എല്ലാറ്റിന്റേയും ഉറവിടമായ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ, നമുക്ക് പരിചയമുള്ള ഭാഷയും ചിന്താപദ്ധതികളും ഉപയോഗിച്ച് വിശദീകരിക്കുക അസാദ്ധ്യമാണെന്ന് പ്ലോട്ടിനസ് കരുതി. ഏകവും, പരമവും, അനന്തവുമായ അത് നമ്മുടെ പരിമിതമായ ചിന്തയുടെ വിഭാഗീയതകൾക്ക് അപ്പുറത്താണ്. അതിനെക്കുറിച്ച് പറയുമ്പോൾ, വാചാലതയേക്കാൾ സത്യമാവുക മൗനമാണ്. ഉണ്മയ്ക്കും മനസ്സിനും അപ്പുറത്തുള്ള അതിനെ ഉണ്മ എന്നോ, മനസ്സ് എന്നോ വിളിക്കുന്നത് ശരിയല്ല. ഏകം എന്നും 'നന്മ' എന്നും ഉള്ള വിശേഷണങ്ങളാണ് അതിന് പിന്നെയും ചേരുന്നത്. ഏകം എന്നത് ബൗദ്ധിയുടെ കേവലസങ്കല്പമല്ല; നമുക്ക് അനുഭവിച്ചറിയാവുന്നതാണ്. എല്ലാത്തരം വൈവിദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നുമുള്ള മുക്തിയുടെ ബോധമാണ് ആ ആനുഭവം നൽകുന്നത്."കാണുന്നവൻ "കാഴ്ച" തന്നെ ആയിത്തീരുകയാണെന്നതിനാൽ ഈ അനുഭവത്തെ "കാഴ്ച" എന്നു വിളിക്കുന്നതു ശരിയല്ല. കാഴ്ചയും കാണുന്നവനും തമ്മിലുള്ള വേർതിരിവ് ഇവിടെ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതിനാൽ കാണുന്നവനും കാഴ്ചയും ഒന്നാണെന്നു പറയാൻ പോലും നാം മടിക്കണം" എന്നാണ് പ്ലോട്ടിനസ് ഈ അനുഭവത്തെക്കുറിച്ചു പറയുന്നത്.

ദൈവാനുഭവത്തിന്റെ ഈ 'ഹർഷോന്മാദം' പലപ്പോഴും പ്ലോട്ടിനസിന് ലഭിച്ചിരുന്നെന്ന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യന്മാർ സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. താൻ ഒപ്പമുണ്ടായിരുന്ന വർഷങ്ങളിൽ നാലുവട്ടം അദ്ദേഹത്തിന് ഈ അനുഭവം ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെന്ന് പോർഫിറി പറയുന്നു. ജ്ഞാനോദയം, മുക്തി, യോഗാത്മസംയോഗം തുടങ്ങിയ പേരുകളിൽ പാശ്ചാത്യവും പൗരസ്ത്യവുമായ ധാർമ്മികപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ വർണ്ണിക്കപ്പെടുന്ന ദൈവസാക്ഷാത്കാരത്തിന് സമാനമാണ് പ്ലോട്ടിനസിന്റെ ദൈവാനുഭവം.

'എനിയാഡുകൾ'
സന്തുഷ്ടി
വിദ്യാഭ്യാസം
ഏകം