તમામ પૃષ્ઠવંશી પ્રાણી તેમજ નૂપુરક સમુદાયના પ્રાણી (દા.ત. અળસિયું)અને સેફાલોપોડ્સ (સ્ક્વિડ અને ઓક્ટોપસ)નું રુધિરાભિસરણ તંત્ર માનવ જેવું જ "બંધ" હોય છે. જો કે માછલી, ઉભયજીવી, સરિસૃપ અને પક્ષીના તંત્ર રુધિરાભિસરણ તંત્રના ઉત્ક્રાંતિના વિવિધ તબક્કા દર્શાવે છે.

માછલીના તંત્રમાં માત્ર એક જ સર્કિટ હોય છે જેમાં રુધિરનું ચૂઇની રક્તકેશિકાઓમાંથી વહન થાય છે અને શરીરની પેશીઓની રક્તકેશિકાઓ સુધી પહોંચે છે. તેને "એક ચક્ર" પરિવહન તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. માટે માછલીનું હૃદય દ્વિખંડી હોય છે અને તે માત્ર એક જ પંપ ધરાવે છે. 

ઉભયજીવી અને મોટા ભાગના સરિસૃપ પ્રાણીઓમાં બેવડા રુધિરાભિસરણ તંત્રનો ઉપયોગ થાય છે પરંતુ હૃદય સંપૂર્ણપણે બે પંપમાં વિભાજિત થયેલું નથી હોતું. ઉભયજીવી પ્રાણી ત્રીખંડી હૃદય ધરાવે છે.

સરિસૃપમાં હૃદયનું ક્ષેપકીય વિભાજન અપૂર્ણ હોય છે અને ફુપ્ફુસ ધમની સ્ફિન્ક્ટર સ્નાયુ ધરાવે છે. જેથી કરીને રુધિર પ્રવાહનો બીજો સંભવિત માર્ગ તૈયાર થઇ શકે છે. રુધિર ફુપ્ફુસ ધમની થઇને ફેફસાં સુધી પહોંચવાના સ્થાને સ્પિન્ક્ટર અપૂર્ણ ક્ષેપકીય વિભાજનમાં થઇને ડાબા ક્ષેપકમાં આવે છે અને મહાધમની થઇને બહાર નિકળે છે. આનો અર્થ તે થયો કે રુધિર રક્તકેશિકાઓમાંથી હૃદય તરફ વહે છે અને હૃદયમાંથી રુધિર ફેફસાંમાં જવાના સ્થાને ફરી રક્તકેશિકાઓમાં જાય છે. આ પ્રકિયા અસમતાપી (શીતરુધિરવાળા) પ્રાણીઓમાં તેમના શરીરના તાપમાનનું નિયમન કરવામાં ઘણી ઉપયોગી નિવડે છે.

પક્ષી અને સ્તનધારી પ્રાણીઓમાં હૃદય સંપૂર્ણપણે બે પંપમાં વહેંચાયેલા જોવા મળે છે આમ હૃદયમાં કુલ ચાર ખંડ હોય છે. એવું માનવામાં આવે છે કે પક્ષીમાં ચાર ખંડીય હૃદય સ્તનધારી પ્રાણીઓમાંથી સ્વતંત્ર રીતે વિકસ્યું છે.

ખુલ્લું રુધિરાભિસરણ તંત્ર
અન્ય પૃષ્ઠધારીઓ
શોધનો ઇતિહાસ
ફુપ્ફુસ પરિવહન