ইংৰাজ ঔপনিৱেশিক কালত পশ্চিম ভাৰত, দক্ষিণ ভাৰত আৰু বংগৰ (কলকাতা) উপনিৱেশসমূহে ব্যৱসায়-বাণিজ্যৰ বাবে নিজাকৈ ভিন্ন মুদ্ৰা ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্ত্তন কৰে।

বংগৰ মুদ্ৰাসমূহে মোগল ধৰণত আৰু মাদ্ৰাজী মুদ্ৰাসমূহে দক্ষিণ ভাৰতীয় ধৰণত বিকাশ লাভ কৰে। অন্যহাতে পশ্চিম ভাৰতীয় ইংৰাজ মুদ্ৰাসমূহে মোগল আৰু ইংৰাজ এই দুই ধৰণে বিকাশ লাভ কৰে। ১৭১৭ চনত ইংৰাজসকলে সম্ৰাট ফাৰুখ চিয়াৰৰ পৰা বোম্বে মুদ্ৰা নিৰ্মাণশালাত মোগল মুদ্ৰা নিৰ্মাণ কৰাৰ অনুমতি পায়। ব্ৰিটিছ সোণৰ মুদ্ৰাক "কেৰ’লাইনা", ৰূপৰ মুদ্ৰাক "এংলিনা", তামৰ মুদ্ৰাক "কাপাৰূন" আৰু টিনৰ মুদ্ৰাক "টিনি" বোলা হৈছিল। ১৮৩০ চনৰ প্ৰথমভাগলৈ ইংৰাজ ভাৰতৰ প্ৰভাৱশালী শক্তি হিচাপে মূৰ দাঙি উঠে। ১৮৩৫ চনত মুদ্ৰা আইনৰ জন্ম দি ইয়াক কাৰ্যকৰী কৰা হয় আৰু ই সমগ্ৰ ভাৰততে একক মুদ্ৰা ব্যৱস্থাৰ আৰম্ভণি কৰে। নতুন মুদ্ৰাবিলাকৰ এপিঠিত ইংলেণ্ডৰ ৪ৰ্থ উইলিয়ামৰ প্ৰতিকৃতি অংকন কৰা হৈছিল আৰু আনটো পিঠিত ইংৰাজী আৰু পাৰ্চী ভাষাত তাৰ মূল্য অংকিত আছিল। ১৮৪০ চনৰ পিচত প্ৰৱৰ্ত্তন কৰা মুদ্ৰাবোৰত মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াৰ আৱক্ষ প্ৰতিকৃতি অংকিত কৰা হৈছিল। ইংৰাজ শাসনাধিস্থতাত প্ৰথম মুদ্ৰা প্ৰচলন কৰা হয় ১৮৬২ চনত আৰু ১৮৭৭ চনত মহাৰাণী ভিক্টোৰিয়াই ভাৰতৰ সম্ৰাজ্ঞীৰ উপাধি গ্ৰহণ কৰে।
১৯১১ চনত পঞ্চম জৰ্জে ইংলেণ্ডৰ সিংহাসনত আৰোহণ কৰে আৰু নতুনকৈ মোহৰ মাৰে। এই নতুন মোহৰবোৰত ৰজাক ভাৰতীয় হাতীৰে সজ্জিত হাৰ পৰিহিত অৱস্থাত অংকন কৰা হৈছিল। কিন্তু অতিশয় ক্ষুদ্ৰ হোৱাৰ কাৰণে হাতীবোৰক গাহৰি সদৃশ দেখা গৈছিল আৰু এই কথাই ভাৰতীয় মুছলমান সমাজক ক্ষুণ্ণ কৰি তোলে। ইয়াৰ ফলত এই নক্সা তাৎক্ষণিক ৰূপত সলোৱাৰ ব্যৱস্থা কৰা হয়।

প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত দেশজুৰি ৰূপৰ নাটনিয়ে দেখা দিয়ে আৰু ই এটকীয়া তথা আঢ়ৈটকীয়া কাগজৰ মুদ্ৰাৰ প্ৰচলনত অৰিহণা যোগায় আৰু ৰূপৰ মুদ্ৰাৰ কম মূল্যৰ ভাগসমূহ তাম আৰু নিকেলৰ পৰা প্ৰস্তুতকৰণ প্ৰক্ৰিয়া আৰম্ভ হয়। দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পিচত ৰূপৰ বিশেষধৰণৰ আকৰেৰে মুদ্ৰা তৈয়াৰ কৰা হয় আৰু ১৯৪০ চনৰ পৰা ইয়াৰ আৰম্ভণি কৰা হয়। ১৯৪৭ চনত ইয়াক আঁতৰাই নিকেলৰ মুদ্ৰাৰ প্ৰৱৰ্ত্তন কৰা হয়।

