ലാഹോറിലെ സ്ഥാനം തിരികെപ്പിടിക്കുക എന്നത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ പിൽക്കാല ഔദ്യോഗികജീവിതത്തിലെ പ്രധാനലക്ഷ്യമായിരുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ ലാഹോറിൽ നിന്നും തന്നെ ഡൽഹൗസി പുറത്താക്കിയെന്ന ചീത്തപ്പേര് എങ്ങനെയിങ്കിലും കഴുകിക്കളയുക എന്നതായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിലാഷം. തനിക്കെതിരെ ഡൽഹൗസി നടത്തിയ അപമര്യാദയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം സുഹൃത്തുകളോടും മുൻ സഹപ്രവർത്തകരോടും പിൽക്കാലത്ത് പരാതിപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു. പഞ്ചാബിനെക്കുറിച്ചുള്ള റിപ്പോർട്ടുകളിലൊന്നും തന്റെ പേരും സ്ഥാനവും പരാമർശിക്കാതിരുന്നതും അദ്ദേഹത്തെ വളരെ ദുഃഖിതനാക്കി. പഞ്ചാബിന്റെ വികസനത്തിനുള്ള അടിസ്ഥാനകാര്യങ്ങളെല്ലാം താനാണ് ചെയ്തതെന്നായരുന്നു ഹെൻറിയുടെ വാദം. റോബർട്ട് നേപ്പിയറെ 1846-ൽ പഞ്ചാബിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത് താനായിരുന്നു. അവിടത്തെ വികസനപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തുടക്കമിട്ടത് താനായിരുന്നു. തന്റെ ചെയ്തികളുടെ ഗുണഫലമാണ് പഞ്ചാബിന്റെ പേരിൽ ഡൽഹൗസി നേടുന്നതെന്നായിരുന്നു ഹെൻറിയുടെ വിശ്വാസം.

ചീഫ് കമ്മീഷണർ കാലഘട്ടത്തിൽ ജോൺ കൂടുതൽ കൂടുതൽ ഹെൻറിയുടെ നയങ്ങളിലേക്ക് മാറുകയായിരുന്നുവെന്ന് ജോണിന്റെ ജീവചരിത്രകാരനായ ബോസ്വർത്ത് സ്മിത്ത് വിലയിരുത്തിയിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, ഹെൻറിക്ക് ആ അഭിപ്രായമായിരുന്നില്ല. ജോണിന്റെ കീഴിലെ സിവിലിയൻ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വൻ പങ്കാളിത്തത്തിൽ ഹെൻറിക്ക് അതൃപ്തിയുണ്ടായിരുന്നു. ഈ ചെറുപ്പക്കാരായ സിവിലിയൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർ, ഭരണരംഗത്ത് പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന സൈനികോദ്യോഗസ്ഥരുടെ മേൽ പഴിചാരിയാണ് അവരുടെ കുറ്റങ്ങൾ ന്യായീകരിച്ചിരുന്നതെന്നായിരുന്നു ഹെൻറിയുടെ അഭിപ്രായം.

മുൻ സിഖ് ദർബാർ അംഗങ്ങളോട് ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണാധികാരികൾ കാണിക്കുന്ന മോശം പെരുമാറ്റത്തെക്കുറിച്ചും ഹെൻറിക്ക് പരാതിയുണ്ടായിരുന്നു. പ്രജകളുടെ നന്മക്കെന്ന പേരിൽ തദ്ദേശീയരാജാക്കന്മാരുടെ സ്വത്ത് കവർന്നെടുക്കുന്നതിനോടും ഹെൻറിക്ക് എതിർപ്പായിരുന്നു. ബ്രിട്ടീഷുകാർ ചെലുത്തുന്ന നിയമ-നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളാനുള്ള പാകത പഞ്ചാബി സമൂഹത്തിനായിട്ടില്ലെന്നതിനാൽ, പഞ്ചാബിലെ ഭൂരിഭാഗം പേരും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തെ ഇഷ്ടപ്പെടുന്നില്ലെന്നും അവരിലെ എല്ലാ വിഭാഗക്കാരും സിഖ് ഭരണത്തിലേക്ക് തിരച്ചുപോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുമെന്നുമായിരുന്നു ഹെൻറിയുടെ വിലയിരുത്തൽ. തദ്ദേശീയവ്യവസ്ഥിതികളെ ഒറ്റയടിക്ക് മറിച്ചിടാതെ അവയെ ബഹുമാനിച്ചുകൊണ്ടും തദ്ദേശീയരെ അവരുടെ കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ പരമാവധി അനുവദിച്ചുകൊണ്ടുമുള്ള ഭരണരീതിയാണ് അനുവർത്തിക്കേണ്ടതെന്നായിരുന്നു ഹെൻറിയുടെ ആശയം.
മാൽക്കം, മൻറോ തുടങ്ങിയവർ അനുവർത്തിച്ചുവന്ന ഈ രീതി പ്രായോക്താക്കളിലെ അവസാനകണ്ണികളിലൊന്നാണ് താനെന്ന് ഹെൻറിക്ക് മനസ്സിലായി. ജോണിനോടുള്ള ഹെൻറിയുടെ ഇക്കാലത്തെ മനോഭാവം സ്നേഹവും, ദേഷ്യവും മൽസരവും ഇടകലർന്നതായിരുന്നു. 

