ഭൂവിജ്ഞാനപരമായി കാണുമ്പോൾ ടെർഷ്യറി കല്പത്തിൽ പോർച്ചുഗൽ മുതൽ മലയാ ഉപദ്വീപുവരെ നീണ്ടുകിടക്കുന്ന വലിയ പർ‌‌വത (ആൽ‌‌പ്സ്-ഹിമാലയാ) ശൃഖലയിലെ ഒരു കണ്ണിയാണ് ഏഷ്യാമൈനർ എന്നു വ്യക്തമാകുന്നതാണ്. സമുദ്രത്തിന് അടിയിലായിരുന്ന ശിലാപടലങ്ങൾ വൻ‌‌കര വിസ്ഥാപന (continental drift) ത്തിന്റെ ഫലമായി ഭൂഖണ്ഡങ്ങൾ പരസ്പരം അടുത്തപ്പോൾ, ഞെരുങ്ങി മടങ്ങി ഒടിഞ്ഞ് ഉയർത്തപ്പെട്ടാണ് മേല്പറഞ്ഞ പർ‌‌വതങ്ങളുടെ ശൃഖല ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്. തുടർന്ന് ഇവയിൽ ചില ഭാഗങ്ങൾ നെടുനാളായുള്ള അപരദനത്തിനു വഴിപ്പെട്ട് നിലം‌‌പരിശാവുകയും അവയുടെ സാനുക്കളിൽ നിക്ഷേപണം മൂലം സമതലങ്ങൾ രൂപപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മേൽപ്പറഞ്ഞ പ്രോത്ഥാന (upheaval) പ്രക്രിയ ഘട്ടങ്ങളായാണ് പൂർത്തിയായിട്ടുള്ളത്. ഇക്കാരണത്താൽ ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ ഉയർത്തപ്പെട്ട ഭാഗങ്ങൾ ടെഥീസ് എന്ന പ്രാചീന സമുദ്രത്തിലെ ദ്വീപുകളായി തീർന്നിട്ടുണ്ടാവണം ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് ശാഖകൾ എന്നോണം പിൽക്കാലവലന(folding)ത്തിലൂടെ സമുദ്രാന്തരിക കടകങ്ങൾ(ridges) സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കാം. കാലാന്തരത്തിൽ ഇത്തരം ഭൂരൂപങ്ങൾ ഒന്നാകെ ഉയർത്തപ്പെട്ട് കരയായി തീർന്നിട്ടുണ്ടാവണം. ഏതാണ്ട് ഈ രീതിയിലുള്ള ഭൂഘടനയാണ് ഏഷ്യാമൈനറിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. ഈ ഉപദ്വീപിന്റെ മധ്യത്തിലുള്ള ഉന്നതതടം ടെഥിസ്സിലെ ഒരു ദ്വീപായിരുന്നു എന്നതിന് സൂചനകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിനു ചുറ്റുമായി നാനാദിശകളിൽ നീളുന്ന സങ്കീർണങ്ങളായ മലനിരകൾ കാണാം; വടക്കു ഭാഗത്തുള്ള പോണ്ടീസ്, തെക്കുള്ള ടാറസ്, ആന്റീടാറസ് എന്നിവയാണ് പ്രധാന പർ‌‌വതങ്ങൾ.

പർ‌‌വതനത്തെ തുടർന്ന് അവതലനവും അനുബന്ധിച്ചുള്ള ഭ്രംശങ്ങളും ഉണ്ടായി. ഈജിയൻ കടൽ ഒന്നാകെത്തന്നെ കരഭാഗം ഇടിഞ്ഞുതാണ് ഉണ്ടായതാണ്. ഏഷ്യാമൈനർ ഇപ്പോഴും ഭൂകമ്പമേഖലയായി തുടരുന്നു. സജീവ അഗ്നിപർ‌‌വതങ്ങൾ ഇല്ലെന്നിരിക്കിലും ചൂടുറവകളും പങ്കോദ്ഗാര (Mud volcano) ങ്ങളും ധാരാളമായുണ്ട്.

ഫ്രിജിയൻ, യുറാർതിയൻ, നിയോഹിറ്റൈറ്റ് കാലഘട്ടങ്ങൾ
ഭൂവിജ്ഞാനം
ചരിത്രം
ഭൗതിക ഭൂമിശാസ്ത്രം