പത്തൊൻപതാം ശതകത്തിന്റെ ആരംഭം മുതൽ തന്നെ അക്ഷരത്തിന്റെ വിവിധ ഭാവങ്ങളെപ്പറ്റിയുള്ള ചർച്ചകൾ പല ഭാഷാപണ്ഡിതൻമാരും നടത്തിയതായിക്കാണുന്നു. അവയിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ പ്രമുഖ സിദ്ധാന്തങ്ങൾ താഴെ കൊടുക്കുന്നു:

(i) ഒരു പദത്തിൽ എത്ര സ്വരങ്ങളുണ്ടായിരിക്കുമോ അത്രയും അക്ഷരങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കും.

പല ഭാരതീയ ഭാഷകളെയും സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഈ സിദ്ധാന്തം ഒരു ഘട്ടംവരെ ശരിയാണ്. എന്നാൽ വ്യത്യസ്തമായ പദങ്ങളും കാണാൻ കഴിയും. ഇംഗ്ളീഷിലെ സംയുക്ത സ്വരങ്ങളായ (Diphthong) 'ai' 'au' എന്നിവയിൽ രണ്ടു സ്വരങ്ങൾ ഉള്ളതുനിമിത്തം മുകളിൽപ്പറഞ്ഞ സിദ്ധാന്തമനുസരിച്ച് രണ്ടക്ഷരങ്ങൾ ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതാണ്. പക്ഷേ ഇവയിലെ 'മ' ആക്ഷരികവും (syllabic) ശ, ൌ എന്നിവ അനാക്ഷരികവും (non-syllabic) അഥവാ വ്യഞ്ജനാത്മകവും ആണ്. ആഫ്രിക്കയിലെ പല ഭാഷകളും സ്വരശൂന്യങ്ങളാണ്. അതുകൊണ്ട് ഈ സിദ്ധാന്തം പൂർണ രൂപത്തിൽ സ്വീകാര്യമല്ലാതാകുന്നു.

(ii) അക്ഷരം 'ഒരു ചലനാത്മക-ഏകകം' (Motor unit) ആകുന്നു എന്നതാണ് മറ്റൊരു സിദ്ധാന്തം. ഉച്ചാരണാവയവങ്ങളിൽനിന്നു നിസൃതമാകുന്ന വായുഗതിക്കനുസൃതമായി ശബ്ദവും ചലിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയുണ്ടാകുന്ന ചലനം വ്യവസ്ഥിതവും ലിപിബദ്ധവുമാകുമ്പോൾ അക്ഷരമായി മാറുന്നു.

ഉച്ചാരണാവയവങ്ങളുടെ ചലനത്തിനനുസൃതമായാണ് അക്ഷരങ്ങൾ രൂപം കൊള്ളുന്നതെന്ന് ഫൂചേ എന്ന ഫ്രഞ്ചു ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞൻ വാദിക്കുന്നു. അക്ഷരത്തിന്റെ ഹ്രസ്വദീർഘസ്വഭാവം ഈ ചലനത്തിന്റെ ഏറ്റക്കുറച്ചിൽ അനുസരിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്നും അദ്ദേഹത്തിന് അഭിപ്രായമുണ്ട്. ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന് ആധുനികകാലത്ത് പൂർണമായ അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടില്ല.

പഴയ ലിപിയും പുതിയ ലിപിയും
അക്ഷരവും വർണ്ണവും
വിഭിന്ന സിദ്ധാന്തങ്ങൾ
അക്ഷരത്തിന്റെ അർത്ഥങ്ങൾ