അലങ്കാരപ്രാധാന്യപക്ഷത്തിൽനിന്നും ആദ്യമായി ഒരു വ്യതിചലനം വാമനാചാര്യ (750-850) പ്രണീതമായ കാവ്യാലങ്കാരസൂത്രവൃത്തി എന്ന അലങ്കാരശാസ്ത്രഗ്രന്ഥത്തിൽ കാണാം. വാമനൻ ഉദ്ഭടന്റെ സമകാലികനായിരുന്നു. കാവ്യത്തിന് ഇദ്ദേഹം പുതിയ നിർവചനമൊന്നും കൊടുത്തില്ല; രീതിവിവേചനത്തിലൂടെ കാവ്യലക്ഷണത്തെ ധ്വനിപ്പിക്കുകയാണു ചെയ്തത്. കാവ്യത്തിന്റെ ആത്മാവിനെ ഇദ്ദേഹം കൂടുതൽ അടുത്തു ചെന്നു ദർശിച്ചു എന്നു പറയാം.

കാവ്യത്തിന്റെ ആത്മാവ് രീതിയാണ്; രീതി എന്നതു വിശിഷ്ടമായ പദരചനയാണ്. അലങ്കാരംകൊണ്ടാണ് കാവ്യം ആസ്വാദ്യമായിത്തീരുന്നത്; അലങ്കാരമാകട്ടെ സൗന്ദര്യം തന്നെയാണ്. ഇതാണ് ദണ്ഡിയുടെ സിദ്ധാന്തം. ഇവിടെ അലങ്കാരശബ്ദം സാമാന്യമായ അർഥത്തിലാണു പ്രയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത്. വൈദർഭി, ഗൌഡി, പാഞ്ചാലി എന്നിവയാണ് രീതികൾ. രീതിയാണു കാവ്യാത്മാവ് എങ്കിൽ അത് ഗുണവിശിഷ്ടങ്ങളായ പദങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള രചനയാണുതാനും. അപ്പോൾ ഗുണത്തിനാണ് അലങ്കാരത്തിനല്ല വാമനൻ പ്രാധാന്യം കൊടുത്തിരിക്കുന്നത് എന്നു സ്പഷ്ടമാണ്.

യമകം, അനുപ്രാസം എന്നീ രണ്ട് ശബ്ദാലങ്കാരങ്ങൾ മാത്രമേ വാമനൻ ഗണിച്ചിട്ടുള്ളു. അർഥാലങ്കാരങ്ങൾ ഉപമയും ഉപമാപ്രപഞ്ചവും മാത്രമാണ്-എല്ലാംകൂടി 30 എണ്ണം. പൂർവാചാര്യന്മാർ രസഭാവങ്ങളെ അലങ്കാരങ്ങളായി പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കെ വാമനൻ അവയെ അർഥഗുണമായ കാന്തിയായിട്ടാണു പരിഗണിച്ചത്. ശബ്ദഗുണങ്ങളും അർഥഗുണങ്ങളും മുൻപുള്ളവർ പ്രപഞ്ചനം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അലങ്കാരത്തെക്കാൾ പ്രധാനം ഗുണമാണെന്ന സിദ്ധാന്തം, അതായത് ഗുണപ്രാധാന്യവാദം, വാമനന്റെ വകയാണെന്നു കരുതുന്നതിൽ തെറ്റില്ല.
സരസ്വതീകണ്ഠാഭരണം
കാവ്യപ്രകാശം
ധ്വന്യാലോകവും ധ്വനിസിദ്ധാന്തവും
കാവ്യാലങ്കാരസൂത്രവൃത്തി