การวิจัยเรื่อง ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในจังหวัดเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์เพื่ออะไร
ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในจังหวัดเชียงใหม่
Prevalence and D istribution of Colorectal C ancer in Chiang Mai Province
บทคัดย่อ
การวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนา มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกและการกระจายของ
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ระหว่างปีพ.ศ. 2557 ถึง พ.ศ. 2561 ประชากรเป็นผู้ป่วย
อายุ 15 ปีขึ้นไปทุกคนที่ได้รับการตรวจส่องกล้องทางลำไส้ใหญ่ และได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่ เก็บรวบรวมข้อมูลจาก ข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาในการหา
ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกตามพื้นที่ และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่าง
ปัจจัยส่วนบุคคลจำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัยด้วยสถิติไคสแควร์ และเปรียบเทียบอายุเฉลี่ยของกลุ่ม
ตัวอย่างจำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัยโดยทดสอบ One-way ANOVA ผลการศึกษาพบว่า ผู้ป่วยทั้งหมด
จำนวน 658 คน เป็นเพศชาย ร้อยละ 55.02 เพศหญิง ร้อยละ 44.98 มีอายุเฉลี่ย 65.54 11.49 ปี
เป็นโรคเบาหวาน ร้อยละ 21.12 มีการอักเสบของลำไส้ร้อยละ 0.46 มีประวัติการสูบบุหรี่ร้อยละ 7
ประวัติการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ร้อยละ 8.81 ไม่มีประวัติการเป็นมะเร็งในครอบครัว ร้อยละ
98.94 และเสียชีวิตจากโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ร้อยละ 3 1.46 ความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ระหว่างปีพ.ศ.
ตามลำดับ) ส่วนอัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ระหว่างปีพ.ศ. 2557 ถึง พ.ศ. 2561 มีแนวโน้มลดลง
(1.43, 1.83, 3.43, 3.23 และ 2.84 ต่อประชากรแสนคนตามลำดับ) โดยปัจจัยด้านประวัติการสูบบุหรี่
แตกต่างกันในแต่ละพื้นที่อยู่อาศัยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติการศึกษาครั้งนี้จะเป็นประโยชน์เพื่อการ
ป้องกันโรคและการรายงานผลทางด้านสาธารณสุขต่อไป
คำสำคัญ : ความชุก , โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่
ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในจังหวัดเชียงใหม่
บทนำ
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่เป็นปัญหาสาธารณสุขที่สำคัญ
และเป็นสาเหตุการ เสียชีวิตอันดับต้นๆ ของประชาชน
ทั่วโลก ในปีพ.ศ. 2563 องค์การอนามัยโลกพบว่า
มีผู้ป่วยมะเร็งลำไส้ใหญ่ทั้งหมด จำนวน 1,931,590 คน
คิดเป็นร้อยละ 10 ของผู้ป่วยมะเร็งรายใหม่ทั้งหมด
และมีผู้เสียชีวิตจากมะเร็งลำไส้ใหญ่จำนวน 935,173
คน คิดเป็นร้อยละ 9.4 ของผู้ป่วยเสียชีวิตจากมะเร็ง
ทั้งหมด (World Health Organization, 2020)
สำหรับประเทศไทยมีผู้ป่วยโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ราย
ใหม่ 21 ,103 คนต่อปีคิดเป็นร้อยละ 11.1 ของผู้ป่วย
มะเร็งรายใหม่ทั้งหม ดผู้เสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งลำไส้
ใหญ่สูงถึง 11 ,321 คนต่อปีคิดเป็นร้อยละ 9 ของ
ผู้ป่วยเสียชีวิตจากมะเร็งทั้งหมด และมีแนวโน้มสูงขึ้น
ทุกๆ ปี โดยคาดว่าอีก 5 ปีจะเพิ่มขึ้น เป็น 41 ,608
คนต่อปี (World Health Organization, 2020) จาก
การสูญเสียปีสุขภาวะจากการตายก่อนวัยอันควรและ
ความบกพร่องทางสุขภาพ (DALYs) ของประเทศไทย
ปีพ.ศ. 2557 พบว่า กลุ่มโรคที่เป็นสาเหตุหลักของการสูญเสียปีสุขภาวะในเพศชาย ได้แก่อุบัติเหตุ
โรคหัวใจและหลอดเลือด และโรคมะเร็ง คิดเป็น
ร้อยละ 16, 14 และ 12 ของการสูญเสียทั้งหมด
ตามลำดับ สำหรับเพศหญิงกลุ่มโรคที่เป็นสาเหตุหลัก
ของการสูญเสีย ปีสุขภาวะ ได้แก่กลุ่มโรคหัวใจและ
หลอดเลือด และโรคมะเร็ง รองลงมาคือ โรคเบาหวาน
และความผิดปกติทางการรับรู้คิดเป็นร้อยละ 15
