অসমত মন্দিৰ নিৰ্মানৰ ইতিহাস বহু পুৰণি। পুৰণি ভাৰতবৰ্ষত শিৱ, বিষ্ণু, সূর্য আদি দেৱতা সকলৰ নামত মন্দিৰ সাজি উছৰ্গা কৰাৰ পৰম্পৰা আছিল। পুৰণি কামৰূপ ৰাজ্যতাে এনে মন্দিৰ সজাৰ উল্লেখ মার্কণ্ডেয় পুৰাণত পােৱা গৈছে। চীনা পব্রিাজক হিউৱেনচাঙৰ টোকাতাে কামৰূপত এনে দেৱ-দেৱীৰ মন্দিৰ থকা বুলি উল্লেখ আছে। সুৰেন্দ্ৰ বৰ্মাৰ উমাচল শিলালিপিত থকা মতে এই অঞ্চলত এটা মন্দিত মূৰ্ত্তি প্রতিষ্ঠা হৈছিল। একেদৰে বনমাল দেৱৰ তেজপুৰ তাম্রশাসনতাে শিৱ মন্দিৰৰ উল্লেখ পােৱা গৈছে। ৰত্ন পালৰ গুৱাহাটী তাম্রশাসনতাে বগাৰঙ সনা গম্বুজৰ নিচিনা শিখৰ থকা মন্দিৰত শিৱৰ মূৰ্ত্তি স্থাপন কৰা বুলি উল্লেখ আছে। মন্দিৰৰ উপৰি ৰজা সকলে সজোৱা প্রাসাদ, দুর্গ আদিও এই শিলালিপি বােৰত উল্লেখ আছে। অসমত আহােম ৰাজত্ব আৰম্ভ হােৱাৰ আগতেও অর্থাৎ প্রাক্ আহােম যুগতে যথেষ্ট সংখ্যক মঠ-মন্দিৰ আৰু অন্যান্য ৰাজকীয় স্থাপত্য নির্মাণ হৈছিল। কিন্তু এই স্থাপত্যসমূহ ভালেমান কাৰণত ধ্বংসপ্রাপ্ত হৈছিল। যেনেঃ প্রাকৃতিক দুর্যোগ আৰু বহিঃশত্ৰুৰ আক্রমণ। প্রাকৃতিক দুর্যোগৰ ভিতৰত বিশেষকৈ ভূমিকম্প, বানপানী, ধুমুহা আদি উল্লেখযােগ্য। ইয়াৰােপৰি বাহিৰৰ শত্ৰুবিলাকে ৰাজ্যজয় কৰিবলৈ আহিও ধর্মীয় গােড়ামিৰ হিন্দুৰ মঠ মন্দিৰবােৰ ধ্বংসকৰাৰ তথ্য বুৰঞ্জীত পােৱা যায়। বর্তমান প্রত্নতত্ত্বৰ গৱেষণাৰে মন্দিৰৰ ভেটিৰ নক্সা, শিখৰৰ নক্সা, মন্দিৰৰ অঙ্গ, শিখৰ, শিৰপট্টীসমূহত খােদিত নক্সা আদি উদ্ধাৰ কৰি এইবােৰৰ বিষয়ে যথেষ্টখিনি অধ্যয়ন কৰিব পৰা গৈছে। এই অধ্যয়নেই প্রমাণ কৰিছে যে, গুপ্তযুগৰ পৰা আহােম ৰাজত্বকালৰ আৰম্ভণিলৈ অর্থাৎ মধ্যযুগৰ (চতুর্থ শতাব্দীৰ পৰা ত্রয়ােদশ শতাব্দীলৈ) মন্দিৰৰ স্থাপত্য-ভাস্কর্যসমূহ উত্তৰ ভাৰতৰ স্থাপত্য আৰু ভাস্কর্যকলাশৈলীৰ সৈতে ওচৰ সম্পৰ্কীয়।

ইতিহাস
বিভিন্ন স্থাপত্য সমূহ
আহোম স্থাপত্য
নক্সা