"জনগণমন" সংগীতৰ কোনো পাণ্ডুলিপি পোৱা নাযায়। সেইকাৰণে এই গীতটো কেতিয়া ক'ত ৰচিত হৈছিল তাক নিশ্চিতভাৱে জন নাযায়। গীতটো প্ৰথম পোৱা হয় কলকাতাত ১৯১১ চনৰ ২৭ ডিচেম্বৰ তাৰিখে। কলকাতাত আয়োজিত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছৰ বাৰ্ষিক ২৬ অধিবেশনত। গানটো গোৱা হৈচিল সমবেত কণ্ঠত। দীনেন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ নেতৃত্বত গানৰ ৰিহাৰ্চেল হৈছিল ডাক্তৰ নীলৰতন চৰকাৰৰ বৰ্তমানে মাহাত্মা) হ্যাৰিচন ৰোডস্থ গান্ধীৰ'ড বাসভৱনত। তাৰ পাছদিনা দ্য বেঙ্গলী কাকতত গানটোৰ ইংৰাজী অনুবাদসহ এই সংবাদৰ প্ৰতিবেদন প্ৰকাশিত হয়। ব্ৰাক্ষ্মসমাজ আদি ব্ৰাক্ষ্মসমাজৰ তত্ত্ববোধিনী আলোচনী মুখপত্ৰ তত্ত্ববোধিনী আলোচনী মাঘ ১৩১৮ সংখ্যা অৰ্থাত্‌ জানুৱাৰী সংখ্যাত ১৯১২ "ভাৰতবিধাতা" শিৰোনামাৰে প্ৰকাশিত এই গীতটো ব্ৰক্ষ্মসংগীত আখ্যাৰে প্ৰচাৰিত হৈছিল। সেই বছৰেই মাঘোত্‌সৱতো এই গীতটো গোৱা হয়।

অধুনা ৰাজ্যৰ মদনপল্লী নামৰ ঠাইত ৰবীন্দ্ৰনাথে অন্ধ্ৰপ্ৰদেশ "জনগণমন"ৰ ইংৰাজী অনুবাদ কৰিছিল। ১৯১১ চনত প্ৰথম প্ৰকাশিত হৈ এই গীতটো ৰবীন্দ্ৰনাথৰ সম্পাদিত তত্ত্ববোধিনী আলোচনীৰ পাততেই থাকি যায়। ১৯১৮ - ১৯১৯। ১৯ চনত বেচান্ত থিওজফিক্যাল কলেজৰ অধ্যক্ষ জেমচ্‌ এইচ্‌ কাজিনচে ৰবীন্দ্ৰনাথক তাত কেইটামান দিন অতিবাহিত কৰিবলৈ আমন্ত্ৰণ জনায়। কাজিনচ্‌ আইৰিচ ভাষাৰ লোক আছিল। আইৰিচ ভাষাৰ এজন বিতৰ্কিত কবি আৰু ৰবীন্দ্ৰনাথৰ বিশিষ্ট বন্ধুৰ ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত এখন ছাত্ৰ সন্মিলনত তেওঁ কাজিনচৰ অনুৰোধক্ৰমে গীতটো বঙালীতে গায় শুনায়। তাৰ কিছুদিনৰ পাছত মদনপল্লীৰ প্ৰাকৃতিক সৌন্দৰ্য্যত মুগ্ধ হৈ কবিয়ে গীতটো ইংৰাজীলৈ অনুবাদ কৰে আৰু পাশ্চাত্য সংগীতৰ বিশেষজ্ঞা কাজিনচৰ পত্নী মাৰ্গাৰেটে গীতটোৰ স্বৰলিপি ৰচনা কৰে। এই স্বৰলিপিটোৰ আজিও অনুসৰণ কৰা হয়।
মদনপল্লীৰ বেচান্ত থিওজফিক্যাল কলেজৰ গ্ৰন্থাগাৰত আজিও সেই মূল ইংৰাজী অনুবাদটোৰ ফ্ৰেমবদ্ধ আকাৰে প্ৰদৰ্শিত হয়।

১৯৩০ ভ্ৰমণকালত ছ'ভিয়েট সংঘৰ মস্কো ছোৱালীসকলে-পায়োনিয়াৰ্চ কমিউনৰ এটি অনথা বালকে ৰবীন্দ্ৰনাথাক গান এটি গাবলৈ অনুৰোধ কৰাত তেওঁ সিহঁতক জনগণমন গাই শুনাইছিল। ১৯৩৭ চনতেই জাতীয় সংগীত হিচাবে প্ৰথম জনগণমন গীতটোৰ প্ৰস্তাৱ কৰে জুলাই ৫ চন ১৯৪৩। সুভাষ চন্দ্ৰ বসু আজাদ হিন্দ ফৌজ গঠনৰ কথা ঘোষণা কৰা হয় আৰু সেইদিনাই প্ৰথম জাতীয় চং গীত হিচাবে জনগণমন গোৱা হয়। ইয়াৰ পাছত সেই বছৰেই ২৫ আগষ্টত নেতাজীয়ে আনুষ্ঠানিকভাৱে আজাদ হিন্দ ফৌজৰ সেনাপতি পদ গ্ৰহণ কৰে আৰু অক্টোবৰ ২১ চিঙ্গাপুৰত আৰজি হুকুমত্‌হিন্দ প্ৰতিষ্ঠা কৰে।-এ-সেইদিনাও জাতীয় সংগীত হিচাবে জনগণমন গোৱা হৈছিল। নেতাজীয়ে আজাদ হিন্দ চৰকাৰৰ চেক্ৰেটাৰী আনন্দমোহন সহায়ৰ ওপৰত দ্বায়িত্ব দিয়ে গীতটো হিন্দুস্থানী অনুবাদৰ বাবে। তেওঁ লয়ালপুৰৰ তৰুণ কবি হুচেইনৰ সাহায্যত কামটো সম্পাদন কৰে। অনুবাদৰ সময়ত মূল গীতটোৰ সামান্য পৰিবৰ্তন ঘটে যদিও তাৰ মূল ভাৱ আৰু সুৰ অক্ষুন্ন থাকে। পৰৱতীকালত আনন্দমোহন সহায়ৰ লিখিনিৰ পৰা জনা যায় যে সেই সময়ত এই গীতে ভাৰতৰ লগতে বিদেশতো জনপ্ৰিয়তা অৰ্জন কৰিছিল। জাপান আৰু জাৰ্মানীৰ বিজ্ঞ সমাজ এই গীত শুনি অভিভুত হৈছিল। ১৯৪ চনৰ মাৰ্চ মাহত আজাদ হিন্দ ফৌজে মৌডক ৰণক্ষেত্ৰত জয়লাভ কৰি ভাৰতৰ মাটিত প্ৰবেশ কৰে আৰু সেইদিনাই প্ৰথম ভাৰতৰ মাটিত জনগণমন ভাৰতৰ জাতীয় সংগীতৰূপে বজোৱা হয়।

জনপ্ৰিয় মাধ্যমত জাতীয় সংগীত
ইতিহাস
বিতৰ্ক
'কামৰূপ'ৰ উল্লেখ বিতৰ্ক