১৬ ডিচেম্বৰ, ১৯৭১ তাৰিখে পূৱ পাকিস্তানস্থ পাকিস্তানী ফৌজৰ কমাণ্ডিং অফিচাৰ (CO) লেঃ জেনেৰেল এ কে নিয়াজীয়ে আত্মসমৰ্পন চুক্তিত হস্তাক্ষৰ কৰে। তেতিয়ালৈকে অৱশ্যে মাত্ৰ কেইখনমান দেশে হে নবগঠিত বাংলাদেশক কূটনৈতীক মান্যতা দিছিল। প্ৰায় ৯৩,০০০ জন পাকিস্তানী সৈন্যই ভাৰতীয় বলৰ ওচৰত আত্মসমৰ্পন কৰে। ই দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ পাচত আজিলৈকে হোৱা সৰ্বাধিক সেনাৰ আত্মসমৰ্পন। বাংলাদেশে ৰাষ্ট্ৰসংঘতো স্থান বিচাৰিলে। কিন্তু বেছিভাগ ভোট সপক্ষে থকা সত্বেও বাংলাদেশৰ প্ৰাৰ্থিত্ব নাকচ হয় কাৰণ চীনে তেওঁলোকৰ মিত্ৰদেশ পাকিস্তানৰ সপক্ষে ভেট' প্ৰদান কৰে। পাকিস্তানৰ অন্য এক মিত্ৰ দেশ আমেৰিকাইও বাংলাদেশক পলমকৈহে মান্যতা দিয়ে। ১৯৭২ চনত ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত চিমলা চুক্তি সম্পন্ন হয়। এই চুক্তিমতে পাকিস্তানে পাকিস্তানী যুদ্ধবন্দীসকলৰ বিনিময়ত স্বাধীন বাংলাদেশক মান্যতা দিবলৈ ৰাজী হয়। ভাৰতে এই যুদ্ধবন্দীসকলক জেনেভা কনভেন্‌শ্যনৰ ১৯২৫ দফা মতে মান্যতা দিছিল। পাঁচ মাহৰ ভিতৰত ৯৩,০০০ -তকৈও অধিক যুদ্ধবন্দীক পাকিস্তানলৈ প্ৰত্যাৰ্পন কৰা হয়।

ইয়াৰ উপৰিও শুভেচ্ছাৰ চিনস্বৰূপে বাংলাদেশে যুদ্ধ অপৰাধৰ বিচাৰৰ বাবে দাবী কৰা প্ৰায় ২০০ পাক সৈনিককো ক্ষমাদান কৰে। চুক্তি মতে ভাৰতে যুদ্ধত অধিকাৰ কৰা -ত কৈও অধিক ভুমি পাকিস্তানক ওভোটাই দিয়ে। অৱশ্যে সামৰিক দৃষ্টিভংগীৰ পৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ কিছুমান অঞ্চল ভাৰতে নিজৰ হাতত ৰাখিলে। (ইয়াৰে এক উল্লেখযোগ্য অঞ্চল আছিল কাৰগিল, যি ১৯৯৯ চনত ভাৰত-পাকিস্তানৰ মাজত হোৱা কাৰগিল যুদ্ধৰ এক মুখ্য লক্ষ্য হ'বগৈ।) এইবোৰৰ উদ্দেশ্য আছিল ভাৰত আৰু পাকিস্তানৰ মাজত "দীৰ্ঘস্থায়ী শান্তি" স্থাপন। অনেকে ইয়াক ভাৰতৰ পৰিপক্কতাৰ লক্ষণ বুলি ভাবে। অৱশ্যে ভাৰতৰ অনেকে ভাৰতে ভুট্টোৰ প্ৰতি নৰম ব্যৱহাৰ দেখুওৱা বুলি অসন্তোষ কৰে। ভুট্টোৱে চুক্তিখনে ভাৰতক বেছিকৈ প্ৰাধান্য দিলে পাকিস্তানৰ চালুকীয়া গণতন্ত্ৰ ভাগি পৰিব পাৰে বুলি ভাৰতৰ পৰা নৰম ব্যৱহাৰ বিচাৰিছিল।

ৰাজনৈতিক বৈষম্য
আত্মসমৰ্পন আৰু পৰিণাম
জুন - চেপ্তেম্বৰ
ভাষা বিবাদ