1789ರಲ್ಲಿ ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿ ಪ್ರಾರಂಭವಾಯಿತು. ಫ್ರಾನ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನವೋದಯ ಕಾಲಿಟ್ಟಿತು.

19ನೆಯ ಶತಮಾನದಲ್ಲಿ ಜರುಗಿದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಸಾಹಿತ್ಯವೂ ಶಿಷ್ಟತೆ ಅಥವಾ ನವಶಿಷ್ಟತೆಯಿಂದ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕತೆಗೆ ತಿರುಗಿದುದು. ಆ ತಿರುಗಣೆ ತತ್‍ಕ್ಷಣ ಆಗಲಿಲ್ಲ; ಸುಮಾರು 40 ವರ್ಷ (1789-1830) ಅತ್ತ ಇತ್ತ ತುಯ್ಯಾಟ, ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಘರ್ಷಣೆ, ಬಿರುಸು ವಾಕ್ಕಾಳಗಗಳ ಸಂಧಿ ಕಾಲ ನಡೆದು ಆಮೇಲೆ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕತೆ ವಿಜಯ ಸಂಪಾದಿಸಿತು. ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿಯ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಣೆಗೊಂಡಿತು; ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಮಂದಿಗೆ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ದೊರೆತು ಅವರಲ್ಲಿ ಓದುವ ಅಪೇಕ್ಷೆ ವೃದ್ಧಿಸಿತು. ವೃತ್ತಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಆವಶ್ಯಕವೆನ್ನಿಸಿದುವು. ಅಂದಿನ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಬೇಕಾದವು ಕಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಂಬಂಧಪಟ್ಟವು. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅವು ಮೂರು ವಿಧವಾಗಿದ್ದವು: ಹಿಂದಣ ಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನೇ ಅನುಮೋದಿಸುವ ಶ್ರದ್ಧಾವಂತರವು; ಅವಕ್ಕೆ ಎದುರಾಗಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕತೆ ಅಥವಾ ಅತಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕತೆಯನ್ನು ಸಾರುವಂಥವು; ಅವೆರಡಕ್ಕೂ ನಡುವಣ ಸಮನ್ವಯ ಮಾರ್ಗ ಹಿತಕರವೆಂದು ಸಲಹೆ ಕೊಡುವುವು. ಸಮರ್ಥಶಕ್ತಿಗಳೆಲ್ಲ ಅದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿಕೊಟ್ಟದರಿಂದ ಕ್ರಮೇಣ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕತೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಹೆಚ್ಚಿತು. 1. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಸ್ವಾಭಾವಿಕವಾದ ರಾಗಾವೇಶಗಳನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಕೂಡದು; ನಿಸರ್ಗ ಪ್ರಪಂಚ ಎಂದಿಗೂ ಬರಿ ನೀರಸ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲ ಎಂಬುದು ರೂಸೋನ ಮಾತು. ನವಶಿಷ್ಟತೆ ಬುದ್ಧಿವಿವೇಕಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ ಕೊಟ್ಟು ಕೃತಕ ಸಂಪ್ರದಾಯವಾಗಿತ್ತು. 2. ಚಾಟೊ ಬ್ರಯಾನನ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಲಾವಣ್ಯಮಯ ಪ್ರಕೃತಿ ವರ್ಣನೆ. 3. ಅನ್ಯ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳ ಪ್ರಭಾವ: ಚಾಟೊ ಬ್ರಯಾನನ ಇಂಗ್ಲಿಷ್‍ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶ್ಲಾಘನೆ: ಮದಾಂದ ಸ್ಟೀಲಳ ಜರ್ಮನ್ ಕಾವ್ಯ ನಾಟಕ ಕಲೆಗಳ ಪ್ರಶಂಸೆ; ಮದಾಂ ದ ಸ್ಟೀಲ್, ವಿಸ್ಮಂಡಿ, ಸ್ಟೆಂಡಲ್ ಮೊದಲಾದವರ ಇಟಲಿಯ ಹೊಗಳಿಕೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಸ್ಕಿಲರ್ ಗಯೆಟೆ ಷೇಕ್ಸ್‍ಪಿಯರ್ ಬೈರನ್ನರ ಮೇಲ್ಮೆ. ತಮ್ಮಲ್ಲಿಲ್ಲದ ಅನುಕರಣೀಯ ಕಲಾಜಾಣ್ಮೆಯನ್ನು ಫ್ರೆಂಚರು ಆ ಸಾಹಿತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ವಿಸ್ಮಿತರಾದರು. 4. ದೇಶ ವಾತ್ಸಲ್ಯ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಕಥನಕಾವ್ಯಗಳು ರಸಿಕರ ಚಿತ್ತವನ್ನು ಸೂರೆಗೊಂಡುವು. ಮದಾಂ ದ ಸ್ಟೀಲ್ ಕ್ಲಾಸಿಸಮ್ ಮತ್ತು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಸಿಸಮ್ಮುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವನ್ನು ಬೆರಳಿಟ್ಟು ತೋರಿಸಿ ವಿಮರ್ಶಕರಿಗೆ ದಾರಿತೋರುಗಳಾದಳು.

