ന്യുമോണിയ എന്ന രോഗവുമായി സാമ്യമുള്ളതോ ലക്ഷണങ്ങളിൽ ന്യുമോണിയയെ അനുകരിക്കാൻ സാധ്യതയുള്ളതോ ആയ പല രോഗാവസ്ഥകളും ഉണ്ട്. ഇവയെ ന്യുമോണിയയിൽ നിന്ന് വേർതിരിച്ചറിയുക എന്നത് ശരിയായ ചികിത്സ നൽകാൻ ആവശ്യമാണ്‌. തീവ്ര ബ്രോങ്കൈറ്റിസ് ("acute bronchitis") എന്ന രോഗാവസ്ഥയാണ്‌ ന്യുമോണിയയിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കേണ്ടുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രോഗാവസ്ഥകളിലൊന്ന്. ന്യുമോണിയക്ക് കാരണമാകുന്ന ഏതാണ്ട് എല്ലാ അണുക്കളും തീവ്ര ബ്രോങ്കൈറ്റിസിനും കാരണമാകാം. ശ്വാസനികകളേയും ("bronchioles") മൃദൂതകത്തെയും ("parenchyma") ചില അവസരങ്ങളിൽ ശ്വാസകോശദളങ്ങളെ ആകെയും ബാധിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്‌ ന്യുമോണിയയെങ്കിൽ തീവ്ര ബ്രോങ്കൈറ്റിസ് ഏറിയകൂറും ശ്വസനികളെ ("bronchi") ആണു ബാധിക്കുന്നത്. ഏകദേശം മൂന്നാഴ്ച കൊണ്ട് സുഖപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയാണ്‌ ഇത്. കഫം പഴുപ്പുനിറഞ്ഞതല്ലെങ്കിൽ മിക്കവാറും ഇത് വൈറൽ അണുബാധ മൂലമുണ്ടാവുന്നതാണ്‌; പഴുപ്പുനിറഞ്ഞതാണെങ്കിൽ സമൂഹാർജിത ന്യുമോണിയക്ക് കാരണമാകുന്ന ബാക്റ്റീരിയകളാവാം കാരണം. മിക്ക തീവ്ര ബ്രോങ്കൈറ്റിസിനും ആന്റിബയോട്ടിക് ചികിത്സ ആവശ്യമില്ല, അല്ലെങ്കിൽ ഫലപ്രദമല്ല. ന്യുമോണിയയാണോ എന്ന് വേർതിരിച്ചറിയാൻ നെഞ്ചിന്റെ എക്സ്-റേ ചിത്രം ഉപയോഗിക്കാം .

ആസ്മ, അതിസം‌വേദന ന്യുമോണൈറ്റിസ് (Hypersensitivity Pneumonitis), സനാതന ശ്വാസതടസ്സ രോഗം (Chronic Obstructive Pulmonary Disease) ബ്രോങ്കിയെക്ടേസിസ് (Bronchiectasis) തുടങ്ങിയ അണുബാധേതരമായ രോഗങ്ങളും ന്യുമോണിയയുമായി പല രോഗലക്ഷണങ്ങളിലും സാമ്യമുള്ളവയാണ്‌. ആസ്മയിലെ ചുമയും കഫക്കെട്ടും ന്യുമോണിയയായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാം. സനാതനശ്വാസതടസ്സ രോഗത്തിലും ബ്രോങ്കീക്ടേസിസിലും മറ്റും ദീർഘകാലം കൊണ്ടു വരുന്ന ശ്വാസകോശഘടനാ മാറ്റങ്ങൾ മുൻ‌കാല എക്സ്റേ ചിത്രങ്ങളിൽ കാണാൻ പറ്റിയേക്കും. അതിനാൽ തന്നെ രോഗി മുൻപെടുത്തിട്ടുള്ള നെഞ്ചിന്റെ എക്സ്റേകൾ രോഗനിർണയത്തിൽ പ്രധാനമാണ്‌.

പ്രത്യൂർജതയും (allergy) ശ്വാസകോശത്തിന്റെ അതിസം‌വേദനത്വവും (hypersenstitivity) മൂലം ചിലതരം വിഷവസ്തുക്കളും മരുന്നുകളും ന്യുമോണിയയ്ക്ക് സമാനമായ വീക്കവും നീർക്കെട്ടും ശ്വാസകോശത്തിലുണ്ടാക്കാം. ഇത്തരക്കാരിലെ എക്സ്റേ ചിത്രങ്ങളിൽ ന്യുമോണിക്ക് സമാനമായ "നിഴലുകൾ" കണ്ടെന്നിരിക്കും. സാർകോയിഡോസിസ്, ധമനിവീക്കം (vasculitis) തുടങ്ങിയ സം‌യോജകലാ രോഗങ്ങൾ ന്യുമോണിയയിലേതിനു സമാനമായ മൃദൂതക വീക്കം കാണപ്പെടുന്നവയാണ്‌. ശ്വാസകോശ രക്തക്കുഴലുകൾ അടഞ്ഞ് ശ്വാസകോശത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾക്ക് രക്തം കിട്ടാതെ സംഭവിക്കുന്ന ശ്വാസകോശ വഹികാരോധം (Pulmonary embolism), ശ്വാസകോശലംഘനം (pulmonary infarction) എന്നീ അവസ്ഥകളും ന്യുമോണിയയെ അനുകരിക്കാം. ന്യുമോണിയയും സാഹചര്യം, രോഗനിർണയത്തിനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ, നിർദ്ദേശകതത്വങ്ങളനുസരിച്ചുള്ള പരിശോധനകൾ എന്നിങ്ങനെയുള്ള കാര്യങ്ങൾ കൂടി പരിഗണിച്ചുകൊണ്ട് രോഗമേത് എന്ന് തിരിച്ചറിയാനാണ്‌ ശുശ്രൂഷകൻ ശ്രമിക്കുക.

ശ്വാസകോശ എക്സ്റേയിലെ ലക്ഷണങ്ങളും രോഗീപരിശോധനയിലെ ലക്ഷണങ്ങളും ന്യുമോണിയക്ക് സമാനമായതിനാൽ തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാൻ സാധ്യതയുള്ള മറ്റൊരു പ്രധാന രോഗം ശ്വാസകോശനീർ‌വീഴ്ച (pulmonary edema) ആണ്‌. ഹൃദയത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം അവതാളത്തിലാകുകയും ഹൃദയ അറകളിൽ നിന്ന് രക്തം ധമനികളിലൂടെ പുറത്തേക്ക് പമ്പ് ചെയ്യാനാവാതെ വരുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയിൽ ശ്വാസകോശസിരകളിൽ രക്തം തളം കെട്ടാൻ ഇടവരുന്നു. ഈ രക്തം പിന്നോട്ടുള്ള ഒരു മർദ്ദം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുമൂലം രക്തത്തിലെ ജലാംശം ശ്വാസകോശ മൃദൂതകത്തിലേക്കും കലകളിലേക്കും ഊറിയിറങ്ങുന്നു. ഇതാണ്‌ ശ്വാസകോശത്തിലെ നീർ‌വീഴ്ചയായി കാണപ്പെടുക. ഏതാനും മണിക്കൂറുകളോ ദിവസങ്ങളോ കൊണ്ട് കടുത്ത ശ്വാസം മുട്ടലിലേക്ക് നയിക്കുന്ന ശ്വാസകോശനീർ‌വീഴ്ചയിൽ എക്സ്റേ ചിത്രം നോക്കിയാൽ ന്യുമോണിയയ്ക്ക് സമാനമായ റേഡിയോളജിക്കൽ "നിഴലുകൾ" കൊണ്ട് സമൃദ്ധമായിരിക്കും പലപ്പോഴും. കട്ടികുറഞ്ഞ കഫം ധാരാളമായി രോഗി ചുമച്ചുതുപ്പുകയും ചെയ്യും. ഇങ്ങനെ സംശയിക്കപ്പെടുന്ന രോഗികളിൽ വിശദമായ ഹൃദയപരിശോധന കൂടി നടത്തേണ്ടി വരും. ശ്വാസകോശനീർ‌വീഴ്ചയിൽ ധാരാളമായി മൂത്രവർദ്ധക (diuretic) മരുന്നുകൾ നൽകിയാൽ നീര്‌ മൂത്രരൂപത്തിൽ നഷ്ടപ്പെടുകയും നെഞ്ചിന്റെ എക്സ്റേയിൽ മണിക്കൂറുകൾ കൊണ്ടുതന്നെ നീർക്കെട്ടിന്റെ നിഴലുകൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നതായി കാണാം. 

ശ്വാസകോശ എക്സ്റേകളിൽ നിഴല്പ്പാടുകളായി കാണപ്പെടുന്ന ചില വീക്കങ്ങൾ ക്യാൻസർ ആകാനുള്ള സാധ്യതയുണ്ട്. ദീർഘകാലമായി പുകവലിക്കുന്ന, ഏറെക്കാലമായി ചുമയും (ചിലപ്പോൾ കഫക്കെട്ടും) ഉള്ള ഒരാളിൽ ഇത്തരമൊരു എക്സ്റേ ചിത്രം കാണുമ്പോൾ ക്യാൻസർ ആകാനുള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളയാനാവില്ല. ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രയോഗം കൊണ്ട് വറ്റിപ്പോകാത്ത എക്സ്റേ ചിത്രത്തിലെ "വളർച്ച"കളെ ബ്രോങ്കോസ്കോപ്പി പോലുള്ള പരിശോധനകൾക്ക് വിധേയമാക്കേണ്ടതുണ്ട്. ബ്രോങ്കോസ്കോപ്പി വഴി പ്രശ്നമുള്ള ഭാഗത്തെ ഒരു ചെറിയ മാംസക്കഷ്ണം സൂക്ഷ്മപരിശോധനയ്ക്ക് എടുക്കാനും അത് അർബുദസമാനമായ വളർച്ചയാണോ എന്ന് നോക്കാനും സാധിക്കും.

വൈറൽ ന്യുമോണിയാ നിർണയം
ബ്രോങ്കോന്യുമോണിയ
ചികിത്സ
രോഗാവകലനം (Differential Diagnosis)