കുടലിന്റെ താഴെയും മുകളിലുമുള്ള ഭിത്തികളിൽനിന്ന് രണ്ട് വ്യത്യസ്ത (rudiments) ആദ്യാവശേഷങ്ങളായി പാൻക്രിയാസ് ആദ്യം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഈ ആദ്യാവശേഷങ്ങൾ പല ശാഖകളായി വളർന്ന് കുഴലുകളുടെ ഒരു വ്യൂഹം സൃഷ്ടിച്ച് പൂർണവളർച്ച പ്രാപിക്കുന്നു. കുടലിന്റെ മുകൾഭിത്തിയിൽനിന്ന് വളർന്ന ശാഖയുടെ കുഴൽ അപ്രത്യക്ഷമാകും. ഇങ്ങനെയുണ്ടായ കോശങ്ങളുടെ കൂട്ടങ്ങളിൽ ചിലത് അവയുടെ ചെറുകുഴലുകൾവഴി സംഘടിക്കപ്പെട്ട് എക്സോക്രൈൻ അഡിനൈ ആയി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ മറ്റുചിലത് കുഴലുകൊണ്ടുള്ള അവയുടെ ബന്ധം നഷ്ടപ്പെടുത്തുകയും ഐലറ്റ്സ് ഒഫ് ലാങ്ങർഹാൻസ് ആയിത്തീരുകയും ചെയ്യുന്നു.
ജനനേന്ദ്രിയങ്ങളുടെ പ്രസവാനന്തരവളർച്ചയെ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സ്റ്റീറോയ്ഡ് (steroid) ഹോർമോണുകൾ സ്രവിക്കുന്ന ഒരു ഗ്രന്ഥി. അണ്ഡാശയം സാധാരണയായി ഇരട്ടയാണ്. സസ്തനികളിൽ ഇതിന് അഞ്ചു വ്യത്യസ്ത ഭാഗങ്ങളുണ്ട്: ജെർമിനൽ എപ്പിത്തീലിയം, ഫോളിക്കിളുകൾ, കോർപ്പസ് ലൂട്ടിയം, ഇന്റർസ്റ്റീഷ്യൽ സെല്ലുകൾ, ഓവേറിയൻ സ്ട്രോമാ. ജെർമിനൽ എപ്പിത്തീലിയത്തിൽ നിന്ന് പ്രൈമോർഡിയൽ (primordial) ഫോളിക്കിളുകൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഓരോ ഫോളിക്കിളിലും ഗ്രാനുലോസാ കോശങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ഒരു ഊഗോണിയം (oogonium) ഉണ്ടായിരിക്കും. ഫോളിക്കിളിനെ മൂടിയിരിക്കുന്ന സംയോജകകല രണ്ട് അട്ടികളുള്ളതായി തീരുന്നു. ഇവയെ തീക്കാ ഇന്റേണാ എന്നും തീക്കാ എക്സ്റ്റേണാ എന്നും വിളിക്കുന്നു. ഗ്രാനുലോസാ കോശങ്ങളുടെ മധ്യത്തിൽ ദ്രവം കൊണ്ടുനിറഞ്ഞ ആന്ത്രം എന്ന ഒരു ഗഹ്വരം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. ഫോളിക്കിൾ പൂർണവളർച്ച പ്രാപിക്കുമ്പോൾ അണ്ഡോത്സർഗം നടക്കും. ഇങ്ങനെ പൊട്ടിപ്പോയ ഫോളിക്കിൾ കോർപ്പസ് ലൂട്ടിയമായി രൂപാന്തരപ്പെടുന്നു. ഇത് വിവിധ കാലയളവുകളിൽ നിലനില്ക്കുന്നു. അണ്ഡാശയഫോളിക്കിൾ ഈസ്ട്രജനും, കോർപ്പസ് ലൂട്ടിയം പ്രോ ജസ്റ്ററോണും ഈസ്ട്രജനും ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. തീക്കാ ഇന്റേണാകോശങ്ങൾ പ്രോ-ഈസ്ട്രജൻ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നതായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഇതിനെ ഗ്രാനുലോസാ കോശങ്ങൾ ഈസ്ട്രജനായി രൂപപ്പെടുത്തുന്നു. ഇതു കൂടാതെ ഹൈപ്പർ എപ്പിത്തീലോയ്ഡ് കോശങ്ങളുടെ ഒരു കൂട്ടം അണ്ഡാശയ ആൻഡ്രജൻ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. മറ്റൊരു അണ്ഡാശയ ഹോർമോണാണ് റിലാക്സിൻ. ഇത് ഗർഭഹോർമോണായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

അന്തരാളീകോശങ്ങൾ വൃഷണങ്ങളിലെ പുംബീജോത്പാദനക്കുഴലുകളുടെ ഇടയിൽ കാണപ്പെടുന്ന സംയോജകകലയാണ്. ഇവ ഒരു സ്റ്റീറോയ്ഡ് ഹോർമോൺ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നുണ്ട്. കൂടാതെ പുംബീജോത്പാദനത്തോടനുബന്ധിച്ച കോശങ്ങളും ഹോർമോൺ തന്നെ സ്രവിക്കുന്നതായി അറിവുണ്ട്. ലൈംഗികശേഷിയുള്ള സസ്തനികളിൽ വൃഷണങ്ങൾ ഉദരത്തിനുതാഴെ ഉറയുടെ രൂപത്തിലുള്ള വൃഷണകോശങ്ങളിലാണ് കാണുന്നത്. എന്നാൽ പക്ഷികളിലും ഇഴജന്തുക്കളിലും ലൈംഗിക വ്യാപാരങ്ങളിലേർപ്പെടാത്ത സസ്തനികളിലും വൃഷണങ്ങൾ ഉദരത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഇവ പല ആൻഡ്രജനുകളും സ്രവിക്കുന്നു. ഇവയിൽ പ്രധാനം ടെസ്റ്റോസ്റ്റിറോൺ ആണ്.

വളർച്ചയുടെ ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ കശേരുകികളുടെ ജനനഗ്രന്ഥികളിൽ രൂപവ്യത്യാസങ്ങളില്ല. വൃഷണത്തിന്റെ ആദ്യഭാഗം ജനനഗ്രന്ഥിയിലെ മെഡുലയുടെ ഉൾഭാഗത്തു നിന്നും അണ്ഡാശയം പുറത്തെ കോർട്ടക്സിൽനിന്നും വളരുന്നു.

പുരുഷബീജവാഹികളായ വുൾഫിയൻ കുഴലുകൾ മീസോനെഫ്രിക് കുഴലുകളിൽനിന്നും, അണ്ഡാശയനാളികളായ മുള്ളേറിയൻ കുഴലുകൾ അതിനു സമാന്തരമായും വളരുന്നു. സ്ത്രീകളിൽ വൃഷണങ്ങളുടെയും അതിനോടനുബന്ധിച്ച കുഴലുകളുടെയും വളർച്ചയെ തടഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് അണ്ഡാശയത്തിന്റെയും അണ്ഡാശയനാളികളുടെയും വളർച്ച നടക്കുന്നത്. അതുപോലെതന്നെ പുരുഷനിൽ അണ്ഡാശയത്തിന്റെയും മുള്ളേറിയൻ കുഴലുകളുടെയും വളർച്ച നശിക്കുകയും വൃഷണങ്ങളുടെയും വുൾഫിയൻ കുഴലുകളുടെയും വളർച്ച പുരോഗമിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പാൻക്രിയാസ്
കോർപ്പസ് അലാറ്റം
പാരാതൈറോയ്ഡ്
ജനനഗ്രന്ഥി