૧૯મી સદીની શરુઆતે મરાઠા સામ્રાજ્યના બે પ્રમુખ સત્તાકેન્દ્રો યશવંતરાવ હોલકર અને દૌલત રાવ સિંધિયા વચ્ચેનો ઝઘડો ગૃહયુદ્ધમાં પરિણમ્યો. આ યુદ્ધ ઓક્ટોબર ૧૮૦૨માં પુનાની લડાઈમાં પરિણમ્યું જેમાં હોલકરે સિંધિયા અને પેશવા બાજી રાવ બીજાના સંયુક્ત સૈન્યને હાર આપી. સિંધિયા ઉત્તરમાં તેમના વર્ચસ્વ ધરાવતા પ્રદેશમાં પીછેહઠ કરવામાં સફળ રહ્યા પરંતુ પેશવા બાજી રાવને તેમના વિસ્તારમાંથી હાંકી કઢાયા અને તેમણે વસઈ ખાતે ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપની પાસે આશ્રય લીધો. તેમણે કંપની પાસે સહાય માંગી અને જો તેઓ પુના ખાતે સત્તા પરત મેળવવામાં સફળ થાય તો કંપનીનું આધિપત્ય સ્વીકારવા સહમતી આપી. અંગ્રેજ ભારતના તત્કાલીન મહાત્વાકાંક્ષી ગવર્નર જનરલ લોર્ડ મોર્નિંગટને આ તકનો લાભ તેમના મતે ભારતમાં અંગ્રેજ સત્તા માટે આખરી પડકાર એવા મરાઠા સામ્રાજ્યમાં કંપનીનો પ્રભાવ પ્રસારવા માટે લીધો. ડિસેમ્બર ૧૮૦૨માં કંપનીએ બાજી રાવ સાથે વસઈની સંધિ પર હસ્તાક્ષર કર્યા અને પુના ખાતે કંપનીના ૬,૦૦૦ સૈનિકોની કાયમી છાવણી અને તેની વિદેશનીતિ પર સંપૂર્ણ નિયંત્રણના બદલામાં બાજી રાવને પુના ખાતે સત્તારુઢ કરવા સહમતી આપી. સત્તા પરના આ પુનઃસ્થાપનની જવાબદારી લોર્ડ મોર્નિંગટનના નાના ભાઈ મેજર જનરલ આર્થર વેલેસ્લીને અપાઈ અને તેમણે મૈસૂર ખાતેથી કંપનીના ૧૫,૦૦૦ સૈનિકો અને હૈદરાબાદના મિત્ર રાજ્યના ૯,૦૦૦ સૈનિકો સાથે પુના તરફ કુચ કરી. ૨૦ એપ્રિલના રોજ વેલેસ્લી પુનામાં વિના વિરોધે પ્રવેશ્યા અને બાજી રાવને ૧૩ મેના રોજ સત્તા પર પુનઃસ્થાપિત કર્યા.

આ સંધિ અન્ય મરાઠા સરદારોને અપમાનજનક લાગી અને તેમના મતે અંગ્રેજ આધિપત્ય સામ્રાજ્યના મામલાઓમાં બિનજરુરી હસ્તક્ષેપ હતો અને તે મરાઠા રાજ્યોની સ્વતંત્રતા માટે ઘાતક હતી.  મરાઠા સરદારો પેશ્વાના આધિપત્યને સ્વીકારવા મના કરી અને હોલકરે હૈદરાબાદના નિઝામ ઉધાર ન ચૂકવતા હોવાનો આરોપ લગાવી તેના વિસ્તારમાં હુમલો કર્યો તેને કારણે તણાવમાં વધારો થયો. મોર્નિંગટને ત્યારબાદ તમામ મરાઠા સરદારો સાથે વાટાઘાટની શરુઆત કરી. લેફ્ટનન્ટ કર્નલ જ્હોન કોલીન્સને સિંધિયા પાસે  તેમના વિરોધો વિશે ચર્ચા કરવા અને રક્ષણાત્મક જોડાણ કરવા  મોકલવામાં આવ્યા. પરંતુ, સિંધિયાએ બેરારના રાજા સાથે અંગ્રેજો વિરુદ્ધ સૈન્ય જોડાણ કરી અને તમામ મરાઠા સરદારોને તેમાં જોડવા મનસૂબો બનાવ્યો અને નિઝામની સરહદો પર સૈન્ય એકઠું કરવા લાગ્યા. વેલેસ્લી જેમને જૂનમાં મધ્ય ભારતમાં કંપનીના સૈન્ય અને રાજકીય હિતો પરનું નિયંત્રણ સોંપાયું હતું; તેમણે સિંધિયાને પોતાનો મનસૂબો જાહેર કરવા અને સૈન્ય પાછું ખેંચવા અથવા યુદ્ધની શક્યતાનો સામનો કરવા માંગણી કરી. લાંબા વાટાઘાટના અંતે કોલીન્સે વેલેસ્લીને અહેવાલ સોંપ્યો કે સિંધિયા જવાબ આપવા અથવા સૈન્ય પાછું ખેંચવા તૈયાર નહોતા. વેલેસ્લીએ આના ઉત્તરમાં "અંગ્રેજ સરકાર અને તેના મિત્ર રાષ્ટ્રોના હિતોના સંરક્ષણ માટે" સિંધિયા અને બેરારની વિરુદ્ધમાં યુદ્ધની ઘોષણા કરી.

પૃષ્ઠભૂમિ
પ્રારંભ
શરુઆતના દાવપેચ
અંત