भौतिकशास्त्रातल्या काळाची (किंवा कालमितीची) व्याख्या अशी :

कोणत्याही वस्तूचा अवकाशस्थितीतला बदल दाखवते ती कालमिती.
घड्याळातल्या सेकंदकाट्याची "हालच़ाल", हृदयातल्या ठोक्यांची "हालच़ाल", ऋणविद्युद्रासायनिक हालच़ालींद्वारे आपल्या मेंदूत च़ाललेली "हालच़ाल"--विचारांची ये-जा-- वगैरे कुठल्या ना कुठल्या वस्तूतल्या बदलाचा --"हालचाली"चा-- निरीक्षणामुळेच़ काळ ह्या अमूर्त गोष्टीची कल्पना आपणा माणसांना शक्य होते. 

कोणत्याही वस्तूच़े तापमान -२७३ अंश सेल्सिअस ह्या काल्पनिक (जास्तीत जास्त) अंशावर उतरले आणि त्या वस्तूतली अंतर्भूत ऊर्जा पूर्णपणे संपुष्टात आली तरच़ त्या वस्तूची किंवा वस्तूतली हालच़ाल पूर्ण थांबणे शक्य आहे! रस्त्याचा कडेला पडलेला दगड ज़री आपल्याला अविचल भासला तरी त्या दगडाच़े तापमान -२७३ अंश सेल्सिअस अंशाहून खूपच़ जास्त असल्याने त्या दगडातल्या अंतर्भूत ऊर्जेपायी त्याचा आत प्रत्येक अणूची आणि प्रत्येक अणूचा आत ऋण परिंमाणूंसारख्या --electrons-- परिंमाणूंची "हालच़ाल" अविरत च़ालू असते! परिणामी ह्या विश्वातल्या प्रत्येक लहानमोठ्या वस्तूत "कालौघा"त अविरतपणे च़ालू असलेला बदल हे एक ("कालौघ संपेपर्यंतच़े" आणि त्याबरोबरच़ प्रत्येक वस्तूतली ऊर्जा पूर्णपणे नष्ट होईपर्यंतच़े!) "शाश्वत" सत्य आहे. 

ऊर्जा, काळ, अवकाश, वस्तुमान (द्रव्य, वस्तूतले अणुपरिमाणू) आणि गुरुत्वाकर्षण ही सृष्टीतली अगदी "अविश्वसनीय" अशी आश्चर्ये आहेत.

ऊर्जा, काळ, अवकाश, वस्तुमान आणि वस्तूंमधला अविरत स्थितिबदल ह्या सगळ्या गोष्टी एकमेकांशी कशा निगडित आहेत ते वरचा संक्षिप्त वर्णानातून प्रदर्शित होते. 

विश्वाची निर्मिती महास्फोटातून झ़ाली असा बऱ्याच़ विश्वघटनाशास्त्रज्ञांच़ा एक सिद्धांत आहे. पण त्या सिद्धांताबाबत अज़ून गूढे आहेत. महास्फोटापूर्वी वस्तुविश्वच़ अस्तित्वात नसल्याने काळही अस्तित्वात नव्हता असा निष्कर्ष ह्या सिद्धांतातून निघतो! महास्फोटाचा घटनेपूर्वी काळ अस्तित्वात नसावा आणि "कधी काळी" काळ संपुष्टात येईल ह्या कल्पना माणसाची मती गुंग करतात. (वास्तविक महास्फोटासारख्या कुठल्याही "घटने"ची कल्पना "काळ" ह्या गोष्टीचा कल्पनेवाच़ून अशक्य आहे!)

भौतिकशास्त्रातल्या काळाची व्याख्या
काळ-अवकाश, वस्तुमान, आणि गुरुत्वाकर्षण
व्याख्या
कालमापन