विरेचन म्हणजे रुग्णास अगोदर तीन-चार दिवस रोज तूप किंवा तेल पाजून नंतर जुलाबाचे औषध देणे. पित्तदोषाच्या आजारांना (आग, जळजळ, लालसरपणा ही लक्षणे असणाऱ्या आजारांत) विरेचन सांगितले जाते. विरेचनाचा उद्देशही पित्त घालवून कोठा साफ रिकामा करणे हाच आहे. वमनात मुख्यत्वेकरून जठर, इत्यादी वरचा अन्नमार्ग स्वच्छ होतो. याउलट विरेचनात आतडी वगैरे खालचा अन्नमार्ग साफ होतो.

विरेचनासाठी आधी तीन-चार दिवस तित्तक तूप (म्हणजे कडू औषधांनी तयार केलेले तूप) १५ ते २० मिलिलिटर या प्रमाणात रोज सकाळी रिकाम्या पोटी घेण्यास सांगावे. 

संध्याकाळी जेवणानंतर दोन-तीन तासांनी त्रिफळा चूर्ण (२ ते ३ ग्रॅम) एक कप गरम पाण्यातून द्यावे. जेवणानंतर हे चूर्ण देणे जास्त परिणामकारक ठरते. 

पहाटेपासून सकाळपर्यंत दोन-तीन जुलाब होतात. हलका कोठा असणाऱ्यांना त्रिफळा चूर्णाऐवजी बहाव्याचा दोन-तीन ग्रॅम मगज पाण्यात कुस्करून दिला तरी अपेक्षित परिणाम होतो.

सकाळी जुलाब झाल्यानंतर भूक लागली तरी ४-५ तास काही खाऊ नये. नंतर मूग-तांदळाची पातळ खिचडी खायला द्यावी.

सर्वसाधारणपणे वमनक्रियेनंतर विरेचन दिले जाते. या दोन्हींचा परिणाम होऊन अन्नमार्ग साफ होतो.

वमन
विरेचन
बस्ती
नस्य