യേശുവിന്റേയും വിശുദ്ധാത്മാക്കളുടേയും രൂപങ്ങളോടുള്ള ഭക്തിവണക്കങ്ങൾ ക്രൈസ്തവധാർമ്മികതയിൽ അക്കാലമായപ്പോൾ പരക്കെ നടപ്പിൽ വന്നിരുന്നു. അതേസമയം, ഇത് ബൈബിളിലെ അനുശാസനങ്ങൾക്കു നിരക്കാത്ത അനാചാരവും ദൈവനിന്ദ തന്നെയും ആണെന്ന ചിന്തയും നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. വിഗ്രഹാരധനയോടു തീവ്രവിരോധം പുലർത്തിയ ഇസ്ലാമികസമൂഹങ്ങളുമായി സമ്പർക്കത്തിലിരുന്ന പൗരസ്ത്യക്രിസ്തീയതയിലാണ് പ്രതിമകളോടുള്ള വിരോധം കൂടുതൽ ബലപ്പെട്ടത്. ബൈസാന്തിയൻ ചക്രവർത്തിമാരിൽ പലരും ഈ നിലപാടു പിന്തുടർന്നതോടെ പ്രതിമകളുടെ വണക്കത്തിനു നിരോധമുണ്ടാവുകയും 'പ്രതിമാഭഞ്ജനം' പ്രോത്സാഹിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ക്രിസ്തുമതത്തിനെതിരായ ഇസ്ലാമികവിമർശനങ്ങൾ വിശകലനം ചെയ്തിരുന്ന യോഹന്നാന് പ്രതിമാവണക്കത്തെ സംബന്ധിച്ച തർക്കം പരിചിതമേഖല ആയിരുന്നു. അതിൽ ക്രിസ്തീയമുഖ്യധാരയുടെ ഏറ്റവും സമർത്ഥനായ പ്രചാരകനായി അദ്ദേഹം നിലകൊണ്ടു. പ്രതിമാവണക്കത്തെ നിരോധിച്ചു കൊണ്ട് ബൈസാന്തിയൻ ചക്രവർത്തി ലിയോ മൂന്നാമൻ ഇറക്കിയ ഉത്തരവിനെ വിമർശിച്ച് യോഹന്നാൻ എഴുതിയ മൂന്നുപന്യാസങ്ങൾ പ്രസിദ്ധമാണ്.

പ്രതിമകളുടെ വണക്കത്തെ യോഹന്നാൻ പിന്തുണച്ചത് ദൈവശാസ്ത്രജ്ഞനും മതപ്രബോധകനും എന്ന നിലയിൽ മാത്രമായിരുന്നില്ല എന്നു ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. പൗരസ്ത്യക്രിസ്തീയതയിൽ ഇന്നോളം പ്രചാരത്തിലിരിക്കുന്ന ഒട്ടേറെ പ്രാർത്ഥഗീതങ്ങളുടെ കർത്താവായ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കവിമനസ്സ്, വാചികബിംബങ്ങളെ എന്ന പോലെ ദൃശ്യബിംബങ്ങളേയും വിലമതിച്ചു. മനുഷ്യരുടെ ദൈവദർശനത്തെ ദീപ്തവും തീവ്രവും ആക്കുന്നതിൽ ബിംബങ്ങൾ പ്രധാനമാണെന്നും ദൈവികോർജ്ജത്തിന്റെ പ്രകടനങ്ങളായ സൃഷ്ടവസ്തുക്കൾ മനുഷ്യജ്ഞാനത്തിന് അന്യഥാ അപ്രാപ്യമായ ദൈവികസത്തയുടെ പാർശ്വവീക്ഷണത്തിന് ഉപകരിക്കുമെന്നുമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ പക്ഷം. പുണ്യാത്മാക്കളോടുള്ള ഭക്തി ദൈവനിന്ദയാണെന്ന വാദത്തിനും അദ്ദേഹം മറുപടി പറഞ്ഞു. ദൈവത്തോടുള്ള ഭക്തി പരമമായ 'ആരാധനയും' (Latreia) പുണ്യവാന്മാർക്കും പുണ്യവതികൾക്കും നൽകുന്ന ബഹുമാനം ആപേക്ഷികമായ 'വണക്കവും' (Proskynesis), ആണെന്ന വിശദീകരണമാണ് അദ്ദേഹം നൽകിയത്.

കീർത്തങ്ങൾ
പശ്ചാത്തലം
പ്രതിമാവിവാദം
മാർ സാബാസിൽ