निर्वात पोकळीतील प्रकाशाच्या गतीवर प्रकाशस्रोताच्या गतीचा तसेच निरीक्षकाच्या जडत्वीय संदर्भचौकटीचा परिणाम होत नाही. मॅक्स्वेलच्या विद्युच्चुंबकत्वाच्या सिद्धान्ताने प्रभावित होऊन आइन्स्टाईनने प्रकाशाच्या गतीचे स्थिर मूल्य १९०५ साली मांडले. त्याच्या गृहीतकाला नंतरच्या प्रयोगांमधून पुष्टी मिळालेली आहे. प्रकाशाची केवळ द्विमार्ग गती (स्रोताकडून आरशाकडे व परावर्तित होऊन पुन्हा स्रोताकडे) जडत्वचौकटीपासून मुक्त असल्याचे सिद्ध करता येते, कारण प्रकाशाची एकमार्गी गतीचा (स्रोताकडून दूरवरच्या शोधकाकडे) वेग ठरवणे हे अशक्य आहे. परंतु घडाळ्यांसाठी आइन्स्टाईन समक्रमितेचा स्वीकार केल्यास एकमार्गी व द्विमार्गी गती संज्ञेनुसार समान होतात. जडत्वीय संदर्भचौकटींमध्ये भौतिकशास्त्राचे नियम समान आहेत हे मानून "c" च्या अचलत्वाच्या परिणामांचा अभ्यास सापेक्षतेच्या विशेष सिद्धान्तामध्ये होतो. याचा एक परिणाम म्हणजे प्रकाशासह सर्व वस्तुमानहीन कण व लहरी निर्वात पोकळीत "c" याच वेगाने प्रवास करू शकतात.

विशेष सापेक्षतेचे अविश्वसनीय व प्रायोगिकरीत्या सिद्ध झालेले अनेक परिणाम आहेत. यांमध्ये वस्तुमान-ऊर्जा समतुल्यता, लांबीचे आकुंचन (गतिमान वस्तूंची लांबी घटते) व वेळ कमी होणे (गतिमान घड्याळे कमी वेळ दाखवतात) यांचा समावेश होतो. कालगती मंदावणे व लांबीचे आकुंचन हे दोन्ही परिणाम "γ" या गुणकाच्या पटीत असतात. या गुणकास लॉरेन्ट्झ गुणक असे संबोधले जाते व त्याचे मूल्य या सूत्राद्वारे काढता येते, जिथे "v" हा त्या वस्तूची गती दर्शवतो. सामान्य जीवनात "γ" व १ यांतील फरक अगदीच किरकोळ असतो. अशावेळी गॅलिलिअन सापेक्षतेचा वापर करता येतो. परंतु सापेक्षकीय गती असता "γ" चे मूल्य वाढू लागते व जेव्हा "v" ची किंमत "c" च्या जवळ जाते तेव्हा "γ" अनंताकडे जाऊ लागतो.

विशेष सापेक्षतेच्या सिद्धान्ताचा सारांश हा अवकाश व काळ यांना काल-अवकाश अशी एक एकसंध रचना मानून भौतिकीय सिद्धान्तांना लॉरेन्ट्झ अचलता या विशेष सममितीची अट पूर्ण करण्यास भाग पाडणे असा सांगता येतो. लॉरेन्ट्झ अचलता हे पुंज विद्युत्गतिकी, पुंज कालगतिकी, कणभौतिकीची प्रमाण प्रतिकृती व साधारण सापेक्षता अशा आधुनिक भौतिकशास्त्रीय सिद्धान्तांसाठीचे एक जवळपास वैश्विक गृहीतक आहे. त्यामुळे "c" हा स्थिरांक आधुनिक भौतिकशास्त्रात सर्वव्यापी आहे व तो प्रकाशाशी काही संबंध नसलेल्या क्षेत्रांतही आढळतो. उदाहरणार्थ गुरूत्वाकर्षणाचा व गुरूत्वीय लहरींचा वेग हा "c" असल्याचे साधारण सापेक्षता वर्तवते.

सामान्यपणे असे गृहीत धरले जाते की प्रकाशाची गती व अन्य वैश्विक स्थिरांक मूल्य सर्व काल-अवकाशात समानच असतात, म्हणजे स्थानानुसार किंवा वेळेनुसार त्यांच्या मूल्यांत काहीही बदल होत नाही. परंतु अनेक नवीन सिद्धांतांमध्ये प्रकाशाचा वेग काळानुसार बदलला असल्याचे मांडले गेले आहे. याबाबत अजूनपर्यंत काहीही निर्णायक पुरावे निरीक्षणातून आढळले नाहीत, पण हा चालू संशोधनाचा महत्त्वाचा विषय उरला आहे.

भौतिकशास्त्रातील मूलभूत भूमिका
सांख्यिक मूल्य, चिह्नांकन व एकके
ऋग्वेदात दिलेला प्रकाशाचा वेग
प्रकाशाचे वहन