ആദ്യകാല ചോളർക്കും വിജയാലയ രാജവംശങ്ങൾക്കും ഇടയ്ക്കുള്ള കാലത്തെക്കുറിച്ച് വളരെക്കുറച്ച് ആധികാരിക വിവരങ്ങളേ ലഭിച്ചി ട്ടുള്ളൂ, എന്നാൽ വിജയാലയനെയും പിൽക്കാല ചോള രാജവംശങ്ങളെയും കുറിച്ച് വിവിധ ഉറവിടങ്ങളിൽ നിന്നും ധാരാളമായി വിവരങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്‌. ചോളരും അവരുടെ എതിരാളികളായ പാണ്ഡ്യരും ചാലൂക്യരും കൊത്തിവെച്ച ധാരാളം ശിലാലിഖിതങ്ങളും, ചെമ്പു പട്ടയങ്ങളും ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ ചോളരുടെ ചരിത്രരചാനയ്ക്ക് സഹായകമായി. ക്രി.വ. 850-നു അടുപ്പിച്ച്, പാണ്ഡ്യരും പല്ലവരും തമ്മിലുണ്ടായ ഒരു സംഘട്ടനം മുതലെടുത്തുകൊണ്ട്, അപ്രസക്തനായിരുന്ന വിജയാലയൻ ഉയർന്നു, തഞ്ചാവൂർ കീഴടക്കി, പിന്നാലെ മദ്ധ്യകാല ചോളരുടെ രാജവംശം സ്ഥാപിച്ചു.

മദ്ധ്യകാലത്താണ് ചോള സാമ്രാജ്യം തങ്ങളുടെ സ്വാധീനത്തിന്റെയും ശക്തിയുടെയും ഔന്നത്യത്തിലെത്തിയത്. തങ്ങളുടെ നേതൃത്വപാടവും ദീർഘവീക്ഷണവും കൊണ്ട് ചോളരാജാക്കന്മാർ മധുരയിലെ പാണ്ഡ്യരെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും കന്നഡ രാജ്യത്തിന്റെ വലിയ ഭാഗം കീഴടക്കുകയും ഗംഗരുമായി വിവാഹബന്ധം സ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ചോള രാജാവായ ആദിത്യൻ ഒന്നാമൻ പല്ലവരുടെ അന്ത്യം കുറിച്ചു. ആദിത്യൻ ഒന്നാമന്റെ മകനായ പരാന്തകൻ ഒന്നാമൻ ലങ്കൈ എന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ശ്രീ ലങ്ക ക്രി.വ. 925-ൽ കീഴടക്കി. പരാന്തക ചോളൻ രണ്ടാമൻ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന സുന്ദര ചോളൻ രാഷ്ട്രകൂടരുടെ പക്കൽ നിന്നും ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കുകയും ചോള ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ കനഡ രാജ്യത്തിലെ ഭട്കൽ വരെ വിസ്തൃതമാക്കുകയും ചെയ്തു. രാജരാജ ചോളൻ ഒന്നാമൻ, രാജേന്ദ്ര ചോളൻ ഒന്നാമൻ എന്നിവർ ചോള രാജ്യം തമിഴ് രാജ്യത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത അതിരുകൾക്കപ്പുറത്തേയ്ക്ക് വ്യാപിപ്പിച്ചു. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉന്നതിയിൽ, ചോള സാമ്രാജ്യം തെക്ക് ശ്രീലങ്ക മുതൽ വടക്ക് ഗോദാവരി-കൃഷ്ണ തടം വരെയും, ഭട്കലിലെ കൊങ്കൺ തീരം വരെയും, മലബാർ തീരം മുഴുവനും, ലക്ഷദ്വീപ്, മാലിദ്വീപ്, എന്നിവയും, ചേരരുടെ രാജ്യത്തിന്റെ വലിയ ഒരു ഭൂവിഭാഗവും, ചോള സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു. ഡെക്കാനിലെയും കിഴക്കൻ തീരത്തെയും രാജ്യങ്ങൾ ചോളരുടെ സാമന്തരായിരുന്നു. ചോളർക്കു കീഴിലുള്ള നാടുവാഴികളും, ക്രി.വ. 1000-1075-ൽ ചാലൂക്യരും ചോളർക്ക് സാ‍മന്തരായിരുന്നു. രാജേന്ദ്രചോളൻ ഒന്നാമൻ ശ്രീലങ്ക കീഴടക്കുകയും, സിംഹള രാജാവായ മഹീന്ദ അഞ്ചാമനെ തടവുകാരനായി പിടിക്കുകയും ചെയ്തു. രട്ടപ്പടി (രാഷ്ട്രകൂടരുടെ ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ), ചാലൂക്യ പ്രദേശങ്ങൾ, കന്നഡ രാജ്യത്തെ തലക്കാട്, കോലാർ (കോലാറിലെ കോലരമ്മ ക്ഷേത്രത്തിൽ ഇപ്പൊഴും രാജേന്ദ്രചോളന്റെ പ്രതിമ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു), എന്നിവയും രാജേന്ദ്രചോളൻ കീഴടക്കി. ഇതിനു പുറമേ, രാജേന്ദ്രന്റെ ഭൂപ്രദേശത്തിൽ ഗംഗ-ഹൂഗ്ലി-ദാമോദർ നദീതടം, ബർമ്മ, തായ്ലാൻഡ്, ഇന്തോ-ചൈന, ലാ‍വോസ്, കംബോഡിയ, മലയ് ഉപദ്വീപ്, ഇന്തൊനേഷ്യ, എന്നിവയുടെ വലിയ ഭാഗങ്ങളും ഉൾപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ തീരത്ത്, ഗംഗാനദി വരെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾ ചോളരുടെ സാമന്തരായി. ചോളർ മലേഷ്യൻ ദ്വീപുസമൂഹത്തിലെ ശ്രീവിജയം ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കി.

സത്യാശ്രയൻ, സോമേശ്വരൻ ഒന്നാമൻ, എന്നിവരുടെ കീഴിൽ പടിഞ്ഞാറൻ ചാലൂക്യർ ചോളരുടെ അധീനതയിൽ നിന്നും കുതറിമാറാൻ പലതവണ ശ്രമിച്ചു. വെങ്ങി രാജ്യം ചോളരുടെ അധീനതയിലായതായിരുന്നു ഇതിനു പ്രധാന കാരണം. പടിഞ്ഞാറൻ ചാലൂക്യർ ചോളരുമായി പല യുദ്ധങ്ങളും നടത്തി, എന്നാൽ 1118 മുതൽ 1126 വരെയുള്ള കാലത്ത് അവർ വെങ്ങി ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ കൈക്കലാക്കിയത് ഒഴിച്ചാൽ മറ്റ് എല്ലാ യുദ്ധങ്ങളിലും ഇവർ ചോള രാജാക്കന്മാരോട് പരാജയപ്പെട്ടു, ചോള സൈന്യങ്ങൾ പല സ്ഥലങ്ങളിൽ വെച്ചുനടന്ന പല യുദ്ധങ്ങളിൽ ഇവരെ കീഴടക്കി. യുദ്ധങ്ങളിൽ തോല്പ്പിക്കുകയും നികുതി ചുമത്തി സാമന്തരാക്കുകയും വഴി ചോളർ പടിഞ്ഞാറൻ ഡെക്കാണിലെ ചാലൂക്യരെ എപ്പോഴും വിജയകരമായി നിയന്ത്രിച്ചു. കുലോത്തുംഗൻ ഒന്നാമൻ, വിക്രമചോളൻ, തുടങ്ങിയ അത്ര ശക്തരല്ലാത്ത രാജാക്കന്മാർ പോലും ചാലൂക്യരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തത് പ്രധാനമായും