അഗ്നിശമനപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സാധാരണയായി ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്ന തത്ത്വമാണിത്. തീയിൽ വെള്ളമൊഴിക്കുന്നതും കത്തുന്ന എണ്ണയെ വെള്ളവും രാസവസ്തുക്കളും ഉപയോഗിച്ച് എമൾസീകരിക്കുന്നതും എണ്ണസംഭരിച്ചിട്ടുള്ള ടാങ്കുകളിൽ തീപിടിച്ചാൽ അടിയിൽ നിന്നും എണ്ണയിൽക്കൂടി വായു ചെറിയ കുമിളകളായി അടിച്ചുകയറ്റി കത്തുന്ന ഉപരിതലം തണുപ്പിച്ച് തീ കെടുത്തുന്നതും ഈ തത്ത്വത്തെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയാണ്. അഗ്നി ശമനത്തിന് ഉപയോഗിക്കുന്ന പദാർഥത്തിന് വേണ്ട ഗുണങ്ങൾ താഴെ പറയുന്നവയാണ്:


വെള്ളത്തിന് തീ കെടുത്തുന്നതിനുള്ള അസാമാന്യമായ ശേഷി ആദ്യം പറഞ്ഞ രണ്ടു കാരണങ്ങൾകൊണ്ടുള്ളതാണ്. ഏറ്റവും എളുപ്പം ലഭ്യമാകാനിടയുള്ള അഗ്നിശമനപദാർഥം വെള്ളമാണ്. വിദ്യുച്ഛക്തി വെള്ളത്തിൽക്കൂടി പ്രവഹിക്കുമെന്നുള്ളതുകൊണ്ട് വൈദ്യുതോപകരണങ്ങളുടെ നേരെ വെള്ളം പ്രയോഗിക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. മഗ്നീഷ്യം, അലൂമിനിയം, സോഡിയം തുടങ്ങിയ വസ്തുക്കൾക്കു തീ പിടിക്കുമ്പോൾ വെള്ളം ഒഴിക്കുന്നത് തീ വർധിപ്പിക്കത്തക്ക രാസപ്രക്രിയകൾക്ക് കാരണമാകാം. ചെറിയ തീപിടിത്തങ്ങൾക്ക് ശക്തമായി വെള്ളം ഉപയോഗിച്ചു വിലയേറിയ വസ്തുക്കൾക്കു കേടുവരുത്താതെ സൂക്ഷിക്കണം.
അഗ്നിശമനോപകരണങ്ങൾ

വീടുകളിലും ചെറിയ വ്യവസായശാലകളിലും അഗ്നിശമനത്തിനു പ്രത്യേക കരുതലുകൾ സാധാരണ ചെയ്യാറില്ല. അഗ്നിബാധയുണ്ടായാൽ വെള്ളം കോരിയൊഴിച്ചു തീ കെടുത്തുകയാണ് സാധാരണ ചെയ്യുന്നത്. പക്ഷേ വിദ്യുച്ഛക്തിയിൽനിന്നുണ്ടാകുന്ന തീയ്ക്ക് വെള്ളമൊഴിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നത് അപകടമാകയാൽ മണ്ണാണ് ഇതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. അത്തരം സാധ്യതകളുള്ള സ്ഥലങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന് ബക്കറ്റുകളിൽ മണ്ണുനിറച്ച്, ഏറ്റവും സൗകര്യമായി എടുക്കത്തക്ക സ്ഥലങ്ങളിൽ, തൂക്കിയിട്ടിരിക്കുന്നത് കാണാം. ചുവന്ന ചായമിട്ട ഈ ബക്കറ്റുകളിൻമേൽ തീ (Fire) എന്നെഴുതാറുണ്ട്. ചെറിയ വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങളിലെ വൈദ്യുതിനിയന്ത്രണമുറി, സ്വിച്ച് ബോർഡ് തുടങ്ങിയ യന്ത്രസാമഗ്രികളുടെ സമീപം ഇത്തരം ബക്കറ്റുകൾ സ്ഥാപിക്കുക പതിവാണ്.

