ਧਰਮ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖੀ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਧਰਮ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਥਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਇਕ ਅਧਿਆਤਮਕ ਹੋਂਦ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕੇਂਦਰੀ ਸਥਾਨ ਧਾਰਮਕ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ। ਧਰਮ ਦੀ ਮੂਲ ਧਾਰਨਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਰਾ-ਪ੍ਰਾਕਿਰਤਕ ਸ਼ਕਤੀ ਨੇ ਜਿਸਨੂੰ ਈਸ਼ਵਰ, ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਆਦਿ ਕਈ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ,ਵਜੂਦ ਵਿੱਚ ਲਿਆਂਦਾ ਹੈ।

ਧਰਮ, ਰਾਜਨੀਤੀ, ਨੈਤਿਕਤਾ, ਦਰਸ਼ਨ ਅਤੇ ਕਲਾ ਆਦਿ ਸਭ ਸਮਾਜਕ ਚੇਤਨਾ ਦੇ ਰੂਪ ਹਨ। ਧਰਮ ਆਪਣੇ ਅਧਿਆਤਮਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜੇ "ਸਦੀਵੀ ਅੰਤ੍ਰੀਵੀ ਅਹਿਸਾਸ" ਸਦਕਾ ਸਮੂਹ ਮਨੁੱਖ ਮਾਤਰ ਨਾਲ ਸਰੋਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਰਾਜਨੀਤਕ ਵਿਚਾਰ ਵੱਖ ਵੱਖ ਜਮਾਤਾਂ, ਕੌਮਾਂ ਤੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚਲੇ ਸੰਬੰਧ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਬਿੰਬਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕੲਰਜਸ਼ੀਲਤਾ ਰਾਹੀਂ ਸਾਕਾਰ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਰਾਜਨੀਤੀਕ ਕਾਰਜ-ਕਰਮ ਦਾ ਆਧਾਰ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਰਾਜਨੀਤੀ ਇਕ ਉਹ ਵਿਗਿਆਨ ਹੈ ਜਾਂ ਸ਼ਾਸਤ੍ਰ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਰਾਜ, ਰਾਜ ਦੀ ਅਗਵਾਈ, ਰਾਜ ਦੇ ਰੂਪ, ਉਸਦੇ ਆਸ਼ੇ ਤੇ ਉਸਦੀ ਕਾਜ਼ਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਵੱਥ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਨ ਦੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸੇਦਾਰ ਬਣਨ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧ ਰਖਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ, ਦੇਸ਼ ਵਿਚਲੇ ਰਾਜਾਂ ਦੇ ਆਪਸੀ, ਕੌਮੀ ਤੇ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ਉਤੇ ਸੰਬੰਧ ਜਿਸਦੇ ਸਰੋਕਾਰਾਂ ਦਾ ਖੇਤਰ ਹੈ।
ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵੇਦ-ਸੂਤਰ
ਲੋਕ ਚੇਤਨਾ, ਧਰਮ ਤੇ ਰਾਜਨੀਤੀ
ਲੋਕ ਕਹਾਣੀ ਤੇ ਸਮਾਜਕ ਪ੍ਰਸੰਗ
ਲੋਕਧਾਰਾ ਤੇ ਬਾਲ-ਕਾਵਿ