และ 8 ของการสูญเสียทั้งหมดตามลำดับ (สำนักงาน
พัฒนานโยบายสุขภาพระหว่างประเทศ , 2560)
อุบัติการณ์โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในภาคเหนือช่วงปี
พ.ศ. 2551 -2555 พบว่าโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่รายใหม่
มีจำนวนทั้งหมด 6 ,835 คน เป็นเพศชาย จำนวน
3,704 คน คิดเป็นร้อยละ 8.8 ของโรคมะเร็งทั้งหมด
ในเพศชาย และเป็นเพศหญิงจำนวน 3,179 คน
คิดเป็นร้อยละ 7.5 ของโรคมะเร็งทั้งหมดในเพศ หญิง
อัตราส่วนเพศชายต่อเพศหญิง คิดเป็น 1.2:1
(สมเกียรติลลิตวงศา และคณะ , 2557) สำหรับจังหวัด
เชียงใหม่พบอุบัติการณ์การเกิดโรคมะเร็ง ลำไส้ใหญ่ABSTRACT
This descriptive study aimed to investigate the prevalence and distribution of colorectal
cancer cases in Chiang Mai province between 2014 and 2018. The sample groups aged 15 years
and older undergoing colonoscopy and were diagnosed with colorectal cancer. Data collection
was from 43 standard files. Analyzed by descriptive statistics to determine the prevalence and
distribution of colonrectal cancer by area. Chi -square test to find the relationship between
personal factors and geographical living place and One-way ANOVA to compare the mean age
of the population classified by geographical living place. A total of 658 peop le were male (55%),
mean age 65 11.5 years, having diabetes 21.12%, intestinal inflamma tion 0.46%, smoking history
7%, history of alcohol co nsumption 8.8%. They had hot family cancer history 98.94% of an d
died from colorectal cancer 31.46 %. The prevalence of colorectal cancer trend from 2014 to
2018 were to increase (2.57, 4.33, 15.66, 21.24 and 27.22 per 100,000 population respectively)
but t he trend of mortality rates suspected to decrease (1.43, 1.83, 3.43, 3.23 and 2.84 per
100,000 population respectively). In terms of demographic data, the findings revealed that
smoking history was statistically significant difference by geographical livin g place. This study is
useful to prevent the disease and to forwardly report their further public health status.
Key words: Prevalence, C olorectal cancer

สูงเป็นอันดับสองของภาคเหนือ โดยมีอัตราอุบัติการณ์
เท่ากับ 17.0 ต่อ 100,000 ประชากร (Imsamran
et al., 2018)
การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์หาความชุก
และการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกตาม
พื้นที่รายอำเภอและพื้นที่อยู่อาศัยเป็นรายปี และ
เปรียบเทียบปัจจัยส่วนบุคคลของผู้ป่วยโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่ตามพื้นที่อยู่อาศัยในจังหวัดเชียงใหม่ เพื่อ
นำผลการศึกษาไปใช้ประโยชน์ในการคาดการณ์
แนวโน้มการเกิดโรค และการวางแผน ควบคุม เฝ้า
ระวัง ป้องกันโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่รวมถึงการรายงาน
โรคในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ต่อไป
วิธีการศึกษา
การศึกษาครั้งนี้เป็น การศึกษาเชิงพรรณนา เพื่อหา
ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่
จำแนกตามปัจจัยด้านอายุ เพศ ประวัติการเป็น
มะเร็งในครอบครัว การอักเสบของลำไส้ประวัติการ
เป็นโรคเบาหวาน ประวัติการสูบบุหรี่ และประวัติ
การดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ เก็บรวบรวมข้อมูล
ผู้ป่วยที่ได้รับการตรวจส่องกล้องทางลำไส้ใหญ่
(Colonoscopy) และได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่ตามข้อมูลการให้รหัสโรค (ICDTM)
โดยใช้ข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้ม (สำนักนโยบายและ
แผนและยุทธศาสตร์ กระทรวงสาธารณสุข , 2559)
ในคลังข้อมูล (Health Data Center: HDC) ส่วนกลาง
ทำการศึกษาข้อมูลระหว่างปีพ.ศ. 2557 ถึง พ.ศ.
