ഊട്ടി ഉൾപ്പെടുന്ന നീലഗിരി മലകൾ ഘോരവനങ്ങൾ ആയിരുന്നതിനാലും കാലാവസ്ഥ പ്രതികൂലമായിരുന്നതിനാലും പണ്ടുകാലത്ത് ഇവിടേക്ക് എത്തിച്ചേരുക വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടേറിയ കാര്യമായിരുന്നു. അത്ര ഫലഭൂയിഷ്ടതയോ, കീഴ്പ്പെടുത്താനായി കോട്ടകളോ കൊട്ടാരങ്ങളോ ഇല്ലാത്തതിനാൽ ആരും ഇങ്ങോട്ട് പ്രവേശിക്കാൻ താല്പര്യപ്പെട്ടിരുന്നില്ല എന്നു കരുതുന്നു. ബ്രിട്ടിഷുകാരുടെ വരവിന് മുൻപുള്ള ചരിത്രം അതിനാൽ അവ്യക്തമാണ്. മറയൂരിൽ നിന്നും ലഭിച്ച പോലുള്ള മഹാശിലായുഗത്തിന്റെ തെളിവുകൾ പലതും ഇവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അവ ഇന്നും തോട വർഗ്ഗക്കാരുടെ ആചാരങ്ങളുമായി ചേർന്ന് പോകുന്നതിനാൽ കാലപ്പഴക്കം നിർണ്ണയിക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്‌. നിരവധി ശിലാലിഖിതങ്ങളും, തൊപ്പിക്കല്ലുകളും മുനിയറകളും ഇവിടെനിന്നും കണ്ടെടുത്തിട്ടുണ്ട്. 

സംഘകാലത്തെ ചേരന്മാരുടെ സാമ്രാജ്യത്തിനു കീഴിലായിരുന്നു ഈ മലകൾ. അന്നത്തെ കുറിഞ്ചിതിണൈ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന തിണകളിൽ ഈ ഘോരവനങ്ങൾ പെടും. ബഡഗർ, തോട‍ർ, ബേള്ളാളർ എന്നിങ്ങനെയുള്ള മൂന്നു ആദിവാസി ഗോത്രങ്ങളാണ്‌ ഇവിടെ വസിച്ചിരുന്നത്. ചേര രാജാക്കന്മാർക്ക് ശേഷം വന്ന നാടുവാഴി-രാജാക്കന്മാരിൽ നിന്ന് മൈസൂർ ആസ്ഥാനമാക്കി ഭരണം നടത്തിയ ഗംഗ സാമ്രാജ്യ ചക്രവർത്തിമാർ വയനാട് ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ ഭൂപ്രദേശം കൈക്കലാക്കി. ഇതിനെ സാധൂകരിക്കുന്ന ലഭ്യമായിട്ടുള്ള ഏറ്റവും പഴയ ശാസനം 930-ആമാണ്ടിലുള്ളതാണ്‌. 

ഇതിനെ തുടർന്ന് പത്താം ശതകത്തോടടുത്ത് വടക്കൻ കാനറ ആസ്ഥാനമാക്കി ഭരിച്ചിരുന്ന കദംബർ ഊട്ടി കൈവശപ്പെറടുത്തി.പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ്‌ ഹൊയ്സാലരാജാവായ ഹർഷവർദ്ധൻ വയനാടും നീലഗിരിയും ആക്രമിച്ച് കീഴടക്കിയത്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേനാനായകനായ പുനീസാ 1117-ൽ തോടകളേയും മറ്റും ഭയപ്പെടുത്തി നിരവധിപേരെ വധിച്ചു എന്നും ഹർഷവർദ്ധനന്റെ ശിലാശാസനങ്ങളിൽ കാണുന്നു. ഈ ശാസനങ്ങളിൽ ആണ്‌ നീലഗിരി, തോട എന്നീ പേരുകൾ ആദ്യമായി പരാമർശിച്ചുകാണുന്നത്. 1120-ൽ ഹർഷവർദ്ധനൻ നീലമലയെ ഒരു പട്ടണം ആക്കി മാറ്റി. 1141-ലെ മറ്റൊരു ശാസനത്തിൽ നിരുഗുൺഡനാടിനെപറ്റിയും (നീലഗിരിയിൽ) അവിടെയുള്ള കുക്കുള്ള കോട്ടയെപറ്റിയും പരാമർശമുണ്ടെങ്കിലും കോട്ടയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഒന്നും ഇന്ന് നിലവിലില്ല.ഹൊയ്സാലരിൽ നിന്ന് 1310 ൽ ഡൽഹിയിലെ മുസ്ലീം ഭരണാധികാരികൾ അധികാരം പിടിച്ചെടുത്തപ്പോൾ ഈ ഭാഗത്തിന്റെ ഭരണം ഹൊയ്സാല മന്ത്രിയായിരുന്ന മാധവ ദന്നായകനും മക്കൾക്കും ലഭിച്ചു. അവർ നീലഗിരി-സർദാർ എന്ന സ്ഥാനപ്പേർ ഉപയോഗിച്ചു വന്നു. 

