দ্য ইমৰ্টেলছ অফ মেলুহাৰ সমাপ্তিৰ পৰাই দ্য ছিক্ৰেট অফ দ্য নাগাজৰ কাহিনীভাগ আৰম্ভ হয়। মেলুহাৰ চৰ্চিত ৰক্ষাকৰ্তা শিৱই তেওঁৰ বন্ধু বৃহস্পতিৰ হত্যাকাৰী এক নাগৰ হাতৰপৰা পত্নী সতীক ৰক্ষা কৰিবলৈ যায়। নাগজনে পলায়ন কৰে যদিও কিছুমান আচৰিত চিহ্নযুক্ত মুদ্ৰা এৰি যায়। সতীৰ পিতৃ দক্ষ আৰু অযোধ্যাৰ ৰজা দিলীপৰ সৈতে আলোচনা কৰি শিৱই জানিব পাৰে যে এই মুদ্ৰা পূৰ্ব ভাৰতৰ ব্ৰঙ্গৰ শাসনকৰ্তা চন্দ্ৰকেতুৰ। নাগসকলৰ বিশয়ে অধিক জানিবলৈ শিৱ আৰু সতী কাশীলৈ ৰাওনা হয় য'ত ব্ৰঙ্গদেশৰ কিছুসংখ্যক লোকে বাস কৰে। তেওঁলোকৰ যাত্ৰাত পৰ্বতেশ্বৰ, নন্দী, বীৰভদ্ৰ, আয়ুৰ্ৱতী, অযোধ্যাৰ ৰাজকুমাৰ আৰু ৰাজকুমাৰী ক্ৰমে ভাগীৰথ আৰু আনন্দময়ীয়েও লগ দিয়ে। কাশীত ব্ৰঙ্গৰ লোকসকলৰ বিৰুদ্ধে হোৱা হিংসাত্মক ঘটনাৰ উপশম কৰিবলৈ যাওঁতে পৰ্বতেশ্বৰ গুৰুতৰভাৱে আহত হয়। ব্ৰঙ্গ দলপতি দিবদাসে দিয়া এক ঔষধৰ সহায়ত তেওঁ সুস্থ হৈ উঠে কিন্তু আয়ুৰ্ৱতীৰপৰা শিৱই জানিব পাৰে যে এই ঔষধত ব্যৱহৃত ঔষধি উদ্ভিদ কেৱল নাগ ৰাজধানী পঞ্চৱতীতহে পোৱা যায়। দিবদাসৰ সৈতে আলোচনা কৰি শিৱই জানিব পাৰে যে ব্ৰঙ্গ এক সংক্ৰামক মহামাৰীৰদ্বাৰা আক্ৰান্ত যাৰ ঔষধৰ বাবে তেওঁলোকে নাগসকলৰ সৈতে মিত্ৰতা কৰিবলৈ বাধ্য হৈছে। শিৱই ব্ৰঙ্গলৈ যাবলৈ সিদ্ধান্ত লয় কিন্তু দিবদাসে কয় যে তালৈ যাবলৈ কিছুমান বিশেষ নৌকাৰ প্ৰয়োজন যাক নিৰ্মাণ কৰিবলৈ কমেও ছমাহ লাগিব।

নৌকাসমূহ সাজু হৈ উঠোতেই সতীয়ে কাৰ্ত্তিকৰ জন্ম দিয়ে। শিৱৰ ব্ৰঙ্গ অভিমুখী যাত্ৰা আৰম্ভ হয়। আনহাতে সতী কাশীতেই থাকি যায় য'ত তেওঁ এখন গাঁৱৰ গাঁওবাসীক নৰখাদক সিংহৰ হাতৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ ৰাওনা হয়। সৈন্যসহিত সিংহৰ এটা বিৰাট পালৰ হাতত নিপাত হ'বলৈ ধৰোঁতেই এগৰাকী মহিলা আৰু এজন পুৰুষৰ নেতৃত্বত নাগৰ এটা দলে আহি সিংহবোৰ মাৰি তেওঁলোকক উদ্ধাৰ কৰে। সেই নাগ মহিলাগৰাকী কালী, যি সতীৰ যমজ ভগ্নী। দুখন অতিৰিক্ত হাত লৈ জন্ম হোৱাৰ বাবে কালীক পিতৃ দক্ষই পৰিত্যাগ কৰে। পুৰুষজন আছিল সতীৰ প্ৰথম পুত্ৰ গণেশ, যাক সতীয়ে ইমানদিনে মৃত হিচাপে জন্ম লোৱা বুলিয়ে বিশ্বাস কৰি আহিছিল। হস্তীসদৃশ মুখমণ্ডলৰ বাবে দক্ষই গণেশকো পৰিত্যাগ কৰি সতীৰ ওচৰত মিছা মাতিছিল। সতীয়ে দুয়োকে কাশীলৈ লৈ আহে আৰু শিৱ অহালৈ বাট চায়।

