ಮಚ್ಛ ಅಥವಾ ಮತ್ಸ್ಯ ಬುಡಕಟ್ಟಿನ ದೇಶವು ಉತ್ತರದಲ್ಲಿ ಕುರುವಿನವರೆಗೂ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮದಲ್ಲಿ <MASK> ನದಿಯವರೆಗೂ ಹರಡಿದ್ದು ಪಾಂಚಾಲರಿಂದ ಬೇರ್ಪಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ರಾಜಸ್ಥಾನದ ಹಿಂದಿನ ಜೈಪುರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದು ಪೂರ್ಣ ಆಲ್ವಾರ ಮತ್ತು ಭರತ್‌ಪುರದ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು. ವಿರಾಟನಗರ (ಈಗಿನ ಬೈರಾಟ್‌)ವು ಮತ್ಸ್ಯ ದೇಶದ ರಾಜಧಾನಿಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ವಿರಾಟನೆಂಬ ಅರಸನು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಈ ಹೆಸರು ಬಂದಿತು. ಪಾಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯದೇಶವು ಶೂರಸೇನನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿತ್ತೆಂದು ಉಲ್ಲೇಖವಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮ ಮತ್ಸ್ಯವು ಚಂಬಲ್ ಕಣಿವೆಯ ಪರ್ವತಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿತ್ತು. ನಂತರದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವಿಜಗಪಥಮ್ ಪ್ರಾಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಮತ್ಯದ ಒಂದು ಶಾಖೆಯೂ ಇತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬುದ್ಧನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮತ್ಸ್ಯರು ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಸುಜಾತಾ ರಾಜನು ಮತ್ಸ್ಯರನ್ನು ಮತ್ತು ಚೇದಿಗಳನ್ನು ಆಳಿದ್ದನು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮತ್ಸ್ಯವು ಚೇದಿ ರಾಜ್ಯದ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿತ್ತೆಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ.
ಮಹಾಜನಪದಗಳು
ಕಾಶ್ಮೀರ ಇಂಡಸ್ ಅಯೋಧ್ಯಾ ಯಮುನಾ