शक्तीचे उस्थान. उदानाच्या साहाय्याने श्वास बाहेर सोडण्याची क्रिया होऊ शकते. तसेच बोलणे,गाणे या क्रिया उदानामुळे होत असतात उत्साह,शरीराचे बल,वर्ण या गोष्टीही उदानाच्या आधीन असतात. या पंचप्राणांचे काम व्यवस्थित चालावे यासाठी प्राणायाम योगाभ्यासाचा उत्तम उपयोग होत असतो. नुसता व्यायाम करण्यापेक्षा किंव्हा जिममध्ये जाण्यापेक्षा योगासने,प्राणायाम, दीर्घश्वसन वगैरे योगशास्त्रातील क्रिया करण्याचा अनेक पटींनी उपयोग
होतो. जोपर्यंत वायू म्हणजे प्राण शरीरात आहे तोपर्यंत जीवन आहे आणि प्राणाचे सोडून जाणे म्हणजे मृत्यू. या प्राणावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी किंव्हा प्राणाचा शरीराशी असणारा अनुबंध अधिकाधिक टिकवण्यासाठी योग- प्राणयामासारखा उत्तम मार्ग नाही. यामुळे प्राणशक्ती अधिक चांगल्या प्रकारे आकर्षित होऊ शकते. मेंदू,हृदय,फुफ्फुसे,शरीरातील मर्मस्थाने वगैरे महत्त्वाच्या ठिकाणी परांचे संचरण नीट होऊ शकते की एकंदर उत्साह,चैतन्य जाणीव वाढायलाही मदत मिळते. संप्रेकांचे कामही यथाव्यवस्थित होऊ लागते मनाची एकाग्रता वाढते, स्मृती सुधारते,मृदुभाष्य, सौजन्यभाव विकसित होतो आसपासच्या लोकबरोबरचे संबंध सुधारण्यास मदत मिळते. संतुलन क्रियायोगापेकी काही महत्त्वाच्या क्रिया आपण पाहू या.
योगशास्त्र
अनुलोम-विलोम
समर्पण
५उदान