സംഘകാലവും സാരോപദേശ കാലഘട്ടവും കഴിയുമ്പോൾ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ കാലമാണ് നമ്മുടെ ശ്രദ്ധയിൽപ്പെടുന്നത്. എ. ഡി. 7, 8, 9 ശ.-ങ്ങളിൽ തമിഴ്നാട്ടിൽ ശൈവമതാചാര്യന്മാരായ നായനാർമാരും വൈഷ്ണവ മതാചാര്യന്മാരായ ആഴ്വാർമാരും ഭക്തിഗീതങ്ങൾ പാടി ഊരുചുറ്റി നടന്ന് തങ്ങളുടെ വിശ്വാസങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിച്ചിരുന്നു. നാട്ടിൽ പ്രചാരമുണ്ടായിരുന്ന ബുദ്ധ-ജൈന മതങ്ങൾക്കെതിരായി ജനങ്ങളെ സംഘടിപ്പിക്കാൻ കലയും സംഗീതവും അവർ പ്രയോജനപ്പെടുത്തി. നായനാർമാരും ആഴ്വാർമാരും ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ സംഗീതത്തിന്റെ അകമ്പടിയോടെ കീർത്തനങ്ങളാലപിച്ച് ദേവപൂജ നടത്തി. ജൈനന്മാരും ബൌദ്ധന്മാരും മോഹങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനും നിരാഹാരം, സുഖഭോഗങ്ങളെ ത്യജിക്കൽ തുടങ്ങിയ കഠിനവ്രതങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കുന്നതിനും ജനങ്ങളെ പ്രേരിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. സന്ന്യാസ ജീവിതത്തെ അവർ മഹത്തായി കരുതി. അതേസമയം ആഴ്വാർമാരും നായനാർമാരും ഭക്തിയിൽ മാത്രം ഊന്നൽ നല്കുകയും അതിനു സഹായകമായ സംഗീതം, നൃത്തം മുതലായ കലകളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ ലോകത്തിൽ എത്രമാത്രം സന്തോഷത്തോടെ ജീവിച്ചാലും ഏതു തൊഴിൽ ചെയ്താലും മനസ്സിനെ ഈശ്വരനിലർപ്പിച്ചാൽ മതി എന്നാണ് അവർ ഉപദേശിച്ചത്. അങ്ങനെ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം വിവിധങ്ങളായ കലകളുടെ വളർച്ചയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. ഭക്തി പ്രചരിപ്പിക്കാൻ സംഗീതസാന്ദ്രമായ പാട്ടുകൾ ഉപകരിച്ചു.

ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ആരംഭകാലത്ത് 6-ാം ശ.-ത്തിൽ നായനാർമാരിലെ കാരയ്ക്കാൽ അമ്മയാരും തിരുമൂലരും രചിച്ച പാട്ടുകളും ആഴ്വാർമാരിൽപെട്ട പേരാഴ്വാർ, പൂതത്താഴ്വാർ, പൊയ്കൈ ആഴ്വാർ എന്നീ ആദ്യ ആഴ്വാർമാർ മൂവരും പാടിയ പാട്ടുകളും നാടൊട്ടുക്കു പ്രചരിച്ചു.

6-ാം ശ.-ത്തിൽ ചില പുണ്യാത്മാക്കൾ രൂപംകൊടുത്ത ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം പടർന്നു പന്തലിച്ച് എട്ടും ഒൻപതും നൂറ്റാണ്ടുകളായപ്പോഴേക്കും തമിഴ്നാടെങ്ങും വ്യാപിച്ചു. ജനങ്ങൾക്കിടയിലും നാടുവാഴികൾക്കിടയിലും ഒരുപോലെ സ്വാധീനത നേടി. ഭക്തിഗാനങ്ങൾ മുഖേന ഓരോ പ്രദേശത്തേയും ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ കീർത്തി പരന്നു. ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് പുതിയ കെട്ടിടങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. തമിഴ്നാടിനോടു ചേർന്ന പ്രദേശങ്ങളിലും ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിനു വേരോട്ടമുണ്ടായി. വടക്കൻ നാടുകളിലെ ഭാഷകളിലും ഭക്തിഗാനങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു. ഇങ്ങനെ തമിഴ്നാട്ടിലെ ആഴ്വാർമാരും നായനാർമാരും പാടിയ പാട്ടുകൾ ഇന്ത്യയൊട്ടാകെ ഭക്തിപ്രസ്ഥാനം വ്യാപിക്കാൻ കാരണമായി.