നഗരങ്ങളിലും വ്യവസായ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ജലവിതരണം ഏർപ്പെടുത്തുമ്പോൾ ഉചിതമായ സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഫയർ ഹൈഡ്രന്റുകൾ (Fire hydrants) സ്ഥാപിക്കുക പതിവാണ്. ഉയർന്ന മർദത്തിൽ ധാരാളം വെള്ളം ലഭിക്കത്തക്കവണ്ണവും അഗ്നിശമനപ്രവർത്തകർ ഉപയോഗിക്കുന്ന നിർദിഷ്ട അളവിലുള്ള കുഴൽ (Hose) സംയോജിപ്പിക്കത്തക്കവണ്ണവും ആണ് ഇവ നിർമ്മിക്കുന്നത്. പെട്ടെന്നു ശ്രദ്ധയിൽപെടാനാണ് കുഴലുകൾക്കു ചുവന്ന ചായം പൂശുന്നത്. ഫയർ ഹൈഡ്രന്റുകളിൽനിന്നും, കുളങ്ങൾ, കിണറുകൾ എന്നിവയിൽനിന്നും വെള്ളം വലിച്ചെടുത്ത് ശക്തിയായി അടിക്കുന്നതിനുള്ള പമ്പുകൾ സാധാരണ എല്ലാ ഫയർ സ്റ്റേഷനുകളിലും ഉണ്ടാകും. പെട്രോൾ, ഡീസൽ തുടങ്ങിയവകൊണ്ടുള്ള എൻജിൻ ഘടിപ്പിച്ച അപകേന്ദ്ര(centrifugal) പമ്പുകളാണ് ഈ ആവശ്യത്തിനു പറ്റിയത്. 40 മുതൽ 100 മീ. വരെ പൊക്കത്തിൽ വെള്ളം ഉയരത്തക്ക മർദത്തോടുകൂടി പമ്പുചെയ്യുന്നതിന് സാധിക്കണം. എന്നാൽ മാത്രമേ ആളിക്കത്തുന്ന തീ കുറെ അകലെനിന്നു കെടുത്തുന്നതിനു കഴിയുകയുള്ളു.

ഭാരംകുറഞ്ഞ പമ്പുകളും ലോറികളിൽ ഉറപ്പിച്ച വലിയ പമ്പുകളും ട്രെയിലറുകളിലും കൈവണ്ടികളിലും ഉറപ്പിച്ച ഇടത്തരം പമ്പുകളും യന്ത്രസഹായമില്ലാതെ കൈകൾകൊണ്ടോ, കാലുകൾകൊണ്ടോ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്ന പമ്പുകളും അഗ്നിശമനത്തിന് ഉപയോഗിക്കാറുണ്ട്. പല സ്ഥാപനങ്ങളും അവരുടെ ആവശ്യത്തിന് ഇത്തരം പമ്പുകൾ കരുതിവയ്ക്കാറുണ്ട്. കൃഷിക്കുപയോഗിക്കുന്ന പമ്പുകൾ അഗ്നിബാധയുണ്ടാകുന്ന സന്ദർഭങ്ങളിലും പ്രയോജനകരമാകും. വെള്ളം വലിച്ചെടുക്കുന്നതിനും തീയുടെ അടുത്തെത്തിക്കുന്നതിനും കുഴലുകൾ ആവശ്യമാണ്. ഭാരം കുറഞ്ഞതും ചുരുട്ടിക്കൊണ്ടു നടക്കാവുന്നതും ബലവും ഇലാസ്തികതയും (elasticity) ഉള്ളതും ജലസമ്പർക്കംകൊണ്ട് കേടുവരുത്താത്തതും ആയ ഹോസുകളാണ് ഇതിനുപയോഗിക്കുന്നത്. വെള്ളം ശക്തിയുള്ള ധാരയായി വമിക്കുന്നതിനുള്ള ജെറ്റുകളും വാൽവുകളും, യോജിപ്പിക്കാനും ഇളക്കിമാറ്റാനും എളുപ്പമുള്ള സന്ധികളും ഇത്തരം ഹോസുകളുടെ പ്രത്യേകഭാഗങ്ങളാണ്. 20 മുതൽ 100 മി.മീ. വരെ വ്യാസമുള്ള ഹോസുകളാണ് സാധാരണം.

