മുഷ്യന്റെ 'ആത്മാവിന്റെ ജീവിതത്തില്' (soul-life) തലത്തിൽ ഇദ്ന് (id) വലിയ സ്ഥാനമാണ് ഫ്രോയിഡ് കല്പ്പിക്കുന്നത്. ഇദ്ന്രെ മണ്ടലം ഇരുണ്ടതാണ്.. സ്വത്വത്തിന്റെ അപ്രാപ്യതലമാണത്. ഇദ് അവ്യവസ്ഥയാണ്. (chaos) ഇദില് യാതൊരു സംവിധാവും ദൃശ്യമല്ല. ആഹ്ളാദത്വത്തിനു (pleasure principle) കീഴില് പ്രവൃത്തമാകുന്ന വാസനകളുടെ പൂരണത്തിനുവേണ്ടി ഇദ് നിലകൊളളുന്നു. അബോധം അഥവാ ഇദ് പ്രാക്തവും യുക്തിരഹിതവുമാണ്. അതിന് മൂല്യങ്ങളറിയില്ല, തന്മതിന്മകളറിയില്ല, സദാചാരമറിയില്ല. കാലത്തെക്കുറിച്ച് ഇദ് അറിയുന്നില്ല. ഇദിന്റെ പ്രവര്ത്തങ്ങളെ യുക്തിവിചാരം നിയന്ത്രിക്കുന്നില്ല. പരസ്പരവിരുദ്ധമായ അന്തശ്ചോദനകൾ ഇദില് നില നില്ക്കുന്നു. ഇദിന്റെ ഉളളടക്കം, മോചമാഗ്രഹിക്കുന്ന ത്വരകൾ മാത്രമാണ്.
ഈഗോ യുക്തിക്കും ജാഗ്രതക്കും വേണ്ടിയാണ് നില കൊളളുന്നത്. അതേ സമയം, ഇദ് മെരുങ്ങാത്ത വികാരങ്ങളുടെ ലോകമാണ്. ബാഹ്യലോകം, സൂപ്പര്- ഈഗോ (super-ego) ,ഇദ് എന്നീ മൂന്ന് യജമാന്മാരെ സേവിക്കാനും തൃപ്തിപ്പെടുത്താനും ഈഗോ ശ്രമിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഈഗോ യുക്തിയുടെ മണ്ഡലമാണ്. ഇതിന്റെ വൃത്തികളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് ആഹ്ളാദതത്വം (pleasure-principle) ആണെന്ന് പറഞ്ഞല്ലോ. യാഥാര്ത്യത്തിന്റെ പരീക്ഷണത്തിന് വിധേയമായി ബാഹ്യലോകചിത്രങ്ങൾ സ്വരൂപിക്കുന്നത് ഈഗോ ആണ്. യാഥാര്ത്ഥ്യതത്വമാണ് (reality principle) ഈഗോയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതെന്ന് ഫ്രോയിഡ് പറയുന്നു. " ബാഹ്യലോകബന്ധം മൂലം സംസ്കരിക്കപ്പെട്ട, ഇദിന്റെ ഭാഗമാണ് ഈഗോ". ഇദിന്റെ ഉദ്ബുദ്ധാംശമാണത്. ഇദിന്റെ മുമ്പിൽ ലോകത്തെ പ്രതിധീകരിക്കുകയാണതു ചെയ്യുന്നത്. ഇതിന് വാസനകളുടെ സംതൃപ്തിയിലേ താത്പര്യമുളളൂ. ആഹ്ളാദതത്വത്തെ നിഷ്കാസനം ചെയ്ത്, തത്സ്ഥാനത്ത് യാഥാര്ത്ഥ്യതത്വത്തെ പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്നതിനാണ് ഈഗോയുടെ ശ്രമം. ഇദിൽനിന്നാണ് ഇഗോ ഊര്ജ്ജം സമാഹരിക്കുന്നത്. എവിടെ ഇദ് ഉണ്ടോ അവിടെ ഇഗോയുമുണ്ടെന്ന് ഫ്രോയ്ഡ് പറയും. ഇദ് ബാഹ്യലോകത്തോട് ഈഗോ എന്ന മാധ്യമത്തിലൂടെയാണ് ബന്ധപ്പെടുന്നതെന്നു പറയാം.
ഈഗോയില് എപ്പോഴും ഉത്കണ്ഠയാണ്: ലോകത്തിനുമുന്നില് യാഥാര്ത്ഥ്യ സംബന്ധമായ ഉത്കണ്ഠ, സൂപ്പര് -ഈഗോയുടെ മുന്നില് സാധാരണമായ ഉത്കണ്ഠ (normal anxiety), ഇദിലെ വികാരങ്ങളുടെ മുന്നില് നൃറോട്ടിക് ഉത്കണ്ഠയും. 
സ്വത്വത്തെ (personality), ഇദ്, ഈഗോ, സൂപ്പർ ഈഗോ എന്ന് വേർതി രിക്കുമ്പോൾ ഒരുകാര്യം സ്മരിക്കണം. ഈ വിഭജനങ്ങൾക്ക് അവ്യഭിചാരീയമായ സീമാരേഖകളില്ല. സാമൂഹിക ബോധത്തിന്റെ - മസ്സാക്ഷിയുടെ - തലമാണ് സൂപ്പർ - ഈഗോ. ലക്ഷണമൊത്ത സഹജീവിയായി നമ്മെ കണ്ടീഷൻ ചെയ്തെടുക്കുകയാണ് സൂപ്പർ ഈഗോയുടെ കര്ത്തവ്യം. മനുഷ്യ സ്വഭാവത്തെ സംബന്ധിച്ച ചില സങ്കല്പങ്ങളുണ്ടാവും സൂപ്പർ-ഈഗോയില്. ഇത്തരം സങ്കല്പങ്ങളുടെ പരിപാലനം അസാധ്യമായിത്തീരുമ്പോൾ ഈഗോയെ സൂപ്പർ -ഈഗോ കുറ്റബോധം കൊണ്ടും അപകര്ഷതാബോധം കൊണ്ടും ശിക്ഷിക്കും. സൂപ്പർ-ഈഗോ ഒരുതരം ഉപരിബോധമാണ്. ആഗ്രഹസാഫല്യങ്ങളുടെ സീമീകരണമാണ് (limitation) സൂപ്പർ - ഈഗോയുടെ മൂഖ്യധര്മ്മം.
പാശ്ചാത്യ സാഹിത്യദർശനങ്ങളൾ
സ്വപ്നവും കലയും
വാസനകൾ
ഇദ്, ഈഗോ, സൂപ്പർ - ഈഗോ