അഗ്നി ബാധിക്കുന്ന പദാർഥങ്ങളും സ്ഥലങ്ങളും വളരെയേറെ വൈവിധ്യമുള്ളതായിരിക്കും. ഒരു പരിതഃസ്ഥിതിയിൽ സ്വീകാര്യമായ പ്രവർത്തനങ്ങൾ വേറൊരിടത്ത് അപകടകരമായെന്നും വരാം. കത്തുന്ന പദാർഥങ്ങളുടെ സ്വഭാവവും സ്ഥലപരിമിതിയുമാണ് ഈ സന്ദർഭങ്ങളിൽ കണക്കിലെടുക്കേണ്ടത്.

പൊടികൾ കൂട്ടിയിട്ടിരിക്കുന്നിടങ്ങളിലും, അന്തരീക്ഷത്തിൽ കത്തുന്ന പൊടികൾ ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോഴും അഗ്നിബാധയും പൊട്ടിത്തെറിയും ഉണ്ടാകാം. അലൂമിനിയം, പിച്ചള, കല്ക്കരി, കോർക്ക്, ധാന്യമാവുകൾ, റബ്ബർ, തവിട്, കടലാസ്, പഞ്ഞി, പഞ്ചസാര, തടി മുതലായവ നനുത്ത പൊടിയായി അന്തരീക്ഷത്തിൽ വ്യാപിക്കുന്നത് പല വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങളിലും ഖനികളിലും പതിവാണ്. യന്ത്രങ്ങൾ, വിദ്യുച്ഛക്തി, ബീഡിക്കുറ്റി തുടങ്ങിയവയിൽ നിന്നും ഉണ്ടാകാവുന്ന ഒരു ചെറിയ തീപ്പൊരി ഇത്തരം പൊടി കലർന്ന അന്തരീക്ഷത്തിൽ പൊട്ടിത്തെറിയും തുടർന്ന് അഗ്നിബാധയും ഉണ്ടാക്കാം. ഈ അപകടത്തിന്റെ പ്രധാനഘടകങ്ങൾ ധൂളിയുടെ ഗുണധർമവും വായുവിലെ വ്യാപ്തിയുമാണ്. വ്യവസായശാലകളും സമാനസ്ഥാപനങ്ങളും അന്തരീക്ഷത്തിൽ പൊടി പരക്കാത്തവിധത്തിൽ മുൻകരുതലോടുകൂടി നിർമ്മിക്കണം. വെള്ളം ഉപയോഗിച്ചാണ് ഇത്തരം അഗ്നിബാധകളെ നേരിടേണ്ടത്.

സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾക്ക് തീ പിടിക്കുന്നതിനുള്ള സാധ്യത വളരെക്കൂടുതലാണ്. ഈ പദാർഥങ്ങൾ പതിവായി ഉപയോഗിക്കുന്ന വലിയ വ്യവസായങ്ങൾ ഇവ സൂക്ഷിക്കുന്നതിലും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലും വളരെ ശ്രദ്ധിക്കാറുണ്ട്. പക്ഷേ കുടിൽ വ്യവസായമായി പടക്കം, വെടിമരുന്ന് മുതലായവ നിർമ്മിക്കുന്നതിലൂടെ അപകടങ്ങളും ജീവനാശവും ഇടയ്ക്കിടയ്ക്ക് സംഭവിക്കുന്നു. സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ സംഭരിക്കുന്നതും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതും അതുസംബന്ധിച്ചുള്ള നിയമങ്ങൾ നിഷ്കർഷയോടെ പാലിച്ചുകൊണ്ടാണെങ്കിൽ അപകടസാധ്യത വളരെ കുറയും. ഇത്തരം അഗ്നിബാധകൾ അകലത്തുനിന്നും ശക്തിയുള്ള ജലധാരകൾ ക്ഷേപിച്ചാണ് ശമിപ്പിക്കേണ്ടത്. ഇടയ്ക്കിടയ്ക്കു പൊട്ടിത്തെറിയുണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുള്ളവയാണിവ. സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ ട്രെയിനിലും ലോറികളിലും കൊണ്ടുപോകുമ്പോൾ അപകടമുണ്ടാകാം. ഇത്തരം വാഹനങ്ങളിൽ അഗ്നിബാധയുണ്ടായാൽ ജനസാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് അവയെ മാറ്റുന്നതിന് ശ്രമിക്കേണ്ടതാണ്. സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ കയറ്റിയ വാഹനങ്ങൾ ഒരു സ്ഥലത്ത് അധികനേരം നിർത്തിയിടുമ്പോൾ അതിനു കാവലിടുന്നതും സ്ഥലത്തെ ഫയർബ്രിഗേഡിനെ വിവരം അറിയിക്കുന്നതും അംഗീകൃതമായ മുൻകരുതലുകളാണ്.