അഗ്നിബാധയുണ്ടായിക്കഴിഞ്ഞാൽ എത്രയും നേരത്തേ ശമനപ്രവർത്തനങ്ങൾ ആരംഭിക്കുന്നുവോ അത്രയും തീ കെടുത്തുന്നതിനുള്ള സാധ്യതയും വർധിക്കുന്നു. അഗ്നിബാധയുണ്ടാകുന്ന എല്ലാ സ്ഥലത്തും ജലം സുലഭവും പ്രാപ്യവുമാകണമെന്നില്ല; ഈ രണ്ടു കാരണങ്ങൾകൊണ്ട് അഗ്നിശമനപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കുള്ള വാഹനങ്ങളിൽ (ഫയർ എൻജിനുകൾ) 1,000 മുതൽ 10,000 ലി. വരെ വെള്ളം കൊള്ളുന്ന ടാങ്കുകൾ ഉണ്ടായിരിക്കും. ഫയർ എൻജിനുകളിൽ ടാങ്കും പമ്പും ഹോസും ഉണ്ട്. അഗ്നിബാധയുള്ള ഒരു സ്ഥലത്ത് ചെന്നാൽ ഉടൻതന്നെ ടാങ്കിൽനിന്നു പമ്പുചെയ്ത് അഗ്നിബാധയുടെ നേരെ വെള്ളം ചീറ്റും. അപ്പോഴേക്കും അടുത്തുള്ള ജലാശയത്തിലേക്കോ ഫയർ ഹൈഡ്രന്റിലേക്കോ ഹോസ് ബന്ധിച്ചിടും. ടാങ്കിലെ വെള്ളം തീരുമ്പോഴേക്കും ജലാശയത്തിൽനിന്നു നേരിട്ട് പമ്പു ചെയ്യും.

വലിയ വ്യവസായസ്ഥാപനങ്ങൾ, സ്റ്റോറുകൾ, മണ്ണെണ്ണ-പെട്രോൾടാങ്കുകൾ, പല നിലകളുള്ള കെട്ടിടങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം പണിയുമ്പോൾ തന്നെ അഗ്നിപ്രതിരോധത്തിനായി പൈപ്പുകളും ജലസംഭരണ ടാങ്കുകളും ഫയർ ഹൈഡ്രന്റുകളും നേരിട്ട് വെള്ളം ഒഴിക്കുന്നതിനുള്ള ജെറ്റുകളും വ്യൂഹങ്ങളായി (system) പണിതുറപ്പിക്കുക പതിവാണ്. അഗ്നിബാധയുണ്ടായാൽ ചൂടുകൊണ്ടും പുകകൊണ്ടും ഉത്തേജിപ്പിക്കുന്ന 'സ്വയം നിയന്ത്രണോപാധികൾ' (automatic control) ഇത്തരം വ്യൂഹങ്ങൾ തുറന്ന് വെള്ളം ഒഴുക്കി തീ കെടുത്തുന്നു. കാനഡയിലുള്ള ഒരു അണുകേന്ദ്രനിലയത്തിന്റെ മേൽക്കൂര മുഴുവൻ ഏകദേശം മൂന്ന് മീ. വെള്ളം നില്ക്കുന്ന ഒരു ടാങ്ക് ആണ്. അണുശക്തിമൂലം തീ പിടിത്തമുണ്ടായാൽ ഈ ടാങ്ക് ഉടനെ പൊട്ടി വെള്ളം ഒരു പിണ്ഡമായി കീഴോട്ട് വീണ് അഗ്നിബാധയും അണുശക്തിപ്രവാഹവും തടയണമെന്നാണുദ്ദേശിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

