ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಾರಣರಾದವರು ಪಂಡಿತ್ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಲ್ವಿಯಾ. ೧೮೬೧ರಲ್ಲಿ ಅಲಹಬಾದ್‌ನ ಪ್ರಯಾಗ್‌ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಹಿಂದೂ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಜನಿಸಿದರು, ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಲವಿಯಾ ಅವರನ್ನು ಭಾರತದ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ಪುತ್ರ ಎಂದೇ ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಬಹು ನೋಟದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವು ಅವರನ್ನು ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ, ಒಬ್ಬ ಪ್ರಖ್ಯಾತ ದೆಶಭಕ್ತ, ಒಬ್ಬ ದೂರದೃಷ್ಟಿಯ ಶಿಕ್ಷಣ ತಜ್ಞ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸುಧಾರಣೆಗಾರ, ಒಬ್ಬ ಉತ್ಸಾಹಿತ ಪತ್ರಕರ್ತ, ಅಸಂತುಷ್ಟ ಆದರೆ ಪ್ರಯೋಜನೀಯ ವಕೀಲ, ಸಫಲ ಸಂಸತ್ತಿನ ಸದಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪ್ರಮುಖ ರಾಜಕಾರ್ಯ ನಿಪುಣನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮಾಲವಿಯಾಜಿರ ಬಹುತೇಕ ಸಾಧನೆಗಳಲ್ಲಿ, ಅತ್ಯಂತ ಸ್ಮರಣೀಯವಾದುದೆಂದರೆ, ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ ಅಥವಾ ಕಾಶಿ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ. ಅವರ ಜೀವಮಾನದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಭಾರದಾದ್ಯಂತ ಮತ್ತು ಪ್ರಪಂಚದಾದ್ಯಂತ ಜ್ಞಾನ ಅಂಗೀಕರಣೆಯ ರಾಜದಾನಿ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಯಿತು.
ಪಂಡಿತ್ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಲವಿಯ ಈ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಯೊಂದಿಗೆ ಭಾರತೀಯ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ರಚಿಸಿದರು - ಈ ಮಾದರಿಯದರಲ್ಲಿ ಇದು ದೇಶದಲ್ಲೇ ಮೊದಲನೆಯದು. ಅವರು ಬನಾರಸ್‌ನ್ನೇ ಇದರ ಸ್ಥಾನವನ್ನಾಗಿ ಆರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಾರಣ ಶತಮಾನಗಳ ಕಾಲದ ಹಳೆಯ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪಾಂಡಿತ್ಯ, ವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕಗಳು ಸಹಜವಾಗಿಯೆ ಆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿರುವುದು. ಪ್ರಾಚೀನ ಕಲಿಕೆಯ ಕೇಂದ್ರಗಳಾದ - ತಕ್ಷಶಿಲ ಮತ್ತು ನಲಂದ ಮತ್ತು ಇತರ ಪ್ರತಿಷ್ಟಿತ ಶಿಕ್ಷಣಸಂಸ್ಥೆಗಳಿಂದ, ಪಶ್ಚಿಮದ ಆಧುನಿಕ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಉತ್ತಮ ಸಾಂಪ್ರದಾಯದೊಂದಿಗೆ, ಉತ್ತಮ ಭಾರತೀಯ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸುವುದು ಅವರ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿತ್ತು.

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸಲು ಮತ್ತು ಶಿಕ್ಷಣದ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಜಯಿಸಲು, ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್, ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿ, ಶ್ಯಾಮ್ ಚರಣ್ ಡೇರಂತಹ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಆಶಯವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಉಳ್ಳವರು ಮತ್ತು ಅನೇಕ ಇತರರು ಅವರ ಜ್ಞಾನದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕೈಜೋಡಿಸಿದರು. 
೧೯೪೬ರಲ್ಲಿ ಮಾಲವಿಯ ಮರಣಹೊಂದಿದರು. ಆದರೆ ಅವರ ಚೈತನ್ಯವು ಇಂದಿಗೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಅವರು ತೋರಿದ ದಾರಿಧೀಪವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ಅನೇಕರಿದ್ದಾರೆ, ಹಾಗು ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗಲು ತಮ್ಮ ಹೆಗಲುಕೊಡಲು ಅನೇಕರು ತಯಾರಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಹಿಂದೂ ವಿಸ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ೧೯೦೪ರಲ್ಲಿ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲಾಯಿತು. ಪಂಡಿತ್ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಲವಿಯ ಅವರ ವಕೀಲತ್ವದ ಅಭ್ಯಾಸವನ್ನು ವಕೀಲರ ಸಂಘದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟರು ಮತ್ತು ಅವರ ಜೀವನ ಧ್ಯೇಯವನ್ನು ಜನವರಿ, ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಸುಮಾರು ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿ "ದಿ ಯುನಿವರ್ಸಿಟಿ ಆಫ್ ಇಂಡಿಯ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವನ್ನು ಸಂಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸ್ತಾಪನೆಯನ್ನು ಸಹ ಮಾಡಿದ್ದರು. ೧೯೦೭ರಲ್ಲಿ, ಆಕೆಯು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಶಾಸನಾಧಿಕಾರದ ಅಂಗೀಕಾರಕ್ಕೆ ನಿವೇದನ ಪತ್ರವನ್ನು ವಿಜ್ಞಾಪಿಸಿದರು. ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ, ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್ ಮತ್ತು ಪಂಡಿತ್ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಲವಿಯ ಬೆಟ್ಟಿಯಾದರು ಮತ್ತು ಅವರು ತಮ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ, ಒಟ್ಟಾಗಿ ವಾರಣಾಸಿಯಲ್ಲಿನ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮನಾದ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಕ್ಕಾಗಿ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುವುದಾಗಿ ತೀರ್ಮಾನಿಸಿದರು. "ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಸ್ಥೆ" ಎಂಬ ಹೆಸರಿನ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಲಾಯಿತು ಮತ್ತು ದರ್ಬಾಂಗದ ಮಹಾರಾಜ ಸರ್ ರಾಮೇಶ್ವರ್ ಸಿಂಗ್‌ ಬಹದೂರ್‌ರನ್ನು ಇದರ ಅಧ್ಯಕ್ಷರಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಲಹಾಬಾದ್‌ನ ಉಶ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ನ್ಯಾಯಮೂರ್ತಿ, ಸರ್ ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್‌ರನ್ನು ಇದರ ಕಾರ್ಯದರ್ಶಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಡಿಸೆಂಬರ್, ೧೯೧೧ರಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸಲಾಯಿತು. ೧ ಜನವರಿ ೧೯೧೨ರಂದು, ಅಲಹಾಬಾದ್‌‍ನಲ್ಲಿ ಇದರ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಆರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ಬಳಿಕ ಭಾರತದ ಬ್ರಿಟಿಷ್ ಸರಕಾರವು ಈ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಕಾರ್ಯರೂಪಕ್ಕೆ ತರುವ ಮೊದಲು ಕಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಐವತ್ತು ಲಕ್ಷದ ಮೊತ್ತವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿತು. ೧೯೧೫ನೆಯ ವರ್ಷದ ಆರಂಭದಿಂದಲೇ, ಈ ಗುರಿಯನ್ನು ಪಂಡಿತ್ ಮದನ್ ಮೋಹನ್ ಮಾಲ್ವಿಯರ ಮಹತ್ವದ ಸಮರ್ಪಣೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಯತ್ನಗಳಿಂದ ಸಾಧಿಸಲಾಯಿತು. ಅಂದಿನ ಭಾರತೀಯ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಭಾರತೀಯ ಸರಕಾರದಿಂದ ಮೊದಲೇ ವಿದಿಸಿದ ಮತೊಂದು ಷರತ್ತೆಂದರೆ, ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜ್ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯಗಳ ಅಂಗವಾಗಿರಬೇಕು. ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್, ಡಾ. ಭಗವಾನ್ ದಾಸ್ ಮತ್ತು ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜಿನ ಅವರ ಸಂಗಡಿಗ ಧರ್ಮದರ್ಶಿಗಳು, ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕೇಂದ್ರಿಕೆಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಲು ಹಸ್ತಾಂತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮತಿಸಿದರು. ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜ್‌ನ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ೨೭ ನವೆಂಬರ್ ೧೯೧೫ರಂದು ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸಂಸ್ಥೆಗೆ ಹಸ್ತಾಂತರಿಸಲಾಯಿತು.

ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಧೇಯಕವನ್ನು ಮಾರ್ಚ್, ೧೯೧೫ರಲ್ಲಿ, ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಧಾನಪರಿಷತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಸರ್ ಹಾರ್‌ಕೋರ್ಟ್ ಬಟ್ಲರ್‌ರವರಿಂದ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಧೇಯಕವು ಸಮಿತಿಯ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು ಮತ್ತು ಇದನ್ನು ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದ ವಿಧಾನಪರಿಷತ್ತಿನ ಮೊದಲಿನ ಅಂತಿಮ ಪರಿಶೀಲನೆಗಾಗಿ ಆಯ್ದ ಸಮಿತಿಯ ವರದಿಯೊಂದಿಗೆ ಜೊತೆಗೂಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೫ರಂದು ಪರಿಷತ್ತು ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿತು ಮತ್ತು ಅದೇದಿನ ಇದು ಪ್ರಧಾನ-ರಾಜ್ಯಪಾಲರ ಮತ್ತು ಭಾರತದ ವೈಸ್ರಾಯಿರ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನು ಪಡೆಯಿತು, ಇದರಿಂದ ಇದನ್ನು ಕಾಯಿದೆಯಾಗಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ೪ ಪೆಬ್ರವರಿ ೧೯೧೬ರಂದು ಅಂದಿನ ಪ್ರಧಾನ-ರಾಜ್ಯಪಾಲ ಲಾರ್ಡ್ ಹಾರ್ಡಿಂಗೆ ಮತ್ತು ವೈಸ್ರಾಯ್‌ರವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಅಡಿಗಲ್ಲನ್ನು ಇಟ್ಟರು. ವಿಧ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಎಂದು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡ ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ೫ನೆಯ, ೬ನೆಯ, ೭ನೆಯ ಮತ್ತು ೮ನೇ ಪೆಬ್ರವರಿ ೧೯೧೬ರಂದು, ವಿಶೇಷ ಪ್ರವೀಣರಾದ ಸರ್ ಜೆ.ಸಿ. ಬೋಸ್, ಡಾ. ಪಿಸಿ. ರಾಯ್, ಡಾ. ಹಲೋರ್ಡ್ ಮನ್, ಉಪನ್ಯಾಸಕರು. ಸ್ಯಾಮ್ ಹಿಗ್ಗಿನ್‌ಬೊಟ್ಟೊಮ್, ಶ್ರೀಮತಿ. ಅನಿಬೆಸೆಂಟ್, ಫ್ರೊಫೆಸರ್. ಸಿ. ವಿ. ರಾಮನ್ ಮತ್ತು ಇತರರಿಂದ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ದಕ್ಷಿಣ ಆಫ್ರಿಕಾದಿಂದ ಆಗತಾನೆ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರಳಿದ ಮಹಾತ್ಮ ಗಾಂಧಿಯವರು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಅಡಿಗಲ್ಲು ಹಾಕುವ ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಲು ಬನಾರಸ್‌ಗೆ ಬಂದು ಪೆಬ್ರವರಿ ೬ರಂದು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮೊದಲ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಭಾಷಣವನ್ನು ಮಾಡಿದರು. ಮುಕ್ತಾಯದ ಸಮಾರಂಭಗಳು ೮ ಪೆಬ್ರವರಿ ೧೯೧೬ರಂದು, ವಸಂತ ಪಂಚಮಿಯ ದಿನದಂದು ನಡೆದವು. ೨೫ ಮಾರ್ಚ್ ೧೯೧೬ರಂದು ಗಜೆಟ್ಟು (ಸರಕಾರದಿಂದ ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಪತ್ರಿಕೆ)ಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ಪ್ರಕಟಣೆಯಿಂದ, ೧ ಏಪ್ರಿಲ್ ೧೯೧೬ರಿಂದ ೧೯೧೫ರ ಬನಾರಸ್ ಹಿಂದೂ ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕಾಯಿದೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಡಾ. ಸರ್ ಸುಂದರ್ ಲಾಲ್‌ರನ್ನು ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮೊದಲ ಉಪ-ಕುಲಪತಿಯನ್ನಾಗಿ ನೇಮಿಸಲಾಯಿತು.

