ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರನ್ನು ಅನೇಕ ವೇಳೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯದ ಪಿತಾಮಹರೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಕ್ರಟೀಸ್‌ ಮತ್ತು ಪ್ಲಾಟೋರಂತಹಾ ತಮ್ಮ ತಾತ್ವಿಕ ಪೂರ್ವಜರಂತೆಯೇ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯ ಅಥವಾ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಕ್ಕು ("ಡಿಕಾಯೊನ್‌ ಫಿಸಿಕಾನ್‌‌" , "δικαίον φυσικόν" , ಲ್ಯಾಟಿನ್‌ ಪದ "ಇಯುಸ್‌ ನ್ಯಾಚುರಲೆ" )ಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಆಧಾರವೆಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಥಾಮಸ್‌ ಆಕ್ವಿನಾಸ್‌‌ರು ತಮಗೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನೀಡಿದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೇ ಅವರು ಬಹುಪಾಲು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯದೊಂದಿಗೆ ತಮ್ಮನ್ನು ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣ. ಇದು ಆಕ್ವಿನಾಸ್‌ರ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಮೇಲೆ ಆಧಾರಿತವಾಗಿದ್ದು, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರು "ನಿಕೋಮಾಕಿಯಾನ್‌ ಎಥಿಕ್ಸ್‌" ನ ಬುಕ್‌/ಸಂಪುಟ V (= "ಯೂಡೆಮಿಯನ್‌ ಎಥಿಕ್ಸ್‌" ನ ಬುಕ್‌/ಸಂಪುಟ IV)ರಲ್ಲಿ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಆಧಾರಗ್ರಹಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆಕ್ವಿನಾಸ್‌ರ ಪ್ರಭಾವವು ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಈ ವಾಕ್ಯವೃಂದಗಳ, ಅನೇಕ ಪ್ರಾಚೀನ/ಹಿಂದಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ/ಭಾಷಾಂತರಗಳ ಭಾಷ್ಯವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿತ್ತು, ಆದರೆ ತೀರ ಇತ್ತೀಚಿನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ/ಭಾಷಾಂತರಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಾಚ್ಯಾರ್ಥದಿಂದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌'ರ ನ್ಯಾಯಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ತಮ್ಮ ಸ್ವರ್ಣ ಮಧ್ಯಸ್ಥ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಿದೆ. ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅವರು "ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನ್ಯಾಯ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯು ಅವರು ವಿವರಿಸಿದ ಇತರ ಯಾವುದೇ ಋಜುತ್ವಗಳಂತೆಯೇ ವೈರುಧ್ಯಮಯ ಪಾಪಗಳ ನಡುವಿನ ಮಧ್ಯಸ್ಥವಾದ ನೈತಿಕ ಋಜುತ್ವ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾದ ಅವರ "ದ ಜಸ್ಟ್‌‌" ಎಂಬ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಂಡಿರುವಂತಹುದಾಗಿತ್ತು. ನ್ಯಾಯಯುತ ಚಟುವಟಿಕೆಯೆಂದರೆ ಎಂತಹುದು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದರೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭವಾಗುವ ನ್ಯಾಯಿಕ ಸಿದ್ಧಾಂತದ ಅವರ ದೀರ್ಘ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು "ನಿಕೋಮಾಕಿಯಾನ್‌ ಎಥಿಕ್ಸ್" ‌ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯ ಪ್ರಕಾರ "ನ್ಯಾಯ" ಎಂಬ ಪದವು ವಸ್ತುತಃ ಎರಡು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಆದರೆ ಸಂಬಂಧಿತ ಕಲ್ಪನೆಗಳಾದ ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ನ್ಯಾಯಗಳಿಗೆ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ. ಪರರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಓರ್ವ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್‌ನಡವಳಿಕೆಯದಾಗಿದ್ದರೆ, ಈ ನ್ಯಾಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆ ಸದ್ವರ್ತನೆಯೊಂದಿಗೆ ಸಮವ್ಯಾಪಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬಂತೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರು “ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯ;”ದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು "ಜಸ್ಟ್‌‌/ನ್ಯಾಯ" ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. "ನಿರ್ದಿಷ್ಟ" ಅಥವಾ "ಭಾಗಶಃ ನ್ಯಾಯ", ಎಂಬುದು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ, ಉಳಿದವರನ್ನೂ ಕೂಡಾ ತಮ್ಮಂತೆಯೇ ಎಂದು ಪರಿಭಾವಿಸುವ "ಪ್ರಧಾನ ನ್ಯಾಯ" ಅಥವಾ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಋಜುತ್ವದ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಆಧುನಿಕ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರದ ವಿಷಯವಸ್ತುವಿಗೆ ಸಮೀಪವಾದಂತಹ ವಿಷಯವಸ್ತುವೆಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರು ನಿರುಪಾಧಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಚರ್ಚೆಯಿಂದ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಅಧಿಕೃತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದರು. ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಬಗ್ಗೆ, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ ಇದು ಭಾಗಶಃ ಪರಿಸರದಿಂದ ಹಾಗೂ ಭಾಗಶಃ ರೂಢಿಆಚರಣೆಗಳಿಂದ ವ್ಯುತ್ಪನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ಆಧುನಿಕ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯ ಸಿದ್ಧಾಂತಿಗಳ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಹೇಳಿಕೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಡಬೇಕಾದ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಷಯವೇನೆಂದರೆ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರು ನೈತಿಕತ್ವದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆಯೇ ಹೊರತು ನ್ಯಾಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನಲ್ಲ ಎಂಬುದು, ಹಾಗಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿನ ನಿಸರ್ಗದ ಬಗೆಗಿನ ಆತನ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ನೈತಿಕತೆಯ ತಳಹದಿಯಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕೇ ಹೊರತು ಕಾನೂನುಗಳಾಗಿಯೇ ಅಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ವಾಕ್ಯವೃಂದ ಆ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮೌನವಾಗಿದೆ.

ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌'ರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯವೆಂಬುದೊಂದು ಇದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದರೆಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿಯೋರ್ವರೂ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟಂತೆ ರಚಿಸಿಕೊಂಡ "ನಿರ್ದಿಷ್ಟ" ಕಾನೂನುಗಳು ಅಲ್ಲದೇ, ಬೇರೆಯದೇ ಆದ "ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ" ಎಂಬ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಕಾನೂನುಗಳಿವೆ ಎಂದು ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿರುವ "ಅಲಂಕಾರಿಕ ಸಾಹಿತ್ಯ" ವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಸನ್ನಿವೇಶವು, ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ ಅಲಂಕಾರಿಕವಾಗಿ ಅಂತಹಾ ಕಾನೂನಿಗೆ ಮೊರೆಯಿಡುವುದು ಅನುಕೂಲಕರ ಎಂದು ಸಲಹೆ ನೀಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ಸೂಚಿಸಿತ್ತಲ್ಲದೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ, ಒಂದು ನಗರದ "ನಿರ್ದಿಷ್ಟ" ಕಾನೂನು ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರಕರಣಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ, ಅದರಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಅಂತಹಾ ಕಾನೂನು ಇರಲೇಬೇಕೆಂದೇನಿಲ್ಲ ; ಮೇಲಾಗಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರು, ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಮಾನ್ಯತೆಯುಳ್ಳ ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯದ ಮೂರರಲ್ಲಿ ಎರಡು ವಾಕ್ಯಪುಂಜಗಳನ್ನು ತಪ್ಪೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದ್ದರು. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌ರು ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯ ಪದ್ಧತಿಯ ಸೈದ್ಧಾಂತಿಕ ಪಿತಾಮಹರು ಎಂಬುದು ಚರ್ಚಾಸ್ಪದವೆನಿಸಿದೆ.

ನೈಸರ್ಗಿಕ ನಿಯಮ/ನ್ಯಾಯ
ಅರಿಸ್ಟಾಟಲ್‌‌
ಋಜುತ್ವ ನ್ಯಾಯಶಾಸ್ತ್ರ
ಇಸ್ಲಾಮ್‌ ಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಷರಿಯಾ ಮತ್ತು ಫಿಕ್ಹ್‌‌‌