കപ്പലുകളിൽ ഇത്തരം പൈപ്പുകളും പമ്പുകളും ഘടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ടാകും. തുറമുഖങ്ങളിലും ഉൾനാടൻ ജലഗതാഗതമാർഗങ്ങളിലും അഗ്നിപ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്കായി ഉപകരണങ്ങൾ ഘടിപ്പിച്ച ബോട്ടുകൾ ഉണ്ട്. ഇത്തരം പരിതഃസ്ഥിതികളിൽ തീ കെടുത്തുന്നതിന് ജലം സുലഭമാണ്. പക്ഷേ, ജലം കയറാതെ ശ്രദ്ധയോടുകൂടി നിർമ്മിക്കപ്പെട്ട കപ്പലുകൾക്കകത്ത് അഗ്നിബാധയുണ്ടായാൽ വളരെക്കൂടുതൽ വെള്ളമൊഴിച്ച് അത് കെടുത്തുന്നതിനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ മറ്റു പ്രശ്നങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കാം. കപ്പലിലുള്ള വിലയേറിയ സാധനങ്ങൾ നശിച്ചുപോകാം; കപ്പലിനകത്ത് വെള്ളം കയറിയാൽ കപ്പൽ മറിയുന്നതിനൊ മുങ്ങുന്നതിനൊ ഇടവരാം. ജലാശയങ്ങളിൽപോലും അഗ്നിശമനം പ്രയാസമുള്ള ഒരു പ്രവർത്തനമാണെന്ന് ഇതുകൊണ്ടു തെളിയുന്നു.

ചെറിയ തീപിടിത്തങ്ങൾ പെട്ടെന്നു കെടുത്തുന്നതിന് അനായാസേന കൈകാര്യം ചെയ്യത്തക്ക രീതിയിൽ നിർമിച്ച 'രാസികശാമകങ്ങൾ' (chemical extinguishers) പരക്കെ പ്രചാരമുള്ള ഉപകരണങ്ങളാണ്. അഗ്നിശമനത്തിനുപയോഗിക്കുന്ന പദാർഥമനുസരിച്ച് ഇവ നാലുതരത്തിലുണ്ട്.


ഇവയിലെ പദാർഥം ശക്തിയായി വിക്ഷേപിക്കുന്നതിന് വായുവോ, വാതകങ്ങളോ ഉയർന്ന സമ്മർദത്തിൽ വയ്ക്കുന്നു. അല്ലെങ്കിൽ രാസപ്രക്രിയയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന വാതകം കൊണ്ട് ധാരകപാത്രത്തിൽ (container) മർദം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു.

സോഡാ ആസിഡ് അഗ്നിശാമകം (soda acid extinguisher) സാധാരണ കണ്ടുവരുന്ന ഒന്നാണ്. സോഡിയം ബൈക്കാർബണേറ്റും, സൾഫ്യൂറിക്കമ്ളവും തമ്മിലുള്ള രാസപ്രക്രിയ ഇതിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു.

2 Na HCO3 + H2 SO4 Na2SO4 + 2H2O + 2CO2

രാസപ്രക്രിയയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കാർബൺ ഡൈഓക്സൈഡ് വ്യാപ്തം കൂടുതലുള്ളതായതിനാൽ ധാരകപാത്രത്തിൽ മർദം ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. അപ്പോൾ അതിലുള്ള നേർത്ത ലായനി ചീറ്റിവരുന്നത് തീയ്ക്കു നേരെ തിരിച്ചുവിടത്തക്കവണ്ണം ഉപകരണം ഉപയോഗിക്കണം. രാസപ്രക്രിയ തുടങ്ങുന്നതിന് ആസിഡുള്ള കുപ്പി തുറക്കുകയൊ പൊട്ടിക്കുകയൊ ചെയ്യത്തക്കവണ്ണമാണ് ഉപകരണം നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. വാതകത്തിന്റെ മർദംകൊണ്ട് ഉപകരണത്തിലുള്ള ലായനി 5-6 മീ. അകലത്തിൽ വീഴുന്നു. പ്രധാനമായും വെള്ളവും ലായനിയിലുള്ള സോഡയുടെ രാസപ്രക്രിയയും ഭാഗികമായി കാർബൺഡൈഓക്സൈഡിന്റെ പ്രവർത്തനവും കൊണ്ടാണ് അഗ്നിശമനമുണ്ടാകുന്നത്. ചുവപ്പു ചായം കൊടുത്ത ഇത്തരം അഗ്നിശാമകങ്ങൾ മിക്ക പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളിലും കാണാറുണ്ട്. 5-15 ലി. വരെക്കൊള്ളുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ ചുമരിൽ തൂക്കിയിടുകയും അതിലും വലിയവ ചെറിയ കൈവണ്ടികളിൽ ഉറപ്പിക്കുകയും ആണ് സാധാരണ ചെയ്യുന്നത്.

