গছ-গছনীৰ আধাপচা ডাল-পাত, অণুজীৱসমূহ, ময়লা আদিবোৰ মাটিত থকা জৈৱিক পদাৰ্থ। অণুজীৱসমূহৰ প্ৰভাৱত বিভিন্ন ক্ৰিয়া-প্ৰতিক্ৰিয়া ঘটি হিউমাছ আদি বিভিন্ন পদাৰ্থ সৃষ্টি হয়। এইসমূহে গছ-গছনীৰ বৃদ্ধিৰ বিভিন্ন কাৰ্যত ক্ৰিয়া কৰে।
মাটিত নিমাট’ড, প্ৰট’জ’ৱা, শেলুৱৈ, কাঠফুলা, এক্টিন’মাইছেট, বেক্টেৰিয়া আদি চকুৰে মনিব নোৱাৰা বহুতো অণুজীৱ আছে।

মাটিৰ গঠন
মাটিৰ প্ৰদূষণৰ কাৰণ
মাটিত থকা জৈৱিক পদাৰ্থ
মাটিৰ উপাদান