അശോകന്റെ ശിലാശാസനങ്ങളിൽ കേരപുത്താ എന്നാണ്‌ ചേരന്മാരെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇത് ഒരു പക്ഷേ ചേര പുത്രന്മാർ എന്നായിരിക്കാം അല്ലെങ്കിൽ ചേര രാജാവിനെ സന്ന്യാസിയായി കണക്കാക്കി ബുദ്ധൻ എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചതായിരിക്കാം. എന്തായാലും കേരളത്തിലെ ആദ്യകാല രാജാക്നമാർ ബുദ്ധജൈന മതങ്ങൾ സ്വീകരിച്ചവരായിരുന്നു. തമിഴ്നാട്ടിലേയും നിരവധിരാജാക്കന്മാർ ബുദ്ധമതാനുയായികളായിരുന്നു

കേരളത്തെ ബുദ്ധമതവുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തുന്ന ഏറ്റവും പ്രാചീനവും വിശ്വാസയോഗ്യവുമായ രേഖ ഗുജറാത്തിലെ ഗിർനാർ പാറയിൽ അശോകചക്രവർത്തി കൊത്തി വപ്പിച്ച ധർമ്മലിപികളാണ്‌. അതിൽ പറയുന്നത് ഇപ്രകാരമാണ്‌ 

ക്രി.മു. 2 നൂറ്റാണ്ടിൽ തന്നെ കേരളത്തിലും ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ മറ്റു പ്രദേശങ്ങളിലും ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് അശോകന്റെ ശാസനങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. മൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തേരവാദ ബുദ്ധിസം കേരളത്തിലെത്തി എന്നു തെളിയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. കോഴിക്കോട്, മാവേലിക്കര, കരുമാടി, കരുനാഗപ്പള്ളി, മരുതൂർകുളങ്ങര, ഭരണിക്കാവ്, പള്ളിയ്ക്കൽ, കോട്ടപ്പുറം എന്നിവടങ്ങളിൽ നിന്ന് ബുദ്ധവിഗ്രഹങ്ങൾ കണ്ടെടുത്തത് ഇതിനുപോൽബലകമായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെടുന്നു. ശബരിമല ഉൾപ്പെടെ പലേടത്തുമുള്ള ഹിന്ദു ക്ഷേത്രങ്ഗ്നൾ ബുദ്ധവിഹാരങ്ങളായിരുന്നു എന്ന് ചരിത്രപരമായി വിശദീകരിപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. പല വിഗ്രഹങ്ങളും ഉടഞ്ഞതും അടുത്തുള്ള കുളങ്ങളിൽ എറിയപ്പെട്ട നിലയിലുമാണ്. ഇത് ഒരു അധിനിവേശത്തിന്റേയും ബലപ്രയോഗം മൂലമുള്ള പിടിച്ചെടുക്കലിന്റേയും സൂചനയാണ് തരുന്നത്. 

സമുദ്രങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള രാജ്യങ്ങളിൽ ധർമ്മപ്രചാരം നടത്തുന്നതിനു മുന്നേ തന്നെ ഭാരതം മുഴുവനും ബൗദ്ധസന്ദേശങ്ങളെത്തിക്കാൻ അശോകചക്രവർത്തി യത്നിച്ചു. ഇക്കാര്യം മസ്കി ശിലാശാസനങ്ങളിൽ പറയുന്നുണ്ട്. മറ്റൊരു വിലപ്പെട്ട ശാസനം കറന്നൂർ ജില്ലയിലെ ഏറഗുഡി ശാസനമാണ്‌. കേരളത്തിന്റെ പേർ എടുത്തു പറയുന്നില്ല എങ്കിലും ധർമ്മപ്രചരണത്തിന്‌ ഭാരതമെമ്പാടും എന്നതു കൊണ്ട് കേരളം അതിൽ ഉൾപ്പെടും. കേരളത്തിൽ ആയുർ‌വേദം പ്രചരിപ്പിച്ച ബുദ്ധമതക്കാർക്ക് നല്ല സ്വീകരണമാണ് ലഭിച്ചത്. ചികിത്സാലയങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തുകയും, കിണറുകൾ കുഴിക്കുകയും ഔഷധികളും ചോലവൃക്ഷങ്ങളും നട്ടുപിടിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തതായും രേഖകൾ ഉണ്ട്. ശ്രീബുദ്ധൻ തന്നെ ഒന്നിലധികം തവണം ദക്ഷിണേന്ത്യ, സിലോൺ എന്നിവിടങ്ങൾ സന്ദർശിച്ചതായും മഹാവംശം എന്ന ബുദ്ധമതചരിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു. 

