लैंगिक जागेवर बोटांनी किंवा उशीसारख्या वस्तूने दाब देणे किंवा चोळणे ही पद्धत स्त्री आणि पुरूष दोघेही सामान्यतः वापर करतात. त्याशिवाय पाश्चात्य देशात व्हायब्रेटर सारखी सयंत्रेसुद्धा उपलब्ध असतात. एका हाताने हस्तमैथुन करताना स्वतःच्या दुसऱ्या हाताने स्वतःची स्तने किंवा गुद्द्वारा सारखी इतर संवेदनशील अंगही बरेच जण स्पर्श करून किंवा चोळून आनंद घेतात. अधिक आनंद मिळावा म्हणून बरेच जण तेलादी तत्सम पदार्थांनी मसाज करून घेतात.

पुरुष आपल्या हाताच्या मुठीत शिस्नाचे वरील टोक जरा सैलसर धरून, शिस्नाच्या कातडीचे घर्षण होईल अश्या रितिने मूठ वरखाली करून हस्तमैथुन करतात. दुसरी एक पद्धत म्हणजे दोन हातांच्या पंज्यांमध्ये शिस्न धरून मळण्यासदृष्य क्रियेने हस्तमैथुन केले जाते. ताठ झालेले शिश्न चक्राकार फिरवून ही हस्तमैथुन करता येते.या पद्धती स्नानगृहात स्नानाच्या वेळीही वापरता येतात.

त्या शिवाय पोटावर निजलेल्या स्थितीत मांडीखाली शिश्न ठेवूनही मांडीने मर्दन करूनही हस्त मैथुन करता येते.या स्थितीत स्त्री जोडीदार असल्यास स्त्री जोडीदार पुरूषांच्या नितंबावर स्वतःची पुच्ची घासत सामायिक हस्तमैथुनाचा आनंद घेतला जावू शकतो.तसेच स्त्री स्वतःच्या हाताने अथवा स्तनांनी शीश्नमर्दनकरूनही किंवा पुरूष हस्तमैथुनकरत असताना त्याच्या शीश्नाखाली/केसात/पाठीवर/नितंबावर हात ठेऊन जोडीदार पुरूषास साहाय्य करू शकते. 

स्त्रिया सर्व साधारणत: आपल्या पहिल्या किंवा मधल्या किंवा दोन्ही बोटांनी उल्वेस(योनिस) चोळतात किंवा योनिच्या आत बोटे अगर इतर काही वस्तू घालून दाण्याला (जीस्पॉट) चोळून हस्तमैथुन करतात.सामायिक हस्तमैथुनात जोडीदाराच्या हाताने पुच्चीस चोळून घेऊनही हस्त मैथुन करून घेतले जाते. 

हस्तमैथुन करणे बहुतांश व्यक्ती नैसर्गिकपणे शिकतात. परंतु चुकीच्या माहितीमुळे काही धोकादायक पद्धतींचा अवलंब केल्याने कायमस्वरूपी शारिरीक इजा होणे शक्य आहे व अश्या घटना घडतात. त्यामुळे अश्या अनैसर्गिक पद्धतींचा अवलंब करताना घ्यावयाची काळजी ह्याचे ज्ञान असणे महत्त्वाचे आहे. हस्तमैथुन करताना लोक कामुक स्वप्नरंजन, वाचन, दृश्य किंवा आठवणीत रमतात त्यात अयोग्य काही नाही. काही जण स्वतःला बांधून घेण्यासारख्या अवघड तांत्रीकता किंवा अघोरी पद्धती आणण्याचा प्रयत्न करतात ते मात्र धोकादायक असून जिवावरही बेतू शकते. जननेंद्रियांजवळील त्वचेशी संपर्क येता तेथून जिवाणू अथवा विषाणू शरिरात शिरण्याची शक्यता इतर अवयवांपेक्षा जास्त असते. त्यामुळे हस्तमैथुन करताना स्वच्छता बाळगणे महत्त्वाचे आहे. योनी अथवा गुदद्वारामध्ये बोटे घालताना बोटे स्वच्छ धुतलेली असावीत. नखे काढलेली असावीत. बोटांऐवजी इतर कोणतीही वस्तू वापरताना ती टोकेदार नाही ह्याची खात्री करून घ्यावी. गुदद्वाराची नैसर्गिक रचना ही कोणतीही वस्तू आत खेचून ठेवणे ह्यादृष्टीची असते, त्यामुळे बाहेर चटकन काढता येणार नाही अश्या लहान वस्तू गुदद्वारामध्ये कधीही घालू नये. मलनिःसारणच्या क्रियेमुळे गुदद्वाराद्वारे जंतुसंसर्ग होण्याची दाट शक्यता असते. त्यामुळे गुदद्वाराशी कोणत्याही प्रकारे संपर्क आल्यास धुण्याची काळजी घ्यावी.

स्त्री आणि पुरूष चरमोत्कर्ष होण्याच्या आधी थोडी संथगती घेऊन पुन्हा वेग वाढवून अधिक काळ आणि जोरकस चरमोत्क्रर्ष करून घेऊ शकतात. क्वचित काही जण चरमोत्कर्ष होण्याच्या किंवा स्ख्लीत होण्याच्या किंचीत आधीच हस्तमैथुन बंद करतात अशावेळी पेल्वीक कंजेशनमुळे थोडी अस्वस्थता वाटू शकते. विल्हेम रीच या ऑस्ट्रियन मानसशास्त्रज्ञाने 'कन्सर्निंग स्पेसिफीक फॉर्म ऑफ मॅस्ट्रूबेशन' या १९२२ साली लिहीलेल्या निबंधात हस्तमैथुन पद्धतींची प्रशस्त आणि अप्रशस्त प्रकारात मांडणी करण्याचा प्रयत्न केला. विरूद्धलिंगी व्यक्तिबद्दल असलेल्या आकर्षणाचे प्रमाण व लैंगिक मनोबल यांचा त्याने हस्तमैथुनाशी संबंध प्रस्थापित करण्याचा प्रयत्न केला.

शिश्न ताठरता
पद्धती
वीर्यपतन
व्युत्पत्ति