യോനായുടെ പുസ്തകത്തിനു പുറമേ എബ്രായ ബൈബിളിലെ രജാക്കന്മാരുടെ ഒന്നാം പുസ്തകവും (14:25) യോനാ എന്നൊരു പ്രവാചകനെ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ക്രി.മു. എട്ടാം നൂറ്റാണ്ടു പശ്ചാത്തലമായുള്ള ആ പ്രവാചകനുമായി ബന്ധപ്പെട്ട യഥാർത്ഥ സംഭവമാണ് ഈ പുസ്തകത്തിലുള്ളതെന്നു കരുതുന്ന ബൈബിൾ പണ്ഡിതന്മാർ ഇന്നു ചുരുക്കമാണ്. ദൈവനീതിയുടെയും സാർവലൗകികതയും ദൈവകാരുണ്യത്തിന്റെ വലിപ്പവും ചിത്രീകരിക്കുന്ന ഐതിഹ്യമോ ഗുണപാഠകഥയോ ആയി ഇതിനെ കരുതുന്നവരാണ് യഹൂദ, ക്രിസ്തീയ പാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പെട്ട ഇന്നത്തെ മിക്കവാറും വ്യാഖ്യാതാക്കൾ. കഥയുടെ വിശദാംശങ്ങൾ പലതും ഇതിനു തെളിവായി ചൂണ്ടിക്കണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്: നിനവേ നഗരം നടന്നു താണ്ടാൻ മൂന്നു ദിവസം വേണ്ടി വരുന്നതും, ഒരു രാത്രി കൊണ്ടു പടർന്നു പന്തലിക്കുന്ന ചെടിയും, മനുഷ്യരോടൊപ്പം ചാക്കുടുത്ത് ഉപവസിക്കുന്ന വളർത്തു മൃഗങ്ങളും എല്ലാം ഇതിനെ കല്പിതകഥയായി കാട്ടിത്തരുന്നു.
തന്റെ വിനാശപ്രവചനം നിറവേറിക്കാണുന്നതിൽ മാത്രം ശ്രദ്ധവെച്ച് അതിനായി കുടിൽകെട്ടി കാത്തിരിക്കുന്ന യോനായുടെ ചിത്രം യഹൂദപ്രവാചക പാരമ്പര്യത്തിന്റെ കൊടും വിമർശനമാണെന്ന അഭിപ്രായവും നിലവിലുണ്ട്. ഈ വാദമനുസരിച്ച്, മത്സ്യോദരത്തിൽ കിടന്ന് യോനാ പാടുന്ന ദൈവസങ്കീർത്തനം പോലും ഇസ്രായേലിയ ഭക്തിയുടെ പരിഹാസമാണ്. സങ്കീർത്തനത്തിനൊടുവിൽ, വിമോചനം കർത്താവിൽ നിന്നാണെന്ന് യോനാ പറയുന്നതോടെ മത്സ്യം യോനായെ ഛർദ്ദിക്കുന്നു. പ്രാർത്ഥനാഗീതത്തിന്റെ അവസാനം അതിലെ ഭക്തി മനം പുരട്ടലുണ്ടാക്കും വിധം മധുരവും അപ്രസക്തമാം വിധം ഗഹനവും ആയപ്പോഴാണ് മത്സ്യം പ്രവാചകനെ ഛർദ്ദിച്ചതെന്നാണ് വാദം.

മത്സ്യത്തിനുള്ളിൽ
നിയുക്തി, പലായനം
വിലയിരുത്തൽ
യോനായുടെ പരിതാപം