দ্বিতীয় মহাযুদ্ধৰ সময়তে ব্ৰহ্মদেশৰ পৰা প্ৰাণলৈ পলাই অহা ভাৰতীয় ভগনীয়া সকল যোৰহাটত প্ৰৱেশ কৰিছিল। তেতিয়া এই নগৰৰ বজাৰ মহঙা হৈ উঠিছিল আৰু খাদ্য সামগ্ৰী খোৱাতেল, আটা, চেনী আদিৰ হৰলুকি দিছিল। যোৰহাটৰ ৰৰৈয়া, টীয়কৰ কলিয়াপানী, দেৰগাঁৱৰ বগৰিজেং আদি ঠাইত ন-ন বিমান ঘাটি সজা আৰু বিমানৰ আখৰা চলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল। ৰেলগাড়ী, বিশেষকৈ মৰিয়নি পাণ্ডু লাইনত আমেৰিকাৰ পৰা অনা শক্তিশালী দ্ৰুতগামী ওখ ইঞ্জিন লগোৱা হৈছিল। ১৯৪১ চনৰ ডিচেম্বৰ মাহৰ পৰা আন আন ঠাইৰ দৰে যোৰহাট নগৰতো নিশা নিস্প্ৰৰদীপ ঘোষণা কৰা হৈছিল। খিৰিকিৰ আয়নাত ক’লা কাগজ মাৰি পোহৰ বাহিৰলৈ নাযাবলৈ সাৱধান কৰি দিয়া হৈছিল। লগতে বাটৰ কাষত থকা বিজুলী বাতিবোৰো নুমুৱাই ৰখা হৈছিল।

১৯৪৫ চনত মিত্ৰপক্ষৰ বিজয় ঘোষণা কৰি দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ যৱনিকা পৰিছিল। যুদ্ধৰ অন্তত চৰকাৰে অধিগ্ৰহণ কৰি লোৱা ঘৰবাৰী, স্কুল-কলেজ পুনৰ খালি কৰি দিয়া হৈছিল। স্কুল-কলেজ আগৰদৰেই চলিবলৈ ধৰিছিল। কাছাৰী পথাৰৰ বৃহৎ বহৎ পকীঘৰবোৰ বুলড্ৰেজাৰ লগাই খহাই দিয়া হৈছিল। দ্বিতীয় মহাযুদ্ধৰ স্মৃতি হিচাবে যোৰহাটৰ তাঁৰ ঘৰটোলৈ আঙুলিয়াই দিব পাৰি। ইয়াৰ তলৰ মহলা যুদ্ধ চলি থকা অৱস্থাতে এবিধ অদাহ্য কংক্ৰিতেৰে সজা হৈছিল। জগন্নাথ বৰুৱা কলেজৰ পাঠাগাৰৰ মূল ঘৰটোও সেনা বাহিনীয়ে নিৰ্মাণ কৰিছিল। যোৰহাট আৱৰ্ত ভৱনৰ কাষত ‘ই এণ্ড ডি’ কাৰ্যালয়ৰ প্ৰাঙ্গণত থকা সাঁতোৰ শিকোৱা পকী পুখুৰীটোত মহাযুদ্ধৰ সময়ত পানী ৰখা হৈছিল। হঠাৎ জুই লাগিলে ইয়াৰ পৰা পানী যোগান ধৰিবলৈ নলী থকা কলৰ ব্যৱস্থাও তাত ৰখাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছিল।

মহাযুদ্ধত কাৰিকৰী মানুহৰ প্ৰয়োজন হোৱাত লৰালৰিকৈ কাৰিকৰি বিদ্যাত প্ৰশিক্ষণ দিবলৈ স্কুল এখন সজা হৈছিল। ইয়াৰ চলিত নাম আছিল ‘ওৱাৰ টেক্‌নিকেল’। 'পূৰ্বতে যি ঠাইত ট্ৰেক্টৰৰ দোকান ‘ৰুচা কোম্পানী’ আছিল, তাতেই এই প্ৰশিক্ষণ কেন্দ্ৰটো পতা হৈছিল। আজিকালি এই অনুষ্ঠানক ইণ্ডাষ্ট্ৰিয়েল ট্ৰেইনিং চেণ্টাৰ বুলি কোৱা হয়। ইয়াৰ এচাম ঘৰ যুদ্ধৰ দিনৰে।

যুদ্ধকালীন যোৰহাট
নিমাতি ঘাট নিৰ্মাণ
বিমান অৱতৰণ
প্ৰাক-ঔপনিবেশিক