"പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജോൺസന്റെയും ഷേക്സ്പിയറുടേയും ജനസമ്മതികൾ തമ്മിലുള്ള താരതമ്യം" എന്ന് കൃതിയിൽ ജി.ഇ. ബെന്റ്ലി സൂചിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ആ നൂറ്റാണ്ടിൽ പലപ്പോഴും, ജോൺസൻ ഷേക്സ്പിയറിനൊപ്പം മതിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ചാൾസ് രണ്ടാമന്റെ പുനഃസ്ഥാപനകാലത്ത് ഇംഗ്ലീഷ് നാടകശാലകൾ വീണ്ടും പ്രവർത്തിക്കാൻ തുടങ്ങിയതോടെ, ഷേക്സ്പിയറുടേയും ഫ്ലെച്ചറുടേയും ജോൺസന്റേയും സൃഷ്ടികളാണ് അവയിൽ പ്രധാനമായും അവതരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. 1710-ന് ശേഷം മാത്രമാണ് ഷേക്സ്പിയറുടെ കാര്യമായി പരിഷ്കരിച്ച കൃതികൾ നവോത്ഥാനകാലത്തെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലീനരുടെ സൃഷ്ടികളേക്കാൾ കൂടുതലായി പ്രദർശിക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങിയത്. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനുശേഷം പല നിരൂപകരും ജോൺസനെ നവോത്ഥാനകാലനാടകകൃത്തുക്കളിൽ ഷേക്സ്പിയർക്ക് മാത്രം താഴെയുള്ളവനായാണ് കണക്കാക്കുന്നത്. തന്റെ ആമുഖങ്ങളിലും, 'ടിമ്പർ' എന്ന രചനയിലും, ചിതറിക്കിടക്കുന്ന സമർപ്പണങ്ങളിലും മറ്റുമായി ജോൺസൻ തന്നെ എടുത്തുപറഞ്ഞ കാവ്യഗുണങ്ങളുടെ പേരിൽ അദ്ദേഹത്തെ വിലമതിക്കാൻ നിരൂപകർ താത്പര്യം കാട്ടുന്നു: ഭാഷയുടെ സ്വാഭാവികതയും അനുയോജ്യതയും, പരിഹാസത്തിന്റെ മൂർച്ച, കോമഡികളുടെ ഇതിവൃത്തങ്ങൾ മെനയുന്നതിൽ കാണിച്ച ശ്രദ്ധ എന്നിവയാണ് ആ ഗുണങ്ങൾ.

ചില വിമർശകർ ജോൺസന്റെ "കൗശലത്തേയും കൃത്രിമത്ത്വത്തേയും" ഷേക്സ്പിയറുടെ നൈസർഗ്ഗികപ്രതിഭയുമായി താരതമ്യം ചെയ്യുന്നതിൽ തെറ്റൊന്നുമില്ലെന്ന് കരുതി. ഇത്തരം താരതമ്യം ഷേക്സ്പിയറെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ കവിതയിൽ ജോൺസൻ തന്നെയാണ് തുടങ്ങിവച്ചതെന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടു. രണ്ടാം ഫോളിയോയിൽ എഴുതിച്ചേർത്ത തന്റെ കവിതയിൽ ലിയോനാർഡ് ഡിഗ്ഗ്‌സ് ഈ വാദം സ്വീകരിക്കുന്നുണ്ട്. സാമുവൽ ബട്ട്ലരും ഈ നിലപാടിനെ പിന്തുണച്ചിട്ടുണ്ട്. 

