അവധിൽ ഹെൻറിയുടെ നടപടികൾ ആരംഭിക്കുമ്പോഴേക്കും ഇന്ത്യൻ ഭടന്മാരുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ ഗുരുതരമായിരുന്നു. അവധ് നവാബിന്റെ മുൻ രാജസേനയും, താലൂക്ക്ദാർമാരുടെ സ്വകാര്യസേനകളും പിരിച്ചുവിടപ്പെട്ടതുവഴി, 50,000-ത്തോളം പഴയ പട്ടാളക്കാർ അവധിലെമ്പാടുമായി ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇതിൽ 15,000-ത്തോളം പേർക്ക് അവധ് ഇറെഗുലർ ഫോഴ്സിലും, മിലിറ്ററി പോലീസിലുമായി നിയമനം നൽകിയിരുന്നു. ബാക്കിയുള്ളവരിൽ നിരവധി നിരവധി ലക്നൌവിലുണ്ടായിരുന്നു ഇവർ തരം കിട്ടുമ്പോൾ ബ്രിട്ടീഷുകാരെ ആക്രമിക്കാനും മടിച്ചില്ല. അവധിന്റെ കൂട്ടിച്ചേർക്കലിന് ഏതാണ്ട് ഒരുവർഷത്തോളം ഈ പഴയ പട്ടാളക്കാർ, മുൻരാജാവിനെ അധികാരത്തിലേറ്റണം എന്ന ലക്ഷ്യത്തിൽ പ്രവർത്തനം നടത്തിപ്പോന്നു. 

അവധിന്റെ കൂട്ടിച്ചേർക്കലും കാർട്രിഡ്ജ് പ്രശ്നത്തിനും പുറമേ ശിപായികളുടെ നീരസത്തിന് മറ്റൊരു കാരണം കൂടിയുണ്ടായിരുന്നു എന്നാണ് ഹെൻറിയുടെ വിലയിരുത്തൽ. ഡൽഹൌസി പുറത്തിറക്കിയ ജനറൽ സെർവീസ് ഓർഡറിലെ ചില വ്യവസ്ഥകളായിരുന്നു ഇവ. ഇതനുസരിച്ച് സൈനികർക്ക് വിദേശസേവനം ഐച്ഛികമായിരുന്നത്, നിർബന്ധമാക്കി. കടൽയാത്ര നടത്തുന്നത് അശുദ്ധമാണെന്ന ഹിന്ദുക്കളുടെ വിശ്വാസത്തെ പരിഗണിക്കാതെയുള്ള ഈ വ്യവസ്ഥ പ്രതിഷേധത്തിന് കാരണമായിരുന്നു.

അവധ് ഇറെഗുലർ ഇൻഫൻട്രിയിലെ ലക്നൗവിലുണ്ടായിരുന്ന ഒരു റെജിമെന്റ് പുതിയ കാട്രിഡ്ജ് ഉപയോഗിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ചതോടെ, 1857 മേയ് 2-നാണ് അവധിൽ കലാപത്തിന് ആരംഭമായത്. അടുത്ത ദിവസം നഗരത്തിനു വടക്കുള്ള ഈ റെജിമെന്റിൽ നിന്നും നഗരത്തിനു വടക്കുള്ള മുറിയാവ് കന്റോൺമെന്റിലെ 48-മത് നേറ്റീവ് ഇൻഫൻട്രിയിലേക്ക് അയച്ച ഒരു കത്ത് ഹെൻറി പിടിച്ചെടുക്കുകയും അന്നുതന്നെ അദ്ദേഹവും ബ്രിഗേഡിയർ ഗ്രേയുമൊരുമിച്ച് അവിടെയെത്തി ശിപായികളെ നിരായുധരാക്കി പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ പ്രശ്നത്തിന് ഹെൻറി വളരെക്കുറഞ്ഞ ശിക്ഷകളേ നൽകിയിരുന്നുള്ളൂ. എങ്കിലും ഭരണത്തിന്റെ വിശ്വാസ്യത നാൾക്കുനാൾ കുറയുകയായിരുന്നു. റെസിഡൻസിയിൽ എല്ലാവരും ആയുധധാരികളായി കരുതലോടെയിരുന്നു.

