ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦਾ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਧਿਐਨ ਹੌਲੀ ਸੀ। ਮੁੱਢਲੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਸਰੋਤ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾਤਮਕ ਤੌਰ ਤੇ ਪੁਨਰ-ਵਿਆਖਿਆ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਕਿਤੇ ਵਧੇਰੇ ਸੁਤੰਤਰ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਚਿੱਤਰਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ।

ਏ. ਕੇ. ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਅਤੇ ਸੁਹਜ ਯੋਗਦਾਨ ਕਈ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੰਗ-ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲਤਾ ਇਕ ਥੀਮ ਹੈ ਜੋ ਨਾ ਸਿਰਫ ਰਾਮਾਨੁਜਨ ਦੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਲੇਖਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਅਤੇ ਕਲਾਤਮਕ ਕਵਿਤਾ ਬਾਰੇ ਉਸ ਦੀ ਲਿਖਤ ਵਿਚ ਵੀ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। "ਜਿਥੇ ਮਿਰਰਜ਼ ਵਿੰਡੋਜ਼ ਹਨ," (1989) ਅਤੇ "ਤਿੰਨ ਸੌ ਰਮਾਇਣ" (1991) ਵਿਚ, ਉਦਾਹਰਣ ਵਜੋਂ, ਉਹ ਭਾਰਤੀ ਸਾਹਿਤ ਦੇ "ਅੰਤਰ-ਭਾਸ਼ਾਈ", ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਜ਼ੁਬਾਨੀ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ-ਵਟਾਂਦਰੇ ਕਰਦਾ ਹੈ ... ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ, "ਸਿਰਫ਼ ਕੀ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਇਕ ਕਵਿਤਾ ਵਿਚ 'ਦੁਹਰਾਓ' ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਇਕ ਨਕਲ ਵਿਚ ਕੇਂਦਰੀ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਸਦਾ ਲੇਖ "ਜਿਥੇ ਮਿਰਰ ਹਨ ਵਿੰਡੋਜ਼: ਟੂਵਰਡ ਐਂਥੋਲੋਜੀ ਆਫ਼ ਰਿਫਲਿਕਸ਼ਨ" (1989), ਅਤੇ ਦਿ ਇੰਟੀਰਿਅਰ ਲੈਂਡਸਕੇਪ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀਆਂ ਟਿੱਪਣੀਆਂ: ਇਕ ਕਲਾਸੀਕਲ ਤੋਂ ਲਵ ਕਵਿਤਾਵਾਂ. ਤਾਮਿਲ ਐਂਥੋਲੋਜੀ (1967) ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਫੋਕਟੇਲਜ਼, ਟਵੰਟੀ ਇੰਡੀਅਨ ਲੈਂਗੂਏਜਜ਼ (1991) ਦੇ ਓਰਲ ਟੇਲਜ਼, ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਉਸਦੇ ਕੰਮ ਦੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਹਨ।

ਰੁਡਯਾਰਡ ਕਿਪਲਿੰਗ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਵਿਚ ਦਿਲਚਸਪੀ ਰੱਖਦਾ ਸੀ, ਪੱਕ ਆਫ਼ ਪੁੱਕਜ਼ ਹਿੱਲ ਐਂਡ ਰਿਵਾਰਡਜ਼ ਐਂਡ ਪ੍ਰੀਅਰਜ਼ ਜਿਹੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੇਸ਼; ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਭਾਰਤੀ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਵੀ ਇਸੇ ਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ। ਕਿਪਲਿੰਗ ਨੇ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸਾਰਾ ਸਮਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਬਿਤਾਇਆ ਅਤੇ ਉਹ ਹਿੰਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸੀ। ਉਸਦੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੋ ਜੰਗਲ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ ਜੋ ਰਵਾਇਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਲਿਖੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉਸ ਦੇ ਜਸਟ ਸੋ ਕਹਾਣੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਥੀਮ ਵੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਕਿਰਦਾਰ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਮਾਨਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਾਮ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਸਮੇਂ ਦੌਰਾਨ, ਹੈਲਨ ਬੈਨਰਮੈਨ ਨੇ ਹੁਣ ਦੀ ਬਦਨਾਮ ਭਾਰਤੀ-ਸਰੂਪਿਤ ਲਿਟਲ ਬਲੈਕ ਸੈਂਬੋ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਲਿਖੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਇਕ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਤੰਤਰ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਮਾਨਵ-ਵਿਗਿਆਨ ਤੋਂ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਅਤੇ ਢੰਗਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਵਧੇਰੇ ਡੂੰਘਾਈ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਵਿਚ ਕੀਤੀ ਜਾਣ ਲੱਗੀ।

