പ്രകൃതിപ്രതിഭാസങ്ങളെയും പരേതരായവരെയും ഇവർ ആരാധിച്ചിരുന്നു. പ്രകൃത്യുപാസനയിൽത്തന്നെ ഭിന്നത ദൃശ്യമായിരുന്നു. തീരദേശവാസികൾ സമുദ്രത്തെയും ഗിരിവാസികൾ കരടി, സിംഹം എന്നീ മൃഗങ്ങളെയും, സമതലവാസികൾ മിന്നലിനെയും മഴവില്ലിനെയും ആരാധിച്ചുപോന്നു. ഇങ്കാകളുടെ ആക്രമണവും പുതിയ ഗോത്രങ്ങളുടെ കീഴടങ്ങലും വർധിച്ചതോടെ ദൈവങ്ങളുടെ എച്ചവും വർധിച്ചു; ഇതോടെ കീഴടക്കപ്പെട്ടവരുടെ ആരാധനാമൂർത്തികൾകൂടി ഇങ്കാദേവഗണത്തിലേക്കു പുതുതായി ചേർക്കപ്പെട്ടു. ഓരോ കുടുംബവും മൺമറഞ്ഞവരെ ആദരവോടെ കരുതിയിരുന്നു. അവരുടെ അസ്ഥികൾ ശവകൂടിരങ്ങളിൽ ഭദ്രമായി സൂക്ഷിക്കപ്പെട്ടുപോന്നു. വർഗങ്ങൾ അവരവരുടെ തലവന്മാരെയും വീരയോദ്ധാക്കളെയും പൂജിച്ചിരുന്നു. ഇങ്കാകൾ അവരുടെ രാജാക്കന്മാരെയും ആരാധിച്ചിരുന്നു. മരണാനന്തരം അവരുടെ "മമ്മി'കളെയും സർവോപരി ഇങ്കാകൾ സൂര്യാരാധനയുടെ വക്താക്കളും പ്രയോക്താക്കളുമായിരുന്നു; ഇതുതന്നെയായിരുന്നു രാജ്യത്തിന്റെ ഔദ്യോഗികമതവും. ഇങ്കാദൈവങ്ങൾ മൊത്തത്തിൽ ആദിത്യന്റെ സന്തതികളായി കരുതപ്പെട്ടിരുന്നു.

മങ്കോ കപാക്ക്‌ തന്നെയായിരുന്നു സൂര്യാരാധനയുടെ പ്രാരംഭകൻ. താനും സഹോദരിയും സൂര്യസന്തതികളാണെന്ന്‌ കപാക്ക്‌ അവകാശപ്പെട്ടു. അപരിഷ്‌കൃതരായ ഇങ്കാകളെ ജീവിതത്തിനു സജ്ജരാക്കാൻ കപാക്കിനെ സൂര്യൻ നിയോഗിച്ചതാണത്ര. പ്രജകളെ പുത്രനിർവിശേഷം സ്‌നേഹിക്കുകയും പോറ്റുകയും ചെയ്യുമെങ്കിൽ, തന്റെ സ്‌നേഹവായ്‌പിന്‌ അർഹനാകുമെന്നു സൂര്യൻ കപാക്കിനോടു പറഞ്ഞതായി ഇങ്കാകൾ വിശ്വസിച്ചു. "ഞാൻ ഈ ലോകത്തിനു മുഴുവൻ നന്മചെയ്യുന്നു; മനുഷ്യരാശിക്കുവേണ്ട പ്രകാശം നല്‌കുന്നു; തണുപ്പിൽനിന്നു രക്ഷനല്‌കുന്നു; വിളവുകൾ പാകമാക്കുന്നു; മഞ്ഞും നല്ല കാലാവസ്ഥയും നല്‌കുന്നു; ഈ വിശ്വംമുഴുവൻ ഞാൻ ദിവസവും പ്രദക്ഷിണം വയ്‌ക്കുന്നു; മനുഷ്യരുടെ ആവശ്യങ്ങൾ നേരിൽ കാണുകയും അത്‌ അവർക്കു പ്രാപ്യമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു; എന്റെ മാർഗ്ഗം നിങ്ങളെപ്പോലെ സ്വന്തം സന്തതികളും പിന്തുടരുമെന്നു ഞാൻ കരുതുന്നു' സൂര്യൻ കപാക്കിനും സഹോദരിക്കും നല്‌കിയ നിർദ്ദേശമിതാണെന്ന്‌ ഇങ്കാകൾ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു.

സൂര്യാരാധന സാർവത്രികമാക്കാനും രാജാധികാരത്തിനു ദിവ്യത്വമേകാനും ഈ തന്ത്രം അത്യന്തം സഹായിച്ചിരിക്കണം. പില്‌ക്കാല ഇങ്കാജനത കപാക്കിനെ ഒരു അർധദൈവമായിട്ടുതന്നെയാണ്‌ കരുതിയിരുന്നത്‌. സൂര്യതേജസ്സിന്റെ പ്രതീകമെന്നമട്ടിൽ തിളക്കമേറിയ ഒരു പടച്ചട്ട കപാക്ക്‌ അണിഞ്ഞിരുന്നു. കൂസ്‌കോയിലെ സൂര്യക്ഷേത്രത്തിൽ ഇതേ ലക്ഷ്യത്തോടെ ഒരു സുവർണത്തളികയും പ്രതിഷ്‌ഠിച്ചിരുന്നു. കപാക്കിന്റെ പുത്രനായ സിഞ്ചിറോക്ക കൊറികാഞ്ചയിൽ ഒരു സൂര്യക്ഷേത്രം പണിയിച്ചിട്ടുള്ളതായി പരാമർശമുണ്ട്‌.

സുര്യാരാധന സുസ്ഥാപിതമായതിനുശേഷവും പ്രാകൃതദൈവങ്ങളിലുള്ള വിശ്വാസം ഇങ്കാകളുടെ ഇടയിൽ പൂർണമായി നശിച്ചിരുന്നില്ല; സൂര്യനു പുറമേ ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഇടിമിന്നൽ, സൃഷ്‌ടിദേവനായ വീരകോചൻ, വിശുദ്ധഗിരികൾ, ഗുഹകൾ എന്നിവയെല്ലാം ഇങ്കാകളുടെ ആരാധനയ്‌ക്കും ആദരവിനും പാത്രീഭവിച്ചിരുന്നു.

ഗതാഗതസൗകര്യം
വേഷവിധാനങ്ങൾ
സൂര്യാരാധന
അപചയം