हिंदीचे भाषा म्हणून असणारे नियम व आवश्यकता, वाचकांच्या आकांक्षा, वाचकांचे दैनंदिन जीवनमान यामुळे ती कशी वाकवली गेली याचा वेध शेवंती निनान यांनी घेतलेला आहे. 

यातील दुसरे प्रकरण या गोष्टींचा हिंदी प्रकाशनांच्या वाढीवर झालेला परिणाम, हिंदी प्रकाशनांनी आणलेली शैली व प्रवास, आणि 'आज' व 'प्रताप' सारख्या प्रकाशनांनी इतिहास व संस्कृती यांमध्ये दिलेले योगदान या बाबींवर प्रकाश टाकते. 

तिसऱ्या प्रकरणामध्ये निनान याकडे लक्ष वेधतात की, वृत्तपत्रांचा प्रसार वा वाढता खप यामागे केवळ राज्याच्या साक्षरतेचा स्तर उंचावला आहे असे म्हणता येत नाही, तर साक्षरतेच्या पलीकडले शिक्षण, बातम्यांची भूक, संवादाचे वाढते जाळे, राजकीय जागृती आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे नव्याने उदयाला येणाऱ्या ग्रामीण मध्यमवर्गाच्या बदलत चाललेल्या जीवनपद्धती व इच्छा-आकांक्षा व्यक्त होण्यासाठी मिळालेले एक माध्यम म्हणून या प्रसारमाध्यमाकडे बघावे लागेल. 

४ थ्या प्रकरणामध्ये विकास आणि स्थानिकीकरण या दोहोंतील नात्यांवर भाष्य केलेले आहे. या दोन प्रक्रियांमुळे अधिकाधिक मुद्रणालये निघाली व घराघरांत वृत्तपत्र असणे आणि सांस्कृतिक अस्मिता व एकात्मता व्यक्त करण्याकरिता वृत्तपत्र हे महत्त्वाचे साधन ठरले. 

पाचव्या प्रकरणामध्ये स्थानिक पातळीवर नागरिक पत्रकारांचा उदय कसा झाला व ज्या जात, वर्गाच्या, सत्तास्थानाच्या पार्श्वभूमीतून हे पत्रकार आलेले होते ते घटक वृत्तपत्रांतून कसे पुढे आणले गेले याचे परीक्षण केले आहे. 

६ व्या प्रकरणामध्ये वृत्तपत्रांचा खप वाढविण्यासाठी वाचकांना कुपन्स सारख्या गोष्टी देणे, स्थानिक पातळीवरील राजकीय जाहिरातींचा वर्तमानपत्रांत समावेश करणे यासारख्या ज्या रणनीती आखल्या गेल्या त्याची चिकित्सा निनान करतात. 

आठव्या प्रकरणामध्ये,पत्रकारितेची नैतिकता व राजकीय दुवे या दोहोंतील स्वच्छ नातेसंबंधांचा अभाव पत्रकार व राजकारणी या दोहोंत निर्माण झालेले देवाणघेवाण या स्वरूपाचे संबंध याचा वेध घेतला आहे. 

नवव्या प्रकरणातही पत्रकार व राजकारणी यां दोहोंतील संबंधांचा वेध घेतलेला आहे, परंतु तो जात व समूह या दोहोंच्या अंगाने घेतला गेला आहे. उच्च जातीतून आलेले पत्रकार लालू प्रसाद यादव, मायावती यांसारख्या पहिल्या पिढीतील दलित राजकीय नेत्यांच्या विरोधात कसे ठाकतात याची मांडणी केलेली आहे. तसेच, या प्रकरणामध्ये ९० च्या दशकात 'बाबरी मस्जिद' प्रकरण आक्रमकतेने पुढे आणण्यात वृत्तपत्रांची भूमिका काय होती याचेही परीक्षण केले आहे. 

दहाव्या प्रकरणामध्ये राज्याचा विकासाचा मुद्दा हा प्रादेशिक चर्चाविश्वात वृत्तपत्रांद्वारे कसा आणला गेला हे बघितलेले आहे.स्थानिक पत्रकार हे विकासाचे मध्यस्थ बनले, परंतु विस्तृत पातळीवर विकास या प्रक्रियेची मांडणी करण्यापेक्षा विकासाबद्दलच्या कहाण्याच कश्या रचल्या गेल्या हे त्या दाखवतात. 

११ व्या प्रकरणामध्ये, प्रादेशिक भाषातील वृत्तपत्राचा राजकीय नेते, ग्रामीण व शहरी कार्यकर्ते व नागरी समाज यांवर कसा प्रभाव पडला व प्रदिशिक सामूहिक अस्मिता कश्या अधिक बळकट झाल्या यांचा वेध घेतलेला आहे.

पुस्तकाचे सार
पार्श्वभूमी व पद्धतिशास्त्र
ठळक मुद्दे
योगदान