স্বাধীনোত্তৰ কালৰ প্ৰথমছোৱা ইংৰাজ মুদ্ৰা ব্যৱস্থাটোকে বাহাল ৰখা হয় আৰু এক টকাৰ মূল্য ৬৪ পইচা বা ১৯২ পাইতে স্থিৰ থাকে।

১৯৫০ চনৰ ১৫ আগষ্টত অনা ব্যৱস্থাৰ প্ৰৱৰ্ত্তন কৰা হয় আৰু ভাৰত গণৰাজ্যৰ ই প্ৰথম মুদ্ৰা ব্যৱস্থা হিচাপে পৰিগণিত হয়। সম্ৰাট অশোকৰ সিংহৰ প্ৰতীকচিহ্নই ইংলেণ্ডৰ ৰজাৰ আৱক্ষ প্ৰতিকৃতিৰ ঠাই দখল কৰে। এটকীয়া মুদ্ৰাবোৰত ঘেঁহুৰ ঠোকে বাঘৰ ঠাই লয়। ১৬ অনাৰ সমষ্টিত এটকাৰ হিচাপ এই ব্যৱস্থাটোত বাহাল ৰখা হয়। ১৯৫৭ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰ পৰা ভাৰতত "ভাৰতীয় মুদ্ৰা (সংশোধিত) আইন ১৯৫৫" বলৱৎ কৰা হয় আৰু ই এক নতুন দশমিকীকৰণ ব্যৱস্থাৰ আৰম্ভণি কৰে। এই নতুন ব্যৱস্থামতে ১ টকাক ১৬ অনা বা ৬৪ পইচাৰ সলনি ১০০ নয়া পইচাত ভাগ কৰা হয়। এই নয়া পইচাসমূহ ১, ২, ৫, ১০, ২০ আৰু ৫০ নয়া পইচা হিচাপে মুদ্ৰিত কৰা হৈছিল আৰু কিছুদিনলৈ অনা আৰু নয়া পইচা উভয়কে বৈধভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। ১৯৬৮ চনৰ ১ জুনৰ পৰা নয়া পইচাসমূহৰ নয়া শব্দটো গুচাই কেৱল পইচা হিচাপে চিহ্নিত কৰা হয়।
ষাঠিৰ দশকত মুদ্ৰাস্ফিতীয়ে বহুল ৰূপত দেখা দিয়াত লাহে লাহে তাম, ব্ৰঞ্জ, নিকেল আৰু এলুমিনিয়াম-ব্ৰঞ্জেৰে তৈয়াৰী মুদ্ৰাৰ সলনি এলুমিনিয়ামৰ মুদ্ৰা তৈয়াৰ কৰিবলৈ লোৱা হয়। ইয়াৰ লগে লগে ৩ পইচাৰ ষড়ভূজ মুদ্ৰাৰ আৰম্ভণি ঘটে। ১৯৬৮ চনত ২০ পইচাৰ মুদ্ৰা প্ৰচলন কৰা হৈছিল যদিও ই বিশেষ জনপ্ৰিয় নহ’ল।
লাভতকৈ খৰচ বেছি হোৱাৰ অৱস্থা পোৱা বাবে ১৯৭০ চনত ১, ২ আৰু ৩ পইচাৰ মুদ্ৰাসমূহৰ প্ৰচলন বন্ধ কৰা হয়। ইয়াৰ পিছত ক্ৰমে ১৯৮৮ চনত ১০, ২৫ আৰু ৫০ পইচাৰ মুদ্ৰা আৰু ১৯৯২ চনত এটকীয়া মুদ্ৰাক ভাৰতৰ অৰ্থব্যৱস্থাত স্ংযোজিত কৰা হয়। এটকীয়া, দুটকীয়া আৰু ৫ টকীয়া মুদ্ৰাত তুলনামূলকভাৱে খৰচ কম হোৱাৰ বাবে নব্বৈৰ দশকত এই মুদ্ৰাসমূহৰ মুদ্ৰিতকৰণ আৰম্ভ হয়।

১৯৯১ চনৰ অৰ্থনৈতিক বিপৰ্যয়
২০১৩ চনৰ মূল্য হ্ৰাস
ইংৰাজ শাসনকাল
ইংৰাজ শাসনকালত ৰিজাৰ্ভ বেংকে প্ৰচলন কৰা টকা