জলবায়ু আৰু জৈৱবৈচিত্ৰৰ পৰিবৰ্তনৰ মাজেৰে ঋতুৰ উপস্থিতি অনুভৱ কৰিব পাৰি। দিনৰ পোহৰৰ বঢ়া-টুতা আৰু দিন-ৰাতিৰ দৈৰ্ঘৰ পৰিৱৰ্তনে ঋতুৰ পৰিৱৰ্তন সূচায়। সূৰ্যৰ চাৰিও ফালে পৃথিৱীয়ে কৰা পৰিভ্ৰমনৰ লগতো ঋতুৰ প্ৰত্যক্ষ সম্পৰ্ক আছে। তদুপৰি ঋতু সমূহৰ প্ৰত্যেকৰে সুকীয়া প্ৰাকৃতিক তথা পৰিৱেশিক বৈশিষ্ট আছে। যেনে বসন্ত কালত গছত কুঁহি পাত মেলে, ফুল ফুলে, গ্ৰীষ্মত গৰম বেছি হয়, বৰ্ষাত বৰষুণ হয়, শৰৎ কালত শেৱালি ফুলে, হেমন্তত নিয়ৰ কুঁৱলী পৰে, শীতত বহুতো জীৱয়ে শীতনিদ্ৰাত মগ্ন হয় ইত্যাদি। 
লক্ষণ
ঋতুৰ প্ৰকাৰ
হেমন্ত কাল
শৰৎ কাল