നവീന ശിലായുഗം മുതൽക്കുതന്നെ  സംസ്ക്കാരസമ്പന്നമായ ഒരു ജനത വയനാട്ടിലുണ്ടായിരുന്നു.ഇവിടെ കാണപ്പെടുന്ന പല ആദിവാസിവിഭാഗങ്ങളും അവരുടെ മിത്തുകളിലൂടേയും ഐതിഹ്യങ്ങളിലൂടേയും വെളിവാക്കുന്ന പ്രാക്ചരിത്രം ഇതിന് സാക്ഷ്യം വഹിക്കുന്നു. എടക്കൽ ഗുഹയിൽ കണ്ടെത്തിയ ശിലാലിഖിതമനുസരിച്ച് വയനാട്ടിൽ പ്രാചീനകാലത്ത് ഗിരിവർഗ്ഗക്കാർ തന്നയായിരുന്നു ഭരണം നടത്തിയിരുന്നതെന്ന് കാണാം. ഒരേ വംശത്തിൽപ്പെട്ട രണ്ടു കുടുംബക്കാരായ അരിപ്പാനും വേടനുമായിരുന്നു ആ വിഭാഗത്തിലെ അവസാന നാടുവാഴികൾ. പനമരം ദേശത്തിന് വടക്കോട്ടുള്ള പ്രദേശങ്ങളെല്ലാം അരിപ്പാൻ എന്ന രാജാവിൻ്റെ കീഴിലായിരുന്നു. കുമ്പള മായ്പ്പടി രാജാവിൻ്റെ ചതിയിലൂടെയാണ് ഈ രാജവംശത്തിലെ വേടൻ രാജാവ് നാമാവശേഷനായത്. പണിയർ, മുള്ളക്കുറുമർ, ഊരാളിക്കുറുമർ, കാട്ടു നായ്ക്കർ, അടിയാൻ, കുറിച്യർ എന്നിവർ നൂറ്റാണ്ടുകളായി വയനാട്ടിൻ്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലായി കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്. ഇപ്പിമലയിലെ സ്ഥിരവാസികളായിരുന്ന പണിയരും വേടവംശത്തിലെ പ്രതാപികളായുമുള്ള കുറുമരും നാഗമക്കളായ ഊരാളിക്കുറുമരും, കീയൊരുത്തിയുടെയും മേലോരച്ചവൻ്റേയും പിൻമുറക്കാരായ അടിയാൻ വിഭാഗവും ശ്രദ്ധേയമായ സാംസ്ക്കാരികപാരമ്പര്യം ഉള്ളവരാണ്. ഇതിൽ അടിയാൻ വിഭാഗം തിരുനെല്ലി കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ കാണപ്പെടുന്നത് മാനന്തവാടിയിലാണ്. തിരുനെല്ലിയും പാക്കവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് അടിയാൻ വിഭാഗത്തിൻ്റെ മിത്ത് ബന്ധിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന പ്രദേശം മാനന്തവാടിയോടടുത്ത ചില പ്രദേശങ്ങളാണ്. ഇവരുടെ സമൃദ്ധമായ കഥാഗാനപാരമ്പര്യം പ്രശസ്തമാണ്. പാലക്കാട് മുതൽ മലപ്പുറം വരെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിലായി കാണപ്പെടുന്ന പണിയർ വിഭാഗത്തിൻ്റെ ധാരാളം സങ്കേതങ്ങൾ മാനന്തവാടിയിലുണ്ട്. വള്ളിയൂർക്കാവുക്ഷേത്രത്തിൽ ഇവർക്ക് പ്രത്യേക സ്ഥാനം കൽപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്. ആദിവാസി വിഭാഗങ്ങളിലെ കരകൌശല വിദഗ്ദ്ധരായ ഊരാളിക്കുറുമർ മാനന്തവാടിയിൽ ചാലിഗദ്ദ, മുള്ളന്തറ എന്നിവിടങ്ങളിലാണുള്ളത്. മനുഷ്യസമൂഹത്തിന് പ്രാഥമികമായി വേണ്ട എല്ലാ ഉപകരണങ്ങളും, വസ്തുക്കളും ഇവർ സ്വയം നിർമ്മിക്കുന്നു. പഴശ്ശി രാജാവിൻ്റെ സന്തതസഹചാരികളായിരുന്നു കുറിച്യർ. ഇവിടുത്തെ പ്രാചീനസംസ്കാരത്തിൻ്റെ ആദ്യകാലത്തുതന്ന ചക്രത്തിൻ്റെ ഉപയോഗം ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്ന ആദിമനിവാസികൾ മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു എന്നതിന് വ്യക്തമായ തെളിവാണ് വയനാട്ടിലെ നദീതീരത്തുനിന്ന് കണ്ടെടുക്കപ്പെട്ടിട്ടുളള മരംകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ ചക്രം. മരങ്ങൾ വട്ടത്തിൽ ഉരുളുകളായി മുറിച്ചെടുത്ത് രണ്ട് ചക്രങ്ങളാക്കി അക്ഷത്തിൻമേൽ പിടിപ്പിച്ച് വാഹനമാക്കുന്ന വിദ്യ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന, പ്രാചീനഭാരതത്തിലെ ചുരുക്കം ചില കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ് വയനാട്. എടക്കൽ ഗുഹയിൽ ക്രിസ്തുവർഷം അഞ്ചാംശതകത്തിലെ വിഷ്ണുശർമ്മൻ്റെ ഒരു പൂർണ്ണലിഖിതം കാണപ്പെടുന്നുണ്ട്.

സാമൂഹിക സാംസ്കാരിക ചരിത്രം
ഭരണ പ്രതിനിധികൾ
ചരിത്രം
പ്രാചീന ചരിത്രം