ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡಲು ಸರಕುಗಳ ಸಾಮಾನ್ಯ ಗುಂಪಿನ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠ ರೀತಿಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ, ಆ ಬೆಲೆಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸವು ಘನ, ಪ್ರಮಾಣ ಅಥವಾ ಕಾರ್ಯಶೀಲತೆಯ ಮೇಲೂ ಸಹ ಹೋಗುತ್ತದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, 10 ಔನ್ಸ್‌ಗಳ ಧಾನ್ಯದ ಡಬ್ಬವು, ಒಂದು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗದೆ $0.90ರಿಂದ $1.00ಕ್ಕೆ ಬದಲಾದರೆ ಈ ಬದಲಾವಣೆಯು ಹಣದುಬ್ಬರವಾಗಿ ನಿರೂಪಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ್ಯೂ, ಈ ಏಕೈಕ ಬೆಲೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯು ಒಟ್ಟಾರೆ ಆರ್ಥಿಕತೆಯಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಲಾರದು.ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಣದುಬ್ಬರವನ್ನು ಅಳತೆ ಮಾಡಬೇಕಾದಲ್ಲಿ, ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ದೊಡ್ಡ 'ಬುಟ್ಟಿ'ಯ ಬೆಲೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಹಲವು ಸರಕು-ಸೇವೆಗಳ "ಬುಟ್ಟಿ"ಯ ಒಗ್ಗೂಡಿದ ಬೆಲೆಯ ಉದ್ದೇಶವೇ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕದ್ದಾಗಿದೆ.ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿದ ಬೆಲೆಯು "ಬುಟ್ಟಿ"ಯಲ್ಲಿರುವ ಸರಕುಗಳ ಸರಾಸರಿ ಬೆಲೆಯ ಮೊತ್ತವಾಗಿದೆ.ಗ್ರಾಹಕರು ಖರೀದಿಸುವ ಸರಕುಗಳ ಏಕಮಾನ ಬೆಲೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಗುಣಿಸಿದಾಗ ಆ ಸರಕಿನ ಒಟ್ಟು ಬೆಲೆಯು ಲಭಿಸುತ್ತದೆ.ಆರ್ಥಿಕತೆಯ ಒಟ್ಟಾರೆ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಮೇಲೆ ಏಕಮಾನ ಬೆಲೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಒಟ್ಟು ಬೆಲೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗ್ರಾಹಕ ಬೆಲೆ ಸೂಚ್ಯಂಕವು ಮನೆಮಂದಿಗಳ ಸಮೀಕ್ಷೆ ನಡೆಸಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ ದತ್ತಾಂಶವನ್ನು ಬಳಸಿ, ಗ್ರಾಹಕರ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸರಕು ಹಾಗೂ ಸೇವೆಗಳ ಮೇಲಿನ ಒಟ್ಟಾರೆ ಖರ್ಚನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ, ಇದರಂತೆ ಅಂತಹ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳ ಸರಾಸರಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತೂಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಒಟ್ಟು ಸರಾಸರಿ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಒಟ್ಟಾರೆ ಬೆಲೆಯನ್ನು ಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಪಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಸಲು, ಸೂಚ್ಯಂಕಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ "ಆಧಾರ ವರ್ಷ" ಬೆಲೆಯನ್ನು ಆಯ್ದು ಅದಕ್ಕೆ 100ರ ಬೆಲೆಯನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತದೆ.ಅನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ, ಆಧಾರ ವರ್ಷ ಬೆಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸೂಚ್ಯಂಕ ಬೆಲೆಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹಣದುಬ್ಬರದ ಅಳತೆಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬದಲಾಯಿಸಿ, ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿನ ಸರಕುಗಳ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ತೂಕಕ್ಕಾಗಿ ಅಥವಾ ವರ್ತಮಾನ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳನ್ನು ಭೂತಕಾಲದ ಸಾಮಗ್ರಿ ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೋಲಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.'ವಿಶಿಷ್ಟ ಗ್ರಾಹಕರು' ಖರೀದಿಸಿದ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಲು ಆಯ್ದ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತವೆ.ಹೊಸ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬಹುದು, ಹಳೆಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳು ಮಾಯವಾಗಬಹುದು, ಪ್ರಸ್ತುತ ಉತ್ಪಾದನೆಗಳ ಗುಣಮಟ್ಟಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಗ್ರಾಹಕ ಆಯ್ಕೆಗಳು ಬದಲಾಗಬಹುದು. "ಬುಟ್ಟಿ"ಯಲ್ಲಿ ಸೇರ್ಪಡೆಯಾಗಿರುವ ಸರಕು ಮತ್ತು ಸೇವೆಗಳ ವಿಧಗಳು ಮತ್ತು ಹಣದುಬ್ಬರದ ಅಳತೆಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಲಾದ ಒಟ್ಟು ಬೆಲೆಯನ್ನು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳಿಗೆ ಅಣುಗುಣವಾಗಿ, ಕಾಲಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಯಿಸಲಾಗುವುದು,
ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆವರ್ತನದ ಬೆಲೆ ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಮಾಡಲು ಹಣದುಬ್ಬರದ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಸರಿಹೊಂದಿಸಲಾಗುವುದು.ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಗೃಹ ಉಷ್ಣ ಸೇವಾ ಖರ್ಚುಗಳು ಶೀತಲ ಮಾಸಗಳಲ್ಲಿ ಏರುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದೆ ಮತ್ತು ಇಂಧನ ಅಥವಾ ಇಂಧನದ ಬೇಡಿಕೆಯ ಆವರ್ತಿತ ಏರಿಕೆಗೆ ಕಾಲಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗಳನ್ನು ಆಗಾಗ್ಗೆ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಏಕಮಾನೀಯ ಬೆಲೆಗಳ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ವಿಸ್ವರ ಮತ್ತು ಬಾಷ್ಪಶೀಲತೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಬಿಡಲು, ಹಣದುಬ್ಬರದ ಅಂಕಿಅಂಶಗಳನ್ನು ಸರಾಸರಿಗೊಳಿಸಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಂಖ್ಯಾಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ತಂತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಬಹುದು.
ಹಣದುಬ್ಬರದತ್ತ ನೋಟ ಹಾಯಿಸಿದಾಗ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಕೇವಲ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಿಧಗಳ ಬೆಲೆಗಳ ಮೇಲೆ, ಅಥವಾ ಕೇಂದ್ರೀಯ ಬ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳು ಹಣಕಾಸಿನ ನೀತಿಯನ್ನು ಸೂತ್ರೀಕರಿಸಲು ಬಳಸುವಂತಹ ತಿರುಳು ಹಣದುಬ್ಬರ ಸೂಚ್ಯಂಕದಂತಹ "ವಿಶೇಷ ಸೂಚ್ಯಂಕ" ಗಳ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ಗಮನವನ್ನು ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಬಹುದು.

ಅಳತೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪ್ರಕರಣಗಳು
ವೇತನ ಮತ್ತು ಬೆಲೆ ನಿಯಂತ್ರಣಗಳು
ಹಣದುಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಣ
ಜೀವನ ವೆಚ್ಚ ಭತ್ಯ