt "Lítla Nobel-heiðurslønin").

Keldur

 Postverk Føroyar

Slóðir
Dansk Litteraturhistorisk Bibliografi

Heinesen, William
Føroyskir skaldsøguhøvundar
Føroyskir yrkjarar
Vinnarar av Bókmentavirðisløn Norðurlandaráðsins
Føðingar í 1900
Andlát í 1991


Sverre Patursson

Sverre Patursson livdi frá 22. september 1871 til 10. november 1960. Hann umsetti skaldsøguna Robinson Crusoe til føroyskt í 1914, tað var fyrsta skaldsøga, sum kom út á føroyskum máli. Sverre var sonur Poul Peder Pedersen (Páll Patursson) (1836-93) og Ellen Cathrine Djonesdatter (Elin Dalsgarð) (1840-1934). Giftur 28.januar 1911 í Kirkjubø við Agnes Linnemann, sum var fødd 6. apríl 1890 í Keypmannahavn. Sverre var beiggi Jóannes Patursson og Helenu Patursson.

Útgávur

 Fuglar og fólk. Kirkjubøur: Øssur Patursson, 1968. (176 s.) (kom út fyrstu ferð í 1928)
 Fram við Sugguni : søgur, greinir, røður og yrkingar. Tórshavn: Emil Thomsen, 1971. (172 s.)
 Fuglaframi: 1898-1902. Tórshavn: Offset-prent, Emil Thomsen, 1972 (408 s., samlað verk)
 Fra Færøernes næringsveie i tekst og billeder : med historisk oversigt. Tórshavn: Sjóvinnubankin, 1982. (76 s.)
 Ábal og aðrar søgur Tórshavn: Føroya skúlabókagrunnur, 2. opl. 2004. (45 s., skúlabók)

Keldur

Føroyskir rithøvundar
Føðingar í 1871
Andlát í 1960


Janus Djurhuus

Jens Hendrik Oliver Djurhuus, vanliga nevndur Janus, livdi frá 26. februar 1881 til 1. september 1948. Havnframi Hans Andrias Djurhuus var bróðir Janusar. Saman ganga Hans Andrias Djurhuus og Janus Djurhuus undir heitinum Áarstovubrøðurnir.

Hann varð borin í heim í Havn í 1881. Hann vísti seg skjótt at vera evnaríkur út yvir tað vanliga, og las longu í realskúlanum grikskt og latín. Sum skilst fekk hann ans fyri móðurmálinum, tá hann í skúlanum hoyrdi ein av sínum floksfeløgum, Jákup Dahl, lesa yrkingina Nú er tann stundin..., av yrkjaranum og tjóðskaparleiðaranum Jóannes Patursson.

Janus tók preliminerprógv í 1897, og fór so til Danmarkar at ganga á studentaskúla. Hann var fyrst í Keypmannahavn, men flutti so til Bornholm, har fyrrverandi lærari hansara, Emil Bruun, var prestur. Janus tók studentsprógv í 1900, og árið eftir kom fyrsta yrking hansara Blíð er summarnátt á Føroya landi. Í 1911 gjørdist Janus Djurhuus cand. jur., og virkaði síðan sum løgfrøðingur í Danmark og í Føroyum. Í 1914 kom fyrsta yrkingasavnið: Yrkingar.

Restina av søguni kenna vit. Fimm yrkingasøvn og ein mongd av umsetingum, m.a. av teimum klassisku griksku yrkjarunum. Størsta verk hansara var umsetingin av Illiaduni eftir Homeros, Janus nevnir verkið Ilionskvæði á føroyskum. Tá Janus Djurhuus doyði í 1948, lógu yvir 200 yrkingar og umsetingar eftir hann.

Tær klassisku fornbókmentirnar og kunnleikin til grikst og latín seta dám á poetisku verkini hjá Janusi Djurhuus. Men eisini tjóðskaparromantiska rørslan, tokkin til føroyska málið og kunnleikin til fornnorrønu bókmentirnar hava gjørt hann til hin mest týðandi føroyska yrkjaran – faðir at tí bundna føroyska nútíðarskaldskapinum.

Útgávur

 J. H. O. Djurhuus: Yrkingar 1898 - 1948; Mentunargrunnur Studentafelagsins 1988

 Hanus Andreassen: J.H.O. Djurhuus - Ein bókmentalig ævisøga, I - III; Mentunargrunnur Studentafelagsins 1994 - ?

Ávísingar úteftir

 Stamps.fo - Yrkingar eftir J.H.O. Djurhuus (Kelda. Grein hjá Anker Eli Petersen).

Keldur

Føroyskir rithøvundar
Føðingar í 1881
Føroyskir yrkjarar
Havnafólk
Andlát í 1948


Poul F. Joensen

Poul Frederik Joensen (18. november 1898 - 27. juni 1970) er kendasta skaldið í Suðuroy og eisini ein av mest týðandi skaldum í Føroyum. Hann var ættaður úr Hørg í Sumba, og hann nevndi seg viðhvørt Hargaskaldið.

Poul F. var fólkafloksmaður um ein háls. Hann fór til skips 14 ára gamal og royndi sjólívið í eitt ár. Hann hevði ætlað sær at halda fram við tí, og skuldi fara við Robert Miller í 1914, men foreldur hansara søgdu nei og sendu hann á læraraskúla í Havn í staðin. Tað vísti seg at vera hansara bjarging, tí sama túrin gekk Robert Miller burtur við mann og mús. Poul F. fór so á Læraraskúlan, har hann tók læraraprógv í 1917. Meðan hann búði í Havn, var hann ofta á Færø Amtsbibliotek, sum seinni broytti navn til Føroya Landsbókasavn, og har las hann bókmentir úr øðrum londum. Honum dámdi serliga væl yrkjararnar Robert Burns og Heinrich Heine, og í fyrsta yrkingasavni sínum eru fleiri yrkingar hjá teimum báðum, sum Poul F. hevði týtt leysliga til føroyskt úr donskum. Áðrenn hann gav út fyrsta yrkingasavnið í 1924, fekk hann nakrar yrkingar útgivnar í bløðum og tíðarritum, eitt nú í Tingakrossi og í Varðanum. Hann hevði eisini nakrar barnasøgur við í Barnablaðnum í 1920-árunum, men hesar hevur hann ikki tikið við, tá hann seinni hevur givið út bøkur sínar. Hann hevur eisini yrkt nøkur føroysk kvæði, t.d. um frísarnar í Akrabergi.
Hann var lærari í Froðba 1919 til 1927 og í Lopra og á Økrum frá 1947 til 1949. Hann giftist til Froðbiar við Juliu Mortensen og varð búgvandi har alt lívið. Eftir at hava sagt lærarastarvið frá sær, arbeiddi hann sum traðarmaður og verkamaður, til hann andaðist í 1970.

Útgávur

 1924 Gaman og álvara; yrkingar
 1942 Millum heims og heljar; yrkingar
 1955 Lívsins kvæði; yrkingar
 1963 Seggjasøgur úr Sumba I; siðsøguligar frásagnir
 1967 Ramar risti hann rúnirnar; yrkingar
 1988 Gaman og álvara - Hanus syngur Poul F. (LP pláta frá 1988 - Hanus G. Johansen)
 2012 Heilsan Pól F. - ritstjórnað hevur Jonhard Mikkelsen - Sprotin hevur útgivið bókina, sum inniheldur yrkingasøvnini: Millum heims og heljar, Lívsins kvæði, Ramar risti hann rúnirnar (556 síður)

Afturat hesum er okkurt prentað í øðrum verkum. Eitt nú er minnisyrking hansara um Victor Danielsen prentað í Z. Zachariassen: Bíblian á føroyskum í hálva øld, bls. 423f. (Leirkerið, Gøta, 2000) (Upprunaliga 14. september 4. mars 1961)

Heiðurslønir

 1963 - M.A. Jacobsens Heiðursløn.

Keldur

 Árni Dahl, Bókmentasøga 2, bls. 104ff; Fannir 1981

Slóðir úteftir
 Privat heimasíða um Poul F. Joensen

Joensen, Poul Frederik
Joensen, Poul Frederik
Føroyskir yrkjarar
Andlát í 1970
Sumbingar
Froðbingar


Christian Matras

Christian Matras (f. 7. desember 1900 í Viðareiði - d. 16. oktober 1988 í Tórshavn) var føroyskur yrkjari og málfrøðingur.

Lívsleið
Føddur og uppvaksin á Viðareiði, fór hann ungur til Havnar at ganga í realskúla og haðani til Danmarkar í studentaskúla. Í 1928 gjørdist hann magistari í norrønari málfrøði. Seinni gjørdist hann doktari og professari. Hann flutti aftur til Føroya í 1965 og var leiðari á Føroyamálsdeildini á Fróðskaparsetrinum. Matras var virkin á mongum økjum. Umframt at vera nýskapandi yrkjari og framúr góður týðari, var hann málfrøðingurin, ið legði dygga grund undir føroyskt orðabókaarbeiði. Kristjan á Brekkumørk legði mangar týdningarmiklar vísindaligar útgávur til rættis.

Útbúgvar og størv
 1928 - Magistaraprógv í norrønari málfrøði
 1933 - Dr. phil
 1965 - 71 Leiðari av Føroyamálsdeild Fróðskaparsetursins

Heiðurslønir

 1980 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri fagrarbókmentir.

