ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ ഉത്ഭവം ഇങ്ങനെയാണ് : കൗബ്രു മലനിരകളിൽ വച്ച് ദൈവങ്ങളാണ് ആദ്യമായി ലായി ഹരൗബ നടത്തുന്നത്. തുടർന്ന് അവരുടെ പിന്തുടർച്ചക്കാർ ഇതിനെ അനുകരിക്കുകയും പ്രാചീനദേവതകൾ ചെയ്തുവന്നിരുന്നത് പോലെ ചെയ്തുപോരുകയും ചെയ്തു. അതുകൊണ്ട് അവരാരും തന്നെ പ്രപഞ്ചോൽപ്പത്തിയുടെയും ഭൂമിയിലെ വിവിധ ജീവജാലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവത്തേയും കുറിച്ചുള്ള രഹസ്യവും പവിത്രവുമായ കഥ മറന്നില്ല.

മണിപ്പൂരിലും ചില മെയ്തി വിഭാഗക്കാരുടെ ഇടയിലും, മണിപ്പൂരെന്നത് പ്രാചീനദേവതകളുടെ നാടാണ്. അറ്റിയ ഷിദാബയെ അവരിലെ പരമോന്നത ദേവിയായി കണക്കാക്കുന്നു. അറ്റിയ ഷിദാബ, അപൻബ, അഷീബ എന്നിവരാണ് ഈ പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൃഷ്ടി, സ്ഥിതി, സംഹാരം എന്നിവ യഥാക്രമം നിർവഹിച്ചു പോരുന്നത്. പൊഖാങ്ബ, സന്നമഹി, നോംഗ്പോക്ക് നിംഗ്തൗ എന്നിവരാണ് മെയ്തികളുടെ പ്രധാന പുരുഷദേവതകൾ. ലെയ്മരൽ ഷിദാബി, പാൻതൊയ്ബി എന്നിവർ സ്ത്രീദേവതകളുമാണ്. ഇതിനു 364 പ്രാചീനദേവന്മാരും അവരുടെ സഹചരന്മാരും മെയ്തികൾ ആരാധിക്കുന്ന പ്രധാനപ്പെട്ട ദേവതകളാണ്.

മെയ്തികളുടെ എല്ലാ വീടുകളിലും സന്നമഹിയേയും ലെയ്മരലിനെയും ആരാധിച്ചു പോരുന്നു. മറ്റ് ദൈവങ്ങളേയും 364 പ്രാചീനദേവന്മാരേയും ഗ്രാമങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന "ഉമാങ് ലായ് ലൈസാങ്ങു"കളിലാണ് (വനപ്രദേശങ്ങളിൽ വിശാലമായ നിലങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ക്ഷേത്രങ്ങൾ) ആരാധിച്ചുപോരുന്നത്. സൃഷ്ടികർമ്മത്തിന്റെ അഭിവാജ്യഘടകത്തിന്റെ പ്രതീകമെന്ന നിലയിൽ "ഉമാങ് ലായി ഹരൗബ"യെ (വനദേവതകളുടെ ആഹ്ലാദോത്സവം) പ്രാചീനദേവതകളുടെ ആരാധനയായി എല്ലാ ഗ്രാമനിവാസികളും പ്രധാന ആഘോഷമായി കണക്കാക്കുന്നു. മെയ്തികൾ എല്ലാ സ്ത്രീപുരുഷന്മാരേയും ദേവീദേവന്മാരായി സങ്കൽപ്പിച്ച് ഹരൗബയിൽ പ്രാചീനദേവതകളുടെ വേഷം ചെയ്തുപോരുന്നു.

ലായി ഹരൗബ ഇഷെയ്
പശ്ചാത്തലം
ലായി ഹരൗബ നൃത്തം
ഉത്സവം