1939-ൽ അഖ്മത്തോവയുടെ കവിതകളുടെ ഒരു വാല്യം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നതിന്‌ സ്റ്റാലിൻ അനുമതി നൽകി - "ആറു പുസ്തകങ്ങളിൽ നിന്ന്" എന്നു പേരിട്ട ആ വാല്യം എന്നാൽ ഏതാനും മാസങ്ങൾക്കകം പിൻ‌വലിക്കുകയും നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇക്കാലം മുതൽ അധികാരികൾ അഖ്മത്തോവയുടെ വീട് രഹസ്യമായി നിരീക്ഷിക്കാനും, അവരുടെ ഗതിവിഗതികൾ രേഖപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു ഫയൽ സൂക്ഷിക്കാനും തുടങ്ങിയിരുന്നെന്ന് 1993-ൽ വെളിപ്പെടുത്തപ്പെട്ടു. അവർക്കെതിരായ ശേഖരിച്ച തെളിവുകൾ, റിപ്പോർട്ടുകളും, ഫോൺ സംഭാഷണവിവരങ്ങളും, രചനകളിൽ നിന്നുള്ള ഉദ്ധരണികളും, സുഹൃത്തുക്കളുടെ കുംബസാരങ്ങളും ആയി 900 പുറങ്ങളോളം വന്നു. എന്നാൽ ഔദ്യോഗികമായി അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടിട്ടും, അഖ്മത്തോവയുടെ രചനകൾ രഹസ്യത്തിൽ കാതോടുകാതായി പ്രചരിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഗുലാഗുകളിൽ അവ ഒളിവിൽ വായിക്കപ്പെട്ടു.

രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ലെനിൻ ഗ്രാഡിന്റെ 900 ദിവസം ദീർഘിച്ച ഉപരോധത്തിനു അഖ്മത്തോവ സാക്ഷിയായി. 1940-ൽ "നായകനില്ലാതെ" എന്ന തന്റെ കവിതയുടെ രചന തുടങ്ങിയ അഖ്മത്തോവ അതിന്റെ ആദ്യരൂപം താഷ്കന്റിൽ വച്ച് എഴുതിത്തീർത്തു. എന്നാൽ ആ കൃതിയെ തന്റെ ജീവിതത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനരചനയായി കണക്കാക്കിയ അവർ 20 വർഷക്കാലം അതിന്റെ തിരുത്തൽ തുടർന്നു. പൂർത്തിയായപ്പോൾ അത് സമർപ്പിച്ചത് ലെനിൻ ഗ്രാഡിന്റെ ഉപരോധത്തിൽ മരിച്ച തന്റെ സുഹൃത്തുക്കൾക്കും നാട്ടുകാർക്കുമായിരുന്നു. അവരായിരുന്നു ആ കൃതിയുടെ ആദ്യത്തെ കേൾവിക്കാർ. 1941-ലെ ശരൽക്കാലത്ത് അഖ്മത്തോവയെ ലെനിൻ‌ഗ്രാഡിൽ നിന്ന് ചിസ്റ്റോപ്പോളിലേയ്ക്കും തുടർന്ന് കൂടുതൽ ഹരിതവും സുരക്ഷിതവുമായ താഷ്കന്റിലേയ്ക്കും മാറ്റിപ്പാർപ്പിച്ചു. അക്കാലത്ത് അഖ്മത്തോവ റ്റൈഫസ് രോഗം ബാധിച്ച് ഗുരുതരാവസ്ഥയിലായി. ചെറുപ്പത്തിൽ ശ്വാസകോശസംബന്ധമായ രോഗങ്ങളും ക്ഷയവും അവരെ ബാധിച്ചിരുന്നു. ലെനിൻ‌ഗ്രാഡിൽ മടങ്ങിയെത്തിയ അഹ്മതോവ, "എന്റെ പട്ടണമായി അഭിനയിക്കുന്ന ഒരു ഭീകരസത്വത്തെ" ആണ്‌ കണ്ടതെന്ന് പരാതിപ്പെട്ടു. അക്കാലത്ത് ദേശാഭിമാനഭരിതമായ അവരുടെ കവിതകൾ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റു പാർട്ടിയുടെ മുഖപത്രമായ 'പ്രവദ'-യുടെ മുൻ‌പുറങ്ങളിൽ സ്ഥാനം കണ്ടെത്തി. സൈനിക ആശുപത്രികളിലും യുദ്ധമുന്നണിയിലും അവർ പട്ടാളക്കാർക്കു വായിച്ചുകൊടുക്കുമായിരുന്നു; അഖ്മത്തോവയുടെ ഇക്കാലത്തെ രചനകളിൽ അന്നത്തെ സമരത്തിൽ പങ്കെടുത്തവരുടേയും അതിനിടയിൽ തന്നെ വിട്ടുപോയവരുടേയും സ്വരമായിരുന്നു. കാല്പനിക പ്രമേയങ്ങൾ വിട്ട് കൂടുതൽ വൈവിദ്ധ്യവും സങ്കീർണ്ണതയും ദാർശനികമാനവുമുള്ള രചനകളിലേയ്ക്ക് അവർ തിരിഞ്ഞത് ഇക്കാലത്തായിരുന്നു.

