वाल्मीकी ऋषींनी त्यांच्या रामायणात रामाच्या रूपाने आदर्श जीवन कसे असावे याचा नीतिपाठ प्रस्तुत केला आहे. मानवी जीवन क्षणभंगुर असून भोगलालसेचा त्याग करून रामाप्रमाणे आदर्श जीवन व्यतीत करावे, यातच मानवाचे कल्याण आहे असा वाल्मीकी रामायणचा अभिप्राय आहे. 

नारदमुनी हे "संक्षेप रामायण" या वाल्मिकी रामायणातील सर्गात आदर्श मनुष्याच्या १६ गुणांचे वर्णन करतात. हे सोळा गुण येणेप्रमाणे - 
१. "गुणवान" - नीतिवंत 
२. "वीर्यवान"- शूर 
३. "धर्मज्ञ" - धर्माचा जाणकार 
४. "कृतज्ञ" , 
५. "सत्यवाक्य" – सत्यवचनी 
६. "दृढवृत्त" – आत्मविश्वासी, 
७. "चरित्र्यवान" – चारित्र्य चांगले असणारा, 
८. "सर्वभूतहित" – सर्व जीवांचे हित बघणारा 
९. "विद्वान" 
१०. "समर्थ" 
११. "सदैक प्रियदर्शन" – ज्याचे दर्शन सदा सुखकर आहे असा 
१२. "आत्मवंत" – धैर्यस्थ, 
१३. "जितक्रोध" –क्रोध जिंकलेला , 
१४. "द्युतिमान्" – कांती सुंदर असलेला , 
१५. "अनसूयक" – असूया नसलेला, 
१६. "कस्य बिभ्यति देवाश्च जातरोशस्य संयुगे' - ज्याच्या कोपास देवताही घाबरतात असा. 

रामायणातील राम स्वतःस मनुष्यच म्हणवितो. ("आत्मानं मानुषं मन्ये") पुढील काळात रामाचे दैवतीकरण होऊन तो विष्णूचा अवतार गणला जाऊ लागला.

अध्यात्म रामायण
रामायणातील नीतिपाठ
इंडोनेशिया
मर्यादा-पुरुषोत्तम प्रभू श्रीराम