മുഗൾ കാലത്തുമുതലുള്ള പാരമ്പര്യമുള്ള സ്ഥലമാണിത്. ചരിത്രത്തിൽ പ്രസിദ്ധരായ പല വ്യക്തികളുടെയും ജന്മസ്ഥലമാണ്. നോബൽ സമ്മാന ജേതാവായ രബീന്ദ്രനാഥ ടഗോർ ഈ ജില്ലയുടെ ഭാഗമായ ഷെലൈദാഹ എന്ന സ്ഥലത്തു തന്റെ ജീവിതത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഘട്ടത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്നു. അവിടെവച്ച്, തന്റെ കവിതകളിൽ പ്രശസ്തമായ ചിലവ രചിച്ചു. മുൻ ബംഗ്ലാദേശ് പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന മൊഹമ്മദ് അസീസുർ റഹ്‌മാൻ, ശാസ്ത്രജ്ഞരായ ഖാലിഫ അസീസുർ റഹ്മാൻ, ഡോ. കാസി മൊതാഹർ ഹൊസൈൻ, കവിയായ അസീസുർ രഹ്‌മാൻ, നാടക പ്രവർത്തകരായ അഹ്മദ് ഷരീഫ്, മിസു അഹ്മദ്, സലഹ് ഉദ്ദിൻ ലൊവേലു, ഗായകരായ അബു സഫർ, ഫരീദ പർവീൺ, അബ്ദുൾ സഫ്ഫാർ തുടങ്ങിയ ഒട്ടേറെപ്പേർ ഇവിടെ ജനിച്ചു. 1869ൽ ആണ് ഇവിടത്തെ മുനിസിപ്പാലിറ്റി സ്ഥാപിതമായത്. 

ഷാജഹാന്റെ കാലത്ത് ഇവിടെ ഒരു നദീതുറമുഖം നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ബ്രിട്ടിഷ് ഗവൺമെന്റ് ഈ തുറമുഖം വിപുലമായി ഉപയോഗിച്ചു. നീലം കൃഷിക്കാരും ഇവിടെവന്ന് താമസിച്ചതോടെയാണ് ഈ പട്ടണം വളർന്നത്. 1860ൽ കോൽക്കത്തയുമായി ഒരു റയിൽവേ ബന്ധം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. അന്ന് ബ്രിട്ടിഷ് ഇന്ത്യയുടെ തലസ്ഥാനമായിരുന്നു കൊൽക്കത്ത. അതുവഴി അനേകം മില്ലുകളും വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങളും ഇവിടെ നിലവിൽവന്നു. 

1860ൽ നീലം സംഘർഷം ഇവിടെയും വ്യാപിച്ചു. ഇവിടുത്തെ ഷാൽഗാർ മധുവ ഈ സമരത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നു. ഇത് കുഷ്തിയായിലെ എല്ലാ നീലം കൃഷിക്കാരെയും ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കു നികുതി കൊടുക്കുന്നതിൽനിന്നും വിട്ടുനിൽക്കാൻ പ്രേരിപ്പിച്ചു. തുടർന്ന് വന്ന ഇൻഡിഗോ കമ്മിഷൻ റിപ്പോർട്ട് ഈ സമരം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ഇടയാക്കി. 

1947ൽ ഇന്ത്യാവിഭജനകാലത്ത്, കുഷ്തിയ ഒരു പ്രത്യേക ജില്ലയായി മാറി. 

ബംഗ്ലാദേശിന്റെ വിമോചന സമരത്തിലും ഈ ജില്ല വലിയ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്. 1971 മാർച്ച് 25നു പാകിസ്താന്റെ ബലൂച് റജിമെന്റ് കുഷ്തിയാ പൊലീസ് സ്റ്റേഷൻ കീഴടക്കുകയും നയന്ത്രണം ഏറ്റെടുക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, മുക്തിബാഹിനിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ പ്രാദേശികമായ ശക്തമായ ഏറ്റുമുട്ടൽ നടന്നു. അതിൽ ഏപ്രിൽ ഒന്നോടുകൂടി പാകിസ്താനി പട്ടാളം പിൻവാങ്ങേണ്ടിവന്നു. 

വിദ്യാഭ്യാസം
ജനസംഖ്യ
ഭരണം
ചരിത്രം