[[চিত্ৰ:1st INC1885.jpg|thumb|left|250px|বোম্বাইত [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ]] প্ৰথম অধিবেশন (২৮–৩১ ডিচেম্বৰ, ১৮৮৫)|alt=Men in traditional Indian dresses posing for a photograph]]
মুম্বাই [[ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছ|ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ]] জন্মস্থান আৰু অতীতৰ এক শক্তিশালী ঘাঁটি। ১৮৮৫ চনৰ ২৮-৩১ ডিচেম্বৰত বোম্বাই চহৰতেই জাতীয় কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম অধিবেশন অনুষ্ঠিত হয়। কংগ্ৰেছৰ প্ৰথম পঞ্চাশ বছৰত মুঠ ছবাৰ ইয়াতেই কংগ্ৰেছৰ অধিবেশন আয়োজিত হৈছিল। বিংশ শতাব্দীতো বোম্বাই সেয়ে [[ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলন|ভাৰতীয় স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ]] এক অন্যতম প্ৰধান কেন্দ্ৰত পৰিণত হয়। ১৯৬০-ৰ দশকত বোম্বাইত আঞ্চলিকতাবাদী ৰাজনৈতিক শক্তিৰ উত্থান ঘটে। ১৯৬৬ চনৰ ১৯ জুনত [[শিবসেনা]] দলটি প্ৰতিষ্ঠিত হয়। এই দলে মহাৰাষ্ট্ৰৰ স্থানীয় অধিবাসী [[মাৰাঠী জাতি|মাৰাঠীসকলৰ]] অধিকাৰৰ সপক্ষে মতপ্ৰকাশ কৰে আৰু মুম্বাই পৰা [[উত্তৰ ভাৰতীয়]] আৰু [[দক্ষিণ ভাৰতীয়]] অভিবাসীৰ বলপূৰ্বক বিতাড়িত কৰাৰ অভিযান আৰম্ভ কৰে। স্বাধীনতাৰ পাছৰ পৰা ১৯৮০-ৰ দশকৰ মধ্যভাগ পৰ্যন্ত চহৰৰ ৰাজনীতিত কংগ্ৰেছৰ একাধিপত্য টিকি আছিল। ১৯৮৫ চনত বোম্বাই পৌৰসংস্থা নিৰ্বাচনত শিবসেনাই জয়লাভ কৰাত এই একাধিপত্য ব্যাহত হয়। ১৯৮৯ চনত [[ভাৰতীয় জনতা দল]] আৰু শিবসেনাই একেলগে নিৰ্বাচনত অবতীৰ্ণ হৈ কংগ্ৰেছক পৰাজিত কৰি মহাৰাষ্ট্ৰ বিধানসভাত ক্ষমতা দখল কৰে। ১৯৯৯ চনত [[জাতীয়তাবাদী কংগ্ৰেছ পাৰ্টি]] (এনচিপিয়ে) কংগ্ৰেছৰ একতা ভাঙি ওলায় আহে। পাছত এই দলে কংগ্ৰেছৰ লগত জোট বান্ধি [[গণতান্ত্ৰিক ফ্ৰন্ট]] গঠন কৰে। বৰ্তমানে [[মহাৰাষ্ট্ৰ নবনিৰ্মাণ সেনা]] (এমএনএচ), [[সমাজবাদী পাৰ্টি]] (এচপি), [[বহুজন সমাজ পাৰ্টি]] (বিএসপি) প্ৰভৃতি দল আৰু একাধিক নিৰ্দলীয় প্ৰাৰ্থীয়েও মুম্বাইত নিৰ্বাচনত অবতীৰ্ণ হয়।

মুম্বাই ছটা [[লোকসভা]] (সংসদীয়) কেন্দ্ৰক লৈ গঠিত। এইবোৰ হ’ল: [[মুম্বাই উত্তৰ লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই উত্তৰ]], [[মুম্বাই উত্তৰ পশ্চিম লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই উত্তৰ পশ্চিম]], [[মুম্বাই উত্তৰ পূৰ্ব লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই উত্তৰ পূৰ্ব]], [[মুম্বাই উত্তৰ মধ্য লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই উত্তৰ মধ্য]], [[মুম্বাইদক্ষিণ মধ্য লোকসভা কেন্দ্ৰ|মুম্বাই দক্ষিণ মধ্য]] আৰু [[মুম্বাই দক্ষিণ লোকসভা কেন্দ্ৰ]]। [[ভাৰতৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচন, ২০০৯|২০০৯ চনৰ সাধাৰণ নিৰ্বাচনত]] এই কেন্দ্ৰসমূহৰ মাজত পাঁচটাতে কংগ্ৰেছ আৰু এটাত এনচিপিয়ে জয়লাভ কৰে। অন্যহাতে মুম্বাইত মহাৰাষ্ট্ৰ বিধানসভাৰ ৩৬টা কেন্দ্ৰ অৱস্থিত। ২০০৯ চনৰ ৰাজ্য বিধানসভা নিৰ্বাচনত এই কেন্দ্ৰসমূহৰ মাজত ১৭টাত কংগ্ৰেছ, ৬টাত এমএনএচ, ৫টাত বিজেপি, ৪টাত শিবসেনা আৰু এটাত এচপিয়ে জয়লাভ কৰে। বৃহন্মুম্বাই পৌৰসংস্থাৰ কৰ্পোৰেটসকল প্ৰতি পাঁচ বছৰৰ ব্যৱধানত নিৰ্বাচিত হয়। এই পৌৰসংস্থা [[মুম্বাইৰ প্ৰশাসনিক বিভাগ|২৪টা মিউনিচিপ্যাল ওৱাৰ্ডৰ]] ২২৭ জন নিৰ্বাচিত জনপ্ৰতিনিধি, পৌৰপ্ৰশাসনৰ বিশেষ জ্ঞান আৰু অভিজ্ঞতাসম্পন্ন পাঁচ জন মনোনীত কাউন্সিলৰ আৰু এজন [[মুম্বাইৰ মেয়ৰ|মেয়ৰক]] লৈ গঠিত। মুম্বাইৰ মেয়ৰ পদটো প্ৰধানত: নামসৰ্বস্ব। ২০০৭ চনৰ পৌৰনিৰ্বাচনত ২২৭খন আসনৰ মাজত শিবসেনা-বিজেপি জোটে ১১১খন আসন সহ ক্ষমতা দখল কৰে। অন্যহাতে কংগ্ৰেছ-এনচিপি জোটে পায় ৮৫খন আসন। মুম্বাইৰ মেয়ৰ, ডেপুটি মেয়ৰ আৰু মিউনিচিপ্যাল কমিছনাৰৰ কাৰ্যকালৰ মিয়াদ আঢ়ৈ বছৰ।

শিক্ষাব্যৱস্থা
ৰাজনীতি
ব্যুৎপত্তি
ভূগোল