মুদ্ৰাৰ ক্ৰমবিকাশৰ ৫টা প্ৰধান স্তৰ পোৱা যায়।এই পাঁচটা স্তৰ অতিক্ৰম কৰি মুদ্ৰাই আজিৰ ৰূপ পাইছে।বেলেগ বেলেগ স্তৰত বেলেগ বেলেগ বস্তু মুদ্ৰা হিছাবে ব্যৱহৃত হৈছিল।মুদ্ৰাৰ ক্ৰমবিকাশৰ স্তৰ কেইটা হ'ল-
বিনিময় প্ৰথাত বস্তুৰ সলনি বস্তুৰ বিনিময় চলিছিল।এই ব্যৱস্থাত সামগ্ৰীয়েই হিচাপ-নিকাচৰ মুদ্ৰা আৰু প্ৰকৃতমুদ্ৰা আছিল।কিন্তু বিনিময় প্ৰথাৰ কিছুমান অসুবিধা আছিল।প্ৰধানকৈ অভাবৰ সংঙ্গতি বিহীনতা আৰু সামগ্ৰী কিছুমানৰ অবিভাজ্যতা সমস্যা।পৰৱৰ্তী স্তৰত জন্তুক বিনিময়ৰ মাধ্যম হিছাবে ব্যৱহৃত হয়।এই স্তৰত প্ৰধান অসুবিধা হৈছিল মুদ্ৰাৰ যোগানৰ দ্ৰুত পৰিৱৰ্তন।কোনো সময়ত জন্তুৰ উচ্চ জন্ম-হাৰ বা মহামাৰীৰ সময়ত উচ্চ মৃত্যুৰ হাৰে জন্তুক মুদ্ৰা হিছাবে চলি থকাত বাধাৰ সৃষ্টি কৰিলে।জন্তুমানৰ অৱসানৰ পাছত সোন,ৰূপ আদি ধাতুক মুদ্ৰা হিচাবে ব্যৱহাৰ কৰিছিল।এই ধাতুবোৰ কালক্ৰমত নিৰ্দিষ্ট সাঁচত মুদ্ৰিত কৰি ধাতুমুদ্ৰা(Coin) হিচাবে চলিবলৈ ধৰিলে।ধাতু মুদ্ৰাৰ প্ৰধান অসুবিধা হ'ল কঢ়িয়াই ফুৰিবলৈ অসুবিধা।মুদ্ৰিত ধাতু মানৰ পাছত কাগজী মুদ্ৰাৰ সৃষ্টি হ'ল।

আদেশী মুদ্ৰা(Fiat Money)
মুদ্ৰাৰ ক্ৰমবিকাশৰ ইতিহাস
প্ৰতীক মুদ্ৰা(Token Money)
মান মুদ্ৰা