2561 สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่ ได้มีการ
แบ่งพื้นที่ตามเครือข่ายบริการสาธารณสุขของจังหวัด
เชียงใหม่ทั้ง 25 อำเภอ ออกเป็น 5 พื้นที่อยู่อาศัย
ดังภาพที่ 1 เพื่อให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่และเกิด
การบริการสาธารณสุ ขที่มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน
ผู้รับบริการสามารถเข้าถึงบริการได้อย่างทั่วถึง โดยมี
โรงพยาบาลศูนย์และโรงพยาบาลทั่วไปเป็นแม่ข่าย
แต่ละโซนบริการจะมีโรงพยาบาลชุมชนในพื้นที่เป็น
โรงพยาบาลลูกข่าย โดยใช้ทรัพยากรร่วมกันทั้ง
บุคลากร เครื่องมือแพทย์ เตียงผู้ป่วย ห้องผ่าตัด มีระบบการดูแล การส่งต่อ เชื่อมโยงตั้งแต่ระดับ
พื้นฐานขึ้นไปจนถึงระดับเชี่ยวชาญ
ประชากร คือ ผู้ป่วยทุกรายที่มีอายุ 15 ปีขึ้นไป
ทุกคนที่ได้รับการตรวจโดยการส่องกล้องทาง ลำไส้ใหญ่
(Colonoscopy) และได้รับการวินิจฉัยเป็น โรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่จากโรงพยาบาล 24 แห่ง จำนวน 25 อำเภอ
ในจังหวัดเชียงใหม่ระหว่างวันที่ 1 มกราคม 2557
ถึงวันที่ 31 ธันวาคม 2561 จำนวนรวมทั้งสิ้น 658
คน โดยจำนวนประชากรที่ใช้ในการหาความชุกได้มา
จากศูนย์ข้อมูลข่าวสาร สำนักงานสาธารณสุขจังหวัด
เชียงใหม่  เป็นจำนวนประชากรกลางปีตั้งแต่
พ.ศ.2561 จำนวน 1 ,672,586 คน , 1,638,981 คน ,
1,602,699 คน , 1,610,419 คน และ 1 ,620,100 คน
ตามลำดับ
เครื่องมือที่ใช้ในการวิจัย คือ ซอฟท์แวร์ที่ใช้
ได้แก่ระบบปฏิบัติการ Microsoft windows 10,
โปรแกรมจัดการฐานข้อมูล Navica t premium for
MySQL, ฐานข้อมูล MySQL 5.7 และเครื่องมือที่ใช้
ได้แก่คอมพิวเตอร์ส่วนบุคคล Core i7 และตัวแปร
ปัจจัยส่วนบุคคลที่ใช้ในการศึกษา ประกอบด้วย อายุ
เพศ ประวัติการเป็นมะเร็งในครอบครัว การอักเสบ
ของลำไส้ประวัติการเป็นโรคเบาหวาน ประวัติการ
สูบบุหรี่ และประวัติการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
การวิเคราะห์ข้อมูล โดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่
ร้อยละ ค่าเฉลี่ย สำหรับปัจจัยส่วนบุคคล อัตราความ
ชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนก
ตามพื้นที่อยู่อาศัย และใช้สถิติเชิง วิเคราะห์เพื่อหา
ความสัมพันธ์ระหว่างตัวแปรปัจจัยส่วนบุคคลกับ
พื้นที่อยู่อาศัยโดยใช้สถิติ Chi-square test และ
เปรียบเทียบอายุเฉลี่ยของประชากรจำแนกตาม พื้นที่
อยู่อาศัยโดยใช้สถิติ One-way ANOVA
การพิทักษ์สิทธิ์กลุ่มตัวอย่าง
การศึกษานี้ผ่านการพิจารณาจริยธรรมการวิจัย
ในมนุษย์จากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่หมายเลขรับรอง
ET004/2563 ลงวันที่ 9 มีนาคม 2563
ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในจังหวัดเชียงใหม่
30 
ภาพที่ 1 พื้นที่อยู่อาศัยตามเครือข่ายบริการสำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงใหม่
ผลการศึกษา
1. ข้อมูลปัจจัยส่วนบุคคล
ประชากรส่วนใหญ่เป็นเพศชาย ร้อยละ 55.02
และเพศหญิง ร้อยละ 44.98 โดยมีอายุเฉลี่ย 65.54 ปี
(S.D.=11.49) กลุ่มอายุ 5069 ปีมีจำนวนมาก ที่สุด
ร้อยละ 58.21 กลุ่มอายุต่ำกว่า 29 ปีพบจำนวนน้อย
ที่สุด ร้อยละ 0.61 มีโรคประจำตัวเป็นโรคเบาหวาน
ร้อยละ 21.12 มีประวัติการอักเสบของลำไส้ร้อยละ
0.46 และส่วนใหญ่ไม่มีประวัติการเป็นมะเร็งใน
ครอบครัว ร้อยละ 98.94 มีประวัติการสูบบุหรี่ร้อยละ
7 มีประวัติการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ร้อยละ 8.81