എണ്ണകൾക്കും കൊഴുപ്പുകൾക്കും ഉണ്ടാകുന്ന അഗ്നിബാധ ശമിപ്പിക്കുന്നതിന് നനച്ച തുണികൊണ്ടു മൂടുകയോ, ഫോംശാമകം, കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ് ശാമകം, ധൂളിശാമകം, എന്നിവ തീപിടിത്തത്തിന്റെ വലിപ്പം അനുസരിച്ച് ഉപയോഗിക്കുകയോ ചെയ്യാം. ടിന്നുകളിൽ സംഭരിച്ചുവച്ചിരിക്കുന്ന എണ്ണകളും മറ്റും ചൂടാകാതെ വെള്ളം തൂകിക്കൊണ്ടിരിക്കണം. എണ്ണകത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നതിൽ വെള്ളം ഒഴിക്കുന്നത് ചിലപ്പോൾ അപകടകരമായേക്കും.

വ്യവസായശാലകളിൽ വലിയ തോതിൽ പെയിന്റും, വാർണിഷും ഉപയോഗിക്കുന്ന ഭാഗങ്ങൾക്ക് പ്രത്യേകം മുൻകരുതലുകൾ ആവശ്യമാണ്. പല പെയിന്റുപദാർഥങ്ങളും എളുപ്പം കത്തുന്ന വസ്തുക്കളാണ്. ചിലതെല്ലാം സ്ഫോടകവസ്തുക്കളുമാകാം. ചിലയിനം പെയിന്റുകളിൽ ഉള്ള ദ്രവങ്ങൾ ആവിയായാൽ വിഷവാതകങ്ങളായിത്തീരുന്നു. വായുവിൽ ഇത്തരം വാതകങ്ങളുണ്ടെങ്കിൽ പൊട്ടിത്തെറികളുണ്ടാകാനുള്ള സാധ്യത വർധിക്കുന്നു. അഗ്നിശമന പ്രവർത്തകർ ശ്വാസകം ധരിക്കേണ്ടതാവശ്യമാണ്. കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ്, കാർബൺടെട്രാക്ലോറൈഡ് എന്നിവയാണ് ഇത്തരം തീപിടിത്തങ്ങൾ ശമിപ്പിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്. അറക്കപൊടിയും, അപ്പക്കാരവും മിശ്രിതമാക്കി ക്ഷേപിക്കുന്നതും ഫലപ്രദമാണ്.

പ്ലാസ്റ്റിക്കും മറ്റു രാസവസ്തുക്കളും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഫാക്ടറികളിൽ അപകടകരമായ പദാർഥങ്ങൾ സംഭരിക്കുന്നുണ്ടാകും. പല രാസവസ്തുക്കളിലും വെള്ളം ഒഴിക്കുന്നത് സൂക്ഷിച്ചുവേണം. ഫാക്ടറിയുടെ പ്രവർത്തനവും, അതിലുള്ള പദാർഥങ്ങളും നേരത്തെ മനസ്സിലാക്കി മുൻകരുതലോടുകൂടി പ്രവർത്തിക്കേണ്ടതാണ്. വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങൾ തുടങ്ങുമ്പോൾതന്നെ, അപകടസാധ്യതകൾ അഗ്നിശമനവകുപ്പിനെ അറിയിക്കാറുണ്ട്. പല വ്യവസായപ്രക്രിയകളിലും, ആശുപത്രികളിലും റേഡിയോ ആക്റ്റീവ് പദാർഥങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യേണ്ട ആവശ്യമുണ്ട്. ഇത്തരം സ്ഥാപനങ്ങളിലെ അഗ്നിശമനപ്രവർത്തനം ഒരു വിദഗ്ദ്ധന്റെ സഹായത്തോടുകൂടി മാത്രമേ ഫലപ്രദമാകൂ. വികിരണം കൊണ്ടുണ്ടാകാവുന്ന അപകടങ്ങൾ പ്രത്യേകം പരിഗണിച്ച് പ്രവർത്തകർക്ക് സംരക്ഷണം നല്കുന്നതും പ്രധാനമാണ്.

