અહમદ શાહ અબ્દાલીએ મરાઠાઓએ પ્રદર્શિત કરેલ શૌર્યના વખાણ કર્યાં.

પાણીપતની ત્રીજી લડાઈમાં એક જ દિવસમાં બહુ મોટી સંખ્યામાં લોકો માર્યા ગયા અથવા ઇજાગ્રસ્ત બન્યા. ૧૯૪૭માં ભારતના ભાગલા સુધી દક્ષિણ એશિયાના સ્થાનિક સૈન્ય તાકાતો વચ્ચે આ આખરી મોટી લડાઈ હતી.

પોતાના સામ્રાજ્યને બચાવવા માટે મુઘલોએ વધુ એક વખત પક્ષપલટો કરી અને અફઘાનોને દિલ્હીમાં આવકાર્યા. મુઘલોએ ભારતના એક નાના વિસ્તાર પર પોતાની સત્તા જાળવી રાખી અને ફરી ક્યારેય નોંધપાત્ર શક્તિ ન બન્યા. આખરી સમ્રાટ બહાદુર શાહ ઝફરને જ્યારે ૧૮૫૭નો ભારતીય વિપ્લવમાં સામેલ હોવાના આરોપ હેઠળ દેશનિકાલ કરાયા ત્યારે સામ્રાજ્યનો સત્તાવાર રીતે અંત આવ્યો.

લડાઈને કારણે મરાઠાઓનું વિસ્તરણ વિલંબમાં પડ્યું અને સામ્રાજ્યમાં આંતરિક ઝઘડાઓની શરુઆત થઈ. તેઓ આગામી પેશવા માધવરાવ પ્રથમના શાસનકાળમાં ફરી આગળ આવ્યા અને ૧૭૭૧ સુધીમાં ફરી ઉત્તર તેમના કબ્જામાં હતું અને દિલ્હી પણ તેમના વર્ચસ્વ હેઠળ હતું. પરંતુ, માધવરાવના મૃત્યુ બાદ આંતરિક ઝઘડાઓ અને અંગ્રેજોના વધતા દબાણને કારણે ૧૮૧૮માં ત્રીજા આંગ્લ-મરાઠા યુદ્ધ સાથે તેમના સમગ્ર ભારત પરના દાવાનો અંત આવી ગયો.

તે દરમિયાન શીખો જેમના બળવાના કારણે અહમદ શાહે હુમલો કર્યો હતો તેઓ લડાઈની અસરથી સંપૂર્ણ રીતે બચી રહ્યા. તેમણે લાહોર પર તુરંત પુનઃકબ્જો કર્યો. જ્યારે ૧૭૬૪માં અહમદ શાહ પરત ફર્યા ત્યારે તેમણે અફઘાનિસ્તાનમાં થયેલ બળવાને કારણે માત્ર બે અઠવાડિયામાં જ ઘેરો તોડી અને પરત જવું પડ્યું. તેઓએ ૧૭૬૭માં ફરી કોશિષ કરી પણ કોઈ નિર્ણાયક જીત તેમને મળી નહિ. તેમના પોતાના સૈનિકોમાં પગાર બાબતના અસંતોષને કારણે સમગ્ર પ્રદેશ તેઓ શીખ સામ્રાજ્ય પાસે હારી ગયા જેમણે આ વિસ્તાર પર ૧૮૪૯ સુધી કબ્જો જાળવી રાખ્યો. અંતે, તે અંગ્રેજ સામ્રાજ્યએ પોતાના કબ્જામાં લીધો.

લડાઈનો સંદર્ભ રુડયાર્ડ કિપ્લિંગની કવિતા "વિથ સિંધિયા ટુ દિલ્હી"માં આવે છે.

જોકે લડાઈને બંને પક્ષે વીરતાના ચિહ્નરુપે જોવામાં આવે છે. સંતાજી વાઘનો મૃતદેહ ૪૦ મરણતોલ જખ્મો સાથે મળી આવ્યો. પેશવાના પુત્ર વિશ્વાસરાવ અને સદાશિવ ભાઉની વીરતાને અફઘાનોએ પણ સ્વીકારી છે.

વારસો
પરિણામના કારણો
મરાઠાઓનો ઉદય
શરુઆતની અથડામણો