ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಯಾವುದೇ ಅನುವಂಶಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ಯನಮೂನೆಯ ಗುಣಗಳ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆಯ್ಕೆಯ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಪರಿಸರದ ಯಾವ ಅಂಶವಾದರೂ ಕಾರಣವಾಗ ಬಹುದು. ಇದು ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅದೇ ಜೀವಸಂಕುಲದ ಅಥವಾ ಇತರ ಜೀವಸಂಕುಲಗಳ ಸದಸ್ಯರ ಸ್ಪರ್ಧೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಇದರ ಅರ್ಥ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ ಯಾವಾಗಲೂ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ವಿಕಾಸದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಲ್ಲ. ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಡಿಮೆ ಯೋಗ್ಯವಾದವು ಅಳಿದು ಹೋಗುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ಯಧಾಸ್ಥಿತಿಯ ಮುಂದುವರೆಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದು ಗುಣದ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಸ್ಥಿರಕಾರಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹಿಡಿದಿಡುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸರಳ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಭಿನ್ನವಾದ ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಕೂಲವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ನಿರ್ದೇಶಿತ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಈಗ ಇರುವ ಅಷ್ಟೇನು ಉತ್ತಮವಲ್ಲದ ಗುಣ ಇದ್ದಾಗ ಆ ಗುಣವನ್ನು ಒಂದು ಹೊಸ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯ ಕಡೆ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ. ಭಂಗಕಾರಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಹ ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲದಲ್ಲಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನು ಉತ್ತಮವಲ್ಲದ ಗುಣಗಳು ಒಂದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ದಿಕ್ಕುಗಳಡೆ ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಂದೇ ಗುಣದ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಾಗಿದ್ದು ಮತ್ತು ಆ ಗುಣವು ಗಾತ್ರ ಅಥವಾ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ತುದಿಯ ಕೆಳ ಮತ್ತು ಮೇಲಿನ ಮಟ್ಟಗಳು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತವೆ. ಭಂಗಕಾರಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಸಂಕುಲವಾಗುವಿಕೆಗೆ ಪೂರ್ವವರ್ತಿಯಾಗ ಬಹುದು. 

ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅಲೆಲ್‌ಗಳ ಸಂಭವನೀಯತೆಯ ಅಥವಾ ಅಲೆಲ್‌ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ದರದ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಧನಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಅಲೆಲ್‌ಗಳ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ರುಣಾತ್ಮಕ (ಋಣಾತ್ಮಕ) ಆಯ್ಕೆಯು ಅಲೆಲ್‌ಗಳ ಸಂಭವನೀಯತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಅಲೆಲ್‌ಗಳಿರುವ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಲೆಲ್‌ನ ಧನಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಇನ್ನೊಂದು ಅಲೆಲ್‌ನ ರುಣಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಿ.

ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅನುವಂಶಿಕತೆಯ ವೈವಿದ್ಯತೆಯ ಮೇಲೆ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಪರಿಣಾಮದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಹ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಆಯ್ಕೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರು ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಅಳಿಸಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ (ಮತ್ತು ಇದು ನವ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳಿಗೆ ವಿರುದ್ಧ, ನವ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಒಳತರುತ್ತವೆ). ಸಮತೋಲನ ಆಯ್ಕೆಯು ಜನಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ (ನವ ವ್ಯತ್ಯಯನಗಳು ಇಲ್ಲದಿದ್ದಾಗ್ಯೂ ಸಹ). ಈ ಮೆಕಾನಿಸಂ ರುಣಾತ್ಮಕ ಸಂಭವನೀಯತೆ ಆಧಾರದ ಆಯ್ಕೆ. (ಹೆಟರೊಜೈಗೋಟ್ ಅಥವಾ ಭಿನ್ನಯುಗ್ಮಜಗಳ ಅನುಕೂಲ ಇದರ ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಉದಾಹರಣೆ) ಮತ್ತು ಇದು ಆಯ್ಕೆಯ ಬಲ ಮತ್ತು ದಿಕ್ಕಿನ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು/ಅಥವಾ ಅಲ್ಪಕಾಲಿಕ ಏರಿಳಿತಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ.

ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದು ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಜೀವಿಯ ಜೀವನ ಚಕ್ರದ ಹಂತದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿಯ ಪದ ಬಳಕೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಕೆಲವರು ಎರಡು ರೀತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾರೆ. ಬದುಕುಳಿಯುವ ಆಯ್ಕೆ: ಇದು ಜೀವಿಯು ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಸಂತಾನಶಕ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆ (ಅಥವಾ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಶಕ್ತಿ): ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಬದುಕಿದ ಜೀವಿಯ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ದರದ ಹೆಚ್ಚಳದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇತರರು ಜೀವನ ಚಕ್ರವನ್ನು ಮುಂದೆ ಆಯ್ಕೆಗಳ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಬದುಕುಳಿಯುವ ಆಯ್ಕೆಗಳನ್ನು ಎರಡಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ವಯಸ್ಸಿನ ಮುಂಚೆ ಮತ್ತು ನಂತರ ಬದುಕಿ ಉಳಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯ ಸುಧಾರಣೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆಯೇ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚುವರಿ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆ, ಯುಗ್ಮಕದ ಆಯ್ಕೆ (ಅಥವಾ ಗ್ಯಾಮೇಟಿಕ್ ಸೆಲೆಕ್ಶನ್ ಯುಗ್ಮಕದ ಉಳಿಯುವಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ) ಮತ್ತು ಸಾಂಗತ್ಯದ ಆಯ್ಕೆ (ಕಂಪ್ಯಾಟಬಿಲಿಟಿ ಸೆಲೆಕ್ಶನ್) (ಯುಗ್ಮಜ ರೂಪಗೊಳ್ಳುವುದರ ಮೇಲೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ) ಎಂದು ವಿಭಜಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಅದರ ಹಂತದ ಅಥವಾ ಆಯ್ಕೆಯ ಘಟಕದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಜೀವಿಯ ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಿಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೆ, ಅಂದರೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯು ಜೀವಿಯ ಉಪಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಜೀವಿಯು ಆಯ್ಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಂಶವಾಹಿಯ ಆಯ್ಕೆಯು ‌ವಂಶವಾಹಿಗಳ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಇದು ಜೀವಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸುವುದೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು (ಬಂಧುಗಳ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಜಿನೋಮ್‌ನ ಭಾಗಗಳ ನಡುವಿನ ವೈರುಧ್ಯ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆಗಳು) ಒಳಗೊಂಡಿರುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವಂಶವಾಹಿ ಹಂತದ ಆಯ್ಕೆಯು ಹೆಚ್ಚು ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ವಿವರಿಸ ಬಲ್ಲದು. ಗುಂಪು ಆಯ್ಕೆಯು ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪಿನ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಊಹೆಯ ಪ್ರಕಾರ ವಂಶವಾಹಿ ಮತ್ತು ಜೀವಿಯಂತೆಯೇ ಜೀವಿಗಳ ಗುಂಪುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಮರುಉತ್ಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವ್ಯತ್ಯನಗಳು ಉಂಟಾಗುತ್ತವೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗುಂಪು ಆಯ್ಕೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗೆಗಿನ ಚರ್ಚೆ ಇನ್ನೂ ನಿಂತಿಲ್ಲ.

ಕೊನೆಯದಾಗಿ ಯಾವ ಸಾಧನಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇದೆಯೊ ಅದರ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ವರ್ಗೀಕರಿಸ ಬಹುದು. ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಜೊತೆಗಾರರಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆಯ ಒಂದು ಲಿಂಗದೊಳಗೆಯೇ (ಗಂಡು ಅಥವಾ ಹೆಣ್ಣು) ಸ್ಪರ್ಧೆ ಏರ್ಪಡಬಹುದು ಅಥವಾ ಲಿಂಗಗಳ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ದೆ ಏರ್ಪಡಬಹುದು (ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಲಿಂಗವು ಲಭ್ಯ ಸಂಗಾತಿಗಳೊಳಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೂಲಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸ ಬಹುದು). ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯು ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಆಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದಕ್ಕೆ ಉಳಿದುಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬೆಲೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಿಸರದ ಆಯ್ಕೆಯು ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ರೀತಿಯ ಆಯ್ಕೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಪರಿಸರದ ಆಯ್ಕೆಯಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಇದರಲ್ಲಿ ಲೈಂಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಆಯ್ಕೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಮೆಕಾನಿಸಂ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಡಾರ್ವಿನ್‌ನ ಪದ ಬಳಕೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆಯಾದರೂ ಸಂಗಾತಿಗಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಂಗಾತಿಯ ಆಯ್ಕೆಗಳು ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.

ಆಯ್ಕೆಗಳ ನಮೂನೆಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದು ಗಮನಿಸಿ. ಸ್ಥಿರಕಾರಕ ಆಯ್ಕೆಯು ವಿರಳ ಅಲೆಲ್‌ಗಳ ರುಣಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಮುಂದುವರೆದು ಶುದ್ಧೀಕರಣ ಆಯ್ಕೆಗೆ ದಾರಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಯೇ ನಿರ್ದೇಶಿತ ಆಯ್ಕೆಯು ಆರಂಭಿಕ ವಿರಳ ಅನುಕೂಲದ ಅಲೆಲ್‌ಗಳ ಧನಾತ್ಮಕ ಆಯ್ಕೆಯ ಮೂಲಕ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.

ಪರಿಸರದ ಆಯ್ಕೆಯು ಪರಿಸರದ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಂಬಂದಿಗಳ (ಸಂಬಂಧಿಗಳ ಆಯ್ಕೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಶಿಶುಹತ್ಯೆ) ಆಯ್ಕೆಯನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು ಎಲ್ಲಾ ಆಯ್ಕೆಗಳ ಮೆಕಾನಿಸಂನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. 

ಡಾರ್ವಿನ್ ಮುಂಚಿನ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು
ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅನುವಂಶಿಕ ವ್ಯತ್ಯಾಸ
ಆಯ್ಕೆಯ ನಮೂನೆಗಳು
ಆಧುನಿಕ ವಿಕಸನೀಯ ಸಂಯೋಜನೆ