दोन किंवा अनेक भाषांचा तुलनात्मक अभ्यास या पद्धतीत केला जातो. मात्र या अभ्यासासाठी घेतलेल्या भाषा एकाच परिवारातील असणे गरजेचे नसते; फ्रेंच, मराठी, इंग्रजी अशा सर्वस्वी भिन्न भाषेचाही अभ्यास या पद्धतीत शक्य असतो. कारण तुलनात्मक भाषा अभ्यास पद्धती भाषांचा वर्णनात्मक अभ्यास करते. वस्तुनिष्ठपणे त्या भाषेतील साम्यभेद स्पष्ट करते. या तुलनेत एक भाषा श्रेष्ठ व दुसरी कनिष्ठ असा निष्कर्ष मात्र मानला जात नाही. 

दुसरे असे तुलनात्मक भाषा अभ्यास पद्धती ही एककालिक आहे. म्हणजे या पद्धतीत एका काळातील भाषेचे स्थिर रूप मानून भाषेचा वर्णनात्मक अभ्यास केला जातो. त्यामुळे ही अभ्यास पद्धती एककालिक अभ्यास पद्धती आहे.  

परंतु, ही अभ्यासपद्धती एककालिक प्रमाणेच कालक्रमिक किंवा ऐतिहासिक पद्धतीनेही भाषांचा अभ्यास करते. उदा. मराठी व हिंदी भाषांचा तुलनात्मक अभ्यास करण्यासाठी प्राचीन, मध्ययुगीन व आधुनिक असे तीन कालखंड ठरवण्यात येऊन या काळात त्या त्या भाषांत काय बदल झाले ते पाहून त्याचे वर्गीकरण व त्या आधारे दोन भाषेतील साम्यभेद शोधला जातो. 

तात्पर्य एककालिक व कालक्रमिक तसेच वर्णनात्मक व ऐतिहासिक अशा दोन्ही भाषा अभ्यासपद्धतीचा अवलंब तुलनात्मक भाषा अभ्यासपद्धतीत केला जातो. 

तुलनात्मक भाषाभ्यासामध्ये एकाच भाषेच्या विविध बोलींच्या अभ्यासाचाही  समावेश होऊ शकतो. उदा. मराठी भाषा बोलल्या जाणाऱ्या खानदेशी, वऱ्हाडी, कोकणी इत्यादी भाषांचा अभ्यासही तुलनात्मक भाषाभ्यासपद्धतीत केला जातो. 

अशाप्रकारे तुलनात्मक भाषा अभ्यास पद्धतीचे स्वरूप व कार्य सांगता येते. 

१     अंतर्गत
संदर्भ ग्रंथ :
दोन किंवा अनेक भाषांचा अभ्यास
२     बहिर्गत