പ്രപഞ്ചത്തിൽ സദാ നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന മാറ്റത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ശക്തികൾ എല്ലാത്തലിലും കുടികൊള്ളുന്നു. അത് ഭൌതിക പദാർത്ഥത്തിലും ആശയത്തിലും സാമൂഹ്യസ്ഥാപനത്തിലുമുണ്ട്. ആ ശക്തികളിലൊന്ന് ക്രിയാത്മകമാണെങ്കിൽ മറ്റൊന്ന് നിഷേധാത്മകമാകുന്നു.(ഉദാ: പോസിറ്റീവും നെഗറ്റീവും ആയ ശക്തികൾ) ഓരോന്നിനുള്ളിലെയും പരസ്പര വിരുദ്ധങ്ങളായ ഈ ശക്തികൾ പരസ്പരം വൈരുദ്ധ്യത്തിലിരിക്കുന്നു. ഒപ്പം അവ പുറത്തുള്ള മറ്റു സംഗതികളുമായും പ്രവർത്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു, വൈരുദ്ധ്യത്തിലേർപ്പെടുന്നു. ഇത്തരത്തിൽ വിരുദ്ധങ്ങളായവയുടെ സംഘർഷം താഴെ പറയുന്ന നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് നടക്കുന്നതെന്ന് മാർക്സിസ്റ്റുകൾ പറയുന്നു. 
മൂന്നാം തത്ത്വം
ഒന്നാം തത്ത്വം
ഇതും കാണുക
വികാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങൾ