ജന്തുക്കളുടെ ശരീരത്തിൽനിന്ന് കൾച്ചർ വെസ്സലിലേക്കു മാറ്റുന്ന ടിഷ്യുവിന് എക്സ്പ്ലാന്റ് (ex-plant) എന്നും, ആദ്യമായി കൾച്ചർ ചെയ്യുന്ന ടിഷ്യുവിനെ പ്രൈമറി സെൽ കൾച്ചർ എന്നും പറയുന്നു. ആദ്യത്തെ കൾച്ചറിൽനിന്ന് വീണ്ടും പല പാത്രങ്ങളിലേക്ക് കൾച്ചർ പകരുന്നു. ഇതിനെ സബ് കൾച്ചർ' എന്നോ പാസ്സേജ്' എന്നോ വിളിക്കാം. ആരോഗ്യമുള്ള കോശങ്ങളാണെങ്കിൽ വളരെക്കാലം കൾച്ചർ ചെയ്യാൻ സാധിക്കും. ആദ്യം ഉപയോഗിക്കുന്ന ടിഷ്യുവിൽനിന്നും കോശങ്ങൾ വിഭജിച്ച് കൾച്ചർ വെസ്സലിലേക്ക് വളർന്നു വികസിക്കുന്നു. ആദ്യത്തെ കൾച്ചറിൽനിന്നോ, രണ്ടാമത്തെ കൾച്ചറിൽനിന്നോ എടുത്തുമാറ്റി അപ്പോഴോ പിന്നീടോ കോശങ്ങളെ വീണ്ടും കൾച്ചർ ചെയ്യാൻ ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഇതിനെ 'സെൽ ലൈൻ' എന്നുപറയുന്നു. ഇവയിൽ എല്ലാ ടിഷ്യുവിന്റെയും കോശങ്ങൾ കാണാനിടയുണ്ട്. എന്നാൽ ഒരു അവയവത്തിന്റെ മാത്രം പ്രൈമറി കൾച്ചറിൽനിന്ന് വേർതിരിച്ചെടുക്കുന്ന കൾച്ചറുകളിൽ ഒരേതരം കോശങ്ങളായിരിക്കും മുഖ്യമായിട്ടുണ്ടായിരിക്കുക. ഇതിനെ 'സെൽ സ്ട്രെയിൻ' എന്നു പറയുന്നു. ഒറ്റ കോശത്തിൽനിന്നു വളർത്തിയെടുക്കുന്ന കൂട്ടത്തെ ക്ലോൺ' എന്നും വിളിക്കുന്നു. 'സെൽ ലൈനി'ൽ നിന്നോ 'സെൽ സ്ട്രെയിനി'ൽ നിന്നോ ഇതുണ്ടാക്കാം. മേല്പറഞ്ഞ മൂന്നുതരം കൾച്ചറുകളും ജൈവ-വൈദ്യശാസ്ത്രങ്ങളിലെ പരീക്ഷണങ്ങളിൽ പ്രത്യേകിച്ച് കാൻസർപോലുള്ള രോഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട പഠനങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. സാമാന്യ ടിഷ്യുകളിൽ (normal tissue) നിന്നെടുക്കുന്ന കൾച്ചറുകൾ കുറച്ചുകാലം മാത്രമേ ജീവനോടെ ഗുണിതങ്ങളാക്കാൻ പറ്റുകയുള്ളു. എന്നാൽ സാമാന്യ കോശങ്ങളും കാൻസർ കോശങ്ങളും ഒന്നിച്ചു ചേർത്തുണ്ടാക്കുന്ന ഫ്യൂഷൻ കോശങ്ങളും (Fusion cells) ട്യൂമർ കോശങ്ങളും മരണമില്ലാത്തവ (immortal) ആയതിനാൽ ഇവയിൽനിന്നും ധാരാളം സെൽ ലൈനുകൾ' ഇപ്പോൾ വികസിപ്പിച്ചെടുത്തിട്ടുണ്ട്.
സ്ത്രീകളുടെ ഗർഭനാളിയിലെ അർബുദകോശങ്ങളിൽ നിന്ന് കൾച്ചർ ചെയ്ത (1952-ൽ Gey,et al), ഹീലാ (Hela) സെൽ ലൈൻ ഇപ്പോഴും വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിൽ പരീക്ഷണങ്ങൾക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ഹോപ്പ്സും കൂട്ടരും (1963) കുരങ്ങുകളുടെ വൃക്കയിൽനിന്ന് കൾച്ചർ ചെയ്ത വീറോ കോശങ്ങൾ (vero cells) സാമാന്യ സെൽ ലൈനാണ്. മനുഷ്യരുടെ ഭ്രൂണത്തിലെ കരളിൽനിന്നു വേർതിരിച്ച ചാങ്ലിവർ സെൽ 1954-ൽ ചാംഗ് എന്ന ശാസ്ത്രകാരൻ വളർത്തിയെടുത്തതാണ്.
ഇവയെക്കൂടാതെ ആയിരക്കണക്കിനു സെൽ ലൈനുകൾ ഇന്നു വിപണിയിലുണ്ട്. ഇവയെല്ലാം ദ്രവ-നൈട്രജനിൽ (-190°C) വച്ചാണ് അന്യരാജ്യങ്ങളിലേക്കു കയറ്റി അയക്കുക. ആവശ്യമുള്ളപ്പോൾ സാധാരണ താപനിലയിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവന്ന് ഉപയോഗിക്കുന്നു.

കോശ സംവർധം (cell culture) പ്രധാനമായും രണ്ടുവിധത്തിലാണ്. ഒറ്റപ്പാളിയിൽ വളർത്തുന്ന (mono layer) കൾച്ചറുകൾ കോശങ്ങളുടെ കോശഘടന പഠിക്കാനും വൈറസുകളുടെ സംക്രമണം പഠിക്കാനും ഉപയോഗിക്കുന്നു. കൾച്ചർ വെസ്സലുകളിൽ വിഭജിച്ചു വേർതിരിയുന്ന കോശങ്ങൾ തമ്മിൽ യാതൊരു ബന്ധവുമില്ലാതെ (adhesion) കൾച്ചർ മാധ്യമത്തിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്ന സസ്പെൻഷൻ കൾച്ചർ ആണ് രണ്ടാമത്തേത്. ഇവ വാക്സിനുകൾ, എൻസൈമുകൾ, പ്രോട്ടീനുകൾ എന്നിവയുടെ നിർമിതിക്ക് ധാരാളമായി ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു.
കൾച്ചറുകളുടെ പ്രകൃതം
വാക്സിനുകളുടെ നിർമ്മാണം
കന്നുകാലി പരിവർധനം
ടിഷ്യു കൾച്ചറും ജനിതകശാസ്ത്രവും