ആത്മാവ് അനശ്വരമാണെന്നും മരണാനന്തരം ഭൌതികശരീരത്തിൽനിന്ന് വേർപെട്ട് സ്വർഗത്തിലോ നരകത്തിലോ ഈശ്വരസന്നിധിയിലോ സ്ഥിതി ചെയ്യുമെന്നും മിക്കവാറും എല്ലാ മതങ്ങളും വിശ്വസിക്കുന്നു. പ്രാകൃത ജപ്പാൻജനത ആത്മാവിന്റെ അനശ്വരതയിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ഈജിപ്റ്റുകാർ, മരണാനന്തര യാത്രയിൽ ആത്മാവിനുവേണ്ടി വിപുലമായ ഒരുക്കങ്ങൾ ചെയ്യാറുണ്ട്. ശരീരത്തിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട ഒരു സത്തയെപ്പറ്റി പുരാതന യഹൂദമതം വിഭാവനം ചെയ്തിരുന്നില്ല. മരണാനന്തരം മനുഷ്യാത്മാവ് ഭൂമിയിൽ ചുറ്റിക്കറങ്ങുന്നു എന്ന വിശ്വാസമാണ് പ്രാകൃതമതത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നത്.

ഭൂമിയിലെ ജീവിതവും മരണാനന്തരജീവിതവുമായി ധാർമികബന്ധം ഉള്ളതായി പുരാതനകാലത്ത് വിശ്വസിച്ചിരുന്നില്ല എന്ന് നരവംശശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഇ.ബി. ടൈലർ അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ, ഭൂമിയിലെ പ്രവർത്തനഫലം മരണാനന്തരം അനുഭവപ്പെടുമെന്ന ഒരു സിദ്ധാന്തം പിന്നീടുണ്ടായി. ഭാരതീയ ദർശനത്തിൽ ഈ വിശ്വാസം നിലനില്ക്കുന്നു. ഈ വിശ്വാസം മധ്യയുഗത്തിലെ മിക്ക ക്രൈസ്തവർക്കും ഉണ്ടായിരുന്നു. നീതിമാൻമാർക്ക് ശാശ്വതമായ സ്വർഗീയ സൌഭാഗ്യവും പാപികൾക്ക് നിത്യനരകവും ലഭിക്കും എന്ന് യേശുക്രിസ്തു പഠിപ്പിച്ചു. ശാരീരികമായ ഉയിർത്തെഴുന്നേല്പിലുള്ള വിശ്വാസം ക്രിസ്തുവിന് തൊട്ടുമുൻപുള്ള ശതകങ്ങളിലാണ് ആരംഭിച്ചത്.

ഹിന്ദുമതത്തിന്റെ പുനർജന്മസിദ്ധാന്തം ആവിഷ്കൃതമായത് തിൻമ എന്ന പ്രശ്നത്തിന് ഒരു പരിഹാരം നേടുന്നതിലുള്ള ശ്രമത്തിലാണ്. ഓരോ ജൻമവും മുജ്ജൻമത്തിലെ കർമഫലമനുസരിച്ചായിരിക്കും എന്ന് ഹിന്ദുക്കൾ വിശ്വസിച്ചു. ആത്മസാക്ഷാത്കാരം വഴി മുക്തിനേടുന്നതുവരെ ഓരോ ആത്മാവും കർമചക്രത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടുകിടക്കും. ഒരു മനുഷ്യൻ കീറിപ്പഴകിയ വസ്ത്രങ്ങളുപേക്ഷിച്ച് പുതിയ വസ്ത്രം ധരിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മാവ് ജീർണശരീരം വെടിഞ്ഞ് പുതിയ ശരീരത്തെ പ്രാപിക്കുന്നുവെന്ന് ഭഗവദ്ഗീതയിൽ പറയുന്നു. അർജുനനെ യുദ്ധം ചെയ്യാൻ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിന് ശ്രീകൃഷ്ണൻ ഉപയോഗിച്ച യുക്തി ആത്മാവിന്റെ അനശ്വരതയാണ്. യുദ്ധംകൊണ്ട് ശരീരത്തിനുമാത്രമേ നാശം സംഭവിക്കുകയുള്ളുവെന്നും ആത്മാവിന് നാശമില്ലെന്നും ശ്രീകൃഷ്ണൻ അർജുനനെ ഉദ്ബോധിപ്പിച്ചു. ജനനം മുതൽ ഒരു വ്യക്തിക്ക് പല വ്യത്യാസങ്ങളും സംഭവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്നു. മരണത്തിനുശേഷം പഴയ ശരീരത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച് പുതിയ ശരീരത്തെ പ്രാപിക്കുന്നതും ഈ വ്യത്യാസത്തിനു തുല്യമാണ്.

മതവിശ്വാസങ്ങളിൽ
തത്ത്വദർശനങ്ങളിൽ
അതീതമനഃശാസ്ത്രത്തിൽ
ഭൌതികസിദ്ധാന്തം