പ്രത്യേക പാത്രങ്ങളിൽ വെള്ളംനിറച്ച് സമ്മർദത്തിൽ സൂക്ഷിച്ചിരിക്കുന്ന വായുവിന്റെ ശക്തികൊണ്ട് ആവശ്യം വരുമ്പോൾ വിക്ഷേപിക്കുന്നതരത്തിലുള്ള അഗ്നിശാമകങ്ങളും ഉണ്ട്; ഇവ രാസികോപകരണങ്ങളെ അപേക്ഷിച്ച് ചെലവു കുറഞ്ഞതാണ്. അത്യാവശ്യമായി ഉപയോഗിക്കേണ്ട അവസരങ്ങളിൽ രാസവസ്തുക്കളുടെ പഴക്കം കാരണം ഉപയോഗക്ഷമത നഷ്ടപ്പെടുകയുമില്ല.

രാസികപ്പതകൾ വിക്ഷേപിക്കുന്ന അഗ്നിശാമകങ്ങൾ സോഡാ-ആസിഡ് ശാമകങ്ങളുടെ രൂപത്തിലുള്ളവയാണ്. സോഡാലായനിയിൽ തന്നെ പതയുണ്ടാകത്തക്ക രാസദ്രവ്യങ്ങൾ ചേർത്ത് ഉപയോഗിക്കുന്ന അഗ്നിശാമകവുമുണ്ട്. നിഷ്ക്രിയവാതകങ്ങൾകൊണ്ടുള്ള പതയ്ക്ക് അതുണ്ടാക്കാനുപയോഗിക്കുന്ന വെള്ളത്തെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെക്കൂടുതൽ അഗ്നിശമനക്ഷമതയുണ്ട്. വായുകൊണ്ടുള്ള പതയ്ക്കും അതിലുള്ള വെള്ളത്തിനെ അപേക്ഷിച്ച് അഗ്നിശമനക്ഷമത കൂടുതലാണ്. രാസവസ്തുക്കൾക്കൊണ്ടു പതയുന്നതും സോപ്പുപോലെ വായുവിന്റെ സഹായത്തോടുകൂടി പതയുന്നതും ആയ പദാർഥങ്ങൾ നിറച്ച 'ഫേനോത്പാദിനികൾ' (Foam generators) അഗ്നിശമനത്തിനുപയോഗിക്കുന്നു. പത ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്ന ഉപകരണങ്ങൾ വെള്ളം അടിക്കുന്ന ഹോസിൽ ഘടിപ്പിച്ചാൽ വെള്ളത്തിനുപകരം പത അഗ്നിശമനത്തിനുപയോഗിക്കാം. ജലത്തിന്റെ മിതമായ ഉപയോഗമാണ് പതകൊണ്ടുള്ള അഗ്നിശമനത്തിന്റെ ഒരു ഗുണം; വെള്ളം വീണ് സാധനങ്ങൾക്ക് കേടുവരാതിരിക്കുകയും ചെയ്യും.

