তাপগতীয় প্ৰণালী তাপগতি বিজ্ঞানৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ ধাৰণা। বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ যিকোনো বিশেষ অংশ এটাক যদি অধ্যয়নৰ কাৰণে বাচি লোৱা হয়, তেন্তে তাক তাপগতীয় প্ৰণালী বুলি কোৱা হয়। প্ৰণালীটোৰ বাহিৰে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডৰ বাকী অংশক পাৰিপাৰ্শ্বিক বুলি কোৱা হয়। প্ৰণালী আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিকৰ পৰা কোনো বাস্তৱ বা কাল্পনিক সীমাৰে পৃথক হৈ থাকে। এ‌ই সীমাৰ মাজেৰে প্ৰণালী আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিকৰ মাজত কাৰ্য, তাপ বা পদাৰ্থৰআদান প্ৰদান হ’ব পাৰে। 

প্ৰণালী আৰু পাৰিপাৰ্শ্বিকৰ মাজত হোৱা ক্ৰিয়া প্ৰক্ৰিয়াৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি প্ৰণালীবোৰক তিনি ধৰণে ভাগ কৰিব পাৰি:

তাপগতীয় প্ৰণালী
ৰাসায়নিক তাপগতি বিজ্ঞান
পৰিসাংখ্যিক তাপগতি বিজ্ঞান
তাপগতি বিজ্ঞানৰ সূত্ৰসমূহ