సంస్కృత వ్యాకరణము వెలసిన కాలములో ఒక వైపు ఋషులు వేదకర్మలను ప్రవర్తింపజేయుచు వేదములను పూజ్యితములుగా చూచుచుండిరి. సంస్కృత భాష వ్యవహారిక భాషగా ఉండెను. ఆనాడు సర్వ వ్యవహారములు సంస్కృత భాషయందే జరుగుటచే ఆభాష మహోత్కృష్టంబగు దశ నొందుచుండెను. ఇట్లు సర్వతోముఖ వ్యాప్తయగుచు విజృంభించు చుండిన ఈ భాష ఇక నిబద్ధము కానేరదేమో యని ఋషులు భయంపడి కృత ప్రయత్నులై కార్యసిద్ధి నునర్చిరి. అట్టి సమయాన <MASK> దైవసహాయముచే మహాగంభీరమగు సంస్కృత వ్యాకరణమును వ్రాయుటకు కృత నిశ్చయుడైనాడు. దీనినే అష్టాధ్యాయి అంటారు. దీనిలో దాదాపు నాలుగు వేల (4,000) సూత్రములు ఉన్నాయి. ఇందు పవిత్రముగా నెన్నబడు వైదిక భాష నొక హస్తమున సంస్కరించుచు వేరొక హస్తమున లౌకిక భాషను సంస్కరించు చున్నది. ఇందులో 600 వందల చిల్లర సూత్రములు వైదిక సంబందితమైనవి. ఈ మహా శాస్త్రమున కంతకును మహేశ్వర సూత్రములు అగు తొలి 14 సూత్రములు మూలభూతములగుచున్నవి.
సంస్కృతాంధ్ర వ్యాకరణములు
పాణిని గౌతముడు భరద్వాజుడు పతంజలి