ਕਾਂਠਾ ਕਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਹੋਇਆ ਕਰਦਾ ਸੀ ਇਹ ਆਦਮੀ ਦੀ ਗਲ ਪਾਉਣ ਵਾਲਾ ਮਰਦ ਗਹਿਣਾ ਸੀ ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਗੱਭਰੂ ਆਪਣੀ ਨਿਵੇਕਲੀ ਪਹਿਚਾਣ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦਾ ਸੀ । ਤਾਹੀਂ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਗੀਤਾਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਣ ਬਣ ਗਿਆ ਇਹ ਕਾਂਠਾ- 

ਕਾਂਠੇ ਵਾਲਾ ਆ ਗਿਆ ਪ੍ਰਹਾਉਣਾ

ਨੀ ਮਾਏ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਨਾ ਮੁੱਕੇ।

ਝਾਂਜਰਾਂ ਵੀ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਦਿਲ ਖਿਚਵਾਂ ਗਹਿਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹਰ ਔਰਤ ਦੀ ਰੀਝ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ ਝਾਂਜਰਾਂ ਵੀ ਲੋਕ ਗੀਤਾ ਦੀ ਸ਼ਾਨ ਬਣ ਗਈਆਂ। 

ਲੰਗ ਗਈਓ ਪੈਰ ਦੱਬ ਕੇ

ਕਿਹੜੇ ਕੰਮ ਨੂੰ ਝਾਂਜਰਾਂ ਪਾਈਆਂ।

ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਨੋਜਵਾਨ ਮੁੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਚਮਕਦੀਆਂ ਤਵੀਤੀਆਂ ਪਾਉਣ ਦਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੋਕ ਸੀ ਤਵੀਤੀਆਂ ਪਾ ਕੇ ਉਹ ਮੁਟਿਆਰਾਂ ਦੇ ਖਿੱਚ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ। 

ਮੁੰਡਾ ਮੋਹ ਲਿਆ, ਤਵੀਤੀਆਂ ਵਾਲਾ, 

ਦਮੜੀ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਮੱਲਕੇ।

ਅੱਜ ਕੱਲ ਇਹ ਸਭਿਆਚਾਰਕ ਨਿਸ਼ਾਨੀਆਂ , ਬਿਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਤੇ ਸਾਡੇ ਵਿਰਸੇ ਵਿਚੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਸਾਰ ਗਇਆਂ ਹਨ।

ਉਖਲੀ-ਸੋਟੇ , ਭੜੋਲੇ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪਹਿੜੇ :
ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਕੱਚੇ ਹਾਰੇ ਤੇ ਝਿਲਿਆਨੀਆਂ ਆਮ ਘਰਾਂ ਵਿਚ ਮਿਲਦੀਆਂ ਸਨ। ਕੱਚਿਆਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕੱਚੀਆਂ ਰਸੋਈਆਂ ਨੂੰ ਝਿਲਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਹਾਰੇ ਬਣਾ ਲੈਂਦੀਆਂ ਸਨ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਦੁੱਧ ਦੀਆਂ ਦੰਦੋੜੀਆਂ ਰੱਖ ਕੇ ਦੁੱਧ ਸਾਰਾ ਸਾਰਾ ਦਿਨ ਕੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ । ਅੱਜ ਕੱਲ ਪਿੰਡਾਂ ਨੇ ਖੂਬ ਤਰੱਕੀ ਕਰ ਲਈ ਤੇ ਅੱਜ ਕੱਲ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ। ਏਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਦਹੀਂ ਤੇ ਲੱਸੀ ਦੀ ਥੁੜ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਅਲੋਪ ਹੋ ਰਿਹਾ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਰਸਾ
1 ਕਾਂਠੇ , ਝਾਂਜਰਾਂ ਅਤੇ ਤਵੀਤੀਆਂ :