പതിനാറാം ശതകത്തിൽ വിജയനഗരത്തിലെ ഹമ്പി ആസ്ഥാനമാക്കി ഭരിച്ചിരുന്ന വിജയനഗര രാജാക്കന്മാർ ഡൽഹി സുൽത്താന്മാരുടെ ഭരണം അവസാനിപ്പിച്ചു. അവർക്ക് ഈ മേഖലയുടെ അവകാശം കൈവന്നു. വിജയനഗരത്തിലെ കൃഷ്ണദേവ മഹാരാജാവ് നീലഗിരി പ്രദേശത്തുള്ള മസനഹള്ളിയും അതിന്റെ ചുറ്റുവട്ടങ്ങളും ചേർന്ന് ആർക്കോ ഭരിക്കാൻ നൽകിയതായി 1537-ലെ ശാസനത്തിൽ പറയുന്നു. ഈ സ്ഥലം ഇന്ന് മസനഗുഡി എന്നാണ്‌ അറിയപ്പെടുന്നത്. 1565-ൽ വിജയനഗര സാമ്രാജ്യം ഡെക്കാനിലെ മുസ്ലീം രാജാക്കന്മാർ തളിക്കോട്ട യുദ്ധത്തിലൂടെ പിടിച്ചെടുത്തു. എങ്കിലും അവരുടെ അനന്തരാവകാശികൾ അത്ര ശക്തന്മാരായിരുന്നില്ല. ചെറിയ രാജാക്കന്മാർ വിഘടിച്ചു, സ്വാതന്ത്ര്യം പ്രഖ്യാപിച്ചു. അതിലെ ഒരു രാജാവായ വോഡെയാർക്കാണ്‌ നീലഗിരി പീഠഭൂമിയുടെ അവകാശം സിദ്ധിച്ചത്. 

1760-ൽ ഒരു അട്ടിമറിയിലൂടെ ഹൈദരാലി മൈസൂരിന്റെ ഭരണം കൈയടക്കി. 1782-ൽ ടിപ്പുസുൽത്താന്റേയും 1799-ൽ മൈസൂർ യുദ്ധത്തിൽ ടിപ്പുവിനെ പരാജയപ്പെടുത്തിയ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടേയും അധീനതയിൽ ഈ പ്രദേശം വന്നു ചേർന്നു. പിന്നീട് പഴശ്ശി വിപ്ലവത്തിനും നീലഗിരി മലകൾ സാക്ഷിയാകേണ്ടി വന്നു. ഇത്തരം നിരവധി കൈമാറ്റങ്ങൾ നടന്നു എങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് മുൻപ് ആരും തന്നെ ഈ പ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് കടന്നു വരാൻ ധൈര്യപ്പെട്ടിരുന്നില്ല. 1602-ൽ ഈശോ സഭ (jesuit) പുരോഹിതനായ ഫെറേയ്റ ഇവിടം സന്ദർശിക്കുകയും തോടകളേയും ബഡകളേയും പറ്റി പരാമർശിക്കുക്കയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. അതിനു മുൻപ്‌ മലങ്കരയിലയിലെ സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ ആദ്യത്തെ റോമൻ കത്തോലിക്ക ബിഷപ്പ് ഒരു പുരോഹിതനേയും ദിയാക്കോനേയും ഇവിടത്തെ ക്രിസ്ത്യാനികളെക്കുറിച്ച് അറിയാനായി അയച്ചിരുന്നു. ഈ പ്രദേശത്ത് പുരാതന ക്രിസ്ത്യാനികൾ വസിച്ചിരുന്നെന്ന വിശ്വാസമായിരുന്നു കാരണം.

ബ്രിട്ടിഷുകാരുടെ കാലം
ബ്രിട്ടിഷുകാർക്ക് മുൻപ്
ബഡഗർ
വിനോദ സഞ്ചാരം