কেঁচু এবিধ উভয়লিংগ Hermaphrodites (say her-maff-row-die-ts)প্ৰাণী । অৰ্থাত একোটা কেঁচুৰ পু আৰু স্ত্ৰী দুয়োটা জননেন্দ্ৰিয় থাকে। সেইবাবে প্ৰত্যেকটো কেঁচুৱেই কণী পাৰিব পাৰে। কেঁচুৰ দেহত থকা প্ৰমেলখা (clitellum)ত ইহঁতৰ প্ৰজনন অংগ অৱস্থিত। প্ৰজননৰ সময়ত প্ৰমেলখাৰ ৰং উজ্বল গোলাপী বা সুমথিৰা ৰঙী হয় ৷ প্ৰজননৰ সময়ত এখন পাতলীয়া আৱৰণে দুয়োটা কেঁচুৰ সংলগ্ন অংশটো আৱৰি ৰাখে ৷ এই আৱৰণটোৰ ভিতৰেই কণীবোৰ নিসিক্ত হয় আৰু কেঁচুকেইটা বিচিন্ন হোৱাৰ পাছত ক'কন(cocoon) আকৃতিত আৱৰণটো বন্ধ হৈ কণীবোৰক সুৰক্ষা প্ৰদান কৰে ৷ এই ক'কনবিলাক মাটিৰ লগতে মিহলি হৈ থাকে ৷ উষ্ম বাতাবৰণত প্ৰায় ১৫ দিনমানতে কণীৰপৰা পোৱালি হয়। কিন্তু শীতল বাতাবৰণত দুইৰপৰা তিনিমাহ পৰ্যন্ত লাগে। পোৱালি অৱস্থাত ক'কনৰ ভিতৰত থকা এলবুমেনকে (Albumen) খাদ্য হিচাবে গ্ৰহণ কৰে ৷ কেঁচুৰ আয়ুস ৩ ৰ পৰা ৫ বছৰ পৰ্যন্ত।

খাদ্য প্ৰণালী
প্ৰজনন প্ৰক্ৰিয়া
দৈহিক গঠন
কেঁচুৰ উপকাৰিতা