കേരളത്തിൽ ബുദ്ധം പ്രചരിപ്പിക്കാനെത്തിയ സന്യസിമാർ ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്നുമാത്രമല്ല എത്തിയത്. മറിച്ച്, ഗുജറാത്ത്, മഹാരാഷ്ട്ര, എന്നിവടങ്ങളിൽ അശോകൻ മതപ്രചരണാർത്ഥം അയച്ച മാഹാസംഘരക്ഷിതൻ എന്ന പ്രമുഖ ബുദ്ധമതാചാര്യന്റെ ശിഷ്യന്മാർ വഴിയും കേരളത്തിൽ ബുദ്ധമതക്കാർ വന്നു ചേർന്നു. കേരളത്തിൽ ഹീനയാനക്കാർ മാത്രമല്ല, മറിച്ച് മഹായാനക്കാരും വജ്രയാന സൈദ്ധാന്തികരും വളരാനിടയായി. ക്രി.വ. 240 മുതൽ 253 വരെ ശ്രീലങ്ക ഭരിച്ചിരുന്ന മേഘവർണനും 253 മുതൽ 275 വരെ തുടർന്ന മകലയും മഹായാനികളായിരുന്ന ഭിക്ഷുക്കൾക്ക് അവസരം നൽകിയിരുന്നവരാണ്. എന്നാാൽ 305 മുതൽ 316 വരെയുള്ള കാലത്തെ രാജ ഗോഡകാദയന്റെ കാലത്ത് പാഷാണ്ഡത അരോപിച്ച് മഹായാനികളായ 60 ബുദ്ധഭിക്ഷുക്കളെ നാടുകടത്തുകയും ചെയ്തു. ഇവരെല്ലാം വന്നു ചെർന്നത് കേരളത്തിലാണ്. ഈ 60 മുനിമാരും കെരളത്തിൽ മഹായാന ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ഉയർച്ചക്കായി അക്ഷീണം പ്രയത്നിച്ചു. 

ബുദ്ധമത സന്യാസികൾ ബുദ്ധമതസന്ദേശം പ്രചരിപ്പിക്കൻ ചെയ്ത പ്രയത്നങ്ങളെക്കുറിച്ച് സംഘകാലകൃതികൾ പരാമർശിക്കുന്നുണ്ട്. മണിമേഖല ഒരു ബൗദ്ധകൃതിയാണ്‌. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശ്സ്തിയാർജ്ജിച്ച ബുദ്ധചൈത്യം വഞ്ചിയിലായിരുന്നു. ഈ വഞ്ചി കൊടുങ്ങല്ലൂരിലെ തിരുവഞ്ചിക്കുളം ആണെന്നും അല്ലെന്നും വാദങ്ങൾ ഇപ്പോഴും നടക്കുന്നു. കേരളത്തിലെ ഒരു പള്ളിബാണപ്പെരുമാൾ ബുദ്ധമത സന്യാസിയായി രാജ്യഭരണം ഉപേക്ഷിച്ചതായി ഐതിഹ്യമുണ്ട്. ഈ ഐതിഹ്യവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്‌ കോട്ടയം താലൂക്കിലെ കിളിരൂർ ക്ഷേത്രവും, ആലപ്പുഴ താലൂക്കിലെ നിലമ്പേരൂർ ക്ഷേത്രവും. പള്ളിബാണപ്പെരുമാളിന്റെ സ്മാരകാവശിഷ്ടങ്ങൾ ഈ രണ്ടു ക്ഷേത്രങ്ങളിലും ഉണ്ട്. 

കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള പ്രമുഖ പണ്ഡിതശേഷ്ഠരായിരുന്നു നാഗാർജ്ജുന, ആര്യദേവ, ബോധിധർമ്മ, ധർമ്മകീർത്തി, വസുബന്ധു, ദിന്നാഗ, ഭാവവിവേക, ധർമ്മപാല, ബുദ്ധഘോഷ, ബുദ്ധദത്തർ എന്നിവർ എങ്കിലും ദക്ഷിണഭാരത്തത്തിന്റെ പ്രത്യേകിച്ച് തമിഴ്നാട്ടിൽ നിന്നുള്ളവരാണിവരെന്നാണ് പ്രഥമ ദൃഷ്ഠ്യാ തോന്നുക. 

