സിഖ് സാമ്രാജ്യത്തിലെ പ്രവിശ്യയായിരുന്ന മുൽത്താനിലെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ദിവാൻ മൂൽരാജ്, സിഖ് ദർബാറിന് നൽകാനുള്ള പണം കൊടുക്കാനാവാത്തതിനാൽ തന്റെ ഭരണാധികാരം ഒഴിയാൻ നിർബന്ധിതനായിരുന്നു. നദീമാർഗ്ഗമുള്ള ചരക്കുനീക്കത്തിന് ചുങ്കം നിർത്തലാക്കിയതിലൂലെയുള്ള വരുമാനനഷ്ടവും റെസിഡന്റ് ഭരണത്തിനുകീഴിൽ തുടരാനുള്ള മൂൽരാജിന്റെ താൽപര്യമില്ലായ്മയുമായിരുന്നു ഇതിനു കാരണം. മുൽത്താൻ പ്രവിശ്യയുടെ ഭരണം ജനറൽ കഹാങ് സിങ് മാനിന് കൈമാറുന്നതിനുമുള്ള കരാർ റെസിഡന്റായിരുന്ന ജോൺ ലോറൻസുമായി 1847 ഡിസംബറിൽ മൂൽരാജ് ഒപ്പുവച്ചിരുന്നു. 1848 വസന്തകാലം വരെ മൂൽരാജ് സ്ഥാനത്തുതുടരാനും ധാരണയായിരുന്നു.

1848 ഏപ്രിലിൽ അധികാരമേറ്റെടുക്കാൻ കഹാങ് സിങ് മാനും സംഘവും മുൽത്താനിലേക്ക് തിരിച്ചു. ഫ്രെഡറിക് ക്യൂറിയായിരുന്നു ഇക്കാലത്ത് ലാഹോറിൽ റെസിഡന്റായിരുന്നത്. അധികാരക്കൈമാറ്റം നിരീക്ഷിക്കുന്നതിന് പൊളിറ്റിക്കൽ ഏജന്റായ പി.എ. വാൻസ് ആഗ്ന്യൂവിനെയും സഹായിയായി ലെഫ്റ്റനന്റ് ഡബ്ല്യു.എ. ആൻഡേഴ്സണും ഈ സംഘത്തോടൊപ്പം നിയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. സംഘം ഏപ്രിൽ 18-ന് മുൽത്താനിലെത്തി കോട്ടക്ക് ഒരു കിലോമീറ്റർ അരികിലുള്ള ഈദ്ഗാഹിൽ താവളമടിച്ചു. 1848 ഏപ്രിൽ 19-ന് അധികാരക്കൈമാറ്റത്തിന് ഒരുക്കം നടന്നു. എന്നാൽ മുൽത്താനിലെ സൈന്യത്തിലെ ഒരു വിഭാഗം കലാപമുയർത്തുകയും സംഘർഷത്തിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഓഫീസർമാർക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്തു. സൈനികരുടെ ഈ വിമതപ്രവർത്തനത്തിൽ മൂൽരാജിന് തുടക്കത്തിൽ പങ്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ തൊട്ടടുത്ത ദിവസംതന്നെ മൂൽരാജ് വിമതരുടെ നേതൃത്വം ഏറ്റെടുക്കാൻ നിർബന്ധിതനായി. അധികാരക്കൈമാറ്റത്തിനായി ലാഹോറിൽ നിന്നെത്തിയ ദർബാർ സൈന്യത്തിന്റെ ഭൂരിഭാഗവും വിമതരോടൊപ്പം ചേർന്നു. 1848 ഏപ്രിൽ 20-ന് ഒരു കൂട്ടം സൈനികർ ഈദ്ഗാഹിലെത്തി വാൻസ് ആഗ്ന്യൂവിനെയും ആൻഡേഴ്സണെയും കൊലപ്പെടുത്തി. മുൽത്താൻ സിഖി ഗേറ്റിലെ ഈ ആക്രമണം കലാപത്തെ പഞ്ചാബ് മുഴുവൻ വ്യാപിക്കാനുള്ള വഴിമരുന്നായി. രാജാവ് ദലീപ് സിങ്ങിനെയും നാടുകടത്തപ്പെട്ട റാണി ജിന്ദനെയും പിന്തുണച്ചുകൊണ്ട് പഞ്ചാബിലെ മുഴുവൻ ഖൽസ സൈന്യവും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ തിരിയാനാരംഭിച്ചു.

പോരാട്ടങ്ങൾ
പഞ്ചാബ് ബ്രിട്ടീഷിന്ത്യയിൽ
മുൽത്താൻ കലാപം
അട്ടാരിവാലകളുടെ ചുവടുമാറ്റം