Útgivið

 1921 - Jonathan Swift: Ferð Gullivers til Pinkulinganna (týðing)
 1926 - Grátt, kátt og hátt (yrkingar)
 1927-28 Føroysk-donsk orðabók. Saman við M. A. Jacobsen
 1930 - Føroysk fólkanøvn. Saman við M. A. Jacobsen
 1931-35 - Varðin (ritstjóri: bd. 11-15)
 1932 - Stednavne paa de færøske Norðuroyar. (Doktararitgerð)
 1933 - Heimur og heima (yrkingar)
 1934 - Føroyskur skaldskapur í úrvali I-III. Saman við M. A. Jacobsen og H. A. Djurhuus
 1934 - Lítil brævabók. Saman við M. A. Jacobsen og Thorstein Petersen
 1935 - Føroysk bókmentasøga
 1939 - Føroysk lesibók II. Saman við M. A. Jacobsen og H. A. Djurhuus
 1939 - Thomas Kingo: Songkórið andliga (týðing)
 1939 - Svabos færøske Visehaandskrifter (útg.)
 1940 - Úr leikum og loyndum (yrkingar)
 1941-51 Føroya kvæði, bd. I-IV (útg.)
 1943 - Jørgen-Frantz Jacobsen: Nordiske kroniker (ritstj.)
 1943 - Svabos Glossar til færøske Visehaandskrifter (útg.)
 1945 - Robert Burns: Yrkingar (týðing)
 1945-52 Útiseti (ritstjóri saman við Karsten Hoydal)
 1950 - Ættmenn uttanlendis
 1951 - Ferð Gullivers til Pinkulingalands. 2. útg. (týðing)
 1951-53 J. H. Schrøters optegnelser af Sjúrðar kvæði (útg.)
 1958 - Færøerne/Føroyar, bd. 1-2 (ritstjóri)
 1965 - Yrkingar 1917-45
 1966-70 J. C. Svabo: Dictionarium Færoense, bd. 1-2 (útg.)
 1970 - Bygd og hav (yrkingar)
 1972 - Á hellu eg stóð (yrkingar)
 1972 - Jørgen-Frantz Jacobsen: Barba og harra Pál (týðing)
 1973 - Evangelium Sankta Matteusar, bd. 1-2 (útg.)
 1973 - Nøkur mentafólk
 1973-74 Varðin (ritstjóri: bd. 41-42)
 1975 - Av Viðareiði (yrkingar)
 1975 - Leikur og loynd. Fullfíggjað útgáva av egnum yrkingum og týddum
 1975 - William Heinesen: Degningsvindar (týðing)
 1976 - William Heinesen: Himinin brosar (týðing)
 1976 - Jørgen-Frantz Jacobsen: Dýrmæta lív (týðing)
 1976 - Jørgen-Frantz Jacobsen: Tíðargreinir 1925-1937 (týðing)
 1977 - F. D. Voltaire: Candide ella besti heimur (týðing)
 1978 - Úr sjón og úr minni (yrkingar)
 1978 - Albert Camus: Pestin (týðing)
 1981 - Nýggjar týðingar (yrkingar)
 1981 - Upp í lógvan av ørindum / En håndfuld vers (yrkingar)
 1982 - Lucian Blaga: Tólv yrkingar (týðing)
 1983 - Anatole France: Steikarahúsið við Drotning Gásafót (týðing)
 1988 - J. H. O. Djurhuus: Yrkingar 1898-1948. (ritstj.)

Á netinum
 Frá framsýning á Føroya landsbókasavni 2000:

Keldutilfar

Matras, Christian
Føroyskir yrkjarar
Føðingar í 1900
Føroyskir ritstjórar
Andlát í 1988


Jørgen-Frantz Jacobsen

Jørgen-Frantz Jacobsen (29. november 1900 - 24. mars 1938).

Jørgen-Frantz Jacobsen úr Tórshavn var cand. mag. í søgu og fronskum frá Keypmannahavnar universiteti. Hann hevði sera stóran áhuga fyri søgu, og skrivaði sum blaðmaður í Keypmannahavn eina røð av kronikkum og greinum, umframt tvær avbera góðar bøkur um Føroya politisku viðurskifti við Norðurlond og Danmark. Longu 21 ára gamal fekk hann tuberklar í lungunum, og drúgv tíðarskeið av sínum stutta lívi var hann bundin at bróstsjúkrahúsum.

Jørgen-Frantz Jacobsen hevði bókmentaligar ætlanir, og í 1934 fór hann undir lívsverk sítt - ta søguligu bókina Barbaru. Skaldsøgan, ið varð skrivað á donskum (Barba og Harra Pál, føroysk týðing, Christian Matras) og kom út árið eftir deyða hansara, gjørdist brátt víðagitin og varð týdd til mong mál. Jørgen-Frantz náddi ongantíð at skriva endan á søguni, og hesin er tí skrivaður av Williami Heinesen. Teir høvdu tosað saman um, hvussu søgan skuldi enda, og tí er endin væntandi í anda Jørgen-Frantz'.

Jørgen-Frantz Jacobsen var yvirhugaður brævskrivari og stóð í føstum brævaskifti við javngamla vinmann sín og frænda, Williami Heinesen skaldi (1900-91), ið eisini var tikin úr leikum sum brævskrivari. William Heinesen gav í 1963 út eitt úrval av brøvunum hjá Jørgen-Frantz í bókini Det dyrebare liv (føroyskt: Dýrmæta lív). Í einum brævi verður tikið til:
Lívið er stórt og demoniskt, vert at elska og akta. Og tað allarstørsta í lívinum er aftur sættingin. Eg havi vitað hetta, síðan eg fyri brátt 8 árum síðan, tá ið hart leikaði á, fataði 5. symfoni Beethovens.
Í brøvunum umrøður hann sítt at síggja til vónleysa ástarband við eitt konufólk, sum hann rópar Barbaru, og sínar ætlanir um at skriva eina skaldsøgu, hvørs søgugongd skal uttaná byggja á sagnir um ta ungu prestakonuna Beintu Broberg, ið hugtók øll við sínum vakurleika og yndi. Hendan søguliga sorinskrivaradóttir var eftir søgnini tveimum monnum at deyða og tí triðja til stóra vanlukku. Men tað søguliga hevur einans týdning sum ytri ramma - tann samansetta, órannsakandi og sera menniskjaliga Barba hevur lítið til felags við tað ónda konufólkið í søgnini. Um Barbu skrivar hann:
...Hon er eisini trúgv á sín hátt. Men hon fellur altíð. Tað er nakað sorgarligt í hesum: tí vónleysa stríðnum ímillum tað góða í Barbu og tað óálítandi.

Keldur
 Stamps.fo

Slóðir úteftir

Jacobsen, Jørgen-Frantz
Føroyskir skaldsøguhøvundar
Føðingar í 1900
Andlát í 1938
Tíðindafólk


Jens Christian Svabo

Jens Christian Svabo (1746 í Miðvági - doyði 14. februar 1824 í Tórshavn) var ein føroyskur málgranskari og rithøvundur. Føddur í Jansagerði, prestagarðinum í Miðvági. Hann las fyrst hjá pápanum, ið var prestur, og fór so til Havnar at ganga í realskúla, har hann var liðugur í 1765. So fór hann til Keypmannahavnar at lesa náttúrufrøði, men prógv tók hann ongantíð. Danska rentukamarið hevur í 1770-árunum ætlan um at fáa gjølligari upplýsingar um donsku hjálondini í Norðuratlantshavi. Nicolaj Mohr byrjar hetta arbeiðið, men letur arbeiðið frá sær, og so sleppur Svabo at halda fram við uppgávuni.

Hann ger ferð til Føroya í 1781-1782 og savnar tilfar til "Indberetninger fra en Reise i Færøe". Hetta stórverkið, ið ivaleyst er hitt besta um Føroyar yvirhøvur.

Útgivið

 Dictionarium færoense - færøsk-dansk-latinsk ordbog. København: Munksgaard, 1966-70, 2 Bd. (Færoensia, Textus & investigationes, 7-8).
 Om den færøske marsviin-fangst / J. C. Svabo. - [15] s.. - [S.l.] : [S.n.] ; [1779].
 Føroyaferðin 1781-1782 : úrval við fororði av M.A. Jacobsen. - Tórshavn : Felagið Varðin, 1924. - 144 s.
 Indberetninger fra en Reise i Færøe 1781 og 1782 / J. Chr. Svabo ; udgivet af N. Djurhuus. - Uforandret fotografisk genoptryk. - Kbh. : C.A. Reitzels Boghandel, 1976. - xxviii, [4], 497 s., 9 tlv., 1 faldibl. : myndir ; 27 cm. - (Færoensia ; 11).
 Svabos færøske visehaandskrifter / udg. for Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur ved Christian Matras. - Kbh. : Gyldendal, 1939. - lxxxv, 535 s.. - (Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur ; LIX).
  Svabos glossar til færøske visehaandskrifter / udgivet for Samfund til udgivelse af gammel nordisk litteratur ved Chr. Matras. - Kbh. : [s. n.], 1943. - 85 s.. - (Samfund til Udgivelse af Gammel Nordisk Litteratur ; 60).

Útvortis ávísing

 Dansk Biografisk Leksikon (1887-1905)

Føroyskir málfrøðingar
Føroyskir rithøvundar
Føðingar í 1746
Andlát í 1824


Sámal Joensen-Mikines

Sámal Elias Frederik Joensen-Mikines (23. februar 1906 í Mykinesi - 21. september 1979 í Keypmannahavn) var ein av Føroya størstu listamonnum.

Hann varð borin í heim á teirri brimbardu útoynni Mykinesi.  Hann tók sær navnið á oynni til eftirnavn. Alt lívið kendi Mykinesmálarin - ella Mikines, sum vit plaga at rópa hann - seg tætt knýttan at dramatisku náttúruni á síni føðioyggj og at bygdarfólkinum har.

Í 1928 - 1932 fekk Mikines útbúgving sum listamaður á Kunstakademiets Malerskole í Keypmannahavn. Mikines var fyrsti føroyski yrkislistamaður, og av røttum verður havt á orði, at hann er faðir at føroyskari myndlist.

Eftir lokna útbúgving vendi Mikines heim aftur til Føroya, og síðan skifti hann ímillum at búgva í Mykinesi, Havn og Keypmannahavn. Føðioynna vitjaði hann at kalla á hvørjum sumri, hann fann myndevni síni har og aðrastaðni í Føroyum. Undantøk frá hesum eru landslagsmálningar, hann málaði á Bornholm og í Bovbjerg í Danmark eitt skifti í 1960-árunum.

