ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ-ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਧੁੁਨੀ ਦੇ ਅਨਗਿਣਤ ਭੇੇੇਦ, ਉਪਭੇੇੇਦ, ਪ੍ਰਭੇਦ ਹੋੋੋਣ ਤੇ ਵੀ ਅਨੰਦਵਰਦਨ ਨੇ ਵਸਤੂਧੁੁਨੀ, ਅਲੰਕਾਰਧੁਨੀ, ਰਸਧੁਨੀ ਤਿੰਨ ਹੀ ਭੇੇੇਦ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤੇ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਚੋਂ ਵਸਤੂਧੁਨੀ ਅਤੇ ਅਲੰਗਕਾਰਧੁੁੁਨੀ ਵਾਚਯ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ; ਪਰੰਤੂ ਰਸ ਕਦੇ ਵੀ ਵਾਚਯ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਇਸਦੀ ਸਿਰਫ ਪ੍ਰਤੀਤੀ ਜਾਂ ਅਭਿਵਿਅਕਤੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਧੁਨੀ ਦੇ ਹੀ ਆਸਰੇ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ, ਰਸ ਦਾ ਧੁਨੀ ਦੇ ਆਸਰੇ ਰਹਿਨ ਕਰਕੇ ਆਨੰਦਵਰਦਨ ਨੇ ਰਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਨਾ ਮੰਨ ਕੇ ਧੁਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾ ਕਿਹਾ ਹੈ। ਰਸ ਧੁਨੀਕਾਵਿ ਦਾ ਸਰਵਉੱਤਮ ਭੇੇੇਦ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਰਸਧੁਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਰਸ ਅਤੇ ਵਿਅੰਗ ਦੀ ਹੋਂਦ ਵਾਲੇ ਉੱਚਤਮ ਕਾਵਿ ਨੂੰ ਹੀ ਧੁਨੀਕਾਵਿ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੰੰਮਟ ਨੇ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਰਸ ਦੀ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਤੱਤ ਕਿਹਾ। ਜਗਨਨਾਥ ਨੇ ਧੁਨੀ ਦੇ ਪੰਜ ਭੇਦ ਮੰਨੇ ਪਰ ਰਸਧੁਨੀ ਨੂੰ ਹੀ ਕਾਵਿ ਦੀ ਆਤਮਾਂਂ ਕਿਹਾ।

ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਵਕ੍ਰੋਕਤੀ
ਧੁਨੀ ਅਤੇ ਅਲੰਕਾਰ
ਰਸ ਅਤੇ ਧੁਨੀ
ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀਆਂ