നാണയപ്പെരുപ്പം നിയന്ത്രിക്കാൻ മൂന്നുതരത്തിലുള്ള നടപടികൾ സ്വീകരിക്കാറുണ്ട്. ഒന്ന്, നാണയനയം; രണ്ട്, നികുതി നയം; മൂന്ന്, വിലനിയന്ത്രണവും റേഷനിങ്ങും.
നാണയനയം (Monetary Policy). രാജ്യത്തിന്റെ പരമപ്രധാനമായ കേന്ദ്രബാങ്കിലെ നാണയവ്യവസ്ഥയെ നിയന്ത്രിക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന നടപടികൾക്കാണ് നാണയനയമെന്നു പറയുന്നത്. ബാങ്ക് നിരക്ക്, തുറന്ന കമ്പോളപ്രവർത്തനങ്ങൾ, കരുതൽ ധനചലനങ്ങൾ, പ്രത്യേകനിയന്ത്രണങ്ങൾ എന്നിവ ഉപയോഗിച്ച് കേന്ദ്രബാങ്കിന് വാണിജ്യബാങ്കുകളുടെ വായ്പാസൃഷ്ടിപ്രവർത്തനങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുകയും അങ്ങനെ പണത്തിന്റെ പരിമാണത്തെ കുറയ്ക്കുകയും ചെയ്യാം. ബാങ്ക് വായ്പാവികസനത്തിന്റെ ഫലമായി സാധനങ്ങൾക്കും സേവനങ്ങൾക്കും ഉള്ള ചോദനം വർധിക്കുന്നതുകൊണ്ടാണ് വിലവർധന ഉണ്ടാകുന്നതെങ്കിൽ, നാണയനയം കൊണ്ട് അത് നിയന്ത്രിക്കാം. എന്നാൽ. കറൻസിയുടെ വികസനമാണ് കാരണമെങ്കിൽ നാണയനയം കൊണ്ട് വലിയ പ്രയോജനമുണ്ടാവുകയില്ല.

നികുതിനയം (Fiscal policy). നികുതി, വ്യയം, പൊതുവായ്പ എന്നിവയെ സംബന്ധിച്ചുള്ള സർക്കാരിന്റെ നയമാണ് നികുതിനയം. സർക്കാർ ചുമത്തുന്ന നികുതികളും സർക്കാരിന്റെ വ്യയവും കൈകളിലവശേഷിക്കുന്ന വരുമാനത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന നികുതികളിലൂടെ സർക്കാർ പണം വലിച്ചെടുക്കുന്നതുകൊണ്ട് ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം കുറയുന്നു. സർക്കാർ വ്യയം നടത്തുമ്പോൾ ജനങ്ങളുടെ വരുമാനം വർധിക്കുന്നു. വിലവർധന തടയാൻ സർക്കാർ ചെയ്യേണ്ടത്, നികുതികൾ വർധിപ്പിച്ച് ജനങ്ങളുടെ ചെലവഴിക്കാവുന്ന വരുമാനത്തെ കുറയ്ക്കുകയാണ്. അതേസമയം, സർക്കാർവ്യയം കുറയുകയും വേണം. പൊതുകടനയവും ഇതിനനുഗുണമായി ആസൂത്രണം ചെയ്യണം. വിലവർധനയുള്ളപ്പോൾ, പഴയകടങ്ങൾ സർക്കാർ തിരിച്ചുനല്കരുത്.

വിലനിയന്ത്രണവും റേഷനിങ്ങും (Price Control & Rationing). വിലവർധന തടയാൻ മിക്ക രാജ്യങ്ങളും സാധാരണയായി ചെയ്യുന്നത് വിലനിയന്ത്രണവും റേഷനിങ്ങും ഏർപ്പെടുത്തുകയാണ്. നാണയനയവും നികുതിനയവും പ്രയോജനകരമല്ലാത്ത സാഹചര്യങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ചും ഇവയാണ് ഫലപ്രദമാവുക. അവശ്യസാധനങ്ങളുടെ വിലകൾക്ക് സർക്കാർ ഒരു പരിധി നിർണയിക്കുന്നു. അതിൽക്കൂടുതൽ വിലയ്ക്ക് സാധനങ്ങൾ വില്ക്കുന്നത് നിയമപരമായി കുറ്റമാകുന്നു. വിലനിയന്ത്രണം മാത്രമായാൽ പലപ്പോഴും ഫലപ്രദമാവുകയില്ല. കരിഞ്ചന്തയുടെ ആവിർഭാവമായിരിക്കും അതിന്റെ ഫലം. വ്യാപാരികൾ അവശ്യസാധനങ്ങൾ പൂഴ്ത്തിവച്ച് അധികവിലയ്ക്ക് രഹസ്യമായി വിറ്റ് അമിതലാഭമുണ്ടാക്കാൻ ശ്രമിക്കും. ഇതു തടയാൻ ഗവൺമെന്റ് റേഷനിങ് ഏർപ്പെടുത്തുന്നു. ചരക്കുകൾ ഗവൺമെന്റ് ഏറ്റെടുക്കുകയും റേഷൻകടകളിൽക്കൂടിയോ ന്യായവിലഷോപ്പുകൾ വഴിയോ വില്ക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എല്ലാ പൗരന്മാർക്കും അവശ്യസാധനങ്ങളുടെ ഒരു നിശ്ചിത പരിമാണം ന്യായവിലയ്ക്ക് ലഭിക്കാൻ വേണ്ട ഏർപ്പാടുകൾ ഗവൺമെന്റ് തന്നെ ചെയ്യുന്നു എന്നർഥം.
നാണയപ്പെരുപ്പത്തിന്റെ ഫലങ്ങൾ
ചോദനപ്രേരകവും ചെലവുപ്രേരകവുമായ വിലവർധന
നാണയപ്പെരുപ്പ നിയന്ത്രണം
പണപ്പെരുപ്പം അവികസിതരാജ്യങ്ങളിൽ