Ein eyðkendur norrønur ekspressionistiskur tóni er í list Mikinesar. Í tíðarskeiðnum 1933 — 1940 er menniskjalig líðing eitt ástøðiligt myndevni. Tann kensluborni listamaðurin kennir deyðans nánd — trý systkin hansara og faðirin doyggja av tuberklasjúkuni. Hartil kemur, at skipbrot og aðrar vanlukkur á havinum raka næstringar hansara.
Havið tekur mangar Mykinesmenn í bestu árum — skyldmenn, grannar og vinmenn og Mikines tekur á seg byrðuna at lýsa líðingina.
Í monumentalum komposisjónum við einføldum stórum rørslum og døkkum litum málar hann tey, ið eftir sita, um børuna, eftir jarðarferð, í ervi.
Ein røð av sterkum andlitsmyndum er eisini málað hetta tíðarskeiðið, ið uttan iva telist millum hansara mest upprunaligu og týðandi.  Við Edvard Munch kundi Mikines siga:

Øll list, bókmentir sum tónleikur, má gerast við hjartablóðinum. Listin er eins hjartablóð.

Ein drúgv uttanlandsferð í 1937 fekk avgerandi týdning fyri framhaldandi listarligu menning hansara. Ferðin gekk til Bjørgvins, Oslo, Stokkhólmar, Keypmannahavnar, Haag, Amsterdam og París. Íblástur av hesi ferð loysir upp fyri liti og kenslulagi og birtir í eina uppgerð við 1930áranna deyða-myrkur.

Í 1942 tekur Mikines upp ein tátt, ið skuldi gerast hansara lívs avbjóðing: Grindadrápið.  Í stórum fýrnum komposisjónum viðger hann hetta dramatiska myndevni, har lívið og deyðin standa í álvarsligum stríði. Hansara ovurhugaða romantiska sinni ger vart við seg í eini langari røð av litríkum variasjónum yvir hetta tema.

Eftir kríggið broytist listin hjá Mikines.  Ein koloristiskur stílur vellir fram, ið leggur minni dent á ekspressionistiska innihaldið.  Frá hesum tíðarskeiði stava mangir landslagsmálningar - serliga úr Mykinesi.

Miðskeiðis í 1950'unum melur hann tó aftur á blóðið og tekur upp aftur líðingina og deyðan sum myndevni.  Hann skapar tá eina røð av týðandi høvuðsverkum, ið umboða eina hepna samanrenning av ekspressionismuni frá 1930'unum og teirri nýggju kolorismuni. Myndevnini til tey 4 frímerkini í hesi røð eru dømi um hetta.

Listasavn Føroya eigur eitt gott úrval av verkum Mikines, tey verða sýnd fram í Listaskálanum alt árið.

Keldur
 Postverk Føroya

Bókaskrá
 Ernst Mentze: S. Joensen-Mikines. Færøernes maler, hans kunst og miljø. Lindhardt og Ringhof, 1973. - 103 siður, 40 tavler - ISBN 87-7560-097-8
 Bárður Jákupsson: Mikines, Tórshavn: Bókagarður, 1990. - 255 siður, myndir
 S. Joensen-Mikines 1906-79 : retrospektiv udstilling / [katalogredaktion: Else C. Pedersen] ; [fotos: Per á Hædd ... [et al.]]. - [Kbh.] : [Den Frie Udstilling], 1990. - 64 siður, myndir
 Bárður Jákupsson: Myndlist í Føroyum. Vestmanna: Sprotin, 2000. - 165 síður, myndir - ISBN 99918-44-53-8
 Bent Irve og Bárdur Jákupsson: Mikines / [værker af] Samuel Joensen-Mikines ; redaktion: Inge Dybbro ; fotografer: Per á Hædd ... Simon Lautrop ... Poul Pedersen. - [Kastrup] : Kunstmuseet Brundlund Slot, 2003. - 111 siður, myndir í litum

Slóðir úteftir

 www.kulturarv
 S.J. Mikines -old.stamps.fo
 www.gravsted

Joensen-Mikines, Sámal
Føðingar í 1906
Andlát í 1979


William Smith

William Smith sum var við í Jólaskipinum, sum gekk burtur undir Føroyum.
William Smith (listamaður)


Mikines

Mikines hevur fleiri týdningar:
Mikines er gamalt navn fyri Mykinesi
Mikines er málarin Sámal Joensen-Mikines


Sverri Djurhuus

Sverri Djurhuus er føddur 11. juli 1920 í Kollafirði.

Útgivið

 Sverri Djurhuus: Lívið er eittans (1985)
 Sverri Djurhuus: Lívsmyndir (1979)
 Grækaris D Magnussen: Dreingirnir í Waffen SS (ISBN 99918-981-1-5) (2004)

Slóðir

Djurhuus, Sverri
Føðingar í 1920


Eivør Pálsdóttir

Eivør Pálsdóttir (fødd 21. juli 1983 í Syðrugøtu) er ein føroysk songkvinna. Hon var ársins føroyingur 2004. Hon vann "Ársins Songrødd" og saman við Clickhaze vann hon Prix Føroyar. Eitt skifti búði hon í Íslandi, har hon fekk plátusáttmála við 12 Tónar í Íslandi. Hon er ein tann kendasta av føroyskum tónleikarum og framførir ymsa staðni í Evropa. Hon hevur ofta fingið sera góð viðmæli. Hennara fyrsta fløga saman við plátufelagnum 12 Tónum í Íslandi nevnist "Krákan" og kom út í 2003. Eitt tað kendasta lagið er ivaleyst "Nú brennur tú í mær". Fyrsta fløgan hjá Eivør kom út í 2000. 18. februar 2010 skrivaði Eivør sáttmála vid Copenhagen Records. Eivør hevur fleiri ferðir vunnið føroysku tónleikaheiðurslønina Planet Awards. Í 2012 vann hon 3 Planet Awards: ársins songkvinna, ársins einstaklingur og fløga hennara Room varð kosin ársins útgáva. Í 2012 varð Eivør tilnevnd til Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins

Útgávur

 2000 - Eivør Pálsdóttir (fløga) (Eivør Pálsdóttir voc, Mikael Blak b, Búi E. Dam git, Brandur Jacobsen dr, perc)
 2002 - EP (cd) (saman við Clickhaze)
 2002 - Yggdrasil (saman við Yggdrasil)
 2003 - Krákan (solo)
 2004 - Yggdrasil live in Rudolstadt (saman við Yggdrasil)
 2004 - eivør (saman við Bill Bourne)
 2005 - Trøllabundin (saman við DR Bigband frá Danmarks Radio).
 2007 - Mannabarn / Human Child
 2009 - Eivör Live
 2010 - Undo your mind EP
 2010 - Larva
 2012 - Room
 2015 - Bridges
 2017 - Slør
 2020 - Segl

Umframt

 1999 - Prix '99 v/ Clickhaze. skering 4.
 2000 - Kenna tit Rasmus skering 4.
 2000 - Vælskapt brek skering 11.
 2000 - Barnabíblia - sangir og telduspøl skering 9.
 2001 - Prix Føroyar 2001 v/ Clickhaze. skeringar 1 & 10.
 2002 - Eg siti so eina skering 3.
 2002 - Livandi tónleikur v/ Clickhaze. skering 7.
 2002 - Lossingarmenn.
 2002 - Ung um aldamótið II CD1/skering 8.
 2004 - Mura skering 11.

Heiður
2004 Ársins føroingur
Planet Awards 2009 - Ársins songkvinna.
2006 - Ársins dandki Folk Vokalistur
Planet Awards 2012 - Ársins songkvinna
Planet Awards 2012 - Ársins einstaklingur
Planet Awards 2012 - Ársins útgáva Room
 2013 Tilnevnd til Tónleikavirðisløn norðurlandaráðsins
2013 - Virðisløn frá DJBFA (Danske Jazz, Beat og Folkemusik Autorer), fekk 25.000 kr. og eina lítla standmynd (statuettu)
2014 - Vann FMA virðisløn í opna bólkinum - Ársins lag, fyri sangin Lurta nú
2014 - Vann FMA virðisløn í opna bólkinum - Ársins fløga, fyri Lítla Skrímsl
2015 - Vann FMA virðisløn fyri Ársins sjónbandalag fyri Rain, ið Eivør syngur. Heiðrik á Heygum hevur leikstjórnað.
2017 - Vann FMA virðisløn í opna bólkinum - Ársins sangari/einleikari
2017 - Vann FMA virðisløn í opna bólkinum - Ársins útgáva/konsert

Keldur

 Planet.fo

Slóðir úteftir

 Eivor.com - Heimasíða hjá Eivør
 MySpace
 LyricWiki (tekstir)

Pálsdóttir, Eivør
Føroyskar songkvinnur
Pálsdóttir, Eivør
Planet Awards vinnari
Føroyskir sangskrivarar
Gøtufólk


Atli Pætursson Dam

Atli Pætursson Dam (12. september 1932 - 7. februar 2005) føddur og uppvaksin á Tvøroyri, búsitandi í Tórshavn seinastu árini av lívinum, var Føroya løgmaður árini 1970-1981, 1985-1989 og 1991-1993. Foreldur hansara vóru Sigrid Ragnhild f. Strøm, úr Trongisvági og Peter Mohr Dam av Tvøroyri. Hann var giftur við Oddvør Sólvá f. Hovgaard av Tvøroyri. Hann var útbúgvin Maskinverkfrøðingur í 1964. Hann varð valdur á Føroya Løgting í 1970 fyri Javnaðarflokkin í Suðuroyar valdømi. Hann varð valdur inn fyri Suðuroyar valdømi øll árini frá 1970 til 1990, tá hann stillaði upp fyri Suðurstreymoyar valdømi og varð valdur inn har og umboðaði Suðurstreymoy á Føroya Løgtingi árini 1990 - 1994. Hann var Føroya løgmaður fimm ferðir og fólkatingslimur frá 1987-88 og 1990-94. Hann tók seg aftur sum løgmaður 18. februar 1993 orsakað av fíggjarkreppuni og av heilsuávum. Marita Petersen tók við sum løgmaður eftir hann.

