പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ ഏറ്റവും അറിയപ്പെടുന്ന രചന 'സമാന്തരജീവിതങ്ങൾ' ആണ്. ഗ്രീക്ക്, റോമൻ ചരിത്രങ്ങളിലെ മഹച്ചരിതങ്ങളുടെ ഈ പരമ്പര, അവയിലെ നായകന്മാരുടെ ഗുണദോഷങ്ങളുടെ താരതമ്യപഠനത്തിനുതകും വിധം ജോഡികളായി ക്രമീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഈ പരമ്പരയിൽ നിലവിലുള്ളത് 23 ജോഡികളും ഒറ്റയായുള്ള നാലെണ്ണവുമാണ്. 

ഈ ജീവിതകഥകളിൽ താൻ അന്വേഷിച്ചത് ചരിത്രമല്ലെന്നും സ്വഭാവത്തിലെ നന്മതിന്മകൾ നായകന്മാരുടെ ജീവിതത്തേയും വിധിയേയും എങ്ങനെ രൂപപ്പെടുത്തി എന്നതാണെന്നും അലക്സാണ്ടറുടെ കഥയുടെ തുടക്കത്തിൽ പ്ലൂട്ടാർക്ക് ഏറ്റുപറയുന്നു. പലപ്പോഴും ചരിത്രത്തിലെ മഹാസംഭവങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്ന അദ്ദേഹം ഹൃദ്യമായ ഉപാഖ്യാനങ്ങൾക്കും ആനുഷംഗികമായ തുച്ഛസംഭവങ്ങൾക്കും പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്നു. ഏറെ പ്രഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന നേട്ടങ്ങളേക്കാൾ ചരിത്രനായകന്മാരുടെ സ്വഭാവത്തിലേക്കു വെളിച്ചം വീശുന്നത് ഇത്തരം നിസ്സാരതകളാണെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. തന്റെ നായകന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങളെ സമഗ്രമാക്കാൻ പരമാവധി ശ്രമിച്ച പ്ലൂട്ടാർക്ക് ജീവചരിത്രരചനയെ ചിത്രകാരന്റെ തൊഴിലിനോടുപമിച്ചു. ബാഹ്യരൂപത്തിൽ സ്വഭാവത്തികവിനെ സംബന്ധിച്ച ഉൾക്കാഴ്ചകൾ തേടിയ അദ്ദേഹം പലപ്പോഴും ഉറപ്പില്ലാത്ത നിഗമങ്ങളിൽ എത്തിച്ചേർന്നു. 

അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ കഥയിൽ നായകന്റെ കർമ്മകുശലതയുടേയും മഹത്ത്വാകാംക്ഷയുടേയും വിവരണത്തിന് ഏറെ പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്ന പ്ലൂട്ടാർക്ക് സ്വഭാവത്തിലെ ഈ സവിശേഷതകൾ തുടക്കം മുതൽ പ്രകടമായിരുന്നുവെന്നു ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു. അലക്സാണ്ടറുടെ ഇഷ്ടശില്പി ലിസ്സിപ്പസിന്റെ വിവരണം പിന്തുടർന്ന് നായകന്റെ ആകാരത്തിന്റെ സമഗ്രചിത്രവും അദ്ദേഹം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും അലക്സാണ്ടറുടെ സ്വഭാവചിത്രീകരണത്തിൽ, പ്ലൂട്ടാർക്കിന് പലപ്പോഴും പിഴവു പറ്റുന്നു. ഒട്ടേറെ സന്ദർഭങ്ങളിൽ ആത്മസംയമനമില്ലാതെ പെരുമാറിയിട്ടുള്ള അലക്സാണ്ടറെ വലിയ സംയമിയായി അദ്ദേഹം ചിത്രീകരിക്കുന്നത് ഇതിനുദാഹരണമാണ്. ഏതായാലും കഥയുടെ അവസാനഭാഗമാകുമ്പോൾ നായകനോടുള്ള പ്ലൂട്ടാർക്കിന്റെ ആരാധന കുറയുന്നതു കാണാം. അലക്സാണ്ടറുടെ കഥക്കു സമാന്തരമായി പ്ലൂട്ടാർക്ക് പറയുന്ന ജീവിതകഥ ജൂലിയസ് സീസറുടേതാണ്. സീസറുടെ സ്വഭാവസവിശേഷതകളും യുദ്ധസാഹസങ്ങളും നേതൃത്വഗുണവും വർണ്ണിക്കുന്ന പ്ലൂട്ടാർക്ക് ഒടുവിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊലപാതകത്തിന്റെ വിശദാംശങ്ങളും നൽകുന്നു. ഈ ജീവിതാഖ്യാനം സമാപിക്കുന്നത് കൊലപാതകികൾക്ക് നേരിടേണ്ടി വന്ന ദുരന്തം വിവരിച്ചാണ്. സീസറുടെ 'കാവൽചൈതന്യം' (Guardian Genius) അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൊലയ്ക്കു പ്രതികാരം ചെയ്യുകയായിരുന്നെന്ന ജീവചരിത്രകാരന്റെ നിഗമനവും അവിടെ വായിക്കാം.

സമാന്തരജീവിതങ്ങളിൽ ഹെരാക്ലീസ്, മാസിഡോണിയയിലെ ഫിലിപ്പ്, സിപ്പിയോ ആഫ്രിക്കാനസ് തുടങ്ങിയവരുടെ ജീവചരിത്രങ്ങൾ നഷ്ടപ്പെട്ടുപോയി; അവശേഷിക്കുന്നവയിൽ തന്നെ പലതും വിടവുകൾ നിറഞ്ഞു ഭാഗികമായവയോ, പിൽക്കാലരചയിതാക്കൾ സശോധന ചെയ്തവയോ ആണ്. സോളോൺ, തെമിസ്റ്റോക്ലീസ്, അരിസ്റ്റൈഡീസ്, നിക്കിയാസ്, ഡെമോസ്തനിസ്, പെലോപ്പിഡാസ്, ഫിലോപ്പോമെൻ, തിമോലിയൻ, സൈറാക്കൂസിലെ ഡിയോൺ, അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തി, എപ്പിറസിലെ പിറസ്, റോമുലസ്, നൂമാ പോമ്പിലിയസ്, കൊറിയോലാനസ്, തെസ്യൂസ്, അമീലിയസ് പൗള്ളസ്, തിബേരിയസ് ഗ്രാക്കസ്, ഗൈയസ് ഗ്രാക്കസ്, ഗൈയസ് മാരിയസ്, ലൂയീസ് കൊർണേലിയസ് സള്ള, സെർട്ടോറിയസ്, ലുക്കല്ലസ്, പോമ്പേ, ജൂലിയസ് സീസർ, സിസറോ, ചെറിയ കാറ്റോ, മാർക്ക് ആന്തണി, ബ്രൂട്ടസ് എന്നിവരുടെ ജീവചരിത്രങ്ങളാണ് നിലവിലുള്ളവ.

പുരോഹിതൻ
സ്വാധീനം
ദേശാടനം
സമാന്തരജീവിതങ്ങൾ