സ്കൊളാസ്റ്റിസിസത്തിന്റെ വസന്തകാലമായി പൊതുവേ പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത് 13, 14 നൂറ്റാണ്ടുകളാണ്‌. ഗ്രീക്ക് ദാർശനികതയുടെ വീണ്ടെടുക്കൽ പൂർത്തിയായത് പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിലാണ്‌. ഇറ്റാലിയൻ ഉപദ്വീപിലും സിസിലിയിലും, കാലക്രമേണ മുഴുവൻ യൂറോപ്പിലും മൊഴിമാറ്റസ്കൂളുകൾ വളർന്നുവന്നു. ബാത്തിലെ അഡെലാർഡിനെപ്പോലുള്ള പണ്ഡിതന്മാർ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലേയും ഗണിതത്തിലേയും കൃതികളുടെ പരിഭാഷയിൽ മുഴുകി, സിസിലിയിലും അറേബ്യയിലും ചുറ്റിനടന്നു.ഈ പരിഭാഷകളിൽ, യൂക്ലിഡിന്റെ എലിമെന്റുകളുടെ സമ്പൂർണ്ണരൂപവും ഉൾപ്പെട്ടു. ശക്തരായ നോർമൻ രാജാക്കന്മാർ ഇറ്റലിയിലേയും മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിലേയും പണ്ഡിതന്മാരെക്കൊണ്ട് രാജസദസ്സുകൾ നിറയ്ക്കുന്നത്, ബഹുമാന്യതയിലേയ്ക്കുള്ള വഴിയായി കണ്ടു. 

ഇക്കാലത്ത്, യൂറോപ്പിലെ വൻ‌നഗരങ്ങളിൽ പുതിയ സർ‌വകലാശാലകൾ മുളച്ചു വന്നു. സഭയിലെ വിവിധ സന്യാസസമൂഹങ്ങൾ വിദ്യാജീവിതത്തിന്റെ ഈ പുതിയ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ ബുദ്ധിപരവും രാഷ്ട്രീയവുമായ നിയന്ത്രണത്തിനായി മത്സരിച്ചു. ഡൊമിനിക്കൻ, ഫ്രാൻസിസ്കൻ സഭകൾ അക്കാലത്ത് സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട രണ്ടു സന്യാസസമൂഹങ്ങളായിരുന്നു. 

1215-ൽ വിശുദ്ധ ഡൊമിനിക്ക് സ്ഥാപിച്ച ഡൊമിനിക്കൻ സമൂഹം യുക്തിയുടെ ഉപയോഗത്തിൽ കൂടുതൽ ഊന്നൽ കൊടുത്തു. കിഴക്കൻ യൂറോപ്പിലും മൂറുകളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്ന സ്പെയിനിലും നിന്നു കിട്ടിയ അരിസ്റ്റോട്ടലിയൻ സ്രോതസ്സുകളെ അവർ ലോഭമില്ലാതെ ഉപയോഗിച്ചു. അക്കാലത്ത് ഡൊമിനിക്കൻ ചിന്തയുടെ പ്രധാന പ്രതിനിധികളായിരുന്നത് വലിയ അൽബർത്തോസും, അദ്ദേഹത്തേക്കാളുപരി, തോമസ് അക്വീനാസും ആയിരുന്നു. ഗ്രീക്ക് യുക്തിയുടേയും ക്രിസ്തീയ വിശ്വാസത്തിന്റേയും സമഗ്രസമന്വയം സാധിച്ച അക്വീനാസിന്റെ ദർശനം പിൽക്കാലങ്ങളിൽ കത്തോലിക്കാ ചിന്തയുടെ മാതൃകാരൂപമായി. യുക്തിയ്ക്കും സം‌വാദചിന്തയ്ക്കും അക്വീനാസ് കൂടുതൽ പാധാന്യം കല്പിച്ചു. തത്ത്വമീമാസയിലേയും വിജ്ഞാനശാസ്ത്രത്തിലേയും അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ രചനകളുടെ പുതിയ പരിഭാഷകൾ ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത് അക്വീനാസാണ്‌. സ്കൊളാസ്റ്റിസിസത്തിന്റെ ആരംഭഘട്ടത്തിൽ മേധാവിത്വം പുലർത്തിയ നവപ്ലേറ്റോണിക-അഗസ്റ്റീനിയൻ ചിന്തയിൽ നിന്നുള്ള ശ്രദ്ധേയമായ വ്യതിചലനമായിരുന്നു ഇത്. വ്യാഖ്യാതാവായ അവ്വരോസിന്റെ "അബദ്ധങ്ങളിൽ" പെടാതെ, അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ ദർശനത്തെ മിക്കവാറും എങ്ങനെ ഉൾക്കൊള്ളമെന്ന് അക്വീനാസ് കാണിച്ചുകൊടുത്തു.
ഫ്രാൻസിസ്കൻ സഭ 1209-ൽ അസീസ്സിയിലെ ഫ്രാൻസിസ് സ്ഥാപിച്ചതാണ്‌. പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അതിന്റെ നേതൃത്വം കയ്യാളിയിരുന്നത്, പാരമ്പര്യവാദിയായ ബൊനവന്തുരാ ആയിരുന്നു. ആഗസ്തീനോസിന്റെ ദൈവശാസ്ത്രത്തേയും പ്ലേറ്റോയുടെ തത്ത്വചിന്തയേയും ഇഷ്ടപ്പെട്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളിൽ, നവപ്ലേറ്റോണികതയ്ക്കൊപ്പം അരിസ്റ്റോട്ടിലിന്റെ ആശയങ്ങൾ വളരെക്കുറച്ചു മാത്രമേ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു. അൻസെലമിന്റെ മാതൃക പിന്തുടർന്ന്, യുക്തിയ്ക്ക് സത്യം കണ്ടെത്താനാവുക, വിശ്വാസത്തിന്റെ വെളിച്ചത്തിൽ മാത്രമാണെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. സ്കൊളാസ്റ്റിസിസത്തിലെ ഡൊമിനിക്കൻ സരണി അക്വീനാസിൽ അതിന്റെ പരകോടിയിലെത്തി. അക്വീനാസിന്റെ കാലശേഷം സ്കൊളാസ്റ്റിസിസത്തിൽ ശ്രദ്ധേയസംഭാവനകൾ നൽകിയത് ഫ്രാൻസിസ്കൻ സന്യാസിമാരാണ്‌. പീറ്റർ ഓറിയോൾ, ഓക്കമിലെ വില്യം എന്നിവർ സ്കൊളാസ്റ്റിക ചിന്തയിലെ ഫ്രാൻസിസ്കൻ സരണിയുടെ പ്രതിനിധികളായിരുന്നു. അക്വീനാസിനു ശേഷമുള്ള കാലത്തിൽ സ്കൊളാസ്റ്റിക് ചിന്തയ്ക്ക് മൗലികമായ സംഭാവനകൾ നൽകുകയും ദൈവമാതാവിന്റെ അമലോത്ഭവം(Immaculate conception) പോലുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ അക്വീനാസുമായി പലകാര്യങ്ങളിലും വിയോജിക്കുകയും ചെയ്ത ജോൺ ഡൺസ് സ്കോട്ടസും (1265-1308) ഫ്രാൻസിസ്കൻ സന്യാസിയായിരുന്നു.

കുറിപ്പുകൾ
ആദ്യകാലം
ഉദാത്ത സ്കൊളാസ്റ്റികത
അദ്ധ്യാപന രീതി