1869 થી 1873 વચ્ચે ગુજરાતના એક રજવાડાના વતની સ્વામી દયાનંદે ભારતમાં સંકલ્પશક્તિ સાથે એક સ્પષ્ટ ચળવળના પ્રથમ પ્રયત્નની શરૂઆત કરી હતી. આ પ્રયત્નએ કેટલીક "વેદિક શાળાઓ"નું સ્વરૂપ ધારણ કર્યું જે તે સમયની સરકારી શાળાઓ કરતા એકદમ અલગ હતી. તેમાં વિદ્યાર્થીઓને વેદિક મૂલ્યો, સંસ્કૃતિ અને ધર્મનું જ્ઞાન આપવાનો પ્રયાસ કરવામાં આવ્યો. પહેલી વૈદિક શાળાની સ્થાપના ફારૂખાબાદમાં 1869માં થઇ હતી જેમાં પ્રથમ વર્ષમાં 50 વિદ્યાર્થીઓ લેવામાં આવ્યા હતાં. શરૂઆતની સફળતાથી દોરાઇને ઝડપથી એક પછી એક ચાર બીજી શાળા મિર્ઝાપુર (1870), <MASK> (1870), છલેસર (1870) અને વારાણસી (1873)માં સ્થપાઇ હતી.
આર્ય સમાજ
કાસગંજ રાજકોટ અમદાવાદ લાહોર