ಚೈತನ್ಯ ಅಥವಾ ಗೌಡಿಯಾ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ಮೂಲ ದೈವ ಶಾಸ್ತ್ರ ಸಿದ್ಧಾಂತವನ್ನು ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯ ಚರಿತಾಮೃತಗಳಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
"ಸ್ವಯಂರೂಪ" ದಲ್ಲಿನ "ಸ್ವಯಂ" ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಏಕತ್ವವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಸೂಚಿಸುವಂತದ್ದಲ್ಲ , ಬದಲಾಗಿ ಹಿಂದಿನ ಎಲ್ಲಾ ವೈಷ್ಣವ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಗೌಡಿಯ ವೈಷ್ಣವರ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ , ತದ್ ಏಕಾತ್ಮರೂಪ ( ಅಂದರೆ "ಏಕತ್ವ ವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸೂಚಿಸುವುದಾಗಿದ್ದು "ಬೇರೆ ಅಲ್ಲ " ಎಂದರ್ಥ) ಎರಡನೇ ವರ್ಗಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ." 
"ಸ್ವಯಂ" ಅಂದರೆ "ಬೇರೆಯವರನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸದಿರುವುದು" ಅಥವಾ "ತನ್ನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವುದು" ಎಂದರ್ಥ.

ಕಾಶಿಯಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ಮಹಾಪ್ರಭು ರವರು ಸನಾತನ ಗೋಸ್ವಾಮಿಯವರಿಗೆ ಉಪದೇಶ ಮಾಡುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ "ವೇದಾಂತಿ" ಯ ವಚನವನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ:" "ಬ್ರಾಹ್ಮಣ" ಎಂಬ ಪದವು "ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾಂನ" ನನ್ನು ಸೂಚಿಸುವುದಾಗಿದ್ದು 
(ಗುಪ್ತಾ 2007, ಪು 36).
ರೂಪಾ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ಅವರು ' ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ ' : "ಇತರ ಯಾವುದೇ ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸದೇ ದೈವತ್ವದ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಥ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪಎಂದು ಕರೆಯುವರು." 
"ತದ್ ಏಕಾತ್ಮ-ರೂಪ " ಸ್ವರೂಪಗಳನ್ನೂ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ 

"ತದ್ -ಏಕಾತ್ಮರೂಪವು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಸ್ವರೂಪಗಳ ಒಂದೇ ರೂಪವಾಗಿದ್ದು ಯಾವುದೇ ಬೇಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ.
ಆದರೆ ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ದೈಹಿಕ ಗುಣಲಕ್ಷಣಗಳು ಮತ್ತು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದಂತೆ ತೋರುತ್ತವೆ."
ಸೃಷ್ಟಿಯ ಕುರಿತು ನಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ಎರಡು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವೈದಿಕ ವಿವರಣೆಗಳೆಂದರೆ ಪುರುಷಸೂಕ್ತ ಹಾಗೂ ನಸಾದಿಯ ಸೂಕ್ತ.
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಶ್ಲೋಕವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತದೆ.
ವೈಷ್ಣವರ ನಂಬಿಕೆಯ ಪ್ರಕಾರ "ಋಗ್ವೇದ (10.82) ದ ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಸೂಕ್ತ ವು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಭಗವಂತನ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ: ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ದ್ರವಗಳು ಮೊಟ್ಟಮೊದಲಿನ ಭ್ರೂಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳನ್ನೂ ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿತು,ಇವು ಒಂದಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಜನಿಸದೇ ಇರುವ (ಅಜ) ವನ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಸೇರಿಕೊಂಡವು, ಇದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಜೀವರಾಶಿಗಳೂ ಅಡಕವಾದವು. ಗೌಡಿಯರ ಪ್ರಕಾರ "ತದ್-ಏಕಾತ್ಮರೂಪ" ದ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಸೇರುತ್ತದೆ.