കർണ്ണാടകത്തിലെ ചാലൂക്യ പ്രദേശങ്ങളിലോ, തെലുങ്കു പ്രദേശങ്ങളായ വെങ്ങി, കാക്കിനാഡ, അനന്തപൂർ, ഗുട്ടി, തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലോ ആയിരുന്നു എന്നതും പ്രധാന്യമർഹിക്കുന്നു. എങ്ങനെയായാലും കദംബർ, ഹൊയ്സാലർ, വൈടുംബർ, കലചൂരികൾ, തുടങ്ങിയവർക്കിടയിൽ നടന്ന രക്തരൂക്ഷിത പോരാട്ടങ്ങളും, ഇവയിൽ ചാലൂക്യ ഇടപെടലുകളും ചാലൂക്യരുടെ ശക്തി ക്ഷയിപ്പിച്ചു, ഈ രാജ്യങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ശക്തി ക്രമേണ വർദ്ധിപ്പിച്ചു, അന്തിമമായി ഹൊയ്സാലർ, കാകാത്തിയർ, കലചൂരികൾ, ശ്യൂനർ തുടങ്ങിയവർ ചാലൂക്യരെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും നാമാവശേഷമാക്കുകയും ചെയ്തു. കലചൂരികൾ ചാലൂക്യ തലസ്ഥാനം ഏകദേശം 1135 മുതൽ 35 വർഷത്തേയ്ക്ക് കീഴടക്കിവെച്ചു. വടക്കൻ കർണ്ണാ‍ടകത്തിലെ ധാർവാഡ് വിഷ്ണുവർദ്ധനന്റെ കീഴിൽ ഹൊയ്സാലർ കീഴടക്കി, ഇവിടെ വിഷ്ണുവർദ്ധനൻ ഭരിക്കുകയും, ഹൊയ്സാ‍ല തലസ്ഥാനമായ ദ്വാരസമുദ്രം തന്റെ മകനായ നരസിംഹൻ ഒന്നാമനെ ഏകദേശം ക്രി.വ. 1149-ൽ ഏൽ‌പ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സമയത്തു തന്നെ, ക്രി.വ. 1120-നു ശേഷം ചാലൂക്യ ഭരണാ‍ധികാരികളുടെ പിടിപ്പുകേടുകൊണ്ട്, ചാലൂക്യ സാമ്രാജ്യം ക്ഷയിക്കാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു.

കുലോത്തുംഗചോളൻ മൂന്നാമന്റെ കീഴിൽ ചോളർ ചോള രാജാവിന്റെ മരുമകനായ വീര ബല്ലാല രണ്ടാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഹൊയ്സാലരെ സഹായിക്കുക വഴി ചാലൂക്യരുടെ നാശത്തിൽ സഹായിച്ചു. ക്രി.വ. 1185-1190 കാലയളവിൽ, അവസാനത്തെ ചാലൂക്യ രാജാവായ സോമേശ്വരൻ നാലാമനുമായി ഉള്ള തുടർച്ചയായ യുദ്ധങ്ങളിലൂടെ പടിഞ്ഞാറൻ ചാലൂക്യരുടെ മരണമണി മുഴക്കി. സോമേശ്വരൻ നാലാമന്റെ കീഴിലുള്ള പ്രദേശങ്ങളിൽ മുൻ ചാലൂക്യ തലസ്ഥാനങ്ങളായ ബദാമി, മാന്യഘേട്ട, കല്യാണി എന്നിവ പോലും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. ചാലൂക്യർ 1135-1140 മുതൽ നാമമാത്രമായേ അവശേഷിച്ചിരുന്നുള്ളൂ എങ്കിലും ഈ യുദ്ധങ്ങളോടെയായിരുന്നു ചാലൂക്യൻ ശക്തിയുടെ അന്ത്യം. . അതേ സമയം ചോളർ ക്രി.വ. 1215 വരെ ഒരു ശക്തിയായി തുടർന്നു, ഒടുവിൽ പാണ്ഡ്യശക്തിയോട് പരാജയപ്പെടുകയും, ക്രി.വ. 1280-ഓടെ ഇല്ലാതാവുകയും ചെയ്തു.

