കാലക്രമമനുസരിച്ച്, മധ്യദേശത്തിലെ ഭാഷയെ സംസ്കൃതം, പ്രാകൃതം, അപഭ്രംശം എന്നു മൂന്നായി തരംതിരിക്കാം. ഗീതഗോവിന്ദത്തിന് നാരായണ പണ്ഡിതർ എഴുതിയ രസികസർവസ്വത്തിൽ (5-2) സംസ്കൃതത്തെക്കാൾ പ്രിയങ്കരം പ്രാകൃതമാണെന്നും പ്രാകൃതത്തെക്കാൾ പ്രിയമേറിയത് അപഭ്രംശമാണെന്നും ("സംസ്കൃതാത്പ്രാകൃതം ഇഷ്ടം, അതോ?പഭ്രംശഭാഷണം") സൂചിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. അഭിജ്ഞാനശാകുന്തളത്തിന്റെ ടീകാകാരനായ ശങ്കരപണ്ഡിതനും ഈ അഭിപ്രായം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ('സംസ്കൃതാത്പ്രാകൃതം ശ്രേഷ്ഠം, തതോ?പഭ്രംശ ഭാഷണം, ടീക, 9-10).

ഈ അഭിപ്രായപ്രകടനങ്ങളിൽനിന്ന് സ്പഷ്ടമാകുന്നത് അപഭ്രംശം പ്രാകൃതത്തിൽനിന്നും വ്യത്യസ്തമായ ഒരു പ്രത്യേക ഭാഷയാണെന്നാണ്. വരരുചി, നമിസാധു (രുദ്രഭട്ടന്റെ കാവ്യാലങ്കാരത്തിന് ഭാഷ്യം രചിച്ച പണ്ഡിതൻ.) എന്നീ ആചാര്യൻമാരും അപഭ്രംശത്തിന്റെ മേൻമയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

മധ്യദേശത്തിലെ മൂന്നു ഭാഷാഭേദങ്ങൾ
മധ്യഭാരതീയ ആര്യഭാഷാകാലം
അപഭ്രംശത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ
നാഗര അപഭ്രംശം