และมีการเสียชีวิตด้วยโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ร้อยละ
ที่สุด ร้อยละ 26.57 ดังตารางที่ 1
2. ข้อมูลความชุกและการกระจายของโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่จำแนกเป็นรายปี
ในช่วงระยะเวลา 5 ปีตั้งแต่ปีพ.ศ. 2557-2561
พบว่า ความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ เท่ากับ 2.57, 4.33,
15.66, 21.24 และ 27.22 ต่อประชากรแสนคน
ตามลำดับ อัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ เท่ากับ 1.43,
1.83, 3.43, 3.23 และ 2.84 ต่อประชากรแสนคน
ตามลำดับ ดังภาพที่ 2 ในปีพ.ศ. 2557 อำเภอที่มีความชุกโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่มากที่สุด ได้แก่อำเภอไชยปราการ อัตรา
8.95 ต่อประชากรแสนคน รองลงมาได้แก่อำเภอ
สันป่าตองและอำเภอสารภี , อัตรา 5.30 และ 5.04
ต่อประชากรแสนคน ตามลำดับ ปีพ.ศ. 2558 อำเภอ
ที่มีความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด ได้แก่อำเภอ
ไชยปราการ อัตรา 14.54 ต่อประชากรแสนคน
รองลงมาได้แก่อำเภอแม่ออนและอำเภอดอยหล่อ
อัตรา 9.41 และ 7.69 ต่อประชากรแส นคน ตามลำดับ
ปีพ.ศ. 2559 อำเภอที่มีความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่
มากที่สุด ได้แก่อำเภอดอยหล่อ อัตรา 42.32 ต่อ
ประชากรแสนคน รองลงมาได้แก่อำเภอไชยปราการ
และอำเภอแม่แตง อัตรา 31.50 และ 29.34 ต่อ
ประชากรแสนคน ตามลำดับ ปีพ.ศ. 2560 อำเภอที่
มีความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด ได้แก่อำเภอ
ดอยหล่อ อัตรา 48.58 ต่อประชากรแสนคน รองลงมา
ได้แก่อำเภอแม่แตงและอำเภอแม่วาง อัตรา 40.53
และ 38.19 ต่อประชากรแสนคน ตามลำดับ และ
ปีพ.ศ. 2561 อำเภอที่มีความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่
มากที่สุด ได้แก่อำเภอจอ มทอง อัตรา 55.71 ต่อ
ประชากรแสนคน รองลงมาได้แก่อำเภอหางดงและ
อำเภอดอยหล่อ อัตรา 54.63 และ 42.62 ต่อประชากร
แสนคน ตามลำดับ
ภาพที่ 2 ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกเป็นรายปีตั้งแต่ปีพ.ศ. 2557 -2561
ภาพที่ 3 ความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ต่อประชากรแสนคน ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2557-2561
จำแนกตามพื้นที่เป็นรายอำเภอ จังหวัดเชียงใหม่
ในปีพ.ศ. 2557 อำเภอที่มีอัตราตายโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่มากที่สุด ได้แก่อำเภอไชยปราการ อัตรา
4.47 ต่อประชากรแสนคน รองลงมาได้แก่อำเภอ
สันป่าตองและอำเภอดอยหล่อ อัตรา 3.98 และ 3.83
ต่อประชากรแสนคน ตามลำดับ ปีพ.ศ. 2558 อำเภอ
ที่มีอัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด ได้แก่
อำเภอสารภีอัตรา 5.01 ต่อประชากรแสนค น
รองลงมาได้แก่อำเภอสันกำแพงและอำเภอแม่ออน อัตรา 4.90 และ 4.71 ต่อประชากรแสนคน ตามลำดับ
ปีพ.ศ. 2559 อำเภอที่มีอัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ ใหญ่
มากที่สุด ได้แก่อำเภอดอยหล่อ อัตรา 11.54 ต่อ
ประชากรแสนคน รองลงมาได้แก่อำเภอไชยปราการ
และอำเภอแม่ออน อัตรา 9.69 และ 9.41 ต่อประชากร
แสนคน ตามลำดับ ปีพ.ศ. 2560 อำเภอที่มีอัตราตาย
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด ได้แก่อำเภอ สะเมิง
อัตรา 12.95 ต่อประชากรแสนคน
อำเภอหางดงและอำเภอ ดอยหล่อ อัตรา 9.42 และ
7.74 ต่อประชากรแสนคน ตามลำดับ และปีพ.ศ.
