ശിലാംശങ്ങളുടെയും ധാത്വംശങ്ങളുടെയും ദ്രവണശിഷ്ടങ്ങൾ, കളിമണ്ണ് തുടങ്ങിയ കൊളോയ്ഡ് വസ്തുക്കളുടെ ഊർണികകൾ (floccules), രാസികാവക്ഷേപങ്ങൾ (chemical precipitates) എന്നിവ കൂടിക്കലർന്നുണ്ടാകുന്നവയാണ് ഏറിയകൂറും അവസാദങ്ങൾ. ഇവയിൽ ഓരോയിനത്തിലുംപെട്ട കണികകളുടെ ജ്യാമിതീയസ്വഭാവങ്ങളും അവയുടെ അന്യോന്യബന്ധങ്ങളും നിർണയിക്കപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. ഘടനാപരമായ വിശ്ലേഷണം, അവസാദങ്ങളുടെ ജനിതകസ്വഭാവങ്ങളെ വെളിവാക്കുന്നു. അവ തരംതിരിക്കപ്പെട്ടത് ഏതുതരം മാധ്യമം മൂലമാണെന്നതും വ്യക്തമാവുന്നു. ഘടനാപരമായ മിക്ക സവിശേഷതകളും നിർണയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

വലിപ്പം, ആകൃതി, ശിലാഘടകങ്ങളുടെ വിതരണം എന്നീ ഭൗതികസ്വഭാവങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമാക്കി അവസാദശിലകളെ പൊതുവേ ദളികങ്ങളും അല്ലാത്തവയുമായി വിഭജിക്കാവുന്നതാണ്.

ധാതുക്കളുടെയും ഇതരശിലകളുടെയും വിഘടിതമായ അംശങ്ങൾ കൂടിച്ചേർന്നുണ്ടായ അവസാദങ്ങളെയാണ് ദളികാശ്മങ്ങൾ (clastic rocks) എന്നു വിളിച്ചുവരുന്നത്. ഘടകങ്ങളുടെ സ്വഭാവവിശേഷങ്ങൾക്ക്, പരിണതരൂപമായ അവസാദശിലയുടെ പൊതുപ്രകൃതിയിൽ വലുതായ സ്വാധീനത ഉണ്ടായിരിക്കും. ഉദാഹരണമായി മണലും ചരലും കൂടിക്കലർന്നുണ്ടായ അവസാദശിലാസ്തരത്തിന് പരുക്കൻഘടനയായിരിക്കും; എന്നാൽ ഉരുണ്ടതും നനുത്തതുമായ മണൽത്തരികൾ സംയോജിച്ചുണ്ടാവുന്ന ശിലകൾക്കു തരിമയമായ (sugary) ഘടനയാണുള്ളത്. അവസാദങ്ങൾ നിക്ഷിപ്തമാവുന്ന രീതിയെ ആശ്രയിച്ചുള്ള ഘടനാവിശേഷമായിരിക്കും അവ കൂടിച്ചേർന്നുണ്ടാവുന്ന ശിലകൾക്കുണ്ടായിരിക്കുക. ഹിമാനികൾമൂലം നിക്ഷിപ്തമാവുന്ന അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കു നന്നേ സൂക്ഷ്മങ്ങളായ കൊളോയ്ഡുകൾ മുതൽ ഭീമാകാരങ്ങളായ പാറകൾവരെയുള്ള വിവിധതരം പദാർഥങ്ങളുടെ കുഴഞ്ഞുമറിഞ്ഞ രൂപമായിരിക്കും; നേരെമറിച്ച് വായൂഢ (Aeolian) നിക്ഷേപങ്ങളിലാകുമ്പോൾ എല്ലാ കണങ്ങളും 0.15 മുതൽ 0.30 വരെ മി.മീ. വ്യാസമുള്ള സൂക്ഷ്മപദാർഥങ്ങളാവും.

രാസിക അവശിഷ്ടങ്ങൾക്കും ദളികാഘടന (clastic structure) ഉണ്ടായിരിക്കാം. ജീവരാസികപ്രക്രിയകളുടെ ഫലമായി ഷെല്ലുകളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങളിൽനിന്നും രൂപംകൊള്ളുന്ന അവസാദശിലകൾ ദളികാഘടനയ്ക്ക് ഉത്തമ ദൃഷ്ടാന്തങ്ങളാണ്.

