കാശ്മീരത്തെ അദ്വൈതമതദർശനത്തെ സംബന്ധിക്കുന്ന ഈ വിഭാഗത്തിൽ ഈശ്വരപ്രത്യഭിജ്ഞാവിമർശനി (ലഘുവൃത്തി), ഈശ്വരപ്രത്യഭിജ്ഞാവിവൃതി എന്നിവ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ അനശ്വരങ്ങളായ സംഭാവനകളാണ്. ഉല്പലദേവന്റെ പ്രത്യഭിജ്ഞാകാരികയുടെ വിമർശനമാണ് ആദ്യത്തേത്; രണ്ടാമത്തേത് ഇദ്ദേഹം തന്നെ പ്രത്യഭിജ്ഞാകാരികയ്ക്കെഴുതിയ ടീകയുടെ വിമർശനവും. ഈശ്വരപ്രത്യഭിജ്ഞാവിമർശനിയിൽ തന്റെ ദാർശനിക ഗുരുപരമ്പരയെപ്പറ്റി ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ത്രയബകനാണ്, ഈ ദർശനത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ വംശജനായ സോമാനന്ദനാഥൻ, തന്റെ ദർശനപദ്ധതിയെ ശിവദൃഷ്ടി എന്ന പേരിൽ പ്രകാശിപ്പിച്ചു. സോമാനന്ദശിഷ്യനായ ഉല്പലൻ പ്രത്യഭിജ്ഞാസൂത്രം 190 കാരികകളിൽ നിർമിച്ചു; ഇദ്ദേഹം തന്നെ അതിന് വൃത്തിയും ടീകയും എഴുതി. ഉല്പലന്റെ ശിഷ്യനായ ലക്ഷ്മണഗുപ്തനാണ് അഭിനവഗുപ്തന്റെ ഗുരു. മാലിനീവിജയവാർത്തികത്തിൽ അഭിനവഗുപ്തൻ തന്റെ ഗുരുവിനെ,

എന്നിങ്ങനെ ശ്ളാഘിച്ചിരിക്കുന്നു.

തന്റെ അതിവ്യഗ്രമായ ജ്ഞാനാന്വേഷണത്തിൽ താർക്കികൻമാരെയും ശ്രൌതന്മാരെയും ആർഹതന്മാരെയും ബൌദ്ധന്മാരെയും വൈഷ്ണവൻമാരെയും ഇദ്ദേഹം ആശ്രയിക്കുകയുണ്ടായി.

എന്ന തന്ത്രാലോകപ്രസ്താവം നോക്കുക. യോഗാനുഷ്ഠാനംകൊണ്ട് ഇദ്ദേഹം ശിവനെ സാക്ഷാത്കരിച്ചിരിക്കുന്നുവത്രേ. ശിവസ്മൃതികൃതാർഥനായശേഷവും തന്റെ ദർശനത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കാൻ ഒരുങ്ങിയത് പരോപകാരാർഥമാണ്. സുഗമവും നവീനവുമായ തന്റെ മാർഗ്ഗത്തിൽ കാലൂന്നുന്നവൻ ദോഷനിർമുക്തനായി ശിവൈക്യം പ്രാപിക്കുമെന്ന് പ്രത്യഭിജ്ഞാവിവൃതിവിമർശനിയിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു:

ആധ്യാത്മികമായ ഔന്നത്യത്തിൽ എത്തിയ ഒരാൾക്ക് അഭിനവഗുപ്തന്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളുണ്ട്: 


ഈ അഞ്ചു ലക്ഷണങ്ങളും ഇദ്ദേഹത്തിൽതന്നെ സമഞ്ജസമായി സമ്മേളിച്ചിരുന്നു. താൻ വെളിപ്പെടുത്തിയ പ്രത്യഭിജ്ഞാദർശനം ജാതിയുടെയോ അതുപോലെ മറ്റെന്തിന്റെയെങ്കിലുമോ അപേക്ഷ കൂടാതെ സകല മനുഷ്യരുടെയും നന്മയെ ഉദ്ദേശിച്ചുള്ളതാണെന്ന് ഇദ്ദേഹം പ്രഖ്യാപിച്ചു. "യസ്യകസ്യചിജ്ജന്തോരിതിനാത്ര ജാത്യാദ്യപേക്ഷാ കാചിൽ ഇതി സർവോപകാരിത്വമുക്തം" (ഈശ്വരപ്രത്യഭിജ്ഞാവിവൃതി).

പ്രത്യഭിജ്ഞാശാസ്ത്രം
തന്ത്രം
പ്രധാനകൃതികൾ
കാലനിർണയം