പുനഃസ്ഥാപനകാലത്ത് ഷേക്സ്പിയറും ജോൺസനുമായുള്ള ഈ വ്യത്യാസത്തെക്കുറിച്ചുള്ള വിശ്വാസത്തിന് വിമർശകന്മാരുടെ ഇടയിൽ ഒരുതരം പ്രാമാണികത കിട്ടി. സെയിന്റ് എവ്രെമോണ്ട് ജോൺസന്റെ കോമഡികൾ ഇംഗ്ലീഷ് നാടകങ്ങളിൽ ഏറ്റവും മേലേക്കിടയിൽ ഉള്ളവയാണെന്ന് കരുതി. ചാൾസ് ഗിൽഡൺ ജോൺസനെ ഇംഗ്ലീഷ് കോമഡിയുടെ പിതാവെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. കുറച്ചുകൂടി മൗലികമായ വിലയിരുത്തൽ നടത്തിയത് ജോൺ ഡ്രൈഡൻ ആണ്. ഷേക്സ്പിയറെ ഹോമറിനോടും ജോൺസനെ വിർജിലിനോടുമാണ് അദ്ദേഹം തുലനം ചെയ്തത്. ഷേക്സ്പിയറിന്റെ ബലം മൗലികമായ സർഗ്ഗശക്തിയും ജോൺസന്റേത് സംസ്കൃതമായ ശില്പവിരുതും(artifice) എന്ന് അദ്ദേഹം കരുതിയതുകൊണ്ടാണിത്. പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ 'artifice' എന്നാൽ art(കല) എന്നു തന്നെയാണ് അർത്ഥമാക്കിയിരുന്നതെന്ന് പറയേണ്ടതുണ്ട്. ജോൺസൻ തന്നെ, 'artificer' എന്ന വാക്ക് കലാകാരൻ എന്ന അർത്ഥത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. എല്ലാ നേട്ടങ്ങൾക്കുമുള്ള കടപ്പാട് ജോൺസന് തന്റെ 'കല'യോടും ഷേക്സ്പിയർക്ക് സ്വാഭാവികമായ പ്രതിഭയോടുമാണെന്ന് ലൂയീസ് തിയോബാൾഡും അഭിപ്രായപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. "എവരി മാൻ ഇൻ ഹിസ് ഹ്യൂമർ" ജോൺസന് അവതരിപ്പിക്കാനായത് ഷേക്സ്പിയറുടെ ഇടപെടൽ മൂലമാണെന്ന കഥയുടെ ശ്രോതസ്സായ നാടകകൃത്ത് നിക്കോളാസ് റോയും, ജോൺസന്റെ നേട്ടങ്ങൾ പാണ്ഡിത്യത്തിൽ നിന്നുണ്ടായവയാണെന്നും അത് അദ്ദേഹത്തെ ഷേക്സ്പിയറിന്റെ നിലവാരത്തിലുള്ള ഒരു പ്രതിഭ ആക്കിയില്ലെന്നും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. പൗരാണികകലാസങ്കല്പങ്ങളെ കൃത്യതയോടെ മനസ്സിലാക്കുകയും അവയെ സമകാലീനജീവിതസന്ദർഭങ്ങളിൽ ഫലപ്രദമായി പ്രയോഗിക്കുകയും ചെയ്ത ആദ്യത്തെ ഇംഗ്ലീഷ് കവി ജോൺസൻ ആയിരുന്നു എന്ന അഭിപ്രായസമന്വയം ക്രമേണ ഉരുത്തിരിഞ്ഞു. എന്നാൽ ജോൺസന്റെ പാണ്ഡിത്യത്തെക്കുറിച്ച് അത്ര അനുകൂലമല്ലാത്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ പിൽക്കാലത്തും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. 1750-ൽ എഡ്വേർഡ് യങ്ങ് പറഞ്ഞത് ജോൺസന്റെ പാണ്ഡിത്യം പ്രവർത്തിച്ചത്, ബൈബിളിലെ സാംസണിന്റെ ശക്തിപോലെ, തന്റെ തന്നെ നാശത്തിനുവേണ്ടി ആയിരുന്നു എന്നാണ്. ജോൺസന്റെ പാണ്ഡിത്യം അദ്ദേഹത്തിന് പരക്കെയുള്ള സ്വീകാര്യത നേടിക്കൊടുത്തില്ല എന്ന് പതിനേഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇംഗ്ലീഷ് എഴുത്തുകാരിയായ അഫ്രാ ബെന്നും ചൂണ്ടിക്കാട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ജോൺസനെ അവരും ഷേക്സ്പിയറുമായി പ്രതികൂലമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. 
