చార్వాకంలో పూర్తిగానూ, జైన బౌద్ధాలలో పాక్షికంగానూ నాస్తిక భౌతికవాద చాయలున్నాయి. ఆంధ్రలో ఈ మతాలు కొంతహేతుబుద్ధిని తెలుగు ప్రజలకు నేర్పాయి. తెలుగునాట హేతువాద బీజాలు వెదజల్లిన తొలి తెలుగు కవి <MASK> .మూఢనమ్మకాలను దురాచారాలనువ్యతిరేకించి సర్వమానవ సమానత్వాన్ని మతసామరస్యాన్నీ బోధించినవాడు పోతులూరి వీరబ్రహ్మం (1604-1690). అభ్యుదయ భావాలతో హితసూచని గ్రంథాన్నిరాసిన స్వామినేని ముద్దు నరసింహనాయుడు (1792-1856) తెలుగు హేతువాద వైతాళికుడు. పుదూరు అనంతరామశాస్త్రి, పరవస్తు వెంకటరంగాచార్యులు, కందుకూరి వీరేశలింగం (1848-1919) అంటరానితనం నిర్మూలనకు, వితంతుపునర్వివాహాలకు కృషిచేసారు. కందుకూరి ఆస్తిక హేతువాది. ఆయన మతంలోని మూఢవిశ్వాసాలను పీఠాధిపతుల్నీ విమర్శించాడు. అమావాశ్య రోజునే ఉపాధ్యాయుడిగా చేరాడు. జందెం తీశేశాడు. కృష్ణమిశ్రుడి నాస్తికగ్రంధం ప్రబోధచంద్రోదయాన్నితెనిగించాడు. గురజాడ అప్పారావు (1862-1915) విశ్వ మానవ సౌభ్రాతృత్వాన్ని ప్రబోధించిన మానవతావాది, సంస్కర్త.
ఆంధ్రప్రదేశ్ హేతువాద మానవవాద ఉద్యమాల చరిత్ర
ఆర్.నారాయణమూర్తి‎ వేమన ఎన్.జి.రంగా జయగోపాల్