ഇന്നറിയപ്പെടുന്ന തരത്തിലുള്ള അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിന് ഏകദേശം 400 വർഷത്തെ പഴക്കംവരും. ജെറമി ബന്താം (1748-1832) എന്ന ബ്രിട്ടിഷ് നിയമജ്ഞനാണ് 'ഇന്റർനാഷണൽ' (International) എന്ന പദം ആദ്യമായി പ്രയോഗത്തിൽ വരുത്തിയതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ഡച്ചുരാഷ്ട്രതന്ത്രജ്ഞനായ ഹ്യൂഗോഗ്രോഷിയസ് (1583-1645) ആണ് അന്താരാഷ്ട്രനിയമസംബന്ധമായ ആദ്യകാലഗ്രന്ഥകാരൻമാരിൽ പ്രമുഖനായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നത്. 1625-ൽ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ട യുദ്ധത്തെയും സമാധാനത്തെയും സംബന്ധിക്കുന്ന നിയമം ( De jure belli ac pacis) എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതിയാണ് ഇതെപ്പറ്റിയുള്ള ആദ്യത്തെ സുപ്രധാനഗ്രന്ഥം. അന്താരാഷ്ട്ര നിയമത്തിന്റെ പിതാവെന്നു പരിഗണിക്കപ്പെട്ടു വരുന്ന ഗ്രോഷിയസ്, ഡച്ചുനിയമജ്ഞനും ദാർശനികനും നയതന്ത്രജ്ഞനും ആയിരുന്നു. ഇതിനുമുൻപ് അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിന്റെ വിവിധവശങ്ങളെപ്പറ്റി പലരും പരാമർശിച്ചിരുന്നുവെങ്കിലും ഗ്രോഷിയസിന്റെ മുൻചൊന്ന ഗ്രന്ഥമാണ് പ്രസ്തുതനിയമസംഹിതയെ ആധികാരികമായി വ്യവസ്ഥാപിച്ചത്.

1648-ലെ വെസ്റ്റ്ഫേലിയ ഉടമ്പടി യൂറോപ്യൻ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ലായിരുന്നു. അത് 30 വർഷം നീണ്ടുനിന്ന യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുകയും യൂറോപ്പിൽ ഒരു നവീന രാഷ്ട്രസംവിധാനത്തിനു വഴിതെളിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടുകൂടി പുതിയ വഴക്കങ്ങളും ആചാരമുറകളും നടപ്പിൽവന്നു. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെ പലനിയമപണ്ഡിതൻമാരും അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിന്റെ വിവിധവശങ്ങളെ വിശകലനം ചെയ്തുകൊണ്ടുള്ള ഗ്രന്ഥാവലികൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചുതുടങ്ങി. ഇക്കൂട്ടത്തിൽ എടുത്തുപറയേണ്ട ഒരു പേരാണ് സ്വിസ് നിയമപണ്ഡിതനും നയതന്ത്രജ്ഞനും ആയ എമേർ ഡേ വാറ്റലിന്റേത് (1714-67).

നവോത്ഥാനകാലഘട്ടത്തിനും മതപരിഷ്കരണത്തിനും ശേഷമാണ് അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിന്റെ ശരിയായ തുടക്കം. 18-ാം ശ.-ത്തിൽ ആചാരമുറകളിലും ഉടമ്പടിവ്യവസ്ഥകളിലും അധിഷ്ഠിതമായി അന്താരാഷ്ട്രനിയമം വ്യക്തമായ രൂപംകൊള്ളാൻ തുടങ്ങി. പ്രാചീനഗ്രീസിലെയും റോമിലെയും നിയമങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനതത്ത്വമായിരുന്ന സ്വാഭാവികനിയമം (Natural Law) ആണ് അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിന്റെ ആധാരമായി ആദ്യം പരിഗണിച്ചുവന്നത്. നാച്ച്വറലിസ്റ്റുകൾ (Naturalists) സ്വാഭാവികനിയമവും പോസിറ്റിവിസ്റ്റുകൾ (Positivists) ആചാരവും അന്താരാഷ്ട്രക്കരാറുകളും ഗ്രോഷിയസിന്റെ അനുയായികൾ മേല്പറഞ്ഞവ രണ്ടും അന്താരാഷ്ട്രനിയമസംഹിതയുടെ ആധാരശിലകളെന്ന നിലയിൽ ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവന്നു.

