സിസിലിയിലെ റോമൻ ഗവർണ്ണറെ സംബോധന ചെയ്ത് എഴുതിയിരിക്കുന്ന "ലൂസില്ലസിനുള്ള സന്മാർഗ്ഗലേഖനങ്ങൾ" എന്ന രചന സ്റ്റോയിക് ചിന്തയുടെ പ്രസാദപൂർണ്ണമായ വ്യാഖ്യാനമാണ്. ധനികനായ ഒരു മനുഷ്യന്റെ ആവശ്യങ്ങൾ മുന്നിൽ കണ്ട് സ്റ്റോയിക് ആദർശം വിശദീകരിക്കുകയാണ് അതിൽ സെനക്ക. പിൽക്കാലലേഖകന്മാർ ഏറെ പിന്തുടർന്ന ആത്മഗതശൈലിയിലുള്ള പ്രബന്ധം (informal essay) എന്ന രചനാസങ്കേതത്തിന്റെ ആദ്യമാതൃകകളായിരുന്നു അതിൽ സമാഹരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നത്. സാഹിത്യത്തിന്റേയും, രാജനീതിയുടേയും ദർശനത്തിന്റേയും ആഴങ്ങളറിഞ്ഞ ജ്ഞാനിയും സഹിഷ്ണുവും സൗമ്യനുമായ ഒരു റോമാക്കാരനെ അവയിൽ വായനക്കാർ കണ്ടെത്തുന്നു. തന്റെ വാർദ്ധക്യത്തേയും കാസരോഗത്തേയും അലസമായ രചനാശൈലിയേയും ഒക്കെ സെനക്ക അതിൽ ഫലിതത്തോടെ നോക്കിക്കാണുന്നു. എല്ലാക്കാര്യത്തിലും ഒരു പോലെ ജ്ഞാനികളാകാൻ നമുക്കാവില്ല എന്നത് തത്ത്വചിന്തയുടെ ആദ്യപാഠമാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. അനന്തതയുടെ കണങ്ങളും നിത്യതയിലെ നിമിഷങ്ങളും മാത്രമായ നാം പ്രപഞ്ചത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുമ്പോൾ ആകാശഗോളങ്ങൾ ആർത്തുചിരിക്കും. അതിനാൽ സെനക്ക വേദാന്തത്തിൽ നിന്നും ദൈവശാസ്ത്രത്തിൽ നിന്നും അകലം പാലിക്കുന്നു. ദൈവസ്വഭാവം, ആത്മാവ്, ധാർമ്മികദർശനം എന്നിവയിൽ അദ്ദേഹം അവസാനവാക്കായി ഒരു നിയമവും അവതരിപ്പിക്കുന്നില്ല.

അതേസമയം, സന്തുഷ്ടിയാണ് നമ്മുടെ ലക്ഷ്യമെങ്കിലും അതിലേക്കുള്ള വഴി സദാചാരത്തിന്റേതാണെന്നു സെനക്ക കരുതി. സുഖം നന്മയാകുന്നത്, സദാചാരവുമായി ഇണങ്ങി നിൽക്കുമ്പോഴാണ്. എറിഞ്ഞുകിട്ടുന്ന ഓരോ എല്ലിൻകഷണത്തിനും നേരേ ഓടുന്ന നായ്ക്കളാകരുത് നാം. എല്ലാദിവസവും പ്രവൃത്തികളെ അവലോകനം ചെയ്തും അവനവന്റെ തെറ്റുകളെ കാർക്കശ്യത്തോടെയും മറ്റുള്ളവരുടെ വീഴ്ചകളെ കാരുണ്യത്തോടെയും വീക്ഷിച്ചും നമുക്ക് ജ്ഞാനത്തിൽ മുന്നേറാം. ഏകാന്തതാപ്രേമത്തെ മാനസികമായ പക്വതയുടെ ലക്ഷണങ്ങളിലൊന്നായി അദ്ദേഹം കരുതി. മനുഷ്യർ കൂട്ടുചേരുമ്പോഴാണ് ഒറ്റയായിരിക്കുമ്പോൾ എന്നതിനേക്കാൾ ദുഷ്ടത കാട്ടുന്നത്. മനുഷ്യരുടെ മരണഭയത്തേയും ഈ രചനയിൽ സെനക്ക വിമർശിക്കുന്നു. നിത്യതയോളം തുടരാൻ മാത്രം സന്തുഷ്ടി നിറഞ്ഞതല്ല ജീവിതം. ജീവന്റെ ജ്വരബാധക്കു ശേഷം മരണനിദ്രയെ നാം സ്വാഗതം ചെയ്യുകയാണു വേണ്ടത്. ശാന്തിയുടെ പടിവാതിൽക്കൽ മടിച്ചു നിൽക്കുന്നതിനേക്കാൾ നിന്ദനീയമായി മറ്റെന്തുണ്ട്? ജീവിതം അവസാനിപ്പിക്കാൻ പല വഴികളും ഉണ്ടെന്നിരിക്കെ ജീവിതത്തെക്കുറിച്ചു പരാതി പറയാൻ നമുക്ക് ഒരു ന്യായവുമില്ല. ധമനികൾ മുറിച്ചോ, ഹൃദയം ഭേദിച്ചോ, കൊക്കയിൽ ചാടിയോ, നദിയിൽ മുങ്ങിയോ എല്ലാം നമുക്ക് നിത്യസ്വാതന്ത്ര്യത്തിലേക്കു പ്രവേശിക്കാവുന്നതാണ്.

രാജഗുരു
തുടക്കം
ദർശനം
അധികാരം