ਜਦੋ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ, ਸ਼ਬਦ ਦੁਆਰਾ ਲਕਸ਼ਣਿਕ ਅਰਥ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਪਾਦਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।

ਸਾਧਾਰਨ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਲਈ ਲਕਸ਼ਣ ਸ਼ਬਦ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ, ਉੱਥੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ।
•ਕੱਛ ‘ਚ ਛੁਰੀ, ਮੂੰਹੋ ਰਾਮ ਰਾਮ
•ਧੇਲੇ ਦੀ ਬੁੜੀ, ਟਕਾ ਸਿਰ ਮੁਨਾਈ।
ਉਪਰੋਕਤ ਉਦਾਹਰਣਾ ਮੁਹਾਵਰੇ ਅਤੇ ਅਖਾਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਹੈ। ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਵਿਅਕਤੀ ਬਾਹਰੋਂ ਸੁਭਾਅ ਦਾ ਮਿੱਠਾਂ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਅੰਦਰੋਂ ਕੁਝ ਹੋਰ ਹੋਵੇ।

ਧੇਲੇ ਦੀ ਬੁੜ੍ਹੀ, ਟਕਾ ਸਿਰ ਮਨਾਈ। ਇਸਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਕਿਸੇ ਘਟੀਆ ਕੰਮ ਉੱਤੇ ਦੁੱਗਣਾ ਖ਼ਰਚ ਕਰਨਾ।

ਇਹ ਮੁਹਾਵਰੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ ਲਕਸ਼ਣਾ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਹਨ।

ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ ਲਕਸ਼ਣਾ ਅੱਗੋਂ ਦੋ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
•ਗੌਣੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ       
•ਸ਼ੁੱਧਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ ਲਕਸ਼ਣਾ
ਰੂੜੀ ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ
ਸ਼ੁੱਧਾ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ ਲਕਸ਼ਣਾ
ਗੌਣੀ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ
ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਵਤੀ ਲਕਸ਼ਣਾ ਸ਼ਕਤੀ