পুৰণি কালতে জীৱক প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ হিচাপে ভাগ কৰা হৈছিল । এৰিষ্ট'টলে (Aristotle) (খ্ৰী. পূ. ৩৮৪-৩২২) তেওঁৰ হিষ্ট্ৰি অৱ এনিমেল ("History of Animals") গ্ৰন্থত প্ৰাণী প্ৰজাতি বৰ্গীকৰণ কৰিছিল, আনহাতে তেওঁৰ শিষ্য থেঅফ্ৰাষ্টাছে (Theophrastus) উদ্ভিদ সম্পৰ্কে সমান্তৰালভাৱে, হিষ্ট্ৰিয়া প্লেণ্টাৰাম ("Historia Plantarum") নামে অন্য এখন গ্ৰন্থ লিখিছিল ।

১৭৩৫ চনত, আধুনিক বৈজ্ঞানিক নামাকৰণৰ (biological nomenclature) আধাৰশিলা স্থাপন কৰিছিল কেৰলাছ লিনিয়াছে (Carolus Linnaeus ,১৭০৭–১৭৭৮) । তেওঁ জীৱসমুহ দুখন ৰাজ্যত ভাগ কৰিছিল: ৰেগ্নাম এনিমেল ("Regnum Animale" ,'প্ৰাণী জগৎ') আৰু ৰেগ্নাম ভেজিটেবিল ("Regnum Vegetabile" ,'শাকপাঁচলি জগৎ' অৰ্থাৎ উদ্ভিদ ) । লিনিয়াছে তেওঁৰ বৰ্গীকৰণ পদ্ধতিত মাণিকবোৰক ৰেগ্নাম লেপিডিয়াম ("Regnum Lapideum") নামেৰে তৃতীয় এখন ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্ত কৰিছিল ।

১৬৭৪ চনত, "মাইক্ৰ'স্কপিৰ জনক" ৰূপে খ্যাত এণ্টনি ভান লিউৱেনহুকে (Antonie van Leeuwenhoek) তেওঁৰ প্ৰথম এককোষী জীৱৰ আনুবীক্ষণিক নিৰীক্ষণ লণ্ডনৰ ৰয়েল চছাইটিলৈ (Royal Society) প্ৰেৰণ কৰে । তেতিয়ালৈকে এনে আনুবীক্ষণিক জীৱসমুহৰ অৱস্থিতি সম্পূৰ্ণৰূপে অজ্ঞাত আছিল । সেইবাবে, লিনিয়াছে তেওঁৰ বৰ্গীকৰণত আনুবীক্ষণিক জীৱসমূহ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা নাছিল ।

প্ৰথমে আনুবীক্ষণিক জীৱসমূহ প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ ৰাজ্যৰ ভিতৰতেই শ্ৰেণীবদ্ধ কৰা হৈছিল । তথাপি উনবিংশ শতিকাৰ মাজভাগৰ পৰা এইটো স্পষ্ট হ'ল যে, "the existing dichotomy of the plant and animal kingdoms [had become] rapidly blurred at its boundaries and outmoded". ১৮৬৬ চনত, আৰ্নষ্ট হেকেলে (Ernst Haeckel), যিবোৰ "উদাসীন জীৱ", প্ৰাণীও নহয় উদ্ভিদো নহয়, সেইবোৰৰ বাবে প্ৰটিষ্টা নামৰ এখন তৃতীয় ৰাজ্যৰ প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল । হেকেলে ৰাজ্যৰ এই বিষয়টো, জীৱবোৰ এককোষী (প্ৰটিষ্টা) নে বহুকোষী (প্ৰাণী আৰু উদ্ভিদ) তাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি বিভাজনৰ সিদ্ধান্ত লোৱাৰ আগত কেইবাবাৰো পৰীক্ষা কৰিছিল ।

ইলেক্ট্ৰন অনুবীক্ষণ যন্ত্ৰৰ (electron microscope) বিকাশে, সেই এককোষী জীৱ যিবোৰ এটা স্পষ্ট কোষকেন্দ্ৰ নাই (প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয়বোৰ) আৰু বহুকোষী জীৱবোৰ যিবোৰৰ এটা স্পষ্ট কোষকেন্দ্ৰ আছে (সংকোষকেন্দ্ৰীয়বোৰ), সিহঁতৰ মাজৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভিন্নতাবোৰ প্ৰকাশিত কৰিছিল । ১৯৩৮ চনত হাৰ্বাৰ্ট কপলেণ্ডে (Herbert F. Copeland), প্ৰটিষ্টাত শ্ৰেণী হিচাপে থকা বেক্টেৰিয়া (ম'নেৰা) আৰু নীল-সেউজ শেলাইক (ফাইক'ক্ৰমাচিয়া) পৰ্বলৈ উন্নীতকৰণ কৰি ম'নেৰা নামৰ নতুন ৰাজ্যত অন্তৰ্ভুক্তিৰে, এখন চাৰি-ৰাজ্যৰ বৰ্গীকৰণৰ প্ৰস্তাৱ দাঙি ধৰিছিল ।

প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয আৰু সংকোষকেন্দ্ৰীয় জীৱৰ ভিন্নতাৰ গুৰুত্ব ক্ৰমে স্পষ্ট হ'বলৈ ধৰিলে ।১৯৬০ চনত, ষ্টেনিয়ৰ আৰু ভান নীলে, এডৱাৰ্ড চাটনৰ (Édouard Chatton) বৰ্গীকৰণত ভাগ চিনাক্তকৰণৰ পুৰণা প্ৰস্তাৱটো জনপ্ৰিয় কৰি তুলিছিল । ইয়াতেই প্ৰথম বাৰৰ বাবে ৰাজ্যতকৈ উচ্চ স্থানত এখন "অতিৰাজ্য বা সাম্ৰাজ্য" সৃষ্টিৰ প্ৰয়োজন হৈছিল, পাছলৈ ইয়াকেই অধিজগৎ বুলি কোৱা হৈছিল ।.

উদ্ভিদ বুলি বিবেচনা কৰা জীৱবোৰ আৰু ভেঁকুৰৰ মাজৰ পাৰ্থক্য বহুতে ধৰা পেলাইছিল; হেকেলে তেওঁৰ মৌলিক বৰ্গীকৰণত ভেঁকুৰক উদ্ভিদৰ পৰা প্ৰটিষ্টালৈ স্থানান্তৰ কৰিছিল ,কিন্তু সেইসময়ৰ অধিকাংশ বিজ্ঞানীয়ে ইয়াক উপেক্ষা কৰিছিল ।ৰবাৰ্ট হুইটকাৰে (Robert Whittaker) ভেঁকুৰৰ বাবে এখন অন্য ৰাজ্য দেখুৱাইছিল । ফলত পাঁচ ৰাজ্যৰ ধাৰণাটোৰ সৃষ্টি হৈছিল, ১৯৬৯ চনত তেওঁ এই প্ৰস্তাৱ আগবঢ়াইছিল । তেওঁৰ নতুন বহু ৰাজ্যৰ পদ্ধতিটো প্ৰধানকৈ পৰিপুষ্টিৰ (nutrition) ভিন্নতাৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি গঢ়ি তুলিছিল । উদ্ভিদবোৰ বহুকোষী স্বপোষী (autotroph), প্ৰাণীবোৰ বহুকোষী পৰপোষী (heterotroph) আৰু ভেঁকুৰবোৰ বহুকোষী চাপ্ৰটফ (saprotroph) । বাকী দুখন ৰাজ্য ক্ৰমে প্ৰটিষ্টা আৰু ম'নেৰা এককোষী আৰু সাধাৰণ সংঘকোষীয় (cellular colonies) জীৱৰ অন্তৰ্গত । পঞ্চ-ৰাজ্য প্ৰণালীক, দ্বি-সাম্ৰাজ্য প্ৰণালীৰ লগত সাঙুৰিব পাৰি ।

হুইটকাৰৰ প্ৰদ্ধতিত, উদ্ভিদ বুলিলে কিছুমান শেলাইও পৰিছিল । অন্য পদ্ধতিবোৰত ( যেনে- মাৰ্গুলিৰ পদ্ধতি) উদ্ভিদে কেৱল স্থলজ উদ্ভিদকহে বুজাইছিল ।

পঞ্চ ৰাজ্যৰ ধাৰণাটো বিকাশ হোৱাৰ পাছতো বহু বিজ্ঞানীয়ে, উদ্ভিদক প্ৰকোষকেন্দ্ৰীয় ( বেক্টেৰিয়া আৰু চাইন'ফাইট ), মাইক'টা (Mycota; ভেঁকুৰ আৰু সম্বন্ধীয়বোৰ ) আৰু ক্ল'ৰাটা (Chlorota; শেলাই আৰু স্থলজ উদ্ভিদ ) হিচাপে উপৰাজ্যত ভাগ কৰি, উদ্ভিদ আৰু প্ৰাণীৰ দ্বি ৰাজ্য পদ্ধতিটোকেই মানি চলিছিল ।

ভাইৰাছ
ঐতিহাসিক বিকাশ
সাৰাংশ
আধুনিক দৃষ্টিভঙ্গী