പ്രവേശനസ്ട്രോക്ക് (suction stroke). ഒരു ഊർധ്വമുഖയന്ത്രത്തിൽ, പിസ്റ്റൺ സിലിൻഡറിന്റെ മേൽഭാഗത്തു (ഊർധ്വനിശ്ചലസ്ഥാനം-top dead-centre) നിന്നും അധോ-നിശ്ചലസ്ഥാന (bottom dead centre) ത്തേക്കു നീങ്ങുന്നു. ഈ സമയം പ്രവേശന വാൽവ് തുറന്നും, രേചന വാൽവ് (exhaust valve) അടഞ്ഞും ഇരിക്കുന്നു. തുറന്നിരിക്കുന്ന പ്രവേശന വാൽവിൽകൂടി ഇന്ധന-വായു മിശ്രിതം (ഡീസൽ യന്ത്രത്തിലാണെങ്കിൽ വായു മാത്രം) സിലിൻഡറിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.

മർദനസ്ട്രോക്ക്. പിസ്റ്റൺ അതിന്റെ കീഴ്-നിശ്ചല സ്ഥാനത്തു നിന്നും മുകളിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. പ്രവേശനവാൽവും രേചനവാൽവും ഈ സമയം അടഞ്ഞിരിക്കും. സിലിൻഡറിൽ പ്രവേശിക്കപ്പെട്ട ചാർജ് മർദനവിധേയമാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഫലമായി ചാർജിന്റെ മർദവും താപനിലയും വർധിക്കുന്നു. സിലിൻഡറിന്റെ മേൽഭാഗത്ത് പിസ്റ്റൺ എത്തുന്നതുവരെ മർദനസ്ട്രോക്ക് തുടരുന്നു. 

വികാസ സ്ട്രോക്ക്. പിസ്റ്റൺ സിലിൻഡറിന്റെ മേൽഭാഗത്തെത്തുമ്പോൾ ഒരു സ്പാർക്ക്പ്ലഗ്ഗിന്റെ സഹായത്താൽ മിശ്രിതം ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. വിസ്ഫോടനഫലമായി മർദം വളരെ വർധിക്കുകയും ദഹന ഉത്പന്നങ്ങൾ പിസ്റ്റണെ ക്രാങ്കുഭാഗത്തേക്ക് തള്ളിനീക്കി വികസിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ദഹന-ഉത്പന്നങ്ങളുടെ വികാസം മൂലമാണ് ഫലപ്രദമായ യന്ത്രശക്തി ലഭിക്കുന്നത്. പിസ്റ്റൺ സിലിൻഡറിന്റെ കീഴ്സ്ഥാനത്തെത്തുന്നതുവരെ വികാസ സ്ട്രോക്കു തുടരുന്നു.
ഡീസൽയന്ത്രത്തിൽ മർദനസ്ട്രോക്കിന്റെ അവസാനത്തിൽ ഇന്ധനം സിലിൻഡറിലേക്ക് അന്തഃക്ഷേപണം ചെയ്യുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. മർദന-അനുപാതം താരതമ്യേന കൂടുതലായതിനാൽ ജ്വലനത്തിന് ഒരു സ്പാർക്ക് പ്ലഗ്ഗിന്റെ ആവശ്യമില്ല. 

4. രേചന സ്ട്രോക്ക്. പിസ്റ്റൺ സിലിൻഡറിന്റെ മേൽസ്ഥാനത്തേക്ക് നീങ്ങുന്നു. ഈ സമയം പ്രവേശനവാൽവ് അടഞ്ഞും രേചനവാൽവ് തുറന്നും ഇരിക്കുന്നു. തുറന്നിരിക്കുന്ന രേചനവാൽവിൽക്കൂടി വികാസം പൂർത്തിയായ ദഹന ഉത്പന്നങ്ങൾ പുറത്തേക്കു പോകുന്നു. 

