पुण्यातील लष्कराच्या कृत्रिम अवयवरोपण केंद्र लष्करी अधिकारी व जवानांना कृत्रिम अंग देण्यासाठी प्रयत्नशील असते. तसेच समाज कल्याण विभागाच्या विविध योजना यासाठी आहेत. शासनाच्या आरोग्य विभागामार्फत कार्यरत असलेल्या या संस्थेमध्ये अस्थिव्यंग अपंगांच्या पुनर्वसन क्षेत्रातील प्रशिक्षण, अस्थिव्यंग, अपंगावर सुधारित शस्त्रक्रिया तसेच अपंग व्यक्तींना कृत्रिम अवयव पुरवठा करण्यात येतो. जीवनदायी आरोग्य योजनेअंतर्गत पात्र लाभार्थीवर कृत्रिम अवयव, सांधा शस्त्रक्रिया केल्या जातात. या योजनेचा महाराष्ट्र शासन विमा हप्ता भरत असल्यामुळे वरील निवडक व गंभीर आजारांसाठी रूग्णाला मान्यताप्राप्त रूग्णालयांत कोणतीही रक्कम द्यावी लागत नाही. शेगाव येथील गजानन महाराज संस्थान तर्फे अपंग पुनर्वसन केंद्र चालवले जाते. यात शिबिरे आयोजित केली जातात. यामध्ये शस्त्रक्रिया करण्यात येऊन अपंग रुग्णांना कृत्रिम अवयव देण्यात येतात.
भारतातील सोई
महाराष्ट्रातील योजना
वरील भागाचे कृत्रिम अंग
बाह्य दुवे