മേയ് 30-ന് ലക്നൌവിൽ കലാപം ശക്തമായി. ജൂൺ 7-ന് എല്ലാ യൂറോപ്യൻ സ്ത്രീകളേയും കുട്ടികളോടും റെസിഡൻസിയിലേക്ക് താമസം മാറ്റിക്കുകയും അവിടെ കെട്ടിടങ്ങൾ ബലപ്പെടുത്തുകയും സുരക്ഷ ശക്തമാക്കുകയും ചെയ്തു. ജൂൺ 30-ന് ചിൻഹത്തിൽ (കുക്രൈയിൽ നദീതീരത്ത്) നടന്ന ഒരു പോരാട്ടത്തിൽ ഹെൻറി നേരിട്ട് പങ്കെടുത്തു. എതിരാളികളുടെ എണ്ണം വളരെ അധികമായതിനാൽ ഇതിൽ ഹെൻറിയുടെ സൈന്യം പിൻവാങ്ങുകയായിരുന്നു. വിമതരുടെ എണ്ണം സംബന്ധിച്ച് ഇന്റലിജൻസ് വിഭാഗത്തിന്റെ ചുമതലയുണ്ടായിരുന്ന ഫിനാൻഷ്യൽ കമ്മീഷണർ മാർട്ടിൻ ഗബ്ബിൻസിന്റെ റിപ്പോർട്ട് ഈ തോൽവിക്ക് ഒരു കാരണമായിരുന്നു. ഗബ്ബിൻസും ഹെൻറിയും ഇക്കാലത്ത് അഭിപ്രായവ്യത്യാസത്തിലായിരുന്നു. ഗബ്ബിൻസും ഹെൻറിയുമായി ഈ സമയത്ത് മറ്റ് അഭിപ്രായവ്യത്യാസങ്ങളും നിലനിന്നിരുന്നു.

ജൂൺ 30-ന് വൈകിട്ടോടെതന്നെ വിമതർ റെസിഡൻസിയിലേക്ക് ആക്രമണം നടത്താനാരംഭിച്ചു. തുടർന്ന് റെസിഡൻസി ഒഴികെയുള്ള പട്ടണം മുഴുവൻ വിമതരുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായി. ജൂലൈ 2-ന് രാവിലെ റെസിഡൻസിക്കകത്തെ മുറിയിൽവച്ച് ഹെൻറിക്ക് കലാപകാരികളുടെ വെടിയേറ്റു.

ചൂട് താങ്ങാനാവത്തതിനാൽ, ജൂണിന്റെ തുടക്കം തന്നെ ഹെൻറി, തനിക്ക് തുറസായ ഒരു മുറിയോ അല്ലെങ്കിൽ രണ്ട് മുറികളോ വേണമെന്ന് ജോൺ ഇംഗ്ലിസിനോട് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നു. ഇംഗ്ലിസ് ഹെൻറിക്ക് നൽകിയ മുറിയിലാണോ മരണസമയത്ത് അദ്ദേഹം ഉണ്ടായിരുന്നതെന്നുറപ്പില്ല, എങ്കിലും അത് വളരെ തുറസ്സായതും ശത്രുക്കൾക്ക് എളുപ്പം ഉന്നം വക്കാവുന്നതുമായ മുറിയായിരുന്നു. മരണസമയത്ത് ഹെൻറിക്കൊപ്പം അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരവൻ ജോർജും ക്യാപ്റ്റൻ വിൽസണും ഉണ്ടായിരുന്നു. ജോർജിന് പരിക്കൊന്നും പറ്റിയില്ലെങ്കിലും വിൽസണ് ചെറിയ പരിക്കുപറ്റി. മുറിയിൽ പങ്ക ചലിപ്പിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന കൂലിയുടെ ഒരു കാലും നഷ്ടപ്പെട്ടു.

