തിരുവനന്തപുരം നഗരത്തിൽ നിന്ന് ഉദ്ദേശം 30 കിലോമീറ്റർ തെക്കുമാറിയാണ് ആറയൂർ ഗ്രാമം. ചരിത്രനോവലുകളുടെ സ്രഷ്ടാവായ സി.വി. രാമൻ പിള്ളയുടെ ജന്മഗൃഹം ഇവിടെയാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വീട്ടിൽ നിന്ന് അല്പം കൂടിപ്പോയാൽ ക്ഷേത്രകവാടത്തിനരികിലെത്താം. പ്രകൃതിരമണീയമായ സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ചുറ്റും നെൽപ്പാടങ്ങളും തോട്ടങ്ങളുമാണ്. അതായത്, ഇന്നും ബാക്കിനിൽക്കുന്ന ഗ്രാമസൗന്ദര്യത്തിന്റെ കാഴ്ചകൾ അങ്ങിങ്ങായി കാണാം.

ക്ഷേത്രമതിൽക്കകത്ത് സ്ഥലം താരതമ്യേന കുറവാണ്. സാധാരണ ക്ഷേത്രങ്ങളുടെ വലിപ്പമേയുള്ളൂ. കിഴക്കുഭാഗത്തുകൂടെ ഒരു ചെറിയ തോട് ഒഴുകുന്നു. പണ്ട് ഈ തോട് വലിയൊരു നദിയായിരുന്നുവത്രേ. ഈ നദിയിലൂടെയാണ് പാർവ്വതീപരമേശ്വരന്മാർ ഉല്ലാസയാത്ര നടത്തിവരുന്നതായി മഹർഷിമാർക്ക് സ്വപ്നത്തിൽ ദൃശ്യമായതത്രേ. ഈ തോട് പിന്നീടൊഴുകി നെയ്യാർ നദിയിൽ ചെന്നുചേർന്ന് കടലിൽ പതിയ്ക്കുന്നു. വടക്കുഭാഗത്ത് ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ക്ഷേത്രമുറ്റത്ത് ധാരാളം മരങ്ങൾ കാണാം. അവയിൽ വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്തുള്ള ഒരു ആൽമരത്തിന്റെ ചുവട്ടിൽ നാഗദൈവങ്ങളുടേയും യക്ഷിയമ്മയുടെയും പ്രതിഷ്ഠ കാണാം. നാഗദൈവങ്ങൾക്ക് ഇവിടെ നിത്യവും നൂറും പാലും സമർപ്പണമുണ്ട്. തൊട്ടടുത്ത് നവഗ്രഹപ്രതിഷ്ഠയും കാണാം. അത്യപൂർവ്വമായ ഈ പ്രതിഷ്ഠ ഈയടുത്ത കാലത്താണ് ഉണ്ടായത്.

മറ്റ് ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടെ ആനക്കൊട്ടിൽ പണിതിട്ടില്ല. എന്നാൽ കൊടിമരമുണ്ട്. ഇവിടെ ചെമ്പുകൊടിമരമാണുള്ളത്. ഭഗവദ്വാഹനമായ നന്തിയെ ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന ഈ കൊടിമരം കടന്നാൽ ബലിക്കൽപ്പുരയാണ്. താരതമ്യേന ചെറിയ ബലിക്കൽപ്പുരയാണ്. ബലിക്കല്ലും തീരെ ചെറുതാണ്. ഇത് രണ്ടും കടന്നാൽ പരമപവിത്രമായ നാലമ്പലത്തിലെത്താം. നാലമ്പലവും താരതമ്യേന ചെറുതാണ്. തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ തിടപ്പള്ളിയും വടക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ കിണറും കാണാം. പ്രവേശനകവാടത്തിന് ഇരുവശവും വാതിൽമാടങ്ങളാണ്. ഇവ നാമജപം മുതലായ പരിപാടികൾക്ക് ഉപയോഗിയ്ക്കുന്നു.

സാമാന്യം വലിപ്പമുള്ള ഒറ്റനില വട്ടശ്രീകോവിലാണിവിടെ. ചെമ്പുമേഞ്ഞ മേൽക്കൂരയോടും സ്വർണ്ണത്താഴികക്കുടത്തോടും കൂടി പരിശോഭിയ്ക്കുന്ന ഈ ശ്രീകോവിലിലാണ് ആറയൂരപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠ. ധ്യാനഭാവത്തിലുള്ള ശിവനായാണ് (ദക്ഷിണാമൂർത്തി) പ്രതിഷ്ഠാസങ്കല്പം. ഒന്നരയടി പൊക്കം വരുന്ന സ്വയംഭൂവായ ശിവലിംഗം കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. പാർവ്വതീദേവി ഭഗവാനോടൊത്ത് നിത്യസാന്നിദ്ധ്യം ചെയ്യുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം.ഈയടുത്ത് നടന്ന ദേവപ്രശ്നത്തിൽ ദേവിയ്ക്ക് പ്രത്യേകം പ്രതിഷ്ഠ വേണമെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചിരുന്നു.

നാലമ്പലത്തിനകത്ത് വേറെയും മൂന്ന് ശ്രീകോവിലുകൾ കാണാം. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് ഒന്നും, വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് രണ്ടുമാണ് ശ്രീകോവിലുകൾ. തെക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തെ ശ്രീകോവിലിൽ ഗണപതിയും വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്തെ ശ്രീകോവിലുകളിൽ യഥാക്രമം സുബ്രഹ്മണ്യനും ദുർഗ്ഗാദേവിയുമാണ് കുടികൊള്ളുന്നത്. ഇവർക്കുമുന്നിൽ പ്രത്യേകമണ്ഡപങ്ങളുമുണ്ട്. 

ക്ഷേത്രനാലമ്പലത്തിന് പുറത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ രക്ഷസ്സ് പ്രതിഷ്ഠയുണ്ട്. തെക്കുപടിഞ്ഞാറേമൂലയിൽ ശാസ്താവ് കുടിയിരുത്തപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ഇവിടെ ശാസ്താ സാന്നിദ്ധ്യം നേരത്തെ ഉണ്ടായിരുന്നതായാണ് പറയപ്പെടുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ, ഒരു ഉപദേവതയിൽ കവിഞ്ഞ പ്രാധാന്യം ഇവിടെ ശാസ്താവിനുണ്ട്. ശാസ്താവിന് സമീപം ഭൂതത്താൻ കുടിയിരുത്തപ്പെട്ടിരിയ്ക്കുന്നു. ശ്രീഭൂതനാഥൻ എന്ന ഭൂതത്താൻ ശ്രീ മഹാദേവൻറെ പരിവാര ദേവനാണ്. പൂജാഭാഗമായി അഭിഷേകം , രണ്ടുനേരം നിവേദ്യം, സന്ധ്യായ്ക്ക് ദീപാരാധന തുടങ്ങിയവയുണ്ട്. ആറയൂരിലെ ഭൂതത്താൻ സ്വയംഭൂവായ ശിവചൈതന്യമാണ്.

ക്ഷേത്രം
വിശേഷദിവസങ്ങൾ
ഐതിഹ്യം
എത്തിച്ചേരാൻ