ମନସାଙ୍କ ବିଷୟ ସର୍ବ ପ୍ରଥମେ ଅଥର୍ବଦେଦରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଥଲା । ହିନ୍ଦୁ ଦେବୀ ଭାବରେ ମନସା, ଋଷି କଶ୍ୟପ () ଓ କଦ୍ରୁଙ୍କର ()‌ କନ୍ୟା ଥିଲେ ଓ କଦ୍ରୁ ସମସ୍ତ ନାଗମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟ ମାତା ଥିଲେ । ୧୪ଶ ଶତାବ୍ଦୀ ବେଳକୁ ସେ ଉର୍ବରତ୍ୱ ଓ ବିବାହ ସଂସ୍କାରର ସ‌ହିତ ସଂଲଗ୍ନ ଥିଲେ ଏବଂ ଶୈବ ଧର୍ମ ସ‌ହିତ ଜଡ଼ିତ ଥିଲେ । ଶିବ ବିଷ ପାନ କରିବା ପରେ ତାଙ୍କୁ ମନସା ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଇଛି ଓ ସେଥିଯୋଗୁ ତାଙ୍କୁ 'ବିଷ ବିଦାୟୀ' ଭାବରେ ପୂଜା କରାଯାଉଛି । ତାଙ୍କର ଲୋକପ୍ରିୟତା ବୃଦ୍ଧି ପାଇ ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତକୁ ବ୍ୟାପିଥିଲା । ଫଳରେ ସେ ଶିବଙ୍କର କନ୍ୟା ଭାବରେ କାହାଣୀ ବ୍ୟାପିଥିଲା ଓ ତାଙ୍କୁ ମୂଳ ଦେବୀ ଭାବରେ ହିନ୍ଦୁ ମତର ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ ।

ପ୍ରତିମା ବିଦ୍ୟା
ଉତ୍ପତ୍ତି
ମହାଭାରତ
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