ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮੰਤਵ, ਮਨੋਰਥ, ਮਕਸਦ ਜਾਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਮਨੁੱਖ ਦਾ ਸਹਿਜ ਸੁਭਾਅ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼, ਪ੍ਰਯੋਜਨ, ਉਦੇਸ਼ ਜਾਂ ਲਾਭ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਤੋਂ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕੰਮ ਕਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਇਹ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਮੂਰਖ ਦੀ ਵੀ ਪ੍ਰਵਿੱਤੀ ਬਿਨ੍ਹਾਂ ਕਿਸੇ ਉਦੇਸ਼ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ”। ਇਸ ਲਈ ਕਾਵਿ ਲਿਖਣ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਅਥਵਾ ਮਨੋਰਥ ਜ਼ਰੂਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਗੱਲ ਸਪੱਸ਼ਟ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਹਰਕਤ ਅਥਵਾ ਕਿਰਿਆ ਦਾ ਕੋਈ ਨਾ ਕੋਈ ਮਕਸਦ ਜ਼ਰੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸੰਬੰਧ ਵਿੱਚ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਕਾਵਿ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਅਨੁਬੰਧਾਂ (ਸ਼ਰਤਾਂ) ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਤੌਰ 'ਤੇ ਵਿਚਾਰਨਯੋਗ ਹੈ- ਵਿਸ਼ਾ, ਅਧਿਕਾਰੀ, ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧ।

ਆਚਾਰੀਆ ਕੁੰਤਕ ਅਨੁਸਾਰ
ਕਾਵਿ ਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ
ਜਸ
ਆਚਾਰੀਆ ਵਾਗ੍ਭੱਟ ਅਨੁਸਾਰ