ಅಜಿಲ ಮನೆತನದಲ್ಲಿ ಅತೀ ಉತ್ಸಾಹ ಮತ್ತು ರಾಜಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಮನರಂಜನಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವಾರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದವು.ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡದ ಜನಪ್ರಿಯ ಕ್ರೀಡೆ 'ಕಂಬಳ'ವು ಒಂದು.ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ 
ಜನರು ಬಹಳ ಗೌರವದಿಂದ 'ಅರಸು ಕಂಬಳ'ವೆಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದರು.ಅಜಿಲರ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರಕ್ಕೆ ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ವಿಸ್ತಾರವಾದಂತಹ ಕೆಸರುಗದ್ದೆಯು ಕಂಬಳಕ್ಕೆಂದೇ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆ ವಿಶಾಲವಾದ ಗದ್ದೆಯನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ರೋಮಾಂಚನವಾಗುತ್ತದೆ. ಸಮತಟ್ಟಾದ ಆ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಕಂಬಳವಂತೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಹಬ್ಬವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. 'ಅಜಿಲ'ರನ್ನು ಅಕ್ಕಿಯ ಅಜಿಲರು ಎಂದು ಜನ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು.ವ್ಯಾಪಕವಾದ ಅಕ್ಕಿಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗಾಗಿ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಗದ್ದೆಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ.ಕಂಬಳ ಗದ್ದೆಯು ಸಮತಟ್ಟಾಗಿ ಕೋಣಗಳ ಓಟಕ್ಕೆಂದೇ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.ಸುಮಾರು ಮೂರು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಈ 'ಅರಸು ಕಂಬಳ' ನಡೆಯುತ್ತದೆ.
ಕಂಬಳ ನಡೆಯುವ ದಿನವನ್ನು ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿರುತ್ತಾರೆ.ನಂತರ ಕಂಬಳ ಗದ್ದೆಯ ಸ್ವಚ್ಛತೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜನರು ಬಹಳ ಗೌರವದಿಂದ ಅರಮನೆ ಕೆಲಸಲ್ಲಿ ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.
ಕಂಬಳದ ಮೊದಲ ದಿನ ಕೊರಗರು (ಒಂದು ಪಂಗಡ) ಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿ ಕಂಬಳ ಗದ್ದೆಯನ್ನು ಕಾಯುತ್ತಾರೆ.ಕಂಬಳದ ಅರಂಭದ ದಿನ ಬಹಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ.ತಲಾಂತರಗಳಿಂದ ಬಂದಂತಹ ಕಲ್ಲಿನ ಚಕ್ರ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ಚಕ್ರಗಳು ಈ ಕಂಬಳ ಗದ್ದೆಯ ಅಸುಪಾಸಿನಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ.ಇದನ್ನು 'ಪೂಕರೆ' ಎಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.ಈ ಪೂಕರೆಯನ್ನು ಕಂಬಳ ಗದ್ದೆಯ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಬಳದ ಈ ಮೊದಲ ದಿನವನ್ನು ಡಕೋರಿ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.ಆ ದಿನ ಅಜಿಲರು ರಾಜಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಬಳಗದ್ದೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಕಂಬಳ ಗದ್ದೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎತ್ತರದ ಆಸನಗಳನ್ನು ಮಾಡಿರುತ್ತಾರೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾದಂತಹ ಅಜಿಲರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಹರಸುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ ಅರಮನೆಯ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಕೆಸರುಗದ್ದೆಗೆ ಇಳಿಸಿ ಸರದಿಯಲ್ಲಿ ಗುತ್ತು ಮಾಗಣೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಗ್ರಾಮದ ಎತ್ತುಗಳನ್ನು ಕಂಬಳಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಓಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅರಮನೆಯ ಕೋಣಗಳು ಸ್ಪರ್ಧಿಸುವಂತಿಲ್ಲ.
ಎರಡನೆಯ ದಿನ 'ಕಂಬಳಕೋರಿ' ಈ ದಿನ ಅರಸರು ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕಂಬಳ ವೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಿಂದಿನ ದಿನದಂತೆಯೇ ಮೊದಲು ಅರಮನೆ ಕೋಣಗಳನ್ನು ಓಡಿಸಿದ ನಂತರ ಹಿಂದಿನ ದಿನದ ಕಂಬಳದ ಪೂರ್ಣ ಮಾಹಿತಿಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಬಳ ಮುಂದುವವರಿಯುತ್ತದೆ.ಮೂರನೆಯ ದಿನ ಕಂಬಳ ನಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಇನ್ನೊಂದು ಜಾನಪದ ಕ್ರೀಡೆಯಾದ ಕೋಳಿ ಅಂಕವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಒಂದು ನಿಗದಿತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೋಳಿ ಅಂಕವನ್ನು ನಡೆಸುವ ಸೂಚ್ಯಂಕವಾಗಿ ಮರದ ಗೂಟವನ್ನು ನೆಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ.ಕೋಳಿ ಅಂಕದ ದಿನ ಅರಮನೆಯಿಂದ ಅಜಿಲರು ಬಂದು ಆ ಗೂಟವನ್ನು ಕಿತ್ತು ಕೋಳಿ ಅಂಕಕ್ಕೆ ಚಾಲನೆ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.ಅದರಲ್ಲಿ ಗೆದ್ದಂತಹ ತಂಡಗಳಿಗೆ ಬಹುಮಾನ ವಿತರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. 
ನಂತರದ ಪರ್ವಗಳಲ್ಲಿ 'ನಾಲೇರು ಕಂಬಳ' ಎಂದು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಆದರೆ ಇದು ಅರಸು ಕಂಬಳದ ರೀತಿಯಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಇದು ಅಜಿಲರ ಸೀಮೆಯ ಗದ್ದೆಯ ಉಳುಮೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದನ್ನು ಸೂಚಿಸುವ ಹಬ್ಬ.ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗಣೇಶ ಚತುರ್ಥಿಯ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಸತಾಗಿ ತಯಾರಿಸಿದ ನೊಗ ನೇಗಿಲನ್ನು ದೇವರ ಸನ್ನಿಧಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಗದ್ದೆಉತ್ತು, ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿ ಅಡಿಕೆ ಮರದ ಹೂವನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಬಹಳ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಈ ಹಬ್ಬವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. 
ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ ನವರಾತ್ರಿ ಉತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಅರಮನೆಯ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಲ್ಲಕ್ಕಿಯನ್ನು ಇಳಿಸುತ್ತಾರೆ.ಇಡೀ ಅರಮನೆಯನ್ನು ದೀಪದಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆಯುಧ ಪೂಜೆಯಂದು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲಾ ಪುರಾತನ ಆಯುಧಗಳನ್ನು ಹೊರಗಿಟ್ಟು ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆ ನೆರವೇರುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ದೀಪಾವಳಿಯನ್ನು ಕೂಡ ಬಹಳ ವಿಜ್ರಂಭಣೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುತ್ತಾರೆ.ಬಂದಂತಹ ಎಲ್ಲಾ ಊರ ಪರವೂರ ಬಾಂಧವರಿಗೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸತ್ಕರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅರಮನೆಯ ಇತಿಹಾಸ
ಆಚರಣೆ
ಕಾರ್ಯಗಳು
ಸಂಪ್ರದಾಯ