[[പ്രമാണം:MarchantiophytaSp.NonDéterminéeFL3.jpg|thumb|right|[[Marchantia]] എന്ന ബ്രയോഫൈറ്റ]]
സസ്യജാലത്തിലെ [[ബ്രയോഫൈറ്റ]] ഉപവിഭാഗം സാധാരണ ഈർപ്പമുള്ള ചോലപ്രദേശത്തെ നനവുള്ള മണ്ണിലും പാറപ്പുറങ്ങളിലുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. വരണ്ട പാറപ്പുറത്തും വെള്ളത്തിനടിയിലും മരങ്ങളിലും ഇലകളിലും ഇവയെ കണ്ടുവരുന്നു. [[ഹിപ്പാറ്റിക്കേ]], [[മസൈ]] എന്ന രണ്ട് ഉപവിഭാഗങ്ങളിലായി ഏകദേശം 20,000 സ്പീഷീസ് ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.

ബ്രയോഫൈറ്റുകൾക്ക് വളരെ ലളിതമായ ശരീരഘടനയാണ്. [[റൈസോയ്ഡ്|റൈസോയ്ഡുകൾ]] എന്ന ലഘുമൂലസദൃശങ്ങളായ ഏകകോശീയമോ ബഹുകോശീയമോ ആയ നാരുകളാണ് ഇവയെ മണ്ണിൽ ഉറപ്പിക്കുന്നതും ആഹാരം വലിച്ചെടുക്കാൻ സഹായിക്കുന്നതും. ബാഹ്യശരീരഘടനയിൽ രണ്ട് ഉപവിഭാഗങ്ങളും വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്. ഹിപ്പാറ്റിക്കേയിലെ മിക്ക ചെടികളും പരന്ന് നാക്കുരൂപത്തിലായിരിക്കും. അതുകൊണ്ട് അവയെ "ലിവർവർട്ടുകൾ" എന്നുകൂടി വിളിക്കാറുണ്ട്. പല സ്പീഷീസും ശരീരത്തിന്റെ മധ്യഭാഗം തടിച്ച കമ്പുപോലെയും ഇരുവശങ്ങളും ഇലകൾ പോലെയും ആയിരിക്കും. അങ്കണങ്ങളിൽ കാണാറുള്ള [[റിക്സിയ]] ഈ വർഗത്തിൽപെട്ടതാണ്.

ചുവരുകളിലും മറ്റും സാധാരണ കണ്ടുവരാറുള്ള പൂപ്പലുകളാണ് [[മോസ്]] എന്ന രണ്ടാമത്തെ ഉപവിഭാഗം. പ്രഥമ ദൃഷ്ടിയിൽ ഇവയ്ക്ക് അപുഷ്പിസസ്യങ്ങളുമായി വളരെ സാദൃശ്യമുണ്ട്. റൈസോയിഡുകളാൽ മണ്ണിലുറപ്പിക്കപ്പെട്ട തടിപോലുള്ള അവയവത്തിനു ചുറ്റും ധാരാളം ഇലകൾ സർപ്പില രൂപത്തിൽ അടുക്കിയിട്ടുണ്ട്. എല്ലാംകൂടി 5 സെന്റിമീറ്ററിൽ കൂടുതൽ ഉയരം ഉണ്ടാകാറില്ല. ബാഹ്യഘടന സങ്കീർണമായിരുന്നാലും, അതിന്റെ അന്തർഘടന വളരെ ലളിതമായിരിക്കും.

പ്രത്യുത്പാദനാവയവങ്ങൾ വളരെ വികസിതമാണ്. മിക്കവാറും [[ഗദ|ഗദയുടെ]] ആകൃതിയിലുള്ള പുരുഷലൈംഗികാവയവം [[ആന്തറിഡിയം]] എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ സീലിയകളോടുകൂടിയ ധാരാളം പുരുഷബീജങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സ്ത്രീലൈംഗികാവയവമായ [[ആർക്കിഗോണിയം]] [[ഫ്ലാസ്ക്|ഫ്ലാസ്ക്കിന്റെ]] ആകൃതിയിലാണ്. [[ലൈംഗികസംയോഗം|ലൈംഗികസംയോഗത്തിൽനിന്നും]] ഉണ്ടാകുന്ന [[യുഗ്മകം]] [[സ്പോറോഫൈറ്റ്]] എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതരം സസ്യത്തെ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. ഇവയിൽനിന്നാണ് [[സ്പോർ|സ്പോറുകൾ]] ഉണ്ടാകുന്നത്. ഈ സ്പോറുകൾ മുളച്ച് വീണ്ടും സാധാരണ രീതിയിലുള്ള മോസുകൾ ഉണ്ടാകുന്നു. ഇങ്ങനെ രണ്ടു തലമുറകൾ ഒന്നിനു പുറകേ ഒന്നായി ഉണ്ടായെങ്കിൽ മാത്രമേ ഇവയുടെ ജീവനചക്രം പൂർത്തിയാകുകയുള്ളു. ഈ പ്രതിഭാസത്തിനാണ് [[തലമുറകളുടെ ഏകാന്തരണം]] എന്നു പറയുന്നത്.