2561 อำเภอที่มีอัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มาก
ที่สุด ได้แก่อำเภอแม่ออน อัตรา 9.44 ต่อประชากรแสนคน รองลงมาได้แก่อำเภอจอมทองและอำเภอ
ฮอด อัตรา 9.03 และ 6.86 ต่อประชากรแสนคน
ตามลำดับ ดังภาพที่ 4
ภาพที่ 4 อัตราตายโรคมะเร็งลำ ไส้ใหญ่ต่อประชากรแสนคน ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2557-2561
จำแนกตามพื้นที่เป็นรายอำเภอ จังหวัดเชียงใหม่
3. ข้อมูลความชุกและการกระจายของโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่จำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัย
เมื่อทำการวิเคราะห์ความชุกและการกระจายของ
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัย ในปี
พ.ศ. 2557-2561 พบว่า ในปีพ.ศ. 2557 พื้นที่อยู่
อาศัยสาธารณสุขที่มีความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มาก
ที่สุด คือ พื้นที่อยู่อาศัย 3 อัตรา 3.63 ต่อประชากร
แสนคน ดังภาพที่ 5 และพื้นที่อยู่อาศัยสาธารณสุขที่
มีอัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด คือ พื้นที่อยู่
อาศัย 3 อัตรา 2.04 ต่อประชากรแสนคน ดังภาพที่ 6
ปีพ.ศ. 2558 พื้นที่อยู่อาศัยสาธารณสุขที่มีความชุ ก
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด คือ พื้นที่อยู่อาศัย 1
อัตรา 6.66 ต่อประชากรแสนคน ดังภาพที่ 5 และ
พื้นที่อยู่อาศัยสาธารณสุขที่มีอัตราตายโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่มากที่สุด คือ พื้นที่อยู่อาศัย 3 อัตรา 2.93
ต่อประชากรแสนคน ดังภาพที่ 6 ปีพ.ศ. 2559 พื้นที่
อยู่อาศัยสาธารณสุขที่มีความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด คือ พื้นที่อยู่อาศัย 1 อัตรา 19.70 ต่อประชากร
แสนคน ดังภาพที่ 5 และพื้นที่อยู่อาศัยสาธารณสุขที่มี
อัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด คือ พื้นที่อยู่
อาศัย 1 อัตรา 5.19 ต่อประชากรแสนคน ดังภาพที่ 6
ปีพ.ศ. 2560 พื้นที่อยู่อาศัยสาธารณสุขที่มีความชุก
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด คือ พื้นที่อยู่อาศัย 3
อัตรา 28.27 ต่อประชากรแสนคน ดังภาพที่ 5 และ
พื้นที่อยู่อาศัยสาธารณสุขที่มีอัตราตายโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่มากที่สุด คือ พื้นที่อยู่อาศัย 3 อัตรา 5.34
ต่อประชากรแสนคน ดังภาพที่ 6 และปีพ.ศ. 2561
พื้นที่อยู่อาศัยสาธารณสุ ขที่มีความชุกโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่มากที่สุด คือ พื้นที่อยู่อาศัย 3 อัตรา 35.10
ต่อแสนประชากร ดังภาพที่ 5 และพื้นที่อยู่อาศัย
สาธารณสุขที่มีอัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากที่สุด
คือ พื้นที่อยู่อาศัย 4 อัตรา 4.90 ต่อแสนประชากร

ภาพที่ 5 แนวโน้มความชุกของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัย
ภาพที่ 6 แนวโน้มอัตราตายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัย
4. เปรียบเทียบปัจจัยส่วนบุคคล ของผู้ป่วย
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัย
เมื่อเปรียบเทียบปัจจัยส่วนบุคคลของผู้ป่วย
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัย พบว่า
เพศ ประวัติการเป็นโรคเบาหวาน และประวัติการดื่ม
เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ไม่มีความแตกต่างกัน ส่วนประวัติการสูบบุหรี่พบว่า มีความแตกต่างกันในแต่ละ
พื้นที่อยู่อาศัย อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ (p-value
<0.05) ดังตารางที่ 2 และเมื่อเปรียบเทียบ ค่าเฉลี่ย
อายุของกลุ่มตัวอย่างจำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัย พบว่า
ค่าเฉลี่ยอายุในแต่ละพื้นที่อยู่อาศัยไม่มีความแตกต่าง
กันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ
ช่วงเวลา 5 ปีย้อนหลัง ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2557-2561
ความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้น
ในทุกปีอธิบายได้ว่ามีการเข้าถึงบริการที่ง่ายและ
ทั่วถึงขึ้น การดำเนินโครงการของภาครัฐทำให้
ประชาชนส่วนหนึ่งที่ไม่เคยตรวจ สามารถเข้าสู่การตรวจรักษามากขึ้น จึงทำให้แนวโน้มของโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่โดยรวมเพิ่มขึ้นในทุกๆ ปีซึ่งสอดคล้องกับ
มติคณะกรรมการหลักประกันสุขภาพแห่งชาติปีพ.ศ.
2560 (สถาบันมะเร็งแห่งชาติกรมการแพทย์ กระทรวง
สาธารณสุข , 2558) มีนโยบายเพิ่มสิทธิประโยชน์
การรักษาพยาบาล แก่ผู้มีสิทธิหลักประกัน สุขภาพ
ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในจังหวัดเชียงใหม่
36 
แห่งชาติเกี่ยวกับการคัดกรองและการตรวจยืนยัน
มะเร็งลำไส้ใหญ่ ในกลุ่มประชาชนทั่วไปอายุตั้งแต่
50-70 ปี โดยในการตรวจครั้งแรกเป็นการตรวจหา
ความเสี่ยงก่อน ต่อมาจะตรวจยืนยันด้วยวิธีส่องกล้อง
ตรวจลำไส้ใหญ่และตัดชิ้นเนื้อเพื่อตรวจยืนยัน โดย
ประชาชนกลุ่มนี้จะได้เข้าสู่ระบบเฝ้าระวัง ติดตาม
อย่างต่อเนื่อง และในปีพ.ศ. 2559 พบว่า มีความชุก
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่เพิ่มสูงขึ้นอย่างชัดเจน แบบก้าว
กระโดด เนื่องจากกระทรวงสาธารณสุขมีนโยบายการ
จัดการคุณภาพข้อมูล มาตรฐาน 43 แฟ้ม โดยกำหนดให้
ทุกหน่วยบริการที่เกี่ยวข้องต้องจัดเก็บรายงาน และ
ส่งออกข้อมูลให้ส่วนกลางเพื่อนำไป ประมวลผล และ
ใช้ประโยชน์ข้อมูลร่วมกันในระดับประเทศ ซึ่งยังเป็น
เรื่องใหม่ที่มีการดำเนินการอย่าง จริงจังเมื่อปีพ.ศ.
