ৰুড'ল্ফ টফাৰ, ছুইজাৰলেন্ডৰ এজন ফঁৰাছী শিল্পীয়ে ১৯ শতিকাত কমিক্‌চ শিল্পক এটা স্বকীয় ৰূপ দিয়ে। টফাৰৰ ছবিতো কথা-গোলক নাছিল যদিও তেখেতে কাহিনীটো কবলৈ ব্যৱহাৰ কৰিছিল ছবিৰ লানিৰ তলৰ ঠাইখিনি। টফাৰৰ ছবি সমগ্ৰ ইউৰোপ আৰু আমেৰিকাত প্ৰচাৰ হৈছিল। স্বত্ত আইনৰ অনুপস্থিতিৰ বাবে তেওঁৰ ছবিবোৰ বিভিন্ন দেশলৈ বিয়পি যোৱাৰ উপৰিও সেইবোৰৰ অনুবাদো কৰা হৈছিল। 

১৮৪৩ চনত টফাৰৰ ৰচিত "চৰিত্ৰ বিচাৰৰ ৰছনা"(Essay on Physiognomics) গ্ৰন্থত প্ৰথম বাৰৰ বাবে "ছবি-কাহিনী"ৰ (picture story) সম্পৰ্কে কয় যে "ছবি-কাহিনী এখন ৰছনা কৰা মানে এইটো নুবুজায় যে আপুনি ছবি অঁকাৰ ক্ষেত্ৰত অতি পাৰ্গত হৈ প্ৰতিটো খুঁটি-নাটিকে বিতংকৈ আঁকিব পাৰিব লাগিব। এইটোও নহ'ব যে আপুনি খুব সুন্দৰকৈ এখন হাঁহি উঠা ছবি আঁকি থ'ব, বা এটা সৰু বাক্যাংশক হাঁহি উঠা ৰূপ দিলেও সি এটা ছবি-কাহিনী হৈ উঠে। ছবি-কাহিনীৰ বাবে আপোনাক লাগিব এখন নিটোল পূৰ্ণাংগ নাটক। সেইখন অদ্ভূত বা ধেমেলীয়া বা গহীন যিকোনো বিধৰ হ'ব পাৰে, কিন্তু মূলতে সি হ'ব লাগিব এখন সম্পূৰ্ণ কিতাপ।"

১৮৪৫ চনত সম্পাদকীয় লেখাৰ লগত প্ৰকাশিত প্ৰহসনধৰ্মী ছবিবোৰক কাৰ্টুন নাম দিয়া হয়। ছবি অঁকাৰ প্ৰণালীত ৰঙ সনাৰ আগতে পেঞ্চিল বা এঙাৰেৰে আঁকি লোৱা চানেকী চিত্ৰক (sketch) কাৰ্টুন বোলা হয়। ১৮৪১ চনৰপৰা ব্ৰিটেইনৰপৰা প্ৰকাশিত পাঞ্চ (Punch) আলোচনীয়ে এই কাৰ্টুন শব্দটোৰ প্ৰচলন ঘটায়। একে ধৰণৰ আলোচনী আছিল ইউৰোপত প্ৰকাশিত "Fliegende Blätter" আৰু "Le Charivari", আৰু আমেৰিকাত প্ৰকাশিত "Judge" আৰু "Puck"।

১৮৬৫ চনত জাৰ্মানীৰ এখন বাতৰিকাকতত প্ৰকাশিত হয় উইলহেল্ম বুশ্‌খৰ (Wilhelm Busch) মেক্স আৰু মৰিজ (Max and Moritz). এই কমিক্‌চতেই পএচলিত কেবাটাও আংগিকক প্ৰথম প্ৰয়োগ কৰা হয়। তেখেতৰ দ্বাৰা অনুপ্ৰাণীত হৈ ১৮৯৭ চনত ৰুড'ল্ফ ডিৰ্কছ-এ (Rudolph Dirks) ৰছনা কৰে দ্যা কেটেনজেমাৰ কিড্‌ছ (The Katzenjammer Kids)।
প্ৰায় একে সময়তে চীন দেশত চীনা কমিক্‌চ, যাক মানহুৱা ( Manhua) বুলি জনা যায়, সূত্ৰপাত ঘটে। বিভিন্ন পৰীক্ষা-নিৰীক্ষাৰ মাজেৰে মানহুৱাৰ আকাৰ-পকৃতি সলনি হৈ ১৯২৭ চনত পূৰ্ণাংগ ৰূপ পায়। লিথুগ্ৰাফী (lithographic) পদ্ধতিৰ আৱিস্কাৰে চীনা কমিক্‌চৰ বিকাশত নতুন ৰূপ দিয়ে। প্ৰথম অৱস্থাত ঘাইকৈ ৰাজনৈতিক প্ৰহসনচিত্ৰৰে আৰ্ভ হ'লেও ১৯২০ চনৰপৰা সৰু আকাৰৰ পুথিৰ ৰূপত চীনা কমিক্‌চ প্ৰকাশ হ'বলৈ ধৰে। 

১৮৮৪ চনত প্ৰকাশিত এলি শ্ল'পাৰৰ আধা বন্ধ (Ally Sloper's Half Holiday) আলোচনীত প্ৰথমে একেটা চৰিত্ৰৰ বিভিন্ন কাহিনীৰে কমিক্‌চ প্ৰকাশ পাবলৈ ধৰে। ১৮৯০ চনত ব্ৰিটেইনত প্ৰকাশ পায় দুখন কমিক্‌চ আলোচনী--কমিক কাট্‌ছ (Comic Cuts) আৰু চিপ্‌ছ (Illustrated Chips), ইয়াতেই বিভিন্ন কমিক্‌চৰ সংগ্ৰহ একেলগে প্ৰকাশ পাবলৈ আৰম্ভ কৰে।

আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰত ৰিচাৰ্ড এফ. আউটকাল্ট-এ (R.F. Outcault's) ছবিৰ লগতে কথ-গোলক সংল্গন কৰি কমিক্‌চক বৰ্তমানৰ ৰূপ দিয়ে। তেখেতৰ হোগান'ছ এলি (Hogan's Alley)-ত ভূমূকি মৰা দা ইয়েল' কিড (The Yellow Kid) আধুনিক কমিক্‌চৰ বাটকটীয়া বুলি কোৱা হয়। অৱশ্যে কমিক্‌চ ইতিহাস খোঁচৰা সকলে বৰ্তমান একে আংগিকৰ অন্যান্য কমিক্‌চ আৱিস্কাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হৈছে, যি ইয়েল' কিডতকৈ আগতকৈ প্ৰকাশ হৈছিল। কিন্তু ইয়েল' কিডৰ সাফল্যই হে কমিক্‌চক সন্মানীয় ৰূপ দি এই মাধ্যমৰ বহুল প্ৰসাৰ সম্ভৱ কৰি তোলে।

'কমিক্‌চ' নে 'চিত্ৰ উন্যাস'
অসমীয়া কমিক্‌চ
১৯ শতিকা: এটা মাধ্যমৰ উপস্থাপন
বিংশ শতাব্দী আৰু কমিক্‌চৰ জয়যাত্ৰা