ਭਾਰਤ ਦੇ ਲੋਕਧਾਰਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿਆਪਕ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਪੜਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪੜਾਅ ਪਹਿਲੇ ਬ੍ਰਿਟਿਸ਼ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਕ ਸਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਨਕ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕੱਤਰ ਕੀਤਾ ਉਹਨਾਂ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਜੋ ਉਹ ਰਾਜ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਮਿਸ਼ਨਰੀ ਸਨ ਜੋ ਖੁਸ਼ਖਬਰੀ ਦੇ ਮਕਸਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਧਾਰਮਿਕ ਸਾਹਿਤ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਲਈ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭਾਸ਼ਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਸਨ। ਤੀਜਾ ਪੜਾਅ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦਾ ਦੌਰ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ, ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਨੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਕਥਾਵਾਂ, ਕਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਮਹਾਂਕਾਵਿਾਂ ਰਾਹੀਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਛਾਣ ਦੀ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਸੀ। ਸਮੇਂ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ, ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਪਛਾਣ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ, ਦੱਖਣੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦੇ ਵਿਭਾਗ ਖੋਲ੍ਹਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ।

ਆਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਡਾ: ਸਤੇਂਦਰ, ਦਵਿੰਦਰ ਸਤਿਆਰਥੀ, ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਦੇਵ ਉਪਾਧਿਆਏ, ਝੱਬਰਚੰਦ ਮੇਘਾਨੀ, ਪ੍ਰਫੁੱਲ ਦੱਤਾ ਗੋਸਵਾਮੀ, ਆਸ਼ੂਤੋਸ਼ ਭੱਟਾਚਾਰੀਆ, ਕੁੰਜਾ ਬਿਹਾਰੀ ਦਾਸ਼, ਚਿੱਤਰਸੇਨ ਪਸਾਯਤ, ਸੋਮਨਾਥ ਧਾਰ, ਰਾਮਗਰੀਬ ਚੱਬੇ, ਜਗਦੀਸ਼ ਚੰਦਰ ਤ੍ਰਿਗੁਣਾਯਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ, ਰੁਝਾਨ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਕ ਨਾਲੋਂ ਵਧੇਰੇ ਸਾਹਿਤਕ ਸੀ। ਇਹ 1980 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੀ ਜਦੋਂ ਭਾਰਤੀ ਭਾਸ਼ਾਵਾਂ ਦੇ ਕੇਂਦਰੀ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਅਤੇ ਅਮਰੀਕਨ ਇੰਸਟੀਚਿਊਟ ਆਫ਼ ਇੰਡੀਅਨ ਸਟੱਡੀਜ਼ ਨੇ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਣਾਲੀਗਤ ਅਧਿਐਨ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਪੱਛਮੀ, ਪੂਰਬੀ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਨੇ ਇੱਕ ਅਨੁਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲੋਕ ਕਥਾਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ।