തീയുടെ ചുറ്റും ഓക്സിജൻ കുറഞ്ഞ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിച്ചാൽ തീ കെടും. പല വാതകങ്ങളും ഓക്സിജന്റെ ജ്വലനക്ഷമത കുറയ്ക്കുന്നതിന് പര്യാപ്തമാണ്. തീയുടെ ചുറ്റും ഇത്തരം ഒരു വാതകം അന്തരീക്ഷത്തിൽ പരക്കുകയാണെങ്കിൽ തീ കെടും. ഉദാഹരണമായി വായുവിൽ കത്തുന്ന തീയ്ക്കു ചുറ്റും അന്തരീക്ഷത്തിൽ 15 ശ.മാ.-ൽ കൂടുതൽ കാർബൺടെട്രാക്ളോറൈഡ് ഉണ്ടെങ്കിൽ തീ കെട്ടുപോകും. ക്ളോറോബ്രോമോ മീഥേൻ, കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ് എന്നിവ അഗ്നിശാമകങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതിന്
അഗ്നിശാമകങ്ങൾ

ഏറ്റവും പറ്റിയതായി കണ്ടിരിക്കുന്നു. അടുത്ത കാലത്തായി ട്രൈഫ്ളൂറോബ്രോമോ മീഥേൻ (trifluoro bromo methane), ഡൈബ്രോമോ ഡൈഫ്ളൂറോ മീഥേൻ (dibromo difluoro methane ) എന്നിവ വിമാനങ്ങളിലെ അഗ്നിശാമകവ്യൂഹത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. ഇവയ്ക്കോരോന്നിനും അഗ്നിശമനക്ഷമത, ഗൗരവമുള്ള വിഷവാതകസാധ്യതയില്ലായ്മ, കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള സൗകര്യം, തുണിയിലും മറ്റും വീണാൽ കേടുവരികയില്ലെന്ന മെച്ചം, പഴക്കംവരാതിരിക്കുക എന്നീ ഗുണങ്ങൾ വ്യത്യാസപ്പെട്ടിരിക്കും. അതുകൊണ്ട് ഓരോ പരിതഃസ്ഥിതിക്കും പ്രത്യേകമായി നിർമ്മിക്കുന്ന അഗ്നിശാമകങ്ങളിൽ ഇവയിലേതെങ്കിലും ഒന്നായിരിക്കാം മുഖ്യമായി ഉപയോഗിക്കുന്നത്.

കാറുകളിലും ബസ്സുകളിലും മറ്റും ഘടിപ്പിക്കുന്ന ചെറിയ അഗ്നിശാമകങ്ങൾ സാധാരണയായി സി.ടി.സി. (carbon tetra chloride) ഉപയോഗിക്കുന്നു. സാധാരണ താപനിലയിൽ ദ്രവമായിരിക്കുന്ന ഈ പദാർഥം വെള്ളംപോലെ പമ്പുചെയ്തോ വായുസമ്മർദംകൊണ്ടോ നിക്ഷേപിക്കാം. കാറിലും ബസ്സിലും സ്ഥാപിക്കുന്നവ കൈകൊണ്ടടിക്കുന്ന പമ്പിന്റെ രൂപത്തിലുള്ളതാണ്. ഇത് ക്ളോറോഫോംപോലെ ഒരു മയക്കുമരുന്നാകയാൽ സൂക്ഷിച്ച് കൈകാര്യംചെയ്യണം. ഇത് ശ്വസിക്കാതിരിക്കാൻ ശ്രദ്ധിക്കണം. കാർബൺടെട്രാക്ളോറൈഡ് തീ കെടുത്തുന്നത് അത് അന്തരീക്ഷത്തിൽ പകരുന്നതുകൊണ്ടു മാത്രമാണ്. ആളിക്കത്തിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്ന തീയിൽ ഇതിന്റെ പ്രയോഗം വലിയ ഗുണം ചെയ്യുകയില്ല. മോട്ടോർ കാറുകളിൽ ബോണറ്റിനടിയിൽ ഉണ്ടാകുന്ന ചെറിയ ജ്വാലകൾ പടർന്നുപിടിക്കാതിരിക്കാൻ ഇത് ഏറ്റവും പറ്റിയതാണ്. ഇവിടെ ഉപയോഗം തുറന്ന സ്ഥലങ്ങളിൽനിന്നായതുകൊണ്ട് ഇതിന്റെ വിഷവാതകത്വദോഷത്തിന് വലിയ പ്രസക്തിയില്ല.

