મોમેન્ટમ ટ્રાન્સફર પંપમાં વાયુના પરમાણુઓ વેક્યૂમ બાજુએથી નિકાસ બાજુ તરફ આગળ વધે છે (જે સમાન્યપણે એક પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપ દ્વારા ઘટાડેલા દબાણ પર જાળવી રાખવામાં આવે છે). મોમેન્ટમ ટ્રાન્સફર પંમ્પિંગ માત્ર અંદાજે 0.1 કેપીએ (kPa) કરતા ઓછા દબાણ પર જ થઈ શકે છે.ભૌતિક દ્રવ્ય પ્રવાહી ગતિશાસ્ત્રના નિયમના આધારે જુદા જુદા દબાણ પર જુદી જુદી રીતે વહે છે. વાતાવરણના દબાણ અને હળવા વેક્યૂમમાં પરમાણુઓ એકબીજા સાથે સંપર્કમા આવે છે અને પોતાના આસપાસના પરમાણુઓને ધક્કો મારે છે જેને વિસ્કસ ફ્લો (ચિકણા પ્રવાહ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. જ્યારે પરમાણુઓ વચ્ચેનું અંતર વધે છે, પરમાણુઓ એકબીજાના સંપર્કમાં આવવાના બદલે ચેમ્બરની દિવાલો સાથે વધુ અથડાય છે, અને મોલેક્યૂલર પંમ્પિંગ પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંમ્પિંગ કરતા વધુ અસરકારક બને છે, આ સ્થિતિને સામાન્યપણે હાઈ વેક્યૂમ (ઉચ્ચ શૂન્યાવકાશ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ સ્થિતિને સામાન્યપણે હાઈ વેક્યૂમ (ઉચ્ચ શૂન્યાવકાશ) તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

મોલેક્યૂલર પંપએ મિકેનિકલ પંપોની સરખામણીએ વધારે વિસ્તારને સાફ કરે છે, અને વારંવાર ઘણું વધારે કામ કરે છે. જેથી તે વધુ ઉચ્ચ પંમ્પિંગ ઝડપ માટે સક્ષમ બને છે. તે વેક્યૂમ અને તેના નિકાસની જગ્યા વચ્ચે લાગેલા સીલના ભોગે આમ કરે છે. જો સીલ ન હોય તો, નિકાસની જગ્યાએ સહેજ દબાણ આવે તો પણ તે સમગ્ર પંપમાં બેકસ્ટ્રીમિંગ (વળતા પ્રવાહ)નું કારણ બની શકે છે; તેને સ્થગિત સ્થિતિ ગણવામાં આવે છે. જોકે, ઉચ્ચ વેક્યૂમમાં, દબાણની માત્રાઓની પ્રવાહ પર ઓછી અસર થાય છે, અને મોલેક્યૂલર પંપ તેની મહત્તમ સંભાવ્યતા સુધી કામ કરી શકે છે.

મોલેક્યૂરલ પંપોના મુખ્ય બે પ્રકારો ડીફ્યૂઝન પંપ અને ટર્બોમોલેક્યૂલર પંપ છે. બંને પ્રકારના પંપ વાયુના પરમાણુઓને બહાર ફેંકે છે જેને પંપમાં વાયુના પરમાણુઓ પર આપવામાં આવેલા વેગથી વિખેરવામાં આવ્યા હોય છે. ડીફ્યૂઝન પંપોમાં વાયુના પરમાણુઓને તેલ કે પારાના ફુવારાઓથી બહાર ધકેલવામાં આવે છે, જ્યારે ટર્બોમોલેક્યૂલર પંપોમાં વાયુને બહાર ધકેલવા માટે અતિ ઝડપી પંખાનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જો બંને પંપમાં સીધા જ વાતાવરણના દબાણમાં નિકાસ કરવામાં આવે તે તે બંધ થઈ જાય છે અને પંમ્પિંગ કામ થઈ શકતું નથી, આથી યાંત્રિક પંપ દ્વારા તૈયાર કરાયેલા ઓછા દરજ્જાના વેક્યૂમમાં જ તેના નિકાસની વ્યવસ્થા કરવી આવશ્યક છે.

પોઝિટિવ ડિસ્પ્લેસમેન્ટ પંપોમાં, લિકેજ (રિઝાવ), આઉટગેસિંગ (વાયુ બહાર ફેંકાવો) અને બેકસ્ટ્રીમિંગ (વળતા પ્રવાહ) પંપની ઝડપને સમાન કરે ત્યારે પાયાનું દબાણ ઓછામાં ઓછા દબાણ સુધી પહોંચે છે, પરંતુ હવે લિકેજ (રિઝાવ) અને આઉટગેસિંગને બેકસ્ટ્રીમિંગ (વળતા પ્રવાહ)ના સ્તર કરતા ઘટાડવું વધારે અઘરુ બની ગયું છે. 


મોમેન્ટમ ટ્રાન્સફર
વેક્યૂમ પંપનો ઇતિહાસ
તકનિકો
જોખમો