Hann var undirstjóri fyri Føroya Realkreditt frá 1981–1985 og aftur frá 1989 til hann doyði í 2005.

Eitt ið verður mett at vera tað størsta ið hann uppnáddi sum politikari, var tá ið hann megnaði at gera eina avtalu við táverandi danska forsætisráðharran Poul Schlutter, at Føroyar kundu yvirtaka undirgrundina og fingu øll rættindini til undirgrundina ið hoyrir til Føroyar. Yvirtøkan av undirgrundini fór fram í 1992.

Tíðarlinja
 1970 - 1994 Løgtingslimur.
 1970 Landsstýrismaður
 1970 - 1981 Løgmaður.
 1981 - 1985 og frá januar 1989 til 2005 undirstjóri í Føroya Realkreditstovni (Færøernes Realkreditinstitut).
 1985 - 1989 Løgmaður.
 1987 - 1988 fólkatingslimur.
 1989 - 1991 Nevndarsess í Norðurlandaráðnum.
 1990 - 1994 Fólkatingslimur.
 1991 - 1993 Løgmaður.

Keldur

 Løgtingið 150 - Hátíðarrit. Tórshavn 2002, Bind 2, s. 265 (PDF-Download)

Dam, Atli Pætursson
Dam, Atli Pæturssonur
Føðingar í 1932
Løgtingslimir
Føroyskir fólkatingslimir
Politikarar úr Javnaðarflokkinum
Tvørafólk
Andlát í 2005


M/S Jökulfell

M/S Jökulfell er eitt farmaskip, sum sakk 60 fjórðingar í ein landnyrðing úr Føroyum 8. februar 2005.

Jökulfell liggur á 2000 metra (1060 favna) dýpi.

Jökulfell, M/S
Vanlukkur á sjónum


Kristian Osvald Viderø

Kristian Osvald Viderø (ofta bert umrøddur sum Viderø) (27. mai 1906 í Skálavík - 8. apríl 1991 í Keypmannahavn)

Sum so mangir av sínum javnaldrum fór Viderø blaðungur til sjós og var sjómaður í nøkur ár. Men í 1920-árunum fór hann til Keypmannahavnar, har hann tók studentsprógv í 1930 og gudfrøðiligt embætisprógv í 1941. Tann langa lestrartíðin stóðst serliga av vallarahuganum hjá tí unga Viderø. Hesa tíðina reikaði hann runt í Evropa, vitjaði sámarnar í Norðurnoregi, fór so langt eystureftir sum til Volga, reikaði um á Balkan og í Miðeystri, ja enntá eisini í Norðurafrika. Vallarasøgurnar hjá Viderø vóru sera væl umtóktar í Studentafelagnum í Keypmannahavn, har tað sigst, at hann kundi fáa áhoyrararnar at gapa av bilsni og gella av látri.

Í tíðarskeiðinum 1947–52 var Viderø prestur í Hvalvík í Norðurstreymoyar prestagjaldi. 1953-65 var hann í Suðurstreymoyar prestagjaldi, og eina stutta tíð (1965-69) var hann prestur á Viðareiði. Frá 1969 og til hann fór frá vegna aldur var K. O. Viderø prestur í Suðuroyar norðara prestagjaldi við sæti í Hvalba.

Tað finnast óteljandi søgur um Viderø sum prest, um hansara fráverandi verumáta og tær hugleikandi prædikurnar, sum ofta fóru fram uttan handrit.

Eftir deyða Jákups Dahls varð tað K. O. Viderø, sum fullførdi umsetingina av Bíbliuni úr hebraiskum. Hetta megnararbeiði førdi til fyrstu góðkendu bíbliuútgávu Fólkakirkjunnar á føroyskum í 1961.

Tá Viderø fór frá sum prestur í 1977, fór hann aftur út í heimin at ferðast. Hann var m.a. í Suðurevropa, Miðeystri og Ásia, og kom ongantíð heimaftur til Føroya. Hann doyði í Keypmannahavn í 1991.

Útgávur
Bøkur

Á annað Suðurlandið : ferð mín til Jorsala oman av himni . - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1990.

Á Suðurlandið. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1990.

Ferð mín til Damaskusar. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1997.

Ferð mín til Jorsala. - Tórsh. : [s.n.], 1957.

Ferð mín til Jorsala / við formæli eftir Sverra Egholm. - Ljósmyndað, offset-endurprent. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1984.

Ferð mín til Jorsala á himni. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1990. - 2 bind.

Frá landi á fyrsta sinni. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1991.

Saga Eysturoyar. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1994.

Saga Norðuroya. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1994.

Saga Skálavíkar, Húsavíkar, Skarvanesar, Dals, Skúoyar, Dímunar, Sands, Skopunar, Hestoyar, Kolturs. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1991.

Saga Streymoyar og Nólsoyar. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1994.

Saga Suðuroyar. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen 1994.

Saga Vágoyar og Mykiness. - Tórsh. : Bókagarður, Emil Thomsen, 1994.

Týðingar

Bíblia : tað er Halgabók : Gamla testamenti og Nýggja / týdd úr frummálunum. - 1. útg.- Keypmh. : Det Danske Bibelselskab, 1961. Týtt: J. Dahl og K.O. Viderø.

---

Bíblia : Halgabók : Gamla testamenti og Nýggja / týdd úr frummálunum. - 1. [i.e. nýsett] útgáva, 1. uppl.- Keypmh. : Det Danske Bibelselskab, 2000. Týtt: J. Dahl og K.O. Viderø.

Homeros
Ilionskvæði / J.H.O. Djurhuus [og K.O. Viderø] týddi ; um Ilionskvæði eftir N. Ladegaard Pedersen (Hans Jacob Joensen týddi). - Tórsh. : Mentunargrunnur studentafelagsins, 1967.

Hope, Ludvig
Eitt orð í dag : lestrar til hvønn dag í árinum / Ludvig Hope ; í týðing Kristian Osvald Viderø. -Tórsh. : Emil Thomsen, 2006.

Sámuelsbøkurnar / givið út við studningi frá Føroya kirkjufólki og Danska bíbliufelagnum.- Tórsh., 1953.
Týtt: K.O. Viderø.

Greinir

[Prædika] 1. sunnudag eftir trinitatis – Luk. 12, 13 -21 –
Lívið spratt av kærleiks rót : lestrar úr Norðurstreymoy til aðru tekstarøð / lagt til rættis: Axel Tórgarð. - [Hoyvík] : Stiðin, 1995.

[Prædika] 4. sunnudag eftir trinitatis – Matt. 5, 43 – 48 –
Lívið spratt av kærleiks rót : lestrar úr Norðurstreymoy til aðru tekstarøð / lagt til rættis: Axel Tórgarð. - [Hoyvík] : Stiðin, 1995.

Árant í Hattarvík farin um tey áttati.
Tingakrossur 1967, nr. 26.

Eg síggi landið.
Lesibók til annan real. - Føroya skúlabókagrunnur, 1967.

Ferð mín til Jorsala.
Føroyskar bókmentir í úrvali 4.- Føroya skúlabókagrunnur, 1986.

Ferð mín til Jorsala.
Varðin 1985.

Fylling tíðarinnar.
Følv 1955.

Guðs dýrd.
Følv 1956.

Hugskot eftir grein av Brimnes presti um fólkakirkjuna og annað.
Dagblaðið 1964, nr. 20.

Hvat er á ferli?
Følv 1962.

Hvør býttlingur kann gerast ríkur –
Orðið er tær nær / Axel Tórgarð. - Tórsh. : Bókadeild KFUMs, 1992

Jag ser landet.
Noveller från Färöarna. - P.A. Norstedt, 1976.

Jólaaftan í Jerusalem.
Følv 1957.

Jólainngangur.
Hugnalig jól 1965.

Ljós títt kemur.
Følv 1960.

Ljósið.
Følv 1954.

Minningarorð um Rudolf á Skarvanesi.
Tingakrossur 1967, nr. 4.

O, um tú hevði rivið sundur himnarnar og stigið niður!”
Følv 1958.

Og ljósið skínur í myrkrinum.
Følv 1953.

[Prædika] Ólavsøkudag
Lívið spratt av kærleiks rót : lestrar úr Norðurstreymoy til aðru tekstarøð / lagt til rættis: Axel Tórgarð. - [Hoyvík] : Stiðin, 1995.

Prædika.
Følv 1959.

Sonur er føddur.
Følv 1963.

Tiga og lýða á.
Følv 1961.

Handrit

Útgivin verk:

Á annað Suðurlandið : ferð mín til Jorsala oman av himni (Bókagarður).

Á Suðurlandið (Bókagarður).

Ferð mín til Damaskusar (Bókagarður).

Ferð mín til Jorsala (Bókagarður).

Ferð mín til Jorsala á himni I (Bókagarður).

Ferð mín til Jorsala á himni II (Bókagarður).

Frá landi á fyrsta sinni (Bókagarður).

Saga Eysturoyar (Bókagarður).

Saga Norðuroya (Bókagarður).

Saga Skálavíkar, Húsavíkar, Skarvanesar, Dals, Skúoyar, Dímunar, Sands, Skopunar, Hestoyar, Kolturs (Bókagarður).

Saga Streymoyar og Nólsoyar (Bókagarður).

Saga Suðuroyar (Bókagarður).

Saga Vágoyar og Mykiness (Bókagarður).

Ikki útgivin verk:

Apokryfirnar (Bókagarður).

Bræv til Karsten Hoydal 1977 (E 715.1).

Bræv til Símunar av Skarði 1927 (E 558.22).

Ferð mín hin síðsta (Bókagarður).

Gilgamesj (Bókagarður).

