भारतीय निवृत्तीपर तत्वज्ञानाचे विश्लेषण मान्य करावयाचे झाले तर अव्यक्तसुद्धा अभिव्यक्त होत असते,निराकार निर्गुण ईश्वरसुद्धा स्वतःला अविष्कारत असतो, परलोकैषणा प्राणैषणा. 
बुद्धीचा ‘विवेक’ हा मुख्य गुण आहे.

सुरेश्वराचार्य आपल्या नैष्त्कर्म्य सिद्धींत (१४, ४) म्हणतात -

बुद्धौ एव विवेकोऽयम यत् अनात्मतया भिदा
बुद्धिमेव उपमृद्गाति कदलीं तत्फलं यथा।।

श्रीमद्‌भगवद्‌गीतेच्या सांख्ययोग या दुसऱ्या अध्यायात श्रीकृष्ण अर्जूनास सांगतात:-

अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।
अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥ २-२८ ॥
सुफी दृष्टीकोण
अभिव्यक्त होणे स्वतः होऊन टाळणे
माध्यमे,साधने आणि तंत्र
धार्मिक संकल्पना