1951-ൽ അജ്ഞേയ് ദൂസരാ സപ്തക് എന്ന കാവ്യസമാഹാരം പുറത്തിറക്കി. ഇതിൽ ഏഴ് കവികളുടെ കവിതകളായിരുന്നു. ഭവാനീ പ്രസാദ് മിശ്ര, ശകുന്തളാ മാഥൂർ, ഹരിനാരായൺ വ്യാസ്, ശംശേർ ബഹാദൂർ സിംഹ്, നരേശ് കുമാർ മേഹ്ത്ത, രഘുവീർ സഹായ്, ധർമവീർ ഭാരതി എന്നിവരാണിവർ. 1952-ൽ പാട്ന ആകാശവാണിയിലെ ഒരു അഭിമുഖത്തിൽ അജ്ഞേയ് 'നയീകവിത' എന്ന പേര് പ്രഖ്യാപിച്ചതോടെ 'പ്രയോഗവാദ്' എന്ന പ്രസ്ഥാനം 'നയീകവിത'യായി രൂപന്താരപ്പെട്ടു. ഈ പരിണാമ പ്രക്രിയയിൽ 1947-ൽ അജ്ഞേയ് തുടങ്ങിയ പ്രതീക് മാസികയ്ക്ക് പ്രമുഖ പങ്കുവഹിക്കാൻ സാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1954-ൽ ഹിന്ദി കവി ജഗദീശ് ഗുപ്ത നയീകവിത എന്ന പേരിൽ മാസിക തുടങ്ങിയതോടെ ഈ പേരു തന്നെ സ്ഥായിയായി.

ദൂസരാ സപ്തകിന്റെ ആമുഖത്തിൽ അജ്ഞേയ് പ്രയോഗവാദ് എന്ന പദത്തെ തന്നെ എതിർക്കുന്നുമുണ്ട്. "പ്രയോഗത്തിന്റെതായ ഒരു വാദം ഇല്ല. ഞങ്ങൾ 'വാദികളായിരുന്നില്ല,പ്രയോഗം' സ്വയം ലക്ഷ്യമോ ഉദ്ദേശ്യമോ അല്ല. കവിതയ്ക്ക് ഒരു വാദം ഇല്ലാത്തതു പോലെ, കവിത സ്വയം ലക്ഷ്യമോ ഉദ്ദേശ്യമോ അല്ല. അതുകൊണ്ട് പ്രയോഗവാദികളെന്നു പറയുന്നത് ഞങ്ങളെ കവിതാവാദികളെന്നു വിളിക്കുന്നതുപോലെതന്നെ സാർഥകമോ നിരർഥകമോ ആണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ "പ്രയോഗം സ്വയം ലക്ഷ്യമല്ല, മാർഗ്ഗമാണ്; ഇരട്ട മാർഗം. ഒന്നാമതായി കവി സംവേദനം ചെയ്യുന്ന സത്യത്തെ അറിയാനുള്ള മാർഗം, രണ്ടാമത് ആ സംപ്രേഷണ ക്രിയയേയും അതിന്റെ മാർഗങ്ങളേയും അറിയാനുള്ള മാർഗം. അതായത് 'പ്രയോഗം' വഴി കവിക്ക് സ്വത്വത്തെ ശരിക്കും അറിയാൻ കഴിയുന്നു, കൂടാതെ നല്ലവണ്ണം പ്രകടിപ്പിക്കുവാനും സാധിക്കുന്നു.

നയീകവിത വാദങ്ങളിൽ നിന്നും മുക്തമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ പുത്തൻ ആശ, ആസ്ഥ, ആകാംക്ഷ, അനാസ്ഥ, അനിശ്ചയം, പ്രതീക്ഷ, ഉണർവ്, ഉത്സാഹം, ദൃഢനിശ്ചയം, നിരാശ, ഭയം, ഇരുട്ട്, സംശയം, പുതുമയോടുള്ള അഭിവാഞ്ഛ എന്നിവ ഇതിൽ കാണാം.ആശയങ്ങളുടെ സംവേദനക്ഷമത ഇതിൽ പ്രകടമാണ്. പാരമ്പര്യത്തെ മാറ്റത്തോടെയും അല്ലാതെയും അവർ സ്വീകരിച്ചു. കാവ്യശില്പത്തിൽ നവീനത, ഫാന്റസി, അലിഗറി, പ്രതീകം, ബിംബം, ആക്ഷേപഹാസ്യം എന്നിവയ്ക്കു പ്രാധാന്യം നല്കി. ഭാഷ സംസാരഭാഷയുടെ അടുത്തു നില്ക്കുന്നു. മർമ സ്പർശിയായ ഭാവാനുഭൂതി പ്രകൃതിയുടെ പുത്തൻഛായ കലർത്തി ആവിഷ്കരിച്ചു. കവികൾ ഗ്രാമ ചാരുതയിലും ആകൃഷ്ടരായിരുന്നു. സ്വതന്ത്ര ഭാരതത്തിലെ സാമ്പത്തിക സാമൂഹിക നയത്തിന്റെ പരിണാമം ഇതിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നതായി കാണാൻ കഴിയും.
ദൂസരാ സപ്തക്
തീസരാ സപ്തക്
പ്രത്യേകതകൾ
ചരിത്രം