ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ ഭാഷാഗോത്രത്തിലെ ഒരു സ്വതന്ത്ര ഭാഷയാണ് അർമീനിയൻ. തെക്കു പടിഞ്ഞാറൻ ഏഷ്യയിലെ പർവതപ്രദേശങ്ങളിലും അർമീനിയയിലും ഇതു സംസാരിക്കപ്പെടുന്നു. എ.ഡി. അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷമാണ് ഈ ഭാഷയ്ക്കു സ്വന്തമായ ലിപിമാലയുണ്ടായത്. അതിനുമുൻപ് ചിത്രലിപി ഉപയോഗിച്ചുവന്നിരുന്നു. ലിപിവ്യവസ്ഥ ഉണ്ടായതിനു ശേഷം മൗലികവും പരിഭാഷാരൂപത്തിലുള്ളതുമായ പല മതഗ്രന്ഥങ്ങളും രചിക്കപ്പെട്ടു. ബിഷപ്പ് എസ്നിക്കിന്റെ ബൈബിൾ തർജുമ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധയർഹിക്കുന്നു. എ.ഡി. 19-ആം നൂറ്റാണ്ടിനു ശേഷം വിവിധവിഷയങ്ങളെ പുരസ്കരിച്ചുള്ള ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പലരും രചിച്ചുതുടങ്ങി. ഇവയിൽ ചരിത്രഗ്രന്ഥങ്ങളായിരുന്നു ഏറ്റവും കൂടുതൽ. ഈ നൂതനഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ രചനയോടുകൂടി ഒരു പ്രത്യേക സാഹിത്യഭാഷ വികസിച്ചുവന്നു.

അർമീനിയയുടെ വിവിധഭാഗങ്ങളിൽ മാറിമാറി വന്ന രാഷ്ട്രീയ ശക്തികൾക്കിടയിൽ പ്രചരിച്ചുവന്ന ഭാഷകളുമായുണ്ടായ സമ്പർക്കത്തിന്റെ ഫലമായി അർമീനിയൻ ഭാഷയുടെ ശബ്ദസമൂഹം സമ്പന്നമായിക്കൊണ്ടിരുന്നുവെങ്കിലും വ്യത്യസ്തരീതിയിലുള്ള പ്രാദേശികഭാഷാരൂപങ്ങൾ പ്രബലമാവുകതന്നെ ചെയ്തു. റഷ്യൻഭരണത്തിൻകീഴിൽപ്പെട്ട തിബിലിസ് എന്ന പ്രദേശത്തെ അധിവസിച്ചിരുന്ന ജനങ്ങൾ റഷ്യൻഭാഷയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അർമീനിയൻഭാഷ ഉപയോഗിച്ചു; കോൺസ്റ്റാന്റിനോപ്പിൾ (ഈസ്താംബുൾ) കേന്ദ്രമാക്കി ഉയർന്നുവന്ന ബൈസാന്തിയൻ സാമ്രാജ്യത്തിൽ മറ്റൊരുതരം പ്രാദേശികഭാഷാരൂപമാണു വ്യവഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. ഈ രണ്ടു പ്രാദേശികരൂപങ്ങൾക്കും വ്യാകരണകാര്യങ്ങളിൽ വലിയ വ്യത്യാസമില്ല. രണ്ടിലും സമാനാർഥത്തിലുള്ള പദങ്ങൾ നിരവധിയുണ്ട്. ഈ രണ്ടു ഭാഷാരൂപങ്ങളിലും സമീപദേശത്തുള്ള തുർക്കി, അറബി തുടങ്ങിയ ഭാഷകളിലെ പദങ്ങൾ വളരെ ചുരുക്കമായേ കാണാനുള്ളു.

ഇന്തോ-യൂറോപ്യൻ, ഇന്തോ-ഇറാനിയൻ എന്നീ ഭാഷാഗോത്രങ്ങളുടെ സങ്കരസ്വഭാവമുള്ള ഒരു ഭാഷയാണ് അർമീനിയൻ; ഗ്രീക്ക് ഭാഷയുടെ ചില അംശങ്ങളും ഇതിൽ കാണാനുണ്ട്. എങ്കിലും, സ്വതന്ത്രമായി വികസിച്ചതുമൂലം ഈ ഭാഷകളിൽനിന്നെല്ലാം ഭിന്നമായ വ്യക്തിത്വം അർമീനിയനു ലഭിക്കുകയുണ്ടായി.

അർമീനിയൻ വ്യാകരണസ്വരൂപം
സാഹിത്യം
ആധുനിക സാഹിത്യകാരന്മാർ
ഭാഷ-വികാസം