ഉപരിതല സർവ്വെയിൽ നിന്നും ലഭിയ്ക്കുന്ന പുരാവസ്തുക്കളിൽ നിന്നു് പരമാവധി വിവരം ലഭിയ്ക്കുവാനായി അവയെ കൃത്യമായി പഠനവിധേയമാക്കേണ്ടതു് അത്യാവശ്യമാണു്. ഈ പ്രവർത്തനത്തെ ഉത്ഖനനാനന്തരപഠനം എന്നു വിളിയ്ക്കുന്നു, പുരാവസ്തുഗവേഷണത്തിലെ ഏറ്റവുമധികം സമയമെടുക്കുന്ന ഘട്ടമാണിതു്. വലിയ സൈറ്റുകളിൽ നടത്തിയ ഉത്ഖനനത്തിന്റെ അന്ത്യഫലം പുറത്തുവരുവാൻ വർഷങ്ങൾ തന്നെയെടുക്കുന്നതു് അസാധാരണമല്ല.

ലളിതമായി പറഞ്ഞാൽ, കണ്ടെടുക്കുന്ന പുരാവസ്തുക്കളെ വൃത്തിയാക്കി, പട്ടികപ്പെടുത്തുകയും നിലവിൽ പ്രസിദ്ധീകൃതമായിരിയ്ക്കുന്ന മറ്റു പുരാവസ്തുക്കളുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തി ഇനം തിരിയ്ക്കുകയും, സാമ്യമുള്ള പുരാവസ്തുക്കൾ ലഭിച്ച മറ്റു സൈറ്റുകളെ തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുകയാണു് ഈ ഘട്ടത്തിൽ ചെയ്യുന്നതു്. എന്നിരുന്നാലും, പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിൽ കൂടുതൽ സമ്പൂർണ്ണമായ വിശകലനവിദ്യകൾ ലഭ്യമാണു്. പുരാവസ്തുക്കളുടെ പഴക്കം കണ്ടെത്തുവാനും അവയുടെ സങ്കലനം തിരിച്ചറിയുവാനും എല്ലാം ശാസ്ത്രീയമായ വഴികളുണ്ടു്. ഉത്ഖനനത്തിലൂടെ ലഭിയ്ക്കുന്ന എല്ലു്, ചെടികൾ പൂമ്പൊടി എന്നിവയെയെല്ലാം അപഗ്രഥിയ്ക്കുവാൻ സൂആർക്കിയോളജി, പാലിയോഎത്തനോബോട്ടണി, പാലിനോളജി തുടങ്ങിയ ശാഖകളുണ്ടു്. അതേസമയം കണ്ടെടുക്കുന്ന എഴുത്തുകളിലെ ദുരൂഹതനീക്കി വായിച്ചെടുക്കുവാനും വിദ്യകളുണ്ടു്.

വേറൊരു വിധത്തിലും അറിയുവാൻ സാധ്യതയില്ലാത്ത വിവരങ്ങൾ നല്കുവാൻ ഈ വിദ്യകൾക്കു് മിക്കപ്പോഴും സാധിയ്ക്കുന്നു, അതിനാൽ തന്നെ ഒരു പുരാവസ്തു സൈറ്റിനെ മനസ്സിലാക്കുന്ന പ്രക്രിയയിൽ ഇവ വലിയ പങ്കു വഹിയ്ക്കുന്നു.

പുരാവസ്തുഗവേഷണസിദ്ധാന്തങ്ങൾ
ചരിത്ര പുരാവസ്തുഗവേഷണം
അപഗ്രഥനം
പുരാവസ്തുശാസ്ത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം