गुजरात मधील भडोच येथे सर्वज्ञ श्री चक्रधर स्वामींनी अवतार धारण केला. हा अवतार त्यांनी हरिपाळदेव नावाच्या राजपुत्राच्या मृत शरिरात स्वीकार केला. त्यांचे वडील विशाळदेव आणि आई माल्हनी होते. विशाळदेव हे या राज्याचे प्रधान होते. अवतार स्वीकार करण्यापूर्वीच हरिपाळदेवाचा विवाह झालेला होता. त्याच्या पत्नीचे नाव कमळाईसा होते. जुगार हरल्याचे निमित्त करून हरलेले ऋण फेडण्यासाठी त्यांनी पत्नीकडे अलंकाराची मागणी केली. परंतू पत्नीने अलंकार दिले नाही. त्यामुळे उदास वृत्तीचा स्वीकार केला. या संधीचा फायदा घेऊन रामयात्रेचे निमित्त पुढे केले आणि भडोच सोडले.१ 
यादव राजांच्या राजवटीत १२ व्या शतकात, महाराष्ट्रामध्ये महानुभाव पंथ उदयास आला. या संप्रदायाचे प्रवर्तक श्रीचक्रधर स्वामी असून त्यांनी विविक्षित क्षणी नव विचारांचे प्रवर्तन केले. त्यातून संप्रदायाचा उदय झाला.२ लोकांना त्यांच्या बोलीभाषेत मोक्षमार्ग सुलभ करून सांगणारे तत्त्वज्ञान पंथाचे आहे. या काळात कर्मकांड, व्रत वैकल्य, रुढी, परंपरा यांच्या जोखडात लोक अडकले होते. सर्व स्त्री – पुरुषांसाठी खुल्या असणाऱ्या या पंथाने जाती निरपेक्षतेचा आणि अहिंसेचा पुरस्कार केला. 

मराठी साहित्यात महानुभाव साहित्याचे अढळ स्थान सर्वमान्य आहे. इतर संप्रदायात कधीही न निर्माण झालेले साहित्य प्रकार महानुभाव पंथाने सशक्तपणे हाताळले. त्यांत चरित्रात्मक, स्थलवर्णनात्मक, पुराणें, काव्यें वगैरे ग्रंथ आहेत. समाजांत धार्मिक मराठी ग्रंथांचा अभ्यास करावा लागत असल्यामुळें अनेक टीका, टीपग्रंथ, कोश, व्याकरणग्रंथ, छंदशास्त्रावरील ग्रंथ निर्माण झाले आहेत. असे अनेक साहित्यप्रकार या पंथाने मराठी वाङमयाला दिले. स्वाभाविकच मराठी सारस्वताचे मध्ययुगीन साहित्य हे महानुभाव वाङमयामुळे समृद्ध झाले.३

महानुभावांचा टीपग्रंथ – मराठीतील पहिला शब्दकोश
समारोप
पुढील ओव्यांच्या अर्थनिर्धारणावरून टीपग्रंथाच्या रचनेचा आणि आकृतीबंधाचा सहजपणे अंदाज येऊ शकेल
निर्मितीप्रक्रिया