ജോൺസന്റേയും ഷേക്സ്പിയറുടേയും ഗുണവൈരുദ്ധ്യങ്ങളുടേതായി പ്രചരിച്ചിരിക്കുന്ന ചിത്രം അതിശയോക്തി കലർന്നതാണെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ വ്യത്യസ്തനായത് അലക്സാണ്ടർ പോപ്പായിരുന്നു . "അതിശയോക്തികളെ ആശ്രയിക്കുകയെന്നത് പക്ഷപാതികളുടെ രീതിയാണ്. പാണ്ഡിത്യത്തിൽ ജോൺസൻ മുന്നിട്ടുനിന്നിരുന്നതുകൊണ്ട്, ഷേക്സ്പിയർക്ക് പാണ്ഡിത്യമേയില്ല എന്നായി വാദം; പ്രതിഭയിലും ഭാവനയിലും ഷേക്സ്പിയർ കേമനായിരുന്നതുകൊണ്ട്, അക്കാര്യങ്ങളിൽ ജോൺസൻ ഒന്നുമായിരുന്നില്ല എന്നും പറയാൻ തുടങ്ങി" എന്ന് അദ്ദേഹം ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഏതായാലും പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പൊതു ധാരണ, ജോൺസന്റേയും ഷേക്സ്പിയറുടേയും ഗുണവൈരുദ്ധ്യത്തിന്റെ, അതിശയോക്തിയുടേ പേരിൽ പോപ്പ് വിമർശിച്ച, ചിത്രത്തെ ആധാരമാക്കിയുള്ളതായിരുന്നു. 

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജോൺസന്റെ പ്രശസ്തിക്ക് മങ്ങലേറ്റെങ്കിലും, ജോൺസന്റെ രചനകളുടെ വായനയും വിമർശനവും തുടർന്നു. എന്നാൽ അദ്ദേഹത്തെ നിസ്സരവൽക്കരിച്ചു കാട്ടുന്ന രീതിയിലുള്ള പഠനമായിരുന്നു പൊതുവേ. 1765-ൽ ഹീന്റിച്ച് വിൽഹെം വോൺ ഗെർസ്റ്റൻബെർഗ്, പീറ്റർ വാലി സംശോധിച്ച പതിപ്പിൽ നിന്ന് ജോൺസന്റെ രചനകൾ ഭാഗികമായി ജർമ്മൻ ഭാഷയിലേക്ക് മൊഴിമാറ്റം ചെയ്തു. കാല്പനിക വിപ്ലവത്തിന് തൊട്ടുമുൻപ്, എഡ്വേർഡ് കാപ്പൽ, നാടകകവി എന്ന നിലയിൽ ജോൺസനെ നിരുപാധികം തള്ളിക്കളയുന്ന അഭിപ്രായപ്രകടനം നടത്തി. ജോൺസന് "ഇംഗ്ലീഷ് കവികളുടെ ഇടയിൽ നൽകപ്പെട്ടിട്ടുള്ള സ്ഥാനത്തിന് യാതൊരർഹതയുമില്ല. വേർതിരിച്ചുകാണിക്കാവുന്ന ഒരു പ്രത്യേകതയും അദ്ദേഹത്തിനില്ല. അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിലെ വൈവിദ്ധ്യമില്ലായ്മ പ്രതിഭയുടെ അഭാവത്തെ കാണിക്കുന്നു" എന്നാണ് കാപ്പൽ അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്. 1770-ൽ വോൾപ്പോണും മറ്റും അവതരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ സംഭവിച്ച വൻ പരാജയം, ജോൺസൻ പുതിയ കാലഘട്ടത്തിലെ കാഴ്ചക്കാർക്ക് രുചിക്കാത്തവിധം പഴഞ്ചനായി എന്ന ധാരണക്ക് ബലം കൊടുത്തു. കാംഡൺ പ്രഭുവിനേയും വില്യം ഗിഫോർഡിനെപ്പോലുള്ള ആരാധകരെ ഇടക്ക് ആകർഷിക്കാനായെങ്കിലും, പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനപാദമായപ്പോൾ ജോൺസൻ അരംഗത്തുനിന്ന് മിക്കവാറും അപ്രത്യക്ഷനായി.

