ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിൽ നോം ചോംസ്കിയുടെ പ്രജനക വ്യാകരണ (generative grammar) സമീപനം പിന്തുടരുന്ന ജയശീലൻ ഇന്ത്യയിലെ തന്നെ ഈ രംഗത്തെ ആദ്യകാല പ്രയോക്താക്കളിൽ ഒരാളാണ്.
ചോംസ്കിയുടെ സാർവലൗകിക വ്യാകരണ സിദ്ധാന്തത്തിനു (universal grammar) ദക്ഷിണേഷ്യൻ ഭാഷകളിൽനിന്ന്, പ്രത്യേകിച്ചു മലയാളത്തിൽനിന്ന് പരീക്ഷണജന്യ തെളിവുകൾ ലഭ്യമാക്കുന്നതിനു ജയശീലൻ തുടങ്ങിവെച്ച ദക്ഷിണേഷ്യൻ ഭാഷകളിലെ ഭാഷാശാസ്ത്ര ഗവേഷണങ്ങൾ വലിയൊരളവിൽ സഹായിച്ചു. ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിന്റെ വിവിധ തലങ്ങളിൽ ദക്ഷിണേഷ്യൻ ഭാഷകളുടെ താരതമ്യ പഠനം നടക്കുന്നത് ജയശീലൻ ഉൾപ്പെടെയുള്ളവരുടെ ശ്രമഫലമായാണ്. ഗവേഷണതല്പരരായ വിദ്യാർഥികളെ അവരവരുടെ മാതൃഭാഷയുടെ ഘടനയും പ്രത്യേകതകളും പഠിക്കാനും രേഖപ്പെടുത്തിവെക്കാനും അദ്ദേഹം പ്രേരിപ്പിച്ചു.

ജയശീലൻറെ ഗവേഷണങ്ങൾ മുഖ്യമായും ഭാഷയിലെ പദവാക്യഘടനാ ശാഖയെ (Syntax) കേന്ദ്രീകരിച്ചാണ് നടന്നിട്ടുള്ളത്. ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിൽ പടി പടിയായി വികസിച്ചു വന്ന പ്രജനക വ്യാകരണ സിദ്ധാന്തം (generative grammar), സാർവ്വലൌകിക വ്യാകരണ സിദ്ധാന്തം (Universal grammar), സംക്ഷേപസിദ്ധാന്തം (Minimalist theory) എന്നിവയിൽ ജയശീലൻ അദ്ദേഹത്തിൻറെ സംഭാവനകൾ നൽകിയിട്ടുണ്ട്.

ആദ്യകാലത്തെ ഗവേഷണ വിഷയങ്ങൾ ഭാഷയിലെ ഉപവാക്യ ലോപ പ്രതിഭാസത്തിൻറെ ഇനങ്ങൾ ആയ ഡിലീഷൻ, ഗാപ്പിംഗ് എന്നിവ ആയിരുന്നു. അവയിൽ നിന്ന് പുരോഗമിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ ഇൻഡോ യൂറോപ്യൻ, ദ്രാവിഡ ഭാഷകളുടെ പല പ്രത്യേകതകളും അദ്ദേഹം പ്രധാനമായ പല സിദ്ധാന്തങ്ങളും ഖണ്ഡിക്കുവാനോ പിന്താങ്ങുവാനോ ഉപയോഗിച്ചിട്ടുണ്ട്. റിച്ചാർഡ്‌ കെയ്ൻ എന്ന ഭാഷാ ശാസ്ത്രജ്ഞന്റെ വിരുദ്ധചേർച്ച (anti-symmetry) എന്ന സിദ്ധാന്തം ഉപയോഗിച്ച് ജയശീലൻ മലയാളത്തിൻറെ വാക്യ/ക്രിയ/ഉപവാക്യ വ്യവഹാരങ്ങളെ വിശദമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.വാക്യഘടനയുടെ മിശ്രിത രൂപ (Scrambling) വ്യവഹാരങ്ങൾ നടക്കുന്നത് കേന്ദ്രീകരണം (focus) മൂലമോ പ്രതിപാദ്യം (topic) മൂലമോ ആണെന്ന് ജയശീലൻ സൈദ്ധാന്തികമായി വിശദീകരിക്കുന്നു.

(1) അപ്പു അമ്മുവിന് ഇന്നലെ പുസ്തകം കൊടുത്തു.

എന്ന വാക്യം

(2) അമ്മുവിന് ഇന്നലെ പുസ്തകം കൊടുത്തു, അപ്പു.

