[[File:Milano Grazie 1.JPG|thumb|മിലാനിലെ സ്സാന്റ മറിയ ഡെല്ല ഗ്രേസിയേ ദേവാലയം]]
[[ഇറ്റലി|ഇറ്റലിയിലെ]] ഫ്ലോറെൻസിൽ നിന്ന് ആവിർഭവിച്ച് പ്രാന്തപ്രദേശങ്ങളായ [[റോം]], [[മിലാൻ]] എന്നിവിടങ്ങളിലൂടെ നെതർലൻഡിലും ക്രമേണ [[സ്പെയിൻ]], [[ഇംഗ്ലണ്ട്]], [[ഫ്രാൻസ്]] തുടങ്ങിയ യുറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലേക്കും ഒരു നൂതന വാസ്തുവിദ്യാരീതി പ്രചാരത്തിൽ വന്നത് നവോത്ഥാനത്തോടെയായിരുന്നു. ഓരോ രാജ്യത്തിന്റെയും ശൈലിയിൽ തനതായ വ്യത്യാസങ്ങൾ ദർശിക്കാമെങ്കിലും അവയിലെ അടിസ്ഥാനതത്ത്വങ്ങൾക്ക് മാറ്റം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നതാണ് എടുത്തു പറയേണ്ടത്.

പുത്തനുണർവ് വാസ്തുശില്പികളെ കൂടുതൽ ലൗകികമനസ്കരാക്കിമാറ്റിയതാകാം പുതിയൊരു വാസ്തുവിദ്യാശൈലിയുടെ ആവിർഭാവത്തിനുകാരണം. പ്രാചീന വാസ്തുശില്പങ്ങളുടെ ആകാരവടിവ് തങ്ങളുടെ വാസ്തുശില്പങ്ങളിൽ കാലാനുസൃതമായ മാറ്റങ്ങളോടെ പുനരാവിഷ്കരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചിന്തകളായിരുന്നു അവരിലാദ്യമുണ്ടായത്. തുടർന്ന് ക്ളാസ്സിക്കൽ, ഗോഥിക് സമ്പ്രദായങ്ങൾക്കും പകരം നൂതനമായ രീതികൾ സ്വീകരിക്കപ്പെട്ടു. റോം, ഗ്രീസ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ വാസ്തുശില്പങ്ങൾ അവലോകനവിധേയമാക്കുന്നതിലും നവോത്ഥാനവാസ്തുശില്പങ്ങളിൽ അവയിലെ സൗകുമാര്യം സ്വാംശീകരിക്കുന്നതിലും അന്നത്തെ വാസ്തുശില്പികൾ ബദ്ധശ്രദ്ധരായിരുന്നു.

നവോത്ഥാന വാസ്തുവിദ്യയിൽ അനുപാതങ്ങൾക്കും വീക്ഷണകോണിനും മുൻതൂക്കം നല്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്ളാസ്സിക്കൽ വാസ്തു വിദ്യാരീതിയിലെ സ്തംഭം, വൃത്താകാരകമാനം, കുംഭഗോപുരം മുതലായവ നവോത്ഥാന വാസ്തുവിദ്യയിലും പുനരാവിഷ്കരിക്കപ്പെട്ടു. കുംഭഗോപുരവും അതിനെ താങ്ങിനിർത്തിയിരുന്ന സംരചനയും ശ്രദ്ധേയമായി മാറി. വൃത്താകൃതിയിലോ ബഹുഭുജരൂപത്തിലോ ഉള്ള ഒരിനം ഡ്രമ്മിന്റെ മുകളിൽ വരുന്ന തരത്തിലാണ് കുംഭഗോപുരം ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടത്. തന്മൂലം വാസ്തുശില്പത്തിലെ കുംഭഗോപുരത്തെ ദൂരെനിന്നു തന്നെ കാണാൻ കഴിയുമായിരുന്നു. വാസ്തുശില്പത്തിലെ വിവിധ ഭാഗങ്ങൾ വ്യതിരിക്തമായി നിർവചിക്കാനും അവ തമ്മിലുള്ള വിഭേദനം വ്യക്തമാക്കാനും ശില്പികൾ ശ്രദ്ധിച്ചിരുന്നു.

നവോത്ഥാന വാസ്തുവിദ്യയുടെ മൗലികഘടകം അതിലെ ക്രമമാണ് (order). ടസ്കൻ, ഡോറിക്. അയോണിക്, കോറിന്തിയൻ, കോംപൊസിറ്റ് എന്നിവ ഇവയിലെ സുപ്രധാനങ്ങളായ പഞ്ചക്രമങ്ങളാണ്. നവോത്ഥാനത്തിന്റെ വിവിധ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്ത ക്രമങ്ങൾക്കാണ് മുൻതൂക്കം ലഭിച്ചിരുന്നത്. ഉദാഹരണമായി, വിതാനങ്ങൾക്ക് പ്രാധാന്യം നല്കുന്ന ആലങ്കാരിക ശൈലിയായ കൊറിന്തിയൻ ക്രമത്തിന് നവോത്ഥാനത്തിന്റെ പ്രാരംഭകാലത്ത് പ്രചാരം ലഭിച്ചുവെങ്കിൽ സുദൃഢവും പൗരുഷമൂല്യങ്ങൾക്ക് പ്രാമുഖ്യം നല്കിയിരുന്നതുമായ ഡോറിക് ക്രമമാണ് സമുന്നത നവോത്ഥാന കാലത്ത് (high renaissance) അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടത്.

റോമൻ വാസ്തുശില്പങ്ങളിലെപ്പോലെ ഒരേ വാസ്തുശില്പത്തിൽത്തന്നെ ഒന്നിലേറെ ക്രമങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയും പ്രാബല്യത്തിലുണ്ടായിരുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന് ബഹുനിലക്കെട്ടിടത്തിന്റെ ഏറ്റവും താഴത്തെ നില സുദൃഢമായ ടസ്കൻ ക്രമത്തിലോ ഡോറിക് ക്രമത്തിലോ രൂപപ്പെടുത്തിയശേഷം മുകളിലുള്ള നിലകൾ യഥാക്രമം ഭാരം കുറഞ്ഞുവരുന്ന അയോണിക്, കൊറിന്തിയൻ, കോംപൊസിറ്റ് ക്രമത്തിലും പണിതിരുന്നു. സരളഘടകങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി ചിട്ടയോടും സമമിതമായും രൂപപ്പെടുത്തുന്ന വാസ്തുശില്പങ്ങൾ ജ്യാമിതിയുടെ ത്രിമാന മൂർത്തീകരണമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

മധ്യകാലത്ത് വെറുമൊരു യാന്ത്രിക കലയായി കരുതപ്പെട്ട വാസ്തുവിദ്യയ്ക്ക് നവോത്ഥാന കാലത്തോടെ ഒരു സുകുമാരകല എന്ന പരിഗണന ലഭിച്ചു. ഇതോടെ വാസ്തുശില്പിയുടെ വ്യക്തിത്വത്തിനും പ്രാധാന്യം സിദ്ധിച്ചു. സമകാലികർക്കിടയിലും വാസ്തുശില്പങ്ങളോടൊപ്പം സ്വന്തം വ്യക്തിപ്രഭാവവും അംഗീകരിക്കപ്പെടണമെന്ന് നവോത്ഥാനവാസ്തുശില്പികൾ ആഗ്രഹിച്ചിരുന്നു. വാസ്തുവിദ്യാതത്ത്വങ്ങൾ ക്രോഡീകരിക്കപ്പെടുകയും വാസ്തുവിദ്യയിലെ അടിസ്ഥാന സിദ്ധാന്തങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുത്തി പല ഗ്രന്ഥങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകൃതമാവുകയും ചെയ്തു. വാസ്തുശില്പികളുടെ രേഖാചിത്രങ്ങളും അവരുടെ ജീവചരിത്രങ്ങളും തയ്യാറാക്കപ്പെട്ടു. കേവലം ഒരു പണിക്കാരൻ എന്നതിലുപരി ഉത്കൃഷ്ട കലാകാരൻ എന്ന പദവിക്ക് വാസ്തുശില്പികൾ അർഹരായി.

കൊറിന്തിയൻ രീതിയുടെ പ്രയോക്താക്കളും നവോത്ഥാന വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഉപജ്ഞാതാക്കളുമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നവർ ഇറ്റാലിയൻ വാസ്തുശില്പി ഫിലിപ്പൊ ബ്രുനെസ്ഷി, ഗിയാകൊമൊ ദ വിഗ്നൊല, ആൻദ്രെ പല്ലാദിയൊ, നവോത്ഥാന വാസ്തുവിദ്യാ പ്രബന്ധങ്ങൾ തയ്യാറാക്കിയ ലയൊൻ ബത്തിസ്ത അൽബ്രെത്തി എന്നിവരാണ്. സമുന്നത നവോത്ഥാന വാസ്തുശില്പികളായ ദൊനൊറ്റൊ ബ്രമന്തെ, അന്റാനിയൊ ഗിയംബെർത്തി, മൈക്കലാൻഞ്ചലൊ, ലിയനാർദോ ദാവിഞ്ചി തുടങ്ങിയവരും അനശ്വരരാണ്.

സാഹിത്യം
നവോത്ഥാനം - ഇന്ത്യയിൽ
വാസ്തുവിദ്യ
കല