साहित्य निर्मितीची प्रक्रिया उलगडणे सोपे काम नसले तरी त्या प्रक्रियेत कोणकोणत्या घटकाचा समावेश होतो त्याचा अभ्यास भारतीय व पाश्चात्त्य साहित्य शास्त्रज्ञांनी केला आहे. त्यांनी साहित्य निर्मितीमध्ये महत्त्वाची भूमिका बजावणार्‍या घटकांमध्ये प्रतिभा, स्फूर्ती, उत्पेक्षा, कल्पना, भावनात्मकता, व्युत्पन्नता , अभ्यास आणि नवनिर्मिती क्षमता या घटकांचा अंतर्भाव केला आहे. 

प्रतिभा
निर्मितिप्रक्रियेतील घटक
कल्पनाशक्ती
उत्प्रेक्षा