समाषास्त्राचा आरंभाचा काळ लक्षात घेता असे स्पष्ट होते की ते एक आधुनिक शास्त्र असे इतिहास, राज्यशास्त्र, अर्थषास्त्र, इ. शास्त्रांना जसा दिर्घ इतिहास आहे. तसा दिर्घ इतिहास समाजषास्त्राला नाही. समाजषास्त्राची वाटचाल 150-175 वर्षांची आहे. परंतु, या शास्त्राचा अभ्यासविषय मानवी समाजाइतकाच प्राचीन आहे.

समाजाचे अध्यन प्राचीन काळापासून पाष्चिमात्य व इतर देषात करण्यात येत होते. यासंबंधी अनेक पुरावे उपलब्ध आहेत.

1.    ग्रीक देषात प्लेटो व अरीस्टाॅटल यांनी रिपब्लिक व पाॅलिटिक्स हे ग्रंथ लिहीले. या गं्रथात समाज, राज्य व कायदा याविषयी सविस्तर विष्लेषण आहे.

2.    रोमन तत्वज्ञा सिसेरी यांनी हा ग्रंथ व मॅकवेलचा या ग्रंथात समाज जीवनावर प्रकाष टाकला आहे.

3.    भारतात देखील वेद, उपनिषदे, पुराणे, स्मृती, रामायण इ. समावेष होतो. यामध्ये समाज जीवन लोक व्यवहार संकेत, संस्कार आणि आचार संहिता यांचे स्पष्टीकरण आढळते. कवटिल्याचा ‘अथषास्त्र’ व शुक्राचार्यांनी लिहिलेला ‘नितीसार’ या गंथात राज्यसंस्था, धर्मसंस्था, अर्थव्यवस्था व समाजजीवनाचे चित्रण केलेले आहे. तसेच जैन व बौद्ध धर्मीयांच्या साहित्यात तत्कालीन समाज वर्तनाचे दर्षन घडते.   

4. भारतात देखील वेद, उपनिषदे, पुराणे, स्मृती, रामायण इ. समावेश होतो. यामध्ये समाज जीवन लोक व्यवहार संकेत, संस्कार आणि आचार संहिता यांचे स्पष्टीकरण आढळते. कौटिल्याचा ‘अर्थशास्त्र’ व शुक्राचार्यांनी लिहिलेला ‘नितीसार’ या गंथात राज्यसंस्था, धर्मसंस्था, अर्थव्यवस्था व समाजजीवनाचे चित्रण केलेले आहे. तसेच जैन व बौद्ध धर्मीयांच्या साहित्यात तत्कालीन समाज वर्तनाचे दर्षन घडते.

समाजषास्त्राचा आरंभ

   बहुतांष देषात प्राचीन काळात समाजाचे अध्ययन करण्यात येत होते असे प्रतिपादन केले असले तरी खÚया अर्थाने समाजाच्या अध्ययनाची शास्त्रीय दृष्टीने सुरूवात मागील शतकापासून झाली.

   इ.स. 1839 मध्ये फे्रंच समाजषास्त्रज्ञ आगस्तकाँन याने ही संज्ञा सर्व प्रथम उपयोगात आणली.ही संज्ञा (सोसिअस) या लॅटिन आणि ष्स्वहवेष् (लोगाॅस) या ग्रीक शब्दापासून बनलेली आहे. यातील या शब्दाचा अर्थसोबती व स्वहवे या शब्दाचा अर्थ शास्त्र असा होता. एकूण म्हणजे संगतीचे किंवा सोबतीचे पर्यायाने समाजाचे शास्त्र होय. आगस्ट कौन ने  ही संज्ञा उपयोगात आणण्यापूर्वी समाजाचे अध्यन करणारे शास्त्र हे भौतिक शास्त्राप्रमाणे स्वतंत्र शास्त्र असावे या हेतूने  सामाजिक भौतिक ही संज्ञा वापरली. परंतु पुढे घटनांच्या अध्ययनासाठी कितपत तंतोतं उपयोगात आणता येतील असा प्रष्न निर्माण झाल्याकारणाने त्यान   च्या ऐवजी   ही संज्ञा वापरली. आणि तेव्हापासून समाजाचे शास्त्र म्हणून  असा शब्द उपयोगात आणला गेला.

ग्रामीण समाजशास्त्र
शास्त्रांचे प्रमूख दोन प्रकार
विषेशात्मक संप्रदाय
समाजशास्त्र एक आधुनिक शास्त्र