പഞ്ചാബ് വിട്ടതിനുശേഷവും തന്റെ പഴയ സഹപ്രവർത്തകരുമായി ഹെൻറി നിരന്തരം ബന്ധപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയും പുതിയ ഭരണരീതിയെക്കുറിച്ച് അവർക്കുള്ള പരാതികൾ അറിയുകയും ചെയ്തുകൊണ്ടിരുന്നു. പഞ്ചാബിലെ പഴയ സൈനിക-ഭരണാധികാരികളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾക്കു കാരണം ജോണിനെപ്പോലുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥരല്ല. മറിച്ച് അവർ പ്രാവർത്തികമാക്കുന്ന ഭരണരീതികളാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായം. ഈ ഭരണരീതികൾ തന്നെയാണ് തന്നെയും സഹോദരൻ ജോർജിനെയും ജെയിംസ് അബ്ബോട്ടിനെയും ജോർജ് മക്ഗ്രിഗറിനെയും കോക്കിനെയും പഞ്ചാബിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കിയതിന് കാരണം. നിക്കോൾസനെപ്പോലെയുള്ള ഉദ്യോഗസ്ഥരെ എന്തുവിലകൊടുത്തും പഞ്ചാബിൽത്തന്നെ നിർത്തേണ്ടതാണെന്ന് ഹെൻറി ജോണിനെയും ഉപദേശിച്ചു.

ഹെൻറിയുടെ മുൻകാല സഹായികളെ സിവിലിയൻ ഭരണശൈലി പഠിപ്പിച്ചെടുക്കാനുള്ള ജോണിന്റെ ശ്രമം മണ്ടത്തരമാണെന്നാണ് ഹെൻറി അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്. ഒരു കൂട്ടം കവർച്ചക്കാരുടെ കാൽക്കീഴിൽ അവരുടെ ബന്ധനത്തിലകപ്പെട്ടുനിൽക്കുമ്പോൾ നിയമാവലികളും കീഴ്വഴക്കങ്ങളും പാലിച്ച് ഒരു കടലാസിലെഴുതി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുക എന്നത് മടയത്തരമാണെന്നാണ് ഹെൻറി അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്.

ഡൽഹൗസിയുടെ കാലത്തുതന്നെ ജോണിന് ഏതെങ്കിലും പ്രെസിഡൻസിയിൽ ഗവർണർ സ്ഥാനത്തേക്ക് കയറ്റം കിട്ടിയാൽ പഞ്ചാബിലെ ചീഫ് കമ്മീഷണർ സ്ഥാനത്തേക്ക് എത്തണമെന്ന മോഹം ഹെൻറിക്കുണ്ടായിരുന്നു. തനിക്ക് നേരിട്ട അപമാനം തുടച്ചുനീക്കാൻ ഇതിനേക്കാൾ പറ്റിയ വേറെ വഴിയില്ലെന്നും അദ്ദേഹം കരുതി. 1856-ൽ ആരോഗ്യപരമായ കാരണങ്ങളാൽ ജോൺ അവധിക്ക് നാട്ടിൽ പോകാൻ സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് കണ്ട ഹെൻറി, അന്നത്തെ ഗവർണർ ജനറലായ കാനിങ്ങിനോട് പകരക്കാരനായി പഞ്ചാബിൽ തന്നെ നിയമിക്കണമെന്ന് അഭ്യർത്ഥിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ ജോൺ അവധിയിൽ പ്രവേശിച്ചില്ല.

പുതിയ സ്ഥലമായ രജപുത്താനയുടെ ഗുണങ്ങൾ ഹെൻറി തന്റെ സുഹൃത്തുക്കളോട് പങ്കുവച്ചുവെങ്കിലും തന്റെ പഞ്ചാബ് അനുഭവങ്ങളുടെ നിഴലിൽനിന്ന് മുക്തിനേടുവാൻ അദ്ദേഹത്തിന് സാധിച്ചില്ല. ഞാനൊരിക്കലും പഞ്ചാബിൽ പോയിട്ടുണ്ടായിരുന്നില്ലെങ്കിൽ ഞാനിപ്പോഴത്തെ സ്ഥാനം ഇഷ്ടപ്പെട്ടേനെ എന്ന് അദ്ദേഹം 1854-ൽ എഡ്മൺസ്റ്റോണിന് എഴുതിയിരുന്നു. കശ്മീരിന്റെയും നേപ്പാളിന്റെയും ഒരു ചെറുമാതൃകപോലെയുള്ള സ്വർഗ്ഗീയമായ ഇടമാണ് മൗണ്ട് അബു എന്നിരിക്കിലും പഴയ കാര്യങ്ങൾ തന്നെ അലട്ടിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്ന് അദ്ദേഹം 1856-ൽ ജോർജ് ക്ലെർക്കിനെഴുതിയിരുന്നു.

ഭൈരോവൽ കരാറിനുശേഷം
ലാഹോർ നഷ്ടം
ഇന്ത്യയിൽ
വീണ്ടും ഇന്ത്യയിൽ