വസ്തുസ്ഥിതികളുടെ വിശദീകരണമായ സിദ്ധാന്തങ്ങളെ ധാർമ്മികവും സാമൂഹ്യവുമായ നിലപാടുകളുടെ നീതീകരണങ്ങളായെടുക്കുന്നത് സന്മാർഗസംബന്ധിയായ പ്രശ്നങ്ങൾക്ക് കാരണമാകുന്നു. 
മാൽത്തൂസിയൻ സർവനാശം പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ് കർമ്മപ്രതിബദ്ധതയിലേക്കും നിയന്ത്രിതപ്രജനനത്തിലേക്കും മനുഷ്യരെ നയിക്കാനായി ദൈവം കണ്ടെത്തിയ വഴിയാണെന്ന തോമസ് മാൽത്തൂസിന്റെ വാദം, 1830-കളിൽ നിരാലംബരെ നിർബ്ബന്ധിതമായി കൂട്ടത്തോടെ താമസിപ്പിക്കുന്ന വേലവീടുകളുടേയും (Work Houses)കമ്പോളനിയമങ്ങളെ മാത്രം അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടേയും നീതീകരണമായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു. പൊതുവേ, ജൈവപരിണാമം സാമൂഹ്യമാനങ്ങളുള്ള ഒരാശയമായി പരിഗണിക്കപ്പെട്ടു. ഹെർബർട്ട് സ്പെൻസറുടെ സാമൂഹ്യയാഥാർഥ്യങ്ങൾ(1851) എന്ന കൃതിയിലെ മനുഷ്യാവകാശങ്ങളേയും വ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യത്തേയും സംബന്ധിച്ച ആശയങ്ങൾക്ക്, സ്പെൻസർ പിന്തുടർന്നിരുന്ന ലാമാർക്കിന്റെ പരിണാമ സിദ്ധാന്തമായിരുന്നു അടിസ്ഥാനം. 

ഡാർവിന്റെ സിദ്ധാന്തം ജീവലോകത്തിലെ വൈവിദ്ധ്യത്തിന്റെ വസ്തുനിഷ്ഠവിശദീകരണം മാത്രമായിരുന്നു. പരിണാമം ലക്‌ഷ്യോന്മുഖമായ മുന്നേറ്റമല്ലെന്നും ഒരു ജീവിയെ മറ്റൊന്നിന് മേലായി കണക്കാക്കുന്നത് അസംബന്ധമാണെന്നും ഡാർവിൻ കരുതി. എന്നാൽ 1859-ൽ വംശോല്പത്തിയുടെ പ്രസിദ്ധീകരണം കഴിഞ്ഞയുടനേ, "നിലനില്പ്പിനുവേണ്ടിയുള്ള സമരം" എന്ന ആശയത്തിലൂടെ വ്യവസായമുതലാളിത്തത്തിന് മാൽത്തൂസിയൻ നീതീകരണം കണ്ടെത്തുകയാണ് ഡാർവിൻ ചെയ്തതെന്ന് വിമർശകർ പരിഹസിച്ചു. സ്വതന്ത്രകമ്പോളത്തിന്റെ മാർഗ്ഗത്തെ അർഹതയുള്ളവരുടെ അതിജീവനമായി കണ്ട സ്പെൻസറുടേയും , മനുഷ്യപുരോഗതിയെ കുറിച്ച് വംശീയമുൻവിധികൾ നിറഞ്ഞ ആശയങ്ങൾ അവതരിപ്പിച്ച ഏണസ്റ്റ് ഹെക്കലിന്റേയും ഒക്കെ നിലപാടുകൾ ഡാർവിനിസമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു. അക്കാലത്തെ വംശീയമുൻവിധികളിൽ ഡാർവിനെ ബാധിച്ചിരുന്നില്ല. അടിമത്തത്തിനും, മനുഷ്യജാതിയിലെ വ്യത്യസ്തജനതകളെ വ്യത്യസ്ത വംശങ്ങളായി കണക്കാക്കുന്നതിനും, ആദിമജനതകളുടെ ചൂഷണത്തിനും എല്ലാം ഡാർവിൻ എതിരായിരുന്നു. 

നിയന്ത്രണങ്ങളൊന്നുമില്ലാത്ത കഴുത്തറപ്പൻ മുതലാളിത്തം, വംശീയമായ മുൻവിധികൾ, യുദ്ധം, കോളനിവാഴ്ച, നവസാമ്രാജ്യവാദം തുടങ്ങിയ ആശയങ്ങളുടെ പ്രോക്താക്കാൾ, വ്യത്യസ്തങ്ങളും പലപ്പോഴും പരസ്പരവിരുദ്ധങ്ങളുമായ തങ്ങളുടെ നിലപാടുകളുടെ സ്ഥാപനത്തിന് പ്രകൃതിനിർദ്ധാരണവാദത്തെ കരുവാക്കി. എന്നാൽ പ്രകൃതിയെ സംബന്ധിച്ച ഡാർവിന്റെ ആശയ സമുച്ചയത്തിൽ ജീവികൾക്കിടയിൽ ഒന്നിനൊന്നോടുള്ള സഹകരണവും ഉൾപ്പെട്ടിരുന്നു. അതിനാൽ സമാധാനവാദികളും(pacifists), സമാജവാദികളും(socialists), സ്വതന്ത്രതാവാദികളും(liberals), സാമൂഹ്യനവോത്ഥാനവാദികളും, പീറ്റർ ക്രോപ്പോട്ട്‌കിനെപ്പോലുള്ള അരാജകത്വവാദികളും മറ്റും ജീവികൾക്കിടയിലെ സഹകരണത്തിന്റെ വക്താവായി ഡാർവിനെ ചിത്രീകരിച്ചു. പ്രകൃതിയിലെ നിലനില്പ്പിനു വേണ്ടിയുള്ള സമരവും നിർദ്ധാരണവും സാമൂഹ്യസൃഷ്ടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നയങ്ങളുടെ രൂപവത്കരണത്തിന് ചേരുന്ന മാതൃകകളല്ല എന്നായിരുന്നു ഡാർവിന്റെ തന്നെ നിലപാട്.

സാമൂഹ്യഡാർവിനിസമെന്നത് 1890-കൾ മുതൽ,പരിമിതമായാണെങ്കിലും പ്രചരിച്ചിരുന്ന ഒരു പ്രയോഗമാണ്. എന്നാൽ സമാജവാദത്തേയും സാമൂഹ്യപരിഷ്കരണത്തേയും എതിർത്ത വില്യം ഗ്രഹാം സംനറെപ്പോലുള്ളവരുടെ അനിയന്ത്രിത കമ്പോളവാദത്തെ വിമർശിക്കാൻ റിച്ചാർഡ് ഹോഫ്സ്റ്റാൻഡർ ഉപയോഗിച്ചതോടെയാണ്, 1940-കളിൽ അതൊരു ശകാരപദമായി മാറിയത്.

സാമൂഹ്യഡാർവിനിസം
ഡാർവിന്റെ മതവീക്ഷണം
അത്യധ്വാനം, രോഗം, വിവാഹം
സിദ്ധാന്തം പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റെ വഴിയിൽ