श्री अंबिका माता हे कोगनोळी गावचे दैवत आहे. श्री अंबिका माता हे। तुळजाभवानीचेच रुप आहे. पूर्वी किल्ला विभागाच्या पश्चिमेस असलेल्या फडाच्या शेतवडीत हे मंदिर होते. कालांतराने गावाचा विकास झाला.गाव विस्तारला आणि श्री अंबिका मातेचे मंदिर मध्यवर्ती ठिकाणी झाले. अंबिका मंदिराच्या चोहो बाजूनी गांव विस्तारले. श्री अंबिका मातेचे मंदिर हे अतिप्राचीन मंदिर आहे. हेमांडपंथी स्थापत्यकलेशी साधर्म्य वाटणारी बांधकामाची घडण असे. नक्षीदार दगडी खांबावरती मंदिर उभे आहे मंदिरात विराजमान झालेली अंबिका मातेची तेजस्वी मूर्ती पाहिली की लक्षात येते हे एक जागृत देवस्थान आहे. समस्त कोगनोळीवासी आणि पंचक्रोशीतील सर्व भक्तांवर आढळ कृपेचा आणि आशिर्वादाचा वरदहस्त ठेवून असलेली अंबिका माता सर्वांच्या नवसाला पावणारी देवी आहे. १७ ते १८ व्या शतकाच्या उतरार्धात काळात श्रीमंत राजे निंबाळकर निपाणीकर सरकार व जयसिंगराव घाटगे कागलकर सरकार यांच्या अधिपत्याखाली बेळगांवपर्यंतचा भाग होता. ठिकठिकाणी देवीची स्थापना करीत असताना त्या दोन थोर पुरुषांनी मौजे कोगनोळी येथे श्री अंबिका देवीची स्थापना केली आहे. असे जुन्या जाणकार व्यक्तिकडून ऐकावयास मिळते. परंतू मंदिराच्या स्थापनेची अधिकृत नोंद कुठेही सापडत नाही.साधारण ४० वर्षापूर्वी १९७९ ला गावातील आदरणीय व्यक्तिमत्व मा. श्री. विरकुमारजी पाटील साहेब यांच्या पुढाकाराने श्री अंबिका मातेच्या मूर्तीला वज्रलेप करण्यात आला. त्यावेळी वज्रलेप करावयास खास कारागीर आले होते. मूर्तीची आणि मंदिराची कलाकुसर पाहून हे मंदिर १३ व्या शतकातील असावे असे त्या कारागीरानी अनुमान काढले. एकंदरीत श्री अंबिका मातेच मंदिर हे प्राचीन आहे हे नक्कीच यात शंका नाही.
ग्रामदैवत श्री अंबिकादेवी
माहिती
श्री अंबिकामातेच्या मंदिरातील दैनंदिन विधी
देवीचे महात्म्य