विविध रोगांचा नाश करणाऱ्या देवीसुद्धा प्रसिद्ध आहेत. जसे शितलादेवी, मरीआई, गुडघेमोडी माता. विशिष्ट रोग झाल्यावर विशिष्ट देवतेची उपासना केली म्हणजे तो रोग बरा होतो हा समज अगदी प्राचीन काळापासून बघायला मिळतो. वर उल्लेख केलेल्या नांदेड जिल्ह्यातल्या मुखेड गावातील महादेव मंदिरात ही देवी बघायला मिळते. या मंदिरावर असणारी ज्येष्ठा अथवा अलक्ष्मी म्हणजे दुर्मिळ शिल्प आहे. 

दक्षिण भारतात या ज्येष्ठेचे मोठे महत्त्व आहे. केरसुणी आणि कावळा ही तिची चिन्हे तर गाढव हे तिचे वाहन असते. रोगराई, मरीआई, यांची देवता असेही तिचे वर्णन काही ठिकाणी आलेले आहे. मुखेडच्या महादेव मंदिरावरील ज्येष्ठेची प्रतिमा चतुर्मुख असून उजव्या वरच्या हातात केरसुणी आहे, तर एका हातात सुरा, आणि एका हातात कपालपात्र धरलेले दिसते. कानात कुंडले तर डोक्यावर मुकुट घातलेला असून तिच्या डाव्या खांद्यावरून एक मुंडमाळा खाली लोंबते आहे. तिच्या शेजारीच तिचे वाहन गाढव दिसते आहे. अत्यंत दुर्मिळ असे हे शिल्प एक आगळेवेगळे नक्कीच आहे. 

सिंधुजनांची मातृदेवता निर्ऋती आहे,सिंधू संस्कृतीच्या संशोधनाने प्राचीन भारतीय इतिहासची मांडणी नव्याने करण्यात आली. त्यापूर्वी ऋग्वेदापासून प्राचीन भारताचा इतिहास सांगण्याची परंपरा होत. ऋग्वेदातील ऋचांच्या आधारे प्राचीन भारतीय संस्कृतीचे निर्माते असलेले सिंधू संस्कृतीचे लोक व आर्य यांच्यामध्ये निकराचा संघर्ष झाल्याचे संशोधकांनी सिद्ध केले आहे.

इतिहास व शिल्प
प्रथा
वैदिक ज्योतिष
कल्किपुराण