മലയാറ്റൂർ പ്രാചീനമായ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രമായിരുന്നു എന്നതിനു നിരവധി തെളിവുകൾ ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1963-ൽ പെരിയാർവാലി കനാലിലു വേണ്ടി ഖനനം നടത്തിയപ്പോൾ മലയാറ്റൂരും കോടനാടും ചേർന്ന പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് മഹാശിലായുഗകാലത്തെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ലഭിക്കുകയുണ്ടായി. സംഘകാലത്തെ ഐന്തിണകളിൽ പെട്ടിരുന്ന കുറിഞ്ഞി പ്രദേശങ്ങളിൽ പെട്ട മലമ്പ്രദേശങ്ങളിലൊന്നാണ്മലയാറ്റൂർ എന്ന് സംഘകൃതികളിൽ നിന്ന് വ്യക്തമാകുന്നു. ചിലപ്പതികാരം 23-ആം ഗാഥയിൽ കണ്ണകി മധുര നഗരം ഉപേക്ഷിച്ച് വൈഗൈ നദി തീരം വഴി പടിഞ്ഞാറോട്ടു നടന്ന് മലനാാട്ടിലെത്തിയെന്നും അവിടെ തിരുച്ചെങ്കുന്ന് എന്നു പേരുള്ള മലയുടെ മുകളിൽ വിശ്രമിച്ചുവെന്നും പറയുന്നു. 25-ആം ഗീതകത്തിൽ ചേരചക്രവർത്തിയായിരുന്ന ചേരൻ ചെങ്കുട്ടവൻ, അനുജനായ ഇളങ്കോ അടികൾ, ചീത്തല ചാത്തനാർ എന്നിവർ ചേർന്ന് തിരുച്ചെങ്കുന്നിൽ ചെന്നിരുന്നതായും ഇത് കൊടുങ്ങല്ലൂരിനടുത്ത് നദിമാർഗ്ഗം പോകാവുന്ന ഒരു മലയാണെന്ന് ചിലപ്പതികാരത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാതാവ് പറയുന്നതും ഈ മല സംഘകാലത്തെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നു എന്നു സൂചിപ്പിക്കുന്നു.

കേരളത്തിൽ ക്രിസ്തുമതപ്രഭവകാലത്ത് മലമുകളിൽ നിലനിന്നിരുന്ന സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രം ക്രിസ്തീയ പാത സ്വീകരിച്ചു, അതിനു മുൻപ് അത് ഹിന്ദുമതകേന്ദ്രമായിരുന്നു അത് എന്നാണ് ചില ചരിത്രകാരന്മാർ വാദിക്കുന്നത്. എന്നാൽ അതിനേക്കാൾ പ്രചീനമായ ബുദ്ധ-ജൈന പശ്ചത്തലം അതിനുണ്ട് എന്നും മറ്റു ചില ചരിത്രകാരന്മാർ തെളിയിക്കുന്നു. മധുരയിൽ നിന്ന് കൊടുങ്ങല്ലൂരിലേക്ക് പോകുന്ന നദിയും കാടും കലർന്ന മലമ്പാതയുട മാർഗ്ഗത്തിലായിരുന്നു മലയാറ്റൂർ. മധുരയിൽ സംഘകാലത്ത് ബുദ്ധ ജൈന സംസ്കാരങ്ങൽ പ്രബലമായിരുന്നകാലത്ത് മലയാറ്റൂർ ഉൾപ്പെട്ട സഹ്യപർവ്വത മേഖലയിൽ നിരവധി ബുദ്ധജൈന ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു, ശ്രമണരും (ബുദ്ധ-ജൈന ഭിക്ഷുക്കൾ) തുടർന്ന് ശൈവവൈഷ്ണവസന്യാസിമാരും കേരളത്തിൽ മതപ്രചരണനത്തിനുപയോഗിച്ചിരുന്ന ഗതാഗതമാർഗ്ഗങ്ങളിലൊന്നിതായിരുന്നു. 

ജൈനർ പാറയിൽ കൊത്തിവച്ച തീർത്ഥങ്കരന്റെ പാദമുദ്ര (ബുദ്ധമതക്കാർ ബുദ്ധനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നതും പാദമുദ്രകളിലൂടെയാണ്) കാലക്രമത്തിൽ ഈ കേന്ദ്രം ക്രിസ്തീയവൽകരിക്കപ്പെട്ടതൊടെ തോമാശ്ലീഹയുടെ പാദമുദ്രയായി മാറി. പിൽക്കാലത്ത് മലയാറ്റൂർ പള്ളി റോമൻ കത്തോലിക്കർക്ക് കിട്ടിയ ശേഷം മാർ സാപിർ ന്റെ പേരിൽ നടന്നിരുന്ന പെരുന്നാൾ മാർത്തോമ്മായുടെ പേരിൽ ആക്കി ഇപ്പോൾ കൊണ്ടാട് വരുന്നു.

അടുത്തുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ
ചരിത്രം
ഐതിഹ്യങ്ങൾ
പേരിനു പിന്നിൽ