सहाव्या शतकापासून तर आतापर्यंत अशी कल्पना केली जात होती की, समस्त पदार्थ हे प्राथमिक कणांपासुन तयार होतात.आण्विक कणाचे तत्त्वज्ञानविषयक तत्त्वप्रणाली आणि प्राथमिक कणांचे गुणधर्म यांचा अभ्यास प्राचीन ग्रीक तत्त्वज्ञानी जसे ल्युसिपुस (Leucippus), डेमोक्रेटीक्स आणि इपिक्युरस (Epicurus), प्राचीन भारतीय तत्त्वज्ञानी जसे कानडा (Kanada), डिगनगा (Dignaga) आणि धर्मकिर्ती, मुस्लिम शास्त्रज्ञ जसे इल-अल-हायथम (Ibn-Al-Haytham), इब्नसिना (Ibn-Sina), मुहम्मद-अल-गझली आणि आधुनिक काळातील युरोपियन भौतिकशास्त्रज्ञ जसे पायरी गॅसेंडी (Pieree Gassendi), रॉबर्ट बॉयले (Robert Boyle) आणि आयझॅक न्युटन (Isaac Newton) यांच्याकडून केला गेला.

प्रकाशाच्या मुळकणांचा सिद्धांत सुद्धा अल हदम (Ibn - Haytham) अल्बसिना (Ibn Sina), गॅसेंडी (Gassendi) आणि न्युटन यांच्याकडून मांडण्यात आला होता. या आधीच्या सर्व कल्पना प्रयोग आणि निरीक्षणपेक्षा काहीसे गुढ तत्त्वज्ञानविषयक युक्तिवादात सापडल्या होत्या. एकोणिसाव्या शतकात जॉन डाल्टनने त्याच्या स्टाईचिओमेट्रा (Stoichiometry) वरील कार्यावरुन असा निष्कर्ष काढला की, निसर्गाचा प्रत्येक घटक एकाच प्रकारच्या कणांनी बनला आहे. डॉल्टन आणि त्याचे समकालीन विश्वास ठेवत होते की, ते निसर्गाचे मुलभूत कण होते आणि अशाप्रकारे ग्रीक शब्द अ‍ॅटोमस ज्याचा अर्थ अदृश्य, वरुन त्या कणांना अणु असे नामकरण केले परंतु शतकाच्या शेवटी भौतिक शास्त्रज्ञांनी शोधुन काढले की, अणु हा काही निसर्गाचा मुलभूत कण नाही. याहीपेक्षा लहान लहान कणांनी निसर्गाचे घटक बनलेले आहेत. विसाव्या शतकाच्या पूर्वार्धात अणुंच्या विविध कणांचे 1939 मध्ये लिसेमॅटरने (Lise Meitnar) (ऑटो हॅनच्या (Otto Hahn) प्रयोगावर आधारीत) केलेले संशोधन आणि हंसबेथने (Hansbethe) त्याचवर्षात अणुच्या एकत्रीकरणावर केलेले संशोधन हे पुरावा म्हणून आण्विक भौतिकशास्त्र आणि परिपुर्ण भौतिकशास्त्र (Quantum Physics) च्या संशोधनास कळस ठरले. शिशाचे सोन्यात रुपांतर करणे सोपे असूनही (जरी फायदेशीर नव्हते) ह्या संशोधनांनी एका अणुपासून दुसरा अणु तयार करण्याच्या सक्रिय उद्योगाला भरभराटीला आणले, त्यांनी आण्विक शस्त्रे विकसित करण्याला मार्ग दाखविला.1950 आणि 1960 च्या दहा वर्षभरात नानाप्रकारचे मतीगुंग करणारे कण विखुरलेल्या प्रयोगांमध्ये सापडले.त्यांना परमाणू संग्रहालय संबोधण्यात आले ह्या विशेष शब्दाला प्रमाणित नमुना (स्टॅन्डर्ड मॉडल)1970 मध्ये अस्तित्वात आल्यानंतर नापसंती दर्शवण्यात आली होती ह्या प्रमाणित नमुन्यात मोठ्या प्रमाणावर परमाणू हे लहान लहान मुलकणांचे बनलेले असतता असे स्पष्ट करण्यात आले होते.

प्रगत वाचन
इतिहास
प्रमाणित नमुना
प्राथमिक कण