Hugskot um triðja heimin og tíman frammanundan (Bókagarður).

Ilionskvæði / Homer (Bókagarður).

Jeremias (Bókagarður).

Kosakkar / Leo Tolstoj (Bókagarður).

Kristur á vegum Indialands / E. Stanley Jones (Bókagarður).

Kviða Odyssar / Homer (E 293).

Leiðsøgn handa lestrabørnum (Bókagarður).

Morgunlestrar / Ludvig Hope (Bókagarður).

Nakrar leiðvísanir á siglingarferð lívsins (Bókagarður).

Odysseus kvæði / Homer (Bókagarður).

Prædikur (Bókagarður).

Ævisøga / Maxim Gorki (Bókagarður).

Heiðurslønir
 1985 - Bókmentavirðisløn M.A. Jacobsens fyri annað mentanaravrik.

Keldur
Føroya Landsbókasavn

Slóðir úteftir

Víðskygdi vallarin Viderø Framsýning á Føroya landsbókasavni

Føroyskir týðarar
Viderø, Kristian Osvald
Viderø, Kristian Osvald
Skálvíkingar
Føðingar í 1906
Andlát í 1991


Tróndur í Gøtu

Tróndur í Gøtu (føddur 945, deyður 1035 í Gøtu)  eisini nevndur Tróndur Gøtuskegg ella Gøtutróndur var ein víkingahøvdingi í Føroyum. Hann er ein av teimum týdningarmiklastu persónunum í Føroyingasaga saman við Sigmundi Brestissyni og øðrum. Hann var ein av máttmiklastu monnum í Føroyum um tað mundi. Hann búði í Gøtu og var sonur Tórbjørn Gøtuskegg og Guðrun, sum var systir Svínoyar Bjarna.

Tróndar kredda:

Sum hon stendur í Færeyinga saga:

Gangat ek einn út,

fjórir mér fylgja

fimm Guðs englar;

ber ek bæn fyrir mér,

bæn fyrir Kristi;

syng ek sálma sjau,

sjái Guð hluta minn.

Sum hon stendur í Føroyinga søgu:

Gangi eg ei eina út,

fýra mær fylgja,

fimm Guðs einglar;

beri eg bøn fyri mær,

bøn fyri Kristi;

syngi eg sálmar sjey,

síggi Guð yvir luta mín.

Sum hon stendur í Sálmabókini:

Givnir eru einglar góðir,

ganga ei eg eina má,

ferðum mínum fylgja fróir

fagrir einglar Guði frá;

biði bøn eg, fyri Krist

bera mína bøn teir vist;

syngi sálm eg Guð at æra,

sær hann til mín lut at varða.

Gøtu, Tróndur í
Gøtu, Tróndur í
Gøtufólk
Gøtu, Tróndur í
Andlát í 11. øld


Sjónvarp Føroya

Sjónvarp Føroya (SvF) er almenna sjónvarpið í Føroyum. Í mars 1983 varð Jógvan Asbjørn Skaale settur sum fyristøðumaður fyri eitt 5 ára skeið. Í juli 1983 varð Ragnar C. Joensen settur sum tekniskur leiðari, og í mai 1984 varð Finnur Lómstein settur sum umsitingarleiðari. Tann 1. apríl 1984 byrjaðu royndarsendingarnar, og 1. september 1984 varð SvF alment tikið í brúk.

1. januar 2005 vórðu Útvarp Føroya og Sjónvarp Føroya løgd saman í ein stovn, Kringvarp Føroya.

Ávisingar úteftir

 Sjónvarp Føroya

Sjónvarp
Føroyskir tíðindamiðlar


Teitur Lassen

Teitur Lassen (f. 4. januar 1977) er ein tann fremsti føroyski sangarin og hevur yrkt nógvar sangir. Hansara tónleikastílur er singer/songwriter. Hann hevur í samstarvi við altjóða plátufelagið Universal givið út eina stórtseljandi fløgu (selt umleið 45 000 eintøk) undir heitinum "Poetry and Aeroplanes".

Søgan hjá Teiti

Teitur. Er hann nevndur, er hann kendur. Teitur hevur altíð fingist við tónleik. Hann lærdi at spæla orgul sum 13 ára gamal. Fyrstu ferð føroyingar hoyrdu um Teit Lassen var í samband við bólkin Mark No Limits, har fólk sum Mark Joensen og Malan Eyðunsdóttir spældu við. Teitur var forsangari. Bólkurin luttók í Prix Føroyum í 1997 og endaði við at vinna kappingina.
Mark No Limits spældi mest lættisoppa- og søtan popp við fangandi rútmum. Síðani hoyrdi man lítið og einki frá Mark No Limits, og til endans fór bólkurin hvør til sítt.
Bæði Malan Eyðunsdóttir, Mark Joensen og Teitur byrjaðu hvør sítt solo-projekt. Teitur royndi seg við fløguni “Sólin og regnið”, ið kom út í 2002. Teitur flutti til London. Tá fór hann at liva av tónleikinum hjá sær. Tað gekk so mikið væl hjá honum, at hann og Universal Records skrivaðu undir sáttmála í 2003, og hann fekk Christian Ulf-Hansen sum umboðsfólk. Teitur gav fløguna “Poetry and Aeroplanes” út í 2003 á plátufelagnum Universal Records. Teitur spældi løg av tí nýggju fløguni í sambandi við Prix Føroyar 2003, men hetta var ikki væl móttikið av lurtarafjøldini. Tá fløgan kom út tveir mánaðir seinni, varð hon sera væl móttikin í Føroyum, har Teitur var við at gerast tað heilt stóra innan føroyskan tónleik. Sáttmálin hjá Teiti við Universal varð ikki tikin í álvara millum almenningin, fyrrenn fløgan kom út. Teitur túraði í USA í 2004 og 2005. Hildið varð, at sáttmálin og fløgan fóru at geva Teiti eitt altjóða gjøgnumbrot, men ístaðin bleiv hann bert eitt av teimum mongu listafólkunum, Universal Records hevur sáttmála við. Á vári 2006 ljóðaðu tíðindini um, at Teitur var farin frá Universal orsakað av trupulleikum við rættindum o.l. Stutt aftaná kom Teitur við fløguni ((Stay Under the Stars)), sum kom út á nýstovnaða plátufelagnum ((Arlo & Betty Recordings ltd.)) í samstarvi við Playground Music. Teitur stovnaði við Christian Ulf-Hansen Arlo & Betty recordings Ltd. Plátufelagið eitur eftir tveimum gittarum hjá Teiti. “Stay under the Stars” gjørdist beinanvegin tað heilt stóra. Sangir sum “Louis, Louis” og “Don´t want you to wake up” rungaðu í útvarpinum. Teitur fór konsertferðir til USA og Kanada, hann spældi nógv í norðanlondum, og hann var við í nógvum sjónvarps- og útvarpssendingum. Tá hóvastákið, ið “Stay under the Stars” hevði við sær, var við at leggja seg, kom Teitur út við einari føroyskari fløgu: “Káta Hornið”. Fleiri ummælarar undraðust á, hví Teitur vendi aftur til tað føroyska málið. Teir hildu, at hendan fór at vera ein fusari í sama stíli sum “Sólin og regnið”, men so varð als ikki. “Sólin og regnið” og “Káta Hornið” eru torførar at samanbera. Stílurin er heilt ymiskur á teimum báðum fløgunum. Tá ið “Káta Hornið” kom út, vóru yvirskriftir sum “Meistaraverkið hjá Teiti” og “Vælkomin heim, Teitur” at síggja í fjølmiðlunum. Fløgan bleiv skjótt tað heilt stóra, og Teitur víðkaði sína lurtarafjøld.
Danish Music Awards er eitt award-show, ið verður hildið í Danmark. Teitur vann heitið sum besti sangari í Danmark í 2007. Mæt nøvn sum Simon Kvamm, Troels Abrahamsen og Thomas Helmig vóru nominerað til sama heiti. Men havnardrongurin vann á teimum øllum og valdi at halda sína takkartalu á føroyskum.

Síðan hevur Teitur útgivið fløgurnar The Singer (2008) og Let the Dog Drive Home (2010). Fløgan The Singer vann ein prís á Danish Music Awards 2009 í bólkinum Ársins danska Singer/Songwriter útgáva.

Ritverkið hjá Teiti

Teitur Lassen hevur givið 6 fløgur út. Av tí at Teitur longu var kendur millum føroyingar sum forsangarin í Mark No Limits, vóru fólk varug við fløguna “Sólin og regnið”. Hon er ikki marknaðarførd á sama hátt sum hansara nýggjaru fløgur, og lættari er at kenna seg aftur í tekstunum í teimum sangunum. Sangirnir vórðu skrivaðir samanhangandi á sumri 2002, tá Teitur var heima í summarfrí. Teitur heldur sjálvur, at hetta ikki er ein rættilig Teitur-fløga. Fyrsta Teitur-fløgan kom út í 2003 og er nevnd “Poetry and Aeroplanes”. “Poetry and Aeroplanes” varð væl móttikin av flestu ummælarum og lurtarum. Hendan fløgan var tann, ið var grundvøllurin hjá Teiti í altjóða høpi. Fløgan varð sera væl seld í Amerika. “Poetry and Aeroplanes” varð sera væl marknaðarførd, og Teitur spældi nógvar konsertir í sambandi við útgávuna.
Onnur Teitur-fløgan varð nevnd “Stay under the Stars” og varð givin út í 2005. Her heldur Teitur fram við sínum søgum um lívið, heimin og kærleikan. Fløgan var á top 10-listum í Danmark, og Teitur varð biðin at spæla á fleiri festivalum í Evropa. Hóast "Stay Under the Stars" hevur selt betur í Evropa enn “Poetry and Aeroplanes”, so er søgan júst tann øvugta í USA, ið annars hevur verið kjarnumarknaðurin hjá Teiti.