7-ആം ശതകത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന നായനാർമാരിൽ തിരുനാവുക്കരശും തിരുജ്ഞാന സംബന്ധരും ആയിരക്കണക്കിനു പാട്ടുകൾ രചിച്ചു പാടി. തമിഴ്നാട്ടിലെ അനേകം ശിവക്ഷേത്രങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇവർ പാടിയ പാട്ടുകളുണ്ട്. കുറേ പാട്ടുകൾ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയെങ്കിലും ഇപ്പോൾ ലഭ്യമായവ ആറായിരത്തോളം വരും. അടുത്ത നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ശങ്കരമൂർത്തി നായനാരുടെ പാട്ടുകളും ആയിരത്തോളം വരും. അങ്ങനെ മൂന്നു നായനാർമാരുടേതുമായി ഏഴായിരം പാട്ടുകളാണ് 'തേവാരം' എന്ന പേരിൽ ഭക്തിസാഹിത്യത്തിലെ ഒരു പ്രമുഖ വിഭാഗമായി അറിയപ്പെടുന്നത്.

8-ാം ശ.-ത്തിൽ മാണിക്കവാചകർ ശിവപെരുമാനെ സ്തുതിച്ചു പാടിയ പാട്ടുകളാണ് തിരുവാസകം.തിരുക്കോവയാർ എന്ന മറ്റൊരു ഗാനസമാഹാരവും അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. അതിലെ നാനൂറു പാട്ടുകളും നാനൂറു പ്രണയഗാനങ്ങളാണ്. ശിവഭഗവാനെ നായകനായും തന്നെ പ്രണയിനിയായും സങ്കല്പിച്ചാണ് ഇത് പാടിയിരിക്കുന്നത്. പേർഷ്യൻ സൂഫികളുടെ രഹസ്യവാദപരമായ കവിതകൾക്കു സമാനമാണിവ. തിരുവാചകത്തിലെ അറുനൂറ്റൻപത് പാട്ടുകളാണ് ഭക്തിഗാനങ്ങളിൽ ഏറെ പ്രശസ്തം. തിരുവാചകത്തിൽ അലിയാത്തവരുടെ മനസ്സ് ഒരു വാചകത്തിലും അലിയുകയില്ല എന്നാണ് പഴഞ്ചൊല്ല്.

ആഴ്വാർമാരിൽ ആദ്യത്തെ മൂന്നുപേരൊഴികെ മറ്റുള്ളവർ ഏഴും എട്ടും ഒൻപതും നൂറ്റാണ്ടുകളിലാണു ജീവിച്ചിരുന്നത്. ഈ പന്ത്രണ്ട് ആഴ്വാർമാർ രചിച്ച വിഷ്ണു സ്തുതികൾ നാലായിരമുണ്ട്. നാലായിരം ദിവ്യപ്രബന്ധം എന്ന പേരിൽ അവ അറിയപ്പെടുന്നു. അവരിൽ പെരിയാഴ്വാർ എന്ന കവി കണ്ണനെ ശിശുവായി സങ്കല്പിച്ച് അനേകം പാട്ടുകൾ പാടി. ഇവയ്ക്ക് ഹിന്ദിയിലെ സൂർദാസിന്റെ കൃഷ്ണഭക്തിഗീതങ്ങളുമായി സാദൃശ്യം കാണുന്നു.

