विद्यार्थ्यांनी संपूर्ण पाठांतर करण्याच्या विशिष्ट पद्धतीला "संथा घालणे" अगर "संथा म्हणणे" असे म्हणतात. एखादा विषय / याज्ञिकातला प्रयोग/संहितेचा अध्याय (तोंड)पाठ करताना, संथा म्हणण्याचे १) चरणाची संथा २) अर्धनीची संथा ३) ऋचेची संथा ४) गुंडिकेची संथा हे चार टप्पे असतात. 

१) चरणाच्या पहिल्या संथेत, गुरुजी प्रथम समोर बसलेल्या विद्यार्थ्यांना मंत्राचा एकेक चरण (तुकडा) दोनदा सांगतात. विद्यार्थी (पोथीत बघून) तो गुरुजींच्या मागून सात वेळा घोकतात. यात म्हणताना चूक झाली तर, सुरुवातीपासून पुन्हा म्हणतात. यात शुद्ध अक्षर, जोडाक्षर, त्याचे गुरुत्व, अनुस्वारांचे उच्चार, स्वराघात, र्‍हस्व व दीर्घ/प्रदीर्घ स्वर, विसर्ग (आणि त्यांचे तसेच उच्चार) वगैरे शंभर टक्के शुद्ध होत आहेत की नाहीत, हे गुरुजी ऐकून, कसून तपासतात. हे वेदमंत्राचे पाडलेले एकेक चरण, सात वेळा घोकत संपूर्ण अध्याय वा स्तोत्र पूर्ण केले जाते. अश्या चार संथा झाल्या की "'चरण' पूर्ण होतो". मंत्र आणि उच्चारणात अशुद्धी राहू नयेत म्हणून सगळी संथा गुरुजींसमक्षच होते. 

२) अर्धनीच्या संथेत, सामान्यतः मंत्राची अर्धी ओळ (म्हणजे २ चरण एकत्र) सात वेळा म्हटली जाते. आधी चरण पाठ झालेला असेल तर गुरुजी समोर नसले तरी चालते. एकामागून एक अर्धी ओळ पूर्ण ७ वेळा घोकत संपूर्ण अध्याय पूर्ण केला की अर्धनीची १ संथा होते. याचप्रमाणे पुढे अजून ३ संथा म्हटल्यानंतर या "अर्धनीच्या चार संथा पुर्‍या होतात.

३) ऋचेच्या संथेत, मागील अर्ध्या ओळीच्या संथेचा पुढचा भाग सुरू होतो. म्हणजे २ ओळींची संपूर्ण ऋचा, अधिक पुढच्या ऋचेचा पहिला चरण ..,तसे ७ वेळा म्हणतात. यातील पुढच्या ऋचेचा पहिला चरण घेण्याचे कारण असे की, यामुळे संपूर्ण अध्यायातल्या प्रत्येक ऋचेची पाठोपाठ येणार्‍या ऋचेशी गुंफण तयार होते. 

अशुद्धी आली किंवा नंतर तयार झालेली असल्यास लक्षात यावे म्हणून ऋचेच्या (पहिल्या) संथेवर, शिकविणार्‍या गुरुजींचे (पुन्हा..) बारीक लक्ष असते. ह्या ऋचेच्या परत पुढे तीन संथा म्हटल्यानंतर या ऋचेच्याही एकंदर चार संथा पूर्ण होतात. 

४) गुंडिकेची संथा हा शेवटचा परंतु अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा असतो. आता मागे सांगितलेल्या ऋचेच्या संथेनी हिचे निम्मे काम- (गुंफणीद्वारे) केलेले असते. पण तरीही.., आता कितीही पाठ येत असले, तरी संथेतील पहिल्या ओळीपासून पोथीत पाहूनच सदर पाठांतराच्या अध्यायाचा एकेक अनुवाक अथवा वर्ग (पॅरेग्राफ) ७ वेळा म्हणून तो सगळा अध्याय पूर्ण करतात. ही झाली गुंडिकेची पहिली संथा. अश्या अजून तीन म्हणून, ह्या गुंडिकेच्या चार संथा पूर्ण करतात. 

संथेत म्हटलेले सर्व चरण मुखोद्गत झाले आहेत याची खात्री करण्याच्या दृष्टीने गुंडिकेची संथा चालू असताना, साधारणपणे दुसर्‍या किंवा तिसर्‍या संथेपासून, विद्यार्थ्याची इच्छा अगर तयारी नसली तरी विद्यार्थ्यांना पोथीत न पहाताच, मान वर करून संथा म्हणावी लागते. कोणत्याही सर्वसामान्य क्षमतेच्या विद्यार्थ्याला यांतल्या शेवटच्या २ संथांमधे या पाठांतर पद्धतीमुळे, सर्वकाही बिनचूक तोंडपाठ येते. पण एखादे वेळी काही कमजोर विद्यार्थ्यांना अधिक कष्ट घ्यावे लागतात. अश्या ह्या एकंदर १६ संथा घातल्या की विद्यार्थ्याकडून अपेक्षित असलेला पाठांतराचा विषय तयार होतो. 

"अनोखा परिचय ऋग्वेद आणि उपनिषदांचा" चे लेखक रघुनाथ जोशी यांच्या मतानुसार वेदऋचांच्या लेखनात काही अक्षरांच्या खाली आडवी रेघ (उदा. क॒ ) 'अनुदात्त स्वर' तर काही अक्षरांच्यावर उभी रेघ (उदा. क॑ ) 'स्वरीत स्वर' दिलेली असते. ऋचांमधील ॒ ॑ या रेषांना स्वर म्हटले जाते परंतु मुळाक्षरातील स्वरांचा याच्याशी काहीही संबंध नसतो. ज्या अक्षरांना रेष नसते त्यांना 'उदात्त स्वर' म्हणतात. वेदांचे पठण करताना या स्वरांचा उपयोग केला जातो. ज्या अक्षराखाली आडवी रेष ॒ असते ती अक्षरे म्हणताना म्हणणारी व्यक्ती आपले डोके खाली वाकवते. ज्या अक्षरांवर उभी रेष ॑ असते ते म्हणताना म्हणणारी व्यक्ती डोके वर उचलते. यामुळे वेदऋचांचे पठण करणाऱ्यांना आपली डोकी त्यामुळे सारखी वर खाली हलवावी लागतात. लिहिलेली ऋचा तोंडाने स्पष्ट म्हणण्यासाठी यांचा उपयोग होतो तसेच वेदांचे सामुहीक पठण करताना सर्व पाठकांचा उच्चार कोणत्याही वेळी एका ठरावीक अक्षराचाच व्हावा असाही उद्देश यातून साध्य होतो.

वेदाध्ययनातील संथा
शिक्षा आणि प्रातिशाख्ये
संदर्भ
संथा म्हणणे