19-ാം ശ.-ത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിന് ഗണനീയമായ വികാസം ഉണ്ടായി. ലോകരാഷ്ട്രസമുച്ചയത്തിൽ അന്യോന്യബന്ധങ്ങൾക്കുണ്ടായ പുരോഗതിയും മറ്റു രാജ്യങ്ങളിലേക്കുള്ള യൂറോപ്യൻ സംസ്കാരവ്യാപനവും ഗതാഗതസൌകര്യങ്ങളുടെ വികാസവും യുദ്ധമുറകളുടെ വിനാശകത്വവും നൂതന കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളുടെ വർധമാനമായ സ്വാധീനതയും അന്താരാഷ്ട്രബന്ധങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനു വേണ്ട പുതിയ ആചാരമുറകൾ ആവശ്യമാക്കിത്തീർത്തു. യുദ്ധത്തെയും നിഷ്പക്ഷതാനയത്തെയും സംബന്ധിച്ചുള്ള നിയമങ്ങൾ ഗണ്യമായി പുരോഗമിച്ചു. 1872-ലെ 'അലബാമാ ക്ളെയിംസ് അവാർഡ്' അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിൽ ഒരു പുതിയ പന്ഥാവ് വെട്ടിത്തുറന്നു. അന്താരാഷ്ട്രമധ്യസ്ഥത മുഖേന തർക്കങ്ങൾ തീർക്കുന്നതിന് ട്രൈബ്യൂണലുകളും അവയുടെ വിധിന്യായങ്ങളിൽനിന്ന് പുതിയ ചട്ടങ്ങളും സിദ്ധാന്തങ്ങളും രൂപംകൊണ്ടു. അന്യോന്യചർച്ചകൾ മുഖാന്തരം തർക്കങ്ങൾ തീർക്കുന്നതിനു സ്വീകാര്യമായ ഒരു നീക്കം സാർവത്രികമായി കണ്ടുതുടങ്ങി. ജെയിംസ് കെന്റ് (1763-1847- യു.എസ്.), വിറ്റൺ (യു.എസ്.), ഫില്ലിമോർ (ഇംഗ്ളണ്ട്), കാൽവോ (ആർജന്റീന), ഹാൾ (ഇംഗ്ളണ്ട്) തുടങ്ങി പല സുപ്രസിദ്ധ നിയമജ്ഞൻമാരും 19-ാം ശ.-ത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിന്റെ പുരോഗതിക്കു സഹായകരമായ പല ഗ്രന്ഥങ്ങളും പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ പ്രായോഗിക ചട്ടങ്ങൾക്ക് കൂടുതൽ പ്രാധാന്യം നല്കുകയും സ്വാഭാവികനിയമത്തിന് മുമ്പുണ്ടായിരുന്നത്ര പ്രാധാന്യം അനുവദിക്കാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഒരു പ്രവണത ഗ്രന്ഥകാരൻമാർ ആവിഷ്കരിക്കുന്നതായിക്കാണാം. കീഴ്നടപ്പുകളുടെയും കരാറുകളുടെയും അഭാവത്തിൽ സാർവലൌകികനിയമവും രാഷ്ട്രാന്തരീയ ബന്ധങ്ങളും എന്തടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണമെന്നും മേല്പറഞ്ഞ ഗ്രന്ഥകാരൻമാർ തന്നെ നിർദ്ദേശിക്കാനും തുടങ്ങി. ഇപ്രകാരം നിയമജ്ഞൻമാർ നല്കിയ നിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രാമാണികസ്വഭാവത്തോടുകൂടിയ ചട്ടങ്ങളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടു.

19-ാം ശ.-ത്തിന്റെ മറ്റൊരു സംഭാവനയാണ് അന്താരാഷ്ട്രസമ്മേളനങ്ങൾ. അന്താരാഷ്ട്രനിയമത്തിന്റെ തുടക്കം കുറിച്ചതുതന്നെ 'വിയന്നാ കോൺഗ്രസ്' (1850) ആണ്. രാഷ്ട്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള നയതന്ത്രബന്ധങ്ങളെയും അന്താരാഷ്ട്രനദികളിലൂടെയുള്ള ഗതാഗതത്തെയും സംബന്ധിച്ച് പല ചട്ടങ്ങളും പ്രസ്തുത കോൺഗ്രസ് ക്രോഡീകരിച്ചു. 1856-ലെ 'പാരീസ് സമ്മേളനം' സമുദ്രത്തിൽ വച്ചുള്ള യുദ്ധമുറകളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനുള്ള ചട്ടങ്ങൾ ചിട്ടപ്പെടുത്തി. 1864-ലെ 'ജനീവാ കൺവെൻഷൻ' കരയിൽവച്ചുള്ള യുദ്ധത്തിൽ മുറിവേല്ക്കുന്നവരെയും രോഗികളാകുന്നവരെയും ശുശ്രൂഷിക്കുന്നതിനുവേണ്ട നിബന്ധനകൾ നിർദ്ദേശിച്ചു. കൂടാതെ, സാമൂഹികവും സാമ്പത്തികവും ആയ പല പൊതുപ്രശ്നങ്ങളും ഇത്തരത്തിലുള്ള അന്താരാഷ്ട്രസമ്മേളനങ്ങളും കൺവെൻഷനുകളും കൈകാര്യം ചെയ്യുകയുണ്ടായി. 1899-ലെ 'ഹേഗ് സമ്മേളനം' രാഷ്ട്രങ്ങളുടെ ആയുധ സംഭരണത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന കാര്യത്തിൽ ശ്രദ്ധചെലുത്തി.

