ভাৰত ত্যাগ আন্দোলনৰ সময়ত অসমৰ অৱস্থা শোচনীয় হৈ পৰিছিল। ইয়াৰ ঘাই কাৰণ হ’ল পূবখণ্ডত জাপানৰ প্ৰৱল আক্ৰমণ সহিব নোৱাৰি মিত্ৰপক্ষ হুহকি আহিবলগীয়া হৈছিল। ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা অহা ভগনীয়া লোকেৰে যোৰহাট নগৰ ভৰি পৰিছিল। ভগনীয়াসকলৰ লগত যুদ্ধত আঘাতপ্ৰাপ্ত আৰু ৰোগাক্ৰান্ত সেনা কিছুমানো যোৰহাটত আহি প্ৰৱেশ কৰিছিল। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে প্ৰাদেশিক যুদ্ধ সমিতি গঠন কৰি ব্ৰিটিছৰ যুদ্ধ প্ৰচেষ্টাৰ প্ৰচাৰ চলাবলৈ ধৰিছিল। নগৰ আৰু গাঁও অঞ্চলত ‘নগৰৰক্ষী দল’ আৰু ‘গাঁও ৰক্ষী দল’ সুকীয়া সুকীয়াকৈ গঠন কৰি শান্তি অক্ষুণ্ণ ৰাখিবলৈ যত্ন কৰিছিল। এনে সময়তে দেশৰ আন প্ৰান্তৰ লগতে যোৰহাটতো বিয়াল্লিছৰ আন্দোলনৰ শিখা বিস্ফোৰণ হৈ নগৰ, গাঁও চাটি ধৰিছিল। হৰিনাৰায়ণ বৰুৱাৰ নেতৃত্বত তথা কংগ্ৰেছৰ উদ্যোগত জনগণৰ মাজত আন্দোলন জনপ্ৰিয় কৰা প্ৰচেষ্টা অব্যাহত ৰখা হৈছিল। ব্ৰিটিছ চৰকাৰে বিশেষকৈ উপায়ুক্ত মিষ্টাৰ হাম্‌ফ্ৰে চাহাবে শান্তিসেনা বাহিনীক (কংগ্ৰেছে পতা) অশান্তিৰ উৎস বুলিহে ধৰি লৈছিল। 

১৯৪২ চনৰ ৮ আগষ্টৰ দিনা যোৰহাটত দেৱেশ্বৰ শৰ্মা গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। তেওঁক আন ঠাইৰ নেতাৰ লগতে যোৰহাট জেলত ৰখা হৈছিল। গড়মূৰীয়া পীতাম্বৰ গোস্বামীয়ে ঠায়ে ঠায়ে উত্তেজনামূলক বক্তৃতা দি ফুৰিছিল। সেয়ে ১৯৪২ চনৰ ৩ অক্টোবৰ তাৰিখে গোসাঁইক অন্তৰীণ আদেশ দি মাজুলীৰ সত্ৰ নেৰিবলৈ আদেশ দিয়া হৈছিল। অন্তৰীণৰ আদেশ উলঙ্ঘা কৰাৰ অপৰাধত ১৯৪৩ চনৰ আৰম্ভণিতে পীতাম্বৰ গোস্বামীক গ্ৰপ্তাৰ কৰি জেললৈ প্ৰেৰণ কৰা হৈছিল। যোৰহাটত কংগ্ৰেছ সেৱক সকলে ‘যুদ্ধকালী মন্ত্ৰী পৰিষদ’ গঠন কৰি আন্দোলন চলাই নিছিল। কমল ডেকা আৰু কিছুমান ডেকাই গোপনীয়ভাৱে প্ৰশিক্ষণ লৈ ধ্বংসাত্মক কামত লিপ্ত হৈ পৰিছিল। যোৰহাট মহকুমাত ৰেলৰ চিৰি তোলা, দলং ভঙা আদি কামত কোনো কোনো স্বেচ্ছাসেৱক জড়িত হৈ আছিল। তিতাবৰৰ কাছজানত ৰেল বাগৰি পৰিছিল। যোগেন শইকীয়া আৰু অজিত শৰ্মাই পটীয়া গাঁৱৰ ওচৰত থকা সেনা বাহিনীৰ খেৰত জুই লগাই দিছিল। নগৰত আন্দোলন, শোভাযাত্ৰা, হৰতাল আদিও চলি আছিল। কাছাৰী ঘৰত পতাকা তোলাৰ চেষ্টাও চলোৱা হৈছিল। এনেবোৰ ঘটনাত উত্তেজিত আৰু অগ্নিমূৰ্ত্তি ধৰি পুলিচ চাহাব দীনেশ দত্তই স্বেচ্ছাসেৱকক স্বহস্তে প্ৰহাৰ কৰিছিল। যোৰহাট নগৰত আন্দোলন কৰা সকলৰ ভিতৰত প্ৰধান আছিল – সৰ্বেশ্বৰ বৰদলৈ, তিলেশ্বৰ বৰদলৈ, পদ্মেশ্বৰ গোস্বামী, গোলাপ দত্ত, যোগেন শইকীয়া, হৰি নাৰায়ন বৰুৱা, শশীধৰ মলীয়া বৰুৱা, মোহন চন্দ্ৰ বৰা আদি।

