ബൈസാന്തിയലോകത്ത് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ അധഃപതനത്തിന്റേയും രാജനൈതികസംവിധാനങ്ങളുടെ ജീർണ്ണതയുടേയും പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് സന്യാസിമാരായ ബർലാമും ഗ്രിഗറി പലാമായും ദൈവത്തിന്റെ നേരനുഭവത്തിനുള്ള സാദ്ധ്യതയെക്കുറിച്ച് തർക്കിച്ചത്. പ്ലേഗുബാധ മൂലമുള്ള കറുത്തമരണവും ഇസ്ലാമികമുന്നേറ്റത്തിന്റെ സമ്മർദ്ദവും ഓർത്തഡോക്സ് ലോകം അപ്പോൾ നേരിട്ടിരുന്ന മറ്റു ഭീഷണികളായിരുന്നു. നിരാശാജനകമായ ഈ ഭൗതികസാഹചര്യങ്ങളിൽ, ഹെസിക്കാസം മുന്നോട്ടു വച്ച ദൈവാനുഭവസാദ്ധ്യത ബർലാമിന്റെ ദൈവശാസ്ത്രയുക്തിയെ പരാജയപ്പെടുത്തിയതിൽ അത്ഭുതമില്ല. ഈ വിജയത്തെ തുടർന്ന് കാലക്രമേണ ഓർത്തഡോക്സ് പാരമ്പര്യത്തിൽ രൂഢമൂലമായിത്തീർന്ന ഹെസിക്കാസത്തിന്റെ ധ്യാനസാധനയും യേശുപ്രാർത്ഥനയും എണ്ണമറ്റ മനുഷ്യർക്ക് ആത്മീയപോഷണവും ആശ്വാസവുമായി തുടർന്നു. 

പാശ്ചാത്യദൈവശാസ്ത്രത്തിന്റെ കൂടി ആശ്രയത്തിൽ ഹെസിക്കാസത്തിനെതിരെ ബർലാം സന്യാസി നടത്തിയ വാദങ്ങൾ പാശ്ചാത്യമേൽക്കോയ്മ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരുന്ന പൗരസ്ത്യക്രിസ്തീയതക്ക് അസ്വീകാര്യമായി. പാശ്ചാത്യസ്കൊളാസ്റ്റിക് ദൈവശാസ്ത്രത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിനെതിരെ ബൈസാന്തിയൻ സഭ തീർത്ത പ്രതിരോധം കൂടിയായിരുന്നു ഹെസിക്കാസം. 

ഹെസിക്കാസിയസാധന, ബുദ്ധമതം മുതൽ സൂഫി ഇസ്ലാം വരെയുള്ള പൗരസ്ത്യപാരമ്പര്യങ്ങളിലെ പ്രാർത്ഥനാമുറകളെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്നു. യേശുപ്രാർത്ഥനയ്ക്ക് ഹിന്ദുമതത്തിലെ പ്രാർത്ഥനാസൂക്തങ്ങളുമായി സാമ്യമുണ്ട്. ഇരുപാരമ്പര്യങ്ങളിലും സാധകർ ലക്ഷ്യമാക്കുന്നത് ഇന്ദ്രിയനിഗ്രഹവും ഏകാഗ്രതയും വഴി ലഭിക്കുന്ന നിശ്ചലതയും, ദൈവാനുഭവത്തിന്റെ തേജസ്സുമാണ്. ഹെസിക്കാസം അതിന്റെ സാമഗ്രികൾ ഭാരതീയയോഗികളിലും സൂഫി ഇസ്ലാമിലും നിന്നു കൈക്കൊണ്ടതാണെന്നു കരുതുന്നവരുണ്ട്. എന്നാൽ ഇവയ്ക്കിടയിൽ കടപ്പാടിന്റെ സഞ്ചാരം എതിർദിശയിലായിരുന്നു എന്നും വാദമുണ്ട്.

ക്രിസ്തീയതയും ഇസ്ലാമും തമ്മിലുള്ള മത്സരത്തിന്റെ ദീർഘചരിത്രത്തിനിടെ ആ മതങ്ങളിലെ മിസ്റ്റിക് പാരമ്പര്യങ്ങൾ നൂറ്റാണ്ടുകളിലൂടെ പങ്കുവച്ച ആത്മീയമാർഗ്ഗങ്ങളേയും ലക്ഷ്യങ്ങളേയും ഹെസിക്കാസം പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. വിശ്വാസാചാരങ്ങളിൽ പരമ്പരാഗതമായി നിലനിൽക്കുന്ന വ്യതിരിക്തത ഉപേക്ഷിക്കാതെ തന്നെ, മതങ്ങൾക്കിടയിൽ സാഹോദര്യത്തിന്റെ ആന്തരികതയെ ആശ്രയിക്കുന്ന സംവാദത്തിന്റെ സാദ്ധ്യതകൾ ഇതുയർത്തുന്നതായി ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

കുറിപ്പുകൾ
തർക്കം
വിലയിരുത്തൽ
ദൈവാനുഭവം