১৯৪১ চনৰ ২২ জুনত জাৰ্মানী আৰু ইউৰোপীৰ অক্ষশক্তিৰ দেশসমূহে ফিনলেণ্ডৰ লগ লাগি ' অপাৰেচন বাৰ্বাৰোচা'ৰ নামত ছোভিয়েট ইউনিয়ন আক্ৰমণ কৰে।এই আকস্মিক আক্ৰমণৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল বাল্টিক অঞ্চল, মস্কো আৰু ইউক্ৰেইন অধিকাৰ কৰি কাস্পিয়ান আৰু শ্বেতসাগৰ সংযোগী আৰ্খানজেলেস্ক-আস্ত্ৰাখান ৰেখালৈকে আগবঢ়া। হিটলাৰৰ লক্ষ্য আছিল ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ সামৰিক শক্তি নিঃশেষ কৰা, কমিউনিজমৰ উৎখাত কৰা, থলুৱা বাসিন্দা সকলক হত্যা কৰি জাৰ্মানসকলৰ বাবে মুক্ত অঞ্চল সৃষ্টি কৰা আৰু সামৰিক সমলসমূহৰ নিৰৱিচ্ছিন যোগান সুনিশ্চিত কৰা, যাতে জাৰ্মানীৰ অৱশিষ্ট শত্ৰুবিলাকক সহজে নিৰ্মূল কৰিব পাৰি। 

যদিও ছোভিয়েট ৰে'ড আৰ্মিয়ে এনে পৰিস্থিতিৰ প্ৰত্যাশা কৰি যুদ্ধৰ আগতেই প্ৰত্যাক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতি চলাইছিল, কিন্তু বাৰ্বাৰোচাই তেঁওলোকক প্ৰতিৰক্ষামূলক স্থিতি লবলৈ বাধ্য কৰে। সেই বছৰ গ্ৰীষ্মকালত অক্ষশক্তিয়ে ছোভিয়েট ভু-খণ্ডৰ বহুলাংশ নিজৰ দখললৈ আনে , আৰু ছোভিয়েট পক্ষৰ বিস্তৰ ক্ষতিসাধন হয়। যিকি নহওক , আগষ্টৰ মাজভাগত জাৰ্মান সেনা কতৃপক্ষই এই অগ্ৰাসন সাময়িক ভাৱে বন্ধ ৰাখি, তাৰে একাংশ সৈন্য, মধ্য ইউক্ৰেইন আৰু লেনিনগ্ৰাড অভিমূখী বাহিনীকেইটাক সাহাৰ্য্য কৰিবলৈ পঠোৱাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে। অক্ষশক্তিৰ দিশৰ পৰা এই 'কিয়েভ আক্ৰমণ' এক বৃহৎ সফলতা আছিল, কাৰণ তেঁওলোকে চাৰিটা ছোভিয়েট সৈন্যদলক নিঃচিন্ন কৰাৰ লগতে পূব ইউক্ৰেইনৰ ঔদ্যোগিক চহৰ ক্ৰিমেয়ালৈ অগ্ৰসৰ হোৱাৰ পথ প্ৰশস্ত কৰি তুলিছিল।

অক্ষশক্তিৰ সৈন্যক তিনি ভাগত ভগাই পেলোৱাৰ লগতে ফ্ৰান্স আৰু ভুমধ্যসাগৰীয় অঞ্চলৰ পৰা তেঁওলোকৰ বায়ুসেনাক পূব-প্ৰান্তলৈ সঞ্চালন কৰা কথাটোৱে ব্ৰিটেইনক নিজৰ সামগ্ৰিক ৰণনীতি পূনৰ জুকীয়াই চাবলৈ বাধ্য কৰিলে।জুলাই মাহত ব্ৰিটেইন আৰু চোভিয়ট ইউনিয়নে জাৰ্মানীৰ বিপক্ষে সামৰিক সহযোগীতাৰ চুক্তি কৰিলে আৰু পাৰ্চিয়ান কৰিড'ৰ আৰু তেলখাদসমূহ হস্তগত কৰাৰ উদ্দেশ্যে ইৰাণ অধিকাৰ কৰিলে। আগষ্ট মাহত আমেৰিকা আৰু ব্ৰিটেইনে যুটীয়া ভাৱে " আটলাণ্টিক চাৰ্টাৰ" জাৰী কৰে। 

