റോമൻ റിപ്പബ്ലിക്ക് സുള്ള, പോം‍പേ, ജൂലിയസ് സീസർ എന്നിവരുടെ കാലത്തിലേ ശിഥിലമായിരുന്നു. മാർക്കുസ് ബ്രൂട്ടസ് ജൂലിയുസ് സീസറിനെ കൊന്നു കോണ്ട് ജനകീയ ചായ്വുള്ള ഭരണ വ്യവസ്ഥക്ക് അവസാനമിട്ടു. സാമ്രാജ്യത്തിലേയ്ക്കുള്ള പരിണാമം കൃത്യമായി രേഖപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിട്ടില്ലെങ്കിലും, താഴെപ്പറയുന്ന സംഭവങ്ങൾ റിപ്പബ്ലിക്കിൽ നിന്നും സാമ്രാജ്യത്തിലേക്കുള്ള പരിവർത്തനത്തിലെ നാഴികക്കല്ലുകളാണ്.

അഗസ്റ്റസിന്റെ കാലം മുതൽ പടിഞ്ഞാറൻ റോമൻ സാമ്രാജ്യം തകരുന്നതു വരെ റോം പടിഞ്ഞാറൻ യൂറേഷ്യ മൊത്തം അടക്കി വാണു. ട്രാജന്റെ കാലത്ത് റോമാ സാമ്രാജ്യം അതിന്റെ പരമാവധി വിസ്തൃതിയിൽ എത്തിയെങ്കിലും അതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ നേരത്തേ തന്നെ നടന്നിരുന്നു. ട്രാജൻ ചക്രവർത്തി ക്രി.വ. 116-ല് ഡേസിയ കീഴടക്കിയതാണ് അവസാനത്തെ കൂട്ടിച്ചേർക്കൽ. ഏകദേശ വിസ്താരം 5,900,000 ച.കി.മീ. ആയിരുന്നു എന്നു പറയുമ്പോൾ തന്നെ അതിന്റെ ബൃഹത്തായ ചക്രവാള സീമ നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാം. 

റോമാ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അവസാനം പാരമ്പര്യമായി ക്രി.വ. 476 സെപ്റ്റംബർ 4 നാണ് രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. അന്ന് റോമിന്റെ അവസാനത്തെ ചക്രവർത്തിയായ റോമുലുസ് അഗസ്തുസ് നിക്കം ചെയ്യപ്പെടുകയും എന്നാൽ പകരക്കാരനെ നിയോഗിക്കാതിരുക്കുകയും ചെയ്തത്. എന്നിരുന്നാലും ബൈസാന്റിൻ സാമ്രാജ്യം എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന പൗരസ്ത്യ റോമാ സാമ്രാജ്യം പിന്നീടും തുടർന്നു.

ചരിത്രം
അഗസ്റ്റസിനു ശേഷം
ജൂലിയോ-ക്ലൌഡിയോ സാമ്രാജ്യം (14-69)
ക്രിസ്തുമതം