കടുത്തുരുത്തി ഗ്രാമത്തിന്റെ ഹൃദയഭാഗത്താണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ദർശനം. എന്നാൽ ഭക്തർക്ക് വരാൻ കൂടുതൽ സൗകര്യം പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ നിന്നാണ്. കാരണം, എറണാകുളം-ഏറ്റുമാനൂർ സംസ്ഥാനപാത കടന്നുപോകുന്നത് ആ ഭാഗത്താണ്. കടുത്തുരുത്തി ബ്ലോക്ക് പഞ്ചായത്ത്, ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് ഓഫീസുകൾ, പോസ്റ്റ് ഓഫീസ്, പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ, അക്ഷയ സെന്റർ, വിവിധ കടകംബോളങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയെല്ലാം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പടിഞ്ഞാറേ നടയിലാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മറ്റ് മൂന്നുഭാഗങ്ങളും ഇന്നും ഗ്രാമീണത്തനിമ പുലർത്തുന്നു. പ്രധാന വഴിയിൽ നിന്ന് ഉയരെയായിട്ടാണ് ക്ഷേത്രം കാണപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിലേയ്ക്ക് കയറാൻ ഇവിടെ നിന്ന് ഏതാണ്ട് ഇരുപത് പടികളുണ്ട്.

അകത്തുകടന്നാൽ പടിഞ്ഞാറേ നടയിൽ വിശേഷിച്ചൊന്നും കാണാനില്ല. വടക്കുപടിഞ്ഞാറുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം കെട്ടിപ്പൊക്കിയ സ്റ്റേജുണ്ട്. ഇത് ഇവിടെ വന്നിട്ട് അധികകാലമായിട്ടില്ല. വിശേഷദിവസങ്ങളിൽ ഇവിടെ കലാപരിപാടികളുണ്ടാകും. വടക്കുഭാഗത്ത് പ്രദക്ഷിണവഴിയ്ക്കകത്ത് വൈക്കത്തപ്പന്റെ ശ്രീകോവിൽ കാണാം. നല്ല വലിപ്പമുള്ള ചതുരശ്രീകോവിലാണിത്. ശിവഭക്തനായ ഒരു വടക്കുംകൂർ രാജാവാണ് ഇവിടെ വൈക്കത്തപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. വൈക്കത്തേപ്പോലെ സാമാന്യത്തിലധികം വലിപ്പമുള്ള ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെയും. എന്നാൽ വൈക്കത്തേതിനേക്കാൾ അല്പം വലിപ്പം കുറവുമാണ്. കിഴക്കോട്ടാണ് ദർശനം. വൈക്കത്തപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിനടുത്ത് കിണർ കാണാം. വടക്കുകിഴക്കുഭാഗത്ത് പ്രത്യേകം തീർത്ത തറയിൽ പടിഞ്ഞാറോട്ട് ദർശനമായി നാഗദൈവങ്ങളുടെയും തൊട്ടടുത്തുതന്നെ ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന്റെയും പ്രതിഷ്ഠകളുണ്ട്. പതിവുപോലെ മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത തറയിലാണ് നാഗദൈവങ്ങളുടെ പ്രതിഷ്ഠ. ബ്രഹ്മരക്ഷസ്സിന് ശ്രീകോവിലുണ്ട്. ഇവ കടന്നിട്ടാണ് ദർശനവശമായ കിഴക്കുഭാഗത്തെത്തുന്നത്.