ചകിരി, പഞ്ഞി, കമ്പിളി, പട്ട് തുടങ്ങിയ വ്യവസായ പദാർഥങ്ങൾ തീപിടിച്ച് ആളിക്കത്തുകയില്ല, പക്ഷേ എരിഞ്ഞ് മറ്റു പദാർഥങ്ങളിൽ അഗ്നിബാധയുണ്ടാകത്തക്കവണ്ണം കനൽ നീറിക്കൊണ്ടിരിക്കാം. ആളിക്കത്തുന്ന തീക്കുള്ളിൽ പെട്ടാൽ ഇവയും കത്തും. സ്വല്പം നനവോടുകൂടി മുറുക്കി കെട്ടിവച്ചിരിക്കുന്ന കമ്പിളിക്കെട്ടുകളിൽ അഗ്നി തനിയെ ഉണ്ടാകാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. പഞ്ഞി അയവായി കെട്ടിയിരിക്കുകയാണെങ്കിൽ നല്ലവണ്ണം തീ കത്തും. മിൽ മുറികളിൽ പഞ്ഞിയുടെ നാരുകൾ വായുവിൽ പറന്നുനടക്കുന്നത് പൊടികൾപോലെതന്നെ പൊട്ടിത്തെറിക്കലുണ്ടാക്കിയേക്കും. പല മിൽ സ്റ്റോറുകളിലും ഓരോ ഭാഗമായി വേർതിരിച്ച് വെള്ളം തളിക്കത്തക്കവണ്ണം ഓട്ടോമാറ്റിക് ഏർപ്പാടുകൾ ചെയ്യാറുണ്ട്. തീയുണ്ടാകുന്ന ഭാഗത്ത് ചൂടും പുകയുംകൊണ്ട് പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ വെള്ളക്കുഴലുകളെ തനിയെ തുറപ്പിക്കും. തീ ഉണ്ടായാൽ ആ ഭാഗത്തു മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നതുകൊണ്ട് അഗ്നിശമനം എളുപ്പം ഉണ്ടാകുകയും നഷ്ടം കുറയുകയും ചെയ്യും.

ഇറച്ചി, മത്സ്യം, മുട്ട, പച്ചക്കറികൾ മുതലായവ തണുപ്പിച്ചു സൂക്ഷിക്കുന്ന റഫ്രിജറേറ്റർ സ്റ്റോറുകളിലും തീപിടിത്തമുണ്ടാകാറുണ്ടെന്നും ഇത്തരം അഗ്നിബാധകൾ കെടുത്തുന്നതിനു വൈഷമ്യങ്ങളുണ്ടെന്നും ഉള്ളത് രസാവഹമായ ഒരു വസ്തുതയാണ്. ഇത്തരം സ്റ്റോറുകളിൽ അന്തരീക്ഷത്തിന് ആർദ്രത (humidity) കുറവായിരിക്കും. മുറുക്കിക്കെട്ടിവച്ചിരിക്കുന്ന സാധനങ്ങളിൽ ഒരു ചെറിയ അതിർത്തിക്കുള്ളിൽ താപനില ഉയർന്ന് തനിയെ തീ പിടിക്കാവുന്നതാണ്. വിദ്യുച്ഛക്തി വിതരണസജ്ജീകരണങ്ങളിൽ നിന്നും തീയുണ്ടാകാം. തീയുണ്ടായിക്കഴിഞ്ഞാൽ റഫ്രിജറേറ്ററിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വാതകങ്ങൾ വ്യാപ്തം വർധിച്ച് മർദംകൂടി പൈപ്പുകൾ പൊട്ടാനിടവരും. ശക്തിയായ വിഷവാതകങ്ങളല്ലെങ്കിലും റഫ്രിജറേറ്റർവാതകങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിൽ അധികമായാൽ അപകടമാണ്. സ്റ്റോറിലുള്ള ചില പദാർഥങ്ങളുടെ ജ്വലനക്ഷമതയും തീ കത്തിയാൽ ഉണ്ടാകുന്ന ദ്രവങ്ങളും വാതകങ്ങളും ചിലപ്പോൾ വൈഷമ്യങ്ങളുണ്ടാക്കും.

റബർ, പഞ്ചസാര തുടങ്ങിയ വ്യവസായപദാർഥങ്ങളും നല്ലവണ്ണം തീ കത്തുന്നതാണ്. റബർസാധനങ്ങളുടെ ഉത്പാദനപ്രക്രിയകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന പല രാസവസ്തുക്കളും ജ്വലനക്ഷമതയുള്ളവയാണ്. ചൂടുകൂടിയാൽ ഈ വസ്തുക്കൾ ഉരുകി ഒഴുകും. ഈ പദാർഥങ്ങളുടെ ധൂളി പൊട്ടിത്തെറിക്കലുണ്ടാകത്തക്കതാണ്. ഇത്തരം അഗ്നിബാധകൾ ശമിപ്പിക്കുന്നത് വെള്ളം ഉപയോഗിച്ചുതന്നെയാണ്.

അഗ്നിപ്രതിരോധം പ്രത്യേകപരിതഃസ്ഥിതികളിൽ
അഗ്നിശമന യന്ത്രങ്ങൾ
C- ക്ലാസ് അഗ്നി
A- ക്ലാസ് അഗ്നി