การศึกษาเรื่องผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองในโรงพยาบาลลำพูน มีวัตถุประสงค์เพื่ออะไร
ผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองในโรงพยาบาลลำพูน

โรคหลอดเลือดสมองเป็นป้ญหาทางสาธารณสุขที่สำคัญเนื่องจากพบได้บ่อยทำให้เกิดความพิการและมี
อัตราตายสูงการศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบป้จจัยเสี่ยงในผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองเพื่อเป็นข้อมูล
ประกอบการวางแผนป้องกันโรคและส่งเสริมสุขภาพให้ขนาดและความรุนแรงของป้ญหาโรคหลอดเลือดสมอง
ลดลง การศึกษานี้เป็นการศึกษาย้อนหลังโดยการเก็บข้อมูลผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองทุกรายที่รับไว้รักษาใน
โรงพยาบาลลำพูนระหว่างตุลาคม 2546 ถึงกันยายน 2548 รวบรวมข้อมูลทั่วไปป้จจัยเสี่ยงลักษณะและอาการของ
โรคผลการรักษาและภาวะแทรกซ้อนระยะเวลาที่รักษาและค่าใช้จ่ายวิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา ผล
การศึกษาพบว่าผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองที่รับไว้รักษา 260 คนเป็นหญิงมากกว่าชายอายุ 70 ปีขึ้นไปร้อยละ 46.2
พบป้จจัยเสี่ยงของโรคได้แก่ภาวะความดันโลหิตสูงร้อยละ 51.5 สูบบุหรี่ร้อยละ 18.5เบาหวานร้อยละ 13.5 ดื่มสุรา
ร้อยละ 10.8 โรคหัวใจร้อยละ 9.3 ภาวะไขมันในเลือดสูงร้อยละ 0.8 สาเหตุการเกิดโรคจากภาวะเส้นเลือดในสมอง
ตีบ/ตันร้อยละ 68.5 จากเส้นเลือดในสมองแตกร้อยละ 27.7 อาการที่พบได้แก่อ่อนแรงซีกขวาร้อยละ 40.8 ซีกซ้าย
ร้อยละ 38.5 ค่า Glasgow Coma Score (GCS) เฉลี่ย 12.4  3.6 ผู้ป๋วยได้รับการเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์สมองร้อยละ
ร้อยละ 68.9 อาการเลวลงร้อยละ 28.1 จำหน่ายผู้ป๋วยกลับบ้านร้อยละ 69.2 ไม่สมัครอยู่และเสียชีวิตร้อยละ 17.3 พบ
ภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นร้อยละ 13.1 จำนวนวันนอนเฉลี่ย 3.9  3.8 ค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 9,128  18.135 บาท จาก
การศึกษาครั้งนี้พบว่าป้จจัยเสี่ยงในผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองที่โรงพยาบาลลำพูนเรียงลำดับจากมากไปน้อยดังนี้
ความดันโลหิตสูง,สูบบุหรี่,เบาหวาน ,ดื่มสุรา,โรคหัวใจ,ไขมันในเลือดสูงดังนั้นควรมีความพยายามป้องกันและ
แก้ไขในเรื่องของป้จจัยเสี่ยงที่สำคัญต่อการเกิดโรคโดยควรมีการรณรงค์เพื่อการลดป้จจัยเสี่ยงดังกล่าวในทุกระดับ
และมีการทบทวนการดูแลรักษาผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองของโรงพยาบาลลำพูนทั้งระบบโดยหาแนวทางการดูแล
ผู้ป๋วยที่ชัดเจนโดยอาจนำ Clinical guideline ที่ได้รับการพัฒนาแล้วมาใช้เป็นแนวทางควรเน้นการให้สุขศึกษาเพื่อ
ป้องกันโรคโดยเฉพาะในผู้ที่มีป้จจัยเสี่ยงเช่นการให้งดสูบบุหรี่งดดื่มสุราอย่างเด็ดขาดรักษาภาวะความดันโลหิต
สูงภาวะไขมันในเลือดสูงโรคเบาหวานและโรคหัวใจอย่างต่อเนื่องและปฏิบัติตัวให้ถูกต้องเพื่อไม่ให้เกิดอันตราย
ต่อหลอดเลือดสมองควรพัฒนาแนวทางการเยี่ยมบ้านและระบบติดตามผู้ป๋วยที่เป็นโรคและพิการเพื่อป้องกัน
ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น
คำสำคัญ:โรคหลอดเลือดสมองไขมันในเลือดสูงความดันโลหิตสูงเบาหวานโรคหัวใจ

Abstract
Cerebrovascular disease is a major problem in Medical practice because its found common. Its make the
Deformity and high mortality rate. In the study of cerebrovascular disease will be the data to use in making plan for prevent disease and improve health to decrease severity of cerebrovascular disease Objective: To explain the
characteristics and risk facter of patient with cerebrovascular disease Design: Retrospective cohort study Setting:
Lamphoon Hospital. Methods: Patients diagnosed with cerebrovascular disease were searched from the hospital medical records dating between October 2003 and September 2005. Information was retrived from the medical
records. They included general and clinical characteristics of the patients, risk characteristic, signs and symptoms ,
treatment outcomes, complications ,length of stay and cost of treatment. Data were explained by descriptive statistics. Results: There were 260 patients diagnostic as cerebrovascular disease, with 1:3. Aged over 70 years
patient improve 68.9% worsen 28.1% . Patient can discharge 69.2%, against advice and death 17.3%, complication found 13.1%. Length of stay 3.9 +/- 3.8 days. Cost of treatment 9128 +/- 18.135. Conclusion: From this study
found this risk factor in Lamphoon hospital is Hypertension, cigarette smoking , diabetes mellitus, alcohol drinking,
cardiac disease, dyslipidemia then there will be try to preven t and correct in this risk factor and will be improve
management of cerebrovascular disease by use clinical guideline.
Keywords: Cerebrovascular disease, Hypertension, diabetese millitus, cardiac disease
บทนำ
โรคหลอดเลือดสมองเป็นโรคที่ก่อให้เกิด
ป้ญหาทางสาธารรณสุขที่สำคัญยิ่งเนื่องจากเป็นภาวะที่
พบบ่อยทำให้เกิดความพิการได้มากและมีอัตราการตาย
สูงผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองในป้จจุบันมีแนวโน้มเพิ่ม
สูงขึ้นใกล้เคียงกับประเทศท
ี่พัฒนาแล้วโรคหลอดเลือด
สมองทั้งหมดพบมากในกลุ่มผู้มีป้จจัยเสี่ยงและประมาณ
ร้อยละ 60-75 พบในผู้มีอายุมากกว่า 65 ปี1ในประเทศ
สหรัฐอเมริกาโรคหลอดเลือดสมองเป็นสาเหตุการตาย
อันดับ 3 รองจากโรคหัวใจและโรคมะเร็งสำหรับใน
ประเทศไทยมีการศึกษาอุบัติการณ์ของโรคหลอดเลือด
สมองบ้างตามโรงพยาบาลใหญ่แต่ก็ไม่ได้บ่งถึงอุบัติการณ์ทั้งหมดของประเทศจากการศึกษาจาก
เอกซเรย์คอมพิวเตอร์และการตรวจพบว่าเป็นชนิดเนื้อ
สมองตายถึงร้อยละ 83 เลือดออกในสมองร้อยละ 13-15
เคยมีผู้ศึกษาความชุกของโรคนี้ในกรุงเทพมหานครพบ
ประมาณอัตราป๋วย 600/100,000 ซึ่งใกล้เคียงกับสถิติของ