നാഗാർജ്ജുനർ, ക്രി.വ. രണ്ടാം ശതകത്തിൽ ജാതി വൈജാത്യങ്ങൾ വ്യക്തമല്ലാത്ത ഒരു സമയത്തുള്ള കേരളത്തിലെ പാലാക്കാടാണ് ജനിച്ചത്. ധർമ്മപാലൻ തെക്കൻ തിരുവിതാം കൂറും, ബുദ്ധഘോഷൻ മധ്യ തിരുവിതാംകൂറുകാരനുമായിരുന്നു. ബുദ്ധധത്തനും ബുദ്ധഘോഷനും ധർമ്മപാലനും വസുബന്ധു, ദിഗ്നാഗൻ എന്നിവരും ഹീനയായ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വക്താക്കൾ ആയിരുന്നു. നാഗാർജ്ജുനനാകട്ടെ മാധ്യമിക സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ആചാര്യനും. ആര്യദേദൻ മഹായാന ബുദ്ധമതത്തിന്റെ വക്താവായാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. ആര്യവേദൻ മാധ്യമിക താത്വികാചാര്യനായിരുന്നു. ശ്രീലങ്കയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി കേരളത്തിൽ എല്ലാ വിഭാഗത്തിലും പെട്ട ബുദ്ധ തത്ത്വങ്ങൾക്ക് പ്രചാരം ലഭിച്ചിരുന്നു. 

കിളിരൂർ, കുട്ടംപേരൂർ, കൊടുങ്ങല്ലൂർ, ശബരിമല, അർത്തുങ്കൽ തുടങ്ങി അനേകം ക്ഷേത്രങ്ങൾ ഒരു കാലത്ത് ബൗദ്ധ ക്ഷേത്രങ്ങൾ ആയിരുന്നു എന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. തൃശ്ശൂരിലെ പരുവശ്ശേരി ദുർഗ്ഗാക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നും ധ്യാനനിരതനയ ഒരു ബുദ്ധ വിഗ്രഹം കിട്ടിയിട്ടുണ്ട്. ഇതേ പോലെ കുന്നത്തൂർ, കരുനാഗപ്പിള്ളി താലൂക്കുകളിൽ നിന്നും മാവേലിക്കര, അമ്പലപ്പുഴ താലൂക്കുകളിൽ നിന്നും കിട്ടിയിട്ടുള്ള അനേകം ബൗദ്ധ വിഗ്രഹങ്ങൾ കേരളത്തിൽ ബുദ്ധമതത്തിനുണ്ടായ പ്രചാരമാണ്‌ കാണിക്കുന്നത്. 

ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ശോഷണം 8-ആം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആരംഭത്തിൽ തുടങ്ങി. എഴാം നുറ്റാണ്ടോടെ ശക്തിക്ഷയിച്ചു തുടങ്ങി എന്നു ചിനക്കാരായ സഞ്ചാരികളുറ്റെ വിവരണങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാക്കാം. എങ്കിലും ചാതുർവർണ്ണ്യത്തിന്റെ പിടിയലകപ്പെട്ടിരുന്നില്ല എന്ന് 12 നൂറ്റാണ്ടിൽ എഴുതപ്പെട്ടു എന്നു പറയുന്ന് തിരുനിഴൽ മാലയിലെ കാവ്യങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു. ബ്രാഹ്മണ മതത്തിന്റെ തിരിച്ചു വരവ് മൂലം രാജാക്കന്മാർ ബുദ്ധ മതത്തിനെതിരായി തിരിഞ്ഞു. തൻമൂലം പടിപടിയായി ബുദ്ധമതത്തിന്റെ സ്വാധീനം കുറഞ്ഞു കുറഞ്ഞു വന്നു. വൈഷ്ണവ കുലശേഖരയുടെ കാലത്ത്, 11- ആം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബുദ്ധമതം ഏതാണ്ട് പൂർണ്ണമായും അപ്രത്യക്ഷമായി . പ്രസിദ്ധമായ പല ബുദ്ധ വിഹാരങ്ങളും (പള്ളികൾ ) ക്ഷേത്രങ്ങൾ ആയി പരിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു. ബുദ്ധമതത്തിൽ വിശ്വസിച്ചിരുന്ന പല ജനവിഭാഗങ്ങളും പിന്നീട് ഹിന്ദുമതത്തിലെ താഴ്ന്ന ജാതികളിലേക്ക് ചേർക്കപ്പെട്ടു.

ചിത്തലൈ ചാത്തനാർ
സ്ഥലനാമകാരകങ്ങൾ
ചരിത്രം
ആര്യദേവൻ