ടോൾ‍സ്റ്റോയിയുടെ മത-ധാർമ്മിക ചിന്തകൾ കർക്കശവും അപ്രായോഗികവുമെന്ന് വിശേഷിക്കപ്പെട്ടിട്ടുൺട്. മനുഷ്യരുടെ ദുഃഖങ്ങളുടേയും ദാരിദ്ര്യത്തിന്റേയും പേരിൽ മാത്രമല്ല അവരുടെ സന്തോഷങ്ങളുടേയും സുഖങ്ങളുടേയും പേരിൽ കൂടി ടോൾസ്റ്റോയി കണ്ണീരൊഴൊക്കി എന്ന് ജി.കെ. ചെസ്റ്റർട്ടൻ വിമർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. പ്രബോധനത്തിൽ ശ്രദ്ധയൂന്നിയത്, അദ്ദേഹത്തിന്റെ രചനകളുടെ സാഹിത്യമൂല്യത്തെ ബാധിച്ചു എന്ന് പരക്കെ വിമർശിക്കപെട്ടിട്ടുണ്ട്. അതേസമയം, ധർമ്മപ്രഭാഷകനാകാൻ ശ്രമിച്ചപ്പോഴും ടോൾസ്റ്റോയി ജീവിതത്തിന്റെ സങ്കീർണ്ണതയും വൈവിദ്ധ്യവും ചിത്രീകരിക്കുന്ന കലാകാരൻ അല്ലാതായില്ല എന്നും പറയേണ്ടതുണ്ട്. ഐസയാ ബെർളിൻ(Isaiah Berlin, 1909-1997) 1953-ൽ യുദ്ധവും സമാധാനവും എന്ന കൃതിയിലെ ചരിത്രവീക്ഷണത്തെക്കുറിച്ച് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച പേരുകേട്ട പ്രബന്ധത്തിന്, വേലിപ്പന്നിയും കുറുക്കനും (The Hedgehog and the Fox)എന്നാണ് പേരിട്ടത്. "കുറുക്കന് ഒരുപാടു കാര്യങ്ങൾ അറിയാം, എന്നാൽ വേലിപ്പന്നിക്ക് ഒരു വലിയ കാര്യം അറിയാം" എന്നു പുരാതനഗ്രീസിലെ കവി ആർക്കിലോക്കസ് എഴുതിയിട്ടുണ്ടത്രെ. ഇതിനെ പിന്തുടർന്ന്, ബുദ്ധിജീവികളിലും കലാകാരന്മാരിലും വേലിപ്പന്നികളും കുറുക്കന്മാരുമുണ്ടെന്ന് ബെർളിൻ എഴുതി. ലോകത്തെ ഒരു അടിസ്ഥാന ആശയത്തിന്റെ കണ്ണാടിയിലൂടെ കണ്ട് അവതരിപ്പിക്കുന്നവരാണ് വേലിപ്പന്നികൾ. പ്ലേറ്റോ, ഡാന്റേ, ഡോസ്റ്റെയെവ്സ്കി തുടങ്ങിയവർ ഇക്കൂട്ടത്തിൽ‍ പെടുമത്രെ. യാഥാർ‍ഥ്യത്തെ അത്തരം ലളിതവൽക്കരണത്തിന് വിധേയമാക്കാതെ അവതരിപ്പിക്കുന്നവരാണ് കുറുക്കന്മാർ. അരിസ്റ്റോട്ടിൽ, ഷേക്സ്പിയർ, ഗേയ്ഥേ തുടങ്ങിയവർ ഇക്കൂട്ടത്തിലാണ്. ജീവിതത്തിലയും ചരിത്രത്തിലേയും പ്രക്രിയകളെ ഒരു സമഗ്രദർശനത്തിൽ ഒതുക്കാനുള്ള ടോൾസ്റ്റോയിയുടെ ശ്രമത്തെക്കുറിച്ച് പ്രബന്ധകാരൻ പറയുന്നത്, വേലിപ്പന്നി ആകാൻ ആഗ്രഹിച്ച കുറുക്കൻ ആണ് ടോൾസ്റ്റോയി എന്നാണ്. 

വിലയിരുത്തൽ
ആത്മീയപ്രതിസന്ധി, പരിവർത്തനം
ജീവിതാന്ത്യം
സൈന്യസേവനം, ആദ്യരചനകൾ