ആലുപ രാജവംശത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ രാജാവായിരുന്ന കുന്ദവർമാൻ തുളുനാട് ഭരിച്ചിരുന്ന ഒമ്പതാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് ഈ ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഈ കാലയളവിൽ, നേപ്പാളിൽ നിന്ന് വന്ന മച്ചിന്ദ്രനാഥ്, ഗോരഖ്‌നാഥ് തുടങ്ങിയ നാഥ് ആരാധനയുടെ രണ്ട് വിശുദ്ധ സന്യാസിമാരുണ്ടായിരുന്നു. നേത്രാവതി നദി മുറിച്ചുകടന്ന് അവർ മംഗലാപുരത്തെത്തിയത്. അവർ നദി മുറിച്ചുകടന്ന സ്ഥലം ഗോരക്ദണ്ടി എന്നറിയപ്പെട്ടു. ഒരുകാലത്ത് കപില മുനിയുടെ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്ന നേത്രാവതിയുടെ തീരത്ത് അവർ ഒരു സ്ഥലം തിരഞ്ഞെടുത്തു. രണ്ടു വിശുദ്ധന്മാരും ഭരണാധികാരിയെ മുഖം കാണിക്കുകയും രാജാവിന്റെ വിനയവും സദ്‌ഗുണങ്ങളും കണ്ട് അവർ രാജ്യത്തെ മംഗലദേവി ക്ഷേത്രത്തിൽ ശുദ്ധീകരണം നടത്തേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അറിയിച്ചു. വിഹാസിനിയുടെയും അന്ധാസുരന്റെയും, പരശുരാമന്റെയും അവർ നിർമ്മിച്ച ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും കഥ അമ്മയിൽ നിന്ന് അവർ കേട്ടിരുന്നു. ഈ ചരിത്രസംഭവങ്ങളെല്ലാം നടന്ന സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് രണ്ട് വിശുദ്ധരും രാജാവിനെ കൂട്ടി കൊണ്ടുപോയി. രാജാവിനോട് സ്ഥലം കുഴിക്കാൻ ആവശ്യപ്പെടുകയും മംഗലദേവിയെ പ്രതീകപ്പെടുത്തുന്ന ലിംഗത്തെയും ധാരപത്രയെ ഒഴിവാക്കാനും സംരക്ഷണം നൽകുന്നതിനായി നാഗരാജനോടൊപ്പം ഒരു ശ്രീകോവിലിൽ സ്ഥാപിക്കാനും അവർ രാജാവിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടു. കുണ്ഡവർമ്മൻ മംഗളദേവിക്ക് ക്ഷേത്രം നിർമ്മിച്ചത് ഋഷികളുടെ മാർഗനിർദ്ദേശത്തോടെ വിശുദ്ധ സ്ഥലത്തായിരുന്നു. ഇന്നും മംഗലാപുരത്തെ മംഗലദേവി കദ്രി എന്നീ രണ്ട് ക്ഷേത്രങ്ങൾ തമ്മിൽ ബന്ധം നിലനിർത്തിയിരിക്കുന്നു. കദ്രി ക്ഷേത്രോത്സവത്തിന്റെ ആദ്യ ദിവസങ്ങളിൽ കദ്രി യോഗിരാജ്മത്തിന്റെ സന്യാസിമാർ മംഗളദേവി ക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുകയും പൂജകളും പട്ടു വസ്ത്രങ്ങളും അർപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

മറ്റൊരു ഐതിഹ്യമനുസരിച്ച്, ഹിന്ദുദേവനായ വിഷ്ണുവിന്റെ പത്ത് അവതാരങ്ങളിലൊന്നായ പരശുരാമനാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. കാലക്രമേണ, ക്ഷേത്രം സസ്യജാലങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടിരുന്നു. ഒൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആലുപ രാജവംശത്തിലെ കുന്ദവർമ്മ ക്ഷേത്രത്തെ പുനഃസ്ഥാപിച്ചു. മലബാർ രാജകുമാരിയുടെ സ്മരണയ്ക്കായി അട്ടാവറിലെ ബല്ലാൽ കുടുംബമാണ് ഈ ക്ഷേത്രം പണികഴിപ്പിച്ചതെന്നും അഭിപ്രായമുണ്ട്.

ഉത്സവങ്ങൾ
ഐതിഹ്യം
ക്ഷേത്രം
പദോൽപ്പത്തി