ಗುರುದೇವ ರಾನಡೆ ಅವರ ಜೀವನ ಬಲುಸರಳ. ಆಹಾರ ಬಲು ಮಿತವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅವರ ಉಡುಪು ಕೇವಲ ಪಂಚೆ ಮತ್ತು ಬಿಳಿಶರ್ಟ್. ಅವರು ಹೊರಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಕುತ್ತಿಗೆಯ ತನಕ ಮುಚ್ಚುವ ಕೋಟನ್ನು ಮತ್ತು ತಲೆಗೆ ರುಮಾಲನ್ನು ಧರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾನಡೆಯವರು ನಿಂಬಾಳದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅವರೊಡನೆ ಕುಶಲಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಬ್ಬಾತನಿಗೆ ತತ್ತ್ವಪದ ಹೇಳಲು ಸೂಚಿಸಿದರೆ, ಮತ್ತೊಬ್ಬನಿಗೆ ಸ್ವಾನುಭವ ಹೇಳಲು ತಿಳಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಸಭೆಗೆ ಯಾರಾದರೂ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಂದಿದ್ದರೆ ಉಪನ್ಯಾಸ ನೀಡಲು ಕೋರುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ನಿಂಬಾಳದ ಆಶ್ರಮವು ಸತ್ಸಂಗದ ಬೀಡಾಗಿತ್ತು. ಪುಣೆಯ ಫರ್ಗ್ಯುಸನ್ ಕಾಲೇಜಿನಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿದ್ದಾಗ ಪ್ರಕೃತಿ ಚೆನ್ನಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ, 1924ರಲ್ಲಿ ನೌಕರಿಗೆ ರಾಜೀನಾಮೆ ಕೊಟ್ಟರು. ಆದರೆ, ಅಲಹಾಬಾದ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿಗಳಾಗಿದ್ದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಸ್ಕೃತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಗಂಗಾನಾಥ ಝಾ ತಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದಲ್ಲಿ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾಗಿ ರಾನಡೆಯವರನ್ನು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದರು. ಅವರು ‘‘ನಿಮ್ಮಂಥ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇರುವುದೇ ಒಂದು ಗೌರವ. ನೀವು ಉಪನ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದು ಬೇಡ. ನಮ್ಮ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಹೆಸರಿರಬೇಕು. ನನ್ನ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥನೆ’’ ಹೀಗೆಂದು ಬರೆದಾಗ ರಾನಡೆ ಅವರಿಗೆ ಈ ಆಹ್ವಾನವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇರಲು ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಪ್ರಮುಖರಾಗಿ, ಪರಾತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ, ನೀತಿಶಾಸ್ತ್ರ, ಮಾನಸಶಾಸ್ತ್ರ, ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಂತಾದ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರದ ಅನೇಕ ಶಾಖೆಗಳನ್ನು ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿದರು. ಅವರ ಬೋಧನೆಯು ರಮಣೀಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. 1945ರಲ್ಲಿ ಆ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯದ ಕುಲಪತಿಗಳಾದರು. ಅರವತ್ತು ವರ್ಷ ತುಂಬಿದಾಗ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ಆದರೆ, ಇವರ ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಬಯಸಿ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾಲಯವು ಎಮೆರಿಟಸ್ ಪ್ರೊಫೆಸರ್ ಆಗಿ ಮರಳಿ ನಿಯುಕ್ತಮಾಡಿಕೊಂಡಿತು.

ಪುಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಶಂಕರಮಠದಲ್ಲಿ ಇವರು ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳನ್ನು ಕುರಿತು ಕೆಲವು ಪ್ರಭಾವಿ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಆಗ ರಾನಡೆ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷದ ಪ್ರಾಯ. ಬರೋಡಾದ ಸಯ್ಯಾಜಿರಾವ್ ಗಾಯಕವಾಡ ಅವರು ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷತೆ ವಹಿಸಿದ್ದರು. ಇದು ಸುಗಂಧದಂತೆ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಹಬ್ಬಿತು. ರಾನಡೆ ಅವರನ್ನು ದೇಶ-ವಿದೇಶದ ವಿದ್ವಾಂಸರು ಬಹುವಾಗಿ ಪ್ರಶಂಸಿಸಿದರು. ಇದು ರಂ.ರಾ. ದಿವಾಕರ ಅವರ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಕನ್ನಡದಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟವಾಯಿತು. 1954ರಲ್ಲಿ ಹಿಂದಿಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ‘ಪರಮಾರ್ಥ ಸೋಪಾನ’ ಹೊರಬಂದಿತು. ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಾಧಕರನ್ನೂ ಅನುಭಾವಿ ಪರಂಪರೆಯ ರಹಸ್ಯದ ಆಸಕ್ತರನ್ನೂ ಈ ಕೃತಿಗಳು ಮನಸೆಳೆದುವು. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಚನ-ದಾಸರನ್ನು ಆಳವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸಮಾಡಿ 1960ರಲ್ಲಿ ಬರೆದರು. ಕನ್ನಡ ಅನುಭಾವಿಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ರಾನಡೆಯವರು ಈ ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿದರು. ಇದು ಮುಂದೆ 1962ರಲ್ಲಿ ‘ಕನ್ನಡ ಸಂತರ ಪರಮಾರ್ಥಪಥ’ ಎಂದು ಅನುವಾದಗೊಂಡಿತು. ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಗ್ರಂಥಮಾಲೆ ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿ 1952ರಿಂದ 1973ರವರೆಗೆ ನಾಲ್ಕು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿದರು. 1954ರ ಏಪ್ರಿಲ್​ನಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಎರಡು ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಇವರನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನಿಯಾಗಿಯೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಸಂತರನ್ನಾಗಿಯೂ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದವು.

ರಾನಡೆ ಅವರು ಹಿಂದಿ, ಮರಾಠಿ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಸಂತರನ್ನು ಕುರಿತು ಬರೆದರು. ‘ಶೈವ-ವೈಷ್ಣವ ಎಂಬುದು ಆಂಶಿಕಭೇದ ಮಾತ್ರ. ಅವರಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತೋರಿಸುವುದು ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಅವರಿಗಾದ ಸಮಾನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನೂ ಅವರಲ್ಲಾದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ವಿಚಾರದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುವುದೇ ನನ್ನ ಗ್ರಂಥಗಳ ಉದ್ದೇಶ. ಜಗತ್ತಿನ ಅನುಭಾವಿಗಳಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂತರ ಸ್ಥಾನ ಮಿಗಿಲಾದುದು’ ಎಂದು ಅವರು ಮುಕ್ತಕಂಠದಿಂದ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೆಂಬ ಹುಲ್ಲುಗಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಅಂಧಶ್ರದ್ಧೆಗಳೆಂಬ ದನಗಳ ಪ್ರವೇಶ ಆಗಬಾರದೆಂದು ಅವರು ತತ್ತ್ವಜ್ಞಾನದ ಬೇಲಿಯನ್ನು ಸುತ್ತ ಕಟ್ಟಿದರು. ಈ ಮೂಲಕ ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ವೈಧಾನಿಕಭಾಷ್ಯವನ್ನು ಗುರುದೇವರು ಬರೆದರು.

ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ
ನಿಂಬಾಳದ ಆಶ್ರಮ
ಜನನ
ತತ್ತ್ವಶಾಸ್ತ್ರ