അറബികൾ ഒരു നാടോടിവർഗമായിരുന്നു. മരുഭൂമിയിലെ ജീവിതക്രമമാണ് നാടോടിസ്വഭാവത്തെ നിർണയിച്ചിരുന്നത്. വസന്തകാലം ആരംഭിക്കുന്നതോടെയാണ് അവിടെ സാധാരണ മഴ പെയ്യുന്നത്. അപ്പോൾ ശാദ്വലഭൂമികളിൽ സസ്യങ്ങൾ വളരും. എന്നാൽ ആ മണൽക്കാട്ടിൽ കിണറുകളില്ലായിരുന്നു. എങ്കിലും ഒട്ടകങ്ങളുടെ പാൽ കുടിച്ചു ജീവിതം നിലനിർത്തും. മഴക്കാലം കഴിയുന്നതോടെ സസ്യങ്ങൾ ഇല്ലാതാകും. അപ്പോൾ മരുഭൂമിയിലെ ചരൽനിറഞ്ഞ സ്ഥലങ്ങളിലേക്ക് താമസം മാറ്റും. കാരണം, അവിടെ കിണറു കുഴിക്കാൻ കഴിയും. ഇങ്ങനെ ഒരു സ്ഥലത്തുനിന്ന് മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്കു മാറിമാറിപ്പൊയ്ക്കൊണ്ടിരുന്നു അവരുടെ ജീവിതം. വർഷപാതം ക്രമരഹിതമായിരുന്നതിനാൽ അവരുടെ സഞ്ചാരവും അനിശ്ചിതമായിരുന്നു. പ്രതിരോധാവശ്യങ്ങൾക്കും ഒട്ടകങ്ങളെ മേയ്ക്കുന്നതിനുംവേണ്ടി അവർ സംഘം ചേർന്നു. ഓരോ സംഘവും പൊതുവായ ഒരു പൂർവികന്റെ പാരമ്പര്യത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. വലിയ സംഘങ്ങളെ വംശമെന്നും ചെറുസംഘങ്ങളെ ഗോത്രമെന്നും വിളിച്ചിരുന്നു. ഗോത്രത്തലവൻ 'ഷേക്ക്' എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. ഒരു സ്ഥലത്തുനിന്നു മറ്റൊരു സ്ഥലത്തേക്ക് നീങ്ങുന്നത് ഷേക്കിന്റെ ആജ്ഞാനുസരണമായിരുന്നു. അന്യഗോത്രങ്ങളിൽ നിന്നെത്തുന്ന അതിഥികളെ സത്കരിക്കുക ഷേക്കിന്റെ ചുമതലയായിരുന്നു. ഷേക്കിന്റെ അധികാരശക്തിക്കു മുഖ്യനിദാനം വ്യക്തിപരമായ യോഗ്യതകൾ തന്നെ. എന്നാൽ നിയമപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ പ്രായപൂർത്തിവന്ന എല്ലാ പുരുഷന്മാരും ചേർന്ന അസംബ്ളിയുടെ തീരുമാനങ്ങൾക്കു ഗോത്രത്തലവൻ വിധേയനായിരുന്നു. ഗോത്രങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ടാകുന്ന തർക്കം ബുദ്ധിവൈഭവത്തിലും ഗോത്രാചാരവിജ്ഞാനത്തിലും നയതന്ത്രത്തിലുമെല്ലാം നിപുണനായ ഒരു മധ്യസ്ഥന്റെ തീരുമാനപ്രകാരം പരിഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 

വൈരനിര്യാതനമായിരുന്നു മരുഭൂമിയിലെ ജീവിതഭദ്രതയുടെ അടിത്തറ. 'കണ്ണിനുപകരം കണ്ണ്, പല്ലിനു പകരം പല്ല്' എന്നായിരുന്നു സാമൂഹിക വഴക്കം. ആരെങ്കിലുമൊരാൾ വധിക്കപ്പെട്ടാൽ കൊലപാതകിയുടെ കുടുംബവും വംശവും ഗോത്രവും അതിന് ഉത്തരവാദികളാണ്. അവരിൽ ഒരു വ്യക്തി പകരം കൊല്ലപ്പെടണമെന്നു തീർച്ച. അതായത് പ്രതികാരം നിർവഹിക്കുകയെന്നത് സമൂഹത്തിന്റെ കർത്തവ്യമാണ്. തന്നിമിത്തം സംഘത്തിൽനിന്നു വേർതിരിഞ്ഞുനില്ക്കാൻ ഒരു വ്യക്തിക്കു സാധ്യമല്ല. സ്വന്തം സംഘത്തിൽനിന്നു വേർപെട്ടു പോകുന്ന വ്യക്തിക്കു മറ്റ് ഏതെങ്കിലുമൊരു സംഘത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ടേ മതിയാകൂ. അങ്ങനെ ഗോത്രപരമായ ഐക്യദാർഢ്യമായിരുന്നു ജീവിതഭദ്രത ഉറപ്പു വരുത്തിയത്. 

നാടോടികളായ ഗോത്രങ്ങൾക്കുപുറമേ സ്ഥിരവാസക്കാരായ അറബികളുമുണ്ടായിരുന്നു. ശാദ്വലപ്രദേശങ്ങളായിരുന്നു അവരുടെ ആസ്ഥാനം. ഇവയിൽ ഏറ്റവും പ്രസിദ്ധം യാത്രിബ് എന്ന സ്ഥലമായിരുന്നു. മുഹമ്മദുനബിയുടെ കാലം മുതൽ ഇതു മദീന എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. മദീന എന്നതിനു പ്രവാചകന്റെ നഗരം എന്നാണ് അർത്ഥം. ഉദ്ദേശം 65 ച.കി.മീ. വിസ്തൃതിയുള്ള ഈ പ്രദേശം കൃഷിക്കുപയുക്തമായിരുന്നു. ഇവിടെ അറേബ്യയുടെ മറ്റു ചില ഭാഗങ്ങളിലെന്നപോലെ കൃഷിസമ്പ്രദായം ആരംഭിച്ചത് യഹൂദമതക്കാരായ ഗോത്രങ്ങളായിരുന്നു. ഇവരുടെ പൂർവികന്മാർ പലസ്തീനിൽനിന്ന് അഭയാർഥികളായി എത്തിയവരാണ്. നേരത്തേതന്നെയുണ്ടായിരുന്ന അറബികൾ യഹൂദന്മാരുടെ അധീനതയിലാവുകയും ചെയ്തു. ഓരോ ഗോത്രത്തിനും സ്വന്തമായ കോട്ടകളും കൊട്ടാരങ്ങളുമുണ്ടായിരുന്നു. ബാഹ്യാക്രമണങ്ങളിൽനിന്നു രക്ഷ പ്രാപിക്കാൻ ഇവ സഹായകമായിരുന്നു. സാധാരണഗതിയിൽ ഇവർ പുറത്തെ കൃഷിഭൂമികളിൽ പാർത്തുവന്നു. 

ആരാധന
വർഗീകരണം
മരുഭൂമിയുടെ മക്കൾ
പേരിന് പിന്നിൽ