प्रत्याहार हे अष्टाध्यायीच्या भाषेतील मूलभूत शब्दघटक आहेत असे मानता येईल. शिवसूत्रांपैकी एखाद्या सूत्रातील एखादा वर्ण प्रथम घेऊन त्यापासून त्यापुढे येणाऱ्या कोणत्याही इत् व्यंजनापर्यंतच्या वर्णांनी मिळून प्रत्याहार सिद्ध होतात. उदा. पहिल्या शिवसूत्रातील अइउण् ह्यांतील पहिला अ आणि ण् हा इत् वर्ण ह्यांनी मिळून अण् असा प्रत्याहार सिद्ध होतो. त्याने अ, इ, उ ह्या तीन वर्णांचा निर्देश होतो. तर पहिल्या शिवसूत्रातील इ आणि दुसऱ्या शिवसूत्रातील शेवटचा क् हा इत् वर्ण ह्यांपासून इक् असा प्रत्याहार सिद्ध होतो. त्याने इ, उ, ऋ, ऌ ह्या वर्णांचा निर्देश होतो. 
अष्टाध्यायीत अशा प्रकारे तयार केलेले एकूण ४३ प्रत्याहार वापरलेले आहेत.
प्रत्याहारांमुळे आवश्यक त्या वर्णांचा संकेतरूपान अल्पाक्षरी निर्देश करणे शक्य होते. उदा. हलोऽनन्तराः संयोगः । (अन्तरा:, अंतर न सोडता)एकालगत एक आलेले (म्हणजे मध्ये स्वर नसलेले) हल् (व्यंजन वर्ण) म्हणजे संयोग. इथे हल् ह्या लहानशा प्रत्याहाराने सर्व व्यंजनांचा थोडक्यात उल्लेख करता आला आहे. स्वर नसलेल्या व्यंजनांना हलन्त म्हणतात, तेव्हा पाय मोडक्या देवनागरी अक्षरांसाठी वापरला जाणारा हलन्त हा शब्द, हल् ह्या प्रत्याहारावरून बनला आहे. 

अधिकारसूत्रे
शिवसूत्रे
सूत्रांचे प्रकार
प्रत्याहार