ഹെൻറിയുടെ തുടയുടെ മുകൾഭാഗം ഷെല്ലിന്റെ കഷണം കയറി ഗുരുതരമായി കീറിയിരുന്നു. മയക്കിയതിനുശേഷമുള്ള പരിശോധനയിൽ ശസ്ത്രക്രിയയിലൂടെ ശരിയാക്കാനാകാത്തവണ്ണം അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഇടുപ്പ് തകർന്നിരുന്നതായും ജീവൻ രക്ഷിക്കാൻ സാധ്യമല്ലെന്നും കണ്ടെത്തി. താൻ ഏതാണ് 48 മണിക്കൂർ കൂടി ജീവിച്ചിരിക്കും എന്ന് ഡോക്റ്ററോട് ചോദിച്ചറിഞ്ഞ ഹെൻറി, കീഴുദ്യോഗസ്ഥരായ കേണൽ ഇംഗ്ലിസിനെയും മേജർ ബാങ്ക്സിനെയും വിളിച്ച് നിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകി. കൂടാതെ ബന്ധുമിത്രാദികൾക്ക് സന്ദേശങ്ങളയക്കുകയും ചെയ്തു. സൈന്യത്തിന്റെ നേതൃത്വം ഇംഗ്ലിസിനു കൈമാറി. ബാങ്ക്സിനെ ചീഫ് കമ്മീഷണറായി നിയമിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്റെ ഭൃത്യർക്ക് ഒരു വർഷത്തെ ശമ്പളം നൽകുക, തന്റെ കല്ലറയിൽ 'Here lies Henry Lawrence who tried to do his duty. May God have mercy on him.' എന്നെഴുതിവക്കുക തുടങ്ങിയ നിർദ്ദേശങ്ങളും ബാങ്ക്സിന് നൽകി. തന്നെ മറികടന്ന് ബാങ്ക്സിന് ചീഫ് കമ്മീഷണർ സ്ഥാനം ഏൽപ്പിച്ച നടപടിയെ ഹെൻറിയുടെ മരണശേഷം ഗബ്ബിൻസ് വിമർശിച്ചിരുന്നു.

വെടിയേറ്റതിനുശേഷം മരണം വരെയുള്ള ഹെൻറിയുടെ സമയം വളരെ വേദനാപൂർണ്ണമായിരുന്നു. ലോഡാനം, ക്ലോറോഫോം തുടങ്ങിയവയും ഷാംപേനും ആരോറൂട്ടും അദ്ദേഹത്തിനു നൽകിയിരുന്നു. വേദന കുറഞ്ഞ ഇടവേളകളിൽ അദ്ദേഹം തന്റെ സഹോദരി ലെറ്റീഷ്യയെപ്പറ്റിയും ഭാര്യയെപ്പറ്റിയും പറഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു. 1857 ജൂലൈ 4-ന് രാവിലെ 8 മണിക്ക് അദ്ദേഹം മരണമടഞ്ഞു. അന്നു രാത്രി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശരീരം അടക്കം ചെയ്തു. അന്നു തന്നെ യുദ്ധത്തിൽ മരിച്ച ചില പടയാളികളുടെ ഒപ്പമാണ് അദ്ദേഹത്തെ അടക്കം ചെയ്തത്.

ഹെൻറിയുടെ മരണവാർത്ത ലണ്ടനിൽ എത്തുന്നതിനുമുൻപ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യ കമ്പനിയുടെ ഡയറക്റ്റർമാർ ജൂലൈ 22-ന് അദ്ദേഹത്തെ കാന്നിങ്ങിനു ശേഷം ഇന്ത്യയിലെ താൽക്കാലിക ഗവർണർ ജനറലായി നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു.

ലാഹോർ നഷ്ടം
രചനകൾ
വിദ്യാഭ്യാസം
1857-ലെ കലാപവും മരണവും