ചന്ദ്രവംശത്തിലെ രാജാവായിരുന്ന പുരൂരവസിന്റെ ഭാര്യയായി ഉർവശി മഹാഭാരതത്തിലും ഋഗ്‌വേദത്തിലും പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നു. ബൃഹസ്പതി പത്നിയായ താരയിൽ ചന്ദ്രനു ജനിച്ച പുത്രൻ ബുധനായിരുന്നു പുരൂരവസ്സിന്റെ പിതാവ്. മാതാവ് പ്രജാപതി വൈവസ്വത മനുവിന്റെ പുത്രിയായ ഇളയും. കേശി എന്ന ദാനവനാൽ അപഹരിക്കപ്പെട്ട ഉർവശിയെ ക്ഷത്രിയരാജാവ് പുരൂരവസ്സ് രക്ഷിക്കുകയും ദേവലോകത്ത് തിരിച്ചെത്തിക്കുകയും ചെയ്തു.ഇതോടെ രാജാവും ഉർവശിയും പര്സപരം അനുരക്തയായി. രാജാവിന്റെ ബഹുമാനാർഥം ദേവസദസ്സിൽ അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ലക്ഷ്മി സ്വയംവരം എന്ന നൃത്തനാടകത്തിൽ സ്വയം മറന്നാടവേ പ്രണയാതുരയായ ഉർവശിയുടെ നാവു പിഴച്ചു, വിഷ്ണു എന്നതിനു പകരം പുരൂരവസ്സെന്ന് ഉച്ചരിച്ചു പോയി. ക്രുദ്ധനായ നാട്യാചാര്യൻ ഭരതമുനി ഉർവശിയെ ശപിച്ചു- മനുഷ്യസ്ത്രീയാകട്ടെയെന്ന്. പുരൂരവസ്സിന്റെ ഭാര്യയായി ഭൂമിയിൽ കഴിയാൻ ഉർവശി തയ്യാറായി. പക്ഷെ ചെല നിബന്ധനകൾ മുന്നോട്ടു വെച്ചു. താൻ പുത്രസമാനം സ്നേഹിക്കുന്ന രണ്ട് ആട്ടിൻകുട്ടികൾ സദാ തന്നോടൊപ്പം ഉണ്ടായിരിക്കും പശുവിൻ നെയ്യൊഴികെ മറ്റൊരു വിധ ആഹാരവും കഴിക്കുകയില്ല, പിന്നെ രതിക്രിയയിലേർപ്പെടുമ്പോൾ മാത്രമേ രാജാവിന്റെ നഗ്നരൂപം താൻ കാണുകയുള്ളു. ഉർവശിയുടെ നീണ്ടു പോകുന്ന ഭൂവാസം ദേവലോകത്ത് അസ്വസ്ഥതയും അസൗകര്യങ്ങളും ഉണ്ടാക്കി. അപ്സരസുകളുടെ തോഴന്മാരായിരുന്ന ഗന്ധർവന്മാരുടെ കൗശലപൂർവമായ ഇടപെടലുകൾ മൂലം രാജാവിന് നിബന്ധനകൾ ലംഘിക്കേണ്ടി വന്നു. ഉർവശി ഭൂമി ഉപേക്ഷിച്ച് തിരിച്ചു ദേവലോകത്തേക്ക് പോവുകയും ചെയ്തു. പക്ഷെ പിന്നീട് ഇരുവരുടേയും വിരഹതാപം കണ്ട് മനസ്സലിഞ്ഞ് ഗന്ധർവന്മാർ പുരൂരവസ്സിനെ ഒരു ഗന്ധർവനാക്കി മാറ്റി ദേവലോകത്ത് എത്തിച്ചുവത്രെ.

ഭരതമുനിയുടെ ശാപം
ഭൂമിയിലേക്ക്
വസിഷ്ഠൻ
സാഹിത്യത്തിൽ