रोनाल्ड इंडन ह्या पौर्वात्यवादाच्या अभ्यासकाने असे प्रतिपादन केले आहे की, जातीची सर्वंकष आणि वैश्विक पातळीवर लागू करता येईल अशी व्याख्या करता येत नाही. "उदाहरणार्थ जातीची व्याख्या सुरुवातीच्या काळातील युरोपीय दस्ताऐवजांमध्ये "वर्ण" या नावाचे आंतरविवाही समूह जे युरोपातील इस्टेटशी मिळते-जुळते आहेत अशा स्वरूपाची होती. ब्रिटिश राज्य भारतात प्रस्थापित झाल्यानंतरच्या काळातील वर्णनांमध्ये युरोपीयन लोकांच्या दस्ताऐवजांमध्ये २०व्या शतकाच्या अंताला वासाहतिक प्रशासकांनी २३७८ जातींचे विभाजन नोंदवले होते, आणि ह्यावेळी मात्र वर्ण ह्या संकल्पनेऐवजी त्यांनी "जाती" ही संकल्पना वापरलेली दिसत होती."

तुलनात्मक धर्म ह्या विषयाचे प्राध्यापक अरविंद शर्मा यांनी असे नोंदवले आहे की, जरी "जात" ही संकल्पना सर्वसामान्यपणे वर्ण आणि जात ह्या संकल्पनांसाठी बदली म्हणून वापरली जात होती पण, गंभीर पौर्वात्यवादी जात ही संकल्पना विशिष्ट अर्थाची वाहक आहे याची जाण असलेले आहेत, ते मात्र जात ही संकल्पना एका विशिष्ट अर्थानेच वापरतात. या ठिकाणी आर्थर बाशम यांचे इतर प्राच्यविद्या शास्त्रज्ञांशी एकमत होते जे असे नोंदवतात की, पोर्तुगिज वसाहतवाद्यांनी भारतातील जमाती, कुटुंबे आणि गोत्रांचे वर्णन करण्यासाठी जो कास्टा नावाचा शब्द वापरला होता तोच शब्द जातीसाठी वापरणे जास्त योग्य आहे. हाच शब्द पोर्तुगीजांच्या पुढील सर्व वसाहतीक अभ्यासकांनीही वापरणे रूढ झाले आणि म्हणून त्यापुढील सर्व वासाहतिक लिखाणांमध्ये हिंदू सामाजिक गटांना कास्टा हाच शब्द/संकल्पना वापरली गेली. अठराव्या आणि एकोणीसाव्या शतकांमध्ये आधुनिक भारतातात अस्तित्वात असणाऱ्या सर्वच ३००० आणि इतरही सामाजिक गटांना जे चार अर्वाचीन वर्गांमधून(वर्णांमधून) आणि ज्ञातींमधून तयार झालेले होते, त्या सर्वांनाच कास्ट ह्या एकाच संकल्पनेत बांधण्याचा प्रयत्न केला गेला. तत्कालिन भारतीय समाजाला एकाच संकल्पनेत बांधून त्याचे आकलन करण्याचा हा वसाहतकारांचा प्रयत्न होता. त्यामुळे जात/कास्ट ही‌ एक छद्म संकल्पना आहे. कारण, जाती सतत नव्याने सामाजीक पातळीवर उदयाला येतात, जुन्या नष्ट होतात आणि नव्या जाती निर्माण होतात. परंतू‌ चार वर्णांची व्यवस्था कायम रहाते. चातुर्वर्ण व्यवस्था ही चार वर्णांच्या सहाय्याने तशीच उभी आहे अगदी गेली 2000 वर्षे त्या वर्णांमध्ये कसलाही खास फरक ह्या काळात पडलेला नाही. आंद्रे बेटेईली यांनी नोंदवले आहे, की, "जी भूमिका "वर्णांनी" प्राचीन हिंदू साहित्यामध्ये वटवली होती तीच भूमिका "जाती" ही संकल्पना आधुनिक काळात वटवत आहे. 'वर्ण' हा जसा सामाजिक उतरंडीचा बंद गट आहे. तसेच, 'जाती' हा संपूर्णपणे बंद गट आहे, अगदी जातींना एकाच प्रकारचा घटक असलेल्या नैसर्गिक गटांसारखेच समजले जाते." तरीही, कोणत्याही संख्येने नवीन जातींची भरमार समाजात केली जाऊ शकते, आणि त्यासाठी जमाती, पंथ, संप्रदाय, धर्म किंवा भाषिक अल्पसंख्यांक आणि नागरिकत्व या कश्याचेही मिश्रण वापरले जाऊ शकते. म्हणूनच 'कास्ट' ही संकल्पना इंग्रजी भाषेमध्ये 'जाती' ह्या संकल्पनेचे योग्य प्रतिनिधीत्व करित नाही. त्यासाठी जातीच्या जवळची संकल्पना म्हणजे वांशिकता होय, वांशिक अस्मिता आणि वांशिक गट ह्या भारतीय जात ह्या संकल्पनेच्या जवळच्या संकल्पना आहेत.

अस्पॄश्य जाती बहिष्कॄत आणि वर्ण व्यवस्था
सुरूवातीचा काळ (320–650)
जातीच्या व्याख्येबद्दल आधुनिक परिप्रेक्ष्ये
वैदिक "वर्ण"