 
মহাভাৰতৰ কাহিনী অনুসৰি, ৰজা সগৰ সাত হাজাৰ পুত্ৰৰ জনক হৈছিল। তেওঁ এবাৰ অশ্বমেধ যজ্ঞ কৰাত দেবৰাজ ইন্দ্ৰই তাতে ঈৰ্ষান্বিত হৈ যজ্ঞৰ পবিত্ৰ ঘোঁৰা অপহৰণ কৰে। সগৰে তেওঁৰ সাত হাজাৰ পুত্ৰক অশ্বৰ অন্বষণত প্ৰেৰণ কৰে। তেওঁলোকে পাতালত ধ্যানমগ্ন মহৰ্ষি কপিলৰ ঘোঁৰাটোকে দেখা পায়। মহৰ্ষিকে চোৰ সন্দেহ কৰি তেওঁলোকে তেওঁৰ বহু বছৰৰ ধ্যান ভঙ্গ কৰাত ক্ৰুদ্ধ মহৰ্ষিয়ে দৃষ্টিপাত কৰা মাত্ৰকে তেওঁলোকক ভষ্ম কৰি দিয়ে। সগৰ ৰজাৰ সাত হাজাৰ সন্তানৰ আত্মা পৰলৌকিক ক্ৰিয়াৰ অভাৱত প্ৰেতৰূপত আবদ্ধ হৈ থাকে। 

পাছত সগৰৰ বংশধৰ, ৰজা দিলীপৰ পুত্ৰ ভগীৰথে তেওঁলোকৰ আত্মাৰ মুক্তিকামনাত গঙ্গাক মৰ্ত্যলৈ নমাই অনাৰ মানসেৰে ব্ৰহ্মাৰ তপস্যা আৰম্ভ কৰে। তপস্যাযত সন্তুষ্ট হৈ ব্ৰহ্মাই গঙ্গাক মৰ্ত্যলৈ প্ৰবাহিত হৈ সগৰৰ পুত্ৰসকলৰ আত্মাৰ সদগতিত সহায়তা কৰাৰ নিৰ্দেশ দিয়ে। গঙ্গাই এই নিৰ্দেশক অসম্মানজনক বুলি ধৰি লৈ মৰ্ত্যলোক প্লাবিত কৰাৰ ইচ্ছা পোষণ কৰে। তেতিয়া ভগীৰথে গঙ্গাৰ গতিৰোধ কৰাৰ বাবে শিৱৰ আৰাধনা কৰে। 

ক্ৰদ্ধা গঙ্গা শিৱৰ মস্তকত পতিত হয়। কিন্তু শিৱই শান্তভাবে নিজ জঁটাজালত গঙ্গাক আবদ্ধ কৰে আৰু সৰু সৰু ধাৰাত তেওঁক মুক্তি দিয়ে। শিৱৰ স্পৰ্শত গঙ্গা আৰু পবিত্ৰ হয়। স্বৰ্গৰ নদী গঙ্গা পাতাললৈ প্ৰবাহিত হোৱাৰ আগতে মৰ্ত্যলোকত সাধাৰণ জীৱৰ মুক্তিৰ হেতু এটি পৃথক ধাৰা ৰাখি যায়। এইভাবে স্বৰ্গ, মৰ্ত্য আৰু পাতাল – তিনি লোকতে প্ৰবাহিত হৈ গঙ্গা "ত্ৰিপথগা" নামেৰে পৰিচিতা হয়। 

যিহেতু ভগীৰথ গঙ্গাৰ মৰ্ত্যাবতৰণৰ প্ৰধান কাৰণ, সেই হেতু গঙ্গাৰ আন এটা নাম ভাগীৰথী। সংস্কৃতত ভগীৰথৰ এই দুঃসাধ্য সাফল্যৰ কথা মনত ৰাখি "ভগীৰথ প্ৰযত্ন" নামেৰে এটি শব্দবন্ধ প্ৰচলিত আছে। 

গঙ্গাৰ আন এটা নাম জাহ্নবী। কথিত আছে, মৰ্ত্যত ভগীৰথক অনুসৰণ কৰাৰ সময়ত গঙ্গাই ঋষি জহ্নুৰ আশ্ৰম প্লাবিত কৰে। উগ্ৰতপা জহ্নুৱে ক্ৰুদ্ধ হৈ গঙ্গাৰ সমস্ত জল পান কৰে । তেতিয়া দেবগণে গঙ্গাৰ মুক্তিৰ বাবে ঋষিৰ ওচৰত ক্ষমা প্ৰাৰ্থনা কৰাত নিজৰ কাণেৰ ফালেৰে গঙ্গাক মুক্তি দিয়ে। এইধৰেণে গঙ্গা জহ্নু ঋষিৰ কন্যা ৰূপে পৰিচিতা হয় আৰু তেওঁৰ আন এক নাম হয় জাহ্নবী। 

হিন্দু বিশ্বাস অনুযায়ী কলিযুগৰ অন্তত সৰস্বতী নদীৰ দৰে গঙ্গাও শুকাই যাব। তেতিয়া আকৌ সত্যযুগৰ সূচনা হব।

ঋক বেদত গঙ্গা
মূৰ্তিতত্ব
মৰ্ত্যাবৰোহণ
পৌৰাণিক উপাখ্যান