നാലാം പ്രപാഠകം തുടങ്ങുന്നത് ദാനശീലനായി ജാനശ്രുതിയെന്ന രാജാവ്, രൈക്വൻ എന്ന ദരിദ്രബ്രാഹ്മണന്റെ ജ്ഞാനത്തെക്കുറിച്ച് അരയന്നങ്ങളിൽ നിന്ന് കേട്ടറിഞ്ഞ് അയാളെ തേടിച്ചെല്ലുന്നതിലാണ്. എണ്ണമറ്റ സമ്പത്തും ഭാര്യയായി സ്വന്തം മകളേയും രൈക്വന് നൽകി ജാനശ്രുതി അയാളിൽ നിന്ന് ആത്മവിദ്യ പഠിച്ചു.
ഉപനിഷത്തുകളിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്ത സത്യാന്വേഷികളിൽ ഒരുവനായ സത്യകാമന്റെ കഥയും ഈ പ്രപാഠകത്തിലാണ്. ജബല എന്ന വീട്ടുവേലക്കാരിയുടെ മകനായിരുന്ന സത്യകാമൻ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ഗുരുവിനെ കണ്ടെത്താൻ ഇറങ്ങിപ്പുറപ്പെട്ടപ്പോൾ, തന്റെ ഗോത്രമേതെന്ന് പറയാൻ അമ്മയോടാവശ്യപ്പെട്ടു. ഗുരു ചോദിക്കുമ്പോൾ പറയാനായിരുന്നു അത്. യൗവനത്തിൽ താൻ വിവിധഗൃഹങ്ങളിൽ ദാസ്യവൃത്തി അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്നപ്പോൽ ജനിച്ചവനാണ് അവനെന്നും അവന്റെ ജാതിയോ ഗോത്രമോ തനിക്കറിയില്ലെന്നായിരുന്നു അമ്മയുടെ മറുപടി. താൻ സത്യകാമനും അമ്മ ജബലയും ആയതുകൊണ്ട് തന്റെ പേര് സത്യകാമജാബാലൻ എന്നാണെന്ന് ഗുരുവിനോടു പറയാൻ അവൾ മകനെ ഉപദേശിച്ചു. ഗുരുവിന്റെ അന്വേഷണത്തിന് അമ്മയുടെ ഉപദേശമനുസരിച്ച് അവൻ നേരായ മറുപടി പറഞ്ഞതുകേട്ട്, സത്യനിഷ്ഠനായ അവൻ ബ്രാഹ്മണനാവാനേ തരമുള്ളു എന്ന് വിലയിരുത്തിയ ഗുരു അവനെ ശിഷ്യനായി സ്വീകരിച്ചു.

മെലിഞ്ഞുണങ്ങിയ 400 പശുക്കളെ ഗുരു സത്യകാമന്റെ ചുമതലയിലാക്കി. അവയെ ആയിരമായി വർദ്ധിപ്പിച്ചേ മടങ്ങി വരൂ എന്ന് ശപഥം ചെയ്ത് അവൻ പുറപ്പെട്ടു. പശുക്കൾ ആയിരമായി പെരുകിക്കഴിഞ്ഞ് ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിലേയ്ക്ക് മടങ്ങിവരുന്ന വഴിയ്ക്ക് അവന് വിദ്യയുടെ ആരംഭപാഠങ്ങൾ പറഞ്ഞുകൊടുത്തത് പശുക്കൂട്ടത്തിലെ കാളയും, ഇടത്താവളത്തിൽ കത്തിച്ച അഗ്നിയും, വഴിയിൽ കണ്ടുമുട്ടിയ അരയന്നവും പിന്നെ മറ്റൊരു പക്ഷിയുമാണ്. ജ്ഞാനത്തിന്റെ മുഖശോഭയുമായി മടങ്ങിവന്ന സത്യാകാമൻ വിദ്യയുടെ കാതലായ ഭാഗം ഗുരുമുഖത്തുനിന്നും പഠിച്ചു.

ശ്വേതകേതു
സത്യകാമൻ
ഘടന
തുടക്കം