समुद्रमंथनातून प्राप्त झालेल्या चौदा रत्नांचा निर्देश पुढील श्र्लोकात आढळतो. हा श्लोकहिंदू विवाहविधीत म्हटल्या जाणाऱ्या मंगलाष्टकात समाविष्ट आहे.

लक्ष्मी: कौस्तुभपारिजातकसुराधन्वंतरिश्चंद्रमा: । 

गाव: कामदुधा: सुरेश्वरगजो रंभादिदेवाङ्गना: ॥ 

अश्व: सप्तमुखो विषं हरिधनु: शङ्खोऽमृतं चांबुधे: । 

रत्नानीह चतुर्दश प्रतिदिनं कुर्वन्तु वो मङ्गलम् ॥

(१) लक्ष्मी, (२) कौस्तुभ मणी, (३) पारिजातक वृक्ष, (४) सुरा, (५) धन्वंतरी (एकदिव्यपुरूष. तो हातात अमृतकुंभ घेऊन वर आला), (६) चंद्र, (७) कामधेनू-गाय, (८) ऐरावत-हत्ती, (९) रंभा व इतर अप्सरा, (१०) उच्चे:श्रवा हा सात मुखे असलेला शुभ घोडा, (११) हलाहल-विष, (१२) शार्ङ्ग-धनुष्य, (१३) पांचजन्य शंख आणि (१४) अमृत ही ह्या श्र्लोकात निर्देशिलेली चौदा रत्ने. ह्या श्र्लोकाचा कर्ता अज्ञात आहे. समुद्रमंथनातून चौदा रत्ने वर आली असे सामान्यतः मानले जात असले, तरी रत्नांची संख्या व नावे निरनिराळ्या गंथांत निरनिराळी दिल्याचे आढळते. उदा., रामायणात सहाच रत्नांचा (धन्वंतरी, अप्सरा, सुरा, उच्चे:श्रवा, कौस्तुभ व अमृत) निर्देश आहे, तर महाभारतात सात रत्नांचा (चंद्र, श्री, सुरा, उच्चे:श्रवा, कौस्तुभ, धन्वंतरी, अमृत) उल्लेख आढळतो. [→ चौदा रत्ने].

●लक्ष्मी
●कौस्तुभ(मणी)
●पारिजातक व कल्पवृक्ष
●रंभा(अप्सरा)
●धन्वंतरी(विष्णु अवतार)
●चंद्रदेव
●कामधेनू(गाय)
●ऐरावत(हत्ती)
●उच्चैःश्रवा (घोडा)
●हलाहल (विष)
●अमृत
●शंख
●धनुष्य(विष्णु अवतारांसाठी)
●सुरा(वारूणी)


भागवत पुराणातील चौदा रत्नाचे संस्कृत श्लोक
श्लोक
कुंभमेळा आख्यायिका
पौराणिक कथा