വിമർശനത്തിലെ കാല്പനികവിപ്ലവം ജോൺസന്റെ രചനകളെ പൊതുവെ മൂല്യം കുറച്ചുകാണുന്നതിനിടയാക്കി. ഹാസ്ലിറ്റിന്റെ വിലയിരുത്തൽ ജോൺസന് ഒട്ടും അനുകൂലമായിരുന്നില്ല. കോളറിഡ്ജ് കുറേക്കൂടി ബഹുമാനപൂർവമാണെങ്കിലും, ജോൺസന്റെ രചനകളെ മനശാസ്ത്ര ദൃഷ്ടിയിൽ ആഴമില്ലാത്തവയെന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. "അദ്ദേഹം സൂക്ഷ്മദർശിയായിരുന്നു. എന്നാൽ പുറമേ കാണുന്നതിനേയും ഇന്ദ്രിയങ്ങൾക്ക് വിഷയമായതിനേയും മാത്രമേ അദ്ദേഹം ശ്രദ്ധിച്ചുള്ളു" എന്നായിരുന്നു കോളറിഡ്ജിന്റെ വിലയിരുത്തൽ. ഏതായാലും കോളറിഡ്ജ് ജോൺസന് ഷേക്സ്പിയറുടെ തൊട്ടടുത്ത് സ്ഥാനം നൽകി. മറ്റു കാല്പനികവിമർശകരുടെ നിലപാട് കൂടുതൽ പ്രതികൂലമായിരുന്നു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കം നവോത്ഥാനനാടകങ്ങളുടെ വീണ്ടെടുപ്പ് കാലമായിരുന്നു. അതേവരെ വിസ്മൃതനാകാതെ നിന്ന ജോൺസനേക്കാൾ വായനക്കാരെ ആകർഷിച്ചത്, ഒരർത്ഥത്തിൽ പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ 'കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളായ', തോമസ് മിഡിൽട്ടൻ, ജോൺ ഹേവുഡ് തുടങ്ങിയവരായിരുന്നു. കാല്പനിക ലേഖകർ ഭാവനക്ക് കല്പിച്ച പ്രാധാന്യവും പാണ്ഡിത്യത്തിലൂന്നിയ കലയെ അവിശ്വസിക്കാനുള്ള അവരുടെ പ്രവണതയും ജോൺസനെക്കുറിച്ചുള്ള മതിപ്പ് കുറക്കുകയും ജോൺസനും ഷേക്സ്പിയറുമായുള്ള വ്യത്യാസങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരമ്പരാഗത ധാരണകൾ ഉറപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഈ പ്രവണത എല്ലാവരേയും ബാധിച്ചില്ല. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജോൺസന്റെ സംശോധകരിൽ ആദ്യത്തെയാളായിരുന്ന വില്യം ഗിഫോർഡ്, ജോൺസന്റെ ജനസമ്മതി കുറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്ന ഈ കാലയളവിൽ അതിനെ നിലനിർത്താൻ ഏറെ പരിശ്രമിച്ചു. വിക്ടോറിയൻ യുഗത്തിൽ ജോൺസന്റെ രചനകളിൽ ഏറെ താല്പര്യം കാട്ടിയ സ്വൈൻബേൺ അദ്ദേഹത്തെക്കുറിച്ച് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു: "ജോൺസൻ വളർത്തിയ പുഷ്പങ്ങൾക്ക് ഒന്നാംതരത്തിൽ പെട്ടവയുടെ ഗുണങ്ങളിൽ ഒന്നൊഴിച്ച് എല്ലാമുണ്ട്: അവയിൽ നിറവും, രൂപവും, വൈവിദ്ധ്യവും, ഉർവരതയും, ഉശിരും എല്ലാം ചേർന്നിരിക്കുന്നു. ആകെ ഇല്ലാതെയുള്ളത് സുഗന്ധമാണ്." സുഗന്ധം എന്നതുകൊണ്ട് സ്വാഭാവികത എന്നാണ് സ്വൈൻബേൺ ഉദ്ദേശിച്ചത്. 

