ധാതുരൂപവത്കരണത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന സ്രോതസ്സാണ് ജലീയ പൂരിത ദ്രാവകം. ജലീയ ദ്രാവകത്തിൽ ലയിച്ചുചേർന്നിരിക്കുന്ന ധാതവ പദാർഥങ്ങൾ വിവിധ പ്രക്രിയകളിലൂടെ ഊറലിനു വിധേയമാകുമ്പോഴാണ് ധാതു രൂപവത്കരണം സംഭവിക്കുന്നത്. ലായക പദാർഥങ്ങളുടെ അക്ഷയ ഖനിയായ സമുദ്രജലം ബാഷ്പീകരണത്തിനു വിധേയമാകുന്നതിന്റെ ഫലമായി അതിൽ ലയിച്ചുചേർന്നിരിക്കുന്ന ധാതവ പദാർഥങ്ങൾ ഖരപദാർഥങ്ങളിലായി അടിയുന്നത് (ഉദാ. ഉപ്പ്, ജിപ്സം) ഈ പ്രക്രിയയ്ക്ക് ഉദാഹരണമാണ്. ബാഷ്പീകരണ പ്രക്രിയയുടെ തോത് വർദ്ധിക്കുന്നതിന് ആനുപാതികമായി മഗ്നീഷ്യം (Mg), പൊട്ടാസിയം (K) തുടങ്ങിയ ധാതുക്കളുടെ ഊറൽ സംഭവിക്കുന്നു. 

ഉഷ്ണ നീരുറവകളും ഗെയ്സെറുകളും (Geysers) കാണപ്പെടുന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ ഉഷ്ണജലം ഉന്നത മർദത്തിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ താഴെത്തട്ടിലുള്ള ശിലാപദാർഥങ്ങളെ ലയിപ്പിച്ച് ഉപരിതലത്തിലെത്തിച്ച് നിക്ഷേപണവിധേയമാക്കുന്ന പ്രക്രിയ സാധാരണമാണ് (ഉദാ. യെല്ലോസ്റ്റോൺ പാർക്കിലെ ഓപൽ, ട്രാവെട്രിൻ നിക്ഷേപങ്ങൾ). കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡിന്റെ ശോഷണം മൂലം രൂപംകൊള്ളുന്ന ഏക ധാതുവാണ് കാൽസ്യം കാർബണേറ്റ്. പൂരിത കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ മാത്രമേ കാൽസ്യം കാർബണേറ്റ് ജലത്തിൽ ലയിക്കുകയുള്ളൂ. ജലത്തിൽ ലയിച്ചുചേർന്നിരിക്കുന്ന കാൽസ്യം കാർബണേറ്റ് CO2-ന്റെ ശോഷണംമൂലം പുനഃക്രിസ്റ്റലീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന്റെ ഫലമാണ് ലോകത്തിലുടനീളം കാണപ്പെടുന്ന ചുണ്ണാമ്പുകൽ ഗുഹകൾ. ഈ രാസപ്രവർത്തനം ഉഭയദിശീയമായതിനാൽ CO2-ന്റെ ശോഷണം കാൽസ്യം കാർബണേറ്റിനെ സ്റ്റാലഗ്റ്റൈറ്റ്, സ്റ്റാലഗ്മൈറ്റ് എന്നിവയുടെ രൂപത്തിൽ പുനർനിക്ഷേപിക്കപ്പെടുന്നു. അരുവികളുടെയും പുഴകളുടെയും തീരങ്ങളിൽ കാണപ്പെടുന്ന കാൽസിയമയ ടുഫയും (Calcareous tufa) സമാന പ്രക്രിയയുടെ ഫലമായാണ് രൂപംകൊള്ളുന്നത്. 

സമുദ്രജലത്തിൽ ലയിച്ചുചേർന്നിരിക്കുന്ന CaCO3, SiO2 എന്നിവ സമുദ്രത്തിലെ ചില സൂക്ഷ്മജീവികൾ വലിച്ചെടുത്ത് അവയുടെ പുറന്തോടുകളായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നത് സാധാരണമാണ്. പവിഴപ്പുറ്റുകൾ, ക്രിനോയ്ഡുകൾ, മൊളസ്ക്കുകൾ, ഫൊറാമിനിഫെറകൾ എന്നീ ജീവികൾ സമുദ്രജലത്തിൽനിന്ന് CaCO3 സ്രവിപ്പിക്കുമ്പോൾ ഡയാറ്റം, സ്പോഞ്ച്, റേഡിയോലാരിയൻസ് എന്നിവ SiO2 ആണ് സ്രവിപ്പിക്കുന്നത്. തത്ഫലമായി സമുദ്രാടിത്തട്ടിൽ ചുണ്ണാമ്പുകല്ല്, ചാൽക്ക്, ഡയാറ്റമേഷ്യസ് എർത്ത് എന്നീ ധാതു നിക്ഷേപങ്ങൾ രൂപംകൊള്ളുന്നു.

ജലീയ പൂരിതലായനികളിൽനിന്ന്
വിഭംഗം
രൂപവത്കരണം
ഉപയോഗം