ৰোমানিয়াই তেঁওলোকৰ নেতা 'আয়ন এণ্টনেস্ক' ৰ কমিউনিষ্ট বিৰোধী স্থিতিত অটল থাকে আৰু ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ পৰা তেঁওলোকৰ হেৰোৱা ভূ-খণ্ড পুণৰ অধিকাৰ কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলায়।অক্টোবৰ মাহলৈ ইউক্ৰেইন আৰু বাল্টিক অঞ্চলত তেঁওলোকৰ লক্ষ্য সফল হোৱাত, আৰু কেৱল লেনিনগ্ৰাড আৰু চেৱাষ্টপ'লতহে অৱৰোধ জাৰী ৰাখিব লগা হোৱাত, অক্ষশক্তিয়ে পুণৰ মস্কোৰ ওপৰত এক বৃহৎ আক্ৰমণ সংঘটিত কৰাৰ প্ৰচেষ্টা চলায়।দুমাহ জোৰা ভয়ংকৰ যুদ্ধৰ অন্তত অক্ষশক্তি মস্কো ৰ উপকণ্ঠৰ অঞ্চলত প্ৰৱেশ কৰে, কিন্তু তেঁওলোকৰ সৈন্যবল ভাগৰুৱা হৈ পৰাত অভিযান স্থগিত ৰাখিবলৈ বাধ্য হয়।ছোভিয়েট ইউনিয়নৰ বহুলাংশ ভূ-খণ্ড হস্তগত কৰিবলৈ সক্ষম হলেও, মূল উদ্দশ্যত কিন্তু অক্ষশক্তি বিফল হয় : গুৰুত্বপূৰ্ণ মহানগৰ বিলাক ছোভিয়েট শক্তিৰ হাততে থাকি যায় আৰু, ছোভিয়েট প্ৰতিৰক্ষা প্ৰণালী তেতিয়াও সক্ষম হৈয়েই থাকে। এনেদৰেই ইউৰোপত "ব্লিটজক্ৰেইগ" কালৰ অন্ত পৰে।

ডিচেম্বৰৰ আৰম্ভনিতে সংৰক্ষিত সমলসমূহ ব্যৱহাৰ কৰি, ছোভিয়েট ইউনিয়নে অক্ষশক্তিৰ সমপৰ্য্যায়ৰ সৈন্যবল যোগাৰ কৰিবলৈ সক্ষম হয়।পূব প্ৰান্তত জাপানী কোৱানটুং সেনাক মকাবিলা কৰিব পৰাকৈ সামান্য সংখ্যক সেনা ৰাখি, ছোভিয়েট ে সমগ্ৰ সৈন্যবাহিনী অক্ষশক্তিক প্ৰত্যাক্ৰমণ কৰিবৰ বাবে নিয়োগ কৰে। ৫ ডিচেম্বৰত প্ৰায় ১০০০ কিল'মিটাৰ দৈৰ্ঘৰ সীমান্তত একেলগে এই প্ৰত্যাক্ৰমণ আৰম্ভ হয় আৰু জাৰ্মান সৈন্যবাহিনীক পশ্চিমলৈ খেদি পথায়।

ইউৰোপত জাৰ্মানীৰ সফলতাই জাপানকো দক্ষিণ-পূব এছিয়াত ইউৰোপীয় চৰকাৰ সমুহৰ ওপৰত চাপ সৃষ্টি কৰিবলৈ উৎসাহ যোগায়। ডাচ্চ চৰকাৰে তেঁওলোকৰ অধিকৃত এচিয় উপনিবেশবিলাকৰ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা এৰি নিদিলেও, তাৰ পৰা জাপানক তেলৰ যোগান ধৰিবলৈ সন্মত হয়।তাৰ বিপৰীতে ফ্ৰান্সৰ ৱিচ্ছি প্ৰশাসনে ফৰাছী ইণ্ডোচীনৰ ভূ-খণ্ডৰ অধিকাৰেই জাপানক দি দিয়ে।আমেৰিকা, ব্ৰিটেইন আৰু বাকী পশ্চিমীয়া দেশ সমূহে জাপানে ইণ্ডোচীন অধিকাৰ কৰি লোৱা কাৰ্য্যৰ প্ৰত্যুত্তৰ হিচাপে সকলো জাপানী সামগ্ৰী জব্দ কৰে, আৰু আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰই ( যি জাপানৰ প্ৰয়োজনীয়ে খাৰুৱা তেলৰ ৮০% ই যোগান ধৰিছিল), জাপানৰ বিপক্ষে সম্পূৰ্ণ তৈল প্ৰতিবন্ধন ঘোষণা কৰে।ইয়াৰ অৰ্থ এইটোৱেই হয়গৈ যে, হয় জাপানে এছিয়াত আৰু চীনৰ বিৰূদ্ধে তেওলোকৰ অভিযানসমূহ স্থগিত ৰাখিব লাগিব, নহয় বলপ্ৰয়োগ কৰি তৈলক্ষেত্ৰসমূহ নিজৰ দখললৈ আনিব লাগিব। জাপানী সেনাই প্ৰথম উপায়টো পচণ্ড নকৰিলে, বহু জাপানী সেনাধ্যক্ষই আমেৰিকাৰ তৈল প্ৰতিবন্ধন এক প্ৰকাৰৰ অকথিত যুদ্ধ ঘোষণা বুলিহে বিবেচনা কৰিলে।

