നാരായണഗുരുവിന്റേയും ഗാന്ധിയുടേയും നിലപാടുകൾ ശ്രദ്ധാപൂർ‌വം പരിശോധിച്ചാൽ, അവ തമ്മിൽ മൗലികമായ അന്തരമൊന്നും കാണുകയില്ലായിരുന്നു എന്ന് വാദിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇരുവരുടേയും ലക്‌ഷ്യം അസ്പർശ്യത ഉൽമൂലനം ചെയ്ത് മനുഷ്യർക്കിടയിൽ സമത്വം ഉറപ്പുവരുത്തുക എന്നതായിരുന്നു. വൈക്കം സത്യാഗ്രഹത്തിന്റെ അടിയന്തരലക്‌ഷ്യമാകട്ടെ, ക്ഷേത്രത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള പൊതു വഴികൾ ഉപയോഗിക്കുവാനുള്ള അടിസ്ഥാന മനുഷ്യാവകാശം സ്ഥാപിച്ചെടുക്കുകയെന്നതുമായിരുന്നു. ഇക്കാര്യത്തിൽ ഗാന്ധിയും ഗുരുവും ഒരേ അഭിപ്രായക്കാരായിരുന്നു. അവിടന്നും മുന്നോട്ടുപോയി, ക്ഷേത്രപ്രവേശനം സാധിച്ചെടുക്കുന്നതുവരെ വിശ്രമിക്കരുതെന്നേ ഗുരു പറഞ്ഞതിനർഥമുണ്ടായിരുന്നുള്ളു എന്നു കരുതണം. അയിത്തോച്ചാടനത്തിനു വേണ്ടി സ്വീകരിക്കുന്ന ഏതു പ്രവർത്തനമാർഗ്ഗവും തികച്ചും അഹിംസാനിഷ്ഠമായിരിക്കേണ്ടതാണ് എന്ന തന്റെ അഭിപ്രായം ഗുരു ഒരു നിഷേധക്കുറിപ്പിൽ പിന്നീടു വ്യക്തമാക്കി. ഒരു ഘട്ടത്തിൽ, ഗുരുവിന്റെ നിലപാടു അക്രമത്തിനുള്ള ആഹ്വാനമായി ഗാന്ധി കണ്ടിരിക്കാം. ബാരിക്കേഡുകൾ ചാടിക്കടക്കാനുള്ള ഗുരുവിന്റെ ആഹ്വാനത്തെ അക്രമത്തിനുള്ളതായി കണ്ട ഗാന്ധി തന്നെ ദണ്ഡിയിൽ നിയമം ലംഘിച്ച് ഉപ്പുണ്ടാക്കുന്നതിന് നേതൃത്വം കൊടുത്തു എന്നും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

ഗുരുവിന്റെ വീക്ഷണം
വിലയിരുത്തൽ
നിലപാടുകളുടെ താരതമ്യം
പങ്കാളിത്തം