പെരിയാഴ്വാരുടെ വളർത്തുപുത്രിയാണ് ആണ്ടാൾ. ആണ്ടാൾ എഴുതിയ തിരുപ്പാവൈ വളരെ പ്രശസ്തമാണ്. സ്വയം ഒരു ഗോപികയായി സങ്കല്പിച്ച ആണ്ടാൾ, കണ്ണനും ഗോപികമാരും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് ഭക്തിപൂർവം പാടിയ പാട്ടുകളാണ് തിരുപ്പാവൈയിലുള്ളത്. ഇക്കാലത്തും ധനുമാസം തോറും വിഷ്ണു ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വീടുകളിലും തിരുപ്പാവൈ ഭക്തിപുരസ്സരം പാരായണം ചെയ്യുന്ന പതിവ് നിലവിലുണ്ട്.

വിഷ്ണുഭഗവാനിൽ സ്വയം സമർപ്പിച്ച് ഭക്തിഗാനങ്ങൾ കൊണ്ട് അർച്ചന നടത്തിയ മറ്റു പ്രമുഖ കവികളാണ് തിരുപ്പാണാഴ്വാർ, തിരുമഴിശൈയാഴ്വാർ, തൊണ്ടരടിപ്പൊടിയാഴ്വാർ എന്നിവർ.

ആഴ്വാർമാരിൽ വളരെ പ്രശസ്തൻ നമ്മാഴ്വാരാണ്. അദ്ദേ ഹത്തെ പുകഴ്ത്തിപ്പാടുന്നത് ജീവിതവ്രതമായി കരുതിയ കവിയത്രേ മധുര കവിയാഴ്വാർ. നമ്മാഴ്വാരുടെ നാല ് ഗ്രന്ഥങ്ങളാണ് തിരുവിരുത്തം, തിരുവാശിരിയം, പെരിയ തിരുവന്താദി, തിരുവായ്മൊഴി എന്നിവ. ഇവ നാലും നാല് വേദങ്ങളുടെ സാരമാണെന്നാണു പറയപ്പെടുന്നത്. ഇവയിൽ ഏറ്റവും മികച്ചത് തിരുവായ് മൊഴിയാണ്. ഭക്തിസംവർദ്ധകം മാത്രമല്ല സത്യദർശനസഹായി കൂടിയാണ് തിരുവായ്മൊഴി. വൈഷ്ണവ മതപണ്ഡിതന്മാർ പലരും ഇതിനു വ്യാഖ്യാനങ്ങളെഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഈ വ്യാഖ്യാനങ്ങളും വിജ്ഞാനപ്രദങ്ങളായ മഹദ്ഗ്രന്ഥങ്ങൾ തന്നെയാണ്. ഇവയിലെ അക്ഷരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ മൂവായിരപ്പടി, ഒമ്പതിനായിരപ്പടി, പന്തീരായിരപ്പടി, ഇരുപത്തിനാലായിരപ്പടി, മുപ്പത്താറായിരപ്പടി എന്നിങ്ങനെയുള്ള പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടുന്നതിൽ നിന്നും ഇവയുടെ മഹത്ത്വം നമുക്ക് ഊഹിക്കാവുന്നതേയുള്ളൂ. വൈഷ്ണവ മതവിശ്വാസികൾ സുഖത്തിലും ദുഃഖത്തിലും ഒരുപോലെ പാടിപ്പോരുന്നവയാണ് തിരുവായ്മൊഴിപ്പാട്ടുകൾ. തെൻകലൈ വിഭാഗത്തിൽപ്പെട്ട വൈഷ്ണവർ ഇതിനെ മന്ത്രങ്ങളേക്കാൾ മഹത്തരമായി കണക്കാക്കുന്നു. മുകുന്ദമാലയുടെ രചയിതാവായ കുലശേഖര ആഴ്വാരെ പന്ത്രണ്ട് ആഴ്വാർമാരിൽ ഒരാളായി കണക്കാക്കുന്നു

സംസ്കൃത കൃതികളുടെ അനുവാദവും ആശയാനുവാദവും
പുരോഗമന കവിത
ഭക്തി സാഹിത്യം
ചെറുകഥ