2557 ซึ่งที่ผ่านมาในการดำเนินงานมีความยุ่งยากและ
ซับซ้อนในระบบฐานข้อมูล
ในปีงบประมาณ 2559 กระทรวงสาธารณสุข
มีนโยบายเน้นเรื่องการพัฒนาคุณภาพข้อมูล สำนัก
นโยบายและแผนและยุทธศาสตร์จึงมีการปรับปรุง
รายละเอียดโครงสร้างมาตรฐานข้อมูล ด้านสุขภาพให้
ชัดเจน ง่ายต่อความเข้าใจ และตรงกับการปฏิบัติงาน
เช่นคำอธิบาย รหัสมาตรฐานต่ำ งๆ เป็นต้น เพื่อให้
หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถจัดเก็บรายงานได้ตรง
ความต้องการ และมีข้อมูลสำหรับการติดตามและ
ประเมินผลการดำ เนินงาน (สำนักนโยบายและแผน
และยุทธศาสตร์ กระทรวงสาธารณสุข , 2559) อำเภอ
กัลยาณิวัฒนา เป็นอำเภอที่ไม่พบความชุกโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่ซึ่งไม่สอดคล้องกับ สมเกียรติลลิตวงศา
และคณะ  พบว่าช่วงปีพ.ศ. 2 551-2555 ของ
อำเภอกัลยาณิวัฒนา มีอัตราอุบัติการณ์การเกิดโรค
(Age Standardized Incidence Rate: ASR) ใน
เพศหญิง เท่ากับ 10.1 ต่อประชากรแสนคน อาจ
อธิบายได้ว่าข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้มจากระบบรายงาน
ยังไม่ครอบคลุม ไม่ครบถ้วน และ มีข้อมูลที่ขาดหายไป
จากกระบวนการทางเทคโนโลยีทำให้ความครอบคลุม
การไปใช้บริการของประชาชนขาดหายไป จึงทำให้ไม่
พบการเกิดโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ทั้งนี้อัตราตาย
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ของจังหวัดเชียงใหม่ตั้งแต่ปีพ.ศ.2557 -2561 มีแนวโน้มเพิ่มขึ้นแล้วลดลง เท่ากับ
1.43, 1.83, 3.43, 3.23 และ 2.84 ต่อประชากร
แสนคน ตามลำดับ ซึ่งมีอัตราตายที่น้อยกว่าค่าของ
ระดับประเทศ
จากข้อมูลสำนักงานพัฒนาระบบข้อมูลข่าวสาร
สุขภาพ (กองยุทธศาสตร์และแผนงาน สำนักงาน
ปลัดกระทรวงสาธารณสุข , 2562) พบว่าอัตราตาย
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ตั้งแต่ปีพ.ศ. 2557 -2561 เท่ากับ
5.3, 6.3, 7.0, 7.3 และ 7.7 ต่อประชากรแสนคน
ซึ่งสามารถอธิบายได้ว่า มีการตื่นตัวในการตรวจหา
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ที่มากขึ้น มีการเข้าถึงบริการ
ที่ง่ายขึ้น และความเจริญด้านเทค โนโลยีการรักษา
พยาบาลและมีแผนการรักษาที่มีมาตรฐาน รวมทั้ง
มีนโยบายของภาครัฐในการตรวจคัดกรอง โรคมากขึ้น
จึงส่งผลให้มีการเข้ารับการรักษาที่รวดเร็วขึ้น แต่เมื่อ
พิจารณาเป็นเครือข่ายพื้นที่อยู่อาศัยพบว่าอัตราตาย
ของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในแต่ละ พื้นที่อยู่อาศัย ทั้ง
25 อำเภอใกล้เคียงกัน ซึ่งแปลความหมายได้ว่า
ข้อมูลของอัตราตา ยในแต่ละพื้นที่มีความแตกต่างกัน
ในเชิงปริมาณ แต่มีลักษณะแนวโน้มที่ใกล้เคียงกัน
ซึ่งข้อมูลส่วนนี้สะท้อนถึงปัจจัยในด้านการจัดบริการ
และสถานการณ์ความเสี่ยง ของแต่ละพื้นที่ที่แตกต่างกัน
จากผลการศึกษาพบว่า ปัจจัยด้านประวัติ
การสูบบุหรี่เป็นปัจจัยที่มีความแตกต่างกันใน แต่ละ
พื้นที่อยู่อาศัย เนื่องจากกลุ่มตัวอย่างส่วนมากให้
ประวัติว่าไม่ได้สูบบุหรี่ซึ่งไม่สอดคล้องกับ World
Cancer Research Fund & American Institute
for Cancer Research  พบว่า การสูบบุหรี่
2 ซองต่อวัน เพิ่มความเสี่ยงต่อการเป็นโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่ร้อยละ 40 และ ผู้ที่สูบบุหรี่เพิ่มความเสี่ยง
