സിവിൽ-ക്രിമിനൽ കോടതികൾ, ജില്ലാ എക്സിക്യൂട്ടീവ് മജിസ്ട്രേട്ടുമാർ, സ്പെഷ്യൽ കോടതികൾ തുടങ്ങിയവയ്ക്കും പാർലമെന്റിലേയും അസംബ്ലിയിലേയും സ്പീക്കർമാർക്കും തടവുശിക്ഷ വിധിക്കുവാൻ അധികാരമുണ്ട്. തടവുശിക്ഷ വിവിധ രീതികളിലുണ്ട്. ജീവപര്യന്തതടവ്, കഠിനതടവ്, സാധാരണ തടവ് (ലഘു തടവ്), സിവിൽ തടവ് എന്നിവയാണവ. ഓരോ കുറ്റത്തിന്റേയും സ്വഭാവം, ഗൗരവം, പ്രതിയുടെ പ്രായം, പ്രതിയുടെ മുൻ കുറ്റങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം പരിഗണിച്ചാണ് കോടതി ശിക്ഷ നല്കുന്നത്. ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാ നിയമം 53 മുതൽ 75 വരെയുള്ള വകുപ്പുകളിൽ ചിലതിലാണ് തടവുശിക്ഷയേക്കുറിച്ചു പ്രതിപാദിച്ചിട്ടുള്ളത്. തടവുശിക്ഷ എങ്ങനെ അനുഭവിക്കണമെന്നും എത്രകാലം അനുഭവിക്കണമെന്നും ഒന്നിലധികം ശിക്ഷകൾ അനുഭവിക്കേണ്ട രീതിയും കോടതി വിധിയിൽ പ്രത്യേകം പ്രസ്താവിക്കും.

ജീവപര്യന്തം തടവെന്നാൽ മരണം വരെയുള്ള ശിക്ഷയാണെന്ന് സുപ്രീംകോടതി (ഇപ്പോൾ) വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. കോടതികൾ കുറ്റവാളികളെ ശിക്ഷിക്കുമ്പോൾ കഠിന തടവാണോ സാധാരണ തടവാണോ എന്ന് പ്രത്യേകം പറയാറുണ്ട്. അങ്ങനെയുളള ശിക്ഷയിൽ ഏതെങ്കിലും ഭാഗം ഏകാന്തതടവായി വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുവാനും കോടതിക്ക് അധികാരമുണ്ട്. കഠിനതടവുശിക്ഷ ലഭിക്കുന്നവർ ജയിലിൽ കഴിയുമ്പോൾ ജോലിചെയ്യേണ്ടത് നിർബന്ധമാണ്. തടവുശിക്ഷ ഭാഗികമായി അനുഭവിക്കാനും ബാക്കി പിഴ അടയ്ക്കുവാനും കോടതി വിധിക്കാറുണ്ട്. പിഴ അടയ്ക്കാതിരുന്നാലും തടവുശിക്ഷ അനുഭവിക്കണം. അങ്ങനെയുള്ള തടവുശിക്ഷ അനുഭവിക്കുമ്പോൾ പിഴ അടച്ചാൽ തടവുശിക്ഷ തീരും.

നേരിട്ട് തടവുശിക്ഷ ലഭിക്കാത്തവർക്കും തടവുശിക്ഷ അനുഭവിക്കേണ്ടിവരുന്ന സന്ദർഭങ്ങളാണ് പിഴ അടയ്ക്കാതിരിക്കുക, നല്ലനടപ്പു ജാമ്യ ഉത്തരവുകൾ പാലിക്കാതിരിക്കുക, നികുതികൾ അടയ്ക്കാതിരിക്കുക എന്നീ കുറ്റങ്ങൾ. നിയമസഭകൾ, പാർലമെന്റ് എന്നിവയുടെ അവകാശങ്ങൾ പാലിക്കാതിരുന്നാലും അവയോട് അനാദരവ് കാണിച്ചാലും സഭാധ്യക്ഷന്മാർ തടവുശിക്ഷ വിധിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ നിയമസഭകളിലേയും പാർലമെന്റിലേയും അംഗങ്ങളെ ജയിലിൽ തടവുകാരായി പ്രവേശിപ്പിക്കുമ്പോൾ സഭാധ്യക്ഷന്മാരെ വിവരം അറിയിക്കേണ്ട ചുമതല ജയിൽ അധികൃതർക്കുണ്ട്.

ജയിൽ രജിസ്റ്റർ
ജയിൽ നിയമങ്ങൾ
സ്റ്റേറ്റിന്റെ ചുമതലകൾ
കോടതികൾ