জাপানে খৰতকীয়াকৈ এছিয়াত থকা ইউৰোপীয় উপনিবেশ বিলাক হস্তগত কৰাৰ পৰিকল্পনা কৰিলে, যাতে মধ্য প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলৈকে বিস্তৃত এক বৃহৎ প্ৰতিৰক্ষা বেষ্টনি তৈয়াৰ কৰিব পাৰে; যি জাপানক দক্ষিণ-পূব এছিয়াৰ সম্পদৰাজিৰ ওপৰত একচত্ৰী আধিপত্য প্ৰদান কৰিব, আৰু আত্মৰক্ষাৰ বাবে যুদ্ধ কৰি কৰি মিত্ৰশক্তি নিশকতীয়া হৈ পৰিব।এই বেষ্টনি তৈয়াৰ কৰিবলৈ যাওতে আমেৰিকাৰ সাম্ভাব্য হস্তক্ষেপৰ পূৰ্বানুমান কৰি জাপানে, পোন প্ৰথমে আমেৰিকাৰ প্ৰশান্ত মহাসাগৰত থকা নৌবহৰ বিলাক অক্ষম কৰি তোলাৰ পৰিকল্পনা কৰে।সেইমতেই, ১৯৪১চনৰ ৭ ডিচেম্বৰত( এচিয় সময় মতে ৮ ডিচেম্বৰ) জাপানে দক্ষিণ পশ্চিম এছিয়া আৰু মধ্য প্ৰশান্ত মহাসাগৰীয় অঞ্চলত থকা ইংৰাজ আৰু আমেৰিকান ঘাটি সমূহত প্ৰায় একেসময়তে এলানি আক্ৰমণ চলায়।পাৰ্ল হাৰবাৰৰ আমেৰিকান নৌবহৰ আক্ৰমণ , থাইলেণ্ড আৰু মালয়ত জাপানৰ পদাৰ্পণ, হংকং যুদ্ধ আদি এই পৰিকল্পনাৰে ফল।

এই আক্ৰমণ সমূহেআমেৰিকা, ব্ৰিটেইন, অষ্ট্ৰেলিয়াকে ধৰি আন আন মিত্ৰশক্তি সমূহক জাপানৰ বিৰুদ্ধে পোনপতীয়া যুদ্ধত লিপ্ত হবলৈ বাধ্য কৰে। ইয়াৰ প্ৰত্যুত্তৰতজাৰ্মানীকে ধৰি ত্ৰিপাক্ষিক চুক্তিৰ সকলো স্বাক্ষৰ কাৰীয়ে আমেৰিকাৰ বিৰূদ্ধে যুদ্ধ ঘোষণা কৰে। জানুৱাৰী মাহত আমেৰিকা, ব্ৰিটেইন, ছোভিয়েট ইউনিয়ন, চীন আৰু আন ২২খন সৰু বা নিৰ্বাসিত চৰকাৰে, 'আটলাণ্টিক চাৰ্টাৰ' সমৰ্থন কৰি "ৰাষ্ট্ৰসংঘ ঘোষণাপত্ৰ" জাৰী কৰে। ছোভিয়েট ইউনিয়নে এই ঘো‍ষণাৰ সকলো কথা মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি জাপানৰ লগত নিৰপেক্ষতা বজাই ৰখাৰ সিদ্ধান্ত গ্ৰহণ কৰে,আৰু " আত্মনিৰ্ণয়" শীৰ্ষক সিদ্ধান্তটোৰ পৰা নিজকে মুক্ত ৰাখে।১৯৪১ চনৰ পৰা ষ্টেলিনে, চাৰ্চিল আৰু ৰুজভেল্টক ফ্ৰান্সৰ দিশৰ পৰা অক্ষশক্তিক আক্ৰমণ কৰিবলৈ বাৰম্বাৰ অনুৰোধ কৰে। পূব সীমান্ত তেতিয়া ইউৰোপৰ সৰ্ববৃহৎ যুদ্ধস্থলী হৈ পৰিছিল; কেইবা মিলিয়ন ছোভিয়েট সৈন্য হতাহত হোৱাৰ বিপৰীত মিত্ৰশক্তিৰ হতাহতৰ সংখ্যা আছিল যথেষ্ট কম। চাৰ্চিল আৰু ৰুজভেল্টে এই আক্ৰমণৰ প্ৰস্তুতিৰ বাবে আৰু অধিক সময় বিছাৰে, ফলত এনে এক ধাৰণাৰ জন্ম হয় যে তেঁওলোকে "ছোভিয়েট লোকৰ জীৱনৰ বিনময়ত পশ্চিমীয়া লোকৰ জীৱন ৰক্ষা কৰিবলৈ হোঁহোকা পিছলা কৰিছে।"

ইতিমধ্যে ১৯৪২ চনৰ এপ্ৰিল মাহৰ মাজভাগলৈ, জাপান আৰু ইয়াৰ সহযোগী থাইলেণ্ডে মিত্ৰশক্তিৰ অপূৰণীয় ক্ষতি সাধন কৰি প্ৰায় সমগ্ৰ বাৰ্মা, মালয়, ডাচ্চ অধিকৃত ভাৰতীয় অঞ্চল, চিংগাপুৰ আৰু ৰাবাউল দখল কৰে, যথেষ্ট সংখ্যক লোকক যুদ্ধবন্দীও কৰে। ফিলিপাইনচে কৰেজিড'ৰ নামৰ স্থানত কঠিন প্ৰতিদ্বন্দিতা আগবঢ়াই যদিও অৱশেষত হাৰ মানে আৰু ফিলিপাইনচৰ ৰাষ্ট্ৰমণ্ডল চৰকাৰক নিৰ্বাসিত কৰা হয়।জাপানৰ নৌসেনাইয়ো দক্ষিণ চীন সাগৰ, জাভা সাগৰ আৰু ভাৰত মহাসাগৰত কেইবাটাও উল্লেখনীয় বিজয় সাব্যস্ত কৰে, আৰু অষ্ট্ৰেলিয়াৰ ডাৰৱিনত থকা মিত্ৰশক্তিৰ নৌ বহৰত বোমা বৰ্ষণ কৰে। এই সময়ছোৱাত মিত্ৰশক্তিৰ একমাত্ৰ সফলতা হ'ল ১৯৪২ চনৰ জানুৱাৰীত ছাংশ্বা বিজয়।অপ্ৰস্তুত প্ৰতিদ্বন্দীৰ বিৰূদ্ধে এই সহজ বিজয় বিলাকে জাপানক অত্যধিক আত্মবিশ্বাসী কৰি তোলে; লগতে জোখতকৈ বেছি বিস্তৃত।

জাৰ্মানীয়েও নিজৰ অগ্ৰগতি বজাই ৰাখে। আমেৰিকান নৌ-সেনাৰ সন্দেহপূৰ্ণ সিদ্ধান্ত কিছুমানৰ সুবিধা লৈ তেঁওলোকে আটলাণ্টিকৰ আমেৰিকান উপকূলবৰ্তী এলেকাত মিত্ৰশক্তিৰ জাহাজ যাতায়ত ব্যৱস্থা বিধস্ত কৰি পেলায়।বিস্তৰ ক্ষয়-ক্ষতিৰ সন্মূখীন হলেও ইউৰোপৰ অক্ষশক্তিয়ে মধ্য আৰু পশ্চিম ৰাছিয়াত এক বৃহৎ ছোভিয়েট আক্ৰমণ প্ৰতিহত কৰিবলৈ সক্ষম হয়, আৰু পূৰ্ববৰ্তী বছৰটোত হস্তগত কৰা ভু-খণ্ডৰ ওপৰত নিজৰ কতৃত্ব বাহাল ৰাখে। উত্তৰ আফ্ৰিকাতো জানুৱাৰী মাহত জাৰ্মানীয়ে আক্ৰমণ কৰি, ব্ৰিটিছ সৈন্যক গাজালা লাইনলৈ পিছুৱাই যাবলৈ বাধ্য কৰে। ইয়াৰ পিছত কিছুদিনৰ বাবে সকলো আক্ৰমণ বন্ধ ৰাখি জাৰ্মানীয়ে পৰবৰ্তী অভিযান সমূহৰ পৰিকল্পনা কৰা আৰম্ভ কৰে।

ইথিওপিয়া আক্ৰমণ
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ প্ৰভাৱ
অক্ষশক্তিৰ পতন আৰু মিত্ৰশক্তিৰ বিজয়
যুদ্ধই বিশ্বজনীন ৰূপ ল'লে