ವಾರಣಾಸಿಯ, ಕಮಾಚ್ಚದಲ್ಲಿ ಸೆಂಟ್ರಲ್ ಹಿಂದೂ ಕಾಲೇಜ್‌ ಅನ್ನು ಮೊದಲ ಸಹ ಕಾಲೇಜಾಗಿ ಹೊಂದುವುದರೊಂದಿಗೆ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯವು ೧ ಅಕ್ಟೋಬರ್ ೧೯೧೭ರಿಂದ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಜುಲೈ, ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಓರಿಯಂಟಲ್ ಲರ್ನಿಂಗ್ ಆಂಡ್ ಟೆಕ್ನಾಲಜಿ ಕಾಲೇಜನ್ನು ಮತ್ತು ಆಗಸ್ಟ್ ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ಬೋಧಕರ ತರಬೇತಿ ಕಾಲೇಜ್‌ನ್ನು ಪ್ರಾಂರಂಭಿಸಲಾಯಿತು. ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಮೊದಲ ಪರೀಕ್ಷೆಗಳು ೧೯೧೮ರಲ್ಲಿ ನಡೆದವು ಮತ್ತು ಮೊದಲ ಪದವಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾರಂಭವು ೧೭ ಜನವರಿ ೧೯೧೯ರಲ್ಲಿ ನಡೆಯಿತು. ನಿರ್ದೇಶಕರಾಗಿರಲು ಮತ್ತು ಪದವಿ ಪ್ರಧಾನ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಭಾಷಣಮಾಡಲು ಆಗಮಿಸಿದ, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಕುಲಪತಿ, ಮೈಸೂರಿನ ಮಹಾರಾಜ ಕೃಷ್ಣ ರಾಜ ಒಡೆಯರ್ IV ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜಿನ ಕಾರ್ಯಾಗಾರ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಉದ್ಘಾಟನಾ ಸಮಾರಂಭವನ್ನು ಸಹ ನಡೆಸಿದರು. ಇದರಿಂದ ಇಂಜಿನಿಯರಿಂಗ್ ಕಾಲೇಜು, ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯದ ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಮೊದಲ ಕಾಲೇಜ್ ಆಗಿದೆ. ೧೧ ಪೆಬ್ರವರಿ ೧೯೧೯ರಂದು ಕಲಾ ಕೋರ್ಸ್‌ ಅನ್ನು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಲಾಯಿತು.

ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ದಿವಂಗತ ಕಾಶಿ ನರೇಶ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಜ ಡಾ. ವಿಭೂತಿ ನಾರಾಯನ್ ಸಿಂಗ್ ಮಹತ್ತರವಾದ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿದರು.

ಬಿಎಚ್‌ಯುದ ಸ್ಥಾಪನೆ
"ಹಿಂದೂ" ವಿಶ್ವವಿದ್ಯಾನಿಲಯ
ಇತಿಹಾಸ
ಸಂಸ್ಥೆ