കുന്നത്തൂർ താലൂക്കിൽ നിന്ന് കണ്ടെടുത്ത മഹാശിലായുഗകാലത്തെ ശിലാഖണ്ഡങ്ങളും മരുതുർകുളങ്ങര, പള്ളിക്കൽ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് കിട്ടിയ ബുദ്ധപ്രതിമകളും ക്രിസ്ത്വബ്ദത്തിനു മുമ്പ് തന്നെ കൊല്ലത്തിനുണ്ടായിരുന്ന സംസ്കാരത്തെയും ചരിത്രത്തെയും കുറിച്ച് സൂചനകൾ നൽകുന്നു. 

ക്രിസ്തുവിനു മുൻപ് തന്നെ കൊല്ലം, പട്ടണം (മുസിരിസ്) പോലെ ഭാരതത്തിലെ ഒരു പ്രധാന തുറമുഖ നഗരമായിരുന്നു. കൊല്ലത്തിന് ഫിനീഷ്യന്മാരുടേയും പ്രാചീന റോമിന്റെയും കാലത്തുമുതൽക്കേ വ്യാപാര പാരമ്പര്യമുണ്ടായിരുന്നു. പ്ലിനി (ക്രി. പി. 23 - 78) രേഖപ്പെടുത്തിയത് പ്രകാരം ഗ്രീക്ക് കപ്പലുകൾ വാണിജ്യത്തിനായി മുസിരിസ്സിലും നെൽകിണ്ടയിലും നങ്കൂരമിട്ടിരുന്നു. ഈ തുറമുഖങ്ങളിൽ നിന്നും ഈജിപ്റ്റിലേക്കും റോമിലേക്കും സുഗന്ധവ്യഞ്ജനങ്ങൾ, മുത്തുകൾ, വജ്രങ്ങൾ, പട്ട് എന്നിവ കരമാർഗ്ഗം കയറ്റിയയച്ചിരുന്നു. മുത്തും വജ്രങ്ങളും ചേരസാമ്രാജ്യത്തിലെത്തിയിരുന്നത് സീലണിൽ നിന്നും പാണ്ഡ്യ രാജവംശം എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ഇന്ത്യയുടെ കിഴക്കൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ നിന്നും ആയിരുന്നു.

ക്രിസ്ത്വബ്ദം 8-ആം നൂറ്റാണ്ടോടടുപ്പിച്ച് തെക്കേ ഇന്ത്യയിലെ വ്യാപാരക്കുത്തക അടക്കിവെച്ചിരുന്ന ജൂതസംഘമാണ്‌ അഞ്ചുവണ്ണം. വീരരാഘവപട്ടയത്തിലും ഈ സംഘത്തെക്കുറിച്ച് സൂചനയുണ്ട്. അറുനൂറ്റവർ എന്ന നാട്ടുകൂട്ടത്തിൽ ഇവർ പ്രമാണികളായിരുന്നു. കൊല്ലം നഗരത്തിന്റെ സം‌രക്ഷണച്ചുമതല അഞ്ചുവണ്ണക്കാർക്കുണ്ടായിരുന്നു. കൊല്ലത്തിന്റെ സാമ്പത്തികപുരോഗതിക്ക് വിലപ്പെട്ട സംഭാവനകൾ ഇവർ നൽകിയതായി ചരിത്രരേഖകളിൽനിന്ന് വ്യക്തമാണ്‌. കൊല്ലം ആസ്ഥാനമായി പ്രവർത്തിച്ച മറ്റൊരു ദ്രാവിഡകച്ചവടസംഘമാണ്‌ മണിഗ്രാമം. 8 -ആം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ 15-ആം നൂറ്റാണ്ടുവരെ കേരളത്തിൽ വ്യാപാരരംഗത്ത് ഇവർ ആധിപത്യമുറപ്പിച്ചിരുന്നു. 

ചേരചക്രവർത്തിയായിരുന്ന സ്ഥാണുരവി പെരുമാളിന്റെ സാമന്തനായി വേണാട് ഭരിച്ചിരുന്ന അയ്യനടികൾ തിരുവടികൾ, പേർഷ്യയിൽ നിന്ന് കുടിയേറിയ പുരോഹിതമുഖ്യനും വർത്തകപ്രമാണിയുമായിരുന്ന മാർ സാപ്രൊ ഈശോയുടെ പേരിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ തരിസാപ്പള്ളിക്ക് അനുവദിച്ച് എഴുതികൊടുത്തിട്ടുള്ള അവകാശങ്ങൾ ആണ് തരിശാപള്ളി ശാസനം. കുരക്കേണിക്കൊല്ലത്ത് (ഇന്നത്തെ കൊല്ലം) ആണ് തരിസാപ്പള്ളിയുടെ സ്ഥാനം. എന്നാൽ കൊല്ലത്ത് ഈ സ്ഥലം എവിടെയായിരുന്നു എന്നു കണ്ടെത്താൽ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. 

വേണാട്ടിലെ രാജാവായിരുന്ന ഉദയ മാർ‌ത്താണ്ഡ വർമ്മയാണ് കൊല്ലവർഷം തുടങ്ങിയതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. കൊല്ലം നഗരം സ്ഥാപിച്ചതിന്റെ ഓർമ്മയ്ക്കാ അല്ലെങ്കിൽ രാജ്യതലസ്ഥാനം കൊല്ലത്തേക്കു മാറ്റിയപ്പോഴോ ആണു കൊല്ലവർഷം ആരംഭിച്ചതെന്നാണു് ചില പണ്ഡിതന്മാരുടെ അഭിപ്രായം.

കൊല്ലം രാമേശ്വരം മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നും കണ്ടെടുത്ത വട്ടെഴുത്തിലുള്ള ശിലാലിഖിതങ്ങളാണ് രാമേശ്വരം ശിലാലിഖിതങ്ങൾ. കൊല്ലം പട്ടണത്തെക്കുറിച്ചും, കേരളത്തിൽ നമ്പൂതിരിമാർ തങ്ങളുടെ പരമാധികാരം സ്ഥാപിച്ചതിനെക്കുറിച്ചും, കൊല്ലത്തെ രാജാവിനെപ്പറ്റിയുമുള്ള രേഖകൾ ഇവയിലുണ്ട്.

മധ്യകാലം
പ്രാചീന കാലം
ആധുനികകാലം
തങ്കശ്ശേരി പ്രവിശ്യ