ഇന്നത്തെ നിലയിൽ അറ്റ്ലസ്സുകൾ രൂപംകൊണ്ടത് വിവിധഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ്. ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെയും ഖഗോളത്തിന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ ഏറ്റവും ആദ്യം ഉൾപ്പെടുത്തിക്കാണുന്നത് പുരാതന ഗ്രന്ഥങ്ങളായ നാച്ചുറൽ ഹിസ്റ്ററി (Natural History), പോളിഹിസ്റ്റർ (Polyhister) എന്നിവയിലാണ്. എന്നാൽ ഭൂപടങ്ങൾക്കു പ്രചാരം സിദ്ധിച്ചത്, ടോളമിയുടെ ജ്യോഗ്രഫിയ (Geographia) (എ.ഡി. 150)യിലൂടെയായിരുന്നു. പ്രതിപാദ്യം സുവ്യക്തമാക്കുന്നതിനു മാനചിത്രങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച ആദ്യത്തെ ഗ്രന്ഥം ജ്യോഗ്രഫിയ ആണ്; മാനചിത്രങ്ങൾ അനുബന്ധമായാണ് ചേർത്തിട്ടുള്ളത്. പുരാതനകാലത്തെ അന്വേഷണ സഞ്ചാരികൾക്കെല്ലാം ഈ ഗ്രന്ഥത്തിലെ മാനചിത്രങ്ങൾ മാർഗദർകങ്ങളായിട്ടുണ്ട്. 1472-ൽ ഗ്രീക്കുഭാഷയിൽ അച്ചടിച്ചു പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ കാലം എ.ഡി. 150 ആണോയെന്നത് വിവാദവിഷയമാണ്. എട്ടും പതിനഞ്ചും നൂറ്റാണ്ടുകൾക്കിടയിൽ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള അറബിഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ടോളമിയെ സംബന്ധിക്കുന്ന സൂചനകൾ കാണാം. എ.ഡി. 415-ൽ പോളസ് ഒറോസിയസ് എഴുതിയ ഡേറിയാമുണ്ഡി എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ആധാരം ജ്യോഗ്രഫിയ ആയിരുന്നു. ഗോത്തിലെ ചരിത്രകാരനായ ജോർഡെയിൻ 550-ൽ രചിച്ച "ദെ ഓറിജിൻ ആക്റ്റിബസ്ക് ജെറ്ററം" (De Origine Actibusque Geterum) എന്ന പുസ്തകത്തിലും ടോളമിയെ സംബന്ധിച്ച പരാമർശമുണ്ട്.

15-ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇമ്മാനുവൽ ക്രിസളോറസ് ജ്യോഗ്രഫിയ ലത്തീൻഭാഷയിൽ വിവർത്തനം ചെയ്യാനുള്ള ശ്രമം ആരംഭിച്ചു; പ്രസ്തുത പരിഭാഷ പൂർത്തിയാക്കിയത് ഇമ്മാനുവലിന്റെ പുത്രനായ ജാക്കോബസ് ആൻജെലസ് (1410) ആണ്; ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ ശീർഷകം കോസ്മോഗ്രാഫിയ എന്നായിരുന്നു. ഈ പരിഭാഷയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ജ്യോഗ്രഫിയയുടെ ഒരു പുതിയ കൈയെഴുത്തുപ്രതി നിർമ്മിക്കുവാൻ ഡോമിനസ് നിക്കളാസ് ജർമാനസ് ശ്രമിച്ചു; ജ്യോഗ്രഫിയയിലെ വലിപ്പംകൂടിയ മാനചിത്രം പുസ്തകത്തിന്റെ അളവിലേക്കു സംഗ്രഹിച്ചു എന്നതാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ സേവനം. ടോളമിയുടെയും ഡോമിനസ്സിന്റെയും ഭൂപടനിർമ്മാണരീതികൾ പിൽക്കാലത്തു പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തിയ അറ്റ്ലസ്സുകൾക്കു മാർഗനിർദ്ദേശകമായി. 1478-ൽ ഫ്രാൻസിസ്കോ ബെർലിൻ ഗിയറേ ജ്യോഗ്രഫിയയുടെ ഇറ്റാലിയൻ പരിഭാഷ പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തി; പാഠത്തിനു യാതൊരു മാറ്റവും വരുത്താത്ത പരിഭാഷാരീതിയാണ് ഫ്രാൻസിസ്കോ സ്വീകരിച്ചത്; എന്നാൽ സ്ഥലസൂചി അക്ഷരമാലാക്രമത്തിൽ അക്ഷാംശരേഖാംശങ്ങൾ സഹിതം തയ്യാറാക്കിയിരുന്നു; ജ്യോഗ്രഫിയയിലെ സ്ഥലസൂചി ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ ക്രമത്തിലായിരുന്നു.

16-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ഉത്തരഘട്ടത്തിൽ ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായി ലഭിച്ച നൂതന വിവരങ്ങളെക്കൂടി ഉൾക്കൊള്ളിച്ചുകൊണ്ട് ജ്യോഗ്രഫിയയുടെ പരിഷ്കരിച്ച പതിപ്പ് തയ്യാറാക്കുവാനുള്ള ശ്രമം നടന്നു. പ്രസിദ്ധ ഭൂമിശാസ്ത്രജ്ഞനായ വാൾഡ്സീമുള്ളറും റിംഗ്മാനും ചേർന്നാണ് ഇതിനുദ്യമിച്ചത്. 1507-ൽ കോസ്മോഗ്രാഫിയ ഇൻട്രൊഡക്ഷ്യോ (Cosmographia) എന്ന പേരിൽ പുതിയ ഗ്രന്ഥം പ്രസിദ്ധീകൃതമാവുകയും ചെയ്തു. നാലു ഭാഗങ്ങളിലായി തയ്യാറാക്കപ്പെട്ട ഈ ഗ്രന്ഥം വാൾഡ്സീമുള്ളർ പ്രത്യേകം നിർമിച്ച ഒരു ഭൂപടംകൂടി ഉൾക്കൊണ്ടിരുന്നു. അമേരിക്കകൂടി ഉൾപ്പെട്ട ആദ്യത്തെ ഭൂപടം ഇതായിരുന്നു. നൂതന ഭൂഖണ്ഡം കണ്ടെത്തിയ വ്യക്തിയായി വാൾഡ്സീമുള്ളർ പരിഗണിച്ച അമേരിഗോ വെസ്പൂച്ചിയുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തിയാണ് പ്രസ്തുത ഭൂഭാഗത്തിന് അമേരിക്ക എന്ന പേരു നൽകപ്പെട്ടത്. ഉത്തര-ദക്ഷിണ ഖണ്ഡങ്ങളായി അമേരിക്കാവൻകരകളെ വേർതിരിച്ചടയാളപ്പെടുത്തിയതും വാൾഡ്സീമുള്ളറായിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് ഈ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു.

ചരിത്രം
അറ്റ്ലസുകസ്സുകളുടെ തുടർ പ്രസിദ്ധീകരണം
പുരാണങ്ങളിൽ
അറ്റ്ലസുകളിൽ എന്തെല്ലാം ഉണ്ടായിരിക്കണം