1901 ജൂലൈ 6 ബംഗാൾ പ്രവിശ്യയിൽ കൊൽക്കത്ത ഹൈക്കോടതിയിലെ ജഡ്ജിയായിരുന്ന അശുതോഷ് മുഖർജി, ജോഗമയ ദേവി ദമ്പതിമാരുടെ പുത്രനായി ഒരു ബംഗാളി ഹൈന്ദവ കുടുംബത്തിലാണ് ശ്യാമ പ്രസാദ് മുഖർജിയുടെ ജനനം. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിതാവായ അശുതോഷ് മുഖർജി ബംഗാളിലെ കൊൽക്കത്ത ഹൈക്കോടതിയിലെ ഒരു ജഡ്ജിയും ഒപ്പം കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയുടെ വൈസ് ചാൻസലറുമായിരുന്നു. 1944-ൽ അഖിൽ ഭാരത് ഹിന്ദു മഹാസഭയുടെ അധ്യക്ഷനായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. 1906 ൽ ഭവാനിപൂരിലെ മിത്ര ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷനിൽ പ്രാഥമിക വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ചേർന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ പെരുമാറ്റം ഹൃദ്യമായിരുന്നുവെന്ന് പിൽക്കാലത്ത് സ്കൂളിലെ അധ്യാപകർ വിവരിച്ചിരുന്നു. 1914 ൽ മെട്രിക്കുലേഷൻ പരീക്ഷ പാസായ അദ്ദേഹം പ്രസിഡൻസി കോളേജിൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസത്തിനു ചേർന്നു. 1916 ലെ ഇന്റർ ആർട്സ് പരീക്ഷയിൽ പതിനേഴാം സ്ഥാനത്തെത്തിയ അദ്ദേഹം 1921 ൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിൽ ഒന്നാം സ്ഥാനത്തോടെ ബിരുദം നേടി. ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷയിലും സാഹിത്യത്തിലും ശ്യാമപ്രസാദ് ഒരു മികച്ച വിദ്യാർത്ഥിയായിരുന്നു. അശുതോഷ് മുഖർജിയുടെ നിർബന്ധത്താൽ ഇന്ത്യൻ ദേശീയതയുടെ ഭാഗമായി ഇംഗ്ലീഷ് ഭാഷക്ക് പകരം മാതൃഭാഷയായ ബംഗാളിയിൽ കൊൽക്കത്താ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ നിന്ന് 1923 ൽ ഒന്നാം ക്ലാസോടെ എം. എ. ബിരുദം നേടുകയും 1923 ൽ സെനറ്റിലെ അംഗമായിത്തീരുകയും ചെയ്തു. 1924 ൽ അദ്ദേഹം തന്റെ ബി‌.എൽ. പഠനം പൂർത്തിയാക്കി. എന്നാൽ1924 ൽ ബീഹാറിലെ പറ്റ്നയിൽ വെച്ചുണ്ടായ അശുതോഷ് മുഖർജിയുടെ അപ്രതീക്ഷിതമായ നിര്യാണം മുഖർജിയെ ഞെട്ടിപ്പിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിൽ സംഭവിച്ച ഏറ്റവും വലിയ ദുരന്തമായിരുന്നു അത്. അതിനെ പറ്റി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞത് "1924 മെയ്‌ 25 എന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഒഴുക്ക് മാറ്റി മറിച്ചു. എല്ലാ ആഹ്ലാദവും സന്തോഷങ്ങളും ഇല്ലാതാക്കി. ജീവിതത്തിൽ ഒരു പുതിയ അധ്യായം തുടങ്ങാൻ ഈ ദിവസം എന്നെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നു". പിതാവ് മരിച്ച അതേ വർഷം തന്നെ 1924 ൽ അദ്ദേഹം കൊൽക്കത്ത ഹൈക്കോടതിയിൽ അഭിഭാഷകനായി ജോലിക്കു ചേർന്നു. കൊൽക്കത്താ യൂണിവേഴ്സിറ്റിയിൽ അശുതോഷ് മുഖർജിയുടെ മരണത്തോടെ ഉണ്ടായ ഒഴിവിലേക്ക് 23 ആം വയസിൽ സിൻറിക്കേറ്റ് അംഗമായി അദ്ദേഹം തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു. തുടർന്ന്, 1926 ൽ ലിങ്കൺസ്‍ ഇന്നിൽ‌ പഠിക്കാനായി ഇംഗ്ലണ്ടിലേക്ക് പോയ അദ്ദേഹം പഠനം പൂർത്തിയാക്കുകയും അതേ വർഷം തന്നെ ഇംഗ്ലീഷ് ബാറിലേക്ക് വിളിക്കപ്പെട്ടു. 

1934 ൽ, തന്റെ 33 ആമത്തെ വയസ്സിൽ, കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലെ ഏറ്റവും പ്രായം കുറഞ്ഞ വൈസ് ചാൻസലറായിത്തീരുകയും 1938 വരെ അദ്ദേഹം ഈ പദവിയിൽ തുടരുകയും ചെയ്തു. വൈസ് ചാൻസലറായിരുന്ന കാലയളവിൽ രബീന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ ആദ്യമായി യൂണിവേഴ്സിറ്റി വിദ്വത്സദസ്സിനെ ബംഗാളിയിൽ അഭിസംബോധനം ചെയ്യുകയും, ഇന്ത്യൻ നാട്ടു ഭാഷയെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പരീക്ഷയ്ക്കുള്ള വിഷയമായി അവതരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. 1938 സെപ്റ്റംബർ 10 ന് കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിലെ സെനറ്റ് ഓണററി ഡി. ലിറ്റിനെ അദ്ദേഹത്തിനു നൽകാൻ തീരുമാനിച്ചു. സർവ്വകലാശാലയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ “പ്രഗല്ഭ സ്ഥാനവും നേട്ടങ്ങളും കാരണമായി, അത്തരമൊരു ബിരുദം ലഭിക്കാൻ സർവ്വഥാ യോഗ്യനും ഉചിതനുമായ” വ്യക്തിയുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. 1938 നവംബർ 26 ന് കൊൽക്കത്ത സർവകലാശാലയിൽ നിന്ന് മുഖർജി ഡി.ലിറ്റ് സ്വീകരിച്ചു.

സ്വകാര്യ ജീവിതം
കൊൽക്കത്ത സർവ്വകലാശാലയുടെ വൈസ് ചാൻസലർ
ജീവിതരേഖ
രാഷ്ട്രീയം