मार्च १५, इ.स. १९४४ रोजी जपानच्या ३१व्या डिव्हीजनने होमालिन गावाजवळ चिंदविन नदी ओलांडली व भारतावरील आक्रमणाला सुरुवात केली. अंदाजे शंभर किमी (६०मैल) रुंदीची आघाडी सांभाळत हे सैन्य म्यानमारच्या घनदाट जंगलातून वाटचाल करू लागले. डोंगराळ प्रदेश, नद्या-नाले व गर्द झाडी असलेल्या अवघड वाटेवरही जपानी सैन्य जोमाने कूच करीत होते. डाव्या आघाडीवरील ५८वी रेजिमेंट इतरांच्या पुढे होती. त्यांची गाठ ब्रिटिश भारतीय सैन्याची सर्वप्रथम इंफाळच्या उत्तरेस मार्च २०च्या सुमारास पडली.

ब्रिगेडियर मॅक्सवेल होप-थॉम्पसनच्या नेतृत्त्वाखालील ५०व्या भारतीय हवाई छत्री ब्रिगेडने या बलाढ्य सैन्याचा सांग्शाकजवळ प्रतिकार करण्याचा प्रयत्‍न केला. मियाझाकीला या ब्रिगेडला बगल देऊन इंफाळवर कूच करणे सहज शक्य होते तसेच वाटेतील ब्रिटिश-भारतीय सैन्याचे पारिपत्य करणे हे त्याचे ध्येयही नव्हते पण नंतर ही ब्याद नको म्हणून त्याने ब्रिटिशांवर हल्ला चढवला. सांग्शाकची लढाई सहा दिवस चालली. यात ब्रिटिशांचे ६०० तर ४०० जपानी सैनिक मृत्युमुखी पडले. ब्रिटिश सैनिकांकडे तुटपुंजेच पाणी होते तर मियाझाकीच्या तोफखान्याकडे अजून दारुगोळा पुरेशा प्रमाणात पोचलेला नव्हता. पाचव्या दिवशी जवळच असलेली जपानची १५वी रेजिमेंट मियाझाकीच्या साहाय्यास धावून आली. हे पाहताच होप-थॉम्पसनने लढाईतून पलायन करण्याचा निर्णय घेतला. त्याला रॉयल एर फोर्सने केलेला रसदपुरवठा जपान्यांच्या हाती लागला आणि त्यांना अधिक बळ लाभले पण या चकमकीमुळे कोहिमाला पोचणारी सगळ्यात पहिली रेजिमेंट आता वेळापत्रकाच्या सात दिवस मागे पडली होती.

इकडे युनायटेड किंग्डमच्या चौदाव्या सैन्याच्या सेनापती लेफ्टनंट जनरल विल्यम स्लिमला उशिरा का होईना लक्षात आले की जपानी सैन्याची एक संपूर्ण डिव्हिजन कोहिमाकडे चालून येत होती सांग्शाकच्या लढाईत हस्तगत केलेल्या कागदपत्रांवरुनही हेच स्पष्ट झाले. त्याचा व त्याच्या सहकार्‍यांचा अंदाज होता की जपानने जरी कोहिमावर हल्ला केला तरी म्यानमारमधील अतिकठीण भूरचनेमुळे जास्तीत जास्त एखादी रेजिमेंट चालून येण्याची शक्यता होती. एका जपानी रेजिमेंटमध्ये अंदाजे २,६०० सैनिक असत तर एका डिव्हिजनमध्ये १२,००० ते २२,००० सैनिक असत.

ब्रिटिशांनी आता इंफाळ व आसपासच्या प्रदेशातील शिबंदी बळकट करण्यास घाईघाईने सुरुवात केली. ५व्या भारतीय इन्फंट्री डिव्हिजनला आराकानहून इंफाळला विमानाने पाठवण्यात आले. या डिव्हीजनने आराकानजवळ ॲडमिन बॉक्सच्या लढाईत नुकतीच जपानी सैन्याला धूळ चारली होती. यातील बराचसा भाग इंफाळला गेला. येथे इंडियन फोर्थ कोरचे सगळे राखीव दल तैनात केले गेलेले होते. १६१वी इंडियन इन्फंट्री ब्रिगेड आणि २४वा डोंगरी तोफखाना दिमापूरला पाठवण्यात आला.

दिमापूरला असलेल्या शिबंदीपैकी बहुतांश सैनिक दळणवळण प्रणालीचालक आणि इतर बिगरलढाऊ काम करणारे होते. दिमापूरची तर सगळीच शिबंदी न लढणारी होती. दिमापूरला १८ किमी लांब व २ किमी रुंद अशा आकाराचा महाप्रचंड रसदसाठा होता जो ब्रिटिशांच्या ईशान्य भारतातील संपूर्ण सैन्याला पुरवठा करीत असे. हा साठा जपान्यांच्या हातात पडला असता तर ब्रिटिशांचे बारा वाजण्यात अधिक वेळ उरला नसता. यामुळे स्लिमने आपल्या वरिष्ठ अधिकारी जनरल जॉर्ज गिफार्डला विनंती केली की दिमापूरच्या संरक्षणासाठी टाकोटाक अधिक सैन्य पाठवण्यात यावे तसेच वेढ्यात पडू पाहणार्‍या इंफाळची सुटका करण्यासाठी सैन्यबळ पाठवण्यात यावे.

मार्चच्या सुरुवातीस लालाघाटच्या आसपास तळ ठोकून असलेल्या २३व्या ब्रिटिश इन्फंट्री ब्रिगेडला मेजर जनरल ओर्ड विनगेटच्या सरदारकीतून वेगळे काढून लोहमार्गाने दिमापूरच्या उत्तरेस ५० किमी जोरहाट येथे हलवण्यात आले. जर जपान्यांनी दिमापूरवर हल्ला केला तर त्यांच्यावर उलट बाजूने हल्ला करण्यासाठीचा हा डाव होता. या सुमारास युनायटेड किंग्डमची २री इन्फंट्री डिव्हिजन आणि ब्रिटिश भारताची ३३वी कोर ही राखीव दले लेफ्टनंट जनरल स्टॉपफोर्ड मॉंटेग्यूच्या सेनापतीपदाखाली दक्षिण भारतात स्थित होती. गिफार्डने ब्रिटिश भारतीय सैन्याच्या सरसेनापती जनरल क्लॉड ऑचिनलेकच्या संमतीने त्यांना लोहमार्ग आणि रस्त्याने दिमापूरला शक्य तितक्या जलदीने हलवण्याची तयारी सुरू केली. याशिवाय ७वी इंडियन इन्फंट्री डिव्हिजनही रस्ता तसेच लोहमार्गाने आराकानहून दिमापूरला दाखल झाली.

३३वी कोर दिमापूरला डेरेदाखल होईपर्यंत २०२व्या लाइन ऑफ कम्युनिकेशन एरिया या सैन्यदलाच्या सेनापती मेजर जनरल आर.पी.एल. रॅंकिंगने या प्रदेशाचा ताबा घेतला.

इकडे दिवसा-तासागणिक जपानी सैन्य कोहिमा आणि इंफाळकडे चाल करीत येतच होते.

"वेढा"
पार्श्वभूमी
लढाई
नांदी