ബി.സി.2000-മാണ്ടുകളിൽ സിന്ധുനദീതടത്തിലാണ് പ്രാചീന ഇന്ത്യൻ ശില്പകലയുടെ വികാസം. സിന്ധുനദീതടസംസ്ക്കാരത്തിലെ ശില്പങ്ങൾക്ക് പ്രാചീനകാലശില്പകലയിൽ പ്രധാനപ്പെട്ട സ്ഥാനമുണ്ട്. ബി.സി.2500 മുതൽ ബി.സി.1700വരെയായിരുന്നു ഈ സംസ്ക്കാരത്തിന്റെ സുവർണ്ണകാലം. ശില, ലോഹം, കളിമണ്ണ് എന്നിവയിലാണ് സിന്ധുനദീതടവാസികൾ ശില്പനിർമ്മാണം നടത്തിയിരുന്നത്. സിന്ധുനദിയുടെ വടക്കേകരയിലുള്ള ഹാരപ്പ, തെക്ക്ഭാഗത്തെ മോഹെൻജൊദാരോ എന്നീനഗരങ്ങളായിരുന്നു അക്കാലത്തെ പ്രധാനകേന്ദ്രങ്ങൾ. ഇവിടെനിന്നും മുദ്രകളായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ശിലാഫലകങ്ങളും മനുഷ്യർ, മൃഗങ്ങൾ, ദേവതകൾ എന്നിവയുടെ രൂപങ്ങളും ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. മോഹെൻജൊദാരോയിൽ നിന്നും കണ്ടെടുത്ത ശിലാഫലകത്തിൽ ഒറ്റക്കൊമ്പുള്ള സാങ്കല്പിക മൃഗത്തിന്റെ ചിത്രം കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. കാള,ആന,കാണ്ടാമൃഗം എന്നിവയും അക്കാലത്തെ ശില്പങ്ങൾക്കു വിഷയമായിരുന്നു. ഇവിടെനിന്നും ലഭിച്ച ചുണ്ണാമ്പുകല്ലുകളിൽ കൊത്തിയെടുത്ത"ദൈവത്തിന്റെ കബന്ധപ്രതിമ" എന്ന ശില്പം പ്രാധാന്യമർഹിക്കുന്നു. വെങ്കലത്തിൽ നിർമ്മിച്ച നർത്തകിയെപോലുള്ള പെൺകുട്ടിയുടെ ചെറുപ്രതിമയും ഇവിടെ നിന്ന് കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്.

മൗര്യസാമ്രാജ്യത്തിലെ മഹാനായ അശോക ചക്രവർത്തി ബി.സി.261ൽ ബുദ്ധമത പ്രചാരണത്തിനായി സ്തൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കുകയും അവയിൽ ബുദ്ധമതതത്ത്വങ്ങൾ കൊത്തിവയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ സ്തൂപങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പ്രശസ്തം സാരാനാഥിലെ അശോകസ്തംഭമാണ്. താമരപ്പൂവിന്റെ മുകളിലായി നാലുവശങ്ങളിൽ സിംഹം, ആന, കാള, കുതിര എന്നീമൃഗങ്ങളും അതിനുമുകളിലായി നാലുഭാഗത്തേക്കു നോക്കി നിൽക്കുന്ന നാലുസിംഹങ്ങളും 24 ആരക്കാലുകളുള്ള ധർമ്മചക്രവും ചേർന്നതാണ് അശോകസ്തംഭം. 

ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന മതസ്ഥാപനങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയായിരുന്നു പ്രധാനമായും ശില്പനിർമ്മാണം നടന്നിരുന്നത്. ഇന്ത്യയിൽ ഉത്ഭവിച്ച ശില്പകലാശൈലി ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിലൂടെയും വ്യാപാരികളിലൂടെയും ഏഷ്യ മുഴുവൻ വ്യാപിച്ചു. ഭക്തിപ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ ഭാഗമായി ഈ ശൈലി കൂടുതൽ വികസിക്കുകയും ബുദ്ധ-ഹിന്ദുമതദേവതകളുടെ രൂപങ്ങൾ ഇതനുസരിച്ച് നിർമ്മിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. മധ്യപ്രദേശിലെ സാഞ്ചി ബുദ്ധമതസ്തൂപങ്ങളിൽ മനുഷ്യരൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. എലിഫന്റാഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ഹിന്ദുദേവനായ ശിവന്റെ രൂപങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിരിക്കുന്നു. അർധനാരീശ്വര പ്രതിമ, കല്യാണസുന്ദര ശിവൻ, കൈലാസം ഉയർത്തുന്ന രാവണൻ, അണ്ഡകാരമൂർത്തി, നടരാജൻ എന്നീ ശില്പങ്ങളാണ് എലിഫന്റാ ഗുഹകളിൽ കാണപ്പെടുന്നത്. ഇതുകൂടാതെ അജന്താഗുഹകളിലും നിരവധി ശില്പങ്ങൾ കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. ബുദ്ധസങ്കല്പങ്ങളിൽ നിർമ്മിതമായ ശില്പങ്ങളാണ് ഗുഹകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും. ബുദ്ധസങ്കല്പത്തോടുള്ള സമീപനങ്ങളിൽ ഐക്യം പ്രകടമാണെങ്കിലും മുഴുവൻ ഗുഹകളിലേയും പ്രതിമകൾ ഒന്നിനോടൊന്ന് സാമ്യമുള്ളവയല്ല. അർധത്രിമാനാകൃതിയിലാണ് പ്രതിമകൾ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്നത്. നീണ്ട അങ്കി ധരിച്ച്, ഹസ്തമുദ്രയോടുകൂടിയാണ് ഇവയുള്ളത്. 

ഇന്നത്തെ പാകിസ്താനിൽപ്പെടുന്ന ഗാന്ധാരദേശത്തും ഇന്ത്യയിലെ മധുരാനഗരത്തിലുമാണ് ആദ്യകാല ബുദ്ധരൂപങ്ങൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. ഗ്രീസ്, റോം, എന്നീദേശങ്ങളിലെ ശില്പകലയുടെ സ്വാധീനം ഗാന്ധാരദേശത്തിലെ ബുദ്ധപ്രതിമകളിൽ കാണാം. തരംഗരൂപത്തിലുള്ള മുടിയും മടക്കുകൾ നിറഞ്ഞവസ്ത്രവും ഇതിനുദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ പകുതിയടഞ്ഞ നയനങ്ങളും ചുണ്ടിൽ തങ്ങിനിൽക്കുന്ന ചെറുപുഞ്ചിരിയും ഭാരതത്തിന്റെ ആത്മീയ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ സ്വാധീനം വിളിച്ചോതുന്നു. മഥുരയിലെ ബുദ്ധരൂപങ്ങൾ കൂടുതൽ ഊർജസ്വലങ്ങളാണ്. വിടർന്നകണ്ണുകൾ ഇവയുടെ പ്രത്യേകതയാണ്. മഥുരയിൽ നിന്നുലഭിച്ച ചുവന്നമണൽക്കല്ലിൽ നിർമ്മിച്ചിരിക്കുന്ന "പീഠത്തിലിരിക്കുന്ന ശാക്യമുനി" ഇതിനുദാഹരണമാണ്. എ.ഡി. 100നോടടുത്താണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം. 

ബുദ്ധപ്രതിമകൾ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കാലഘട്ടത്തിൽ തന്നെയാണ് ഹിന്ദുമതത്തിലെയും ജൈനമതത്തിലെയും ദേവീദേവരൂപങ്ങൾ കൊത്തിയെടുക്കുന്ന രീതി ആരംഭിച്ചത്. എങ്കിലും ബി.സി.100കൾ മുതൽ എ.ഡി.500 വരെയുള്ള കാലഘട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യയിൽ ബുദ്ധശില്പകല പ്രമുഖസ്ഥാനം കൈയടക്കിയിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ വളർച്ച ബുദ്ധമതത്തിന്റെ തളർച്ചയ്ക്ക് വഴിയൊരുക്കി. എ.ഡി. 400കൾ മുതലാരംഭിക്കുന്നതാണ് ഇന്ത്യൻ ശില്പകലയുടെ ക്ലാസിക്കൽ കാലഘട്ടം. മുസ്ലീം ആധിപത്യം ഉണ്ടാകുന്നതുവരെ ഇതുതുടർന്നു. ഈ കാലയളവിൽ നിർമ്മിച്ച ശില്പങ്ങൾ കൂടുതലും ഹിന്ദുക്ഷേത്രങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ എല്ലാഭാഗത്തും ഒരുപോലെയുള്ള ശൈലിയല്ല നിലനിന്നിരുന്നത്. വടക്ക്, തെക്ക് ഭാഗങ്ങളിൽ വ്യത്യസ്തശൈലികളിലുള്ള ശില്പങ്ങൾ രൂപംകൊണ്ടു. ഇന്ത്യയുടെ വടക്ക് ഭാഗത്തുള്ള ശില്പികൾ മണൽക്കല്ലിൽ ശില്പങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചപ്പോൾ തെക്കുഭാഗത്ത് കരിങ്കല്ലിലാണ് ശില്പങ്ങൾ നിർമ്മിച്ചിരുന്നത്.

