ഓരോ വിശേഷ ദിവസത്തിന്റെ ഉദ്ഭവത്തെക്കുറിച്ചും പലതരം ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്. ചിലപ്പോൾ അതിന്റെ പ്രാധാന്യത്തെക്കുറിച്ചും കാണും കഥകൾ. ഹിന്ദുക്കളുടെ ഓണം, വിഷു, ശിവരാത്രി, നവരാത്രി, തിരുവാതിര, വിനായകചതുർത്ഥി മുതലായവ ഉദാഹരണം. അഹങ്കാരിയായ മഹാബലിയെ മഹാവിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായ വാമനൻ ജയിച്ചതിന്റെ സ്മാരകമാണത്രേ ഓണം. (ഓണത്തെപ്പറ്റി നിരവധി ഐതിഹ്യങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്) തിന്മയെ തോല്പിച്ച് ഉന്മൂലനം ചെയ്യാൻ നന്മയ്ക്ക് പല രൂപത്തിൽ ‍അവതരിക്കേണ്ടിവരും എന്ന സാമാന്യാശയം ഈ വിശേഷണത്തിൽ നിന്ന് രൂപം കൊള്ളുന്നു. സമൂഹത്തിലെ ഈ മാതിരി ചില വിശ്വാസങ്ങളിൽ നിന്നും ആദിബിംബങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നു; ആദിബിംബനിർമിതിയെ ഐതിഹ്യം സഹായിക്കുന്നു.

മനുഷ്യൻ അനുഭവിച്ചുവരുന്ന അനുകൂല പരിതഃസ്ഥികൾ എങ്ങനെ ഉണ്ടായി എന്നു ചില ഐതിഹ്യങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു. മനുഷ്യനുണ്ടായിരുന്ന ഒരനുകൂല സന്ദർഭം എങ്ങനെ നഷ്ടപ്പെട്ടു എന്നായിരിക്കും വേറെ ചിലവയുടെ പ്രതിപാദ്യം. പറുദീസാനഷ്ടം തന്നെ ഇതിന് ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണം.

അസാമാന്യമായ ഔഷധവീര്യമുള്ള ചില ചെടികളുടെ പ്രാധാന്യം ഊന്നിക്കാണിക്കാനായിരിക്കും ചില കഥകളുടെ ശ്രമം. തുളസിപുരാണം ഉദാഹരണമായി എടുക്കാം. ഒരു പ്രത്യേക പൂവ് ഒരു ദേവന് ഏറ്റവും ഇഷ്ടപ്പെട്ടതായതെങ്ങനെ? വേറൊരു പൂവ് പൂജക്കെടുക്കാതിരിക്കാൻ കാരണമെന്ത്? എന്നൊക്കെ കാണിക്കുന്ന ഐതിഹ്യങ്ങളും ഉണ്ട്.

അബോധപ്രേരണകളുടെ സൃഷ്ടി
നാടോടിക്കഥകളിലെ ഐതിഹ്യങ്ങൾ
അടിസ്ഥാനവികാരങ്ങളുടെ പങ്ക്
ആദിബിംബ നിർമിതി