এজন সৎগুৰু যি সৰ্বদাই আত্মসচেতন আৰু সহৃদয় হৈ থাকে তেওঁ কদাচিৎহে ভুল বুজাবুজিৰ স্বীকাৰ হয়।

গুৰুসকল প্ৰকৃতপক্ষেই ব্যক্তিগত ঈশ্বৰ। স্বামী নিগমানন্দই ঘোষণা কৰে যে আধ্যাত্মিক জ্ঞান অৰ্জন আৰু মুক্তি অৰ্জন সম্ভব - হয় কঠোৰ প্ৰায়শ্চিত্তৰ মাধ্যমেৰে অথবা এজন ব্ৰহ্মচাৰী সৎগুৰুৰ কাষত আত্মসমৰ্পণৰ (তেখেতৰ আদেশ পালনৰ) মাধ্যমেৰে যিয়ে আমাৰ অধিকাংশই অনুশীলন কৰাব পাৰে। যদিও তেওঁলোকৰ ভাব হয় আৰু তেওঁলোকে আচৰণ কৰে সাধাৰণ মানুহৰ দৰে আৰু তেওঁলোকক প্ৰায়েই ভুল বুজে। ব্ৰহ্মচাৰী সৎগুৰুৰ দেহগত বা বস্তুগত উপভোগৰ প্ৰতি কোনো আসক্তি নাথাকে। ধৰ্ম-বৰ্ণ নিৰ্বিশেষে অন্য সকলোকে সহায় কৰিবলৈ আৰু তাৰ বাবে পৰিবেশৰ উন্নতিৰ বাবে তেখেতসকলে সদায় নিজকে নিয়োজিত কৰে। কিন্তু সৎগুৰু হিচাপে তেওঁলোকৰ ভূমিকা সবাতোকৈ তাৎপৰ্যপূৰ্ণ যিহেতু তেওঁ প্ৰজন্মৰ পৰা প্ৰজমান্তৰলৈ হস্তান্তৰ কৰাৰ দৰে এক উত্তৰাধিকাৰ নিৰ্মাণ কৰিব পাৰে যাৰ বিষয়ে ভগবান শ্ৰীকৃষ্ণই শ্ৰীমদ্ভগবত গীতাত কৈছিল।


স্বামী নিগমানন্দৰ মতানুসৰি, শিষ্যক তেখেতৰ গুৰুৱে (অৱশ্যেই এজন সৎগুৰু) এজন সাধাৰণ মানুহ হিচাপে নহয় বৰং জগৎগুৰু (মহাবিশ্বৰ গুৰু, পুৰুষোত্তম) হিচাপে গ্ৰহণ কৰা উচিত (ভগবতগীতাত শ্ৰীকৃষ্ণৰ উক্তিৰ সৈতে মিল ৰাখি)। 

স্বামী নিগমানন্দই তেখেতৰ শিষ্যসকলক উপদেশ দিছিল শাৰীৰিক মূৰ্তিক ধ্যান কৰিবলৈ যাতে তেখেতৰ সকলো প্ৰশংসনীয় গুণাৱলী আৰু বৈশিষ্ট্যসমূহ স্বয়ংক্ৰিয়ভাবে তেওঁলোকৰ মাজত স্থানান্তৰিত হয় আৰু তেওঁলোকৰ আত্মাক উপযোগী কৰে। অধিকন্তু তেওঁ আশ্বস্ত কৰে যে, যিহেতু তেওঁ আত্মিক অনুশীলনৰ তিনি উপায়/প্ৰক্ৰিয়াত অন্বেষণকাৰীৰ পৰম আধ্যাত্মিক লক্ষ্য হিচাপে যুগপৎভাবে ব্ৰহ্ম, পৰমাত্মা আৰু ভগবানৰ প্ৰকৃতি অনুভৱ কৰিছে, তেখেতৰ প্ৰকৃত শিষ্যসকলেও একেইধাণে যুগপৎ সেই অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব। তেওঁ কৈছিল,"সেইয়া আছিল তেখেতৰ শিষ্যসকলৰ কাষৰ পৰা পাব পৰা একমাত্ৰ প্ৰত্যাশা আৰু তেওঁ সেইয়া পূৰণ হোৱাৰ দিনটো দেখা পোৱাৰ অপেক্ষা কৰিবলৈ ভালপায়।" 