ต่อโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่และติ่งเนื้อชนิด advanced
adenoma มากกว่าคนที่ไม่สูบบุหรี่ 1.4 เท่า (Yeoh
et al. , 2011) เนื่องจากข้อมูลที่ได้เป็นข้อมูลชนิด
ทุติยภูมิในข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้ม ซึ่งอาจมีความไม่
สมบูรณ์ และควรจะพิจารณาปรับปรุงการรายงานให้
มีความถูกต้อง ครบถ้วนมากขึ้นในอนาคต ส่วนของ
ปัจจัยส่วนบุคคลด้านอื่น ได้แก่ เพศ ประวัติการดื่ม
เครื่องดื่มแอลกอฮอล์ และประวัติการ ป่วยเป็น

โรคเบาหวาน พบว่าไม่มีความแตกต่างกันในแต่ละ
พื้นที่อยู่อาศัย ทั้ง 5 พื้นที่อยู่อาศัย ส่วน ปัจจัยด้าน
อายุของ 5 พื้นที่อยู่อาศัย นั้น แม้ว่าไม่มีความแตกต่าง
กัน แต่จะเห็นได้ว่ากลุ่มตัวอย่างใน การศึกษานี้มีอายุ
ค่อนข้างมาก โดยมีอายุเฉลี่ย 65.54 ปีซึ่งสอดคล้อง
กับ National Cancer Institute  ที่พบว่าผู้ที่
มีอายุมากกว่า 55 ปี มีความเสี่ยงที่จะป่วยเป็น
โรคมะเร็งลำไส้ใหญ่มากกว่ากลุ่มอายุอื่น ซึ่งในปี
2560 มะเร็งลำไส้ใหญ่ในสหรัฐอเมริกาพบมากในอายุ
65 ปี เช่นกัน (Siegel et al., 2017)
ในส่วนของระบบรายงาน ข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้ม
ซึ่งเป็นระบบรายงานหลักในการรายงานโรคมะเร็ง
ลำไส้ใหญ่จากการศึกษาพบว่า ข้อมูลมาตรฐาน 43
แฟ้มจากระบบรายงานในหลาย ๆ ส่วนยังมีความไม่
ครอบคลุม ครบถ้วนสมบูรณ์ เนื่องจากประชากรที่
ศึกษาในพื้นที่ความรับผิดชอบของ โรงพยาบาลที่มีชื่อ
อยู่ตามทะเบียนบ้านในเขตรับผิดชอบ มีการย้ายเข้า
ย้ายออกและการเสียชีวิต จึงทำให้ข้อมูลประวัติที่อยู่
ในระบบบางครั้งไม่ได้มีการ ปรับปรุงข้อมูลให้เป็น
ปัจจุบัน ซึ่งสอดคล้องกับรติยา วิภักดิ์ และคณะ
 พบว่าการพัฒนาระบบข้อมูลสุขภาพตาม
ข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้ม ยังมีอุปสรรคและปัญหาใน
การดำเนินงานอย่างมาก เนื่องจากขาดความครบถ้วน
ขาดความครอบคลุม และไม่ทันเวลา ดังจะเห็นได้จาก
ข้อมูลปีพ.ศ.2556 สำนักงานหลักประกันสุขภาพ
แห่งชาติ ได้ระงับการจ่ายเงินชดเชยตามผลงานการ
ให้บริการชั่วคราว (Pending) เนื่องจากข้อมูลมีความ
ผิดปกติในแฟ้มบุคคล (Person) พบว่าจำนวนคนที่
อาศัยอยู่จริงในเขตรับผิดชอบมีจาน วนสูงกว่าความ
เป็นจริง เมื่อเทียบกับจำนวนประชากรสิทธิประกัน
สุขภาพถ้วนหน้า (UC) และไม่มีการจำหน่ายบุคคลที่
เสียชีวิตแล้ว ออกจากฐานข้อมูลในแฟ้มโรค เรื้อรัง
(สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ , 2556)
ข้อเสนอแนะ
1. การใช้ชุดข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้มในการแสดง
ขนาดของปัญ หาของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จังหวัดเชียงใหม่ควรพิจารณาข้อมูลจากแหล่งอื่นๆ ร่วมด้วย
เช่น ทะเบียนมะเร็ง และโรงพยาบาลเอกชน เป็นต้น
2. ควรมีการศึกษาวิจัยพัฒนาระบบการให้
รหัสมาตรฐาน ด้านสุขภาพต่างๆ สำหรับผู้ให้รหัส
(coders) หรือเจ้าหน้าที่ที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้มีความรู้
ด้านการให้รหัสอย่างมีประสิทธิภาพและผู้มีส่วน
เกี่ยวข้องกับระบบรายงานโรค โดยเฉพาะอย่างยิ่งใน
ระบบข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้ม ควรเพิ่มความสำคัญ
ของระบบรายงาน ปรับปรุงให้มีความทันสมัย ใช้งาน
ง่าย และควรมีการฝึกอบรมการใช้ระบบให้เจ้าหน้าที่
สาธารณสุขที่รับผิดชอบให้ใช้งานได้ถูกต้อง ครบถ้วน
รวมถึงควรมีการเน้นย้ำถึงความสำคัญของระบ บการ
รายงานที่ถูกต้องครบถ้วน ต่อระบบสุขภาพข อง
ประเทศ
3. ควรเพิ่มขนาดของประชากรและกลุ่มตัวอย่าง
โดยอาจมีประชากรอีกกลุ่มที่ได้ทำหัตถการอย่างอื่น
เช่น การตรวจด้วยวิธีสวนแป้งและถ่ายภาพทางรังสี
วิทยา (double -contra st barium enema) ในการ
วินิจฉัยว่าเป็นโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่รวมทั้งมีการศึกษา
เพิ่มเติมเกี่ยว กับปัจจัยเสี่ยงและปัจจัยป้องกัน
เพื่อที่จะลดความคลาดเคลื่อน รวมถึงมีความแม่นยำ
ที่สูงขึ้นใกล้เคียงกับงานวิจัยอื่นๆ
4. ควรเพิ่มการตรวจคัดกรองโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่
ในพื้นที่อยู่อาศัยตามเครือข่ายบริการสาธารณสุข
ได้แก่พื้นที่อยู่อาศัย 3 และพื้นที่อยู่อาศัย 4 เนื่องจาก
มีความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่เพิ่มขึ้น และอัตราตาย
มีแนวโน้มสูงขึ้น โดยเป็นการค้นหาโรคมะเร็งในระยะ
ก่อนเป็นมะเร็งระยะเริ่มแรก ทำให้มีการเข้ารับการ
รักษาได้ในระยะเริ่มต้น และลดการเสียชีวิตจากโรคได้
การวิจัยเรื่อง ความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในจังหวัดเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ระหว่างปี พ.ศ. 2557 ถึง พ.ศ. 2561 ประชากรเป็นผู้ป่วยอายุ 15 ปีขึ้นไปทุกคนที่ได้รับการตรวจส่องกล้องทางลำไส้ใหญ่ และได้รับการวินิจฉัยเป็นโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ เก็บรวบรวมข้อมูลจากข้อมูลมาตรฐาน 43 แฟ้ม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติพรรณนาในการหาความชุกและการกระจายของโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่จำแนกตามพื้นที่ และวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยส่วนบุคคลจำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัยด้วยสถิติไคสแควร์ และเปรียบเทียบอายุเฉลี่ยของกลุ่มตัวอย่างจำแนกตามพื้นที่อยู่อาศัยโดยทดสอบ One-way ANOVA

ผลการศึกษาพบว่า ผู้ป่วยทั้งหมดจำนวน 658 คน เป็นเพศชาย ร้อยละ 55.02 เพศหญิง ร้อยละ 44.98 มีอายุเฉลี่ย 65.54±11.49 ปี เป็นโรคเบาหวาน ร้อยละ 21.12 มีการอักเสบของลำไส้ ร้อยละ 0.46 มีประวัติการสูบบุหรี่ ร้อยละ 7 ประวัติการดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์ ร้อยละ 8.81 ไม่มีประวัติการเป็นมะเร็งในครอบครัว ร้อยละ 98.94 และเสียชีวิตจากโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ ร้อยละ 31.46 ความชุกโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ระหว่างปี พ.ศ. 2557 ถึง พ.ศ. 2561 มีแนวโน้มเพิ่มขึ้น (2.57, 4.33, 15.66, 21.24 และ 27.22 ต่อประชากรแสนคน ตามลำดับ) ส่วนอัตราตายโรคมะเร็งลำไส้ใหญ่ระหว่างปี พ.ศ. 2557 ถึง พ.ศ. 2561 มีแนวโน้มลดลง (1.43, 1.83, 3.43, 3.23 และ 2.84 ต่อประชากรแสนคนตามลำดับ) โดยปัจจัยด้านประวัติการสูบบุหรี่แตกต่างกันในแต่ละพื้นที่อยู่อาศัยอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ การศึกษาครั้งนี้จะเป็นประโยชน์เพื่อการป้องกันโรคและการรายงานผลทางด้านสาธารณสุขต่อไป
18.งานการพยาบาล