ദുരയും ദുരിതവും എന്ന രണ്ടു കാരണങ്ങളാലാണ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധങ്ങളുണ്ടാകുന്നത് എന്ന സിദ്ധാന്തങ്ങളാണ് വിദഗ്ദ്ധർ മുന്നോട്ടുവച്ചിട്ടുള്ളത്. മതം, വർഗ്ഗം, സാമൂഹിക വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള വിഭാഗങ്ങളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ മൂലമാണോ അതോ ഈ യുദ്ധങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നവരുടെ സ്വകാര്യ ഗുണത്തിനുവേണ്ടിയാണോ ആഭ്യന്തരയുദ്ധം എന്നതാണ് ചോദ്യം. സാമ്പത്തികവും ഘടനാപരവുമായ കാരണങ്ങളാണ് സ്വത്വം സംബന്ധിച്ച കാരണങ്ങളേക്കാൾ ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന് കൂടുതൽ കാരണമാകുന്നതെന്നാണ് വിദഗ്ദ്ധരുടെ അഭിപ്രായം.

ഇരുപത്തൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ ലോകബാങ്ക് സംഘം ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തെപ്പറ്റി പഠനം നടത്തുകയുണ്ടായി. കോളിയർ-ഹോഫ്ലർ മോഡൽ എന്നാണ് പഠനത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂട് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഇവർ അഞ്ചുവർഷം നീണ്ടുനിന്ന 78 ആഭ്യന്തരയുദ്ധങ്ങളും (1960 മുതൽ 1999 വരെ) ആഭ്യന്തരയുദ്ധമില്ലാതിരുന്ന അഞ്ചുവർഷം ഉണ്ടായിരുന്ന 1,167 അവസരങ്ങളും താരതമ്യപ്പെടുത്തി. വിവരങ്ങൾ റിഗ്രഷൻ അവലോകനത്തിലൂടെ വിവിധ കാരണങ്ങൾക്കുള്ള ഫലം കണ്ടെത്താനായിരുന്നു ശ്രമിച്ചത്. സ്റ്റാറ്റിസ്റ്റിക്കൽ പഠനത്തിൽ കാര്യമായ ഫലമുണ്ടാക്കിയ കാര്യങ്ങൾ ഇവയാണ്:


ആഭ്യന്തരോത്പാദനത്തിന്റെ 32% ചരക്കുകളാണെങ്കിൽ ആഭ്യന്തര യുദ്ധമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത അഞ്ചു വർഷത്തിനുള്ളിൽ 22% ആണ്. ഒരു പ്രാധമിക ചരക്കും കയറ്റുമതി ചെയ്യാത്ത രാജ്യത്തെ ആഭ്യന്തരകലാപസാദ്ധ്യത 1% ആണ്. പെട്രോളിയവും പെട്രോളിയം അല്ലാത്ത ചരക്കുകളും തമ്മിലേ വ്യത്യാസം കാണപ്പെട്ടുള്ളൂ. മറ്റു ചരക്കുകളേക്കാൾ പെട്രോളിയം കയറ്റുമതി ചെയ്യുന്ന രാജ്യത്ത് ആഭ്യന്തരക്കുഴപ്പമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത കൂടുതലാണ്. പ്രാധമിക ചരക്കുകൾ കുഴിച്ചെടുക്കുന്നത് നിയന്ത്രിക്കാനുള്ള എളുപ്പമാണ് ഈ പഠനം നടത്തിയവർ ഇതിനു കാരണമായി പറയുന്നത്.

