ওপৰত বৰ্ণনা কৰা গঠনটো আদৰ্শ বুলি বিবেচনা কৰা হয় যদিও, উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ ফুলৰ গঠনত বহু ভিন্নতা দেখা পোৱা যায়। সপুষ্পক উদ্ভিদৰ বিৱৰ্তনৰ ক্ষেত্ৰত এই উপান্তৰণবোৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ আৰু উদ্ভিদ প্ৰজাতিৰ মাজৰ সম্বন্ধ স্থাপনৰ বাবে উদ্ভিদবিদ সকলে এইবোৰ ব্যাপক ৰূপত ব্যৱহাৰ কৰে।

ফুলৰ প্ৰধান অংশ চাৰিটা সাধাৰণতে পুষ্পাক্ষত সিহঁতৰ অৱস্থান অনুসৰিহে মুৰ্ত (defined) কৰা হয় আৰু কাৰ্যৰ দ্বাৰা নহয়। বহুতো ফুলৰ কিছুমান অংশ নাথাকে বা অন্য কাৰ্যৰ বাবে উপান্তৰণ ঘটে নাইবা বেলেগ এটা অংশৰ দৰেহে দেখা যায়। বহু পৰিয়ালত, ফুলৰ পাহীবোৰ অতি সংকোচিতহৈ পৰে আৰু বহুতো প্ৰজাতিৰ বেটুপাতবোৰ পাহীৰ দৰে ৰং-চঙীয়া। অন্য কিছুমান ফুলৰ উপান্তৰণ ঘটা পাহী-সদৃশ পুংকেশৰ থাকে; গোলাপৰ বহু ফুলৰে পাহী-সদৃশ পুংকেশৰ থাকে ফুলৰ মাজত ব্যাপক ভিন্নতা পৰিলক্ষিত হয় আৰু উদ্ভিদবিদ সকলে প্ৰজাতিৰ চিনাক্তকৰণ আৰু বিশিষ্টতাৰ ক্ষেত্ৰত এই ভিন্নতাবোৰ প্ৰণালীবদ্ধভাবে বৰ্ণনা কৰে।

ফুল আৰু ফুলৰ অংশসমুহ বৰ্ণনা কৰিবলৈ বিশেষ পৰিভাষা ব্যৱহাৰ কৰা হয়। বহুত ফুলৰ অংশবোৰ সংযুক্ত হৈ থাকে; একে চক্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ হোৱা সংযুক্ত অংশবোৰক কন্নেট বোলে, একে চক্ৰৰ পৰা উদ্ভৱ নোহোৱা সংযুক্ত অংশবোৰক এডনেট বোলে আৰু সংযুক্ত নোহোৱা অংশবোৰক মুক্ত বোলে। কিছুমান ফুলৰ পাহীবোৰ লগলাগি এটা নলী বা আঙুঠিৰ আকাৰ লয় (sympetalous, gamopetalous)। এনে পাহীবোৰৰ নলী (নলীসদৃশ আধাৰ অংশ), ডিঙি (মাজৰ বহল অংশ) আৰু প্ৰৱৰ্ধ (একেবাৰে বাহিৰৰ অংশ) নামৰ তিনিটা অংশ থাকে। সংযুক্ত পাহী বা বৃতি যুক্ত ফুলৰ দল মণ্ডল বা বৃতিমণ্ডল, ঘণ্টাকাৰ, চুপিসদৃশ, নলীসদৃস, কলহসদৃশ, কাঁহীসদৃশ বা গোলাকাৰ আদি বিভিন্ন আকৃতিৰ হ'ব পাৰে।

বহুতো ফুলে সমমিতি প্ৰদৰ্শন কৰে। কেন্দ্ৰীয় অক্ষৰ যিকোনো বিন্দুৰ মাজেৰে পেৰিন্থক দুভাগ কৰিলে, যদি দুয়োটা অংশই সমমিতি প্ৰদৰ্শন কৰে, সিয়েই তীৰ্যক সমমিতি। এনে ফুল বোৰক নিয়মীয়া ফুল (একটিন'মৰফিক) বোলে, যেনে,- গোলাপ ফুল। যিবোৰ ফুল কেন্দ্ৰীয় অক্ষৰ মাত্ৰ এটা বিন্দুৰ মাজেৰে দুভাগ কৰিলেহে সমমিতি প্ৰদৰ্শন কৰে অৰ্থাৎ দ্বিপাৰ্শীক সমমিতি প্ৰদৰ্শন কৰা ফুলবোৰক অনিয়মীয়া ফুল (জাইগ'মৰফিক) বোলে যেনে,- কপৌ ফুল।

ফুলবোৰ উদ্ভিদজোপাৰ লগত প্ৰত্যক্ষভাৱে সংযুক্ত হৈ থাকিবও পাৰে। উদ্ভিদজোপাৰ যিটো অংশত ফুলপাহ সংযুক্ত হৈ থাকে, তাক ঠাৰি বা বৃন্ত বোলে। যদি এডাল ঠাৰিত কেইবাপাহো ফুল সংযুক্ত হৈ থাকে, তেতিয়া সেই সৰু সৰু ঠাৰিবোৰক পেডিক'ল বোলে। পুষ্পকাণ্ডৰ অগ্ৰাংশটোৱে এটা থুপুকা আকৃতিৰ গঠন কৰে, তাক পুষ্পাক্ষ বোলে।

গঠন
গৰ্ভধাৰণ আৰু প্ৰসাৰ
ফুলৰ বিশেষীকৰণ আৰু পৰাগ সংযোগ
পুষ্পবিন্যাস