“Tað hevur ikki gingið so væl at marknaðarføra »Stay Under the Stars« í USA. Plátufelagið, ið vit gjørdu útbreiðslusáttmála við haryviri, hevur ikki gjørt ein skit av øllum tí, sum tað lovaði, og harumframt kiksaði ein týdningarmikil útgávukonsert, tí eg fekk ikki neyðuga visumið. Alt var klárt, og tað sótu 50 amerikanskir tónleikajournalistar og bíðaðu í einum konsertsali í New York, men har dukkaði eingin Teitur upp. So tað var nakað lort”, fortelur Teitur erliga.

Teitur hevur fingið nógv rós fyri útgávuna »Káta hornið«, har hann aftur roynir seg á føroyskum, og viðger føroyska samfelagið anno 2007. Fløgan er uppkallað eftir Káta Horninum í Tórshavn. Á fløguni tekur Teitur veruliga blaðið frá munninum og sigur sína hugsan um nógv føroysk viðurskiftir. Hann syngur um vantandi tolsemi og religiøsa fanatismu í Føroyum; um málsligt snævurskygni, og at Havnin í roynd og veru er ein lítil bygd, hóast havnarfólk alla tíðina royna at sannføra bæði seg sjálvi og onnur um tað øvugta. Fløgan er tann einasta, ið hevur megnað at fingið 6 stjørnur út av 6, tá ið fløgur verða ummældar í Dimmalætting:

”Káta hornið”, osar av stemningi, spæligleði og yvirskoti og er snøgt sagt besta føroyska fløgan, ið eg havi fingið latið upp í hendurnar at ummæla øll hesi árini sum fastur ummælari hjá Dimmalætting. 11 skeringar, ið eru at rokna sum ein long perlurøð av framúrskarandi væl komponeraðum og yrktum sangum av okkara klárt sterkasta sangskrivara”

Hetta skrivaði Uni Leitisstein Hansen, tá hann ummældi nýggju fløguna hjá Teiti í Dimmalætting.
”Káta Hornið” markerar uppaftur týðuligari tónlistarligu broytingina, ið er í gongd í Teiti. Hendan broytingin var longu byrjað á “Stay Under the Stars”, ið var væl leysari framleidd enn poleraða “Poetry and Aeroplanes”.

“Heldur enn at frata hinvegin aftur, so havi eg meira hug til at gera mín enska tónleik soleiðis, sum tónleikurin á »Káta Horninum« er. Eg havi meir og meir innsæð, hvønn leiklut mín føroyska barlast hevur í mínum virki sum sangari og sangskrivari, og at allir teir ensku sangirnir spretta eisini burtur úr hesari somu barlast. Hetta er eisini fyrsta fløgan, ið eg sjálvur havi framleitt, og tað hevur gjørt, at eg kenni meg nógv búnaðan sum tónleikara. Eg tori at gera nøkur val við mínum tónleiki og leiða hann ein ávísan veg, og eg haldi, at tónleikurin er meira Teitur enn nakrantíð”, staðfestir Teitur.

Hóast “Káta Hornið” ikki verður mett sum tann mest lurtara- ella útvarpsvinarliga Teitur-útgávan, verður hon sæð sum ein heit, livandi og ótrúliga væl samanskrúvað fløga, ið hevur nógv á hjarta og bara veksur við hvørjari gjøgnumspæling.

Sólin og regnið		        2002
Poetry and Aeroplanes		2003
Stay under the Stars		2006
Káta Hornið			2007
The Singer			2008
Let the dog drive home		2010

Í 2007 fór Teitur í holt við triðju enskt-mæltu fløguna, sum hevur heitið ((The Singer)). Hendan fløgan varð upptikin á Gotlandi í Svøríki. Tróndur í gøtu hevur lagt løgini til rættis saman við Teitur. Teitur fór á turné, og hevði heiðurin at opna størsta pallin, Orange Scene, vid sanginum "Fishlips", á Roskilde Festival 2008.

4. oktober 2010 kom fløskan ((Let the fish Drive Home)) út. 12 skeringar á enskum. Les samrøðu um fløguna []

Tíðarrák

Á ein hátt ber til at siga, at Teitur við »Káta horninum« gongur í fótasporunum hjá Kára P. í 70'unum og Frændum í 80'unum. Hann er vorðin røddin hjá sínum ættarliði. Ein rødd, ið viðger tíðarinnar rák, tvístøður og setur orð á kenslur og spenningar, sum bilgjast í yngru ættarliðunum. Hetta er ein leiklutur, ið klæðir Teiti, sum við sínum tónlistarliga virki longu er gingin undan og hevur kveikt eina trúgv á egin evni í ungum føroyingum.

“Eg haldi, at eg sigi tingini, sum tey eru. Eg og tey ungu fólkini, ið eg deili mítt lív við, vit halda hatta har. Hatta er mín veruleiki. Og ja, nógv viðurskifti eru virkuliga býtt í Føroyum, men eg haldi, at ein sovorðin sum eg hevur ábyrgd at gera vart við hesi viðurskifti. Eg havi sæð, at eg fari at halda fram við at spæla tónleik, og at hetta er tað, ið eg brenni fyri at gera, og tískil er umráðandi at hava eitt gott fundament at standa á. Tá nyttar einki ikki at hava eina meining um tingini, tí so hevur tú einki stað at standa.”
Teitur viðger evni, ið eru uppi í samfelagnum. Hetta ger hann á ein heilt serstakan hátt. Tá ið hann syngur er tað stutt og greitt orðað. Hann hevur ein boðskap, ið hann sendir út til áhoyrararnar. Tørvur er á einum stuttum og greiðum boðskapi. Hettar tosar til ungdómin og aðrar áhoyrarar. Man fær ein steðg frá øllum tí háfloygda og tí, ið er lýst út í æsir.
Stílurin er singer/songwriter, ið er algongdur um allan heim. Øll ljóð, ljóðføri, og orð skapa ein ávísan dám og søgu. Teitur hevur í øllum stillum greinað og neyvkannað arvaeginleikarnar hjá heimliga tónleikarliga dýrgripinum, sum hann er uppvaksin við gjøgnum Útvarp Føroya. Hann hevur brúkt hesa vitan til at genspleysa feita, føroyska retro-úttrykkið, ið myndar »Káta hornið« tónlistarliga. Hetta eru Tey av kamarinum, Faroe Boys, Simmi, Birni Dam, Havnarkórið, Hermann Jacobsen, Kári P. og Hanus G. Hetta er tapet frá 50- og 60-unum og eitt sindur modni lukturin av gomlum teppi heima hjá ommu og abba. Hetta eru »Kvøðuljómarnar til sjófólkið« ein gráan, regnvátan sunnudag. Hetta er seigt, slavið og sorgblítt. Hetta er føroyskt, men mest av øllum, hetta er meistarligt.

Útgávur

 2001 Teitur – Singer/Songwriter EP.
 2002 Sólin og regnið
 2003 Poetry & Aeroplanes (cd)
 2006 Stay under the Stars
 2007 Káta Hornið
 2008 The Singer
 2010 Let the Dog Drive Home
 2012 Four Songs EP
 2013 Story Music

Umframt

 1996 Mark No Limits
 1998 Jólafløgan skering 12
 1998 Sov blítt og søtt skering 16
 2006 Rubber & Soul Singla við Ane Brun
 2009 All My Mistakes Savnsfløga
 2009 A Night at the Opera CD/DVD

Hygg eisini at

 Mark No Limits

Slóðir

 Teitur.com
 MySpace
 LyricWiki.org - Teitur (texter)
 www.gaffa.dk
 Danish Music Awards
 Fotos fra indspilningerne til "The Singer"

Lassen, Teitur
Lassen, Teitur
Planet Awards vinnari
Føroyskir mannligir sangarar
Føroyskir sangskrivarar


Föroya Bjór

Föroya Bjór er føroyskt bryggjarí.

Við meiri enn hundrað árum á baki er Föroya Bjór ein av teimum elstu fyritøkunum í Føroyum. Tá Símun í Vági fór til Danmarkar í 1883 at læra til bakara, lærdi hann samstundis at bryggja øl. Fimm ár seinni byrjaði hann sína egnu fyritøku. Eftir at hava arbeitt sum bakari, bryggjari, bóndi og reiðari í næstan 50 ár doyði hann 72 ára gamal í 1935. Sonurin, Einar Waag eldri, sum eitt skifti var løgtingsmaður, tók yvir og bygdi bryggjaríið út fleiri ferðir, áðrenn hann fyri gott 30 árum síðani læt triðja ættarlið koma til.

Föroya Bjór røkir umleið 70 prosent av føroyska marknaðinum fyri pilsnarøl og 60 prosent av gulløli.  Meiri enn onnur hvör sodavatn, ið verður drukkin í Føroyum, kemur frá Föroya Bjór.

Umleið 40 fólk arbeiða á Föroya Bjór, harav 16 á skrivstovuni og bryggjarínum í Klaksvík.

Beiggarnir Einar og Heini Waag hava átt hvør sína helvt av felagnum fram til desember 2008, tá ið Heini valdi at selja sín part til Einar. Einar Waag er tískil einsamallur eigari av Föroya Bjór.

Umframt at framleiða vanligt øl, við upp til Gull styrki, framleiðir Föroya Bjór eisini sterkari øl og brennivín. Hetta er undir heitinum Einar's Distillery.

Tann 18. juni 2020 keypti Föroya Bjór bryggjaríð á Velbastað, Okkara, sum enn framleiðir sínar øl sum áðrenn yvirtøkuna.

