ത്രിദോഷ-ത്രിധാതുവാദം, സപ്തധാതുസിദ്ധാന്തം, രസ-ഗുണ-വീര്യ-വിപാക-പ്രഭാവ സിദ്ധാന്തം തുടങ്ങിയ ആയുർവേദത്തിന്റെ മൗലികതത്ത്വങ്ങൾ തന്നെയാണ് അഗദതന്ത്രത്തിന്റെയും അടിസ്ഥാനപ്രമാണങ്ങൾ. "നിജം" എന്നും "ആഗന്തുകം" എന്നും രോഗത്തെ രണ്ടായി വിഭജിച്ചിട്ടുള്ളതിൽ വിഷവികാരങ്ങളെ ആഗന്തുകവിഭാഗത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു.

അഗദതന്ത്രത്തിൽ വിഷോത്പത്തിയെപ്പറ്റി രസകരമായ ഒരു പുരാണ കഥയുണ്ട്. ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും കൂടി അമൃതിനായി സമുദ്രം കടഞ്ഞപ്പോൾ അതു ലഭിക്കുന്നതിനുമുമ്പ് ഭീഷണാകൃതിയായ ഒരു പുരുഷൻ സമുദ്രത്തിൽ നിന്നുപൊങ്ങി. അവനെകണ്ടു ദേവാസുരാദികൾ വിഷാദിച്ചു; വിഷാദകാരനായ അവനെ വിഷം എന്നു വിളിച്ചു. ബ്രഹ്മാവ് കോപത്തോടെ ഹുംകാരംകൊണ്ട് അവനെ നിഷ്കാസനം ചെയ്തു. അവനാകട്ടെ ഭയപ്പെട്ട് അപ്പോഴത്തെ ശരീരം വെടിഞ്ഞ് സർവജനങ്ങളെയും ചതിക്കാനായി സ്ഥാവരങ്ങളും ജംഗമങ്ങളുമായ ശരീരങ്ങളിൽ പോയി ഒളിച്ചു. സസ്യങ്ങളിലും ധാതുദ്രവ്യങ്ങളിലും സ്ഥാവരവിഷരൂപത്തിലും സർപ്പലൂതാദികളിൽ ജംഗമവിഷരൂപത്തിലും. ഈ കഥ വിഷത്തിന്റെ ഭീഷണവും വഞ്ചകവുമായ സ്വഭാവത്തെ വ്യക്തമാക്കുന്നു. "വിയോജിപ്പിക്കുന്നു" (വിഷ്ണാതി-ശരീരത്തിൽനിന്നു പ്രാണനെ) എന്നും, വ്യാപിക്കുന്നു (വേഷതി) എന്നും അർത്ഥമുള്ള വിഷധാതുവിൽനിന്നാണ് വിഷശബ്ദത്തിന്റെ നിഷ്പത്തി എന്നു ശബ്ദകല്പദ്രുമത്തിൽ കാണുന്നു. വിഷാദിപ്പിക്കുന്നു എന്നതുകൊണ്ട് വിഷസംജ്ഞ ഉണ്ടായി എന്നാണ് ആയുർവേദഗ്രന്ഥങ്ങളിൽ കാണുന്നത്. (ഹിംസിക്കുക, പീഡിപ്പിക്കുക എന്നർത്ഥമുള്ള സദ്ദ്ധാതുവിനോടുകൂടി വി എന്ന ഉപസർഗം ചേർന്നുണ്ടായ രൂപമാണ് വിഷാദം).

അടിസ്ഥാന പ്രമാണങ്ങൾ
വിഷവിദ്യ
വിഷവിഭജനം
വിഷത്തിന്റെ ഗുണധർമങ്ങൾ