ज्युडायिक धर्मांमध्ये मूर्तिपूजा नसणे आणि भारतीय जीवन पद्धतीत मूर्तिपूजा ठळकपणे दिसणे, यामुळे भारतीय दर्शनांच्या तात्त्विक बाजूंशी परिचय करून न घेताच परधर्मीयांकडून भारतीयांना हिन्दुधर्मी आणि मूर्तिपूजक म्हणून ओळखले जाऊ लागले. 

ख्रिस्ती आणि मुस्लिम धर्मगुरूंनी आपले जीवनविषयक आकलन एखाद्या प्रेषिताच्या शिकवणीपुरते, विशिष्ट धर्मग्रन्थापुरते किंवा विचारसरणीपुरते मर्यादित ठेवले आहे, त्यांना हिन्दू धर्माच्या व्यापकतेची भीती वाटून त्यांनी त्यापासून स्वत:ला वाचविण्याचा प्रयत्न केला, कारण त्यामुळे त्यांच्या सत्तास्थानाला धोका होऊ शकतो; मग त्यांच्या सोईचे मत त्यांनी हिन्दूंवर थोपायला सुरुवात केली.

ज्युडायिक धर्म संकल्पनांनी भारतात त्यांच्या धर्म प्रसारार्थ केलेल्या टीकेस उत्तर देण्याच्या प्रयत्‍नांतून हिन्दूंकडून मूर्तिपूजेच्या स्वातन्त्र्याचे तात्त्विक समर्थन केले गेले. वैदिकधर्मी खरेतर मूर्तिपूजक नव्हते, तर अग्निपूजक होते. त्यातही निर्गुण निराकार अद्वैत वैष्णव मताचा प्रभाव उत्तरोत्तर वाढत गेलेला होता. 

वैदिकांच्या तत्त्वज्ञानातील मुख्य विरोधी सांख्यांची दर्शने निरीश्वरवादी असतानासुद्धा द्वैत मताच्या परिणामामुळे हा धर्म पाळणारे लोकच स्वाभाविकतेतील सगुणात्मकता स्वीकारतात. सांख्यांमुळे स्वभाव हाच धर्म व स्वभाव-धर्म. प्रत्येक चराचराचा स्वभाव-धर्म वेगळा आणि त्यातून येणारा अगदी परस्पर विरोधी स्वभाव-धर्मांचा आणि विचारधारांचाही आदर ही धर्माची वेगळीच संकल्पना पुढे आली. 

पूर्वमीमांसा ही कर्मकाण्डाचे (याचा अर्थ मूर्तिपूजेचे असा नव्हे) समर्थन करते तर वैदिक स्वतः मुख्यत्वे निर्गुण निराकार अद्वैत वैष्णव वेदांचे प्रामाण्य मानणारे होते. पण त्यांचे वेदप्रामाण्य हे ज्युडायिक धर्मांप्रमाणे ग्रन्थ प्रामाण्यावर नाही तर शब्द प्रामाण्यावर विसम्बून होते त्यामुळे वैदिक ग्रन्थांत समर्थन नसेल किंवा एखाद्या गोष्टीचा विरोध जरी असेल, परन्तु प्रत्यक्ष परम्परेत असेल तर परम्परेच्या समर्थनास वैदिकांनी सहसा विरोध केला नाही. शिवाय ह्या परम्परा पालनांचे जातिनिहायच नव्हे तर कुटुम्बनिहाय स्वातन्त्र्य असल्यामुळे मूर्तिपूजा आणि इतर पूजांच्या बाबतीत काही ठिकाणी तत्त्वज्ञान आणि वर्तन यात विरोधाभास असूनसुद्धा हिन्दू जीवनपद्धतीत सर्वसमावेशकतेवर भर आहे.

हिन्दू धर्मशास्त्र
इतर
हिंदू शब्दाची व्युत्पत्ती
वैदिकांचे तत्त्वज्ञान, मूर्तिपूजा, निरीश्वरवादी मते व स्वातन्त्र्य