ശക്തിയുള്ള ഉരുക്കുസിലിണ്ടറുകളിൽ ഉയർന്ന സമ്മർദത്തിൽ നിറച്ച കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ് (CO2) അഗ്നിശാമകവ്യൂഹങ്ങളിൽ വ്യാപകമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. കപ്പലുകളിലും സ്റ്റോറുകളിലും സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ സംഭരിക്കുന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും, പല നിലകളിലുള്ള കെട്ടിടങ്ങളിലും, വൈദ്യുതസ്ഥാപനങ്ങളിലും ഉചിതസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒരു സിലിണ്ടറോ, ഒരു വ്യൂഹമോ സ്ഥാപിക്കാറുണ്ട്. സിലിണ്ടറുകൾ ഭാരക്കൂടുതൽകൊണ്ട് എടുത്തു കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിന് പറ്റിയതല്ല. സ്വയം (automatic) പ്രവർത്തനത്തിന് ഏറ്റവും പറ്റിയ ഒരു ഉപകരണമാണിത്. കാർബൺഡൈഓക്സൈഡ് അന്തരീക്ഷത്തിലെ പ്രാണവായുവിന്റെ അനുപാതം കുറയ്ക്കുന്നു. സിലിണ്ടറിൽനിന്ന് വെളിയിൽ വരുമ്പോൾ വ്യാപ്തം കൂടുന്നതിലൂടെ വാതകം തണുക്കുന്നതും അഗ്നിശമനത്തിനു സഹായകമാണ്. കാർബൺഡൈ ഓക്സൈഡ് വിക്ഷേപിക്കുന്ന കുഴൽ പ്രത്യേകരൂപത്തിൽ ആയിരിക്കണം. വാതകം ഒരു ശക്തിയുള്ള ജെറ്റായി അടിക്കുമ്പോൾ വായു കൂടെ വലിച്ചെടുക്കുമെന്നുള്ളതിനാൽ അഗ്നിശമനക്ഷമത കുറയാനിട വരും. അതുകൊണ്ട് കുഴലിൽനിന്നും പുറത്തു വാതകം വരുന്നത് മിതമായ വേഗത്തിലാകണം. ഇതിന്റെ പ്രധാനഗുണങ്ങൾ:


സിലിണ്ടറുകളുടെ ഭാരവും, സിലിണ്ടറുകളിൽ വാതകമുണ്ടോ എന്നു നിശ്ചയിക്കുന്നതിനുള്ള പ്രയാസവും, സിലിണ്ടറുകൾ നിറച്ചുകിട്ടുന്നതിനുള്ള വിഷമവും ഇതിന്റെ ന്യൂനതകളാണ്.

സോഡിയം ബൈകാർബണേറ്റ്, പൊട്ടാസ്യംസൾഫേറ്റ് മുതലായ രാസവസ്തുക്കൾ പ്രധാനമായി അടങ്ങുന്ന മിശ്രിതങ്ങൾ നനുത്ത പൊടിരൂപത്തിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന അഗ്നിശാമകങ്ങൾ ഉണ്ട്. പൊടികൾ ക്ഷേപിക്കുന്നതിന് സമ്മർദിത-കാർബൺഡൈ ഓക്സൈഡാണ് സാധാരണ ഉപയോഗിക്കുന്നത്. പെട്രോൾ പോലെയുള്ള പദാർഥങ്ങളിൽ ഉണ്ടാകുന്ന അഗ്നിബാധകൾക്ക് ഇവ വളരെ ഫലപ്രദമാണ്.

പ്രതിരോധ പ്രവർത്തനങ്ങൾ
തണുപ്പിക്കൽ
അഗ്നിത്രികോണം
ജീവധന സംരക്ഷണം