ത്രേതായുഗത്തിൽ, ശ്രീരാമൻ സീതയോടും ലക്ഷ്മണനോടുമൊപ്പം ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ താമസിച്ചിരുന്ന കാലത്ത് ശ്രീരാമസ്പർശമേറ്റ ഒരു കല്ല് മേരുപർവ്വതത്തിന്റെ പുത്രനായ ഭദ്രനായി രൂപം മാറുകയുണ്ടായി. തികഞ്ഞ രാമഭക്തനായിരുന്ന ഭദ്രൻ, നാരദമഹർഷിയിൽ നിന്ന് രാമമന്ത്രോപദേശം നേടി ഗോദാവരീതീരത്തുവന്ന് തപസ്സിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭക്തിയിൽ സന്തോഷിച്ച ശ്രീരാമൻ, സീതാന്വേഷണത്തിന് പോകുന്ന വഴിയിൽ ഭദ്രനെ വന്നുകാണുകയും സീതാന്വേഷണത്തിനുശേഷം മടങ്ങിവരാമെന്ന് പറയുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ, തന്റെ അവതാരകാലത്ത് ശ്രീരാമന് ഈ വാക്ക് പാലിയ്ക്കാൻ സാധിച്ചില്ല.

വർഷങ്ങൾക്കുശേഷം, സാക്ഷാൽ മഹാവിഷ്ണുഭഗവാൻ തന്നെ ഭദ്രനുമുന്നിൽ ശ്രീരാമരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷനായി. എന്നാൽ, തന്റെ അവതാരമായിരുന്ന ശ്രീരാമൻ ഒരു മനുഷ്യനായിരുന്നു എന്ന കാര്യം മറന്നുപോയ ഭഗവാൻ, തന്മൂലം പുറകിലെ കൈകളിൽ ശംഖചക്രങ്ങളും മുന്നിലെ കൈകളിൽ അമ്പും വില്ലുമേന്തിയ ചതുർബാഹു രൂപത്തിലാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. മഹാലക്ഷ്മീദേവിയുടെ അവതാരമായ സീതാദേവി, ഭഗവാന്റെ ഇടത്തേ തുടയിലും, ആദിശേഷന്റെ അവതാരമായ ലക്ഷ്മണൻ, ഇടതുവശത്ത് സഹായിയായും നിന്നു. മൂവരും പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനം നൽകിയാണ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടത്. പതിവിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഭഗവാൻ വലതുകയ്യിൽ ശംഖും ഇടതുകയ്യിൽ ചക്രവും പിടിച്ചാണ് ദർശനം നൽകിയത്. ഭദ്രന് മോക്ഷം നൽകുകയായിരുന്നത്രേ ഇതിന്റെ പിന്നിൽ. 

രാമൻ ഭദ്രനെ ഒരു മലയാക്കി മാറ്റി. തുടർന്ന്, ആ മലയിൽ ഭദ്രന് ദർശനം നൽകിയ രൂപത്തിൽ തന്നെ സ്വയംഭൂവായി അവതരിച്ചു. മലയായി മാറിയ ഭദ്രൻ, അങ്ങനെ 'ഭദ്രാചലം', 'ഭദ്രഗിരി', 'ഭദ്രാദ്രി' എന്നീ പേരുകളിൽ അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി. വൈകുണ്ഠത്തിൽ നിന്ന് നേരിട്ടുവന്ന രാമനായതിനാൽ, ഇവിടത്തെ പ്രതിഷ്ഠ 'വൈകുണ്ഠ രാമൻ' എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വിഷ്ണുവിന്റെ അവതാരമായി ചതുർബാഹുരൂപത്തിൽ കുടികൊള്ളുന്നതിനാൽ 'രാമനാരായണൻ' എന്നും പേരുണ്ട്. കൂടാതെ, ശ്രീരാമ-സീതാ-ലക്ഷ്മണന്മാരുടെ പ്രതിഷ്ഠാരൂപങ്ങൾക്ക് ഓംകാരരൂപവുമായി സാദൃശ്യമുള്ളതിനാൽ, 'ഓംകാരരാമൻ' എന്നും പ്രതിഷ്ഠ അറിയപ്പെടുന്നു. 

ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി
ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും
ഐതിഹ്യം
ചരിത്രം