ನೋದಿಯರ್, ವಿಕ್ಟರ್ ಹ್ಯೂಗೊ, ಸೇಂತ್‍ಬವ್ ಅವರ ಗೃಹಗಳಲ್ಲಿ ನೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಖಾಸಗಿ ಗೋಷ್ಠಿಗಳು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಚಳವಳಿಯನ್ನು ನಡೆಸಿ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಪಂಥವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದುವು. ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕ್ ಕಾವ್ಯಮೀಮಾಂಸೆಯ ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳು ಇವು: 1. ಕವಿಗೆ ಕಲಾಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯ, ವಿಷಯದ ಆಯ್ಕೆಯಲ್ಲೂ ವಿಷಯ ನಿರೂಪಣೆಯ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಭಾಷೆಯ ಒಪ್ಪ ಓರಣದಲ್ಲೂ ಅವನ ನಿರ್ಧಾರವೇ ಸಲ್ಲತಕ್ಕದ್ದು. 2. ಭಾವ ಭಾವನೆ ಶೈಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಿಯಮಗಳು ಜೀವನದ ಸತ್ಯಪ್ರತಿಬಿಂಬನಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿತಂದಲ್ಲಿ ಅವನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕಬೇಕು. 3. ತನ್ನ ಆಂತರ್ಯದ ಚಲನವಲನಗಳಿಗೆ ಕಲಾತ್ಮಕ ಆಕಾರ ಹೊಂದಿಸುವುದು ಕವಿಯ ನೈಜಕರ್ತವ್ಯ. 4. ನಿಸರ್ಗದ ಬಣ್ಣ ವೈವಿಧ್ಯ ಸೊಬಗು ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಚಿತ್ತದ ಹೊಗಳಿಕೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸತಕ್ಕದ್ದು. 5. ಪದ ವಾಕ್ಯ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಮೇಲೆ ಆಡಳಿತ ನಡೆಸುತ್ತ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯಕ ಮಾರ್ಪಾಟನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವನು ಹಿಂಜರಿಯಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ. 6. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾವ್ಯಕೃತಿಗೂ ತನ್ನ ಗುಣಾವಗುಣದ ಮೇಲೆಯೇ ಪರಿಶೀಲನೆಗೊಳ್ಳುವ ಹಕ್ಕು ನ್ಯಾಯವಾಗಿ ಸಲ್ಲಬೇಕು: ಅನ್ಯ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯಿಸಹೋಗುವುದು ಅನ್ಯಾಯ. ಮಹಾಕವಿ ವಿಕ್ಟರ್ ಹ್ಯೂಗೋನ ಮುನ್ನುಡಿಗಳೂ ಅವನು ಬರೆದ ಷೇಕ್ಸ್‍ಪಿಯರ್ ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕತೆಯ ಹಿರಿಯ ಘೋಷಣೆಯಂತೆ ಮೊಳಗಿದುವು. ಜಿರಾರ್ಡಿನ್, ನಿಸಾರ್ಡ್, ಫೌರಿಯೆಲ್, ಮಾಗ್ನಿನ್, ಮಾರ್ಮಿಯರ್, ವಿಲ್ಲೆಮೆಯ್ನ್ ಮೊದಲಾದವರೂ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತರಾದರು.
ಫ್ರಾನ್ಸಿನ ಮಹಾಕ್ರಾಂತಿ, ನವೋದಯ ಮತ್ತು ರೊಮ್ಯಾಂಟಿಕತೆ
ಅಲಂಕಾರಶಾಸ್ತ್ರ
1887 ರಿಂದ 1913ರವರೆಗಿನ ಅವಧಿಯ ಹೊಸ ಪಂಥಗಳು
ವಾಸ್ತವಿಕತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾಭಾವಿಕತೆ