വിയറ്റ്നാമിലെ ബുദ്ധമതം എന്നു വിവക്ഷിക്കപ്പെടുന്നത് ആദ്യം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും എത്തി പ്രചാരത്തിലാവുകയും പിന്നീട്‌ ചൈനയിലെ ബുദ്ധമതത്താൽ പകരം വെക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത, ആ രാജ്യത്തിന്റെ നാലതിരുകൾക്കുള്ളിൽ ഒതുങ്ങുന്ന ബുദ്ധമതത്തെയാണ്. വിയറ്റ്നാമിലെ ബുദ്ധമതം അതിന്റെ പല സ്വഭാവവിശേഷതകളാലും മറ്റ് രാജ്യങ്ങളിൽ അചരിക്കപ്പെടുന്ന ബുദ്ധമതത്തിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമാണ്.

വിയറ്റ്നാമിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള മതം ബുദ്ധമതമാണ്. 92 ശതമാനത്തോളം വിയറ്റ്നാം ജനത ബുദ്ധമത വിശ്വാസികളാണ്. ആ രാജ്യത്തെ മൂന്ന്‌ ലക്ഷത്തോളം പേർ ബുദ്ധമതം ആചരിക്കുന്നു. ബുദ്ധമതത്തിന്റേതായ അചാരങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുകയും ആരാധനാലയങ്ങൾ സ്ഥിരമായി സന്ദർശിക്കുകയും ചെയ്യുന്നവരുടെ എണ്ണം ഏതാണ്ട്‌ മുപ്പതു ലക്ഷം വരും. ദശലക്ഷക്കണക്കിന് ജനങ്ങൾ ഈ മതത്തിന്റെ ആശയങ്ങളാൽ സ്വാധീനിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളവരാണ്.

രൂപവത്കരണവും പ്രചാരവും 

ക്രിസ്തുവർഷാരംഭത്തോടുകൂടിത്തന്നെ ബുദ്ധമതം വിയറ്റ്നാമിൽ എത്തിയിരുന്നു. ഇതിഹാസപുരുഷനായ ചു ദോങ് തു ഒരു ഇന്ത്യൻ സന്യാസിയിൽ നിന്നും ബുദ്ധമതം പഠിച്ചതോടെയാണ് ഇതിന്റെ തുടക്കം. ബാക് നിൻ പ്രവിശ്യയിലെ ഗിയാവോ ചി യുടെ തലസ്ഥാനമായ ലുയ് ലൌ പെട്ടെന്നു തന്നെ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായി മാറി. താച്‌ ക്വാങ്ങ് ഫടിനേയും മാൻ നുവോങ്ങ് ഫട് മാവോവിനെയും കുറിച്ചുള്ള ഐതിഹ്യങ്ങൾ ക്സൂദ്രയുടെ അനുശാസനങ്ങളിൽ 168-169 വർഷം മുതൽ കാണാം. 

ഇന്ത്യയിൽനിന്നാണ് ബുദ്ധമതം എത്തിയത് എന്നതുകൊണ്ടു തന്നെ ബുദ്ധ എന്ന പദം ബുട് എന്ന പേരിൽ വിയറ്റ്നാമിൽ പ്രചാരത്തിലായി. ഇപ്പോഴും പല നാടോടിക്കഥകളിലും ഈ പദം ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. അക്കാലഘട്ടത്തിൽ തേരവാദ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ സ്വാധീനം വിയറ്റ്നാം ബുദ്ധമതത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നകൊണ്ട് ബുദ്ധൻ നല്ല മനുഷ്യരെ സഹായിക്കുകയും ചീത്ത വ്യക്തികളെ ശിക്ഷിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ദേവനായാണ് കണക്കാക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. നാല്, അഞ്ച് നൂറ്റാണ്ടോടുകൂടി ചൈനയിലെ മഹായാന ബുദ്ധമതത്തിന്റെ സ്വാധീനം വർദ്ധിച്ചതോടെ, ബുട് എന്ന പദത്തിന് അതിന്റെ ബുദ്ധമതവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട അർത്ഥം നഷ്ടമാവുകയും അതിനു പകരമായി ബുദ്ധ എന്നതിന്റെ ചൈനീസ് ഉച്ചാരണമായ ഫട് എന്ന പദം പ്രചാരത്തിലാവുകയും ചെയ്തു. 