যিহেতু আত্মোপলব্ধিৰ অদ্বৈতবাদী তত্ত্বৰ বাবে আবশ্যকীয় হৈছে ব্যক্তি-আত্মাক সৰ্বোচ্চ সাৰ্বজনীন আত্মাৰ পৰ্যায়ত সম্প্ৰসাৰণ কৰা, স্বামী নিগমানন্দৰ মতানুসৰি এইটো যথাযথ বুদ্ধিগত অনুসন্ধান, বিশ্লেষণ আৰু গভীৰ ধ্যানৰ মাধ্যমেৰে আকুলভাবে কামনাকাৰী/উচ্চাকাঙ্খী সন্ন্যাসীসকলৰ মাজৰ পৰা কেবলমাত্ৰ যোগ্যতমসকলৰ দ্বাৰাই পুন:পুন: অনুশীলন কৰা যাব পাৰে, যদিও এই ধৰণৰ সাধনাত প্ৰভুৰ প্ৰতি সেৱা সাফল্যৰ চাবিকাঠি। যি হওক, স্বামী নিগমানন্দই ইঙ্গিত কৰে যে কেবলমাত্ৰ সৰ্বোচ্চ/অখণ্ড ৰ অদ্বৈতবাদী উপলব্ধি অৰ্জনৰ পাছতেই সকলোফালে ভাগ্যবানসকলৰ দ্বাৰাই সঁচাসচিকৈ দেহাতীত ঐশ্বৰিক ভালপোৱা আৰু ভাবাবেশ/সমাধিঅনুভৱ কৰা সম্ভব যিদৰে শ্ৰীমদ্ভগবতগীতাত ভগবান শ্ৰীকৃষ্ণই ঘোষণা কৰিছিল।

"ভক্তিৰ মাজেদিয়েই তেওঁমোক জানিব পাৰে, মোৰ স্বৰুপসমূহ কিধৰণৰ আৰু সত্যৰ মাজত মই কোন তাক জানিব পাৰে আৰু তৎক্ষণাৎ তেওঁ মোৰ মাজত প্ৰৱেশ কৰে" (অষ্টাদশ-৫৫)। (অৰ্থাৎ তেওঁ এতিয়া ঈশ্বৰৰ সৈতে সস্নেহে একাত্ম যাৰ প্ৰকৃতি তেওঁ নাজানে আৰু যি তেওঁ নিজেই অৰ্জন কৰে আৰু সেই হেতু তেওঁ সৎগুৰুৰ ভূমিকাত অবতীৰ্ণ হোৱাৰ উপযুক্ত, যি প্ৰকৃতপক্ষেই স্বামী নিগমানন্দৰ জীৱনত ঘটিছিল।) এই ধৰণৰ আধ্যাত্মিক অভিজ্ঞতাৰ পূৰ্ব অৰ্জন ব্যতিৰেকে ঈশ্বৰৰ বাবে আৰোপিত উপায় প্ৰেমভক্তি হতাশাজনক হব পাৰে! যি হওক যিসকলে পূৰ্ব জন্মত এই ধৰণৰ উপলব্ধি লাভ কৰিছে তেওঁলোকে এই জন্মত যথেষ্ট শীঘ্ৰে ঐশ্বৰিক ভালপোৱা অৰ্জনত সমৰ্থ হব পাৰে।

যদিও কিছু অন্যান্য সাধু আত্মা/ঈশ্বৰ উপলব্ধিৰ সমভাবে বৈধ মতবাদ বৈচিত্ৰৰ আৰু তাক অৰ্জনৰ বহুবিধ বৈধ পথৰ স্বীকৃতি দিয়ে আৰু প্ৰচাৰ কৰে, স্বামী নিগমানন্দই ঈঙ্গিত কৰে যে আত্মাৰ অখণ্ডতা আৰু অখণ্ড সাৰ্বজনীন আত্মাৰ (বা পৰব্ৰহ্মৰ) উপলব্ধি মানব জীৱনৰ প্ৰকৃত আৰু চূড়ান্ত লক্ষ্য হোৱা উচিত।

