കൊള്ളിവയ്പൊഴികെയുള്ള മിക്ക തീപിടിത്തങ്ങളും ആകസ്മികങ്ങളാണ്. മനുഷ്യർ ഉപയോഗിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങളിൽനിന്നും മറ്റും ആണ് തീപിടിത്തങ്ങൾ സാധാരണ ഉണ്ടാകുന്നത്. എല്ലാത്തരം അഗ്നിബാധയും പടർന്നുപിടിക്കുന്നത് അനായാസേന കത്തുന്ന പദാർഥങ്ങളിലൂടെയും, അഗ്നി പകരത്തക്ക സ്ഥിതിവിശേഷങ്ങളിലൂടെയും ആണ്. ചെറിയ തീജ്വാലകൾ അഗ്നിബാധകളായി പരിണമിക്കുന്നത് പലപ്പോഴും അശ്രദ്ധകൊണ്ടും അറിവില്ലായ്മകൊണ്ടുമാണ്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമായി കുട്ടികളെ അഗ്നിപ്രതിരോധങ്ങളും പ്രഥമശുശ്രൂഷാപാഠങ്ങളും പഠിപ്പിക്കുന്നത്, സമൂഹത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്ക് ആവശ്യമാണ്. ഇന്ത്യയിൽ സ്കൗട്ട്, എൻ.സി.സി എന്നീ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഇത്തരം പരിശീലനങ്ങൾ നല്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും സാമാന്യവിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ഒരു പ്രധാന ഭാഗമായി ഇതു കണക്കാക്കപ്പെട്ടു തുടങ്ങിയിട്ടില്ല. അഗ്നിശമനവകുപ്പ് തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ അഗ്നിബാധകളുടെ കാരണങ്ങളും പ്രതിരോധപ്രവർത്തനങ്ങളും പൊതുജനങ്ങളുടെ ശ്രദ്ധയിൽ കൊണ്ടുവരുന്നതിനുള്ള പരിപാടികൾ ആവിഷ്കരിച്ചു നടപ്പാക്കാറുണ്ട്. ഗവൺമെന്റ് "അഗ്നിശമനവാര"വും മറ്റും ആഘോഷിക്കുന്നതിന്റെയും പ്രദർശനങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നതിന്റെയും പ്രധാനോദ്ദേശ്യം ഇതുതന്നെയാണ്.

അഗ്നിപ്രതിരോധത്തിനുള്ള സാങ്കേതിക സംവിധാനങ്ങൾ രാജ്യത്തെ എല്ലാ സംസ്ഥാനങ്ങളിലും സാമാന്യം പര്യാപ്തമായ തോതിൽ നിലവിലുണ്ട്. അഗ്നിപ്രതിരോധം ഒരു സംസ്ഥാന വിഷയമായാണ് വ്യവഹരിക്കപ്പെടുന്നത്. സംസ്ഥാനങ്ങൾ, കേന്ദ്രഭരണ പ്രവിശ്യകൾ, കേന്ദ്ര മന്ത്രാലയങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്ക് അഗ്നിനിവാരണ/പ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങൾക്ക് ആവശ്യമായ സാങ്കേതികോപദേശം നല്കുന്നത് കേന്ദ്ര ആഭ്യന്തര മന്ത്രാലയത്തിന്റെ ധർമങ്ങളിൽ പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു; അഗ്നിബാധയെ സംബന്ധിക്കുന്ന ചട്ടങ്ങളും നിയമങ്ങളും സൃഷ്ടിക്കുന്ന ചുമതലയും ഈ മന്ത്രാലയത്തിനാണ്. ഇന്ത്യയിൽ മൊത്തം 2,029 ഫയർ സ്റ്റേഷനുകളാണുള്ളത്; ഇവയോടനുബന്ധിച്ച് 6,157 സജ്ജീകൃത ഫയർ എൻജിനുകളും ഉണ്ട്. 2004-ൽ രാജ്യത്തിലെ പരിശീലനം നേടിയ അഗ്നിശമന സൈനികരുടെ എണ്ണം 66,152 ആയിരുന്നു. അഗ്നിപ്രതിരോധ സംവിധാനങ്ങളുടെ വികസനത്തിനും നവീകരണത്തിനും ജനറൽ ഇൻഷുറൻസ് കമ്പനികൾ വായ്പ നല്കുന്നു; സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് കേന്ദ്ര ധനകാര്യവകുപ്പിലൂടെ ഈ വായ്പനേടാവുന്നതാണ്. ഈ ആവശ്യത്തിനായി 1980-81-ൽ 404.97 കോടിരൂപയുടെ പ്രത്യേകഫണ്ട് രൂപീകരിച്ചു. പത്താംശമ്പളക്കമ്മിഷന്റെ കാല(1995-2000)ത്ത് വിവിധ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നവീകരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി 80 കോടി രൂപയുടെ ഗ്രാന്റ് നല്കപ്പെട്ടു; വായ്പാ സമ്പ്രദായത്തിനു പുറമേയായിരുന്നു ഇത്. 11-ം ശമ്പളക്കമ്മിഷൻ (2000-05) ഈ ഗ്രാന്റ് 201 കോടിരൂപയായി വർധിപ്പിച്ചു. രാജ്യത്തെ 14 സംസ്ഥാനതല കേന്ദ്രങ്ങളിൽ അഗ്നിശമന സേനാംഗങ്ങളെ പരിശീലിപ്പിക്കുന്നു. ആഫീസർ പദവിയിലെത്തുന്നവർക്ക് നാഗ്പൂരിലെ നാഷനൽ ഫയർ സർവീസ് കോളജിൽനിന്ന് ഉന്നതപരിശീലനം നേടേണ്ടതുണ്ട്. 1956-ൽ സ്ഥാപിതമായ ഈ കോളജ് 2004-വരെ 12,666 ഫയർ ആഫീസർമാർക്ക് അത്യാധുനിക പരിശീലനം നല്കിയിട്ടുണ്ട്.

