വിദേശാക്രമണം മൂലമോ ആഭ്യന്തര സായുധകലാപങ്ങൾ മൂലമോ ഉണ്ടാകുന്ന അരക്ഷിതാവസ്ഥ നേരിടുക എന്നതാണ് ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഭരണഘടനയുടെ 250, 352, 353, 354, 355, 358, 359 തുടങ്ങിയ വകുപ്പുകൾ ഇതിന്റെ വിശദാംശങ്ങൾ പ്രതിപാദിക്കുന്നു. 352-ാം വകുപ്പുപ്രകാരം രാഷ്ട്രപതി പുറപ്പെടുവിക്കുന്ന ഇത്തരം അടിയന്തരാവസ്ഥ കേന്ദ്രമന്ത്രിസഭയുടെ രേഖാമൂലമുള്ള നിർദ്ദേശപ്രകാരം ആയിരിക്കണമെന്നും അതിന് 30 ദിവസങ്ങൾക്കുള്ളിൽ പാർലമെന്റിന്റെ അംഗീകാരം ലഭിക്കുകയും വേണമെന്ന് ഭരണഘടന അനുശാസിക്കുന്നു. ഈവിധം പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന അടിയന്തരാവസ്ഥയുടെ കാലാവധി ആറു മാസത്തേക്കാണെങ്കിലും പാർലമെന്റ് അനുവദിക്കുന്നപക്ഷം ആറുമാസം വച്ച് അതിനെ അനിശ്ചിതമായി ദീർഘിപ്പിച്ചുകൊണ്ടുപോകാവുന്നതാണ്.

ഇത്തരമൊരു അടിയന്തരാവസ്ഥ നിലനിൽക്കുമ്പോൾ, കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ബന്ധങ്ങളിലും പൗരാവകാശങ്ങളിലും ദൂരവ്യാപകമായ ഫലങ്ങൾ ഉളവാക്കാൻ പര്യാപ്തമായ പല അധികാരങ്ങളും കേന്ദ്ര ഗവൺമെന്റിന് ലഭ്യമാകുന്നു. സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭരണനടത്തിപ്പിനാവശ്യമായ മാർഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ നൽകുക (353-ാം വകുപ്പ്); കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ധനകാര്യബന്ധങ്ങളിൽ, വിശേഷിച്ച് 268 മുതൽ 279 വരെയുള്ള വകുപ്പുകളിൽ, അവശ്യം വേണ്ടുന്ന മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തുക (354-ാം വകുപ്പ്), 20-ഉം 21-ഉം വകുപ്പുകൾ ഒഴികെ മറ്റുവകുപ്പുകളിൽ പ്രതിപാദിച്ചിരിക്കുന്ന മൗലികാവകാശങ്ങൾ നടപ്പിലാക്കുന്നത് തടയുന്നതിനുവേണ്ടി 32-ാം വകുപ്പ് സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുക (359-ാം വകുപ്പ്) തുടങ്ങിയവയാണ് ഇതിൽ പ്രധാനപ്പെട്ടത്: മാത്രമല്ല 19-ാം വകുപ്പിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന സ്വാതന്ത്യ്രങ്ങൾക്ക് സാധുത ഇല്ലാതെയും ആകുന്നു (358-ാം വകുപ്പ്). കൂടാതെ ലോക്‌സഭയുടെയും (83, 2-ാം വകുപ്പ്) സംസ്ഥാന നിയമസഭകളുടെയും (172-ാം വകുപ്പ്) കാലാവധി പാർലമെന്റിന്റെ അനുവാദത്തോടെ നീട്ടികൊടുക്കാവുന്നതുമാണ്, ഒരു പ്രാവശ്യം ഒരു വർഷം എന്ന കണക്കിൽ അടിയന്തരാവസ്ഥ പിൻവലിച്ച് ആറ് മാസം കഴിയുന്നതുവരെ.

ഇന്ത്യയിൽ ആകെ മൂന്ന് പ്രാവശ്യമാണ് അടിയന്തരാവസ്ഥ പ്രഖ്യാപിച്ചിട്ടുള്ളത്. 1962 ഒക്ടോബർ 26-നും 1971 ഡിസംബർ 3-നും, 1975 ജൂൺ 26-നും. ഇതിൽ ആദ്യത്തെ രണ്ടും വിദേശാക്രമണം മൂലമായിരുന്നെങ്കിൽ (യഥാക്രമം, ചൈനയുടെയും പാകിസ്താന്റെയും), മൂന്നാമത്തെത് ആഭ്യന്തര കാരണത്താലാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്. അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി, അന്നത്തെ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് അസാധുവാക്കുകയും ജയപ്രകാശ് നാരായണന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ രാജ്യവ്യാപകമായി ജനാധിപത്യ പ്രക്ഷോഭം ആരംഭിക്കുകയും ചെയ്ത സാഹചര്യത്തിൽ പ്രസിഡന്റ് ഫക്രുദ്ദീൻ അലിഅഹമ്മദ് അടിയന്തരാവസ്ഥാ പ്രഖ്യാപനത്തിൽ ഒപ്പുവച്ചു.1975-ൽ നിലവിൽ വന്ന പ്രസ്തുത അടിയന്തരാവസ്ഥ 18 മാസങ്ങൾ നീണ്ടുനില്ക്കുകയും കേരളത്തിലുൾപ്പെടെ ഇന്ത്യയിലുടനീളം അനേകം മനുഷ്യാവകാശ ലംഘനങ്ങൾക്ക് വഴിവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു.

മറ്റു രാജ്യങ്ങളിൽ
ഇന്ത്യയിൽ
സംസ്ഥാനാടിയന്തിരാവസ്ഥ അഥവാ രാഷ്ട്രപതിഭരണം
ദേശീയാടിയന്തിരാവസ്ഥ