ഉത്തരവാദപ്രക്ഷോഭം വ്യാപകമാകാൻ തുടങ്ങി. തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്സിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ തുടങ്ങിയെങ്കിലും സമരത്തിന് വമ്പിച്ച് ജനപങ്കാളിത്തം ലഭിക്കാൻ തുടങ്ങി. വിദ്യാർത്ഥികൾ സമരത്തിനനുകൂലമായി പഠിപ്പുമുടക്കി തെരുവിലിറങ്ങി. സർക്കാരിന്റെ പട്ടാളം വിദ്യാർത്ഥികളെ വിദ്യാലയത്തിൽ കടന്നു ചെന്ന് മർദ്ദിച്ചു. വിദ്യാർത്ഥിസമരം സംസ്ഥാനമൊട്ടുക്കു വ്യാപിച്ചു, കൂടാതെ അയൽസംസ്ഥാനത്തു നിന്നുമുള്ള വിദ്യാർത്ഥികൾ സമരത്തിന് പിന്തുണപ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് തിരുവിതാംകൂറിലേക്കെത്തിച്ചേരാൻ തുടങ്ങി. സംസ്ഥാനത്തെ രാഷ്ട്രീയഅന്തരീക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് മനസ്സിലാക്കാൻ തിരുവനന്തപുരത്തെത്തിയ കമലാദേവി ചതോപാധ്യായ എന്ന സ്വാതന്ത്ര്യസമരപ്രവർത്തകയെ സി.പി.സർക്കാർ അറസ്റ്റ് ചെയ്തു നാടുകടത്തി. ഈ സംഭവം സമരത്തിന്റെ വീറും വാശിയും കൂട്ടി. വിദ്യാർത്ഥികളുടെ സജീവപങ്കാളിത്തം തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്സിന്റെ സമരപരിപാടികൾക്ക് കരുത്തും ഊർജ്ജവും പകർന്നു.

1938 ആഗസ്റ്റ് 26ആം തീയതി തിരുവനന്തപുരം ശംഖുമുഖത്ത് നിരോധനം ലംഘിച്ചുകൊണ്ടു ഒരു സമ്മേളനം സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്സ് വിളിച്ചുകൂട്ടി. നിരോധനം നടത്തിയതിന്റെ പേരിൽ പട്ടംതാണുപിള്ളയെപ്പോലുള്ള മുതിർന്ന നേതാക്കളെ പോലീസ് അറസ്റ്റ് ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇത് ഗൗനിക്കാതെ ആഗസ്റ്റ് 28 ആം തീയതി വീണ്ടും ഒരു സമ്മേളനം കൂടി കോൺഗ്രസ്സ് നടത്തി. പോലീസ് സമ്മേളനം ലാത്തിവീശി പിരിച്ചുവിടാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും, വിജയിച്ചില്ല. ജനങ്ങൾ അക്രമാസക്തരായി പോലീസിനുനേരെ തിരിഞ്ഞു, പോലീസ് മേധാവിയുടെ കാർ അവർ കത്തിച്ചു. സമരത്തെ അടിച്ചമർത്താൻ ദിവാനും സർക്കാരും പോലീസിന് സർവ്വ അധികാരങ്ങളും നൽകി. സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്സ് സംഘടിപ്പിച്ച ഒരു ജാഥക്കെതിരേ 1938 ആഗസ്റ്റ് 31 ന് പോലീസ് വെടിവെപ്പുണ്ടായി. സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്സ് പ്രവർത്തകനായിരുന്ന രാഘവൻ ഉൾപ്പെടെ 7 പേർ വെടിവെപ്പിൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു. സമരത്തിനു ആഭിമുഖ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് അയൽസംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നും ജാഥകൾ തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് പ്രവഹിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. മലബാറിൽ നിന്നും എ.കെ.ഗോപാലന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു സംഘം തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് യാത്രപുറപ്പെട്ടുവെങ്കിലും ആലുവയിൽവെച്ച് പോലീസ് അവരെ തടയുകയും എ.കെ.ഗോപാലനെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യുകയും ചെയ്തു.

