चौथ्या कडव्यात महानगरी जीवनात होण्याऱ्या घुसमटीची जाणीव व्यक्त होते. त्यासाठी डहाक्यांनी, ` शहर म्हणजे हजार पायांचा कीटक, आणि माणूस म्हणजे जगण्याच्या तापाने फणफणलेलं मन `, अशा समर्पक पण नावीन्यपूर्ण प्रतिमा वापरल्या आहेत. अशा घुसमटीत सामान्य माणसाचा स्वाभिमान फणा ठेचलेल्या सापासारखा होतो. मग तो भोवतालच्या नको असलेल्या, न पटणाऱ्या, गोष्टीनाही वरवरचा होकार देत राहतो. आतून मात्र त्याचा नकार तो घुमवत राहतो. तो त्याच्या देहबोलीतून बाहेर पडतोच. `मी नकार घुमवत राहतो उघडलेल्या तळहातात आणि बोटांत` ` या ओळीत या मानसिक अवस्थेचे शारीरिक प्रकटीकरण आहे. हा डहाक्यांचा नायक जनतेचा प्रतिनिधी आहे; नव्हे ते कवीचेच एक रूप आहे. 

कवी नुसता एक माणूस नसतो, त्याची संवेदनशीलता, त्याच्याजवळ असलेली भाषिक क्षमता त्याला प्रतिभावंताचा दर्जा देत असते. प्रतिभावंताची जबाबदारी मोठी असते. त्याने अखिल जगाच्या वेदना समजून नुसत्या दर्शवायच्या नसतात- नाहीतर काव्य ही एक नुसती दृश्यकला झाली असती- तर त्यावर आपापल्या परीने उपाय सुचवायचा असतो ; म्हणजे साहित्याला सामाजिक प्रयोजनही असते. म्हणूनच असा उपाय सुचवताना मुक्तिबोध- सुर्वे क्रांतीची भाषा बोलतात. इथे डहाके मात्र मर्ढेकरांप्रमाणे हताशपणाची जाणीव व्यक्त करतात. परिवर्तन होत नसेल तर शतकाच संपणारच ! 

शतक मावळल्यानंतर येणाऱ्या दिवसांनाही आपण काही देऊ शकत नाही याची खंत मात्र कवी व्यक्त करतो. खरे तर शतकभरातील मानवी संस्कृतीने, परंपरेने नव्या पिढीला किमान जगण्याचा, लढण्याचा, मूल्यांचा समृद्ध वारसा द्यायचा असतो. हेच तर सांस्कृतिक संचित असते. पण या शतकात असे काही नाही. येणाऱ्या पिढीला देण्यासाठी आधीच्या पिढीजवळ काही सांकृतिक संचित नसणं ही भयानक गोष्ट असते. एका शतकाच्या वाटचालीनंतरही मानवी संस्कृतीला हे संचित प्राप्त करता आले नसेल तर याहून शोकांतिका कोणती? ही मानवी शोकांतिका, हा सांस्कृतिक संचिताचा अभाव कवीला अस्वस्थ करतो.
चौथ कडव
संहितेचे रूप
कवितेची संहिता
कवितेतील प्रतिमा