വർത്തമാനപ്പുസ്തകത്തിന്റെ ആമുഖത്തിന്റെ അവസാനവാചകം "ഇതു മിശിഹാ പിറന്നിട്ട് 1785-ആം കാലം കന്നിമാസം ഒന്നാം തിയതി(സെപ്തംബർ ഒന്ന്) പാറയാമ്മാക്കൽ തൊമ്മൻ കത്തനാര് എഴുതുന്നത്" എന്നാണ്. യാത്ര അവസാനിച്ചത് 1786-ൽ ആയതിനാൽ, ഇതെഴുതിയത് യാത്രയുടെ സമാപ്തിയ്ക്കു മുൻപായിരുന്നെന്ന് ഇതിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. ഈ കൃതിയുടെ രചനയിൽ താൻ ലക്ഷ്യം വച്ചതെന്തെന്ന് മുഖവുരയിൽ ഗ്രന്ഥകാരൻ വ്യക്തമാക്കുന്നത് ഇങ്ങനെയാണ്:-

പതിനെട്ടാം ശതകത്തിന്റെ അന്ത്യപാദത്തിലെ മദ്ധ്യകേരളത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് നസ്രാണിസമൂഹത്തിൽ നടപ്പുണ്ടായിരുന്ന വാമൊഴിയുടെ ദർപ്പണമെന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള വർത്തമാനപ്പുസ്തകം, സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനികളുടെ ചരിത്രത്തിലെ അടിസ്ഥാനരേഖകളിലൊന്നാണ്. എട്ടുവർഷം ദീർഘിച്ച വിദേശയാത്രയുടെ കഥയാണെങ്കിലും, യാത്രയുടെ വിശദാംശങ്ങൾക്കൊപ്പം സുറിയാനിക്രിസ്ത്യാനി സമുദായത്തിന്റെ അവസ്ഥയേയും ഭാവിയേയും സംബന്ധിച്ച ദീർഘമായ കാര്യവിചാരവും ഈ കൃതിയിലുണ്ട്. കേരള ക്രൈസ്തവ സമുദായത്തെക്കുറിച്ച് വിശദമായി വിവരിച്ചും വിചിന്തനം ചെയ്തും ഒരു മലയാളി എഴുതിയ ആദ്യത്തെ ഗ്രന്ഥം വർത്തമാനപ്പുസ്തകമാണ്. ഈ രചന തോമ്മാക്കത്തനാരെ ഭാരതനസ്രാണിസഭയിൽ "സഭാപിതാവ്" എന്നറിയപ്പെടാൻ അർഹനാക്കുന്നതായി ജോസഫ് പുലിക്കുന്നേൽ നിരീക്ഷിച്ചിട്ടുണ്ട്. യാത്രയുടെ ഓരോ ഘട്ടത്തിന്റേയും അവതരണത്തിനു ശേഷം അതിനെ സുറിയാനി ക്രിസ്ത്യാനി സമൂഹത്തിന്റെ ശ്രേയസ്സുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്ന പരിചിന്തനത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട് ഗ്രന്ഥകർത്താവ് എതിരാളികളുടെ വാദങ്ങളെ എതിർയുക്തികൾ നിരത്തി ഖണ്ഡിക്കുകയും സ്വന്തം നിലപാട് വാദിച്ചുറപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. 

വസ്തുനിഷ്ഠമായി കാര്യങ്ങൾ പറയാൻ ശ്രമിക്കുന്ന കത്തനാർ, സ്വന്തം "ശുദ്ധഗതിയും" മണ്ടത്തരങ്ങളും പോലും രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. മെത്രാപ്പോലീത്തയായി നിയമനം കിട്ടിയ വിവരം, സ്വാർത്ഥനും, ചതിയനുമായ കയത്താനോസ് പാതിരിയെ നേരിട്ടു ചെന്നറിയിച്ച് നന്ദി പറയണമെന്ന മൂഢൻ ഉപദേശം കരിയാറ്റിൽ മല്പാന് കൊടുത്തത് താനാണെന്ന് കത്തനാർ സമ്മതിക്കുന്നു. ഈ ഉപദേശം പിന്തുടർന്നതുമൂലം ഉണ്ടായ പ്രശ്നങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ പിന്നീട് ഏറെ പണിപ്പെടേണ്ടി വന്നു. യാത്രയിൽ കണ്ടുമുട്ടിയ കൗതുകങ്ങളും, നാടകീയതയും ഉദ്വേഗവും നിറഞ്ഞ മുഹൂർത്തങ്ങളും ഗ്രന്ഥകർത്താവ് മിഴിവോടെ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. മടക്കയാത്രയിൽ കപ്പൽ ഒരു കൊടുങ്കാറ്റിൽ പെട്ടപ്പോഴുണ്ടായ കോലാഹലത്തിന്റെ വർണ്ണന ഉദാഹരണമാണ്.

പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനപാദത്തിൽ എഴുതപ്പെട്ട വർത്തമാനപ്പുസ്തകത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ അച്ചടി നടന്നത് 1936-ൽ മാത്രമാണ്. അതിരമ്പുഴയിൽ നിന്നായിരുന്നു പ്രസിദ്ധീകരണം.

യാത്രയുടെ തുടക്കം
മാർപ്പാപ്പയുമായുള്ള കൂടിക്കാഴ്ച‍
വർത്തമാനപ്പുസ്തകം
വിദേശദൗത്യം