ਸਮਕਾਲੀ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਲੋਕਧਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮੋਢੀ ਜਵਾਹਰ ਲਾਲ ਹੰਦੂ, ਸਾਧਨਾ ਨੈਥਾਨੀ, ਕਿਸ਼ੋਰ ਭੱਟਾਚਾਰਜੀ, ਕੈਲਾਸ਼ ਪਟਨਾਇਕ, ਵੀਏ ਵਿਵੇਕ ਰਾਏ, ਮਰਹੂਮ ਕੋਮਲ ਕੋਠਾਰੀ, ਰਾਘਵਨ ਪਯਾਨਦ, ਐਮ ਰਾਮਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ, ਨੰਦਿਨੀ ਸਾਹੂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਦੀਆਂ ਦਾ ਇੱਕ ਉੱਭਰਦਾ ਰੁਝਾਨ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਜੋ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਪੱਛਮੀ ਮਾਡਲ ਤੋਂ ਪੂਰੇ ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਸਮਝਣ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਪ੍ਰਦਾਤਾ ਅਤੇ ਸਲਾਹਕਾਰ ਜੋ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦੇ ਸਿਰਜਣਹਾਰ ਅਤੇ ਖਪਤਕਾਰ ਹਨ, ਤੋਂ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦਾ ਉਪਯੋਗਕਰਤਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲੋਕਧਾਰਾ ਕੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਅਰਥਾਂ ਨਾਲ ਹੈ। ਪਰ ਸਿਧਾਂਤਕ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਸਿਧਾਂਤਕ ਕੋਣ ਤੋਂ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਵੇਖਦੇ ਹਨ। ਨੈਤਿਕਤਾ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ, ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਦੀ ਨੂੰ ਲੋਕ ਤੋਂ ਜਿੰਨਾ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਅਭਿਆਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਲੋਕਧਾਰਾ ਨੂੰ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਲੁਕਵੇਂ ਅਰਥ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਆਖਿਆ ਦੋਵਾਂ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਦੀ ਵਸਤੂ ਨੂੰ ਨਵਾਂ ਅਰਥ ਦੇਣ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਸਕੇ। 

ਡਾ: ਮਿਸ਼ਰਾ ਨੇ ਪੱਛਮੀ ਓਡੀਸ਼ਾ ਅਤੇ ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਦੇ ਲੋਕਧਾਰਾਵਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਸਿਧਾਂਤ ਅਤੇ ਖੋਜ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਬਾਰੇ 5 ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ। ਡਾ. ਮਿਸ਼ਰਾ ਦੇ ਟੀ.ਈ.ਆਈ. ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕਾਰਜ ਦਾ ਪੱਛਮੀ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਅਨ ਲੋਕਧਾਰਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਜੋਂ ਵਿਆਪਕ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਹੁਣ ਪਿਛਲੇ ਦਸ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਲੋਕਧਾਰਾ ਸਮਰਥਨ ਕੇਂਦਰ, ਚੇਨੱਈ ਨੇ ਨਵੇਂ ਵਿਦਵਾਨਾਂ ਲਈ ਇੱਕ ਜਗ੍ਹਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ ਜੋ ਆਪਣੀ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਨਾਲ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦੇ ਅਧਿਐਨ ਦੀ ਪੈਰਵੀ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕ-ਕਥਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿਚ ਇਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਣ ਸਫਲਤਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਕਾਦਮਿਕ ਡੋਮੇਨ ਦੀਆਂ ਚਾਰ ਦੀਵਾਰਾਂ ਵਿਚ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਤਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਬਲਕਿ ਇਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸੱਚੇ ਅਰਥ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਲਈ ਫਿਰ ਲੋਕ ਅੰਦਰ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਪਾ ਲਈ ਹੈ।

ਡਾ. ਰਾਘਵਨਵਪੇਯਨਾਦ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ-ਕਥਾ ਅਧਿਐਨ ਵਿਚ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਭੂਮਿਕਾ ਹੈ ਜਿਸਨੇ ਲੋਕ-ਕਥਾਵਾਂ ਬਾਰੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਹਨ, ਉਹ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਤੇ ਮਲਿਆਲਮ ਦੋਵਾਂ ਵਿਚ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕ-ਸਾਹਿਤ ਦਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਚਿਹਰਾ ਵੀ ਹੈ।

ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਕਲਾ
ਲੋਕ ਗੀਤ ਅਤੇ ਲੋਕ ਸੰਗੀਤ
ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਧਾਰਕ
ਭਾਰਤ ਦੀ ਲੋਕ ਕਥਾ