তৃতীয় খণ্ডই মইনাৰ কাৰাবন্দী জীৱন আৰু কৈৱৰ্ত গাঁও খনলৈ মহাপুৰুষীয়া নামধৰ্মই নমাই অনা পৰিৱৰ্তনৰ নজিৰ কঢ়িয়াই। ইপিনে ৰাজনৈতিক উন্নতিয়েহে দুখীয়াসকলৰ প্ৰগতি আনিব বুলি বিশ্বাস কৰি গোপালে মইনাৰ সংগ এৰি "কমুনিচ"(কমিউনিষ্ট) বাহিনীত যোগ দিয়ে। নৰেশ্বৰৰ দিনে দিনে বাঢ়ি অহা উদ্ধতালি সহিব নোৱাৰি মইনাই তাক পুনৰ হত্যাৰ চেষ্টা কৰে আৰু সেইবাৰ নৰেশ্বৰৰ হাত এখন কাটি পেলাবলগীয়া অৱস্থা হয়। মইনা পলাই সাৰে কিন্তু পুলিছে প্ৰেম,তিলেশ্বৰী সকলোকে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে আৰু প্ৰেমৰ কাৰাবাসৰ শাস্তি হয়। কিছু বছৰ আত্মগোপন কৰি থকাৰ পিছত এদিন মইনাকো পুলিছে গ্ৰেপ্তাৰ কৰে আৰু তাৰ দুবছৰ কাৰাদণ্ড হয়। জেলৰ পৰা ওলায়েই সি সিহঁতৰ গাঁওখনলৈ নামধৰ্মই অনা পৰিৱৰ্তন দেখি স্তম্ভিত হয়। যি কৈৱৰ্তক সত্ৰৰ গোঁসায়ে শৰণ দিওঁতেও ভৰিৰ খোজতহে সেৱা কৰিবলৈ দিয়ে,সেই কৈৱৰ্তই নামপ্ৰসংগ কৰি উদ্ধাৰ হব পাৰিবনে নাই সেই সম্পৰ্কে সন্দিহান হ'লেও সি তাত যোগদান কৰে। পিছলৈ সি দৈয়াঙৰ পাৰৰ মাটি ভাঙি তাতেই থাকিবলৈ লয়। সংসাৰৰ চক্ৰবৎ গতিত হিচাপ নোহোৱাকৈ বৈচিত্ৰহীন,স্মৃতিহীন দিন-স্মৃতিহীন ৰাতি কটাই মইনাই জীৱনৰ বাকীকেইটা দিন দৈয়াঙেৰে খলকনি তুলি কোনো জলকুঁৱৰী অহালৈ বাট চাই ৰ'ল যিয়ে তাক এক নতুন পৃথিৱীলৈ লৈ যাব।

কাহিনীৰ এক আভাস দিবলৈ কিতাপখনৰ আৰম্ভণিতে 'উপন্যাসৰ গতি নিৰ্ণায়ক' হিচাপে 'কৃত্তিবাসী ৰামায়ণ'ৰ ৰত্নাকৰৰ কাহিনীটো বৰপেটাৰ কথিত ভাষাত উল্লেখ কৰা হৈছে।







সমালোচনা
তৃতীয় খণ্ড
প্ৰথম খণ্ড
দ্বিতীয় খণ্ড