બ્રિટિશ ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીએ અગાઉ વ્યાપારી હેતુ માટે ફેક્ટરીના વિસ્તારોનો વહીવટ કર્યો હતો, પરંતુ 1757માં પ્લાસીના યુદ્ધમાં વિજયથી પૂર્વ ભારતમાં કંપનીનો મજબુત પગપેસારો થરૂ થયો. 1764માં (બિહારમાં) બક્સરની લડાઇમાં વિજયથી આ વિજય સુદૃઢ થયો હતો જ્યારે પરાજિત મુઘલ બાદશાહ શાહ આલમ બીજાએ કંપનીને બંગાળ, બિહાર અને ઓરિસ્સામાં “મહેસુલ ઉઘરાવવા”ની સત્તા આપી હતી. કંપનીએ ટૂંક સમયમાં બોમ્બે અને મદ્રાસમાં પોતાના વિસ્તારમાં વધારો કર્યો હતોઃ એંગ્લો-મૈસુર યુદ્ધો (1766-1799) અને એંગ્લો-મરાઠા યુદ્ધો (1772-1818)થી નર્મદા નદીના દક્ષિણનો વિશાળ વિસ્તાર કબજા હેઠળ આવ્યો હતો.

19મી સદી શરૂઆત બાદ ગવર્નર-જનરલ વેલેસ્લીએ કંપનીના વિસ્તારના ઝડપી વિસ્તરણના બે દાયકાની શરૂઆત કરી હતી. આ કામગીરી કંપની અને સ્થાનિક શાસકો સાથે પેટા જોડાણ મારફતે અથવા સીધા લશ્કરી જોડાણ મારફતે કરવામાં આવી હતી. પેટા જોડાણથી હિંદુ મહારાજાઓ અને મુસ્લિમ નવાબોના રજવાડાઓ (અથવા "મૂળભૂત રાજ્યો" )ની રચના થઈ હતી. પંજાબ, ઉત્તર-પશ્ચિમ સરહદી પ્રાંત, અને કાશ્મીરનું 1849માં બીજા એંગ્લો-શીખ યુદ્ધ બાદ જોડાણ કરવામાં આવ્યું હતું, જોકે, કાશ્મીરને તરત અમૃતસરની સંધિ (1850) દ્વારા જમ્મુના ડોગરા વંશને વેચી નાખવામાં આવ્યું હતું જેનાથી તે રજવાડું બન્યું હતું. નેપાળ અને અંગ્રેજ ભારત વચ્ચે સરહદી વિવાદ 1801માં ઉગ્ર બન્યા બાદ 1814-16ના એંગ્લો-નેપાળી યુદ્ધનું કારણ બન્યું હતું અને તેનાથી ગુરખાને અંગ્રેજ પ્રભાવ હેઠળ આવ્યા હતા. 1854માં બેરારનો ભેળવી દેવામાં આવ્યું અને બે વર્ષ બાદ અવધને પણ ઉમેરી દેવાયું હતું. તાર્કિક ઉદેશ માટે મોટા ભાગના ભારતમાં કંપનીની સરકાર ચાલતી હતી.

ભારતમાં ઇસ્ટ ઇન્ડિયા કંપનીનું વિસ્તરણ
150મી વર્ષગાંઠ
પ્રત્યાઘાત
પ્રારંભિક તબક્કા