ಗೌಡಿಯ ವೈಷ್ಣವದ ಅರ್ಥವಿವರಣೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಹಾಗೂ ಭಗವದ್ಗೀತೆ (7.7)ರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ"" : "ನನಗಿಂತಲೂ ಪರಮಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಸತ್ಯ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ".
ಇಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನೇ "ಭಗವಂತ" ನಾಗಿದ್ದು ಉಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ದೇವತೆಗಳು ಆತನ ಅಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಟಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಈ ಕಲ್ಪನೆಭಾಗವತ ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮ ವೈವತ್ರ ಪುರಾಣ ವು ಕೃಷ್ಣನೇ ಅಂತಿಮ ಮೂಲವಾಗಿದ್ದು ಬ್ರಹ್ಮ, ವಿಷ್ಣು, ಶಿವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಈತನೇ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಆತನೇ "ಸ್ವಯಂ ಭಗವಂತ" ನಾದ್ದರಿಂದ ಇತರ ಅವತಾರಗಳು ಆತನ ಅಪೂರ್ಣ ಪ್ರಕಣೆಗಳಾಗಿವೆ.
ಶ್ರೀಧರ ಸ್ವಾಮಿ ಯವರ (ಶಂಕರರ ಕಾಲದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಕಾರರು) ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಗಳು ಕೃಷ್ಣನ ಅದ್ವೀತಿಯತ್ವವನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.
ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಂತೆ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಶಕ್ತಿಗಳೂ ಅಡಕವಾಗಿದ್ದು ಆತನೇ ಪರಿಪೂರ್ಣನಾದ ಭಗವಂತನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
"ಅಥರ್ವವೇದ ಸಂಹಿತ" ದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನು ಕೇಶಿ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸನನ್ನು ಕೊಂದಿದ್ದರಿಂದ ಆತನನ್ನು ಕೇಶವ ಎಂದು ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಧ್ಯಾರಾಧನೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಚಾಂಸಿನ್ ಅರ್ಚಕರಾದ" ಕೌಷ್ಟಿಕಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ" (30.9) ರು ಕೃಷ್ಣನ ಅಂಗೀರಸವನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಐತಾರೇಯ ಆರ್ಯಾಂಕರು ಹಾರಿತ ಗೋತ್ರದ ಇಬ್ಬರು ಕೃಷ್ಣರ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.. ಆದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದ ವೈಷ್ಣವ ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಕೃಷ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಕಡಿಮೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇತರ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದಾಗ ರಾಧೆ ಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುತ್ತದೆ.

ಗೌಡಿಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪ್ರಕಾರ "ಭಕ್ತಿ-ಯೋಗ" ವು ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿರುವಂತೆ ಒಂದು ರಹಸ್ಯಾತ್ಮಕ ಸಂಗತಿಯಾಗಿದೆ-" ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿರುವ ಅತ್ಯುನ್ನತ ರಹಸ್ಯ ಉಪದೇಶಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನನ್ನಿಂದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ."
ಹಾಗೆಯೇ ಇದನ್ನುಇಸ್ಕಾನ್ ನ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣ ವೈಷ್ಣವರಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದ್ದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಕೃಷ್ಣನು ತನ್ನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ "ಅಹಂ" ಮತ್ತು "ನನ್ನನ್ನು" ಅಂದರೆ ಸಂಸ್ಕೃತ ದಲ್ಲಿ "ನಾನು" ಮತ್ತು "ನನ್ನನ್ನು"" " ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತವೆ.
ಆದರೆ ಕೆಲವು ವಿಮರ್ಶಕರು ಇದಕ್ಕೆ ದ್ವಿತೀಯಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾ, ," ನಾನು" ಮತ್ತು "ನನ್ನನ್ನು" ಎಂಬ ನೇರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೊರತುಪಡಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಮುಖ ಸಂಸ್ಕೃತ ಶಬ್ದ ಕೋಶಗಳೂ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.

ಹೋಲಿಕೆ
ಅವತಾರಗಳ ಸಿದ್ದಾಂತ
ವೈಷ್ಣವರ ಇತರೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಗಳು
ಭಾಗವತ ಪುರಾಣದ ಪರಿಭಾಷಾ-ಸೂತ್ರ