വ്യക്തിപരമായ മരണാനന്തരജീവിതത്തേയോ മറ്റു ക്രിസ്തീയ സിദ്ധാന്തങ്ങളേയോ ഈ കൃതി പരാമർശിക്കുന്നില്ല. ഗ്രെക്കോറോമൻ പാരമ്പര്യത്തിലെ ചിന്തകന്മാരായ സീനോയ്ക്കോ, എപ്പീക്ടീറ്റസിനോ, ഔറേലിയസിനോ എഴുതാമായിരുന്നതല്ലാത്ത ഒരു വരിയും ഇതിലില്ലെന്നും പേഗൻ ദർശനപാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഈ അന്തിമസൃഷ്ടി, മരണമുഹൂർത്തത്തിൽ ഗാഗുൽത്താക്കു പകരം ഏഥൻസിനെ ഓർത്ത ഒരു ക്രിസ്ത്യാനി എഴുതിയതാണെന്നും വിൽ ഡുറാന്റ് നിരീക്ഷിക്കുന്നു. 

ദൈവം ഈ കൃതിയിൽ പരാമർശിക്കപ്പെടുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഇതിനെ സങ്കുചിതാർത്ഥത്തിൽ, മതപരമായ രചന എന്നു വിളിക്കുക വയ്യ. ഇതിലെ ദൈവം നിത്യനും സർവജ്ഞാനിയും എല്ലാ നന്മകളുടേയും സ്രോതസ്സുമായ ശക്തിയാണ്. യേശുക്രിസ്തുവിനേയോ ക്രിസ്തുമതത്തോയോ മറ്റു മതങ്ങളേയോ കുറിച്ചുള്ള വ്യക്തമായ പരാമർശങ്ങളും ഇതിലില്ല. 'കൺസൊലേഷ്യോ'-യിൽ ബോത്തിയസ് മതപരമായ സമസ്യകൾ ചർച്ച ചെയ്യുന്നത് ക്രിസ്തുമതത്തെ പരാമർശിക്കാതെ, സ്വാഭാവികദർശനത്തേയും യവനചിന്താപാരമ്പര്യത്തേയും ആശ്രയിച്ചാണ്. വിശ്വാസവും യുക്തിയും തമ്മിലുള്ള സന്തുലനത്തിൽ അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ക്രിസ്തീയതയിലും തത്ത്വചിന്തയിലും സത്യം ഭിന്നരൂപത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി.

റോമാസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ക്ഷതിപതനങ്ങളുടെ ചരിത്രത്തിൽ 'കൺസൊലേഷ്യോ'-യുടെ കർത്താവിനെ, "അവസാനത്തെ റോമാക്കാരൻ", എന്നു വിളിക്കുന്ന എഡ്‌വേഡ് ഗിബ്ബൺ ഈ കൃതിയെ, "പ്ലേറ്റോയുടേയും സിസറോയുടേയും വിശ്രമവേളകൾക്ക് ഉപകരിക്കുന്ന സുവർണ്ണരചന" എന്നു വിശേഷിപ്പിച്ചു. ബെർട്രാൻഡ് റസ്സൽ ഈ കൃതിയെ "പുരാതന ലോകത്തിൽ നിന്നുള്ള അവസാനത്തെ സംശുദ്ധപൈതൃകം" എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുന്നു. ഗ്രന്ഥകർത്താവിനെ ദാന്തെ തന്റെ ഡിവൈൻ കോമഡിയിലെ പറുദീസയിൽ, വേദപാരംഗതന്മാർക്കൊപ്പം ഇടം നൽകി ബഹുമാനിച്ചു.

വിലയിരുത്തൽ
കുറിപ്പുകൾ
ഉള്ളടക്കം
പശ്ചാത്തലം