आनंदवर्धंनाच्या ध्वन्यालोक या ग्रंथावर अभिनव गुप्ताने लोचन नावाची जी टीका केली आहे, त्यातून ध्वनीचे प्रकार स्पष्ट होतात. 

१.      लौकिक ध्वनि : व्यंग्यर्थाचे अभिधान वाच्यार्थाच्या स्वरुपात करणे अशा व्यंग्यार्थाला लौकिक ध्वनि असे म्हटले जाते. 

उदा : ‘कोसळणारा पाऊस पाहून,

      महा नेहमी एक प्रश्न पडतो 

      माझे तर ठीक आहे. हा कोणासाठी रडतो. 

२.      अलौकिक ध्वनि : कवितेतील व्यंग्यार्थ स्वशब्दांनी सांगता येऊ शकत नाही. तो केवळ आस्वादाच्या प्रतीतीचा विषय आहे, अशा व्यंग्यार्थाला अलौकिक ध्वनि असे म्हणतात. 

उदा : ह्या गंगेमधी गगन

वितळले शुभाशुभाचा फिटे किनारा

  अध्या वाटेवरती उतरला 

बुद्ध गयेचा पिवळा वारा. 

येथे मर्ढेकरांनी गंगेची दर्शनाने प्राप्त झालेली आध्यात्मिक साक्षातकाराची अनुभूति व्यक्त केली आहे. गंगा, बुद्धगया, पिवळा वारा, गगन उतरले या शब्दांचे वाच्यार्थ घेऊन हा अर्थच स्पष्ट होत नाही. तर त्याची रसिकाला अनुभूतीच घ्यावी लागते. हे अलौकिक ध्वनीचे उदाहरण आहे.लौकिक ध्वनि शब्दात सांगता येतो, अलौकिक ध्वनि स्वप्नातही शब्दबद्ध करता येत नाही. या ध्वनीचे आणखी काही प्रकार सांगितले जातात. उदा : लौकिक आणि अलौकिक.

रसादिध्वनि
आनंदवर्धनाचे ध्वनिसूत्र
महाकवी
ध्वनीचे प्रकार :