തെക്കെഇന്ത്യയിലെ മഹാബലിപുരത്തെ ശിലാക്ഷേത്രങ്ങളും ശില്പങ്ങളും പ്രസിദ്ധങ്ങളാണ്. ഇവിടത്തെ ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളൊക്കെ തന്നെ ക്രി.വ 7ആം നൂറ്റാണ്ടിനും 9ആം നൂറ്റാണ്ടിനും ഇടയ്ക്ക് നിർമ്മിച്ചവയാണ്‌. സ്മാരകങ്ങളിൽ ഭൂരിഭാഗവും പാറ തുരന്ന് ഒറ്റ പാറയാൽ നിർമ്മിച്ചവയാണ്‌. ഈ സ്മാരകങ്ങളിലെല്ലാം തന്നെ ആദികാല ദ്രാവിഡ തച്ചുശാസ്ത്രത്തിന്റെ സ്പർശം കാണാം. അതിൽ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ പല സംഗതികളും പ്രകടമാണ്‌. ഗുഹാക്ഷേത്രങ്ങളും, ഒറ്റക്കൽ മണ്ഡപങ്ങളും ശില്പങ്ങളും ക്ഷേത്രങ്ങളും അടങ്ങിയതാണ് മഹാബലിപുരത്തെ സ്മാരകങ്ങൾ. പല്ലവ കലയുടെ ഉത്തമോദാഹരണങ്ങളാണ്‌ മഹാബലിപുരം. മഹാബലിപുരം, പല്ലവരാജ്യത്തെ ഒരു ശില്പകലാ വിദ്യാലയം ആണെന്നും കരുതപ്പെടുന്നു. അപൂർണ്ണമായതും, പല ശൈലിയിലുള്ളതും ആയ അനേകം ശില്പങ്ങളാണ്‌ ഇതൊരു വിദ്യാലയം ആണെന്ന് കരുതാൻ കാരണം. പഞ്ചരഥങ്ങൾ അഞ്ചിലും വ്യത്യസ്തമായ ശൈലികൾ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നത് പ്രകടമാണ്‌. ആനയുടെ യഥാർത്ഥശില്പങ്ങളും ഇവിടെ കാണാം. എ.ഡി.600നും 700നുമിടയ്ക്കാണ് ഇവയുടെ നിർമ്മാണകാലം. 900 മുതൽ 1200 വരെ തമിഴ്നാട് ഭരിച്ചിരുന്ന ചോളന്മാർ വലിയക്ഷേത്രങ്ങളും വെങ്കലശില്പങ്ങളും നിർമ്മിച്ചിരുന്നു. പരമശിവന്റെയും മഹാവിഷ്ണുവിന്റെയും ശില്പങ്ങളാണ് ഇക്കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടത്. പരമശിവനെ നടരാജൻ എന്നു സങ്കല്പിച്ചു നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ള "നടരാജവിഗ്രഹങ്ങൾ" പ്രസിദ്ധമാണ്.

വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ശില്പങ്ങൾ വലിപ്പം കൂടിയവയായിരുന്നു. ദേവീ-ദേവന്മാരുടെ രൂപങ്ങളും അവരുടെ വാഹനങ്ങളുമായിരുന്നു ശില്പങ്ങളിലെ പ്രധാനവിഷയങ്ങൾ. തൂണുകളിൽ സ്ത്രീരൂപങ്ങൾ കൊത്തിവയ്ക്കുന്ന രീതിയും പതിവുണ്ട്. മധ്യപ്രദേശിലെ ഖജുരാഹോയിലുള്ള ഹിന്ദു-ജൈനക്ഷേത്രശില്പങ്ങൾ ലോകപ്രസിദ്ധശില്പങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയിലെ മുസ്ലീംഭരണകാലത്തും ഹിന്ദുജൈനശില്പികൾ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ശില്പനിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു. ഇക്കാലത്ത് നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടവയാണ് മൗണ്ട് അബുവിലുള്ള ജൈനക്ഷേത്രങ്ങളും അവിടത്തെ ശില്പങ്ങളും.

ശ്രീലങ്കൻ ശില്പകല
ജാപ്പനീസ് ശില്പകല
ഇന്ത്യൻ ശില്പകല
കൊറിയൻ ശില്പകല