పాణిని సూత్రాలకు ఎందరో మహా పండితులు వార్తికాలు రాశారు. అందులో పతంజలి పేర్కొన్న వారు కాత్యాయనుడు, భారద్వాజుడు, సునాగుడు, క్రోస్ట, బాడవుడు అనే అయిదుగురు ముఖ్యులు. వృత్తి అంటే వ్యాకరణ శాస్త్ర ప్రవృత్తి అని అర్ధం. వార్తికం అంటే వృత్తికి వ్యాఖ్యానం. వార్తిక కారుడికే వాక్య కారుడు అనీ పేరుంది. ఇందులో కాత్యాయనుని వార్తికం ప్రసిద్ధి పొందింది. కాత్యాయనుడికే వరరుచి, మేధాజిత్, పునర్వసు, కాత్యుడు అనే పేర్లున్నాయి. పాణిని ముఖ్య శిష్యుడే కాత్యాయనుడు. దక్షిణ దేశం వాడు. ఈ విషయాన్ని ఒక సూత్రంలో <MASK> ప్రకటించాడు. పాణినీయం పై పతంజలి రాసిన భాష్యాన్ని మహా భాష్యం అంటారు. దీనికే పద అనే పేరు కూడా ఉంది. సూత్రంలో వార్తికంలో అభిప్రాయ భేదం వస్తే పాతంజలీయం మాత్రమే ప్రమాణం. మహా భాష్యం పై ఎన్నో వ్యాఖ్యలు వచ్చాయి. అందులో భర్తృహరి రాసినది ప్రాచీనమైనది.
పాణిని
అష్టాధ్యాయి ఎర్రాప్రెగ్గడ పతంజలి భర్తృహరి