നദീതട നാഗരിക ജനങ്ങളുടെ സമ്പദ്ഘടനയുടെ അടിസ്ഥാനസ്രോതസ്സ് കാർഷിക വിളകളുടെ വ്യാപാരം തന്നെയായിരുന്നു. വ്യാപാരത്തോട് വിവിധ രാജ്യങ്ങൾക്ക് വ്യത്യസ്ത സമീപനമാണ് ഉണ്ടായിരുന്നത്. ആഭ്യന്തര വ്യാപാരം ഈജിപ്തിനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം ഫറോവയുടെ സ്വകാര്യ സ്വത്തായിരുന്നു. ഇവിടെ നിന്നും വിദേശ വ്യാപാരം കൂടുതലും നടന്നിരുന്നത് സിറിയയിലേക്കായിരുന്നു. എന്നാൽ, മെസപ്പൊട്ടേമിയയിൽ പൂർണ സ്വാതന്ത്ര്യത്തോടുകൂടി ഒരു വ്യാപാരിക്ക് തന്റെ ജോലി നിർവഹിക്കാമായിരുന്നു. നിയമത്തിന്റെ പരിധിക്കകത്തുനിന്നുകൊണ്ടും പൊതുതാത്പര്യത്തിന്റെ പേരിൽ രാഷ്ട്രം ചുമത്തുന്ന നികുതി വ്യവസ്ഥകൾക്കു വിധേയമായും മാത്രമായിരിക്കണം എന്നു മാത്രം.

മെസപ്പൊട്ടേമിയയിൽ ന്യായമായ കച്ചവടം ഉറപ്പുവരുത്താൻ പ്രത്യേക സേനയെ നിയോഗിച്ചിരുന്നു. വിദേശ വ്യാപാരാഭിവൃദ്ധിക്കുവേണ്ടി വിപുലവും വിശുദ്ധവുമായ ചട്ടങ്ങൾ ഇവിടെ ഏർപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. വ്യാപാരാവശ്യങ്ങൾക്കായുള്ള ഗതാഗതരീതികളും പല രാജ്യങ്ങളിലും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു. കരമാർഗ്ഗമുള്ള യാത്ര ദുഷ്കരമായിരുന്നു. മെസപ്പൊട്ടേമിയക്കാർ ഉരുചക്രവാഹനങ്ങൾ നേരത്തെതന്നെ വികസിപ്പിച്ചിരുന്നെങ്കിലും ദീർഘയാത്ര അസാധ്യമായിരുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മെസപ്പൊട്ടേമിയയിലും ഈജിപ്തിലുമെല്ലാം കരമാർഗ്ഗമുള്ള ചരക്കുഗതാഗതത്തിനായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത് കഴുതകളെയും ഒട്ടകങ്ങളെയുമായിരുന്നു.

ജലഗതാഗതം ചെലവുകുറഞ്ഞതായതിനാൽ സാധ്യമായ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കെല്ലാം ചരക്കുകൾ കടത്തിയിരുന്നത് ജലമാർഗ്ഗമായിരുന്നു. തങ്ങളുടെ രാജ്യങ്ങളിൽ ഉടനീളം രണ്ടു മഹാനദികൾ ഒഴുകിയിരുന്നുവെന്നുള്ളതും അനറ്റോളിയുടെ കിഴക്കൻ പകുതി മുഴുവനും സിറിയയുടെ ഉത്തരഭാഗവും സ്പർശിക്കുന്ന ഒരു സമ്പൂർണ ജലഗതാഗതമാർഗ്ഗം തങ്ങൾക്കുണ്ടായിരുന്നുവെന്നുള്ളതും സുമേറിയക്കാർക്കും ബാബിലോണിയക്കാർക്കും വലിയ അനുഗ്രഹമായിരുന്നു.

സാങ്കേതിക വിദ്യകൾ
എഴുത്തുസമ്പ്രദായങ്ങളും വിദ്യാഭ്യാസവും
സമ്പദ്ഘടന
പതനം