കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും മനോഹരമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ് തുറവൂർ മഹാക്ഷേത്രം. എറണാകുളം - ആലപ്പുഴ റൂട്ടിൽ രണ്ട് സ്ഥലങ്ങൾക്കും ഒത്തനടുക്കായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ഈ ക്ഷേത്രം റോഡിൽനിന്ന് നോക്കിയാൽത്തന്നെ പൂർണ്ണമായി കാണാം. ക്ഷേത്രമതിൽക്കകത്തുകടന്നാൽ കിഴക്കുഭാഗത്ത് വലിയ ആനക്കൊട്ടിൽ കാണാൻ കഴിയും. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആനക്കൊട്ടിലാണിത്. ആനക്കൊട്ടിലിന് പുറത്ത് ഭഗവദ്വാഹനമായ ഗരുഡനെ ശിരസ്സിലേന്തുന്ന രണ്ട് സ്വർണ്ണക്കൊടിമരങ്ങൾ ഇതിന് തൊട്ടുപുറകിലുണ്ട്. കേരളത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ കൊടിമരങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇവയുണ്ട്. 

മറ്റുക്ഷേത്രങ്ങളിൽനിന്ന് തുറവൂരിന്റെ പ്രത്യേകത എന്തെന്നുവച്ചാൽ ഒരേ നാലമ്പലത്തിനകത്ത് തുല്യപ്രാധാന്യത്തോടെ രണ്ട് പ്രതിഷ്ഠകൾ കുടികൊള്ളുന്നു എന്നതാണ്. ഇവിടെ നാലമ്പലം രണ്ടായി ഭാഗിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. അതിൽ തെക്കുവശത്ത് സുദർശനമൂർത്തിയുടെയും വടക്കുവശത്ത് നരസിംഹമൂർത്തിയുടെയും ശ്രീകോവിലുകളാണ്. സുദർശനമൂർത്തിയുടെ പ്രതിഷ്ഠയ്ക്കാണ് പഴക്കം കൂടുതൽ. തെക്കുഭാഗത്തുള്ള രണ്ടുനില വട്ടശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ഈ തിരുവായുധത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഇവിടെ ശ്രീകോവിലിനകത്തെ മൂന്നാമത്തെ മുറിയാണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഗർഭഗൃഹം. ആറടി ഉയരം വരുന്ന കൃഷ്ണശിലാനിർമ്മിതമായ ചതുർബാഹു വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിലാണ് സുദർശനമൂർത്തിയുടെ ചൈതന്യം ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. സുദർശനമൂർത്തിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ഭാരതത്തിൽത്തന്നെ അത്യപൂർവ്വമാണ്. കേരളത്തിൽ ഇവിടെക്കൂടാതെ തിരുവല്ല ക്ഷേത്രത്തിൽ മാത്രമാണ് സുദർശനമൂർത്തി പ്രധാനപ്രതിഷ്ഠയായ ഒരു ക്ഷേത്രമുള്ളത്. ശ്രീകോവിലിനുമുന്നിൽ വലിയൊരു നമസ്കാരമണ്ഡപമുണ്ട്. ഒറ്റക്കല്ലിൽ തീർത്ത പതിനാറുകാലുകളാണ് ഈ മണ്ഡപത്തിന്. പതിനാറുകൈകളുള്ള രൂപമായാണ് സുദർശനമൂർത്തിയെ സാധാരണ ചിത്രീകരിയ്ക്കാറുള്ളത് (ഇവിടെ നാലുകൈകളേയുള്ളൂ). ആ പതിനാറുകൈകളെ പ്രതിനിധികരിയ്ക്കുന്നതാണ് മണ്ഡപത്തിന്റെ പതിനാറുകാലുകൾ. 

നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ പ്രതിഷ്ഠ ഏകദേശം ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലുണ്ടായതാണ്. വടക്കുഭാഗത്തുള്ള രണ്ടുനില ചതുരശ്രീകോവിലിൽ കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ ഈ നാലാം തിരുവവതാരത്തിന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ഉഗ്രനരസിംഹമൂർത്തിസങ്കല്പമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഇവിടെ ശ്രീകോവിലിനകത്തെ രണ്ടാമത്തെ മുറിയാണ് വിഗ്രഹം പ്രതിഷ്ഠിച്ചിരിയ്ക്കുന്ന ഗർഭഗൃഹം. ആറടി ഉയരം വരുന്ന അഞ്ജനശിലാനിർമ്മിതമായ ചതുർബാഹു വിഷ്ണുവിഗ്രഹത്തിലാണ് നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ ചൈതന്യം ആവാഹിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. ശങ്കരാചാര്യരുടെ ശിഷ്യനായിരുന്ന പദ്മപാദർ കാശിയിൽ പൂജിച്ചിരുന്ന വിഗ്രഹമാണത്രേ ഇത്. പിന്നീട് ശങ്കരാചാര്യരുടെ ഒരു പിന്മുറക്കാരൻ കേരളത്തിലെത്തിച്ച് ഇന്നത്തെ സ്ഥാനത്ത് പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കുകയായിരുന്നു. ഈ ശ്രീകോവിലിനുമുമ്പിലും വലിയൊരു നമസ്കാരമണ്ഡപമുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന് എട്ടുകാലുകളേയൂള്ളൂ. 

രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളും ചുവർച്ചിത്രങ്ങളാലും ദാരുശില്പങ്ങളാലും അലംകൃതമാണ്. സുദർശനമൂർത്തിയുടെ ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റുമുള്ള ദാരുശില്പങ്ങളിൽ ഗണപതിയെ പാലൂട്ടുന്ന പാർവ്വതി, നന്തിയുടെ പുറത്തുള്ള ശിവൻ തുടങ്ങിയ അപൂർവ്വരൂപങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. കൂടാതെ ദേവതകളുടെ ചെറുരൂപങ്ങളെ കാണിയ്ക്കുന്ന ചുവർച്ചിത്രങ്ങളുമുണ്ട്. നരസിംഹമൂർത്തിയുടെ ശ്രീകോവിലിനുചുറ്റും കൃത്യമായ ദൂരം പാലിച്ച് ഒരുപാട് ആനകളുടെ രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. ഇവയിൽ രണ്ടെണ്ണമൊഴികെ ബാക്കിയെല്ലാം തുമ്പിക്കൈ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു. കൂടാതെ അനന്തശായിയായ മഹാവിഷ്ണു, നടരാജമൂർത്തി, ഉഗ്രനരസിംഹമൂർത്തി, ശ്രീകൃഷ്ണൻ തുടങ്ങിയവരുടെ ചുവർച്ചിത്രങ്ങളുമുണ്ട്. രണ്ട് ശ്രീകോവിലുകളിലും നിവേദ്യത്തിന് ഒരേ തിടപ്പള്ളിയാണ്. അത് സുദർശനമൂർത്തിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് തെക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ അഭിഷേകത്തിനും നിവേദ്യത്തിനുമുപയോഗിയ്ക്കുന്ന കിണറും ഒന്നുതന്നെ. അത് സുദർശനമൂർത്തിയുടെ ശ്രീകോവിലിന് വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു

കിഴക്കുഭാഗത്ത് ക്ഷേത്രത്തിനും റോഡിനും ഇടയ്ക്ക് വലുതും മനോഹരവുമായ ക്ഷേത്രക്കുളം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഉഗ്രമൂർത്തികളായ നരസിംഹമൂർത്തിയുടെയും സുദർശനമൂർത്തിയുടെയും രൗദ്രഭാവം കുറയ്ക്കുന്നതിനാണത്രേ നടയ്ക്കുമുന്നിൽ കുളം. ഈ കുളത്തിലേതുപോലെ തെളിനീർ സമീപപ്രദേശങ്ങളിലൊന്നുമില്ല. ശാന്തിക്കാരും ഭക്തരും ക്ഷേത്രദർശനത്തിനുമുമ്പ് കുളിയ്ക്കുന്നതും ഉത്സവത്തിന്റെ അവസാനം ആറാട്ട് നടത്തുന്നതും ഈ കുളത്തിലാണ്. കൂടാതെ ഈ കുളത്തിലെ ജലവും അഭിഷേകത്തിനെടുക്കാറുണ്ട്. നിർഭാഗ്യവശാൽ കുറച്ചുകാലം മുമ്പ് ഈ കുളം പായൽ നിറഞ്ഞ് വൃത്തികേടായ നിലയിൽ കണ്ടിരുന്നു. പിന്നീട് നാട്ടുകാരുടെ സഹായസഹകരണങ്ങളോടെ കുളം വൃത്തിയാക്കി, ഭക്തജനങ്ങൾക്ക് തുറന്നുകൊടുത്തു. 

ക്ഷേത്രത്തിൽ ഉപദേവതകളായി നാലമ്പലത്തിനകത്ത് കന്നിമൂലയിൽ ഗണപതിയും പുറത്ത് അയ്യപ്പനും നാഗദൈവങ്ങളും ദുർഗ്ഗയും ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സും യക്ഷിയും കുടിയിരുത്തപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ഇവരെല്ലാം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായാണ് കുടിയിരുത്തപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നത്.
പ്രത്യേകം ഒരു രൂപവും കൊത്തിയിട്ടില്ലാത്ത് ഒരു ശിലാഘണ്ഡമാണ് ദുർഗ്ഗാപ്രതിഷ്ഠ. വാരണാസിയിൽ നരസിംഹഘാട്ടിൽ നിന്നും കൊണ്ടുവന്ന നരസിംഹമൂർത്തി ഇന്ന് ദുർഗ്ഗയായി ആരാധിക്കുന്ന് ഈ സ്ഥലത്ത് ഇരിപ്പുറപ്പിച്ചു എന്ന് ഐതിഹ്യം.

ക്ഷേത്ര രൂപകല്പന
വഴിപാടുകൾ
ഐതിഹ്യം
പുറപ്പെടാ ശാന്തി