আৰু সবাতোকৈ আকুলভাবে কামনাকাৰীসকলৰ ক্ষেত্ৰত সেই পথত নেতৃত্ব দান কৰে তেওঁলোকৰ দীক্ষা দানকাৰী আদৰ্শ আধ্যাত্মিক গুৰুৰ (সৎগুৰু) প্ৰতি অকৃত্ৰিম ভক্তিয়ে। গুৰুক ব্যক্তিগত সেৱাদান আৰু প্ৰাৰ্থনা, জপ আৰু সাধাৰণ ধ্যানৰ মাধ্যমেৰে তেখেতৰ অনুগ্ৰহ আবাহন তেওঁলোকৰ বাবে আধ্যাত্মিক অনুশীলনৰ মুখ্য উপায়। এইভাবে এইটো নিশ্চিতভাবে জানে যে তেওঁলোকৰ গুৰু এজন ব্ৰহ্মজ্ঞানী আৰু তেখেতৰ শিক্ষানুযায়ী জীৱন যাপনৰ চেষ্টা কৰি তেওঁলোকে মাত্ৰ অদ্বৈতৰ উপলব্ধি লাভত সমৰ্থ নহ’ব, অধিকন্তু যেতিয়া তেওঁলোকে অন্যসকলৰ আত্মাৰ/ঈশ্বৰৰ উপলব্ধি লাভত সহায় কৰাৰ বাবে তেখেতৰ লীলাত অংশগ্ৰহণ কৰাত সমৰ্থ হ’ব, তেতিয়া কালক্ৰমত তেওঁলোকে তেখেতৰ প্ৰতি তীব্ৰ প্ৰেমৰ কাৰণে স্বৰ্গসুখৰ অভিজ্ঞতা লাভ কৰিব। স্বামী নিগমানন্দৰ অনুগামীসকলৰ মতে তেখেতৰ ভাবাদৰ্শগত আৰু পদ্ধতিগত বাণী "শঙ্কৰেৰ মত" অৰ্থাৎ জ্ঞান - জ্ঞানেৰ পথ আৰু "গৌৰাঙ্গেৰ পথ" অৰ্থাৎ ভক্তি - ভক্তিৰ পথ এ তেখেতৰ সকলো লেখাসমূহ সনাতন ধৰ্মত বিৰাজমান সাধনা বা আধ্যাত্মিক অনুশীলনৰ মূলতত্ত্ব আৰু প্ৰায়োগিক পদ্ধতি সম্পৰ্কিত।

স্বামী নিগমানন্দই ঈঙ্গিত কৰে যে ঈশ্বৰৰ প্ৰতি চৰ্তহীন ভক্তি আৰু প্ৰেম চৰ্চাকাৰী আৰু প্ৰচাৰকাৰী গৌৰাঙ্গ মহাপ্ৰভুৰ প্ৰদৰ্শিত পথ আছিল অধিকতৰ সংকীৰ্ণ কাৰণ ইয়াত একমাত্ৰ ঈশ্বৰ হিচাপে শ্ৰীকৃষ্ণক নিৰ্দেশ কৰা হৈছে। সেই পথক প্ৰশস্তকৰণ কৰাৰ বাবে স্বামী নিগমানন্দক পৰামৰ্শ দিয়ে গুৰুৱে শ্ৰীকৃষ্ণৰ (বা অন্য যি কোনো দেৱ-দেৱী যাকে প্ৰাৰ্থনাকাৰীসকলে ভালপায়) এজন প্ৰতিমূৰ্তি হিচাপে গ্ৰহণ কৰিবলৈ যি ক্ষেত্ৰ পথপ্ৰদৰ্শক নিজেই তাৰ লক্ষ্যত পৰিণত হয়।

এইভাবে স্বামী নিগমানন্দই দুটি আপাতদৃষ্টিত পৰষ্পৰবিৰোধী ধৰ্মমতৰ সমন্বয়সাধন বিশ্বাসযোগ্যভাবে সূত্ৰবদ্ধ কৰে, এটা বেদান্ত দৰ্শনৰ অদ্বৈত শিক্ষালয়ৰ প্ৰতিষ্ঠাতা মহান শঙ্কৰাচাৰ্যৰ কাৰণে আৰু অন্যটি ভক্ত আৰু ঈশ্বৰৰ মাজত আপাত দ্বৈততাৰ তত্ত্বৰ আৰু অনুশীলনৰ প্ৰবক্তা গৌৰাঙ্গ মহাপ্ৰভুৰ কাৰণে। মুঠৰ উপৰত স্বামী নিগমানন্দই দেখুৱায় যে ভক্তি আৰু প্ৰেমৰ পথত অভিকাঙ্খীয়ে তেওঁলোকৰ অহং যথেষ্ট পৰিমাণে দমন কৰিব লাগিব বা বশলৈ আনিব লাগিব আৰু অতঃপৰ তেওঁ উন্নীত হ’ব অদ্বৈত অভিকাঙ্খীৰ পৰ্যায়ত যাৰ অহঙে লক্ষ্যত গৈ পোৱাৰ পাছত ইয়াৰ বিশেষত্ব হেৰুৱায় পেলায়। পূৰ্ববৰ্তী ক্ষেত্ৰত স্বকীয় ঈশ্বৰ চেতনাৰ দ্বাৰা ভক্তৰ ব্যক্তিস্বভাব তুচ্ছত পৰিণত হয়, পৰাভূত হয়, য’ত পৰৱৰ্তী ক্ষেত্ৰত অভিকাঙ্খী নৈব্যক্তিক সাৰ্বজনীন চেতনাৰ সমুদ্ৰত তেওঁৰ আত্ম-বোধ হেৰুৱায় পেলায়। 