1946-ൽ പാശ്ചാത്യ യഹൂദ ലിബറൽ ചിന്തകനായ ഐസയാ ബെർലിൻ അഹ്മതോവയെ സന്ദർശിച്ചത് അധികാരികളെ അരിശപ്പെടുത്തി. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി അധികാരിയായിരുന്ന ആന്ദ്രേ ഷഡനോവ് അഹ്മതോവയെ "പകുതി വേശ്യയും പകുതി കന്യാസ്ത്രിയും" എന്നു വിശേഷിപ്പിക്കുകയും അവരുടെ രചനകളെ "അഴകിച്ചമഞ്ഞ ഒരു ഉപരിവർഗ്ഗസ്ത്രീയുടെ കവിത" എന്നു പരിഹസിക്കുകയും ചെയ്തു. "സ്വേസ്‌ദാ", "ലെനിൻ‌ഗ്രാഡ്" എന്നീ ആനുകാലികങ്ങളിൽ അവരുടെ കവിതകൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത് ഷഡനോവ് നിരോധിച്ചു. അഖ്മത്തോവ റഷ്യൻ യുവതയുടെ മനസ്സിനെ വിഷലിപ്തമാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നുവെന്ന് ആരോപിക്കപ്പെട്ടു. അവർക്കു മേലുള്ള സർക്കാർ നിരീക്ഷണവും കണിശമാക്കി. അതേ വർഷം തന്നെ അഖ്മത്തോവ സോവിയറ്റ് എഴുത്തുകാരുടെ സംഘത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കപ്പെട്ടു.

അവരുടെ വസതി സന്ദർശിച്ചത് ഐസയാ ബെർളിൽ ഇങ്ങനെ വിവരിക്കുന്നു:

അവിടെ വീട്ടുസാമാനമെന്നു പറയാനായി ഒന്നും തന്നെ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല—ഉപരോധത്തിന്റെ സമയത്ത് അതിലുണ്ടായിരുന്നതെല്ലാം തന്നെ കൊള്ളയടിക്കപ്പെടുകയോ വിൽക്കേണ്ടി വരുകയോ ചെയ്തെന്നാണ്‌ ഞാൻ കേട്ടത്. . . . . . ഒരു ഷോൾ കൊണ്ട് തോൾ മറച്ച, നരച്ചമുടിയുള്ള പ്രതാപിയായ ഒരു സ്ത്രീ, പതുക്കെ എഴുന്നേറ്റ് ഞങ്ങളെ സ്വീകരിച്ചു. മെല്ലെയുള്ള അംഗവിക്ഷേപങ്ങളും, കുലീനതയുള്ള ശിരസ്സും, സുന്ദരമെങ്കിലും കാർക്കശ്യം ചേർന്ന ഭാവവും, അതിരില്ലാത്ത ദു:ഖവും അവരിൽ പ്രകടമായി.

1953-ലെ സ്റ്റാലിന്റെ മരണത്തിനുശേഷം, റഷ്യയിലെ കവികൾക്കിടയിൽ അഖ്മത്തോവയ്ക്കുള്ള സ്ഥാനം പാർട്ടി നേതൃത്വം ക്രമേണ അംഗീകരിച്ചതിനെ തുടർന്ന്, അവരുടെ രചനകളുടെ സെൻസർ ചെയ്യപ്പെട്ട ഒരു പതിപ്പ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടു. എന്നാൽ സ്റ്റാലിൻ യുഗത്തിലെ "ശുദ്ധീകരണങ്ങളെ" തുറന്നുകാട്ടിയ "റെക്വിയം" എന്ന കൃതി ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. അത് സോവിയറ്റ് യൂണിയനിൽ ഒരിക്കലും പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെടില്ലെന്ന് ഐസയാ ബെർളിൻ പ്രവചിച്ചിരുന്നു.

1939 മുതൽ
അന്തിമവർഷങ്ങൾ
ശപ്തവർഷങ്ങൾ
ആദ്യകാലജീവിതം