എന്ന വാക്യം ആക്കി മാറ്റുമ്പോൾ അതിലെ “അമ്മുവിന്" എന്ന കർമ്മ ധാതു വാക്യത്തിന്റെ തുടക്കത്തിലേക്ക് വ്യവഹരിച്ചത് അതിനു പ്രതിപാദ്യ സ്വഭാവം കൈവരിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണ് എന്നും, ക്രിയയുടെ പിന്നിൽ വരുന്ന ധാതുക്കൾക്ക് ഒരിക്കലും പ്രതിപാദ്യ സ്വഭാവമോ, കേന്ദ്രീകൃത സ്വഭാവമോ ലഭിക്കുന്നില്ല എന്നും ജയശീലൻ സമർഥിക്കുന്നു. ഇവിടെ “അപ്പു" എന്ന കർത്താവ് ധാതു ഊന്നൽ നഷ്ടപ്പെട്ട ഒരു അധികം വരുന്ന വിവരണം മാത്രമായി ചുരുങ്ങുന്നു എന്നും അദ്ദേഹം വിശദീകരിക്കുന്നു.

ബാന്ധവ സിദ്ധാന്തപ്പ്രകാരം (binding theory) മലയാളത്തിൻറെ ക്രമക്രിയകൾ (serial verbs), സ്വവാവിസർവ്വനാമം (reflexive pronoun), എന്നിവയും ജയശീലന്റെ പഠനവിഷയങ്ങൾ ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം ചോദ്യ ധാതുക്കളുടെ വ്യവഹാരം (wh-Movement) മിശ്രിതഘടന എന്നിവയെ പറ്റിയും നിരവധി ലേഖനങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ആധുനിക ഭാഷാശാസ്ത്രത്തിൻറെ സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക്‌ പലതിനും ജയശീലന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ പരീക്ഷണജന്യ തെളിവുകൾ ഭാരതീയ ഭാഷകളിൽ നിന്നും നൽകപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

വാക്യഘടനയിൽ ഗവേഷണം ചെയ്യുന്ന ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞരെ ഏറെ കുഴക്കിയിട്ടുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ ഒന്നാണു വിഭിന്ന ഭാഷകളിൽ കാണുന്ന വാക്കുകളുടെ ക്രമീകരണത്തിലെ ഐകരൂപ്യമില്ലായ്മ. സാർവലൗകിക വ്യാകരണ സിദ്ധാന്തം അനുസരിച്ച് ഭാഷകളുടെയെല്ലാം അടിസ്ഥാനമായുള്ള തത്ത്വങ്ങൾ സമാനമാണ്. അവയുടെ വൈവിധ്യത്തിനു കാരണമാകട്ടെ, പരാമെട്രിക് മൂല്യങ്ങളിലുള്ള (parametric values) വ്യത്യാസവും.ഇതനുസരിച്ചു വാക്കുകളുടെ ക്രമീകരണത്തിലുള്ള ഐകരൂപ്യമില്ലായ്മക്ക് കാരണമായി കരുതപ്പെട്ടിരുന്നത് പരാമെട്രിക് മൂല്യങ്ങളിലുള്ള വ്യത്യാസമാണ്. ഉദാഹരണമായി ഇംഗ്ലീഷ് പോലുള്ള ഭാഷകളിൽ വാക്കുകളുടെ ക്രമീകരണം കർത്താവ്, ക്രിയ, കർമ്മം എന്ന ക്രമത്തിലാണ്. എന്നാൽ മലയാളമുൾപ്പെടെയുള്ള മിക്കവാറും എല്ലാ ഇന്ത്യൻ ഭാഷകളിലും വാക്കുകളുടെ ക്രമീകരണം കർത്താവ്,കർമം, ക്രിയ എന്ന ക്രമത്തിലാണ്. ഇവയിൽ ഏതാണു അടിസ്ഥാന ക്രമം എന്നത് ഭാഷാശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ ഇടയിലെ തർക്കവിഷയമാണ്. ജയശീലന്റെ വാക്യഘടനാപരമായ പഠനങ്ങൾ ഈ മേഖലയിൽ കൂടുതൽ ഉൾക്കാഴ്ച്ച നൽകുന്നു.

കുടുംബം
വിദ്യാഭ്യാസം, അധ്യാപകവൃത്തി
ഭാഷാശാസ്ത്ര രംഗത്തെ സംഭാവനകൾ
കവിതകൾ