പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉത്പത്തി, പ്രപഞ്ച പ്രതിഭാസങ്ങൾ, മനുഷ്യന്റെ പ്രസക്തി, മനുഷ്യനും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം തുടങ്ങിയ പ്രശ്നങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച ചർച്ചയാണ് തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രധാനമായും ലോകവീക്ഷണം എന്നതുകൊണ്ട് അർത്ഥമാക്കുന്നത്. തത്ത്വശാസ്ത്ര ചരിത്രം പരിശോധിച്ചാൽ പ്രധാനമായി ആശയവാദപരമായതും ഭൌതികവാദപരമായതുമായ രണ്ട് ധാരകൾ ഇത് സംബന്ധമായി നിലനിൽക്കുന്നതായി കാണാം. പ്രപഞ്ചം എങ്ങനെ ആവിർഭവിച്ചു, അത് യഥാർത്ഥത്തിൽ ഉള്ളതാണോ, അതിനെ മനുഷ്യന് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുമോ എന്നൊക്കെയുള്ള വിഷയങ്ങളിൽ ഈ രണ്ട് ധാരകളും വിരുദ്ധാഭിപ്രായം വെച്ചുപുലർത്തുന്നു. സർവ്വശക്തനായ ഒരു ദൈവത്തിന്റെ ആശയമാണ് പ്രപഞ്ചമായി പരിണമിച്ചതെന്ന് ആശയവാദം അഥവാ ആത്മീയവാദം പ്രസ്താവിക്കുന്നു. ഈ പ്രപഞ്ചത്തെ മനുഷ്യന് മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയില്ലെന്നും അത് മായയാണെന്നും വാദിക്കുന്ന ചിലരും ഇവരിലുണ്ട്. 

നേരേമറിച്ച് ഭൌതികവാദികളുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ ഈ പ്രപഞ്ചം യാഥാർത്ഥ്യവും അതിന് ഒരു സ്രഷ്ടാവിന്റെ ആവശ്യമില്ലാത്തതുമാകുന്നു. ആശയവാദത്തിന് പ്രാമുഖ്യമുണ്ടായിരുന്ന പുരാതന – മദ്ധ്യകാല ഘട്ടങ്ങളിൽപ്പോലും ഭൌതികവാദ ചിന്താഗതിക്കാർ നിലനിന്നിരുന്നു. ഭാരതീയ ചിന്തയിലെ ലോകായതന്മാരും മറ്റും അവർക്ക് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. പ്രപഞ്ചത്തിൽ പ്രാഥമികമായുള്ളത് ഭൌതിക "പദാർത്ഥങ്ങളാണെന്ന് " അവർ വാദിച്ചു. പ്രാഥമികമായുണ്ടായത് "ആശയം" ആണെന്ന് ആത്മീയ വാദികളും വാദിച്ചു. 

എന്നാൽ ഈ ഭൌതിക പദാർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്ന് ആശയപ്രപഞ്ചത്തിന്റെ രൂപം കൊള്ളൽ - മനുഷ്യ മനസ്സിന്റെ പ്രവർത്തനങ്ങളും മനുഷ്യനും സമൂഹവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിലൂടെയുണ്ടാകുന്ന വിശ്വാസം, സംസ്കാരം, രാഷ്ട്രീയം തുടങ്ങിയവയുടെ വളർച്ച - എങ്ങനെയാണെന്ന് വിശദീകരിക്കുവാൻ ഇക്കാലത്തെ ഭൌതികവാദികൾക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. ഭൌതികേതരമായ കാര്യങ്ങളൊന്നും യാഥാർത്ഥ്യമല്ലെന്ന നിലപാടാണ് അവരെടുത്തത്. അതിഭൌതികവാദം എന്നറിയപ്പെട്ട ഈ നിലപാട് ഭൌതികവാദത്തിലെ ഒരു ദൌർബല്യമായിരുന്നു. ഈ ദൌർബല്യം പരിഹരിച്ച്, വൈരുദ്ധ്യവാദത്തിന്റെ പ്രയോഗത്തിലൂടെ, ഭൌതിക പ്രപഞ്ചവും ഭൌതികേതര പ്രപഞ്ചവും (ആശയ പ്രപഞ്ചം) തമ്മിലുള്ള പരസ്പരബന്ധം, ശാസ്ത്രീയമായി വിശദീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു എന്നതാണ് ഭൌതികവാദത്തിന് മാർക്സിസം നൽകിയ സംഭാവന.
ഹേഗലിൽ നിന്നുമുള്ളവളർച്ച
വികാസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന നിയമങ്ങൾ
മൂന്നാം തത്ത്വം
ആശയവാദവും ഭൌതികവാദവും