স্বামী নিগমানন্দ ভাৰতীয় আৰু বিদেশী উভয় ধৰণৰ বিৰাজমান বিভিন্ন আধ্যাত্মিক মতবাদ বা দৰ্শনৰ প্ৰতি অত্যন্ত সহনশীল আছিল আৰু বিবেচনা কৰিছিল যে সেইবোৰৰ প্ৰত্যেকটোৱেই এটা উদ্দেশ্যকে পূৰণ কৰে আৰু স্তৰীভূত আধ্যাত্মিক উপলব্ধিৰ সম্পূৰ্ণ প্ৰকল্পৰ সৈতে খাপ খায়। তেওঁ দেখুৱায় যে যদিও অদ্বৈত বেদান্ত দৰ্শনৰ মতবাদে পৰম বাস্তবতাক ব্যক্তি-চেতনা আৰু সাৰ্বজনীন চেতনাৰ অভেদৰ নিৰিখত বিবেচনা কৰে, এই বস্তুগত সৃষ্টিৰ গঠনক পদ্ধতিগতভাবে ব্যাখ্যা নকৰে যিটো, পক্ষান্তৰত, সাংখ্য দৰ্শনৰ দ্বাৰা ব্যাখ্যাপ্ৰাপ্ত হয়। কিন্তু পাছত উল্লেখিত পৰম বাস্তবতাক বিবেচনা নকৰে । একেইধৰণে খ্ৰীষ্টধৰ্ম য’ত ঈশ্বৰৰ সাধনাৰ উপায় হিচাপে সেৱা আৰু সমৰ্পণৰ উপৰত জোৰ দিয়া হয়, পূৰ্ব মীমাংসাৰ ভাৰতীয় দৰ্শন তাত ব্যক্তিগত আৰু সমষ্টিগত সুখ লাভৰ বাবে বিভিন্ন ধৰ্মীয় আচাৰানুষ্ঠানৰ পৰামৰ্শ দিয়া হয়।

স্বামী নিগমানন্দৰ দৰ্শনকৃত আৰু ছবিৰ আকাৰে উপস্থাপনকৃত জ্ঞানচক্ৰ ছক (আধ্যাত্মিক সৃষ্টিতত্ত্বেৰ গোলক/বলয়) দি তেওঁ ক্ষুদ্ৰ সৃষ্টি/ মানুহ (দেহ) আৰু মহাবিশ্বৰ মাজত খচিত/আন্তঃবোনা মানব চেতনাৰ বিভিন্ন স্তৰ চিহ্নিত কৰে আৰু বিভিন্ন আধ্যাত্মিক বিন্যাস/ক্ৰমৰ আৰু উপদলৰ অভিকাঙ্খীয়ে শেষ পৰ্যন্ত কোন স্তৰত উপনীত হ’ব পাৰে তাক নিৰ্দেশ কৰে। এই ছকত তেওঁ শ্ৰীকৃষ্ণ আৰু শ্ৰীৰাধাক নিৰ্গুণ ব্ৰহ্ম আৰু সগুণ ব্ৰহ্মৰ মধ্যবৰ্তী ক্ৰান্তিকালত ৰাখে যিটোক তেওঁ কয় যে নিত্য বা ভবলোক। (যোগমায়া এক ধৰণৰ দৈব শক্তি, যি পৃথিৱীত আবদ্ধ আত্মাসমূহক নিৰবিচ্ছিন্নভাবে আকৰ্ষণ কৰে আৰু সেইবিলাকক সত্যৰ পৰম সুখময় প্ৰকৃতি উপলব্ধি আৰু স্বৰ্গীয় ক্ৰীড়াত অংশগ্ৰহণ কৰাত সহায় কৰে।) এই ধাৰণাক বিবেচনা কৰা হয় স্বামী নিগমানন্দৰ নিজৰ অন্তৰ্দৃষ্টি আৰু অতীন্দ্ৰিয় অভিজ্ঞতাৰ উপৰত ভিত্তি কৰি আধ্যাত্মিক চিন্তাভাবনাৰ ক্ৰমবিকাশৰ দিশত তেখেতৰ এক অনন্য অবদান হিচাপে।










সাৰস্বত মঠৰ ১০০ বছৰ (১৩১৯ - ১৪১৮ বঙ্গাব্দ)
পৰমহংস হিচাপে স্বীকৃতি
জন্ম, শৈশৱ, শিক্ষা আৰু চাকৰি জীৱন (১২৮৬ - ১৩০৮ বঙ্গাব্দ)
দৰ্শন আৰু শিক্ষা