ต่างประเทศ (300-700/100,000)2-3
อัตราตายในประเทศตะวันตกหรือประเทศที่
พัฒนาแล้วประมาณ 70-500/100,0005สถิติกระทรวง
สาธารณสุขไทยล่าสุดประมาณ 15.4/100,0004ซึ่งดูน้อย
มากทั้งที่โรคใกล้เคียงกันและเป็นสาเหตุการตายอันดับ
พิการอย่างมากในการสำรวจจากต่างประเทศพบว่าใน
จำนวนผู้ป๋วยที่รอดชีวิตจากอาการเฉียบพลันร้อยละ 31
วารสารสาธารณสุขลานนา ป ที่ 3 ฉบับที่ 1 ม.ค.-เม.ย. 2550 34
จะช่วยตนเองไม่ได้อีกร้อยละ 20 พอช่วยตัวเองได้แต่
ต้องการความช่วยเหลือในการเคลื่อนไหวอีกร้อยละ 71
มีความผิดปกติเกี่ยวกับการใช้ภาษานอกจากนี้สำหรับ
ประเทศไทยยังมีรายงานการศึกษาของศาสตราจารย์
สมอง 690/100,000 เมื่อปีพ.ศ. 25266,8หลังจากนั้นยังไม่
มีผู้ใดทำการศึกษาเพิ่มเติมในอนาคตประเทศไทยจะมี
กลุ่มประชากรผู้สูงอายุเพิ่มขึ้นเรื่อยๆตามลำดับจึงมี
แนวโน้มที่ผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองจะมีจำนวนเพิ่มขึ้น
หากไม่มีการป้องกันที่ดี
ในต่างประเทศมีการศึกษาถึงป้จจัยเสี่ยงที่ทำให้
เกิดโรคหลอดเลือดสมองค่อนข้างมากทำให้ทราบว่ามี
ป้จจัยเสี่ยงหลายอย่างที่ควบคุมหรือป้องกันได้เช่นโรค
ความดันโลหิตสูงโรคเบาหวานโรคหัวใจโรคไขมันใน
เลือดสูงโรคอ้วนและการสูบบุหรี่เป็นต้น7จาก
การศึกษาวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องกับป้จจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิด
โรคหลอดเลือดสมองซึ่งได้ค้นคว้าพบว่ามีความสัมพันธ์
กับป้จจัยเสี่ยงต่างๆได้แก่พบมากในกลุ่มผู้มีอายุมากกว่า
โดยความดันโลหิตสูงเป็นป้จจัยเสี่ยงที่สำคัญซึ่งส่งผลให้
สมาชิกในครอบครัวเจ็บป๋วยเป็นโรคหลอดเลือดในสมอง
มีผลกระทบต่อผู้ป๋วยเองครอบครัวทางด้านจิตใจ
อารมณ์สังคมและส่งผลถึงภาวะเศรษฐกิจดังนั้น
คณะผู้วิจัยได้เล็งเห็นถึงความสำคัญนี้จึงได้ทำการศึกษา
วิจัยระบาดวิทยาป้จจัยเสี่ยงที่ทำให้เกิดโรคหลอดเลือด
สมองในผู้ป๋วยที่มารับการรักษาในโรงพยาบาลลำพูน
เพื่อนำผลที่ได้ไปวางแผนพัฒนาในการป้องกันโรคซึ่งจะ
ช่วยลดอุบัติการณ์การเกิดโรคลดอัตราการตายลดความ
พิการภาวะแทรกซ้อนและค่าใช้จ่ายในการรักษาพยาบาล
โรคนี้ต่อไปวิธีการศึกษา
เป็นการศึกษาแบบพรรณนาโดยทำการศึกษา
ย้อนหลังจากเวชระเบียนผู้ป๋วยในที่ได้รับการวินิจฉัยว่า
เป็นโรคหลอดเลือดสมองจากอายุรแพทย์โรงพยาบาล
ลำพูนซึ่งวินิจฉัยจากประวัติการตรวจร่างกายภาพถ่าย
เอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์สมองตั้งแต่ 1 ตุลาคมพ .ศ. 2546
ถึง 30 กันยายนพ .ศ. 2548 โดยศึกษาข้อมูลลักษณะทั่วไป
ป้จจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคลักษณะและอาการของโรค
ผลการรักษาและภาวะแทรกซ้อนระยะเวลาที่รักษาและ
ค่าใช้จ่ายโดยใช้การวิเคราะห์สถิติค่าเฉลี่ยค่าเบี่ยงเบน
มาตรฐาน (SD.)ค่าร้อยละโดยนำมาหาค่า Relative risk มี
นัยสำคัญทางสถิติเมื่อ p  140 mmHg. ร้อยละ 62.7 และค่า
ความดัน Diastolic 61-100 mmHg. ร้อยละ 79.4
การสูบบุหรี่ Honolulu Heart Study พบว่าการ
สูบบุหรี่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคหลอดเลือดสมอง
ตีบตัน/แตกและ Nurses Health Study พบความสัมพันธ์
ของการเกิด Subarachnoid hemorrhage กับจำนวนบุหรี่ที่
สูบจากการศึกษาครั้งนี้พบค่าการเสี่ยง (relative risk) ของ
การสูบบุหรี่ร้อยละ 18.5 ส่วนสาเหตุเกิดจากบุหรี่มีผลต่อ
ภาวะความดันโลหิตสูง,การเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด,การ
แข็งตัวของเลือดและการทำลาย Endothelium cell ของ
หลอดเลือดสมองทำให้หลอดเลือดตีบได้ง่ายการดื่มสุรา
Honolulu Heart Study พบความสัมพันธ์ของปริมาณ
Alcoholที่ดื่มกับการเกิดภาวะหลอดเลือดสมองแตกแต่
ไม่มีความสัมพันธ์กับภาวะหลอดเลือดสมองตีบส่วน
กลไกที่อธิบายคือ Alcohol มีผลทำให้ความดันโลหิต
สูงขึ้น,เกิด cardiac Arrhythymia, กระตุ้น Coagulation
pathwayการศึกษาครั้งนี้พบว่าการดื่มสุรามีค่าการเสี่ยง
(relative risk) เท่ากับร้อยละ 10.8
เป็นที่ยอมรับกันว่าโรคเบาหวานสามารถทำให้
เกิด Atherosclerosis ของหลอดเลือดได้ทั่วร่างกายดังนั้น
จึงเป็นป้จจัยเสี่ยงที่สามารถทำให้เกิดโรคหลอดเลือด
สมองอุดตันได้จากการศึกษาครั้งนี้พบว่ามีค่าการเสี่ยง
(relative risk) เท่ากับร้อยละ 13.5 นอกจากนั้นยังสังเกตว่า
ผู้ป๋วยโรคเบาหวานมักมีภาวะความดันโลหิตสูงร่วมด้วย
จึงทำให้มีโอกาสเกิดโรคหลอดเลือดสมองเพิ่มขึ้นได้
ภาวะไขมันในเลือดสูงในป้จจุบันเป็นที่ยอมรับ
กันว่ามีส่วนในการเกิด Atherosclerosis ของโรคหลอด
เลือดหัวใจใน MRFIT(Multiple Risk Factor Intervention
Trial)พบความสัมพันธ์ระหว่าง Cholesterol สูงกับอัตรา
การตายของผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองอุดตัน8จาก
การศึกษาครั้งนี้พบค่าการเสี่ยง (relative risk) เมื่อระดับ
cholesterol  250 mg% ร้อยละ20.5
วารสารสาธารณสุขลานนา ป ที่ 3 ฉบับที่ 1 ม.ค.-เม.ย. 2550 40
นิสัยการรับประทานอาหารผู้วิจัยเห็นว่าการ
รับประทานอาหารมีส่วนสำคัญเช่นคนที่กินอาหารที่มี
ไขมันสูงอาจทำให้เกิดภาวะไขมันในเลือดสูงคนที่กิน
อาหารหวานอาจทำให้ระดับน้ำตาลในเลือดสูงซึ่งเป็น
ป้จจัยเสี่ยงของโรคหลอดเลือดสมอง
สรุป
จากการศึกษาครั้งนี้พบว่าป้จจัยเสี่ยงในผู้ป๋วย
โรคหลอดเลือดสมองที่โรงพยาบาลลำพูนเรียงลำดับจาก
มากไปน้อยดังนี้ความดันโลหิตสูง , สูบบุหรี่,เบาหวาน ,
ดื่มสุรา , โรคหัวใจ , ไขมันในเลือดสูงดังนั้นควรมีความ
พยายามป้องกันและแก้ไขในเรื่องของป้จจัยเสี่ยงที่สำคัญ
ต่อการเกิดโรคโดยควรมีการรณรงค์เพื่อการลดป้จจัย
เสี่ยงดังกล่าวในทุกระดับและมีการทบทวนระบบการ
ดูแลรักษาผู้ป๋วยโรคหลอดเลือดสมองของโรงพยาบาล
ลำพูนทั้งระบบโดยมีแนวทางการดูแลผู้ป๋วยที่ชัดเจน
โดยอาจจะนำClinical guideline ที่ได้รับการพัฒนาแล้วมา
ใช้เป็นแนวทางมีการเน้นการให้สุขศึกษาในการป้องกัน
โรคโดยเฉพาะผู้ที่มีป้จจัยเสี่ยงเช่นการงดสูบบุหรี่การ
งดดื่มสุราอย่างเด็ดขาดการรักษาภาวะความดันโลหิตสูง
ภาวะไขมันในเลือดสูงโรคเบาหวานและโรคหัวใจอย่าง
ต่อเนื่องและปฏิบัติตัวให้ถูกต้องเพื่อไม่ให้เกิดอันตราย
ต่อหลอดเลือดสมองอีกทั้งยังต้องพัฒนาในเรื่องการเยี่ยม
บ้านและระบบการติดตามผู้ป๋วยที่เป็นโรคและเกิดความ
พิการเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น
การศึกษาเรื่องผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองในโรงพยาบาลลำพูน มีวัตถุประสงค์เพื่อทราบปัจจัยเสี่ยงในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมอง เพื่อเป็นข้อมูลประกอบการวางแผนป้องกันโรคและส่งเสริมสุขภาพ ให้ขนาดและความรุนแรงของปัญหาโรคหลอดเลือดสมองลดลง การศึกษานี้เป็นการศึกษาย้อนหลังโดยการเก็บข้อมูลผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองทุกรายที่รับไว้รักษาในโรงพยาบาลลำพูนระหว่างตุลาคม 2546 ถึงกันยายน 2548 รวบรวมข้อมูลทั่วไป ปัจจัยเสี่ยง ลักษณะและอาการของโรค ผลการรักษาและภาวะแทรกซ้อน ระยะเวลาที่รักษาและค่าใช้จ่าย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยสถิติเชิงพรรณนา

ผลการศึกษา พบว่าผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่รับไว้รักษา 260 คน เป็นหญิงมากกว่าชาย อายุ 70 ปีขึ้นไปร้อยละ 46.2 พบปัจจัยเสี่ยงของโรคได้แก่ภาวะความดันโลหิตสูงร้อยละ 51.5 สูบบุหรี่ร้อยละ 18.5 เบาหวานร้อยละ 13.5 ดื่มสุราร้อยละ 10.8 โรคหัวใจร้อยละ 9.3 ภาวะไขมันในเลือดสูงร้อยละ 0.8 สาเหตุการเกิดโรคจากภาวะเส้นเลือดในสมองตีบ/ตันร้อยละ 68.5 จากเส้นเลือดในสมองแตกร้อยละ 27.7 อาการที่พบได้แก่อ่อนแรงซีกขวาร้อยละ 40.8 ซีกซ้ายร้อยละ 38.5 ค่า Glasgow Coma Score (GCS) เฉลี่ย 12.4 ± 3.6 ผู้ป่วยได้รับการเอ็กซเรย์คอมพิวเตอร์สมอง ร้อยละ 57.7 พบเส้นเลือดในสมองตีบ/ตันร้อยละ 57.6 เส้นเลือดในสมองแตกร้อยละ 37.1 หลังการรักษาผู้ป่วยมีอาการดีขึ้น ร้อยละ 68.9 อาการเลวลงร้อยละ 28.1 จำหน่ายผู้ป่วยกลับบ้านร้อยละ 69.2 ไม่สมัครอยู่และเสียชีวิตร้อยละ 17.3 พบภาวะแทรกซ้อนที่เกิดขึ้นร้อยละ 13.1 จำนวนวันนอนเฉลี่ย 3.9 ± 3.8 ค่าใช้จ่ายเฉลี่ย 9,128 ± 18.135 บาท

จากการศึกษาครั้งนี้พบว่าปัจจัยเสี่ยงในผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองที่โรงพยาบาลลำพูน เรียงลำดับจากมากไปน้อยดังนี้ ความดันโลหิตสูง, สูบบุหรี่, เบาหวาน, ดื่มสุรา, โรคหัวใจ, ไขมันในเลือดสูง ดังนั้น ควรมีความพยายามป้องกันและแก้ไขในเรื่องของปัจจัยเสี่ยงที่สำคัญต่อการเกิดโรค โดยควรมีการรณรงค์เพื่อการลดปัจจัยเสี่ยงดังกล่าวในทุกระดับและมีการทบทวนการดูแลรักษาผู้ป่วยโรคหลอดเลือดสมองของโรงพยาบาลลำพูนทั้งระบบ โดยหาแนวทางการดูแลผู้ป่วยที่ชัดเจน โดยอาจนำ Clinical guideline ที่ได้รับการพัฒนาแล้วมาใช้เป็นแนวทาง ควรเน้นการให้สุขศึกษาเพื่อป้องกันโรค โดยเฉพาะในผู้ที่มีปัจจัยเสี่ยง เช่น การให้งดสูบบุหรี่งดดื่มสุราอย่างเด็ดขาด รักษาภาวะความดันโลหิตสูง ภาวะไขมันในเลือดสูง โรคเบาหวาน และโรคหัวใจอย่างต่อเนื่อง และปฏิบัติตัวให้ถูกต้องเพื่อไม่ให้เกิดอันตรายต่อหลอดเลือดสมอง ควรพัฒนาแนวทางการเยี่ยมบ้าน และระบบติดตามผู้ป่วยที่เป็นโรคและพิการ เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น
12.อายุรศาสตร์ (อายุรศาสตร์) - Internal Medicine