শিৱই ব্ৰঙ্গত জানিবলৈ পায় যে সেই বিশেষ ঔষধটো পৰশুৰাম নামৰ এক দস্যুৱে তৈয়াৰ কৰিব জানে, যি এক বন্য জীৱন-যাপন কৰে আৰু তেওঁৰ অঞ্চলটোৰ ওচৰলৈ অহা যিকোনো লোককে হত্যা কৰে। শিৱ আৰু তেওঁৰ সৈন্যদলে পৰশুৰামক পৰাভূত কৰে আৰু এই কথা জানি আচৰিত হয় যে তেওঁ এজন বাসুদেৱ, বিজ্ঞ লোকৰ এটা গোট যি শিৱক তেওঁৰ যাত্ৰাত পথ-প্ৰদৰ্শন কৰি আহিছে। পৰশুৰামেও শিৱক নীলকণ্ঠ বুলি জানি আচৰিত হয় আৰু নিজৰ কাৰ্যত অনুতপ্ত হৈ নিজৰ বাওঁহাতখন খণ্ডিত কৰে। তেওঁ ঔষধ তৈয়াৰৰ প্ৰণালীটো ব্ৰঙ্গৰ লোকসকলক দি শিৱৰ সৈতে কাশীলৈ ৰাওনা হয়। কাশীত শিৱক কালী আৰু গণেশৰ সৈতে পৰিচয় কৰাই দিয়া হয়। তেওঁ গণেশক বৃহস্পতিৰ হত্যাকাৰী আৰু সতীৰ আক্ৰমণকাৰী হিচাপে চিহ্নিত কৰে। ক্ৰোধাম্বিত হৈ তেওঁ সতীক এৰি ব্ৰঙ্গসকলৰ ঠাইত থাকিবলৈ লয়। এদিন গণেশে কাৰ্ত্তিকৰ সৈতে স্থানীয় উদ্যান এখনত ধেমালি কৰি থাকোঁতে তেওঁলোকক তিনিটা সিংহই আক্ৰমণ কৰে। কাৰ্ত্তিকক বচাওঁতে গণেশ গুৰুতৰভাৱে আহত হয়। শিৱই গণেশক কিছু পৰিমাণে ক্ষমা কৰি দিয়ে। দক্ষ হঠাতে কাশীলৈ অহাত কালী আৰু গণেশসহিত তেওঁলোক আটায়ে দক্ষৰ মুখামুখি হয় আৰু দক্ষই স্বীকাৰ কৰে যে তেওঁ সতীৰ প্ৰথম স্বামীক হত্যা কৰে আৰু কালি আৰু গণেশক নিৰ্বাসিত কৰে। দক্ষই সতী আৰু তেওঁৰ মাজত অবিশ্বাসৰ সৃষ্টি কৰাৰ কাৰণে শিৱক জগৰীয়া কৰে। দক্ষৰ কাৰ্যত ক্ষুদ্ধ সতীয়ে তেওঁক কাশী পৰিত্যাগ কৰি মেলুহালৈ ওলটি যাবলৈ কয়।

শিৱই নাগসকলৰ ৰাণী কালীৰ নেতৃত্বত দণ্ডক অৰণ্যৰ মাজেদি পঞ্চৱতীলৈ যাবলৈ সিদ্ধান্ত লয়। যাত্ৰাপথত তেওঁলোক গোদাবৰী নদীৰ দিশৰপৰা ভগৱান ৰুদ্ৰই নিষিদ্ধ কৰি যোৱা বিস্ফোৰক দৈৱাস্ত্ৰ কঢ়িয়াই অনা নৌকাৰদ্বাৰা আক্ৰমণৰ বলি হয়। ইয়াক প্ৰতিহত কৰি তেওঁলোক অৱশেষত নাগৰাজ্য পায়গৈ। তাত শিৱই সম্পূৰ্ণ অক্ষত অৱস্থাত পাঠদান কৰি থকা বৃহস্পতিক লগ পাই স্তম্ভিত হয়।

কাহিনী সাৰাংশ
অগ্ৰগতি আৰু মুক্তি
চৰিত্ৰ আৰু পটভূমি
সমালোচনা