ആനന്ദാധ്യേവഖല്‌വിമാനി ഭൂതാനി ജായന്തേ, ആനന്ദേന ജാതാനിജീവന്തി, ആനന്ദം പ്രയന്ത്യഭിസംവിശന്തി' എന്ന തൈത്തരീയോപനിഷത്ത്സൂക്തമാണ് ഈ മതത്തിന്റെ ആദർശം വിഗ്രഹാരാധനയെ അത് ഒരു കർത്തവ്യമായി അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. വിഗ്രഹാരാധന, യാഗം, തീർഥയാത്ര, വ്രതം മുതലായവ ദുഃഖജനകങ്ങളാണെന്നും ചിത്തശുദ്ധി അവനവൻ തന്നെ പരിശ്രമിച്ചു നേടേണ്ടതാകയാൽ ദേവനും ദേവാലയങ്ങളും ഒന്നും ആവശ്യമില്ലെന്നും പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു. സർവവ്യാപകമായ ഒരഖണ്ഡചൈതന്യത്തെ ആനന്ദമതം അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ പ്രാപഞ്ചികസുഖഭോഗങ്ങൾക്കു വേണ്ടി അതിന്റെയെല്ലാം സർവാധിപതിയായി ഒരീശ്വരനെ സങ്കല്പിച്ച് ആ ഈശ്വരനെ അനേകം കർമങ്ങൾ ചെയ്തു പ്രസാദിപ്പിച്ചാൽ മതി എന്ന ധാരണ അബദ്ധമാണെന്ന് ഈ മതം സമർഥിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ജാതിമതങ്ങൾ കേവലം നിരർഥകങ്ങളും കൃത്രിമങ്ങളുമാണ് എന്നാണ് ഈ മതം ഉദ്ഘോഷിച്ചിട്ടുള്ളത്.
ആനന്ദമതത്തിലെ മുഖ്യധാര അഹിംസയാണ്. 'കൊല്ലാതറുമ്പിനെക്കൂടി' എന്നാണ് ആനന്ദാദർശം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്. ദേവാലയങ്ങളിലും മറ്റും ദൈവപ്രീതിക്കുവേണ്ടി നടത്തുന്ന ജന്തുബലിയെ അത് എതിർക്കുന്നു. ആലോചന, പൌരുഷം, ജ്ഞാനം മുതലായവയുടെ മഹത്ത്വത്തെ അത് പ്രകീർത്തിക്കുന്നു. ജീവിതസാക്ഷാത്കാരത്തിന് അവ അത്യന്താപേക്ഷിതമാണെന്നു വാദിക്കുന്നു. മനുഷ്യരിൽ ത്യാജ്യഗ്രാഹ്യവിവേചനശക്തി വളർത്തേണ്ട ആവശ്യകതയെ അത് ഊന്നിപ്പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഭക്തിയോഗത്തെയോ കർമയോഗത്തെയോ ആനന്ദമതം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. മറിച്ച്, രാജയോഗത്തെ അംഗീകരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. പുനർജൻമത്തെയോ മുജ്ജന്മത്തെയോ ആനന്ദാദർശം അംഗീകരിക്കുന്നില്ല. സ്വർഗനരകങ്ങളും പരിഗണനാർഹങ്ങളല്ല. മനസ്സിന്റെ ശാന്തി സ്വർഗവാസവും അശാന്തി നരകവുമാണ്. വേറെ സ്വർഗനരകങ്ങളില്ല. .ഈശ്വര വിശ്വാസികളാണെങ്കിലും ഹിന്ദുമതത്തിലെ അന്ധ വിശ്വാസങ്ങലെയും ആചാരങ്ങളേയും ഇവർ എതിർത്തു പോന്നു. ആത്മീയവും ഭൌതീകവുമായ ആനന്ദമാണ് ജീവിത ലക്ഷ്യം എന്നിവർ പ്രഖ്യാപിച്ചു.മന സ്വസ്ഥത തന്നെയാന് ആനന്ദം എന്നുമവർ വ്യാഖ്യാനിച്ചു(മന:സ്വസ്ഥ്തൈവാനന്ദ).അഹിംസയിൽ വിശ്വസിച്ചു പോന്ന ഇവർ മത്സ്യ-മാംസാദികൾ ഉപയോഗിക്കുകയില്ല.മറ്റു സംഘടിത മതങ്ങളിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായി ഇവർ പിറന്ന ജാതിയിൽ,മതത്തിൽ ,കുടുംബത്തിൽ അധിവസിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ സ്വന്തം വിശ്വാസം വെച്ചു പുലർത്തുന്നവരാണ്. മനുഷ്യർ രണ്ടു ജാതികളേ ഉള്ളൂ എന്നുമത് സ്ത്രീയും പുരുഷനും ആണെന്നും പറയുമ്പോഴും ഇവരിൽ പലരും ജാതിപ്പേരിൽ തന്നെ അറിയപ്പെടുന്നതിൽ തെറ്റില്ല എന്നു വിശ്വസിക്കുന്നവരും കൂടിയാണ്.മറ്റുള്ളവർ തനത് മത ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ നീന്ന് കുടുംബ ജീവിതവും ഭൌതീക സൌകര്യങ്ങളും കെട്ടിപടുക്കുമ്പോൾ ജീവിത കാര്യത്തിൽ ഒരു അയഞ്ഞ സമീപനമാണിവരുടേത്.പ്രത്യേക പ്രത്യയ ശാസ്ത്രക്കാരായ ബുദ്ധിജീവികളുടെ ഒരു കൂട്ടായ്മയായിമാത്രമാണു ഇപ്പോൾ ഈ മതം നിലനിൽക്കുന്നത്.സ്വന്തം കുടുംബാംഗങ്ങൾ തന്റെ വിശ്വാസക്കാരായിറ്രിക്കണം എന്ന പിടിവാശിയൊന്നും ഇവർക്കില്ല. സ്വാതന്ത്ര സമര സേനാനിയും മഹാകവി പി.കുഞ്ഞിരാമൻ നായരുടെസുഹൃത്തും,കവിയും, എഴുത്തുകാരനുമായ അരോളിയിലെ കെ.ജി.നായർ ആയിരുന്നു ആനന്ദമതക്കാരുടെ മാസിക ആയ സാരഗ്രാഹിയുടെ വളരെക്കാലത്തെ പത്രാധിപർ.മരണാനന്തരം കണ്ണും ദേഹവും ദാനം ചെയ്യാൻ ഇവരിൽ പലരും സന്നദ്ധരാണ്.
അടിസ്ഥാനലക്ഷ്യം
തത്വങ്ങൾ
ചരിത്രം
പ്രധാന കേന്ദ്രം