'শ্ৰী সূৰ্য্য পাহাৰ' নামৰ পৰাই বুজিব পাৰি যে স্থানটো সম্ভবত সূৰ্য (বেলি) উপাসনাৰ লগত জড়িত আছিল। সাহিত্যৰ বিবৰণবোৰ প্ৰমাণিত কৰে যে প্ৰাচীন অসমত পূজা কৰা অন্যান্য হিন্দু দেবদেবীসকলৰ মাজত 'সূৰ্য্য' (বা সূর্যদেব)-ৰ সাংস্কৃতিক ইতিহাসত এটা বিশিষ্ট স্থান লাভ কৰিছে। প্ৰাচীন অসমত সূৰ্য্য উপাসনাৰ প্ৰায় দুখন আসন কলিকা-পুৰাণ (চি দশম শতাব্দীত) উল্লেখ পোৱা যায়। কেন্দ্ৰবোৰৰ মাজত এখন শ্ৰী সূৰ্য্য পাহাৰ হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে যিটো সংস্কৃতিৰ আইকনো’গ্ৰাফীক তাৎপৰ্যও বহন কৰে।

কিছুমান প্ৰত্নতাত্ত্বিকসকলে বিশ্বাস কৰে যে এখন খোদিত কৰা শিলৰ ফলক, যি এতিয়া শ্ৰী সূৰ্য মন্দিৰত ৰখা হৈছিল আৰু এইটো ‘সূৰ্য’ হিচাপে উপাসনা কৰা হব পাৰে, এইটো সূৰ্য মন্দিৰৰ চাং তৈয়াৰৰ বিচ্ছিন্ন অংশৰ হব পাৰে। ফলকৰ বৃত্তাকাৰ খোদিতৰ কেন্দ্ৰীয় চিত্ৰটো পখিলা হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে, যিটো অভ্যন্তৰীণ বৃত্তৰ ভিতৰত যেতিয়া খোদিত কৰা হৈছিল তেতিয়া চাৰিওফালৰ বাহিৰৰ বৃত্তটো বাৰ টা পদুম পাহিৰ আকাৰ লৈছে। প্ৰতিখন পপদুমৰ পাহিত এটাকৈ আদিত্যৰ বহাৰ চিত্ৰ আছে। এই বাৰখন আদিত্যক ধাত্ৰী, মিত্ৰ, আৰ্যমন, ৰুদ্ৰ, বৰুণ, সূৰ্য, ভাগা, বিবাসন, পুশান, সাবিত্ৰী, ত্বস্ত্ৰী তথা বিষ্ণু নামত বাৰখন সৌৰ দেৱতা হিচাপে বৰ্ণনা কৰা হৈছে।

শিৱ লিংগ আৰু 'প্ৰজাপতি'ৰ দাঁতিত অসংখ্য শিল খোদিতৰ উপৰিও ইয়াত হিন্দু দেৱ-দেৱীসকলৰ বহুবোৰ শিল খোদিত আছে যিটো শ্ৰী সূৰ্য পাহাৰৰ পাদদেশত আৰু ইয়াৰ ওচৰে-পাজৰৰ অঞ্চলত দেখিবলৈ যায়। ইয়াৰ মাজত উল্লেখযোগ্য হ'ল শিৱ আৰু বিষ্ণুৰ ভাস্কৰ্য নাম তালিকাবোৰ। মূৰৰ উপৰত এখন সাত-ফণা চালিযুক্ত বাৰ-সশস্ত্ৰ বিষ্ণু বিশিষ্ট। এইটোক দাসভূজা দুৰ্গা হিচাপে পূজা কৰা হয়। নেকলেচ, কুণ্ডলাচ, আৰ্মলেটচ, মালা ইত্যাদিৰে সজ্জিত এই দেৱতাটো পদুমৰ উপৰত উঠি থিয় দি আছে।

বাৰ-সশস্ত্ৰ 'বিষ্ণু' ভাস্কৰ্যটোৰ চিনাক্তকৰণ সম্পৰ্কত পণ্ডিতসকলৰ মাজত মতভেদ আছে। "ডঃ বিৰিঞ্চি কুমাৰ বৰুৱা" আৰু "ডঃ শ্ৰী নিবস মুৰথিৰ" মতে, ভাস্কৰ্যটো আই (মা) মনশাৰ, ভাৰতৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক দল এটাই এইটো পুৰুষৰ দেৱতা হিচাপে চিহ্নিত কৰিছে, যিটো পিছলৈ ঘন প্লাষ্টাৰৰ সহায়ত এগৰাকী মহিলালৈ পৰিণত হৈছিল। এই বিশিষ্ট ব্যক্তিৰ দুয়োপাশে শিল খোদিতৰ এটা ধাৰাবাহিক আছে। উল্লেখযোগ্য অৱশেষ হ'ল গণেশ, হৰি হাৰা (বা হৰিহৰ), বিষ্ণুপদ প্ৰভৃতি। এই খোদিত কৰা বেছিভাগ চিত্ৰ খ্ৰিষ্টীয় নবম শতাব্দীত ছাৰ্কাত অৰ্পণ কৰা হৈছে। সূৰ্য চক্ৰৰ নিচিনাই ইয়াতেও এটা 'চন্দ্ৰচক্ৰ' আছে, কিন্তু প্ৰাকৃতিক ভজনবোৰ ইয়াক বেয়াকৈ মুছি পেলাইছে।

জৈন ঐতিহ্য
খনন
হিন্দু ধৰ্মৰ অৱশেষ
বৌদ্ধ অৱশেষ