যজুৰ্বেদত শিৱৰ দুটা পৰস্পৰবিৰোধী সত্ত্বাৰ উল্লেখ আছে। ইয়াত এফালে তেওঁ যিদৰে ক্ৰুৰ আৰু ভয়ংকৰ (ৰুদ্ৰ); অন্যহাতে সিমানেই দয়ালু আৰু মঙ্গলময় (শিৱ)। এই কাৰণে চক্ৰবৰ্তীয়ে ভাবে যে, " যিবোৰ মৌলিক উপাদানে পৰৱৰ্তীকালত জটিল ৰুদ্ৰ-শিৱ সম্প্ৰদায়ৰ জন্ম দিছিল, তেওঁলোকৰ স্ব-গ্ৰন্থ এই গ্ৰন্থতেই নিহিত হৈ আছে।" মহাভাৰততো শিৱ একেধাৰে "দুৰ্জেয়তা, বিশালতা আৰু ভয়ংকৰৰ প্ৰতীক" আৰু সম্মান, আনন্দ আৰু মহত্ত্বৰ দ্বাৰা ভূষিত। শিৱৰ নানা নামৰ মাজত তেখেতৰ এই ভয়াল আৰু মঙ্গলময় সত্ত্বাৰ বিৰোধৰ উল্লেখ আছে।

"ৰুদ্ৰ" (সংস্কৃত: ৰুদ্ৰ) নামটো শিৱৰ ভয়ংকৰ সত্ত্বাৰ পৰিচায়ক। প্ৰথাগত ব্যুৎপত্তিৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, "ৰুদ্ৰ" শব্দৰ মূল শব্দ হ’ল "ৰুদ্-", যাৰ অৰ্থ "ৰোদন কৰা বা চিৎকাৰ কৰা"। ষ্টেলা ক্ৰ্যামৰিকে অৱশ্যে ইয়াৰ এটা পৃথক ব্যুৎপত্তিৰ ব্যাখ্যা দিছে। এই ব্যাখ্যাটিৰ বিশেষণ "ৰৌদ্ৰ" শব্দটোৰ লগত সম্পৰ্কযুক্ত, যাৰ অৰ্থ "বন্য বা "ৰুদ্ৰ" প্ৰকৃতিৰ"। এই ব্যাখ্যা অনুযায়ী, তেওঁ "ৰুদ্ৰ" নামটোৰ অৰ্থ কৰিছে "যি বন্য" বা "উগ্ৰ দেৱতা"। এই ব্যুৎপত্তি ৰ ব্যাখ্যা অনুসৰি, আৰ. কে. শৰ্মাই "ৰুদ্ৰ" শব্দৰ অৰ্থ কৰিছে "ভয়ংকৰ"। মহাভাৰতৰ অনুশাসন পৰ্বৰ অন্তৰ্গত শিৱ সহস্ৰনাম স্তোত্ৰত শিৱৰ "হৰ" (সংস্কৃত: "हर") নামটোৰ উল্লেখ কৰা হৈছে তিনি বাৰ। এইটো শিৱৰ এটা অত্যন্ত গুৰুত্বপূৰ্ণ নাম। অনুশাসন পৰ্বত তিনি বাৰ এই নামৰ উল্লেখ কৰা হৈছে সম্পূৰ্ণ ভিন্ন অৰ্থত। আৰ. কে. শৰ্মাই এই তিনিটি অৰ্থৰ উল্লেখ কৰি কয় যে "হৰ" নামৰ অৰ্থ "যিয়ে বন্দী কৰে", "যিয়ে এক কৰে" আৰু "যিয়ে ধ্বংস কৰে"। শিৱৰ আন দুই ভয়ংকৰ ৰূপ হল "কাল" (সংস্কৃত: काल) আৰু "মহাকাল" (সংস্কৃত: महाकाल)। এই দুই ৰূপত শিৱই সকলো সৃষ্টি ধ্বংস কৰে। ধ্বংসৰ লগত সম্পৰ্কযুক্ত শিৱৰ আন এক ৰূপ হ’ল ভৈৰৱ (সংস্কৃত: भैरव)। "ভৈৰৱ" শব্দৰ অৰ্থও হল "ভয়ানক"।

আন এক পক্ষৰ মতে শিৱৰ "শংকৰ" (সংস্কৃত: "शङ्कर") নামটোৰ অৰ্থ "মঙ্গলকাৰক" বা "আনন্দদায়ক"। এই নামটো শিৱৰ দয়ালু ৰূপৰ পৰিচায়ক। বৈদান্তিক দাৰ্শনিক আদি শংকৰে (৭৮৮-৮২০ খ্ৰি.) এই সন্ন্যাসজীৱনৰ নাম হিচাপে শংকৰ নামটোক গ্ৰহণ কৰি শংকৰাচাৰ্য নামেৰে পৰিচয় লাভ কৰে। একেই ধৰণে "শম্ভু" (সংস্কৃত: "शम्भु") নামটোৰ অৰ্থও "আনন্দদায়ক"। এই নামটোও শিৱৰ দয়ালু ৰূপৰ পৰিচায়ক।

ধ্বংসকৰ্তা আৰু মঙ্গলময় সত্ত্বা
অৱতাৰ
হৰিহৰ
নটৰাজ