[[ആന്തോസിറോസ്]] എന്ന ബ്രയോഫൈറ്റ പരിണാമശൃംഖലയിലെ അതിപ്രധാനമായ ഒരു കണ്ണിയാണ്. കുളക്കരയിലും മറ്റും ചിലപ്പോൾ പരന്നു പച്ച നിറത്തിലുള്ള [[തകിട്|തകിടുപോലെ]] ഇവ പ്രത്യക്ഷപ്പെടാറുണ്ട്. ഇതിന്റെ മുകൾപ്പരപ്പിൽനിന്നും [[സൂചി|സൂചിപോലുള്ള]] ചില അവയവങ്ങൾ മേല്പോട്ടുയർന്നു നില്ക്കുന്നതു കാണാം. ഇവ ആന്തോസിറോസിന്റെ സ്പോറോഫൈറ്റുകൾ ആണ്.


ബ്രയോഫൈറ്റുകളുടെ പ്രധാന തലമുറ [[ഗാമറ്റോഫൈറ്റ്|ഗാമറ്റോഫൈറ്റും]] പരിണാമത്തിലെ അടുത്ത പടിയായ [[ടെറിഡോഫൈറ്റ|ടെറിഡോഫൈറ്റയിലെ]] പ്രധാന തലമുറ [[സ്പോറോഫൈറ്റ്|സ്പോറോഫൈറ്റും]] ആണ്. ഗാമറ്റോഫൈറ്റിൽനിന്നും സ്പോറോഫൈറ്റിലേക്കുള്ള ഈ വ്യതിയാനം [[ആന്തോസിറോസ്|ആന്തോസിറോസിൽകൂടിയാണ്]] നടന്നതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ആദ്യത്തെ സസ്യജീവികൾ ജലജീവികളായിരിക്കണം. ഒടുവിൽ മാത്രമാണ് അവ കരയിലേക്കു കുടിയേറിപ്പാർത്തത്. ഈ കുടിയേറ്റത്തിനിടയ്ക്ക് കരയിൽ ജീവിക്കാൻ ഏറ്റവും സൌകര്യപ്രദമായ സ്പോറോഫൈറ്റ് തലമുറയിലേക്ക് ഇവ കടന്നതായിരിക്കണം. ജന്തുക്കളിൽ ഈ കുടിയേറ്റം [[അംഫീബിയ|അംഫീബിയയിൽകൂടി]] നടന്നതുപോലെ സസ്യജാലത്തിൽ അത് ബ്രയോഫൈറ്റയിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് ആന്തോസിറോസിൽ കൂടിയാണ് സഫലമായതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ സ്പോറോഫൈറ്റിന് മറ്റു സ്പോറോഫൈറ്റയിലെങ്ങും കാണാത്തതും ഉപരിസസ്യവർഗങ്ങളിൽ കാണാറുള്ളതുമായ [[മെരിസ്റ്റം]] എന്ന സസ്യവളർച്ചയ്ക്കാധാരമായ ഒരു ഭാഗമുണ്ട്. ഒരു വ്യത്യാസമേയുള്ളു-അവയവങ്ങളുടെ അഗ്രത്തിൽ വേണ്ടതിനുപകരം അതിന്റെ അടിഭാഗത്താണ് മെരിസ്റ്റം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ബ്രിട്ടിഷ് ശാസ്ത്രജ്ഞനായ [[ബവർ|ബവറിന്റെ]] അഭിപ്രായത്തിൽ [[സൈലോട്ടം|സൈലോട്ടത്തെപ്പോലുള്ള]] ഒരു സസ്യം ഇതിൽനിന്നുമാണുദ്ഭവിച്ചത്. ആന്തോസിറോസിൽനിന്നോ അഥവാ അതിന്റെ പൂർവജരിൽനിന്നോ ഇന്നത്തെ കരസസ്യങ്ങളുടെ മുന്നോടിയായ [[സൈലോഫൈറ്റ]] വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട സസ്യങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.

ബാക്റ്റീരിയ
ആൽഗകൾ
പുറംകണ്ണികൾ
ബ്രയോഫൈറ്റ