ആദ്യകാല ഈയോസിനിന്റെയും മയോസീന്റെയും കാലഘട്ടത്തിൽ, ലോറേഷ്യയുമായുള്ള അറേബ്യൻ ഫലകങ്ങളുടെ കൂട്ടിയിടി ഇപ്പോഴത്തെ അനറ്റോലിയയുടെ പ്രദേശത്ത് നിന്ന് ടെത്തിസ് സമുദ്രം മാറ്റപ്പെട്ടു. മധ്യ ഇയോസീൻ കാലഘട്ടത്തിൽ കോണ്ടിനെന്റൽ ക്രസ്റ്റിന്റെ ഈ മുഖ്യഭാഗം അടഞ്ഞതോടെ ഈ സമുദ്രതടം ഇല്ലാതെയായി. കൂട്ടിയിടിക്ക് ശേഷമുള്ള ടെക്റ്റോണിക് ഒത്തുചേരലിന്റെ ഫലമായി കിഴക്കൻ അനറ്റോലിയയിൽ നിന്ന് ആദ്യകാല മയോസീനിന്റെ അവസാനത്തിൽ അവശേഷിക്കുന്ന സമുദ്രങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതാകുകയും കൂട്ടിയിടി മേഖലയിലുടനീളം ക്രസ്റ്റൽ ചെറുതാക്കുകയും ഉറപ്പിക്കുകയും കിഴക്കൻ അനറ്റോലിയൻ-ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമി ഉയരുന്നതിനും ഇത് കാരണമായി. ഈ ഉയർച്ചയ്‌ക്കൊപ്പം മടക്കിക്കളയുന്നതും വഴി വിപുലമായ രൂപഭേദം സംഭവിക്കുകയും ഇത് നിരവധി പ്രാദേശിക തടങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്നതിനും കാരണമായി. ഫൗൾട്ടിംഗ്, അഗ്നിപർവ്വതം, ഭൂകമ്പം എന്നിവയ്ക്ക് തെളിവായി വടക്ക്-തെക്ക് ചുരുങ്ങുന്നതിലൂടെ രൂപഭേദം ഇന്നും തുടരുന്നു.

അനറ്റോലിയയ്ക്കുള്ളിൽ, പ്രാദേശിക അഗ്നിപർവ്വതം ഉടലെടുത്തത് മയോസെൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ മധ്യത്തിലാണ്. മയോസീൻ-പ്ലിയോസീൻ കാലഘട്ടത്തിന്റെ അവസാനത്തിൽ, വ്യാപകമായ അഗ്നിപർവ്വതം മുഴുവൻ കിഴക്കൻ അനറ്റോലിയൻ-ഇറാനിയൻ പീഠഭൂമിയെ കട്ടിയുള്ള അഗ്നിപർവ്വത പാറകൾക്കടിയിൽ പുതപ്പിച്ചു. ഈ അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനം ചരിത്രകാലം വരെ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നു. 6 മുതൽ 3 മാ വരെ ഏറ്റവും പുതിയ മയോസെൻ-പ്ലിയോസീൻ കാലഘട്ടത്ത് ഒരു പാരമ്യത്തിലെത്തി. ക്വട്ടേണറി കാലഘട്ടത്തിൽ, അഗ്നിപർവ്വതം അരരാത്ത് പർവ്വതം പോലുള്ള ചില പ്രാദേശിക അഗ്നിപർവ്വതങ്ങളിൽ മാത്രമായി പരിമിതപ്പെട്ടു. ഈ അഗ്നിപർവ്വതങ്ങൾ അനറ്റോലിയയുടെ തുടർച്ചയായി വടക്ക്-തെക്ക് ക്ഷയിക്കുന്നതു മൂലം രൂപം കൊള്ളുന്ന വലിവ് വിള്ളലുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

അനറ്റോലിയയിലെ ക്വട്ടേണറി കാലഘട്ടത്തിലെ അഗ്നിപർവ്വതത്തെക്കുറിച്ചുള്ള യിൽമാസും മറ്റുള്ളവരുടെയും വിശദമായ പഠനത്തിലും സംഗ്രഹത്തിലും, ഹിമാനി താഴ്‌വരകളിൽ തുറന്നുകാണിക്കുന്ന അഗ്നിപർവ്വത പാറകളിൽ നിന്ന് അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ നിർമ്മാണത്തിന്റെ നാല് ഘട്ടങ്ങൾ തിരിച്ചറിഞ്ഞു.