ഉത്പാദന-സേവന മേഖലകളിലുള്ള വികാസത്തെയും മേല്ക്കോയ്മയെയുമാണ് "നഗര" എന്ന വിശേഷണം ദ്യോതിപ്പിക്കുന്നത്. ആധുനിക വിവക്ഷയിൽ, ഈവിധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ കൂടുതലായുള്ളതും ഭൂരിപക്ഷം ജനങ്ങൾ അവയെമാത്രം ആശ്രയിക്കുന്നതുമായ മേഖലകളുടെ അതിർവരമ്പുകൾ നിർണയിച്ച്, അവയുടെ ഭരണം പ്രത്യേക സമിതിയുടെ മേൽനോട്ടത്തിൽ സംവിധാനം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോഴാണ് പ്രസക്ത മേഖല "നഗരം" എന്ന ഗണത്തിൽപ്പെടുന്നത്. 
എന്നിവയെ അവലംബിച്ച് ഈദൃശമേഖലകൾക്ക് 
എന്നിങ്ങനെ വികസനത്തിന് ആനുപാതികമായ വിശേഷണം നല്കപ്പെട്ടുവരുന്നു.

തുടങ്ങിയവയൊക്കെ നഗരഭൂമിശാസ്ത്രത്തിന്റെ പഠനപരിധിക്കുള്ളിൽ ഉൾപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. നഗരവത്കരണം (urbanization) എന്ന പ്രക്രിയയിലെ മുഖ്യ പ്രാചലം (prime parameter) ജനസംഖ്യാവർധനവാണ്. ജനപ്പെരുപ്പത്തിന്റെ തോതിനോടു കൂടിനില്ക്കത്തക്കവണ്ണം തൊഴിലവസരങ്ങളിലും ഉപജീവനമാർഗങ്ങളിലും ഏറ്റമുണ്ടാവണം. ഒപ്പംതന്നെ, നഗരാധിവാസത്തിന്റെ ആകർഷണമായ അടിസ്ഥാന സുഖസൗകര്യങ്ങളിലും വർധനവുണ്ടാകേണ്ടതുണ്ട്. പരസ്പര പൂരകങ്ങളായ ഈവിധ വികസനത്തിനുവേണ്ട ധനം നഗരത്തിലെ ഉത്പാദനമേഖലയാണ് സമാഹരിക്കേണ്ടത്. ഇക്കാരണത്താൽ, ഉത്പാദന വർധനവാണ് നഗരവത്കരണത്തിന്റെ ജീവനാഡി എന്നു പറയാം. ഉത്പാദനസൌകര്യങ്ങൾ മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നത് കൂറ്റൻ ഫാക്റ്ററികളിൽ നടത്തുന്ന വൻകിട വ്യവസായങ്ങളിലൂടെയോ ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങളിലൂടെയോ പാർപ്പിടങ്ങളിൽത്തന്നെയുള്ള കുടിൽ വ്യവസായങ്ങളിലൂടെയോ ആവാം. നഗരങ്ങളുടെ ആസൂത്രിതമായ വളർച്ചയിൽ ഇവ മൂന്നിനും ഏറെക്കുറെ തുല്യമായ പ്രാധാന്യം നല്കപ്പെടുന്നുമുണ്ട് (പരിസ്ഥിതിപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ഇതിൽ ഏറ്റക്കുറച്ചിൽ ഉണ്ടായെന്നു വരാം). ഉത്പാദനമേഖലയുടെ വളർച്ചയും ജനപ്പെരുപ്പത്തോടനുബന്ധിച്ചുള്ള ഭവന അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനവും ചേർന്ന്, പരമ്പരാഗതമായി നിലനിന്നുപോന്ന, കൃഷി തുടങ്ങിയ പ്രാഥമിക (primary) വൃത്തികളുടെ ശൈഥില്യത്തിന് ഇടയാവുന്നത് നഗരവത്കരണത്തിൽ സാർവത്രികമാണ്. പരമ്പരാഗത വൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്ന തദ്ദേശീയർ നഗരവത്കരണത്തിന്റെ ഭാഗമായി ഉത്പാദന-സേവന മേഖലകളിലേക്കു ചുവടുമാറ്റുന്നു. ക്രമേണ ഇക്കൂട്ടരുടെ ജീവിതചര്യയിലെന്നപോലെ ജീവിതശൈലിയിലും നാഗരികത സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു. ഫലത്തിൽ, നഗരവത്കരിക്കപ്പെടുന്ന മേഖലയ്ക്കു പുതിയ മുഖം കൈവരുന്നു. നഗരങ്ങളുടെ സമഗ്രപഠനത്തിനുള്ള പ്രായോഗികമാർഗ്ഗം അവയെ വ്യവസായം, വ്യാപാര വാണിജ്യങ്ങൾ, ഗതാഗത-വാർത്താവിനിമയ സംവിധാനം, ഇതര സേവനമേഖലകൾ എന്നിവയിലേർപ്പെട്ടു ജീവിക്കുന്ന ജനസാമാന്യത്തിന്റെ അധിവാസ ശൃംഖലകളായി കൈകാര്യം ചെയ്യുകയാണ്. പാശ്ചാത്യ സംവിധാനങ്ങളെ ആധുനികം എന്നും പൗരസ്ത്യ സംസ്കാരങ്ങളെ പൗരാണികമെന്നും വ്യവഹരിച്ചുപോന്ന മുൻ പതിവിനുപകരം സംസ്കാരത്തിന്റെ അളവുകോൽ നാഗരികതയുടെ വളർച്ചയാണെന്ന വിവക്ഷ ഇപ്പോൾ സാർവദേശീയമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

അതിർവരമ്പുകൾ
നഗരവികാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന കാരണങ്ങൾ
നഗരവികസനം
തൊഴിലുറപ്പ്