എളുപ്പം തീപിടിക്കാത്ത പദാർഥങ്ങൾകൊണ്ട് കെട്ടിടങ്ങൾ പണിയുകയും അവയുടെ രൂപവും ഘടനയും അഗ്നിബാധ നിരോധിക്കത്തക്കരീതിയിൽ സംവിധാനം ചെയ്യുകയും വേണം. അഗ്നിബാധയുണ്ടായാൽ പടരാതെയിരിക്കത്തക്കവണ്ണം വേണ്ട ഏർപ്പാടുകളും ഉണ്ടായിരിക്കേണ്ടതാണ്. ആളുകൾക്ക് വേഗം രക്ഷ പ്രാപിക്കുന്നതിനുള്ള സൗകര്യങ്ങൾ പ്രത്യേകം കരുതണം. എല്ലാ നഗരങ്ങളിലും കെട്ടിടനിർമ്മാണത്തിനും വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങൾക്കുംവേണ്ടി ഉണ്ടാക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ള നിയമാവലികൾ ഇതു സംബന്ധിച്ച മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. എങ്കിലും പല നിലകളുള്ളതും ആഡംബരാലങ്കാരങ്ങൾ നിറഞ്ഞതുമായ പല കെട്ടിടങ്ങളിലും അഗ്നിപ്രതിരോധത്തിനും ജീവധനസംരക്ഷണത്തിനും ഉള്ള ഏർപ്പാടുകൾ അപര്യാപ്തമായി കാണപ്പെടുന്നു.

തീയ്, സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ, ജ്വലനവിധേയതയുള്ള പദാർഥങ്ങൾ, വിദ്യുച്ഛക്തി, ഗ്യാസ്, എണ്ണ മുതലായവ ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാലും വളരെ ആളുകൾ അപര്യാപ്തമായ സ്ഥലത്ത് കൂട്ടമായി ജോലിയെടുക്കുന്നതിനാലും വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങൾ പൊതുവേ ഇക്കാര്യത്തിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.

പെട്രോൾ, മണ്ണെണ്ണ, ഗ്യാസ് തുടങ്ങിയ ഇന്ധനങ്ങളും സ്ഫോടകവസ്തുക്കളും രാസവസ്തുക്കളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനും നിർമ്മാണ പ്രക്രിയകളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനും സംഭരിച്ചു സൂക്ഷിക്കുന്നതിനും ഒരിടത്തുനിന്നും മറ്റൊരിടത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നതിനും പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥകൾ എല്ലാ രാജ്യങ്ങളിലുമുണ്ട്. വനങ്ങൾക്ക് തീ പിടിക്കാതെ സംരക്ഷിക്കുന്നതിനും തീയുണ്ടായാൽ കെടുത്തുന്നതിനും ഉള്ള ഏർപ്പാടുകൾ ചെയ്യാറുണ്ട്. പുതിയ വനങ്ങൾ വച്ചുപിടിപ്പിക്കുമ്പോൾ തന്നെ അതിനുചുറ്റും ചെടികളും പുല്ലുകളും ഇല്ലാതെ ഒരു തുറന്ന സ്ഥലം (Fire trench) ഒഴിച്ചിടുന്നത് സാധാരണമാണ്. വേനല്ക്കാലം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ ഭാഗികമായി ഉണങ്ങിയ പുല്ലും ഇലകളും മറ്റും നിയന്ത്രിതമായി തീയിട്ട് അഗ്നിബാധ ഉണ്ടാക്കാവുന്ന പദാർഥങ്ങൾ നശിപ്പിച്ചുകളയുന്നത് മറ്റൊരു മുൻകരുതലാണ്.

അഗ്നി
പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ
അഗ്നിപ്രതിരോധം പ്രത്യേകപരിതഃസ്ഥിതികളിൽ
C- ക്ലാസ് അഗ്നി