ഈൽ (Eel) എന്ന കടൽ മത്സ്യം ദേശാടനം നടത്തുന്നവയാണ്. പ്രായപൂർത്തിയായ ഈൽ മത്സ്യങ്ങൾ സർഗാസോ (Sargaso)കടലിൽവച്ച് ഇണചേരുകയും മുട്ടയിടുകയും ചെയ്യുന്നു. മുട്ട വിരിഞ്ഞിറങ്ങുന്ന ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ ലെപ്റ്റോകെഫാലസ് (Leptocephalus) ലാർവ എന്നാണറിയപ്പെടുന്നത്. സുതാര്യമായ ശരീരത്തോടുകൂടിയ ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ യൂറോപ്പിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി സഞ്ചരിച്ചുതുടങ്ങുന്നു. നീന്താൻ പ്രാപ്തിയില്ലാത്ത ഇവ യൂറോപ്പിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഒഴുകുന്ന സമുദ്രജല പ്രവാഹത്തെ ആശ്രയിച്ചാണ് സഞ്ചരിക്കുന്നത്. മൂന്ന് വർഷത്തിലധികം നീണ്ടുനില്ക്കുന്ന യാത്ര അവസാനിക്കുന്നത് യൂറോപ്പിലെ ശുദ്ധജല നദീമുഖങ്ങളിലാണ്. ഈ നദീമുഖങ്ങളിലെത്തുന്ന ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ ഗ്ലാസ് ഈലുകൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ശുദ്ധജലത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന ഇവ നദിയുടെ ഉറവിടങ്ങളായ ശുദ്ധജല അരുവികളിലേക്കും തടാകങ്ങളിലേക്കും നീക്കം ആരംഭിക്കുന്നു. സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് ശുദ്ധജല നദീമുഖങ്ങളിലേക്കുള്ള ഗ്ലാസ് ഈലിന്റെ പ്രവേശനം വളരെ വിപുലമായ തോതിലാണ്. ലക്ഷക്കണക്കിന് ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങളാണ് ഒരേസമയം കടലിൽനിന്ന് നദീമുഖത്തെത്തുക. കടലിലൂടെ നദീമുഖത്തേക്ക് ഇവ എത്തിച്ചേരുന്ന ദിവസം വേലിയേറ്റമുണ്ടാകുന്ന ദിനമായിരിക്കുമെന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രത്യേകത. ശുദ്ധജലാശയങ്ങളിലൂടെ യാത്ര തുടങ്ങുന്ന ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ എൽവേഴ്സ് (elvers) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. അരുവികളിലൂടെയുള്ള പ്രയാണം തുടരുമ്പോൾ എൽവേഴ്സിന് നിറം വന്നുതുടങ്ങുന്നു. ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ ഈ യാത്രയിൽ അവയ്ക്ക് ചെറുതും വലുതുമായ വെള്ളച്ചാട്ടങ്ങളും ചെറു ഡാമുകളും നല്ല ഒഴുക്കുള്ള നീരുറവകളും കടന്നുപോകേണ്ടതായിട്ടുണ്ട്. ഇതിനിടയിൽ ശുദ്ധജല തടാകത്തിലുള്ള മറ്റു മത്സ്യങ്ങൾക്ക് ഇരയാകാതെ നോക്കേണ്ടതുമുണ്ട്. ശത്രുവിന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അരുവിയുടെ അടിത്തട്ടിൽ ചൂഴ്ന്നിരുന്നും കല്ലുകളുടെ ഇടയിൽ ഒളിച്ചും ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ രക്ഷനേടാറുണ്ട്. വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്തോറും ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് നിറംവച്ചുതുടങ്ങും. ശുദ്ധജലത്തിലെ ഷഡ്പദങ്ങൾ, ഞണ്ടുകൾ, ചെറുമത്സ്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെ ഭക്ഷിച്ച് ഇവ ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിൽ വളർച്ച പൂർത്തിയാക്കുന്നു. പൂർണവളർച്ചയെത്തുന്നതിന് ഇവ പത്ത് വർഷക്കാലം ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നു എന്നാണ് കരുതുന്നത്. എന്തായാലും അഞ്ച് വർഷത്തിലേറെ സമയം അനിവാര്യമാണെന്നതിന് തെളിവുണ്ട്. പൂർണവളർച്ചയെത്തുമ്പോൾ തലയ്ക്ക് നീളം വർധിക്കുന്നതായും ശരീരത്തിൽ കൊഴുപ്പിന്റെ അളവ് കൂടുന്നതായും പഠനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. 85 സെ. മീ. നീളവും ഏകദേശം പത്തു കിലോഗ്രാമിലധികം ഭാരവും പൂർണവളർച്ചയെത്തിയ ഈൽ മത്സ്യത്തിന് ഉണ്ടാവും. അപ്പോൾ ഇവ തങ്ങളുടെ ജന്മസ്ഥലവും പ്രജനനസ്ഥലവും ആയ സർഗാസോ കടലിലേക്കുള്ള യാത്രയ്ക്ക് തയ്യാറായിക്കഴിഞ്ഞിരിക്കും. ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിൽനിന്ന് അരുവികളിലേക്കും നദികളിലേക്കും നദീമുഖംവഴി സമുദ്രത്തിലേക്കും പ്രവേശിക്കുന്ന പ്രായപൂർത്തിയായ ഈലുകൾ എല്ലാംതന്നെ പടിഞ്ഞാറേ അത് ലാന്റിക് സമുദ്രം ലക്ഷ്യമാക്കി നീന്തിത്തുടങ്ങുന്നു. സർഗാസോ കടലിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന ഇവ ഇണചേരുകയും മുട്ടയിടുകയും ചെയ്യുന്നു. മുട്ടയിട്ടശേഷം മരണമടയുകയാണു പതിവ്.

അത് ലാന്റിക്കിൽ നിന്നുള്ള ഈലുകളുടെ യാത്രാലക്ഷ്യം യൂറോപ്പിലെ ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളാണെന്ന് മുട്ടയിൽനിന്ന് വിരിയുന്ന ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുന്നത് എങ്ങനെയാണെന്നതും വളരെ കൃത്യതയോടെ ലക്ഷ്യത്തിലെത്തിച്ചേരുന്ന ഈ യാത്രയ്ക്ക് മാർഗനിർദ്ദേശകമായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത് എന്താണെന്നതും ചർച്ചാവിഷയങ്ങളാണ്. സമുദ്രത്തിലെ കാന്തിക മണ്ഡലത്തിന്റെ വ്യതിയാനങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാനും കണക്കുകൂട്ടി യാത്രാദിശ കണ്ടുപിടിക്കാനും സാധിക്കുന്നതുവഴിയാണ് ദേശാടനം നടക്കുന്നത് എന്നാണ് ഇന്ന് നിലവിലിരിക്കുന്ന ഒരു വിശദീകരണം. ശുദ്ധജലത്തിലേക്കും തിരിച്ച് സമുദ്രത്തിലേക്കും ഉള്ള ഈലുകളുടെ യാത്രയ്ക്ക് ഇന്ന് ഒട്ടേറെ തടസ്സങ്ങൾ ഉണ്ട്. ശുദ്ധജല ജലാശയങ്ങളിൽ അവിടവിടെ ആയി ഉയർന്നുവന്നിട്ടുള്ള സ്പിൽവേകൾ, വലകൾ, അണക്കെട്ടുകൾ എന്നിവയെല്ലാം ദേശാടനത്തിന് തടസ്സങ്ങളാണ്. ഈ മനുഷ്യനിർമിത തടസ്സങ്ങളെ നൈസർഗികമായ കഴിവുകളുപയോഗിച്ച് ഈലുകൾ തരണം ചെയ്യുകയും ലക്ഷ്യസ്ഥാനത്ത് എത്തുകയും ചെയ്യാറുണ്ട്. ദേശാടന കാലങ്ങളിൽ മാർഗതടസ്സങ്ങൾ മാറ്റാനും, വേണ്ടിവന്നാൽ അനുയോജ്യമായ 'മത്സ്യ വാതിലുകൾക്ക്' രൂപംനല്കാനും നിഷ്കർഷിക്കുന്ന നിയമങ്ങൾ ഇപ്പോൾ ഉണ്ട്. 

