ವಸ್ತುತಃ ಮಧ್ಯಯುಗದ ಹಿಂದೀ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಇತಿಹಾಸ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯ ಇತಿಹಾಸ. ಅವಧಿ ಉಪಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ರಚನೆಗೊಂಡಿರುವ ಮಲ್ಲಿಕ್ ಮಹಮದ್‍ಜೈಶಿ (ಕ್ರಿ. ಶ. ಸು. ೧೫೪೦) ಎಂಬಾತನ 'ಪದ್ಮಾವತ್ ಮತ್ತು <MASK>ನ (ಕ್ರಿ. ಶ. ೧೫೭೫) 'ರಾಮಚರಿತ ಮಾನಸಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ಕಾಲದ ಎಲ್ಲ ಮುಖ್ಯಕೃತಿಗಳೂ ಬ್ರಜಭಾಷೆಯಲ್ಲಿವೆ. ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯ ಗೋವರ್ಧನದಲ್ಲಿ (ಮಧುರಾಜಿಲ್ಲೆ) ಶ್ರೀ ನಾಥಜಿ ದೇವಸ್ಥಾನ (೧೫೧೯) ನಿರ್ಮಿಸಿದಂದಿನಿಂದ ಬ್ರಜಭೌಷೆಯ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿತ್ವ ದೊರಕಿತು. ಮಹಾಪ್ರಭುವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯ ಪ್ರತಿಭಾಶಾಲಿಗಳಾದ ಭಕ್ತ ಕವಿಗಳನ್ನು ಆಯ್ದು ಅವರಲ್ಲಿ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೇಜಸ್ಸು ತುಂಬಿದ. ಈ ಪೈಕಿ ಸೂರದಾಸ ಮತ್ತು ನಂದದಾಸ ಪ್ರಮುಖರು. ಮಹಾಪ್ರಭು ವಲ್ಲಭಾಚಾರ್ಯನ ಪುತ್ರ ಗೋಸ್ವಾಮಿ ವಿಠಲನಾಥ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಕೊಂಡು ಬಂದುದಲ್ಲದೆ ಅಷ್ಟಛಾಪ್, ಎಂಬ ಎಂಟು ಮಹಾಕವಿಗಳ ತಂಡ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪರಂಪತೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಎಂಟು ಮಂದಿಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣನ ಅವತಾರ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸೂರದಾಸ, ನಂದದಾಸ, ಪರಮಾನಂದದಾಸ, ಕುಂಬನದಾಸ. ಕೃಷ್ಣದಾಸ, ಚತುರ್ಭುಜದಾಸ. ಗೋವಿಂದಸ್ವಾಮಿ ಮತ್ತು ಛೀತಸ್ವಾಮಿ. ಕೃಷ್ಣಭಕ್ತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದವರಿಗೆ ಭಾಗವತ ಪುರಾಣವೇ ಸ್ಫೂರ್ತಿದಾಯಕ ಮೂಲ.
ಬ್ರಜ ಭಾಷೆ
ಕಬೀರ ತುಳಸೀದಾಸ ತುಳಸೀದಾಸ್ ರಾಮಾನುಜ