ঊষা-অনিৰুদ্ধৰ প্ৰেম কাহিনী পুৰণি অসমীয়া সাহিত্যত গীতৰ আকাৰত পীতাম্বৰ কবিৰ "ঊষা পৰিণয়" আৰু কাব্যৰ আকাৰত চন্দ্ৰভাৰতীৰ "কুমাৰ হৰণ" পুথিত পোৱা যায়। পৌৰাণিক আখ্যানত বাণৰ বৰ্দ্ধিত বলদৰ্পই উপাস্য দেৱতা শংকৰকেই প্ৰতিযোদ্ধা ৰূপে কামনা কৰে। শংকৰেও প্ৰতিযোদ্ধা পাব বুলি বৰ দিয়ে কিন্তু এই যোদ্ধা যে ঊষাৰ পতি-কামনাৰ সফলতা স্বৰূপে আহে সিয়ে আখ্যানটোক প্ৰহেলিকাময় কৰে। কিন্তু শোণিত কুঁৱৰী নাটত সেই সংঘাতৰ পৰিৱৰ্তে ঊষা-অনিৰুদ্ধৰ প্ৰেম-কাহিনীতহে নাট্যকাৰে অধিক মনোনিবেশ কৰিছে। শোণিত কুঁৱৰী নাটকৰ এক বৈশিষ্ট্য হ'ল কাব্যধৰ্মিতা। কল্পনাৰ সুদূৰ প্ৰসাৰতা, প্ৰেমানুভূতিৰ কোমলতা, আৱেগমধুৰ ভাষাৰ লালিত্যৰে শোণিত কুঁৱৰী নাটৰ কাব্যিক আবেদনেৰে হৃদয় পৰশা। কাব্যিক আবেদনৰ দিশত শোণিত কুঁৱৰী নাটক পাশ্চাত্য কাব্য নাটকৰ সমপৰ্যায়ৰ হ’লেও পাশ্চাত্য কাব্য নাটকৰ প্ৰভাৱৰ পৰা ই মুক্ত।

হৰিবংশত চিত্ৰলেখাই অনিৰুদ্ধক হৰণ কৰোঁতে তামসীবিদ্যাৰ সহায় লয় আৰু ভাগৱতৰ মতে চিত্ৰলেখাই নাৰদৰ পৰা হৰলুকি মায়া শিকি এই মায়াৰ দ্বাৰাই অনিৰুদ্ধক হৰণ কৰে। জ্যোতিপ্ৰসাদে এই অলৌকিকতা পৰিহাৰ কৰি চিত্ৰলেখাক চিত্ৰবিক্ৰেতা বালকৰ ছদ্মবেশেৰে দ্বাৰকালৈ প্ৰেৰণ কৰিছে আৰু চিত্ৰলেখাই ঊষাৰ অপূৰ্ব চিত্ৰপটেৰে অনিৰুদ্ধৰ মন চঞ্চল কৰি, নৃত্য-গীতেৰে সন্মোহিত কৰি তেওঁক ঊষাৰ অগ্নিগড়ত গোপনে প্ৰৱেশ কৰাইছে আৰু ঊষা-অনিৰুদ্ধৰ গান্ধৰ্ব বিবাহ সম্পন্ন কৰাইছে। এইদৰে সমগ্ৰ দৃশ্যটো মঞ্চ উপযোগী হৈ উঠিছে। তদুপৰি শোণিত কুঁৱৰী নাটকত চৰিত্ৰৰ বৈশিষ্ট মন কৰিবলগীয়া। চৰিত্ৰবোৰে পুৰাণৰ অতিলৌকিক আৱেষ্টনীৰ পৰা ওলাই আহি সাধাৰণ মানুহৰ লগত মিলি গৈছে। নাটকৰ কাহিনীত বাধাৰ সৃষ্টি নোহোৱাকৈ নাটখনত ভগৱতী, ৰতি, মদন, স্বপ্নদেৱী আদি চৰিত্ৰবোৰক পুৰাণৰ অলৌকিকতাৰ বেষ্টনীৰ পৰা মুক্ত কৰি বাস্তৱসন্মত ৰূপে সজাই তোলা হৈছে। এয়া জ্যোতিপ্ৰসাদৰ মৌলিকতাৰ উৎকৃষ্ট নিদৰ্শন।

নৃত্য
ৰচনা-শৈলী
পটভূমি
বাণ