Øl
 Veðrur - kl. 1 - pilsnar - 4,6%. Pilsnar við hóvligum humlu smakki.
 Classic - kl. 1 - pilsnar - 4,6%. Classic kom á marknaðin í 2002. Liturin á ølinum er myrkur við malt og humlu smakki.
 Gull (Export) - kl. 2 - 5,8%. Sterk øl við sterkum smakki av malt og humlu.
 Slupp öl - kl.2 - 5,8%. Myrk øl við sterkum humlu smakki.
 Black Sheep  - kl. 2 - 5,8%. Myrk sterk øl, bryggja av malt og humlu.
 Green Islands Stout - kl. 2 - 5,8%. Myrk øl við smakki av brendum malti og eitt sindur av humlu.
 Jólabryggj - kl. 2 - 5,8%. Myrkari enn gull øl, við meira malt smakki.
 Páskabryggj - kl. 2 - 5,8%. Myrkari enn gull øl.
 Rockall Brown Ale - 5,8%. Myrk rav litt øl, blanda við rávørunum ljóst malt, caramel malt og sjokuláta malt. Harumframt er ein enskt humla brúkt við navninum East Kent Golding. Rockall er navni á eini lítlari oyggj sum liggur á føroyska meginlandsstøðinum.
 Sct. Brigid Ale - kl. 1 - 4,6%. Ale við íblástri úr Írlandi, bryggja av úrvaldum rávørum, við trimun malt sløgum og trimun humlu sløgum.
 Sct. Brigid Boheme - kl. 1 - Ein pilsnar við íblástri úr Kekkia.
 Sct. Brigid Blond - kl. 2 - Ein ale við íblástri úr Belgia.
 Sct. Brigid IPA - Ein mild India Pale Ale.
 Ljóst Pilsnar - 2,7.% - Lætt pilsnar øl.
 Golden Ram - 10,0% - Sterkur Veðrur
 Maltöl - Søt rista malta øl við lítlum alkoholi.
 Jólaöl - 1/2 liturs fløska. Søtur leski drykkur.

Sodavatn
 Jolly Cola
Jolly Light
Vatn
Apollinaris
Apollinaris Citrus & Lime
Appelsin (ikki longur framleidd)
Citrón
Citrus LIGHT
Ginger Ale
Hawaii Dream
Hindber
Jolly Time
Sportvatn
Sqviiz
Tonic Water.
Yvirtikið frá Restorffs Bryggjarí: Peru Drykkur - Sisu.

Keldur
 Föroya Bjór
 Grein á Portal.fo
Business Line

Føroyskar fyritøkur
Klaksvík
Matur og drekka


Mál

Eitt mál kann sigast at vera ein kota hjá tjóðum og fólkum til at senda boðskap við. Menniskju brúka málið til at samskifta við hvønn annan, fyrst og fremst við talu men eisini á skrivt ella við teknum. Málið er sett saman av orðum, og hvørt orðið hevur ávísa merking. Í øllum heiminum eru um 6-7000 mál. Føroyskt er eitt av heimsins minstu málum av talaðum málum. Nógv smá mál kring heimin verða ikki talaði longur.

Mál er neyðugt amboð í politiskum, fíggjarligum og mentanarligum virksemi; alt meir sum eitthvørt tjóðmál breiðir seg, alt meir økist sostatt veldið og ávirkanin hjá tjóðini. Nú royna Stóra Bretland og USA at víðka nýtsluna av enskum, og hetta fær ikki verið uttan samband við royndina at víðka teirra megi og ávirkan. Sagt verður, at franskir myndugleikar stúra fyri, hvussu tað gongur aftur á hondina við tí franska málinum. Hetta er, tá ið samanum kemur, ikki bert eitt málsligt vandamál, men rakar eisini franskt vald og franska ávirkan á heimsins leikpalli.

Málvísindini verða nevnd málfrøði. Summir málfrøðingar vilja vera við, at um eini 100 ár eru helmingurin av teimum o.u. 6000 tungumálunum, ið eftir liva í heiminum, deyð. Og tað er ikki bert málini, ið doyggja; eisini øll tann fjølbroytta mentan, ið livir og er treytað av einum máli, doyr við tí. Vandin er tann, at málið hjá teimum, ið politiska og fíggjarliga valdið hava, trokar seg inn á málið hjá teimum minni mentu, ikki tí at tað málsliga er nakað betri, men stutt sagt tí at tað umboðar vald. Í samskifti, har ið luttakararnir hava ymisk móðurmál, men allir bert nýta eitt teirra, er valdið lagt í hendurnar á tí, sum hevur hetta málið til móðurmál; men trupulleikarnir, ið standast av málsligum smámunum og vantandi kunnleika í samskiftismálinum eru latnir teimum, sum ikki hava hetta samskiftismálið til móðurmál. Harafturat verður við "heimsmálum" ikki bert framt málslig, men við lít eisini mentanarlig kúgan.

Málið hevur tvær funksjónir:
 Innihald (tað, mann faktiskt sigur) - samskiftisfunksjón
 Samskiftisháttur (mátin, mann sigur tað uppá) - identitetskapandi funksjón

Hesar báðar funksjónir hava tvær mótstríðandi avleiðingar: Samskiftisfunksjónin hevur við sær at tað verður meiri standardisera og eins, meðan identitetsfunksjónin hevur við sær fjølbroytni og variasjón.

Tá mann sendir boðskap við máli, so er tað grundleggjandi fýra endamál:
 Indikativ Leggja fram. At úttala seg um naka veruligt í heiminum
 Imperativ Geva ordra. At heimurin skal verða, sum eg sigi
 Interrogativ Spurningar. At finna út av, hvussu heimurin í veruleikanum er
 Optativ Ynskir. At ímynda sær nakað óveruligt um heimin

Í málinum er vanligt at skilja í millum týdningin av orðum
 Prototypisk umboð fyri kategoriir. Dømi; at ganga. Annað dømi; ein bók
 Hypernym liggur omanfyri prototypir. Dømi; at flyta seg. Annað dømi; lesitilfar
 Hyponym meiri neyv definisjón. Dømi; at halta. Annað dømi; ein orðabók

Tá mann greiðir mál, býtur mann málið upp í:
 Fonetik verulig lýsing av orðaljóðum. Akustisk ljóð
 Fonologi tað minsta elementið, sum kann broyta týdningin av orðinum
 Morfologi tað minsta elementið í málinum, sum hevur ein týdning. Dømi; maðurin. maður - in (rót - bundið)
 Syntaks reglur fyri hvussu man ger ein setning. Reglur í málinum
 Semantik læran um týdningin av málinum, hvussu mann skipar vitanina um heimin
 Pragmatik ''hvussu mann nýtir málið. Tulkingar og týdningar, sum mállæran einsmøll ikki kann greiða frá. Dømi; Um mann spyr "Hevur tú ur?" So er tað ófólkaligt at svara "ja", sjálvt um mállæran sigur at tað skal mann. Rætta svarið uppá spurningin er jú at fortelja spyrjaran, hvat klokkan í veruleikanum er.

Málið skal; vera passandi, hava gjøgnumskygni, fella væl og vera rætt. Málið ger, at fólk í felag geva sær far um, tað sum tosað verur um, og at fólk kunnu samskifta um hvat sum helst; bæðið veruligt og óveruligt, í og uttanfyri støðuna, tey sjálvi eru í.

Vit kunnu gera vart við okkum, við tí samma málsliga mynstri men við ymiskum ljóðum - accent. Hvørja dialekt mann nýtir, veldst um hvagani mann er, men eisini hvussu vil vera viðgjørdur av móttakaranum. Harafturat veldst tað um evni, samskiftismiðil, og hvat mann væntar av málinum.

Eitt, sum verður nógv nýtt í málinun uttan at mann ger sær far um tað, er metonymi. Tað er, tá mann nýtir eitt orð, men orðið merkir meiri, enn grundtýdningurin. Dømi: "Hann gongur á Hoydølum." Hoydalar í hesum døminum merkir studentaskúlin, sum liggur í Hoydølum. Annað dømi: "Halldor Laxness liggur á hylluni." Tað er ikki persónurin, sum liggur á hylluni, men ein bók, har hann er rithøvundur til, sum liggur á hylluni.

Sosial dimensjón

Mann varierar hvat mál og dialekt mann nýtir, alt eftir hvør tað er, mann tosar við. Her sipast til individualisering og fløktar sosialar identitetir. Sosialur status ger av hvussu rætt orðini mann nýtir eru. Verða orð nýtt, sum vera nýtt av fólkum av høgum sosialum statusi, so verða hesu orð góðtikin og sæð sum at vera røtt. Tað vil siga, í hesum sammanhengi snýr tað seg ikki um at tey røttu orðini vera vald útfrá innlitið, men meiri av tilvild. So sjálvsmyndin ella identiturin, sum mann ger av sær sjálvum gjøgnum málið, ikki kann koma fyri uttan so, at mann samanber og metir um sosialar bólkar.

Útlendsk ávirkan

Málið verður eisini ávirka av útlandinum. Hvussu mann sær uppá aðrar tjóðir og mentanir hevur nógv at gera við makt og dominans. Tey mál, sum mann sær upp til, lænir mann orð og hættir frá. Til dømis íslendskt hevur havt eina ávirkan á føroyskt.

Sapir-Whorf hypotesan

Í 1929 komu granskarar framm eini hypotesu, sum er uppkallað eftir teimum, sum sigur at fólk eru avmarkaði, tá tað snýr seg um, hvat tey kunnu hugsa, alt eftir hvat mál tey nýta. Tað er ógjørligt at hugsa tankar sum málið ikki loyvir. Málið er sum ein ramma, har hugsaðu tankarnir ikki kunnu fara út um. Vísindin er ikki komin til nakað endaligt svar um hetta.

Í vanligari talu verður hugtakið mál nýtt á ymsan hátt

 Forritanarmál
 Kropsmál
 Skriftmál
 Talumál
 Tekniskt mál
 Teknmál

Støðishugtøk

 Formlæra
 Høpismálfrøði
 Ljóðfrøði
 Ljóðskipanarfrøði
 Mállæra
 Merkingarfrøði
 Orðalagslæra

10 tey størstu málini í heiminum

 Mandarinkinverskt mál, (836 mill.)
 Hindu/urdu (333 mill.)
 Spanskt (332 mill.)
 Enskt (322 mill.)
 Bengali (189 mill.)
 Arabiskt (186 mill.)
 Russiskt (170 mill.)
 Brasilskt/portugisiskt (170 mill.)
 Japanskt (125 mill.)
 Týskt (98 mill.)

