आज ऑर्कुटवर, जी-मेलवर मराठीत लिहिता येते, नेटवर मराठी ब्लॉग आणि साइट्स खो-याने झालेत, एवढंच नाही तर कॉम्प्युटरवर मराठी लिहिण्यासाठी ऑनलाइन मराठी वर्ड प्रोसेसरही सज्ज झालेत. या सा-या मराठी ई-लेखनात जो फाँट सर्वाधिक वापरला जातो तो मंगल फाँट मराठीतीलच नव्हे तर भारतातला पहिला ओपन सोर्स फाँट आहे. आता मायक्रॉसॉफ्टनेही हा फाँट स्वीकारला असून त्याचे निर्माते प्रा. र. कृ. जोशी हे आहेत ही बाब अनेकांना माहीत नसते. युनिकोडवर आधारित हा ' मंगल ' फाँट वापरून आज शेकडो मराठी पाने कॉम्प्युटरवर रोज तयार होतात. हा ' मंगल फाँट ' प्रा . र. कृ . जोशी यांच्या नेतृत्वाखाली भारत सरकारच्या सी डॅक (सेंटर फॉर डेवलपमेंट ऑफ अडवान्स कॉम्प्युटिंग) या संस्थेत तयार झाला आणि मायक्रोसॉफ्टने तो विंडोज २००० साठी स्वीकारला. या आधी मराठीत ज्या साइट्स होत्या त्यासाठी फाँट डाउनलोड करावा लागत असे. नंतर डाउनलोड न करता साइट दिसेल असे डायनॅमिक फाँट वापरले जाऊ लागले. पण मायक्रोसॉफ्टने विंडोज २००० लाँच केले आणि मराठीचा ई-व्यवहार पूर्णपणे बदलून गेला. युनिकोडच्या या नव्या तंत्रज्ञानामुळे वेगवेगळे की-बोर्ड आणि वेगवेगळं एन्कोडिंग यापासून मराठीसह भारतीय भाषांना मुक्ती मिळण्यास सुरुवात झाली. एकंदरीत भारतीय भाषांचा प्रवास काँम्प्युटरवर तरी प्रमाणीकरणाच्या दिशेने सुरू झाला.एकविसाव्या शतकात भारतीय भाषा टिकवायच्या असतील तर त्या काँम्प्युटरमध्ये वापरता यायला हव्यात हा रकृंचा आग्रह होता. यासाठी त्यांनी स्वत : काँम्प्युटरचे तंत्रज्ञान आत्मसात करून फाँटनिर्मितीस सुरुवात केली. स्वतः प्रत्येक अक्षरावर मेहनत घेऊन मराठीतील क्ष, ज्ञ, श्र यापासून ते द्य, द्व अशा जोडाक्षरांना या फाँटद्वारे नीट मांडता येईल याची काळजी घेतली. आजही या फाँटमधून मराठी, हिंदी, संस्कृत, नेपाळी आदी देवनागरी लिपीतले सर्वाधिक व्यवहार चालतात. 'मंगला' हे रकृंच्या पत्नीचे नाव. यावरून या फाँटला मंगल असे नाव देण्यात आले. मायक्रॉसॉफ्टने हा फाँट स्वीकारतानाही हेच नाव कायम ठेवले. आज विंडोजमध्ये होणारे जवळपास सर्वच देवनागरी व्यवहार मंगलमधून होतात. पण ती मंगल कोण आणि या फाँटमागे असणारे र. कृ. जोशी हे नाव आपण कायमच विसरून जातो. आज आपण मराठीत लिहू शकतो या मागे रकृंनी घेतलेले अपार कष्ट आहेत. म्हणून मराठीचा हा डिजिटल प्रवास समृद्धीच्या दिशेने जात असताना त्याच्या पायाचा दगड घालणा-या रकृंना विसरता येणार नाही. 

संदर्भ:'मंगल'च्या जन्माची गोष्ट-म.टा.

युनिकोड compatible फाँट टंक म्हणजे काय?
मंगल टंक
मंगलचा इतिहास
संगणकावरिल संगणक टंक folder कसे उघडावे?