ഇമാം നവവി(റ)യുടെ മിൻഹാജിന് ഇമാം മഹല്ലി തയ്യാറാക്കിയ വിശദീകരണ ഗ്രന്ഥമാണ് കിതാബുൽ മഹല്ലി എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന കൻസുർറാഗിബീൻ. അമീറ(റ)യും ഖൽയൂബി(റ)യും അതും വിശദീകരിച്ച് ഗ്രന്ഥങ്ങൾ എഴുതിയിട്ടുണ്ട്. ഈ രണ്ട് വിശദീകരണ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ശറഹുൽ മഹല്ലിയോട് ചേർത്തി പ്രിൻറ് ചെയ്താണ് കേരളത്തിൽ പ്രചാരത്തിലുള്ളത്. മിൻഹാജിന്റെ വിശദീകരണ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ മഹല്ലിക്കുള്ള സ്ഥാനത്തെക്കുറിച്ച് ഇമാം റംലി(റ) എഴുതുന്നു: പദ്യഗദ്യങ്ങളിൽ വിരചിതമായ എല്ലാ വിജ്ഞാനത്തിലും നിസ്തുലനും നിരുപമനും സംശോധകനുമായ മഹാ പണ്ഡിതൻ, ഇസ്‌ലാമിലെ ഗുരുനാഥന്മാരുടെ ഗുരുനാഥൻ, മഹാശയന്മാരായ പണ്ഡിത നേതാക്കളുടെ നെടുനായകനായ ജലാലുദ്ദീൻ മഹല്ലി(റ) നവവി ഇമാമിന്റെ മിൻഹാജിനു വിശദീകരണ ഗ്രന്ഥം എഴുതി. ആ ഗ്രന്ഥം കൊണ്ട് അതിനെ മൂടിക്കിടന്നിരുന്ന മറ പൊളിച്ചു ഇമാം വെളിച്ചം കടത്തിവിട്ടു. അതിലേക്കുള്ള അടക്കപ്പെട്ട കവാടങ്ങൾ തുറന്ന് പഠിതാക്കൾക്ക് ഉള്ളറകളിൽ പ്രവേശനം എളുപ്പമാക്കി. കാതുകൾക്കും കണ്ണുകൾക്കും നിറവ് നൽകുന്നതും വിധി പറഞ്ഞവരുടെ വാചകങ്ങളെ സംശോധിക്കുന്നതുമായ വിവരങ്ങളതിൽ ഉൾക്കൊള്ളിച്ചു. ആദ്യം വരുന്നവർ പിന്നീട് വരുന്നവർക്ക് എത്രയാണ് ബാക്കി വെച്ചത്. പക്ഷേ, അതൊക്കെ വിവരിക്കാൻ വിധി അദ്ദേഹത്തെ അനുവദിച്ചില്ല. അനിവാര്യമായ മരണം വന്നെത്തിയേക്കുമോ എന്ന ഭയം ദീർഘമായ വിശദീകരിക്കുന്നതിൽ നിന്നദ്ദേഹത്തെ തടഞ്ഞു. അതിനാൽ തന്നെ വേഗത്തിൽ മനസ്സിലാക്കാൻ പ്രയാസകമായ ഒരവസ്ഥ അതിനുണ്ട്. അത്രയും സംക്ഷിപ്തമാണത് 
മരണത്തിന് മുമ്പ് തീർക്കണമെന്ന വിചാരത്താൽ വളരെ സംക്ഷിപ്തമാക്കിയാണ് മഹല്ലി ഇമാം മിൻഹാജിന്റെ വിശദീകരണ ഗ്രന്ഥം പൂർത്തിയാക്കിയിരിക്കുന്നതെന്നാണ് ഇമാം റംലി(റ) പറയുന്നത്. 860ൽ ശറഹിന്റെ രചന പൂർത്തിയായി നാലു വർഷത്തിനുള്ളിൽ ഇമാം മരണപ്പെട്ടു. അതിനിടക്കാണ് തഫ്സീറുൽ ജലാലൈനി രചിക്കുന്നത്. അത് തീരുന്നതിന് മുമ്പ് മരണം സംഭവിച്ചു.
പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടതും അല്ലാത്തതും പൂർണമായതും അല്ലാത്തതുമായ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഇനിയുമുണ്ട്. ഇമാം ബൂസ്വീരി(റ)യുടെ ബുർദയുടെ സംക്ഷിപ്ത വ്യാഖ്യാനം, ത്വിബ്ബുന്നബവി, കിതാബുൻ ഫിൽ മനാസിക്, കിതാബുൻ ഫിൽ ജിഹാദ്, അൽ ഖൗലുൽ മുഫീദ്, അൽ അൻവാറുൽ മുളിയ്യ തുടങ്ങിയവ പൂർണമായതാണ്. ഒരായുഷ്കാലത്തെ നിത്യസ്മരണീയമാക്കാനും യുഗാന്തരങ്ങളിൽ ഗുണങ്ങളും നന്മകളും പ്രദാനിക്കാനും ആ മഹാനുഭാവന് സാധിച്ചുവെന്നത് തന്നെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അമാനുഷിക കഴിവായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

മരണം
കൻസുർറാഗിബീൻ
രചനാ ജീവിതം
കൂടുതൽ വായനയ്ക്ക്