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജോൺസന്റെ രചനാസമുച്ചയം ആധുനിക സാഹിത്യവിമർശനത്തിന്റെ താത്പര്യങ്ങൾക്കും പദ്ധതികൾക്കും അനുസരിച്ചുള്ള വൈവിദ്ധ്യമാർന്ന വിശകലനത്തിന് വിധേയമായിട്ടുണ്ട്. ക്ലാസിസിസത്തിന്റെ ശുഷ്കമായ പാതയാണ് ജോൺസൻ പിന്തുടർന്നതെന്ന ആരോപണത്തെ, ജോൺസന്റെ നാടകങ്ങളിലെ സംഭാഷണങ്ങളിൽ പ്രകടമാകുന്ന ഭാവനാവിലാസത്തെ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ട്, ടി.എസ്. എലിയറ്റ് ഒരു ലേഖനത്തിൽ നിഷേധിക്കുന്നുണ്ട്. ജോൺസന്റ മൊത്തത്തിലുള്ള രചനാസങ്കല്പത്തെയും ഉപരിതലസ്പർശിയെന്നാരോപിക്കപ്പെട്ട സമീപനത്തെയും എലിയറ്റ് പുകഴ്ത്തി. മനഃശാസ്ത്രപരമായ ആഴത്തിൽ ശ്രദ്ധകേന്ദ്രീകരിക്കാത്ത രചനകളെയെല്ലാം വിലകുറച്ചുകാണുന്നതരം കാല്പനികരീതിയോടുള്ള ആധുനികരുടെ പ്രതിക്ഷേധവുമായി ചേർന്നുപോകുന്ന നിലപാടായിരുന്നു ഇവിടെ എലിയറ്റിന്റേത്. ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യകാലത്ത് വളരെയേറെ വിമർശകന്മാരും പണ്ഡിതന്മാരും എലിയറ്റിന്റെ വഴി പിന്തുടർന്ന് ജോൺസന്റെ ഭാഷാശൈലിയുടെ വിശദമായ പഠനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചു. അതേസമയം, ഇ.ഇ. സ്റ്റോൾ, എം.സി. ബ്രാഡ്ബ്രൂക്ക് തുടങ്ങിയവർ എലിസബത്തൻ താത്പര്യങ്ങളേയും സമ്പ്രദായങ്ങളേയും കുറിച്ചുള്ള പഠനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ജോൺസന്റെ രചന, ജീവിച്ച കാലഘത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷകൾക്ക് ചേരും‌വിധം എങ്ങനെ വികസിച്ചുവന്നുവെന്ന് മനസ്സിലാക്കാൻ അത്തരം പഠനങ്ങൾ സഹായകമായി.

ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ പകുതിക്കുശേഷം വിമർശനത്തിലെ വീക്ഷണകോണങ്ങളുടെ എണ്ണം പെരുകിയത് ജോണ്സനെ ബാധിച്ചത് പലവിധത്തിലാണ്. ജോൺസന്റെ കലാനൈപുണ്യത്തെ സർവാത്മനാ പിന്തുണച്ച ഒരുവിഭാഗം വിമർശകരുടെ മുൻനിരയിൽ നിന്നത് ജോനാസ് ബാരിഷ് ആയിരുന്നു. അതേസമയം മറ്റുപലനാടകകൃത്തുക്കൾക്കും കിട്ടിയതിനേക്കാൾ കുറച്ചു ശ്രദ്ധയേ പുതിയ വിമർശകരിൽ നിന്ന് ജോൺസന് കിട്ടിയുള്ളു. മനോവിജ്ഞാന നിലപാടിൽ നിന്ന് വിമർശനം നടത്തിയവരെ ആകർഷിക്കാവുന്നതൊന്നും ജോൺസനിൽ ഇല്ലായിരുന്നു താനും. എന്നാൽ ജോൺസന്റെ ജീവിതകഥ തന്നെ അദ്ദേഹത്തെ സാമൂഹ്യരാഷ്ട്രീയ നിലപാടിൽ നിന്നുള്ള വിമർശനത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവാക്കി. മാസ്ക്കുകൾ പോലുള്ള ജോൺസന്റെ രചനകളും ഉപരിവർഗ്ഗത്തിലുള്ളവരുമായി അദ്ദേഹത്തിനുണ്ടായിരുന്ന ബന്ധങ്ങളും അവരെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം എഴുതിയ കവിതകളുമൊക്കെ സാഹിത്യസൃഷ്ടികളും രാഷ്ട്രീയാധികാരവുമായുള്ള ബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് വിലപ്പെട്ട അറിവുകൾ നൽകാൻ പോന്നവയായിരുന്നു. ലണ്ടനിലെ വികസിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന സാഹിത്യലോകത്തിന്റെ നടുക്കുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം പൂർണ്ണമായും ഉപഭോഗവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട (commodified) ഒരു സാഹിത്യസംസ്കാരത്തിലേക്ക് വിരൽ ചൂണ്ടി. ആശ്രയദാതാക്കളെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സാഹിത്യസംസ്കാരത്തിന്റെ തിരോധാനത്തിനും പൊതുജപ്രീതിയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള സംസ്കാരത്തിന്റെ ഉദയത്തിനും ഇടയിലുള്ള ഒരു യുഗസന്ധിയെ ജോൺസൻ പ്രതിനിധാനം ചെയ്തു എന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു.

നാടകം
ഷേക്സ്പിയറും ജോൺസനും
ജോൺസന്റെ ഉയർച്ച
തകർച്ചയും മരണവും