১৯১৫ চন মানৰ পৰা যোৰহাটৰ খেলপথাৰ সমূহত ইংৰাজ আৰু ভাৰতীয় সেনাক যুদ্ধ শিক্ষা দিয়া আৰম্ভ কৰিছিল। ইউৰোপৰ মহাযুদ্ধত ভাৰতক জড়িত কৰাত আন আন ঠাইৰ লগতে যোৰহাটতো এটা সাধাৰণ অসন্তোষ্টিৰ ভাৱ প্ৰকাশ পাইছিল। এই যুদ্ধৰ কাৰণে বয়-বস্তু কঢ়িওৱা বা অস্থায়ী গোলাঘৰ সজা আদি কামলৈ গাঁৱলীয়া মানুহক ধৰি নিছিল।এই ঘটনাৰ বাবে মানুহৰ মাজত প্ৰশাসন বিৰোধী মনোভাৱ জাগি উঠিছিল। যুদ্ধৰ কাৰণে অৰ্থ সংগ্ৰহ কৰা কামত বহুত মানুহৰে সমৰ্থন পোৱা নাছিল। জিলাধিপতিৰ নিৰ্দেশত যোৰহাটত এটা যুদ্ধ সমিতি গঠন কৰি, যুদ্ধৰ কামত সহায় কৰিবলৈ বিশিষ্ট নাগৰিক সকলক আহ্বান জনোৱা হৈছিল। শিৱসাগৰৰ ফণীধৰ চলিহাক এই সমিতিৰ এগৰাকী সদস্য আছিল। ১৯২০ চনৰ পাছত প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধৰ সামৰণি পৰিলত যোৰহাট নগৰত শান্তি আৰু প্ৰগতিৰ পৰিৱেশ আছিল। 

দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত যোৰহাট আৰু ইয়াৰ দাঁতিকাষৰীয়া উপকণ্ঠ অঞ্চল যুদ্ধৰ আখৰাৰ কেন্দ্ৰস্থল হৈ পৰিছিল। এই ঠাইত পদাতিক আৰু বায়ুসেনাই কুচ-কাৱাজ কৰিবলৈ প্ৰয়োজনীয় ঘৰ-বাৰী নিৰ্মাণ কৰি লৈছিল। যুদ্ধৰ অগ্ৰগতিৰ লগে লগে যোৰহাটত সেনা বাহিনীৰ কেইবাটাও শিবিৰ আৰম্ভ কৰা হৈছিল। নগৰখনলৈ বহু নিগ্ৰো আৰু আমেৰিকান সেনা আহি নগৰৰ স্কুল, কলেজ অধিকাৰ কৰি সোমাই গৈছিল। ডেৰাজত উকীলৰ বৃহৎ বঙলা, ফণীধৰ শৰ্মাৰ বঙলা, চন্দ্ৰকান্ত ভৱন, যোৰহাট চৰকাৰী বিদ্যালয়, জগন্নাথ বৰুৱা কলেজ, ছোৱালী হাইস্কুল আদি সেনাৰ থকাৰ ঠাইৰ বাবে অধিগ্ৰহণ কৰা হৈছিল। তেওঁলোকৰ কাৰণে স্থায়ী আৰু অস্থায়ী দুয়োবিধ ঘৰকে সজোৱা হৈছিল। বৰভেটা, পূজা ডুবি, ৰজাবাৰী আদি ঠাইত স্থানীয় লোকক দূৰলৈ খেদি সেনা বাহিনীক ৰখিবলৈ আৰু শিক্ষা দিবলৈ ঠাই খালী কৰা হৈছিল। যেতিয়া সেনাৰ সোঁত বেছি প্ৰৱল হোৱাত যোৰহাট কাছাৰী পথাৰ আৰু উত্তৰ ফালৰ মুকলি ঠাইবিলাকতো স্থায়ী পকী ঘৰ, নৰ্দমা, কুঁৱা আদি সাজি সেনা বাহিনীৰ সুবিধা কৰি দিয়া হৈছিল। ৰাজমাও পুখুৰীৰ পাৰত ৩০০/৪০০ ট্ৰাক ৰাখি পুখুৰীৰ পৰিৱেশ নষ্ট কৰি দিয়াৰ কাৰণে আজিও তাৰ পানী অপৰিষ্কাৰ হৈয়ে থাকিল।

প্ৰশাসন
আহোমৰ ৰাজধানী আৰু ন-নগৰ স্থাপন
ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন
গণ আন্দোলন