ਲੋਕ ਤੱਤ ਕਿਸੇ ਜਾਤੀ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ, ਮਨੌਤਾਂ, ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸਾਂ ਦੇ ਉਹ ਅੰਕੁਰ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੂੜ੍ਹੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਜਾਤੀ ਦੀ ਲੋਕ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਉੱਸਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪਰੰਪਰਾ ਦੇ ਪ੍ਰਵਾਹ ਦੇ ਉਹ ਪੈਟਰਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਪੁਰਖਿਆਂ ਦਾ ਸਹਿਜ ਅਨੁਭਵ ਫੁਰਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਲੋਕ ਤੱਤ ਸਹਿਜ ਭਾਵ ਵਿਚ ਹੀ ਜੀਵਨ ਪ੍ਰਵਾਹ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਵਿਚ ਉਪਜੇ ਹਨ। ਇਹ ਸੈਭੰਗ ਹਨ। ਇਹ ਤੱਤ ਕਿਸੇ ਮਹਾਨ ਜਾਂ ਕਲਾਧਾਰੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਦੇਣ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਕੁਰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਫੁੱਟਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਸਪਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਤੇ ਰੱਖੜੀ ਦੀਆਂ ਰੀਤਾਂ ਵੇਖੀਆਂ ਜਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਣ ਦੀ ਰੀਤ ਇਸਦਾ ਮੁੱਢ ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਕਾਲ ਵਿਚ ਬੱਝਿਆ, ਇਹ ਲੋਕ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਵੈਸੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਰੀਤ ਪਿੱਛੇ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣਿਕ ਸੰਕਲਪ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।ਇਹ ਲੋਕ ਰੀਤ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸ ਵਿਚ ਕਈ ਲੋਕ ਤੱਤ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਹਲੇ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਧਾਗਾ ਬੰਨਣਾ ਲੋਕ ਰੀਤ ਹੈ। ਜੋ ਵੀਰ ਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਪੂਰਵ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਲ ਤੋਂ ਚੱਲੇ ਕਿਸੇ ਸੰਸਕਾਰ ਦਾ ਅੰਗ ਹੈ। ਜੀਵ ਤੇ ਬ੍ਰਹਮ ਗੁਰਬਾਣੀ ਦੇ ਮੁਲ ਵਿਸ਼ੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਮੂਲ ਵਸਤੂਆਂ ਅਥਵਾ ਤੱਥਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਤਿਭਾ, ਕਲਪਨਾ, ਸਹਿਜ ਕਲਾ ਤੇ ਅਨੁਭਵ ਨਾਲ ਜੋ ਸਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਿੱਧਰੇ ਤਾਂ ਲੋਕ ਤੱਤ ਐਨਾ ਉੱਭਰਰਵਾਂ ਹੈ ਕਿ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਅਨੁਭਵ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜਿਸ ਗੁਰਮਤਿ ਲਹਿਰ ਨਾਲ ਉਹ ਜੁੜੇ ਹਨ ਉਹ ਲੋਕ ਲਹਿਰ ਸੀ ਤੇ ਉਸਦਾ ਲੋਕ ਜੀਵਨ ਨਾਲ ਲਹੂ ਮਾਸ ਦਾ ਰਿਸ਼ਤਾ ਸੀ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਤੱਤ ਦੇ ਕਣ ਬਿਖਰੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕਈ ਲੋਕ ਸੰਕਲਪਾਂ ਦੇ ਸੁਧਰੇ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਤਪੋਤ ਹਨ। ਜੇ ਇਸ ਰਚਨਾ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਤੱਤ ਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੇ ਤਾਂ ਵੀ ਇਸ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਇੱਕ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਵਿਰਤੀ ਦਾ ਅਭਿਵਿਅੰਜਨ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਹ ਰਚਨਾ ਲੋਕ ਭਾਵਾਂ ਵਾਲੀ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਕਮਲ ਚਰਨਾਂ ਵਿਚ ਧਿਆਨ ਜੋੜਨਾ ਤੇ ਚਰਨ ਧੂੜ ਨੂੰ ਮਸਤਕ ਲਗਾਉਣਾ ਪ੍ਰੇਮ ਭਗਤੀ ਦਾ ਸਾਧਨ ਮਾਤਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਨੇਕਾਂ ਤੁਕਾਂ ਵਿਚ ਚਰਨ ਧੂੜੀ ਦੀ ਖੈਰ ਮੰਗੀ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਲੋਕ ਮੁਖੀ ਹੋਣ ਦੇ ਕਾਰਨ ਰੂਪ ਤੇ ਵਸਤੂ ਦੋਹਾਂ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਲੋਕ ਤੱਤ ਤੇ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ ਨਾਲ ਰਸੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਲੋਕ ਕਲਾ ਵਿਧੀਆਂ ਤੇ ਸੰਗਠਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਥਾਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ।

ਕਵੀਸ਼ਰੀ ਉਥਾਨ ਤੇ ਵਿਕਾਸ
ਪ੍ਰੋ ਪੂਰਨ ਸਿੰਘ ਦੀ ਕਵਿਤਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬ
ਪੰਜਾਬੀ ਸਾਹਿਤ ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਰੂੜ੍ਹੀਆਂ
ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿਚ ਲੋਕ-ਤੱਤ