সৈনিক জীৱন ত্যাগ কৰি নজৰুলে বঙ্গীয় মুছলিম সাহিত্য সমিতিৰ অফিচত মুজফ্‌ফৰ আহমদৰ লগত বাস কৰিছিল। মুজফ্‌ফৰ আহমদ আছিল এইদেশত সমাজতান্ত্ৰিক আন্দোলন প্ৰতিষ্ঠাৰ অগ্ৰদূত।  সেয়ে ইয়াৰ পৰাই  নজৰুলৰ ৰাজনৈতিক চেতনাৰ বিকাশ আৰম্ভ হয়। মুজফ্‌ফৰ আহমদৰ লগত তেওঁ বিভিন্ন ৰাজনৈতিক সভা-সমিতি আৰু বক্তৃতাত অংশ লৈছিল। এই সময়ৰ পৰাই  সমাজতান্ত্ৰিক আদৰ্শৰ লগত পৰিচিত হয়। ১৯১৭ চনত <MASK> সমাজতান্ত্ৰিক বিপ্লৱে তেওঁক নানাভাৱে প্ৰভাৱিত কৰে। তেওঁৰ লাঙ্গল]] আৰু গণবাণী আলোচনীত তেওঁ প্ৰকাশ কৰে যে সাম্যবাদী আৰু সৰ্বহাৰা কবিতাসমূহ। ইয়াৰ লগতে প্ৰকাশ কৰিছিল কমিউনিস্ট ইন্টাৰনেশ্যনেলৰ অনুবাদ জাগ অনশন বন্দী ওঠ ৰে যত। তেওঁৰ আলোচনীত প্ৰকাশিত হয় ৰেড ফ্ল্যাগ-ৰ অৱলম্বনত ৰচিত ৰক্তপতাকাৰ গান।
কাজী নজৰুল ইছলাম
ভাৰত পশ্চিমবঙ্গৰ ৰাছিয়াৰ কলকাতাতেই