ಈ ಯುಗದಲ್ಲಿ ರಜಪೂತರು <MASK>ದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬಲರಾಗಿದ್ದರು. ಶಾಕಂಬರಿಯ ಚೌಹಾನರು, ಕನೂಜಿನ ರಾಠೋಡರು, ಗುಜರಾತಿನ ಸೋಲಂಕಿ, ಗ್ವಾಲಿಯರಿನ ಕಛವಾಹರು ಮತ್ತು ಮಹೋಬೆಯ ಚಂದೇಲರು ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಹವಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ರಾಜನ ಬಳಿ ಕವಿಚಾರಣರು ಇದ್ದರು. ಇವರು ಕತ್ತಿ ಹಿಡಿದರೆ ಕಾಳಗ, ಕಂಠ ಹಿಡಿದರೆ ಕಾವ್ಯ ಎನ್ನುವಂತೆ ಸವ್ಯಸಾಚಿಗಳು. ತಮ್ಮ ಆಶ್ರಯದಾತ ರಾಜರ ಗುಣಗಾನ, ಪೌರುಷ ವರ್ಣನೆ ಇವರ ವೃತ್ತಿ. ರಾಜನನ್ನೂ ಆತನ ಕುಲವನ್ನೂ ಕುರಿತವು ಚಾರಣ ಕವಿತೆಗಳೆಂದು ಹೆಸರಾದವು. ಇವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾವಗೀತೆ, ಖಂಡಕಾವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಹಾಕಾವ್ಯ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ಮತ್ತು ಮದುವೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ವರ್ಣನೆಗಳಿವೆ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಜರ ಸಾಹಸಕೃತ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಣಯವೇ ಪ್ರೇರಕ. ಈ ಕಾವ್ಯಗಳ ನಾಯಕರು ಸುಂದರ ಸ್ತ್ರೀಯೊಬ್ಬಳ ಸಲುವಾಗಿ ಹೊಸ ಸಾಹಸ ಕೃತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದುದರಿಂದ ರಾಜಪೂತ ವೀರರ ಪೌರುಷ ಪ್ರಭಾವ ಕಾವ್ಯಗಳಿಗೆ ರಾಸೋ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ರಾಸೋ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ವೀರರಸ ಪ್ರಧಾನ ಶೃಂಗಾರ ರಸ ಅದಕ್ಕೆ ಪೋಷಕವಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ.
ಬ್ರಜ ಭಾಷೆ
ದಿಲ್ಲಿ ಮಾಗಧ ಬಿಹಾರ ಭಾರತ