ആദ്യം മുതലേ വിയറ്റ്നാമിൽ ബുദ്ധമതം സ്വാധീനം ചെലുത്തിയിരുന്നു. ക്രിസ്തുവർഷം 554ൽ രാജാവായ ലി നാം ദേ, “ലി എന്ന ബുദ്ധമതാനുയായി“ എന്നർത്ഥം വരുന്ന ലി ഫട് തു എന്ന പേരിലും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ലി, ട്രാൻ രാജവംശങ്ങളിൽ ബുദ്ധമതം പെട്ടെന്നു തന്നെ വികാസം പ്രാപിക്കുകയും ജീവിതത്തിനെ സമസ്ത മണ്ഡലങ്ങളേയും സ്വാധീനിക്കുകയും ഔദ്യോഗിക മതമായി അറിയപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ലെ രാജവംശത്തോടുകൂടി കൺഫ്യൂഷ്യനിസം ബുദ്ധമതത്തെ പിന്തള്ളുകയും ഔദ്യോഗികമതമായി മാറുകയും ചെയ്തു. അതിനെ തുടർന്ന് ബുദ്ധമതം ക്ഷയോന്മുഖമായ ഒരു കാലഘട്ടത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ, ക്വാങ്ങ് ട്രങ്ങ് രാജാവ് ക്ഷേത്രങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചും, പുതുക്കിപ്പണിതും ബുദ്ധമതത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാനുള്ള ശ്രമം നടത്തി. എങ്കിലും തന്റെ ലക്ഷ്യം സാധിക്കുന്നതിനു മുൻപെ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. പാശ്ചാത്യവൽക്കരണത്തിന്റെ എല്ലാ സ്വാധീനങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബുദ്ധമതത്തിന് വിയറ്റ്നാമിൽ ഒരു പുനരുദ്ധാരണം ഉണ്ടായി. ഇതിന്റെ തുടക്കം തെക്കൻ വിയറ്റ്നാമിലെ നഗരങ്ങളിലായിരുന്നു. ബുദ്ധസന്യാസികളായ ഖാൻ ഹോയുടേയും തീൻ ചിയുവിന്റെയും സംഭാവനകളാണ് ഇതിനു പിന്നിൽ.

ചുരുക്കത്തിൽ വിയറ്റ്നാം ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ചരിത്രത്തെ നാലു കാലഘട്ടങ്ങളായി ഭാഗിക്കാം.


ഇന്ന് ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള മഹായാന ബുദ്ധമതത്തിലെ മൂന്ന്‌ ചിന്താരീതികൾ വിയറ്റ്നാമിൽ എത്തപ്പെട്ടു. സെൻ ബുദ്ധമതം, പവിത്രലോക ബുദ്ധമതം, വജ്രായന ബുദ്ധമതം എന്നിവയാണവ. 

സെൻ ബുദ്ധമതം
തീൻ എന്ന് വിയറ്റ്നാമിൽ അറിയപ്പെടുന്ന സെൻ ബുദ്ധമതം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇന്ത്യൻ സന്യാസിയാ ബോധിധർമ്മൻ സ്ഥാപിച്ച ഒരു ബുദ്ധമത ശാഖയാണ്. സെൻ എന്നത് ആധുനിക ചൈനീസ് ഭാഷയിൽ ചാൻ എന്ന് ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്ന അക്ഷരത്തിന്റെ ജപ്പാനീസ് ഉച്ചാരണമാണ്. ധ്യാനം എന്ന അർത്ഥം വരുന്ന സംസ്കൃതത്തിലെ ധ്യാന (പാലി ഭാഷയിലെ ഝാന) എന്ന വാക്കാണ് ഇതിന്റെ മൂലരൂപം. 

വിയറ്റ്നാമിലെ ബുദ്ധമത ചരിത്രത്തിലെ ആദ്യ സെൻ ശാഖ സ്ഥാപിച്ചത് വിനിറ്റാരുകി എന്ന സന്യാസിയാണ്. അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിൽ നിന്നും ചൈനയിലേക്കും തുടർന്ന് ക്രിസ്തുവർഷം 580ൽ വിയറ്റ്നാമിലേക്കും എത്തുകയായിരുന്നു.

ശ്രീവിജയ സാമ്രാജ്യം(5-15 നൂറ്റാണ്ട്‌)
വിയറ്റ്നാം
ഖെമർ (Khmer)സാമ്രാജ്യം (9-13 നൂറ്റാണ്ട്‌)
താരിം തീരപ്രദേശങ്ങൾ