1959 ജൂലൈയിൽ നടന്ന കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈനയുടെ എട്ടാം കേന്ദ്രകമ്മറ്റിയുടെ സമ്മേളനത്തിൽ മാവോയ്ക്കെതിരേ വിമർശനങ്ങളുടെ കെട്ടഴിക്കപ്പെട്ടു. പാർട്ടി ആസൂത്രണം ചെയ്ത പോലെ ഗ്രേറ്റ് ലീപ് ഫോർവേർഡ് ഒരു വിജയമായി കലാശിച്ചില്ലെന്ന് മാവോയുടെ വിമർശകർ കുറ്റപ്പെടുത്തി. പ്രതിരോധ മന്ത്രിയായിരുന്ന പെംഗ് ദെഹ്വാ ആയിരുന്നു വിമർശകരുടെ നേതാവ്. ഗ്രേറ്റ് ലീപ് ഫോർവേഡിനെ വിമർശിക്കുന്നത് തന്റെ സ്ഥാനം നഷ്ടപ്പെടുത്തും എന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ മാവോ, പെംഗിനേയും കൂട്ടരുടേയും വായടക്കാനായുള്ള നടപടികൾ ആസൂത്രണം ചെയ്തു. ഭക്ഷ്യക്ഷാമത്തേക്കുറിച്ച് മാവോയെ അറിയിച്ച ഉന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർ വലതുപക്ഷ അവസരവാദികളായിരുന്നു എന്ന് മാവോ കുറ്റപ്പെടുത്തി.. ഈ വലതു പക്ഷ അവസരവാദികളെന്നു മുദ്രകുത്തിയവരെ കണ്ടുപിടിക്കാനായി ഒരു കാംപയിൻ ആസൂത്രണം ചെയ്യപ്പെട്ടു. പാർട്ടി അംഗങ്ങളും, സാധാരണ കർഷകരും ഈ ക്യാംപുകളിൽ വച്ച് മരണപ്പെട്ടു. ഏതാണ്ട് 6 കോടി ജനങ്ങൾ ഈ ഒരു ക്യാംപയിനിലൂടെ തെറ്റിദ്ധാരണയുടെ പുറത്ത് കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്ന് കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈന പിന്നീട് പുറം ലോകത്തോട്..

ഗ്രേറ്റ് ലീപ് ഫോർവേഡിൽ കൊല്ലപ്പെട്ട ജനങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ വളരെയധികം വൈരുദ്ധ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു. കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈന ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ വെളിപ്പെടുത്തുന്നതുവരെ, പാർട്ടി പറയുന്നതു മാത്രമേ പുറം ലോകത്തിനു വിശ്വസിക്കാൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നുള്ളു. കാരണം വിദേശ പത്രലേഖകരേയും, നയതന്ത്രപ്രതിനിധികളെപോലും പാർട്ടി ഈ ഗ്രാമങ്ങളിലേക്കു കടത്തിവിടുമായിരുന്നില്ല. അവരെല്ലാം വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് ഗ്രേറ്റ് ലീപ് ഫോർവേഡ് ഒരു വൻ വിജയമായിരുന്നു എന്നാണ്. മാത്രവുമല്ല, ഹോങ്കോങ്, തൈവാൻ എന്നീ രാജ്യങ്ങൾ വഴിയാണ് പാശ്ചാത്യൻ രാജ്യങ്ങളിലേക്കു റിപ്പോർട്ടുകൾ ചെന്നിരുന്നത്. ഈ റിപ്പോർട്ടുകൾ എല്ലാം തന്നെ, സത്യത്തെ മറച്ചുവെച്ചു, അതിശയോക്തി കലർത്തിയവയായിരുന്നു. അതിലെല്ലാം പറഞ്ഞിരുന്നത് ചൈന റെക്കോഡ് കയറ്റുമതി നേടിയെടുത്തു എന്നാണ്. ഇത്തരം തെറ്റായ വിവരങ്ങൾ ലോകത്തിനു പുറത്തു നൽകുന്നതിനു കാരണമായി പറയുന്നത് ചൈനക്കു റഷ്യയോടുള്ള കടബാദ്ധ്യതയാണ്. ചൈന റഷ്യക്ക് 1.973 ദശലക്ഷം യുവാൻ നല്കാനുണ്ടായിരുന്നു.

1953, 1964, 1982 എന്നീ വർഷങ്ങളിൽ ചൈനയിൽ ജനസംഖ്യാ കണക്കെടുപ്പു നടക്കുകയുണ്ടായി. അമേരിക്കൻ ജനസംഖ്യാശാസ്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന ഡോഃജൂനിത്ത് ബാനിസ്റ്റർ ആയിരുന്നു ഈ കണക്കുകളെ ആദ്യമായി വിശകലനം ചെയ്തു നോക്കിയത്. ഭക്ഷ്യക്ഷാമ കാലത്ത് മരണപ്പെട്ടവരുടെ ഒരു യഥാർത്ഥ ചിത്രം പുറം ലോകത്തിനു നൽകുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉദ്ദ്യേശം. ബാനിസ്റ്ററിന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ സംശയങ്ങളും, കിട്ടിയ വിവരങ്ങളും തമ്മിൽ ഒരു നികത്താനാവാത്ത വിടവ് നിലനിന്നിരുന്നു. കിട്ടിയ വിവരങ്ങളുടെ സൂക്ഷ്മതയും, വിശ്വാസ്യതയും സംശയം ജനിപ്പിക്കുന്നതായിരുന്നു. എന്നിരിക്കിലും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കണ്ടെത്തലിൽ 1958–61 കാലയളവിൽ ഏതാണ്ട് 15 ദശലക്ഷം ആളുകൾ കണക്കുകളിൽ പറയുന്നതിലും അധികം കൊല്ലപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാവാം എന്ന് ബാനിസ്റ്റർ തന്റെ റിപ്പോർട്ടിൽ പറയുന്നു. ആകെ 30 ദശലക്ഷം ആളുകൾ ആ കാലഘട്ടത്തിൽ മരണപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടാവാം എന്ന് ബാനിസ്റ്റർ, ചൈനയുടെ ജനസംഖ്യാ കണക്കുകളെ ഉദ്ധരിച്ചുകൊണ്ട് പറയുന്നു. ഔദ്യോഗിക കണക്കുകൾ ഇത് 20 ദശലക്ഷം എന്ന് ചൈനയുടെ ഔദ്യോഗി വാർത്താ ഏജൻസി സമർത്ഥിക്കുന്നു.. ഫ്രാങ്ക് ഡിക്കോട്ടറുടെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം, ഏതാണ്ട് 45 ദശലക്ഷം അകാലമൃത്യു ചൈനയിൽ അക്കാലത്തു സംഭവിച്ചിട്ടുണ്ട് എന്നാണ്.. മറ്റു ചില വിശ്വസനീയമായ സ്രോതസ്സുകൾ പ്രകാരം, ഈ സംഖ്യ ഏതാണ്ട് 20 ദശലക്ഷത്തിനും 46 ദശലക്ഷത്തിനും ഇടക്ക് വരും എന്നാണ്.

ഇതിനിടയിൽ ചൈനയുടെ അന്താരാഷ്ട്ര ബന്ധങ്ങളിലും വിള്ളലുകൾ വീഴുന്നുണ്ടായിരുന്നു. റഷ്യയുടെ പുതിയ നേതാവ് നികിത ക്രൂഷ്ചേവ് ചൈനയിൽ നിന്നുള്ള തങ്ങളുടെ എല്ലാ സാങ്കേതികവിദഗ്ദ്ധരേയും തിരിച്ചു വിളിച്ചു. ചൈനക്കുള്ള സഹായങ്ങളും നിറുത്തുവെച്ചു. ഇത് ചൈന-റഷ്യ ബന്ധത്തിൽ ഉലച്ചിലുണ്ടാക്കി. ജോസഫ് സ്റ്റാലിന്റെ മരണശേഷം, നികിത ക്രൂഷ്ചേവ് ആണ് അധികാരത്തിലെത്തിയത്. അതോടെയാണ് പ്രശ്നങ്ങൾക്കു തുടക്കമായത്. അന്നുണ്ടായ രാഷ്ട്രീയ ധ്രുവീകരണത്തിൽ അൽബേനിയ മാത്രമാണ് ചൈനയുടെ ഭാഗത്തു നിന്നത്. ഇതിനുശേഷം, അൽബേനിയയുമായി ഒരു ഉറച്ച ബന്ധം തന്നെയുണ്ടായിരുന്നു ചൈനക്ക്, മാവോയുടെ മരണം വരെ.

കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈനയുടെ നേതാവായി മാവോ എത്തുന്നതിനു മുമ്പു തന്നെ, താനാണ് യഥാർത്ഥ മാർക്സിസം പിന്തുടരുന്നതെന്ന് ജോസഫ് സ്റ്റാലിൻ അവകാശപ്പെട്ടിരുന്നു. അതുകൊണ്ടു തന്നെ, സി.പി.സിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വന്നതിനുശേഷവും സ്റ്റാലിന്റെ അധികാരത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യാനോ, തത്ത്വസംഹിതയെ വെല്ലുവിളിക്കാനോ മാവോ തയ്യാറായിരുന്നില്ല. റഷ്യയുമായുള്ള ബന്ധം സുഗമമായി മുന്നോട്ടു കൊണ്ടുപോകാനായിരുന്നു ഇത്. എന്നാൽ സ്റ്റാലിന്റെ മരണശേഷം, ആ അവകാശം തന്നിലേക്ക് വരുമെന്ന് മാവോ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. ഇത്തരം ആശയവൈരുദ്ധ്യങ്ങളും, ഇഷ്ടക്കേടുകളും കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് സോവിയറ്റ് യൂണിയനും, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടി ഓഫ് ചൈനയും തമ്മിലുള്ള നല്ല ബന്ധം ഇല്ലാതാക്കി. 

ചൈന രാജ്യത്തിനു ചുറ്റും ഭാഗികമായി ശത്രുവായ അമേരിക്കയുടെ സൈനിക താവളങ്ങളായിരുന്നു. ദക്ഷിണ കൊറിയ, ജപ്പാൻ, തായ്‌വാൻ എന്നിവയായിരുന്നു അവ. കൂടാതെ, പുതിയ ശത്രുവായ റഷ്യയും വടക്കു പടിഞ്ഞാറു ഭാഗത്തു നിന്നും ചൈനയെ നോട്ടമിടാൻ തുടങ്ങി. രാജ്യത്തിനകത്തും പുറത്തും നിന്നുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ മാവോയിൽ നിന്നും കൂടുതൽ രാഷ്ട്രതന്ത്രങ്ങൾ ആവശ്യപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. രാജ്യത്തിനു ചുറ്റും ഉള്ള ശത്രുക്കളെ നേരിടാൻ ചൈന നിർബന്ധിതരായി.

1962ൽ നടന്ന ഒരു പാർട്ടി കോൺഗ്രസ്സിൽ സ്റ്റേറ്റ് ചെയർമാൻ ഷാവോഗി, മാവോ യെ നിശിതമായി വിമർശിച്ചു. ഗ്രേറ്റ് ലീപ് ഫോർവേർഡ് കാരണമാണ് ഈ ഭക്ഷ്യക്ഷാമമുണ്ടായതെന്ന് അദ്ദേഹം തുറന്നു പറഞ്ഞു. കൂടിയിരുന്ന പ്രതിനിധികളെല്ലാം ഈ പ്രസ്താവനയെ അനുകൂലിച്ചു എങ്കിലും, പ്രതിരോധ മന്ത്രി മാത്രമാണ് മാവോയെ പ്രതിരോധിക്കാനുണ്ടായത്. ചൈനയിൽ ഉദാരവൽക്കരനയങ്ങൾ പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു. കർഷക ഗ്രാമസമുദായങ്ങൾ പിരിച്ചുവിട്ടു. സ്വകാര്യവൽക്കരണ നയങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നല്കി. ചൈനയുടെ സാമ്പത്തിക അവസ്ഥയെ നിലവിലുള്ള പ്രശ്നങ്ങളിൽ നിന്നും രക്ഷിക്കാനായിരുന്നു ഇത്. കാനഡയിൽ നിന്നും,ഓസ്ട്രേലിയയിൽ നിന്നും ധാന്യങ്ങൾ ഇറക്കുമതി ചെയ്ത് നിലവിലുള്ള ക്ഷാമം അവസാനിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു.

മരണം
മഹത്തായ മുന്നേറ്റം
തിരിച്ചടികൾ
ചൈന നേതൃത്വം