कुठल्याही शिक्षण प्रक्रियेत, काही शिक्षक आणि अनेक विद्यार्थी विशिष्ट विषयाच्या संदर्भात आपसात माहितीची देवाण घेवाण करत असतात आणि एकमेकांशी संवाद साधत असतात. शिक्षकाला बहुधा बहुतेक विद्यार्थ्याच्या तुलनेत विशिष्ट विषयाच्या संदर्भात जास्त ज्ञान, कौशल्य आणि अनुभव असतो. त्यामुळे शिकविण्याची (Teaching) जबाबदारी नेहमीच शिक्षकावर असते. शिक्षक एकच विषय एकाच वेळी एकाच पद्धतीने अनेक विद्यार्थ्याना जरी शिकवीत असला तरी प्रत्येक विद्यार्थ्यात शिकण्याची (Learning) म्हणजेच ज्ञान निर्मितीची प्रक्रिया मात्र वेगवेगळी व स्वतंत्रपणे होत असते. ह्याचमुळे एकाच वर्गात, जेव्हा काही विद्यार्थी चांगले ज्ञान संपादन करतात तेव्हाच काही विद्यार्थी मात्र, ज्ञान संपादनात मागे राहतात. 
शिक्षकामुळे, बहुतेक विद्यार्थ्याचे शिकणे, सहज सोपे आनंददायी आणि वेगाने होते. परंतु, तरीही शिकण्याकरिता शिक्षक आवश्यक नसतो. ह्याचमुळे एखादा एकलव्य कुठल्याही शिक्षकाच्या मदतीशिवाय (पण प्रयत्नपूर्वक) शिकतो. शिक्षक हा शिकण्याकरिता केवळ प्रेरक आणि मार्गदर्शकच असतो. पण शिकण्याची जबाबदारी "फक्त विद्यार्थ्यावरच" असते. त्याचमुळे, शिकण्याची इच्छा नसलेल्या विद्यार्थ्यास जगातील सर्वोत्तम शिक्षक देखील शिकवू शकत नाही.
“शिक्षण म्हणजे माहितीचे ज्ञानात रूपांतर” ह्या अर्थाने प्रत्येक व्यक्ती प्रत्येक क्षणी, जन्म झाल्यापासून ते मृत्यू येईपर्यंत, “प्रत्येक चुकेतून आणि प्रत्येक अनुभवातून” आयुष्यभर शिकतच असतो. माहिती आणि तंत्रज्ञानाच्या ह्या युगातही “जीवनभर निरंतर शिक्षण” ही प्रत्येकाची नितांत गरजच झाली आहे. 

परंतु, आपल्या देशात, वयाच्या ५ ते २२ वर्षांपर्यंत, औपचारिक शिक्षण व्यवस्थेत (जसे शाळा, महाविद्यालय, विद्यापीठ, वगैरे) बहुतेक व्यक्ती प्राधान्याने, त्यांच्या आवडीच्या विषयात शिक्षण घेण्यावर प्रयत्न केंद्रित करतात. पण जीवन शिक्षणाची प्रक्रिया मात्र प्रत्येक व्यक्तीसाठी आयुष्यभर निरंतर सुरूच राहते.
शिक्षण प्रक्रियेतील मुख्य पाच टप्पे
चिकित्सक प्रतिसादाचा वेळ
आनंददायी सहज शिक्षण
शिक्षण प्रक्रिया