প্ৰচণ্ড শক্তিশালী নন্দ বংশৰ শাসন উৎখাত কৰি সম্ৰাট অশোকৰ পিতামহ চন্দ্ৰ গুপ্ত মৌৰ্যক ভাৰতৰ শাসন ক্ষমতাত অধিষ্ঠিত কৰাৰ ক্ষেত্ৰত তেওঁৰেই মূল অৱদান আছিল । চন্দ্ৰ গুপ্ত মৌৰ্যকেই উপমহাদেশখনৰ প্ৰথম ঐতিহাসিক সম্ৰাট হিচাপে বিবেচনা কৰা হয়। চন্দ্ৰ গুপ্তই মগধৰ সিংহাসনত আৰোহণ কৰে আৰু পাটলিপুত্ৰত তেওঁৰ ৰাজ্যৰ ৰাজধানী পাতে। পাটলিপুত্ৰ বৰ্তমানৰ বিহাৰ ৰাজ্যৰ আধুনিক চহৰ পাটনাৰ কাষতেই অৱস্থিত আছিল। খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ৩২২ ৰ পৰা খ্ৰীষ্টপূৰ্ব ২৯৮ পৰ্যন্ত চন্দ্ৰ গুপ্তই ৰাজ্য শাসন কৰে। তেওঁৰ সময়কালত সমগ্ৰ ৰাজ্য জুৰি শান্তি বিৰাজমান আছিল, প্ৰজাসকলৰ প্ৰতি তেওঁ অত্যন্ত ন্যায়পৰায়ণ আৰু ৰাজ্যৰ সমৃদ্ধিৰ প্ৰতি যথেষ্ট নিষ্ঠাৱান আছিল। এই সম্পৰ্কে বিস্তাৰিতভাৱে লিপিবদ্ধ প্ৰমাণ পোৱা যায় চন্দ্ৰ গুপ্তৰ দৰবাৰলৈ অহা গ্ৰীক দূত মেগাস্থিনিছে লিখা 'ইণ্ডিকা' নামে গ্ৰন্থত।

নন্দ বংশৰ শেষৰ জন ৰজা প্ৰজা সাধাৰণৰ প্ৰিয়্ভাজন নাছিল। এবাৰ তেওঁ চাণক্যক অপমান কৰিছিল। চাণক্যই এই অপমানৰ প্ৰতিশোধ গ্ৰহণৰ প্ৰতিজ্ঞা কৰে। এইফালে তৰুণ আৰু উচ্চাভিলাষী চন্দ্ৰ গুপ্তই নন্দ ৰজা ধনানন্দৰ দৰবাৰত সামৰিক কৰ্মকৰ্তা হিচাপে আছিল। তেওঁ সিংহাসন দখলৰ বাবে এক ষড়যন্ত্ৰ কৰিছিল । কিন্তু তেওঁৰ ষড়যন্ত্ৰ ব্যৰ্থ হয় আৰু জীৱন বচাবলৈ তেওঁ পলাবলৈ বাধ্য হয়। চন্দ্ৰ গুপ্তই যেতিয়া বিন্ধানৰ অৰণ্যত পলাতক হিচাপে আছিল আৰু নিৰ্বাসিত জীৱন যাপন কৰিছিল তেতিয়া ঘটনাক্ৰমে চাণক্যৰ সতে তেওঁৰ সাক্ষাৎ হয়। চন্দ্ৰ গুপ্তই তেওঁৰ জীৱনৰ লক্ষ্যত উপনীত হোৱাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে গ্ৰহণ কৰে চাণক্যক আৰু তেতিয়াই তেওঁক নিজৰ গুৰু, উপদেষ্টা আৰু মন্ত্ৰণাদাতা হিচাপে মানি লয়। পৰৱৰ্তী কালত চাণক্য চন্দ্ৰ গুপ্ত মৌৰ্যৰ প্ৰধানমন্ত্ৰীও হৈছিল।

চাণক্যৰ সক্ৰিয় সাহায্যত চন্দ্ৰগুপ্তই এটি শক্তিশালী সেনাবাহিনী গঢ়ি তোলে আৰু গুৰুৰ দ্বাৰা তৈয়াৰ কৰা সুনিপুণ পৰিকল্পনা অনুসাৰে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰি শেষ পৰ্যন্ত নন্দ ৰজাক সিংহাসনচ্যুত কৰাত সক্ষম হয়। ইয়াৰ পিছত মগধৰ সিংহাসনত আৰোহণ কৰে চন্দ্ৰ গুপ্ত মৌৰ্যই।

নন্দ বংশৰ উৎখাত
চাণক্য শ্লোক
প্ৰধানমন্ত্ৰী চাণক্য
মৃত্যু