യോനി, സ്ത്രീകളുടെ ഗർഭപാത്രത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ഇലാസ്തികതയുള്ള കുഴൽ പോലെയുള്ള അവയവമാണ്‌. സാധാരണയായി ഇത്‌ പുരുഷന്റെ ലൈംഗിഗാവയവത്തേക്കാൾ കട്ടി കുറഞ്ഞതും ചെറുതും ആയിരിക്കും. ഏകദേശ വലിപ്പം 4 ഇഞ്ച്‌ നീളവും 1 ഇഞ്ച്‌ വ്യാസവും ആണ്‌. ഏന്നിരുന്നാലും ഇതിന്റെ ഇലാസ്തികത മൂലം ഏതു വലിപ്പമുള്ള പുരുഷലിംഗവും സ്വീകരിക്കാൻ കഴിവുള്ളതാണ്‌. പ്രസവ സമയത്ത് കുട്ടി പുറത്തേക്ക്‌ വരത്തക്ക രീതിയിൽ വികസിക്കാനും യോനിക്ക് സാധിക്കും. 

പുറമെ കാണുന്ന യോനീ നാളത്തെ ഗർഭാശയത്തിന്റെ ഭാഗമായ സെർവിക്സുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. നിവർന്നു നിൽക്കുന്ന ഒരു സ്തീയിൽ ഇത്‌ മുകളിലേയ്ക്കും പുറകിലേയ്ക്കുമായി 45-50 ഡിഗ്രി വരെ ചരിവിലാണ്‌ കാണുക. 

പുരുഷ അവയവം ഉദ്ധാരിക്കുന്നത് പൊലെ യോനിയും വലിപ്പം വയ്ക്കും. ലൈംഗിക ഉത്തേജനം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ യോനീഭാഗത്തേക്ക്‌ രക്തയോട്ടം വർധിക്കുകയും, യോനീനാളം 2-3 ഇരട്ടി വലിപ്പം വയ്ക്കുകയും നനവ് ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്യും. സുഗമമായ ലൈംഗികബന്ധത്തിന് അനിവാര്യമാണിത്. എന്നിരുന്നാലും വലിപ്പം കൂടുമ്പൊൾ വ്യാസം കുറയുകയാണ്‌ ചെയ്യുന്നത്‌. എന്നാൽ ഘടനാപരമായി പല സ്ത്രീകളിലും പല വലിപ്പത്തിൽ കാണാം. 
യോനിയുടെ വെളിയിലായുള്ള ഭാഗം ഉപസ്ഥം (വൾ‌വ) എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. ഇതിനു മുകളിലായി മോൻ വാജിനിസ് കാണപ്പെടുന്നു. കൗമാരത്തിലെ ഹോർമോൺ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി യോനിയുടെ പുറമേ കാണുന്ന ഭാഗത്ത് രോമവളർച്ചയുണ്ടാകുന്നു. ഘർഷണം 
കുറയ്ക്കുവാനും, അണുബാധ തടയുവാനും, ഫിറമോണുകൾ ശേഖരിക്കുന്നതിനും, പൊടിയും മറ്റും ഉള്ളിലേക്ക് കടക്കാതിരിക്കുന്നതിനും രോമങ്ങൾ സഹായിക്കുന്നു. യോനിയുടെ ഉൾഭാഗത്തെ മൃദുവായ ഭിത്തികൾ ചുവപ്പ് കലർന്ന പിങ്ക് നിറത്തിലാണ്‌ കാണപ്പെടുന്നത്. ഇത് മൂക്കസ് സ്ഥരം കൊണ്ടാവരണം ചെയ്യപ്പെട്ടിരിക്കും. വീര്യം കൂടിയ സോപ്പും മറ്റും കൊണ്ട് യോനി കഴുകുന്നത് അണുബാധക്കും ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾക്കും വഴിവെക്കാം. 

യോനി നാളത്തിന്റെ രണ്ടുവശങ്ങളിലുമായി ബർത്തോളിൻ നീർഗ്രന്ഥികളുടെ കുഴൽ തുറക്കുന്നു. ഇത് യോനീഭിത്തികളെ വഴുവഴുപ്പുള്ളതാക്കുന്നു. ലൈംഗിക ഉത്തേജനത്തിന്റെ ഫലമായി ഈ ഗ്രന്ഥികൾ നനവ് നൽകുന്ന സ്രവങ്ങൾ കൂടുതലായി ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. സുഖകരവും വേദനരഹിതവുമായ സംഭോഗത്തിന് ഇത് ആവശ്യമാണ്. രതിപൂർവലീലകൾ ലൂബ്രിക്കേഷൻ കാര്യക്ഷമമാക്കുന്നു. കൂടാതെ സെർവിക്സ് എന്ന ഭാഗവും യോനിയെ വഴുവഴുപ്പുള്ളതാക്കുമെങ്കിലും സെർവിക്സിൽ ഗ്രന്ഥികൾ ഒന്നും തന്നെ ഇല്ല. എന്നാൽ ആർത്തവവിരാമം കൊണ്ടോ പ്രസവവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടോ സ്ത്രൈണ ഹോർമോണിന്റെ കുറവ് മൂലം ചിലപ്പോൾ യോനിയിൽ വഴുവഴുപ്പ് നൽകുന്ന സ്രവങ്ങളുടെ ഉത്പാദനം ഇല്ലാതാകാം. ഇതിനെ യോനീവരൾച്ച എന്ന് പറയുന്നു. അതോടൊപ്പം യോനീ ചർമത്തിന്റെ കട്ടി കുറയുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് ലൈംഗികബന്ധം വേദനാജനകവും ആയാസകരവും ആകാനിടയാക്കാം. കൂടുതൽ സമയം രതിപൂർവകേളികളിൽ ഏർപ്പെടുന്നതിലൂടെയും, കൃത്രിമ ലൂബ്രിക്കന്റ് ജെല്ലികൾ, ഹോർമോൺ ക്രീമുകൾ തുടങ്ങിയവ പുരട്ടുന്നത് വഴിയും യോനിവരൾച്ച പരിഹരിക്കാവുന്നതാണ്. ലൈംഗിക ബന്ധത്തോടനുബന്ധിച്ചു യോനിയിൽ വേദനയും രക്തസ്രാവവും ഉണ്ടാകുന്നത് അണുബാധ മുതൽ കാൻസർ വരെയുള്ള രോഗങ്ങളുടെയും ലക്ഷണമാകാം.

യോനീസങ്കോചം
കൃസരി (ഭഗശിശ്നിക)
കന്യാചർമ്മവും മിഥ്യാധാരണകളും
ശരീരഘടനാ ശാസ്ത്രം