20-ാം ശ.-ത്തിൽ അന്താരാഷ്ട്രനിയമസങ്കല്പത്തിന് വളരെ പ്രധാനമായ പുതിയ മൂല്യകല്പനകൾ പലതും കൈവന്നു. 1907-ലെ ഹേഗ്സമ്മേളനം യുദ്ധത്തിന്റെ നിഷ്ഠുരതയെ കുറയ്ക്കാനാണ് പ്രധാനമായി ശ്രമിച്ചതെങ്കിലും സ്ഥിരമായി 'ലോക ആർബിട്രേഷൻ കോടതി' ഹേഗിൽ സ്ഥാപിച്ചതാണ് അതിന്റെ മുഖ്യമായ നേട്ടം. ഒന്നാം ലോകയുദ്ധത്തിനുശേഷം 'വാഴ്സയിൽ ഉടമ്പടി' (1919), സർവരാജ്യസഖ്യം (League of Nations) എന്ന ലോകസംഘടനയുടെ സൃഷ്ടിക്കു വഴിതെളിച്ചു. ലോകസമാധാനം കൈവരുത്തുകയും ലോകരാഷ്ട്രങ്ങൾക്കിടയിൽ കൂടുതൽ സഹകരണമനോഭാവം സഞ്ജാതമാക്കുകയും ആയിരുന്നു പ്രസ്തുതസംഘടനയുടെ ലക്ഷ്യം. (permanent Court of International Justice) എന്ന പേരിൽ ഒരു അന്താരാഷ്ട്രനീതിന്യായക്കോടതി 1921-ൽ സ്ഥാപിതമായി. ഇത് 1946-ൽ നിലവിൽവന്ന ലോകകോടതി(International Court of Justice)യുടെ മുന്നോടിയായിരുന്നു. ലീഗ് ഓഫ് നേഷൻസ് പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ രണ്ടാം ലോകയുദ്ധത്തിനുശേഷം സ്ഥാപിതമായ ഐക്യരാഷ്ട്രസംഘടന മറ്റൊരു ലോകയുദ്ധത്തിൽ നിന്നും ലോകത്തെ രക്ഷിക്കാനുള്ള അന്താരാഷ്ട്രയത്നങ്ങളുടെ അടിത്തറ പാകി.

ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ ഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ ഉപപാദിതമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളെക്കാൾ രാഷ്ട്രാന്തരീയ ആചാരക്രമങ്ങളും കരാറുകളും ലോകകോടതിയുടെയും മറ്റും വിധിന്യായങ്ങളുമാണ് കൂടുതൽ പ്രസക്തമായി കണ്ടുവരുന്നത്. പ്രാചീനവും പുറംതള്ളപ്പെട്ടവയുമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെ സ്ഥാനം ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിനനുയോജ്യമായ നൂതന പ്രവണതകളും സിദ്ധാന്തങ്ങളും രാഷ്ട്രീയ സ്ഥിതിവിശേഷങ്ങളും പിടിച്ചുപറ്റിക്കഴിഞ്ഞു. സർവോപരി അണുശക്തിയുടെ ഉപയോഗവും ബഹിരാകാശസഞ്ചാരവും പുതിയ പരിതഃസ്ഥിതികളും വിരുദ്ധ താത്പര്യങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുകയും അവ അന്താരാഷ്ട്രനിയമസംഹിതയുടെ ഒരു പുനരാവിഷ്കരണം നിർബന്ധമാക്കിത്തീർക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പോസിറ്റിവിസം
പിന്തുടർച്ചാവകാശം
അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ
ചരിത്രപശ്ചാത്തലം