ഇതേ സമയം, ക്രി.വ. 1150 മുതൽ 1280 വരെ, ചോളരുടെ ഏറ്റവും ശക്തരായ എതിരാളികൾ തങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത ഭൂപ്രദേശങ്ങൾ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ശ്രമിച്ച പാണ്ഡ്യ രാജാക്കന്മാരായിരുന്നു. ഈ കാലഘട്ടം ചോളരും പാണ്ഡ്യരും തമ്മിൽ നിരന്തരമായ യുദ്ധങ്ങൾക്ക് സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. ഇതിനു പുറമേ ചോളർ കലിംഗയിലെ കിഴക്കൻ ഗംഗരുമായി യുദ്ധം ചെയ്തു, ചോളരുടെ കീഴിൽ വലിയ അളവിൽ സ്വതന്ത്രമായിരുന്ന വെങ്ങിയെ സംരക്ഷിച്ചു, തങ്ങളുടെ സാമന്തരും ചാലൂക്യർക്ക് എതിരെയുള്ള യുദ്ധങ്ങളിലെല്ലാം തങ്ങളെ സഹായിച്ച തെലുങ്കു ചോഡർ, വെളാനന്റി ചോളർ, രെണനാടു ചോളർ, തുടങ്ങിയവർ വഴി കിഴക്കൻ തീരം ഒട്ടാകെ അധീനതയിലാക്കി, കന്നഡ രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നും കപ്പം ഈടാക്കി, ലങ്കയിലെ ചോള നിയന്ത്രണം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സിംഹളരുമായി നിരന്തരം യുദ്ധം ചെയ്തു, എന്നാൽ പിൽക്കാല ചോള രാജാവായ കുലോത്തുംഗൻ ഒന്നാമന്റെ കാലം വരെ ചോളർക്ക് ലങ്കയുടെ മേൽ ശക്തമായ നിയന്ത്രണം ഉണ്ടായിരുന്നു. ഒരു പിൽക്കാല ചോള രാജാവായിരുന്ന രാജാധിരാജ ചോളൻ രണ്ടാമൻ അഞ്ച് പാണ്ഡ്യ രാജാക്കന്മാരുടെയും ഇവരുടെ പരമ്പരാഗത സുഹൃത്തായ ലങ്കൻ രാജാവിന്റെയും സം‌യോജിത സൈന്യത്തെ യുദ്ധത്തിൽ പരാജയപ്പെടുത്താൻ മാത്രം ശക്തനായിരുന്നു. ഇത് രാജാധിരാജ ചോളൻ രണ്ടാമന്റെ കീഴിൽ അത്ര ശക്തരല്ലാതിരുന്ന ചോളക്ക് ഒരിക്കൽക്കൂടി ലങ്കയുടെ നിയന്ത്രണം നൽകി. എന്നാൽ രാജാധിരാജ ചോളൻ രണ്ടാമന് ശേഷം അധികാരത്തിലേറിയ, അവസാനത്തെ ശക്തനായ ചോള രാജാവ് കുലോത്തുംഗചോളൻ മൂന്നാമൻ ലങ്കയിലെയും മധുരയിലെയും സമാധാന പ്രശ്നങ്ങളും ലഹളകളും അമർച്ചചെയ്ത് ചോളരുടെ ആധിപത്യം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കി, വീര ബല്ലാല രണ്ടാമന്റെ കീഴിലുള്ള ഹൊയ്സാല സൈന്യാധിപരെ കരുവൂരിലെ യുദ്ധത്തിൽ തോൽ‌പ്പിച്ചു, ഇതിനു പുറമേ തമിഴ് രാജ്യത്തിലെ തങ്ങളുടെ പരമ്പരാഗത പ്രദേശങ്ങളിലും, കിഴക്കൻ ഗംഗാവദി, ദ്രക്ഷരാമ, വെങ്ങി, കലിംഗ എന്നിവിടങ്ങളിലും അധികാരം നിലനിർത്തി. ഇതിന് ശേഷം അദ്ദേഹം വീര ബെല്ലാല രണ്ടാമനുമായി വിവാഹബന്ധം (ഒരു ചോള രാജകുമാരിയെ വീര ബല്ലാല രണ്ടാമനു വിവാഹം ചെയ്തു കൊടുക്കുന്നതു വഴി) സ്ഥാപിച്ചു. ഹൊയ്സാലരുമായും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബന്ധം മെച്ചപ്പെട്ടതായി കാണുന്നു.

ആദ്യകാല ചോളർ
മദ്ധ്യകാല ചോളർ
സാഹിത്യം
അന്ത്യം