മനസ്സിന്റെ ഘടനയും പ്രവർത്തനതത്ത്വവും എങ്ങനെ മനോരോഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് വിശദമായി അപഗ്രഥിക്കുന്നതിലൂടെ മനോരോഗചികിത്സയിൽ ഒരു പുതിയ പന്ഥാവ് വെട്ടിത്തുറന്നത് സിഗ്മണ്ട് ഫ്രോയ്ഡാണ് (1856-1939). സർവരോഗങ്ങളും ശാരീരികകാരണങ്ങൾമൂലവും അല്ലെങ്കിൽ അതിമാനുഷശക്തികൾകൊണ്ടും (supernatural powers) ന്യായീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കാലഘട്ടത്തിൽ മനോരോഗങ്ങളിൽ പലതും തികച്ചും മാനസികസംഘട്ടനങ്ങൾകൊണ്ടും മനസ്സിന്റെ പ്രവൃത്തിതത്ത്വങ്ങളിലുണ്ടാകുന്ന വ്യതിയാനംമൂലവും ആണെന്ന് ഫ്രോയ്ഡ് ഉറപ്പിച്ചുപറഞ്ഞു.

ബോധമനസ്, ഉപബോധമനസ്, അബോധമനസ് (conscious,subconscious,unconscious) എന്നിങ്ങനെ മൂന്നായി മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഫ്രോയ്ഡ് തരംതിരിച്ചു. ഒരു പ്രത്യേക സമയത്ത് ഒരാളുടെ ഓർമയിലുള്ളതെല്ലാം ബോധമണ്ഡലത്തിലും തത്ക്കാലം ഓർമയിലില്ലെങ്കിലും അല്പം ശ്രമിച്ചാൽ ഓർമിക്കാൻ കഴിയുന്നവ ഉപബോധമണ്ഡലത്തിലും നേരായ മാർഗങ്ങളിലൂടെ ഓർമിക്കുവാൻ വയ്യാതെ അഗാധതയിലേക്കു പോയവ അബോധമണ്ഡലത്തിലും നിക്ഷിപ്തമായിരിക്കുന്നു. ജന്മവാസനകളും ദുരന്താനുഭവങ്ങളും സംഘട്ടനങ്ങളും മോഹഭംഗങ്ങളും കുറ്റബോധങ്ങളും സദാ ഓർമിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നാൽ സ്വസ്ഥത നഷ്ടപ്പെടുമെന്നുള്ളതുകൊണ്ട് ഇവയെ ഒതുക്കിവയ്ക്കുന്ന തലമാണ് അബോധമനസ്.

മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനതലങ്ങളെ ഇങ്ങനെ വിഭജിച്ചപോലെതന്നെ മനസ്സിന്റെ ഘടനയെയും ഇഡ് (Id), ഈഗോ (Ego), സൂപ്പർ ഈഗോ (Super Ego) എന്നു മൂന്നായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. ജന്മവാസനകൾക്കെല്ലാംകൂടി നൽകപ്പെട്ട പേരാണ് ഇഡ്. ഉടനടിയുള്ള ആഗ്രഹനിവൃത്തിയും ആനന്ദലബ്ധിയുമാണ് ഇഡിന്റെ പ്രവർത്തനതത്ത്വം. ഈ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മുഴുവനും അബോധതലത്തിലായിരിക്കും. സാമൂഹ്യശാസനങ്ങൾ, ആചാരമര്യാദകൾ എന്നിവയിൽനിന്നും തെറ്റിനെപ്പറ്റിയും ശരിയെപ്പറ്റിയുമുള്ള ഒരു വൈയക്തികബോധം രൂപം കൊള്ളുന്നതിനെ സൂപ്പർ ഈഗോ എന്ന് പറയുന്നു. സാധാരണഗതിയിൽ മനഃസാക്ഷി എന്നു വിളിക്കുന്നത് ഇതിനെയാണ്. സ്വന്തം പ്രവൃത്തികൾ ശരിയോ തെറ്റോ എന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി നിയന്ത്രണം പാലിക്കുകയാണ് ഇത് ചെയ്യുന്നത്. ഇഡിലും സൂപ്പർ ഈഗോയിലും ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് യാഥാർഥ്യബോധത്തോടെ ചുറ്റുപാടുകളുമായി പൊരുത്തപ്പെട്ട് ജീവിതം സുഗമമാക്കിത്തീർക്കുകയാണ് ഈഗോയുടെ പ്രവർത്തനം. ഈഗോ മുക്കാലും ബോധതലത്തിൽതന്നെയും, സൂപ്പർ ഈഗോ അബോധതലത്തിലും ബോധതലത്തിലുമായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഈഗോയ്ക്ക് ഇഷ്ടപ്പെടാത്തതും അസ്വസ്ഥതയുണ്ടാക്കുന്നതുമായ കാര്യങ്ങൾ റിപ്രഷൻ (repression) എന്നു പറയുന്ന ഒരു മാനസികപ്രക്രിയ വഴി അബോധമനസ്സിൽ പൂഴ്ത്തിവയ്ക്കുന്നു. സാധാരണരീതിയിൽ ഇത്തരം പൂഴ്ത്തപ്പെട്ട വികാരങ്ങൾ ബോധമണ്ഡലത്തിൽ പ്രവേശിക്കാറില്ല. എന്നാൽ ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ഈ വികാരാനുഭൂതികൾ പ്രതിരോധങ്ങളെ മറികടന്ന് ബോധതലത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കും. ഈഗോയും ഇഡും തമ്മിൽ ഈ സമയത്തുണ്ടാകുന്ന സംഘട്ടനം ആശങ്കയും വ്യാകുലതയും ഉണ്ടാക്കിത്തീർക്കുന്നു. മാനസികാപഗ്രഥനതത്ത്വപ്രകാരം ഈ സംഘട്ടനങ്ങളാണ് മനോരോഗങ്ങൾക്കു നിദാനം.

സാധാരണരീതിയിൽ ഈഗോ തന്റെ രക്ഷയ്ക്കായി അനവധി രക്ഷാകവചങ്ങൾ ചില മാനസികതന്ത്രങ്ങൾവഴി ഉണ്ടാക്കുന്നു. ഈ രക്ഷാകവചങ്ങളെ 'മെന്റൽ മെക്കാനിസം' അല്ലെങ്കിൽ 'ഡിഫൻസ് മെക്കാനിസം' (mental mechanism or defence mechanism) എന്നു പറയുന്നു. സംഘട്ടനങ്ങളെ ഇവകൊണ്ട് നേരിടാൻ കഴിയാതെ വരുമ്പോൾ വ്യക്തി ലഘുമനോരോഗങ്ങളിലേക്കും, അതുകൊണ്ടും സാധ്യമല്ലാത്ത അവസ്ഥയായാൽ ഉൻമാദരോഗങ്ങളിലേക്കും പതിക്കുന്നു.

ഫ്രോയ്ഡ് വിശദീകരിച്ച ഈ തത്ത്വങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തി ചില നവീകരണങ്ങളും പുനഃക്രമീകരണങ്ങളും ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൻഗാമികളായ ആഡ്‌ലർ, കാൾ യുങ്ങ്, ഓട്ടോ റാങ്ക്, കരൺ ഹോർണി, എച്ച്. സള്ളിവൻ തുടങ്ങിയവർ ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. ഇതിൽനിന്നും വ്യത്യസ്തമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളും പിന്നീട് ഉണ്ടായി. പഠനപ്രക്രിയയും പഠന തത്ത്വങ്ങളും (learning and learning principles) ഉപയോഗിച്ച് പല മനോരോഗങ്ങളും വിശദീകരിക്കുകയും ചികിത്സിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് ആധുനികരീതി.

ശാരീരിക രോഗങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഉളവാക്കുന്ന മാനസിക വൈകല്യങ്ങൾ
വികാര വൈകല്യങ്ങൾ
മനോരോഗ നിദാനശാസ്ത്രം
ആശങ്കാ വൈകല്യങ്ങൾ