মুদ্ৰাৰ ক্ৰমবিকাশৰ ৫ম স্তৰটো হ'ল কাগজী মুদ্ৰাৰ ব্যৱহাৰ।কাগজী মুদ্ৰাৰ ভিতৰত সকলোবোৰ বেংক নোট আৰু চৰকাৰী নোটক ধৰা হয় ,যি বোৰ কোনো অসুবিধা নোহোৱাকৈ এখন অৰ্থনীতিত প্ৰচলিত হয়।কাগজী মুদ্ৰা দুই ধৰণৰ হ'ব পাৰে।
প্ৰথম অৱস্থাত কাগজী মুদ্ৰা পৰিৱৰ্তনীয় বা ৰূপান্তৰশীল আছিল।সেই সময়ত কাগজী মুদ্ৰাক সোন বা ৰূপলৈ সলনি কৰিব পাৰিছিল।অৰ্থাৎ সেই সময়ৰ কাগজী মুদ্ৰাই সম পৰিমানৰ সোন বা ৰূপৰ প্ৰতিনিধিত্ব কৰিছিল। মানুহে ধাতু সমুহ কঢ়িয়াই ফুৰিবলৈ অসুবিধা পাইছিল।সেই বাবে ধাতুৰ সলনি ধাতু(সাধাৰণতে সোন বা ৰূপ)ৰ গৰাকীয়ে লিখি দিয়া কাগজ বা ৰচিদ এখনহে কঢ়িয়াই নিছিল।য'ত লিখা আছিল--"মই পত্ৰবাহকক...টকা আদায় দিবলৈ প্ৰতিজ্ঞা কৰিলো।"কালক্ৰমত সেই কাগজখনেই মুদ্ৰালৈ ৰূপান্তৰ হ'ল।
আদেশী মুদ্ৰা(Fiat Money)
কাগজী মুদ্ৰা
ক'লা মুদ্ৰা (Black Money)
বিহিত আৰু অবিহিত মুদ্ৰা(Legal Tender & Non-Legal Tender Money)