२ आ. महांकालेश्‍वर
अखिल विश्‍वब्रह्मांडाचा अधिष्ठाता देव (क्षेत्रपालदेव) हा काळपुरुष म्हणजेच महाकाळ (महान्काल) आहे. त्याचाही जो ईश्‍वर, त्याला महांकालेश्‍वर म्हणतात.

२ इ. महादेव
विश्‍वसर्जनाच्या आणि व्यवहाराच्या विचाराशी मूलतः तीन विचार असतात – परिपूर्ण पावित्र्य, परिपूर्ण ज्ञान अन् परिपूर्ण साधना. हे तीनही ज्याच्यात एकत्र आहेत, अशा देवास `देवांचा देव’, म्हणजेच `महादेव’, असे संबोधितात.

२ ई. भालचंद्र
भाली, म्हणजे कपाळी ज्याने चंद्र धारण केला आहे, तो भालचंद्र. शिवपुत्र श्री गणपतीचेही `भालचंद्र’ हे एक नाव आहे.

२ उ. गंगाधर
गंगा स्वर्गात होती. भगीरथाच्या कठोर तपश्‍चर्येमुळे ती पृथ्वीवर आली. त्या वेळी गंगेच्या प्रवाहाचा भयानक वेग अन्य कोणीही थोपवू शकत नव्हता. शंकराने गंगेला आपल्या जटेत धारण केले; म्हणून त्याला `गंगाधर’ असेही म्हणतात.

२ ऊ. कर्पूरगौर
शिवाचा रंग कर्पूरासारखा (कापरासारखा) पांढरा आहे; म्हणून त्याला `कर्पूरगौर’ असेही म्हणतात.

२ ए. पिंगलाक्ष
पिंगल ± अक्ष · पिंगलाक्ष. पिंगल · पिंगळा, घुबडाची एक जात. पिंगल या पक्ष्याला भूतकाळ, वर्तमानकाळ आणि भविष्यकाळ कळतो. तसे शिवाला कळते; म्हणून त्याला `पिंगलाक्ष’ असेही म्हणतात.

२ ऐ. अघोर
अघोर · अ ± घोर. अघोर म्हणजे चिंता नसलेला.

२ ओ. नीलकंठ आणि आशुतोष
१. दुसर्‍याच्या सुखासाठी कोणताही त्रास भोगण्यास सिध्द (तयार) असलेला : समुद्रमंथनातून उत्पन्न झालेले हालाहल विष सर्व जगाला जाळीत होते. त्या वेळी कोणताही देव त्याचा स्वीकार करण्यास पुढे येईना. तेव्हा शिवाने हालाहल प्राशन केले आणि जगाला विनाशापासून वाचविले. विषप्राशनामुळे त्याचा कंठ काळा-निळा झाला आणि त्याला नीलकंठ असे नाव मिळाले.

२. आशुतोष म्हणजे सहज प्रसन्न होणारा

शिव
२ ए पिंगलाक्ष
१ व्युत्पत्ती आणि अर्थ
२ अ शंकर ‘शं करोति इति शङ्करः ।’ `शम्’ म्हणजे कल्याण आणि `करोति’ म्हणजे करतो जो कल्याण करतो तो शंकर होय