<MASK>ରେ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ସଭ୍ୟତାଦ୍ୱାରା ପ୍ରଯୁକ୍ତ "ବାଦ୍ୟଯନ୍ତ୍ର"ରେ ଶାକ୍ଷର ବହୁ ମାତ୍ରାରେ ଖାଲି ରହିଛି , ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ସର୍ବପ୍ରଥମ ରହିଥିବା ମୁଣ୍ଡା ଏବଂ ଦ୍ରାବିଡ଼ ଭାଷା କହୁଥିବା ସଂସ୍କୃତିଙ୍କୁ ବାଦ୍ୟ-ଯନ୍ତ୍ରର ଶ୍ରେୟ ଦେବା ଅସମ୍ଭବ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାଦ୍ୟ-ଯନ୍ତ୍ରର ଇତିହାସ ସିନ୍ଧୁ ଘଟି ସଭ୍ୟତା ସହିତ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା ଯାହା ପାଖପାଖି ୩୦୦୦BCରେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ । ଖୋଦାଇରୁ ପ୍ରାପ୍ତ କଳାକୃତି ସହିତ ମିଳିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ଝୁଣୁଝୁଣେ ଏବଂ ସୀଟି (ହୁଇସିଲ) ଆଦି ବାଦ୍ୟ-ଯନ୍ତ୍ରର ଏକ ଭୌତିକ ପ୍ରମାଣ ଅଟେ । ଏକ ମାଟିର ପ୍ରତିମାରୁ ଡ୍ରମ ପ୍ରୟୋଗର ସଙ୍କେତ ମିଳିଥାଏ ଏବଂ ସିନ୍ଧୁ ଲିପିର ଖୋଜା ପ୍ରକ୍ରିୟାରୁ ମଧ୍ୟ ଊର୍ଧ୍ୱାଧର ଧନୁଷକର ହାର୍ପ ଚିତ୍ରଣର ଠିକଣା ଜଣାପଡ଼ିଥିଲା , ଯାହାର ଶୈଳୀ ସୁମେରିୟନ କଳାକୃତିରେ ଚିତ୍ରଣ ହାର୍ପର ସମାନ ଅଟେ ।
ବାଦ୍ୟ ଯନ୍ତ୍ର
ଭାରତ ଇଂଲଣ୍ଡ ଗ୍ରୀସ ଜର୍ମାନୀ