കിഴക്കേ നടയിൽ പണിതിട്ടുള്ള ആനക്കൊട്ടിൽ സാമാന്യം വലുതാണ്. ഇവിടെയാണ് വിവാഹം, ചോറൂൺ, തുലാഭാരം, അടിമ കിടത്തൽ തുടങ്ങിയവയ്ക്കുള്ള സൗകര്യമുള്ളത്. ക്ഷേത്രത്തിൽ ഭജന നടത്തുന്നതും ഇവിടെയാണ്. ആനക്കൊട്ടിലിനപ്പുറത്താണ് ഭഗവദ്വാഹനമായ നന്ദിയെ ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന കൊടിമരമുള്ളത്. വൈക്കം, ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ചെമ്പുകൊടിമരമാണ് ഇവിടെയുള്ളത്. ഉത്തുംഗമായ ഈ കൊടിമരത്തിന് ഏകദേശം നൂറടി ഉയരം വരും. ഇപ്പോൾ ഇവിടെയും സ്വർണ്ണക്കൊടിമരം പ്രതിഷ്ഠിയ്ക്കാൻ പദ്ധതിയിടുന്നുണ്ട്. കൊടിമരത്തിനപ്പുറമാണ് ബലിക്കൽപ്പുര. ക്ഷേത്രത്തിലെ പ്രധാന ബലിക്കല്ല് ഇവിടെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. വൈക്കം, ഏറ്റുമാനൂർ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന്ബ വ്യത്യസ്തമായി ഇവിടെ ബലിക്കല്ല് അതിന്റെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ തന്നെ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നതാണ് ഇവിടത്തെ ഒരു പ്രത്യേകത. അതും കഴിഞ്ഞാൽ ഒരു കെടാവിളക്കും അതിനുപുറകിൽ നന്ദിപ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്.

മതിലകത്ത് തെക്കുകിഴക്കേമൂലയിൽ മേൽക്കൂരയില്ലാത്ത ഒരു ശ്രീകോവിൽ കാണാം. ഇത് ക്ഷേത്രത്തിലെ ഭഗവതിപ്രതിഷ്ഠയാണ്. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. വൈക്കത്തെ പനച്ചിക്കൽ ഭഗവതിയുടേതുപോലെ വനദുർഗ്ഗ, ഭദ്രകാളി, യക്ഷി എന്നീ ഭാവങ്ങളിലാണ് ഇവിടെ ആരാധന നടത്തപ്പെടുന്നത്. വളരെ ചെറിയൊരു കണ്ണാടിബിംബവും അതിനടുത്ത് ഒരു വിളക്കുമാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. തെക്കുഭാഗത്ത്, വൈക്കത്തപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിന്റെ എതിർദിശയിൽ മുഖപ്പോടുകൂടി ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലുണ്ട്. വൈക്കത്തപ്പനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച അതേ വടക്കുംകൂർ രാജാവാണ് ഏറ്റുമാനൂരപ്പനെയും പ്രതിഷ്ഠിച്ചത്. ഏകദേശം മൂന്നരയടി ഉയരം വരുന്ന ശിവലിംഗമാണ് ഇവിടെ. പടിഞ്ഞാറോട്ടാണ് ദർശനം. ഏറ്റുമാനൂരപ്പന്റെ ശ്രീകോവിലിന് അഭിമുഖമായി മറ്റൊരു ശ്രീകോവിലിൽ അയ്യപ്പന്റെ പ്രതിഷ്ഠയുമുണ്ട്. ഈ ശ്രീകോവിലിന്റെ മുന്നിലുള്ള മുഖപ്പിലാണ് ശബരിമല തീർത്ഥാടകർ മാലയിടുന്നതും കെട്ടുനിറയ്ക്കുന്നതുമെല്ലാം. ഈ ശ്രീകോവിലുകൾക്കടുത്താണ് ദേവസ്വം ഓഫീസും മറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളുമുള്ളത്. തിരുവിതാംകൂർ ദേവസ്വം ബോർഡിന്റെ കീഴിലുള്ള ഒരു മേജർ ദേവസ്വമാണ് കടുത്തുരുത്തി ദേവസ്വം.

ക്ഷേത്രപരിസരവും മതിലകവും
ക്ഷേത്രതന്ത്രം
വിശേഷങ്ങൾ
പൂജാവിധികൾ