एका मराठी संकेतस्थळावरील प्रतिक्रियेचा भाग याचे विकिकरण आणि विस्तार करण्यास मदत करा.

अख्खी वेब २.० च्या दृष्टिकोणातून वाटचाल करत आहे .मराठी वेब ड्रुपॅल ४.० वरून ड्रुपॅल ६.० वर आली आहे. मनोगत ह्या संकेतस्थळामुळे खर्‍या अर्थाने ड्रुपलवर आधारित संकेतस्थळांना चालना मिळाली. उपक्रम, मिसळपाव वर वापरण्यात येणार्‍या गमभनचा पूर्वसुरी मनोगताचा आरटीई आहे. मनोगताच्या प्रशासकांनी ड्रुपलच्या गाभ्यात आणि इतर मोड्यूल्समध्ये बरेच बदल करून अनेक चांगल्या सुविधा दिल्या आहेत. शुद्धिचिकित्सक, छन्न प्रतिसाद, कोडी वगैरे. तसेच मनोगतचे वेगळे मोड्यूलच त्यांनी बनवले आहे. मायबोली ड्रुपलकडे वळली आहे. मायबोलीसाठी दिशा हे अ‍ॅपलेट वेलणकरांनीच विकसित केले. 

मनोगत सदस्यांमध्ये हळूहळू तट पडू लागले. मग एकमेकांवर आरोप प्रत्यारोप सुरू झाले. त्यातून काहींनी ते संकेतस्थळ सोडले. एकूण काय तर एक हसते-खेळते-नांदते मराठी संकेतस्थळ एकदम सदस्य-वादात सापडले. मग 'उपक्रम' नावाचे एक नवीन संकेतस्थळ आले. तिथे हे सगळे नाराज मंडळ सदस्य झाले आणि उपक्रम यशस्वी होण्यासाठी आपापल्या परीने झटू लागले. पण इथली ध्येयधोरणे काही मनासारखी नाहीत हे पाहून पुन्हा इथल्या प्रशासकांविरुद्ध ओरड सुरू झाली. रुसवे-फुगवे झाले आणि त्यातूनच मग "मिसळपाव" हे एक नवे संकेतस्थळ जन्माला आले. तेथेही वादविवाद झाले आहेत.

मध्यंतरीच्या काळात "माझे शब्द" हे एक संकेतस्थळ बर्‍याच प्रमाणात लोकप्रिय होऊन बंद पडले. त्यातही वादावादी-भांडणे झालीच पण ते बंद पडण्याचे कारण ते नव्हे.

त्या मानाने "मायबोली" हे संकेतस्थळ चांगल्या पद्धतीने चालू आहे. 

मायबोलीवर

मायबोलीला सुरू होऊन १०+ वर्षे झाली आहेत. संकेतस्थळ तसे क्लोजनिट आहे. त्यामुळे दिवाळी अंकासारख्या गोष्टी राबवताना त्यांना फारसा त्रास होत नाही. दिवाळी अंक काढण्याचे सातत्य असले तरी दर्जाबाबत मात्र असे म्हणता येणार.(दर्जा ठरवताना निर्मितिमूल्ये आणि साहित्यिकमूल्य दोहोंचा विचार करायला हवा, हे आलेच.) नवीन तंत्र स्वीकारण्याच्या बाबतीत मायबोली बरेच मागे आहे असे काही लेखकांनी नोंदवले आहे. 

मनोगताला सगळ्यात मोठा झटका विदागाराच्या कोसळण्यामुळे लागला. मनोगताच्या विदागाराला अपघात झाल्यावर येणार्‍या अडचणींना मनोगतकारांनी सदस्यांपर्यंत पोचवायला हवे होते. त्यानंतर झालेले 'मुस्कटदाबी'चे बरेचसे आरोप (एकूण एक नाही) हे अज्ञानमूलक होते. त्यामुळे मनोगताचा बराच अपप्रचार झाला.( 

बाकी संपादकीय, प्रशासकीय धोरणांबाबत बर्‍याच लोकांना तक्रार असू शकते, आहे. मनोगत हे संकेतस्थळ (एकहाती) चालवणे हा चालकांच्या हौशीचा भाग आहे. त्यामुळे त्यांनी संकेतस्थळ कसे चालवावे ह्याचे त्यांना पूर्ण स्वातंत्र्य असते. संकेतस्थळाचे सदस्य फार फार तर वेळोवेळी त्यांना सल्ले देऊ शकतात. 

मिसळपाव २००७ ला सुरु झाल्यानंतर काही दिवसांनी २००९ च्या शेवटी मीमराठी आणि त्यापुढे २०११च्या उत्तरार्धात ऐसी अक्षरे ही दोन संस्थळे सुरू झाली. मायबोली आणि मीमराठीवर नियमितपणे होणार्‍या लेखनस्पर्धा हे त्यांचे एक वैशिष्ट्य म्हणावे लागेल. बाजारात येणार्‍या नवीन पुस्तकांचा आणि चित्रपटांचा परिचय करून देण्यात मायबोली आघाडीवर आहे. आंतरजाल या माध्यमाचे लोकशाहीकरण करण्याच्या दृष्टीने ऐसी अक्षरे संकेतस्थळावर प्रतिसादांना श्रेणी देण्याची सुविधा आहे. २०१५ साली केवळ स्त्रियांसाठी असलेले मराठी आॅनलाईन फोरम - मैत्रीण.कॉम हे संकेतस्थळ सुरू झाले आहे. संस्थळावर प्रसिद्ध होणारा शब्द-न-शब्द प्रशासकांच्या नजरेखालून गेलाच पाहिजे इथपासून एक क्लिक करून प्रतिसादाचे चांगले अथवा वाईट असे वर्गीकरण वाचकांनाच करता येईल इथपर्यंत मराठी संकेतस्थळे आलेली आहेत. 

तरीही मराठी संकेतस्थळे आता फक्त डिस्कशन फोरम पर्यंत मर्यादित न रहाता ऑनलाईन/मोबाईल बॅंकिंगच्या दृष्टीनेही त्यांचा प्रवास सुरू झाला आहे आणि यात पहिले पाऊल टाकण्याचा मान मानबिंदू या संकेतस्थळाने पटकावला.

२०१७ च्या उत्तरार्धात सुरु झालेले गुरूबिरबल डॉट कॉम हे अर्थ / वित्त विषयक ज्ञान लोकांपर्यंत विनाशुल्क पोहोचवण्याचा प्रयत्न करणारे एक मराठी संकेतस्थळ आहे. ज्यांनी इंग्रजीतील कोरा आणि खान अकॅडमी ही लोकप्रिय संकेतस्थळे वापरली असतील त्यांच्या लक्षात येईल की गुरुबिरबल हे त्याच संकल्पनांवर आधारित आहे. ह्या संकेतस्थळावर प्रश्न विचारण्याची, उत्तर देण्याची, उत्तरांना प्रतिसाद देण्याची, उत्तर पसंत असल्यास स्वीकार करण्याची, लेख लिहिण्याची सुविधा आहे. तसेच विडिओच्या स्वरूपात अर्थ विश्वातील संकल्पना सोप्या पद्धतीने समजावण्याचा प्रयत्न ते त्यांच्या यू ट्यूब चॅनेल द्वारे करतांना दिसतात. आर्थिक साक्षरता किंवा फायनान्शिअल लिटरेसी वाढवणे ही गुरूबिरबल मागील कल्पना दिसते.

मराठी संकेतस्थळांचे शैक्षणिक,सामाजिक आणि सांस्कृतिक योगदान बद्दल अजून जाणीवपूर्वक अभ्यास झाल्याची नोंद नाही.

महाराष्ट्र मंडळांच्या संकेत स्थळांचे कार्य
मराठी संकेतस्थळांच्या विकासाचे टप्पे
मराठी संकेतस्थळांसमोरची तांत्रिक आव्हाने
शासकीय संकेतस्थळे