Málfrøði


Talumál

Talumálið er tað talaða málið, har ljóðini umboða orð ella meiningar.

Les eisini
 Forritanarmál
 Kropsmál
 Myndatala
 Skriftmál
 Teknmál

Málfrøði


Orð

Orð eru sett saman av einum ella fleiri bókstavum. Tey virka á ymsan hátt og eru býtt upp í orðaflokkar. Orðini hava eisini ymsa merking (merkingarfrøði).

Les eisini

 Mál
 Málgranskan
 Staving

Málfrøði


Skriftmál

Skriftmálið er mál, ið verður borið fram ella umboðað við teknum, ið verða skrivað niður á fast tilfar ella við skrivimaskinu, teldu o.tíl. Tá ið vit skriva nýta vit umleið 6000 ymisk orð.
Tey føroysku og íslendsku skriftmálini verda søgd at vera tey nútímans málini, ið líkjast mest tí gamla norrøna málinum.

Málfrøði


Merkingarfrøði

Merkingarfrøði er ein grein í málvísindunum. Merkingarfrøði er frøðigrein um merkingina av orðum, máliskum, setningum og teksti (á latíni semantica).

Málfrøði


Ljóðfrøði

Ljóðfrøði er ein málfrøðigrein um ljóðini í einum máli (phonetica).

Málfrøði


Bókstavur

Bókstavarnir eru skrifttekin fyri málljóð.
Navnið á teimum einstøku eindunum í einum stavraði.

Summi skriftmál nýta skrifttekn, ið eru heilt øðrvísi enn teir bókstavir, vit brúka, sum til dømis arábiskt. Tað arábiska alfabetið er grundað á hjáljóðstekn, og sjálvljóðini stuðla í besta føri uppundir. Onnur skriftmál, sum til dømis tað grikska, hava sum frá líður fingið sær tekn fyri sjálvljóðini. Ta grikska stavraðið er upprunaliga ættað úr føniskum, sum einans hevði hjáljóð.

Onnur skriftmál nýta tekin fyri hvørt stavilsi (japanskt), ella hvørt hugtak (kinverskt)

Les eisini

 Mál
 Málgranskan
 Skriftmál

Málfrøði
Skriftskipan


Teknmál

Teknmálið er eitt mál eins og føroyskt. Munurin á teimum báðum er at talumál verður samskift við ljóði, meðan teknmálið verður borið fram við rørslum, handa- og andlitsbrøgdum.

Teknmálið er eitt sjálvstøðugt mál; tað hevur sína heilt egnu mállæru, sum er øðrvísi enn tann føroyska mállæran. Teknmálið er ikki altjóðamál. Tað eru umleið líka nógv teknmál og talumál í heiminum.

Málfrøði


Orðaflokkur

Tey føroysku orðini verða deild upp í hesar tíggju orðaflokkar (tey latínsku heitini eru í eintali):

 Sagnorð - verbum
 Navnorð - nomen substantivum
 Kenniorð - articulus
 Lýsingarorð - nomen adjectivum
 Fornavn - pronomen
 Talorð - (nomen) numerale
 Hjáorð - adverbium
 Fyrisetingarorð - praepositio
 Sambindingarorð - conjunctio
 Miðalvarping - interjectio

Les eisini
 mál, málgranskan, málfrøði.

Slóðir úteftir
 Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen: Stutt Mállæra, snar.fo

Málfrøði


Stavrað

Eitt stavrað er eitt rað av bókstavum. Hvør bókstavur umboðar eitt ljóð. Bókstavirnir eru antin sjálvljóð ella hjáljóð. Tað føroyska stavraðið sær soleiðis út:

A Á B D Ð E F G H I Í J K L M N O Ó P R S T U Ú V Y Ý Æ Ø

Í føroyskum teksti síggjast kortini av og á aðrir stavir, til dømis c, q, ü, w, x, z, å og þ, tá ið fremmandaorð verða endurgivin.

Tvíljóðini eru: EI EY OY

Raðan av orðum á teldu
Ymisk mál raða (en: lexiographical ordering) mangan orð ymiskt, eisini um málini nýta somu stavir.

Á teldu kann raðan av orðum gerast á føroyskum við at áseta "locale",
t.d. export LANG=fo_FO.utf8 (->sourceforge: LANG),
áðrenn raðan verður framd, til dømis við sort (-> en.wp: sort (Unix)).

Í forritum ávirkar "locale" funkur sum strcoll og wcscoll. (-> en.wp: C localization functions)

Føroysk stavraðan
Føroyskar orðabøkur hava nýtt ymiska stavraðan yvir tíð. Til dømis er "á" viðhvørt raðað sum stakur stavur eftir "a", og viðhvørt sum javnsett, men fylgjandi eftir, "a".

Í Orðafar (Orðafar 53) verður mælt til at stavraða bøkur og greinir, fólkanøvn, landafrøðilig nøvn o.s.fr. sum víst niðanfyri.

Stakir stavir í føroyskari stavraðan eru tá hesir
 a á b c d ð e f g h i í j k l m n o ó p q r s t þ u ú v w x y ý z æ ø å

Har skilt verður millum stórar og smáar stavir, verða stórir stavir vanliga raðaðir undan smærri.

Tøl 0,1,2,3,4,5,6,7,8,9 vera vanliga raðað undan stavum.

Stavir til raðan á føroyskum
 a aa à â ã
 á
 b
 c ç c
 d
 ð
 e é è ê ë e
 f
 g
 h
 i ì î ï
 í
 j
 k
 l ł
 m
 n ñ
 o ò ô õ
 ó
 p
 q
 r
 s ß s š
 t
 þ
 u ù û ü
 ú
 v
 w
 x
 y ÿ
 ý
 z ž
 æ ä
 ø ö
 å

Málfrøði
Stavrað
Føroyskt mál


Sagnorð

Eitt sagnorð (á latíni: verbum) er ein orðaflokkur, ið lýsir gerð, støðu ella broyting í støðu. Sagnorð bendast í tíð og virka sum umsøgn. Sagnorð bendast í persónum, tali og hátti .

Les eisini

 Hjálparsagnorð
 Sterkt bend sagnorð
 Veikt bent sagnorð
 Ávirkandi sagnorð
 Óávirkandi sagnorð

Hygg eisini at
 Føroyskt mál - Sagnorð

Slóðir úteftir
 Sagnorð á síðu 31 í bókini Stutt Mállæra (Anna Maria Reinert Jensen og Harry Davidsen), snar.fo
 Sagnorð á síðu 112 í bókini Mállæra (Paulivar Andreasen og Árni Dahl), Føroya Skúlabókagrunnur

Orðaflokkar


Listi av útlendskum rithøvundum

Listin niðanfyri er eitt yvirlit yvir gitnar útlendskar rithøvundar.

 Charles Bukowski
 Henrik Ibsen
 Franz Kafka
 Guy de Maupassant
 Edgar Allan Poe

Rithøvundar
Útlendskum rithøvundum


Niels Ryberg Finsen

Niels Ryberg Finsen (føddur 15. desember 1860 í Tórshavn, deyður 24. september 1904 í Keypmannahavn) var føroysk-danskur lækni. Finsen er einasti føroyingur, ið hevur fingið Nobelvirðislønina (læknafrøði, 1903). Læknaprógv frá 1890.

Hann var sonur Hannes Finsen, sum var amtmaður í Føroyum 1871–1884. Hannes var av íslendskari ætt, við røtum í íslandi heilt aftur til 10.øld. Móður Niels Finsen, Johanne Fröman var eisini frá Íslandi. Niels Finnsen gekk tann fyrsta partin av síni skúlagongd í Føroyum, t.e fólkaskúlan. Hareftir fór hann til Herlufsholm í Danmark, at ganga í skúla. Eftir eitt stutt tíðarskeið í Danmark flutti hann til Reykjavík, Ísland í 1876, her kláraði hann seg væl, sjálvt um hann ikki hevði málsligan førleika, at tosa íslendskt.

Í 1882 fór Niels Finsen til Keypmannahavnar at lesa læknafrøði, og tók sína endaligu próvtøku í 1890. Sama árið bleiv hann professari í  kropsbygnaðarfrøði á fróðskaparsetrinum í Keypmannahavn, hetta var ein sessur, sum hann segði frá sær í 1893, fyri at leggja meiri orku í sítt vísindaliga arbeiði.

Bókmentir

 Aggebo, Anker: Niels Finsen : 15. December 1860–24. September 1904 : en Saga om Daad. Nyt Nordisk Forlag, 1960.
 Lyngbye, Jørgen: Lyssagen : Niels Finsen og hans team på Finseninstituttet. Gyldendal, 2003. ISBN 87-00-30974-5.
 «Niels Ryberg Finsen». Í: Nobel Lectures : Physiology or Medicine 1901–1921. Elsevier Publishing Company, 1967.

Útvortis ávísing

 Lívssøga á nobelprize.org.

Nobelprísvinnarar
Læknar í Føroyum
Føðingar í 1860
Andlát í 1904


Amtmenn í Føroyum

Hetta er ein listi yvir amtmenn í Føroyum. Amtmaðurin er ovasti embætismaður í amti. Føroyar vóru skipaðar sum danskt amt frá 1816, tá ið gamla løgtingið varð avtikið, til 1948, tá ið Føroyar vórðu skipaðar sum heimastýri við heimastýrislógini.

Amtmenn búsitandi í Íslandi

Amtmenn búsitandi á Sælandi, Danmark

Amtmenn búsitandi í Føroyum

Keldur
STM.DK: "Oversigt over Amtmænd og Rigsombudsmænd på Færøerne siden 1816"

Sí eisini
 Ríkisumboðið

Slóðir
 Worldstatesmen.org - Faroe Islands