തരിമണികളുടെ വലിപ്പംനോക്കി അവസാദശിലകളെ വർഗീകരിക്കുവാൻ എളുപ്പമാണ്. ഘനമാനം, ഭാരം, പ്രതലക്ഷേത്രഫലം എന്നിവയെ അപേക്ഷിച്ച് വ്യാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വലിപ്പം നിർണയിക്കുകയാണ് പ്രായോഗികം. ഇതിൽനിന്നും അവസാദശിലകളുടെ കണങ്ങൾ തികച്ചും ഉരുണ്ടതാണെന്നു വിവക്ഷയില്ല; അനിയതമായ ആകൃതിയുള്ള ഒരു കണത്തിനു തുല്യഘനമാനമുള്ള ഗോളാകൃതിയാണ് ഉള്ളതെങ്കിൽ അതിനുണ്ടാവുമായിരുന്ന വ്യാസത്തെയാണു കണക്കിലെടുക്കുന്നത്. തികച്ചും സൂക്ഷ്മമായി വലിപ്പം നിർണയിക്കുക ദുഷ്കരമായതിനാൽ സാമ്പിളുകൾ തിരഞ്ഞെടുത്ത് അവയുടെ ഏകദേശവ്യാപ്തം നോക്കി അളവുകൾ തിട്ടപ്പെടുത്തുകയാണ് സാധാരണ ചെയ്യാറുള്ളത്. ഇതിന് പല രീതിയിലുള്ള മാപനപ്പട്ടികകളും നിലവിലുണ്ടെങ്കിലും വെന്റ്വർത്ത് മാപനം (Wentworth Scale) ആണ് സാധാരണയായി ഉപയോഗത്തിലുള്ളത്. മാപനപ്പട്ടികയിൽ കളിമണ്ണ് എന്ന പദം കൊണ്ടുദ്ദേശിക്കുന്നത് ആയിനത്തിലുള്ള അവസാദങ്ങളെയാണ് കളിമൺ ധാതുക്കളെയല്ല, എന്നത് പ്രത്യേകം ഓർമിക്കേണ്ടതുണ്ട്. പരീക്ഷണശാലയിൽ ഈ മാപനവിധി പ്രായോഗികമാണെന്നിരിക്കിലും സ്ഥലീയ അധ്യയനത്തിൽ പരിചയപക്വതവച്ചുള്ള നിരീക്ഷണമാണ് വർഗീകരണത്തിനുപാധി.

രാസികപ്രക്രിയകളിലൂടെ ഉദ്ഭവിക്കുന്ന അവസാദശിലകളിൽ മിക്കവയ്ക്കും ദളികാഘടന ഉണ്ടായിരിക്കയില്ല. ഇത്തരം ശിലകളിലെ കണങ്ങൾ പരസ്പരം ഒട്ടിച്ചേർന്നുകാണുന്നു. ഇവ പരലാകൃതിയുള്ള ആഗ്നേയശിലകളോട് സാദൃശ്യം വഹിക്കുന്നു. ഇത്തരം അവസാദശിലകളിൽ മിക്കവയ്ക്കും പരൽരൂപമുണ്ടായിരിക്കും; ഓപൽ ഇതിനൊരപവാദമാണ്.

ധാതുക്കളുടെ ജലീയ-ലായനികളിൽനിന്നും അവക്ഷിപ്തമാവുന്ന പരലുകൾ നന്നേ വലിപ്പം കുറഞ്ഞവയായിരിക്കും. അവക്ഷേപങ്ങൾ താരതമ്യേന സാന്ദ്രത കുറഞ്ഞ ദ്രവവസ്തുവിൽ പ്ളവം ചെയ്യാതെ വളരെ എളുപ്പം അടിയുന്നുവെന്നതാണിതിനു കാരണം. ഇവയ്ക്കു മുകളിലായി വീണ്ടും അവസാദങ്ങൾ അടിഞ്ഞുകൂടുന്നതോടെ താഴെ ചെളിപ്പരുവത്തിലുള്ള അവസാദങ്ങൾ മുറുകിക്കൂടുന്നു. ഇതിനിടയിൽത്തന്നെ അവയിലെ ചില കണങ്ങൾ ചുറ്റുപാടുമുള്ള സൂക്ഷ്മകണങ്ങളുമായി ഞെരുങ്ങിച്ചേർന്ന് കൂടുതൽ വലിപ്പമുള്ളവയാകാനും ഇടയുണ്ട്. ചെളിക്കെട്ടിനു നിദാനമായ ദ്രവവസ്തു ധാത്വംശങ്ങളാൽ പൂരിതമായിരിക്കും. തൻമൂലം ജലാംശം വാർന്നുപോവുന്നതോടെ ധാത്വംശങ്ങൾ സദൃശവസ്തുക്കളുമായി കൂട്ടുചേർന്നു പരലുകൾ വളർത്തുന്നു. ഇത്തരത്തിലുണ്ടാവുന്ന ശിലാപടലങ്ങൾ പരലുകളുടെ ബാഹുല്യംനിമിത്തം ആഗ്നേയശിലകളോടു സാദൃശ്യം പുലർത്തുന്നു; ദളികാഘടനയില്ലാത്ത ഇത്തരം ശിലകളെ തരികളുടെ വലിപ്പംനോക്കി സൂക്ഷ്മകണികം (fine grained), മാധ്യമ കണികം (medium grained) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിരിക്കുന്നു. സ്ഥൂലകണികങ്ങളിലെ തരികളുടെ വ്യാസം 5 മി. മീറ്ററിൽ കൂടുതലും സൂക്ഷ്മകണികങ്ങളിലേത് 1 മി. മീറ്ററിൽ കുറവും ആയിരിക്കും.

പരൽരൂപവത്കരണം
ഇതര ധാത്വംശങ്ങൾ
ഘടനാപരമായ സവിശേഷതകൾ
ഡോളമൈറ്റ്