സമരത്തെ പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് വിവിധതൊഴിലാളി സംഘടനകൾ രംഗത്തു വന്നു. അവർ പണിമുടക്കി സമരത്തിനു പിന്തുണപ്രഖ്യാപിച്ചു. ആലപ്പുഴയിലെ തൊഴിലാളികൾ പൊതുപണിമുടക്കു നടത്തി. പാങ്ങോട് പോലീസും സമരക്കാരും തമ്മിലുണ്ടായ സംഘർഷത്തിൽ ഒരു പോലീസുകാരൻ കൊല്ലപ്പെട്ടു. തുടർന്ന പട്ടാളം രംഗത്തിറങ്ങി, തുടർന്നുണ്ടായ വെടിവെപ്പിൽ രണ്ടുപേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. 1938 സെപ്തംബർ 21 ആം തീയതി സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്സ് ദിനമായി ആചരിക്കുകയും, അന്നേ ദിവസം ശംഖുമുഖം കടപ്പുറത്ത് ഏതാണ്ട് പതിനായിരത്തോളം ആളുകൾ വരുന്ന ഒരു സമ്മേളനം സംഘടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. സമ്മേളനത്തെ പിരിച്ചുവിടാൻ പട്ടാളം വെടിവെപ്പു നടത്തുകയും അതിൽ രണ്ടുപേർ കൊല്ലപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ആറ്റിങ്ങലിലും, ചെങ്ങന്നൂരും നടന്ന വെടിവെപ്പുകളിലും ജനങ്ങൾ കൊല്ലപ്പെട്ടു.

1938 ഒക്ടോബർ 23 ആം തീയതി രാജാവിന്റെ ജന്മദിനാഘോഷം നടക്കുന്ന വേളയിൽ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് ഒരു ജാഥ നയിക്കാൻ കോൺഗ്രസ്സ് തീരുമാനിക്കുകയും, ജാഥാ നേതാവായി അക്കാമ്മചെറിയാനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു. കാര്യങ്ങളുടെ ഗൗരവം മനസ്സിലാക്കിയ സർക്കാർ തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റുകോൺഗ്രസ്സിന്റേയും, യൂത്ത് ലീഗിന്റേയും നിയന്ത്രണങ്ങൾ എടുത്തു കളയുകയും നേതാക്കളെ തടവിൽ നിന്നും മോചിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ഇതുകൊണ്ടൊന്നും തങ്ങൾ തൃപ്തരല്ലെന്ന്, തടവിൽ നിന്നും മോചിതരായവർക്ക് നൽകിയ സ്വീകരണത്തിൽ പങ്കെടുത്തുകൊണ്ട് പട്ടം താണുപിള്ള പ്രഖ്യാപിച്ചു. പ്രക്ഷോഭം കൂടുതൽ ശക്തമാക്കാനായിരുന്നു സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്സ് തീരുമാനം. തുടർന്ന് തിരുവനന്തപുരത്തു നടത്തിയ ഒരു സമ്മേളനം പോലീസ് ഇടപെട്ട് പിരിച്ചുവിടുകയും നേതാക്കളുൾപ്പടെയുള്ളവരെ തടവിലാക്കുകയും ചെയ്തു. ഇവരെ വിട്ടയക്കണമെന്ന് ഗാന്ധിജി ദിവാനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടെങ്കിലും, തനിക്കെതിരേ നടത്തിയിട്ടുള്ള ആരോപണങ്ങൾ പിൻവലിക്കാനാണ് ദിവാൻ മറുപടി നൽകിയത്. ഉത്തരവാദപ്രക്ഷോഭവും, ദിവാനെതിരേയുള്ള ആരോപണങ്ങളും തമ്മിൽ ബന്ധപ്പെടുത്തുന്നതിനെ ഗാന്ധിജി എതിർത്തു.
തിരുവിതാംകൂർ സ്റ്റേറ്റ് കോൺഗ്രസ്സ്
സമരഫലം
സമരം
പശ്ചാത്തലം