ആദ്യം, പ്ലീനിയൻ-സബ്പ്ലീനിയൻ വിള്ളൽ പൊട്ടിത്തെറിയുടെ ഘട്ടം 700 മീറ്ററിൽ (2,300 അടി) പൈറോക്ലാസ്റ്റിക് പാറകളും കുറച്ച് ബസാൾട്ടിക് ലാവാ പ്രവാഹങ്ങളും നിക്ഷേപിക്കുന്നതായി അവർ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. ഈ അഗ്നിപർവ്വത പാറകൾ ഏകദേശം വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ-തെക്ക്, തെക്ക് കിഴക്ക്-ലക്ഷ്യമാക്കുന്ന വിപുലീകരണ ഫൗൾട്ടിൽ നിന്നും അരാരത്ത് പർവ്വതത്തിന്റെ വികാസത്തിന് മുമ്പ് പൊട്ടിത്തെറിച്ചു. രണ്ടാമതായി, ഒരു വിള്ളലിനൊപ്പം ഒരു ഘട്ടത്തിൽ അഗ്നിപർവ്വത പ്രവർത്തനങ്ങൾ പ്രാദേശികവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ ഒരു കോൺ-നിർമ്മാണ ഘട്ടം ആരംഭിച്ചു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ, 150 മീറ്റർ (490 അടി) വരെ കട്ടിയുള്ള ലാവയുടെ ഒഴുക്ക്, ആൻ‌സൈറ്റ്, ഡാസൈറ്റ് കോമ്പോസിഷന്റെ പൈറോക്ലാസ്റ്റിക് പ്രവാഹങ്ങളും പിന്നീട് ബസാൾട്ടിക് ലാവാ പ്രവാഹങ്ങളും പൊട്ടിത്തെറിച്ച് ഗ്രേറ്റർ അരരാത്ത് കോൺ രൂപപ്പെട്ടു. മൂന്നാമത്, ഒരു കാലാവസ്ഥാ ഘട്ടത്തിൽ, ആൻ‌ഡെസിറ്റിക്, ബസാൾട്ടിക് ലാവകളുടെ ധാരാളം ഒഴുക്ക് പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. ഈ ഘട്ടത്തിൽ, ഗ്രേറ്റർ, ലെസ്സർ അരരാത്ത് എന്നിവയുടെ നിലവിലെ കോണുകൾ രൂപവത്കരിച്ചത് അനുബന്ധ വിള്ളലുകളിലും അരികുകളിലുമാണ്. അവസാനമായി, അരരാത്ത് പർവ്വതത്തിലെ അഗ്നിപർവ്വത സ്‌ഫോടനങ്ങൾ ഒരു ചെറിയ പൊട്ടിത്തെറി ഘട്ടമായി മാറി. ഈ സമയത്ത് വടക്ക്-തെക്ക്-ലക്ഷ്യമാക്കുന്ന ഒരു പ്രധാന ഫൗൾട്ടിനൊപ്പം രണ്ട് കോണുകളും ഒപ്പം വികസിച്ച നിരവധി കോണുകളും അഗ്നിപർവ്വതത്തിന്റെ അരികുകളിലെ വിള്ളലുകളും ഒന്നിച്ചാക്കി. ഈ തകരാറിനൊപ്പം അനുബന്ധ വിള്ളലുകളും ചെറിയ പൊട്ടിത്തെറികളാൽ നിരവധി പാരസിറ്റിക് കോണുകളും ഡംമുകളും നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ഒരു സബ്സിഡിയറി കോൺ വലിയ ബസാൾട്ടും ആൻ‌ഡെസൈറ്റ് ലാവാ പ്രവാഹങ്ങളും പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. അവ ഡോബുബയാസത്ത് സമതലത്തിലൂടെ തെക്ക് സരിസു നദിയിലൂടെ ഒഴുകുന്നു. കറുത്ത ʻaʻā യും പഹോഹോ ലാവായും ചേർന്ന് ലാവാ പ്രവാഹമുണ്ടാകുകയും അതിൽ നന്നായി ലാവ ട്യൂബുകളും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ ലാവാ പ്രവാഹങ്ങളുടെ റേഡിയോമെട്രിക് ഡേറ്റിംഗിൽ 0.4, 0.48, 0.81 Ma എന്നീ റേഡിയോമെട്രിക് പ്രായം കണ്ടെത്തി. മൊത്തത്തിൽ, അരരാത്ത് പർവ്വതം പൊട്ടിത്തെറിച്ച അഗ്നിപർവ്വത പാറകളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച റേഡിയോമെട്രിക് പ്രായം 1.5 മുതൽ 0.02 Ma ആയിരുന്നു.
ഭൂമിശാസ്ത്ര ചരിത്രം
പിന്നീട് ശ്രദ്ധേയമായ പർവ്വത ആരോഹണങ്ങൾ
പേരുകളും പദോൽപ്പത്തിയും
പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഉത്ഭവം