പ്രവാസികൾ നൽകുന്ന പണം ഇതിന്റെ മറ്റൊരു കാരണമാണ്. ഇതും ആഭ്യന്തരകലാപം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. പ്രവാസികളിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പണം ഏറ്റവും കുറവായിരുന്ന രാജ്യത്തേക്കാൾ ഏറ്റവും കൂടുതൽ പണം ലഭിച്ച രാജ്യത്തിൽ കലാപമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത ആറുമടങ്ങായിരുന്നു.
പുരുഷന്മാർ സെക്കന്ററി സ്കൂളിൽ ചേരുന്ന നിരക്ക്, പ്രതിശീർഷവരുമാനം സാമ്പത്തിക വളർച്ച എന്നിവയെല്ലാം ആഭ്യന്തരയുദ്ധമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുന്ന ഘടകങ്ങ‌ളാണ്. ശരാശരിയിൽ 10% കൂടുതൽ പുരുഷന്മാർ സെക്കന്ററി സ്കൂളിൽ പഠിക്കുന്നുണ്ടെങ്കിൽ ആഭ്യന്തരയുദ്ധമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത 3% കുറയുന്നുണ്ടെന്നും 1% വളർച്ചാനിരക്ക് കൂടുന്നുണ്ടെങ്കിൽ ആഭ്യന്തരയുദ്ധ സാദ്ധ്യത 1% കുറയുന്നുണ്ടെന്നുമാണ് പഠനത്തിൽ കണ്ടത്. ഭാവിയിൽ നേടാൻ സാദ്ധ്യതയുള്ള വരുമാനത്തിനുണ്ടാക്കുന്ന നഷ്ടമാണ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ സാദ്ധ്യത കുറയ്ക്കുന്നതെന്നാണ് ലോകബാങ്ക് സംഘം കണ്ടെത്തിയത്. ഇത്തരം നഷ്ടം കുറയുന്നത് ആഭ്യന്തരയുദ്ധമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. യുവാക്കൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസം ലഭിക്കുകയും സ്വീകാര്യമായ ശമ്പളം ലഭിക്കുകയും ചെയ്യുന്നുണ്ടെങ്കിൽ ആഭ്യന്തരയുദ്ധമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത കുറവാണെന്നും പറയാവുന്നതാണ്.

ദാരിദ്ര്യത്തേക്കാളും സാമ്പത്തിക അസമത്വത്തേക്കാളും അവസരങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെടുമെന്ന സ്ഥിതിയാണ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധമുണ്ടാക്കാൻ കൂടുതൽ സാദ്ധ്യതയെന്നാണ് സംഘം കണ്ടെത്തിയത്. 


ജനങ്ങൾ വളരെ വേർപെട്ടുകിടക്കുന്ന സാഹചര്യവും മലമ്പ്രദേശങ്ങളും യുദ്ധമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത വർദ്ധിപ്പിച്ചതായി കാണാൻ സാധിച്ചു. ഈ രണ്ട് സാഹചര്യങ്ങളും കലാപകാരികൾക്കനുകൂലമാണ്. അതിർത്തിക്കടുത്ത് വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന ജനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നത് കേന്ദ്രപ്രദേശങ്ങളിലെ ജനങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനേക്കാൾ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. മലകൾ കലാപകാരികൾക്ക് ഒളിച്ചിരിക്കാൻ ധാരാളം സ്ഥലം നൽകുന്നു.

സ്വത്വം സംബന്ധിച്ച പ്രശ്നങ്ങൾ മൂലമാണ് (സാമ്പത്തിക കാരണങ്ങളാലല്ല) ആഭ്യന്തര യുദ്ധങ്ങളുണ്ടാകുന്നതെന്ന വാദം പ്രധാനമായും പരാതികളിലൂന്നിയുള്ളതാണ്. സാമ്പത്തിക അസമത്വം, രാഷ്ട്രീയ അവകാശങ്ങൾ, വർഗ്ഗീയ വിഭജനം, മതപരമായ സ്പർദ്ധ എന്നീ കാരണങ്ങളൊന്നും ആഭ്യന്തരയുദ്ധമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ കാര്യമായ സ്വാധീനം ചെലുത്തിയതായി കാണപ്പെട്ടില്ല. വർഗ്ഗീയമായ അധീശത്വം (എണ്ണത്തിൽ മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന വർഗ്ഗീയ വിഭാഗം) മാത്രമാണ് ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന് കാരണമായത്. ഇത്തരം അധീശത്വമുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ആഭ്യന്തര യുദ്ധമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത ഇരട്ടിയായിരുന്നു. എണ്ണത്തിൽ കുറവുള്ള വിഭാഗം കലാപമുണ്ടാക്കാനുള്ള സാദ്ധ്യത കൂടുതലാണെന്നായിരുന്നു പഠനസംഘം അനുമാനിച്ചത്. 

ജനസംഖ്യ കൂടുന്നത് ആഭ്യന്തര യുദ്ധത്തിന്റെ സാദ്ധ്യത വർദ്ധിപ്പിക്കും.

അവസാന ആഭ്യന്തരയുദ്ധം കഴിഞ്ഞ് കൂടുതൽ സമയം പോകുന്തോറും അടുത്ത യുദ്ധമുണ്ടാകാനുള്ള സാദ്ധ്യത കുറഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കും. 

ആഭ്യന്തരയുദ്ധങ്ങളുടെ ദൈർഘ്യം
മറ്റുള്ള കാരണങ്ങൾ
ഔപചാരികമായ വർഗ്ഗീകരണം
കോളിയർ-ഹോഫ്ലർ മാതൃക അനുസരിച്ച് ആഭ്യന്തരയുദ്ധത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