അലങ്കാരസർവസ്വം (രുയ്യകൻ), ഏകാവലി (വിദ്യാധരൻ), സാഹിത്യദർപ്പണം (വിശ്വനാഥൻ), രസഗംഗാധരം (ജഗന്നാഥൻ) എന്നീ അലങ്കാരഗ്രന്ഥങ്ങൾ എല്ലാം പൂർവാചാര്യന്മാരോടു കടപ്പെട്ട രീതിയിലുള്ളവയാണ്. സ്വതന്ത്രമായ ഒരു ദർശനവും അവയിൽ പ്രകാശിതമായിട്ടില്ല. സൂക്ഷ്മാവലോകനത്തിൽ ഈ ഗ്രന്ഥകാരന്മാരെല്ലാം ധ്വനിയുടെ പക്ഷത്തിൽ നില്ക്കുന്നവരാണെന്നു കാണാം. ജയദേവൻ, കേശവമിശ്രൻ, അപ്പയ്യദീക്ഷിതർ എന്നീ ആലങ്കാരികന്മാരുടെ ചന്ദ്രാലോകം, അലങ്കാരശേഖരം, കുവലയാനന്ദം എന്നീ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പരിശോധിച്ചാൽ ധ്വനിപൂർവകാലാചാര്യന്മാരുടെ കൂടെയാണ് അവർ നില്ക്കുന്നതെന്നു തോന്നും. ഏതായാലും നൂതനദർശനങ്ങളൊന്നും ഇവർക്കു മുമ്പോട്ടു വയ്ക്കുവാനില്ല.

14-ാം ശ.-ത്തിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന വിദ്യാനാഥന്റെ പ്രതാപരുദ്രയശോഭൂഷണം അഥവാ പ്രതാപരുദ്രീയം എന്ന അലങ്കാരശാസ്ത്രഗ്രന്ഥം ഒരു പുതിയ മാതൃകയിലാണു നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. വിദ്യാനാഥന്റെ ആശ്രയഭൂതനായ പ്രതാപരുദ്രദേവൻ എന്ന കാകതീയരാജാവിന്റെ പ്രശസ്തിയെ പ്രകീർത്തിക്കുന്നതാണ് എല്ലാ ഉദാഹരണങ്ങളും. നാടകലക്ഷണം, കാവ്യലക്ഷണം, രസാദികൾ, അലങ്കാരങ്ങൾ എന്നിവയെപ്പറ്റിയെല്ലാം സംഗ്രഹരൂപത്തിൽ ചർച്ച ചെയ്തിട്ടുള്ള ഈ ഗ്രന്ഥം സാഹിത്യശാസ്ത്രവിഷയകമായ ഒരു നല്ല പാഠ്യപുസ്തകത്തിന്റെ സ്ഥാനം കൈവരിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നു പറയാം.

നരസിംഹകവിയുടെ നഞ്ചരാജയശോഭൂഷണം, യജ്ഞനാരായാണദീക്ഷിതരുടെ അലങ്കാരരത്നാകരം, പുരുഷോത്തമസുധീന്ദ്രന്റെ കവിതാവതാരം, ലക്ഷ്മണ കവിയുടെ ശാഹരാജീയം എന്നീ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പ്രതാപരുദ്രയശോഭൂഷണ മാതൃകയിൽ വിരചിതങ്ങളാണ്. തഞ്ചാവൂർ സ്വദേശിയായ വേദാന്താചാര്യൻ എന്ന പണ്ഡിതൻ കാവ്യപ്രകാശത്തിനു രചിച്ചിട്ടുള്ള ഉത്തേജിനി എന്ന വ്യാഖ്യാനത്തിൽ ഉദാഹരണങ്ങളായി ചേർത്തിട്ടുള്ള പദ്യങ്ങൾ രവിവർമൻ എന്ന കൊച്ചിരാജാവിന്റെ പ്രശസ്തിയെ വാഴ്ത്തുന്നവയാണ്. ശ്രീവിദ്യാചക്രവർത്തിയുടെ സമ്പ്രദായപ്രകാശിനി എന്ന കാവ്യപ്രകാശവ്യാഖ്യാനവും അനുസ്മരണാർഹം തന്നെ.

സംസ്കൃതഭാഷയിൽ അലങ്കാരശാസ്ത്രഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ രചന 10-ാം ശ.-ത്തിനുശേഷവും ഉണ്ടായിട്ടുണ്ടെങ്കിലും എടുത്തുപറയത്തക്ക വിശേഷമൊന്നും അവയ്ക്കില്ല. നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ നാലിൽനിന്നാരംഭിച്ച അലങ്കാരം (സാമ്പ്രദായികം) അപ്പയ്യദീക്ഷിതരിൽ 124 ആയി വളർന്നു. അതുപോലെ ഒളിഞ്ഞും മങ്ങിയും കിടന്നിരുന്ന ധ്വനിതത്ത്വം സാഹിത്യത്തിന്റെ ആത്മാവായി സഹൃദയമനസ്സുകളിൽ സ്ഥിരപ്രതിഷ്ഠ നേടി. അലങ്കാരശാസ്ത്രചരിത്രത്തിന്റെ കാതലായ രണ്ടു ധാരകളാണിവ. സംസ്കൃതാലങ്കാരികൻമാരുടെ ചുവടുപിടിച്ചുകൊണ്ടു മാത്രമേ മറ്റു ഭാരതീയ ഭാഷകളിൽ സാഹിത്യശാസ്ത്രകൃതികൾ രചിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളു.
ഇതര കൃതികൾ
ഔചിത്യവിചാരചർച്ച
ധ്വന്യാലോകവും ധ്വനിസിദ്ധാന്തവും
കാവ്യമീമാംസ