सारंगी हे वाद्य फणस, साग इत्यादी वृक्षांचे लाकूड पोखरुन तयार करतात. सारंगीची लांबी सुमारे दोन फूट असते. तिच्या खालच्या बाजूला मंथान व वरच्या भागाला छाती किंवा गळा असे नाव आहे. सरोदप्रमाणे तिच्या खालच्या भागाला कातड्याचे वेष्टन असते. वरच्या पोकळ भागात प्रत्येक बाजूला दोन-दोन खुंट्या बसविलेल्या असतात. कमी अधिक जाडीच्या तीन तातीच्या तारा व एक पितळी तार अशा चार तारा आधारस्वरासाठी लावलेल्या असतात. काही वेळा चारही तारा तातीच्या असतात. प्राण्यांच्या शरीरातील आतड्यांपासून तातीच्या तारा बनवितात. सध्याच्या सारंगीत अनुध्वनीसाठी पंधरा ते वीस किंवा तीस ते चाळीस तारा मुख्य तारांच्या खाली लावलेल्या असतात. बाजूला बसविलेल्या लहान खुंट्यांना या तारा बांधलेल्या असतात. तारा पितळी व पोलादी असून रागाला अनुसरुन त्या स्वर सप्तकात लावतात.

सारंगी वाजविण्यासाठी गजाचा वापर करतात. गजाला स्वच्छ केलेले घोड्याचे केस लावलेले असतात. हा गज पाश्चिमात्य व्हायोलिनच्या गजापेक्षा जाड असून त्यामुळे सारंगीच्या आवाजातील दर्जामध्ये भर पडते.
सारंगी हे वाद्य हकीम बकरात गौ या व्यक्तीने निर्माण केले, असे म्हणतात. तसेच ते मियाँ कल्लुखाँने तयार केले, असेही सांगतले जाते. शारंगदेवाने सारंगीचा उल्लेख केल्याचे पुराणात आढळते. नारायणाने १६ व्या शतकाच्या अखेरीस केलेले सारंगीचे वर्णन आजच्या सारंगीशी बरेचशे जुळणारे आहे. सारंगीच्या मध्यकालीन उल्लेखांवरुन, हे मुळात लोकवाद्य असावे व नंतर योग्य त्या सुधारणा करून त्याचा अभिजात वाद्यांत समावेश केला गेला असावा, असे वाटते. हे मधूर वाद्य असून त्याचा मिंड कामासाठी विशेष उपयोग होतो. साथीसाठी तसेच स्वतंत्र वादनासाठी देखील याचा वापर करण्यात येतो.

बंदुखाँ, गुलाम साबिर, मिर्जा मेहमूद अली, राम नारायण, उस्ताद अब्दुल लतिफ खाँ, गुलाब अली खाँ, अब्दुल वहिद खाँ, अब्दुल करीम खाँ, अमीर खाँ, नियाज अहमद, फयाज अहमद खाँ, राजन व संजय मिश्रा, बादल खाँ, मास्टर सोहन, गोपाल मिश्रा आणि शकूर खान इत्यादी काही प्रसिद्ध सारंगीवादकांनी ही कला पुढील पिढीपर्यंत पोहोचवली.
इतिहास
कला टिकविण्याचे प्रयत्न
कसे वाजवितात
निर्माण