নন্দ আছিল গোপালক সম্প্ৰদায়ৰ প্ৰধান। তেখেতৰ বাসস্থান আছিল বৃন্দাবনত। কৃষ্ণৰ ল'ৰালিকালৰ কাহিনীসমূহৰ পৰা জনা যায়, কিভাবে তেওঁ এজন ৰাখাল বালক হৈ উঠে, কিদৰে তেওঁ মাখন চুৰি কৰি দুষ্টামি কৰিছিল, কিদৰে তেওঁ তেখেতৰ প্ৰাণনাশৰ চেষ্টাবোৰক ব্যৰ্থ কৰি দিছিল আৰু বৃন্দাবনবাসীৰ জীৱনৰক্ষা কৰিছিল। কৃষ্ণৰ প্ৰাণনাশৰ চেষ্টা কৰা কংসৰ দ্বাৰা প্ৰেৰিত পুতনা সহ অন্যান্য ৰাক্ষস সকলোকে কৃষ্ণই বধ কৰে । কালীয় নামৰ এটা বিৰাট সাপে যমুনাৰ পানীক বিষাক্ত কৰি তুলিছিল। এই পানী পান কৰি ৰাখাল আৰু গৰুৰ মৃত্যু হৈছিল প্ৰায়েই। কৃষ্ণই এই কালীয় নাগক দমন কৰে । হিন্দু চিত্ৰকলাৰ অনেক স্থানত বহুফণাযুক্ত কালীয় নাগৰ মূৰৰ উপৰত নৃত্যৰত কৃষ্ণৰ ছবি দেখা যায়। কৃষ্ণৰ গোবৰ্ধন পৰ্বত ধাৰণ কৰাৰ উপাখ্যানটিও বহুপৰিচিত। কৃষ্ণই বৃন্দাবনবাসীক পৰামৰ্শ দিছিল যে, অকাৰণে বৃষ্টিৰ দেৱতা ইন্দ্ৰৰ পূজা নকৰি জীৱ-জন্তুৰ দল আৰু পৰিবেশৰ যত্ন লবলৈ। তেখেতৰ মতে, এইবোৰ বৃন্দাবনৰ সম্পদৰ উৎস। বৃন্দাবনবাসীয়ে ইন্দ্ৰৰ পূজা বন্ধ কৰি দিয়াত ক্ৰুদ্ধ ইন্দ্ৰই বৃন্দাবনক প্লাবিত কৰিবলৈ চায়। কৃষ্ণই গোবৰ্ধন পৰ্বতক এক আঙুলিৰে উঠাই সমগ্ৰ বৃন্দাবন আৰু তাৰ সকলো অধিবাসীৰ জীৱন ৰক্ষা কৰে। ৰবীন্দ্ৰনাথ ঠাকুৰৰ মতে, প্ৰথাগত বৈদিক ধৰ্ম আৰু তাৰ দেৱদেৱীৰ বিৰুদ্ধে কৃষ্ণৰ এই অৱস্থান, আধ্যাত্মিক ভক্তি আন্দোলনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ হৈ উঠে।

বৃন্দাবনত গোপীসকলক লৈ কৃষ্ণৰ লীলাও ভাৰতীয় সাহিত্যৰ এক জনপ্ৰিয় বিষয়। ৰাধাৰ লগত তেখেতৰ সম্পৰ্কক লৈ গীতগোবিন্দম্ ৰচয়িতা জয়দেৱ সহ অসংখ্য কবিয়ে প্ৰণয়মূলক কবিতা ৰচনা কৰিছে। ৰাধাকৃষ্ণ মূৰ্তিত কৃষ্ণৰ পূজা কৃষ্ণভক্তি আন্দোলনৰ বিকাশৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ।

বাল্যকাল আৰু কৈশোৰকাল
পৰৱৰ্তী জীৱন
শাস্ত্ৰীয় উৎস
বৈষ্ণৱ ধৰ্ম