വീണ്ടും പിസ്റ്റൺ കീഴ്ഭാഗത്തേക്കു നീങ്ങുമ്പോൾ മിശ്രിതം പ്രവേശിപ്പിക്കപ്പെടുകയും മേല്പറഞ്ഞ പ്രവർത്തനങ്ങൾ ക്രമത്തിൽ ആവർത്തിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. 
മേല്പറഞ്ഞ വിധത്തിലുള്ള പ്രവർത്തനം വളരെ സൈദ്ധാന്തികം (theoretical) ആണ്. യഥാർഥത്തിൽ പ്രവേശന വാൽവിന്റെയും രേചനവാൽവിന്റെയും അടയ്ക്കലും തുറക്കലും കൃത്യമായി ഊർധ്വനിശ്ചലസ്ഥാനത്തും അധോനിശ്ചലസ്ഥാനത്തുമല്ല നടക്കുന്നത്. ഉദാഹരണമായി, പിസ്റ്റൺ അതിന്റെ രേചനസ്ട്രോക്കു പൂർത്തിയാക്കുന്നതിനു അല്പം മുമ്പുതന്നെ പ്രവേശനവാൽവു തുറക്കുന്നു. അതുപോലെതന്നെ പിസ്റ്റൺ സിലിൻഡറിന്റെ മേൽഭാഗത്തെത്തിയാലുടൻ രേചനവാൽവ് അടയുന്നില്ല. അതായത് പ്രവേശന സ്ട്രോക്കിന്റെ ആരംഭത്തിലും രേചനസ്ട്രോക്കിന്റെ അവസാനത്തിലും കുറച്ചു സമയം രണ്ടു വാൽവുകളും തുറന്നിരിക്കും. വാൽവുകൾ അടയ്ക്കുന്നതിലും തുറക്കുന്നതിലും ഉണ്ടാകുന്ന അനിവാര്യമായ കാലവിളംബം (time lag) കൂടി കണക്കിലെടുത്താണ് ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നത്. ഇതുമൂലം പ്രവേശന സ്ട്രോക്കിൽ കഴിയുന്നിടത്തോളം മിശ്രിതം അകത്താക്കുവാനും രേചന സ്ട്രോക്കിൽ ദഹന ഉത്പന്നങ്ങളുടെ നിഷ്കാസനം പൂർണമായി സാധിക്കുവാനും കഴിയുന്നു. മിശ്രിതത്തിന്റെ ജ്വലനാരംഭത്തിനും പൂർണമായ ജ്വലനം നടക്കുന്നതിനും ഇടയിലുള്ള കാലവിളംബം കൂടി കണക്കിലെടുത്ത് മർദനസ്ട്രോക്കിൽ പിസ്റ്റൺ മേൽനിശ്ചലസ്ഥാനത്തെത്തുന്നതിന് അല്പം മുൻപ് മിശ്രിതം ജ്വലിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. രേചനവാൽവ്, വികാസ സ്ട്രോക്കു പൂർത്തിയാകുന്നതിന് അല്പം മുൻപ് തുറക്കുന്നു. ഇതുമൂലം ദഹന ഉത്പാദങ്ങളുടെ നിർമാർജ്ജനം പൂർണമായി സാധിക്കുന്നു. 

യന്ത്രം പ്രവർത്തിക്കുമ്പോൾ പ്രവേശനവാൽവും രേചനവാൽവും അടയ്ക്കുകയും തുറക്കുകയും ചെയ്യുന്ന സ്ഥാനങ്ങൾ ഒരു ക്രാങ്ക്വൃത്തത്തിൽ അടയാളപ്പെടുത്തിയ ചിത്രത്തിനു വാൽവുസമയക്രമ ആരേഖം (valve timing diagram) എന്നു പറയുന്നു. 

ഇരുസ്ട്രോക്കു യന്ത്രങ്ങൾ
ചതുഷ്സ്ട്രോക്കു യന്ത്രങ്ങൾ
ഇന്ധനവ്യവസ്ഥ (Fuel System)
സൂപ്പർ ചാർജിങ്