നെറ്റി, കൈ, നെഞ്ച് മുതലായ ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ വരയ്ക്കുന്ന കുറികൾ ജാതിവ്യത്യാസത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് പ്രയോജനപ്പെടുന്നു. ചന്ദനം, സിന്ദൂരം, ഭസ്മം എന്നീ അംഗരാഗങ്ങളാണ് ഈ അടയാളങ്ങൾ കൊടുക്കുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഹിന്ദുക്കളുടെയിടയിൽ മംഗലസ്ത്രീലക്ഷണമാണ് കുങ്കുമപ്പൊട്ട്. പതഞ്ജലിയുടെ കാലത്ത് ഉന്നതകുടുംബങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾ, അവർ വിവാഹിതരാണെന്നു കാണിക്കുന്നതിന് താടിയിൽ ഒരു നക്ഷത്രചിഹ്നം പച്ചകുത്തുമായിരുന്നു. ഈ ആചാരത്തിൽനിന്നാണ് പൊട്ടുകുത്തുന്നരീതി ഉണ്ടായത്. ഈ ആചാരം ഇന്നും മാറ്റംകൂടാതെ തുടർന്നുവരുന്നു. ഉത്തരേന്ത്യൻ ഹൈന്ദവവനിതകൾ സീമന്തരേഖ മുഴുവൻതന്നെ കുങ്കുമംകൊണ്ട് അലങ്കരിച്ചാണ് മാംഗല്യം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. വിവാഹാവസരത്തിൽ കൈയിലും കാലിലും മൈലാഞ്ചി അണിയുന്ന രീതി ഹിന്ദുസ്ത്രീകളുടെ ഇടയിൽ ഇന്നും പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്നു.

ഹിന്ദുമതത്തിൽ ഓരോവിഭാഗത്തിനും അതിന്റേതായ ചിഹ്നങ്ങൾ ഉണ്ട്. കുത്തനെയുള്ള വരകൾ, കുറുകെയുള്ള വരകൾ, വൃത്തം, ത്രികോണം, സമചതുരം തുടങ്ങിയവയാണ് ഈ അടയാളങ്ങൾ. നെറ്റിയിലാണ് പ്രധാനമായി ഈ അടയാളങ്ങൾ ഇടുന്നതെങ്കിലും ചില ഭക്തൻമാർ ഭുജങ്ങൾ, കൈകൾ, നെഞ്ച്, വയറ്, പൃഷ്ഠം മുതലായഭാഗങ്ങളിലും ഈ അടയാളങ്ങൾ ചന്ദനം, കുങ്കുമം, ഭസ്മം മുതലായ അംഗരാഗങ്ങൾകൊണ്ട് വരയ്ക്കാറുണ്ട്. അർധനഗ്നരും ദിഗംബരരുമായ സന്ന്യാസികളും ചില അനുഷ്ഠാനവേളകളിൽ മറ്റുള്ളവരും ഈ വിധത്തിൽ അംഗസംസ്കാരം നടത്തുന്നു. ഹൈന്ദവരെ പ്രധാനമായി വൈഷ്ണവരെന്നും ശൈവരെന്നും രണ്ടായി തിരിക്കാവുന്നതാണ്. ഈ രണ്ടു വിഭാഗക്കാരും ഉപയോഗിക്കുന്ന അടയാളങ്ങൾ വ്യത്യസ്തങ്ങളാണ്. സാധാരണയായി വൈഷ്ണവർ നെറ്റിയിൽ കുത്തനെ മൂന്നു നേർവരകൾ വരയ്ക്കുന്നു. ചിലപ്പോൾ ഈ മൂന്നു നേർവരകളിൽ ഇരുവശങ്ങളിലുമുള്ള വരകളുടെ അടിഭാഗം നടുവരയുടെ ചുവട്ടിൽ കൂട്ടിമുട്ടത്തക്കവണ്ണം യോജിപ്പിച്ച് അവ യോജിക്കുന്നിടത്ത് ഒരു പൊട്ടിടുന്നു. വിഷ്ണുപാദമായാണ് ഇതു സങ്കല്പിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ശൂലാകൃതി നെറ്റിയിൽ വരയ്ക്കുന്നതാണ് മറ്റൊരുരീതി. ഇതിന് "നാമധാരണം" എന്നു പറയുന്നു. ഇതിന്റെ നടുക്കുള്ള വര കുങ്കുമവും ഇരുവശങ്ങളിലുമുള്ളവ ഭസ്മവും ഉപയോഗിച്ചാണ് വരയ്ക്കുന്നത്. ഭസ്മം ഉപയോഗിച്ച് നെറ്റിയിൽ തിരശ്ചീനമായി മൂന്നുവരകൾ ഇട്ടശേഷം മധ്യഭാഗത്തോ അടിയിലോ ഒരു പൊട്ടുകൂടി തൊടുന്നതാണ് ശൈവരുടെ രീതി. "ത്രിപുണ്ഡ്രം" എന്ന ഈ അടയാളം ശിവന്റെ ശിരസ്സിലെ അർധചന്ദ്രനെയാണ് സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ത്രികോണാകൃതിയും അർധചന്ദ്രാകൃതിയും ശൈവൻമാരുടെ മറ്റു രണ്ട് അടയാളങ്ങളാണ്.

ശംഖ്, താമര എന്നീ അടയാളങ്ങൾ കൊത്തിയ ഇരുമ്പ് അച്ചുകൾ തീയിൽവച്ച് പഴുപ്പിച്ചശേഷം ശരീരഭാഗങ്ങളിൽ ചേർത്തു പൊള്ളിച്ച് അടയാളങ്ങൾ കൈവരുത്തുന്നതും രാമനാമമന്ത്രം ശരീരം മുഴുവനും പച്ചകുത്തുന്നതും ചില സന്ന്യാസിമാരുടെ ആചാരമാണ്.

മറ്റു ചടങ്ങുകൾ
കുറികളും പൊട്ടുകളും
പല്ലുകൾ
കേശാലങ്കാരം