ജീവിതത്തിന്റെ വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലുള്ള അമേരിക്കൻ ഈലുകൾ ഗ്രീൻലൻഡിന്റെയും ലാബ്രഡോറിന്റെയും തെക്കുള്ള സമുദ്രത്തിലും നദീമുഖങ്ങളിലും ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിലും എല്ലാക്കാലത്തും കണ്ടുവരുന്നു. വടക്കേ അമേരിക്കയിലെയും ഗൾഫ് മേഖലയിലെയും സമുദ്രങ്ങളിലും ഇവയുടെ സാന്നിധ്യം ഉണ്ട്. അമേരിക്കൻ ഈലുകൾ ഭക്ഷണത്തിനായി ശേഖരിക്കപ്പെടുന്നു. ഇവയെ മറ്റു വൻമത്സ്യങ്ങളെ കുടുക്കാനുള്ള ചൂണ്ടയിലെ ഇരകളായും ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. ഈൽക്കുഞ്ഞുങ്ങളെ ശേഖരിച്ച് ജപ്പാനിലെ മത്സ്യവളർത്തൽ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ ഉപയോഗപ്പെടുത്താറുണ്ട്. ദേശാടനക്കാരായ ഈ മത്സ്യങ്ങളും സമുദ്രജലത്തിൽ പ്രജനനം നടത്തുന്നു. മുട്ട വിരിഞ്ഞുണ്ടാകുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങൾ തുടർന്നുള്ള വളർച്ചയുടെ കാലഘട്ടം കഴിച്ചുകൂട്ടാനായി യൂറോപ്പിലെ ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിലേക്കു നീങ്ങുന്നു. അമേരിക്കൻ ഈലുകളുടെ യാത്ര ഒരു വർഷത്തിലധികം നീണ്ടുപോകാറില്ല. 

മത്സ്യങ്ങളിലെ മറ്റൊരു പ്രമുഖ ദേശാടനക്കാരൻ സാൽമൺ ആണ്. ഈലുകളെപ്പോലെതന്നെ മനുഷ്യനിൽനിന്നു പ്രതികൂലമായ സാഹചര്യങ്ങൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്ന സാൽമണുകൾ ഇന്ന് വംശനാശം സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ജന്തുക്കളുടെ കൂട്ടത്തിലാണ്. വടക്കേ അമേരിക്കയിലെ അത് ലാന്റിക് സാൽമണുകൾ യൂറോപ്പിലെ ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിലെ ചരൽക്കൂട്ടങ്ങളിലാണ് മുട്ടയിടുക. മുട്ട വിരിഞ്ഞിറങ്ങുന്ന സാൽമൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ രണ്ടുമുതൽ നാലുവരെ വർഷം ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിൽ വളരുന്നു. ഷഡ്പദങ്ങൾ, ക്രസ്റ്റേഷ്യനുകൾ (crustaceans), മൊളസ്കുകൾ (mollusc), മറ്റു ചെറു മത്സ്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയാണ് ഇവയുടെ ആഹാരം. ഏകദേശം നാലുവർഷത്തെ ശുദ്ധജലജീവിതത്തിനുശേഷം ജന്മനാടു വിട്ട് നദീമുഖങ്ങളിലൂടെ സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്ന സാൽമൺ കുഞ്ഞുങ്ങൾ തെക്കൻ അത് ലാന്റിക് സമുദ്രം ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങുന്നു. ഗ്രീൻലൻഡ് (Greenland) സമുദ്രങ്ങളിലും ഇവയെ കണ്ടുവരുന്നു. കൊഞ്ചും കണവയും ഇവയുടെ പ്രധാന ഭക്ഷണമാണ്. സമുദ്രത്തിൽ ചെലവഴിക്കുന്ന അടുത്ത നാലഞ്ചു വർഷംകൊണ്ട് ഇവ വളർച്ച പൂർത്തിയാക്കുകയും പ്രായപൂർത്തിയെത്തുകയും ചെയ്യുന്നു. പ്രായപൂർത്തിയെത്തിയ ഒരു അത് ലാന്റിക് സാൽമണിന് ആറ് കി.ഗ്രാമിൽ കൂടുതൽ തൂക്കം ഉണ്ടായിരിക്കും ഇവ ജന്മസ്ഥലമായ ശുദ്ധജല തടാകങ്ങൾ തേടിയുള്ള മടക്കയാത്ര ആരംഭിക്കുന്നത് ഈ കാലഘട്ടത്തിലാണ്. 90 % സാൽമണുകളും തങ്ങൾ ജനിച്ചുവളർന്ന ശുദ്ധജല തടാകത്തിൽത്തന്നെ പ്രജനനത്തിനായി എത്തുന്നു എന്നാണ് പഠനങ്ങൾ കാണിക്കുന്നത്. അത് ലാന്റിക് സാൽമണുകൾ ആദ്യപ്രജനനത്തിനുശേഷം മരണമടയാറില്ല. ഭൂരിഭാഗവും തിരിച്ച് സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിക്കുകയും ശരീരം പുഷ്ടിപ്പെടുത്തുകയും പ്രജനന കാലമാകുമ്പോൾ തിരിച്ച് ശുദ്ധജല തടാകത്തിൽ എത്തുകയും ആണ് പതിവ്.

പ്രധാനമായും രണ്ടുതരം സാൽമണുകളാണുള്ളത്. അത് ലാന്റിക് സാൽമണും പസിഫിക് സാൽമണും. മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ചത് അത് ലാന്റിക് സാൽമണിനെപ്പറ്റിയാണ്. ചിലയിനം പസിഫിക് സാൽമണുകളുടെയും മുട്ട വിരിഞ്ഞ് ജീവിതത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം (ഒന്നോ രണ്ടോ വർഷം) ശുദ്ധജലത്തിൽ കഴിച്ചുകൂട്ടുന്നു. അതിനുശേഷം സമുദ്രത്തിലേക്കു പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇവ വളർച്ച പ്രാപിച്ച് പ്രായപൂർത്തിയെത്താൻ ആറുമാസം മുതൽ ആറുവർഷം വരെ ആവശ്യമാണ്. 500 കിലോമീറ്റർ തുടങ്ങി 5000 കിലോമീറ്റർ വരെ ദൂരം ഇവ സഞ്ചരിക്കും. പസിഫിക് സാൽമണുകൾ പൂർണവളർച്ച എത്തിയശേഷം സമുദ്രത്തിൽനിന്ന് ശുദ്ധജലത്തിലേക്കുള്ള യാത്രതുടങ്ങിയാൽ പിന്നെ ഭക്ഷണം കഴിക്കാറില്ല. ശുദ്ധജലത്തിലെത്തിക്കഴിഞ്ഞാൽ പ്രജനനത്തിലേർപ്പെടുന്ന പസിഫിക് പെൺ സാൽമണുകൾ ഒന്നിലേറെ തവണ, ഒന്നിലേറെ സ്ഥലങ്ങളിൽ മുട്ട നിക്ഷേപിക്കുമ്പോൾ, ആൺ സാൽമണുകൾ ഓരോ മുട്ടനിക്ഷേപത്തെയും ബീജങ്ങൾകൊണ്ട് മൂടുകയാണ് പതിവ്. ഇപ്രകാരം പ്രജനന പ്രക്രിയയുടെ അവസാനം സാൽമണുകൾ തളരുകയും ഭക്ഷണം കഴിക്കാതെ മരണം സ്വീകരിക്കുകയുമാണ് പതിവ്. പസിഫിക് സാൽമണുകൾ ഈവിധത്തിൽ അത് ലാന്റിക് സാൽമണുകളിൽനിന്നു വ്യത്യസ്തമായിരിക്കുന്നു.

പ്രേരക ഘടകങ്ങൾ
പകിട്ടേറിയ ദേശാടനങ്ങൾ
പ്രകാശത്തിന്റെ പങ്ക്
പ്രവാസം