વધુ પ્રાશ્‍યાત્‍ય લખાણોમાં અરેબિયન મુસાફરના નિવેદનમાં ચાની સૌથી અગાઉની નોંધ જોવા મળે છે કે 879ના વર્ષ પછી કેન્‍ટોનમાં આવકનો મુખ્‍ય સ્‍ત્રોત મીઠા અને ચા પર ડયુટીનો હતો. માર્કો પોલોએ ચાના કરવેરાની આપખુદી બુધ્‍ધિ માટે ચાઇનીઝ નાણાંમંત્રીનું નિવેદન નોંધેલ છે. મુસાફરો ગોવાની રામુસીઓ (1559), એલ.અલ્‍મેડા (1576), મફેઇ (1588), અને ટીકસીરા (1610) એ પણ ચાનો ઉલ્‍લેખ કર્યો હતો. 1557માં પોર્ટુગલે મકાઉમાં વેપારી બંદર સ્‍થાપ્‍યું હતું અને ચાઇનીઝ પીણું ’ચા’ નો શબ્‍દો ઝડપથી ફેલાયો હતો પરંતે તેઓ ઘરે નમૂના લાવ્‍યાનો કોઇ ઉલ્‍લેખ નથી. 17મી સદીની શરૂઆતમાં ડચ ઇસ્‍ટ ઇન્‍ડિયા કંપનીના જહાજે ચીનમાંથી એમ્‍સ્‍ટરડમમાં પ્રથમ લીલી ચાના પાંદડાઓ લાવ્‍યા હતાં. સુધીમાં ફ્રાન્‍સમાં ચા ઓળખાતી હતી. 1648 આજુબાજુ પેરિસમા તેણે લોકપ્રિયતાનો ટુંકો સમયગાળો જોયો. રશિયામાં પણ ચાનો ઇતિહાસ સતરમી સદી સુધી પાછળ લઇ જઇ શકાય છે. ચીન ધ્‍વારા 1618માં ઝાર માઇકલ 1ને ભેટ તરીકે પ્રથમ ચા ઓફર કરવામાં આવી હતી. રશિયન એમ્‍બેસેડરે પીણું પ્રયત્‍ન કર્યું હતું, તેણે તેની દરકાર કરી ન હતી અને ઓફર નકારી હતી જેનાથી રશિયામાં ચાની શરૂઆતમાં પચાસ વર્ષોનો વિલંબ થયો હતો. 1689માં વર્ષ ભર મુસાફરી કરતા હજારો ઉંટનો વણઝાર મારફતે ચીનમાંથી રશિયામાં ચા નિયમિતપણે આયાત થતી હતી અને તે સમયે કિંમતી ચીજ ગણાતી હતી. જર્મન એપોથેકેરીસમાં 1657 સુધીમાં ચા પ્રગટ થઇ હતી પરંતુ તેને ઓસ્‍ટફીસલેન્‍ડ જેવા દરિયાકાંઠાના વિસ્‍તારો સિવાય વધુ આદરભાવ મળ્યો ન હતો. ઇગ્‍લેંડમાં 1650માં જાહેરમાં ચા પ્રથમ જોવા મળી હતી ત્‍યારે તેની કોફી હાઉસ મારફતે શરૂઆત થઇ હતી. ત્‍યાંથી તેની અમેરિકામાં બ્રિટીશ કોલોનીઓમાં અને અન્‍ય જગ્‍યાએ શરૂઆત થઇ હતી. 

ચા વિશ્‍વમાં પ્રસરે છે
અન્‍ય સંયોજન
વિયેટનામ
કેનમાં પેક થયેલ ચા