নজৰুলে এটা দৰিদ্ৰ মুছলিম পৰিয়ালত জন্মগ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ প্ৰাথমিক শিক্ষা আছিল ধৰ্মীয়। স্থানীয় এক <MASK> মুয়াজ্জিন হিচাবেও কাম কৰিছিল। কৈশোৰত বিভিন্ন [থিয়েটাৰ দলৰ লগত কাম কৰোঁতে কৰোঁতে তেওঁ কবিতা, নাটক আৰু সাহিত্য সম্বন্ধে সম্যক জ্ঞান লাভ কৰে। ব্ৰিটিছ শাসনকালত  ভাৰতীয় সেনাবাহিনীত কিছুদিন কাম কৰাৰ পাছত তেওঁ সাংবাদিকতাকে পেছা হিচাবে বাচি লয়। এই সময়ত তেওঁ কলকাতাতেই থাকিছিল। এই সময়ত তেওঁ ব্ৰিটিছ ৰাজৰ বিৰুদ্ধে প্ৰত্যক্ষ সংগ্ৰামত অবতীৰ্ণ হয়। প্ৰকাশ কৰে বিদ্ৰোহী আৰু ভাঙাৰ গানেৰ  ধৰণৰ কবিতা; ধূমকেতুৰ  দৰে সাময়িকী। জেলত বন্দী হোৱাৰ পাছত লিখে  ৰাজবন্দীৰ জবানবন্দী। এই সকলো সাহিত্যকৰ্মতে সাম্ৰাজ্যবাদৰ বিৰোধিতা  সুস্পষ্ট আছিল।
কাজী নজৰুল ইছলাম
মছজিদৰ শান্তিনিকেতনলৈ ৰাঁচীৰ মছজিদত