മെക്സിക്കോയിൽ നിന്നും , ക്യൂബയെ ആക്രമിക്കാനായിരുന്നു ഫിഡലിന്റെ പദ്ധതി. ഒരു പഴയ ബോട്ടിലാണ് അവർ ക്യൂബയെ ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങിയത്. എന്നാൽ ക്യൂബയിൽ ഇറങ്ങിയ ഉടൻ അവർ ബാറ്റിസ്റ്റയുടെ സൈന്യത്താൽ ആക്രമിക്കപ്പെട്ടു. കൂടെയുള്ളവർ, കൊല്ലപ്പെടുകയോ പിടിക്കപ്പെടുകയോ ചെയ്തു. പിടിക്കപ്പെട്ടവരെ പിന്നീട് വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധേയരാക്കി. ആ സംഘത്തിലെ 22 പേരാണ് പിന്നീട് ജീവനോടെ ഉണ്ടായിരുന്നത്.. 88 ഓളം പേർ കൊല്ലപ്പെട്ടു. ഇവിടെ വെച്ചാണ് ചെ , തന്റെ മെഡിക്കൽ രംഗം കൈവിട്ട് പകരം ആയുധം കൈയ്യിലെടുക്കുന്നത്. ഒരു ഭിഷഗ്വരനിൽ നിന്നും സായുധപോരാളിയിലേക്കുള്ള മാറ്റം കൂടിയായിരുന്നു അത്.
വളരെ ചെറിയ ഒരു സംഘം മാത്രമാണ് പിന്നീട് അവശേഷിച്ചത് , സിയറ മയിസ്ത്ര മലനിരകളിൽ തമ്പടിച്ച് അവർ ആക്രമണം തുടർന്നു. ഫ്രാങ്ക് പയസിന്റെ , ഗറില്ലാ സംഘങ്ങളിൽ നിന്നും അവർക്ക് സഹായം ലഭിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. 1957 ൽ ന്യൂയോർക്ക് ടൈംസിൽ ഹെർബർട്ട് മാത്യൂസ് ഫിഡൽ കാസ്ട്രോയുമായി നടത്തിയ അഭിമുഖ സംഭാഷണം പ്രസിദ്ധപ്പെടുത്തുന്നതുവരെ ലോകം വിശ്വസിച്ചിരുന്നത് ഫിഡൽ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നു തന്നെയാണ്. ഈ അഭിമുഖ സംഭാഷണം ഫിഡലിനെയും ഗറില്ലാസൈന്യത്തിനേയും കുറിച്ച് ജനങ്ങളിൽ ഒരു തരം ആദരപൂർവ്വമായ അത്ഭുതമാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. ഈ അഭിമുഖത്തിൽ ചെ പങ്കെടുത്തിരുന്നില്ല. എന്നാൽ സമരമുന്നേറ്റങ്ങളിൽ മാധ്യമങ്ങൾക്കുള്ള പങ്കിനേക്കുറിച്ച് ചെ പിന്നീട് ബോധവാനായി. സംഘത്തിലെ അംഗങ്ങളെല്ലാം തന്നെ മാനസികമായും ശാരീരികമായും തളർന്നു. കൂടാതെ കാട്ടിലുള്ള ചില കൊതുകുകളുടെ ആക്രമണം മൂലം ശരീരത്തിനുണ്ടായ അസുഖവും അവരെ തളർത്തി.. യൂദ്ധമുന്നണിയിലെ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ ദിനങ്ങൾ എന്നാണ് ഈ ദിവസങ്ങളെ ചെ പിന്നീട് വിശേഷിപ്പിച്ചത്..

സിയറ മയിസ്ത്ര മലനിരകളിൽ ഒളിച്ചു താമസിക്കുമ്പോൾ ചെ ഒരു കാര്യം മനസ്സിലാക്കി. ഈ മലനിരകളിൽ, വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നൊന്നില്ല, ആരോഗ്യസംരക്ഷണം പരിമിതമായേ ഉള്ളു. 40% ത്തോളം ആളുകൾ നിരക്ഷരരാണ്. യുദ്ധം തുടരുമ്പോൾ തന്നെ, ചെ ഈ വിമതസൈന്യത്തിന്റെ ഒഴിവാക്കാൻ വയ്യാത്ത ഒരു ഘടകമായി മാറി. ക്ഷമയും, നയതന്ത്രവും കൊണ്ട് ഫിഡലിന്റെ വിശ്വാസം നേടിയെടുത്തു. ചെ, ഇവിടെ ഗ്രനേഡുകൾ നിർമ്മിക്കാൻ പണിശാലകൾ നിർമ്മിച്ചു , ബ്രഡ്ഡുകൾ ഉണ്ടാക്കാനായി അടുപ്പുകൾ പണിതു. പുതിയതായി സൈന്യത്തിലേക്കു വരുന്നവരെ ആക്രമണമുറകൾ പഠിപ്പിച്ചു. എല്ലാത്തിലുമുപരിയായി, നിരക്ഷരരായ ജനങ്ങളെ എഴുതാനും വായിക്കാനും പഠിപ്പിച്ചു. ആരോഗ്യസംരക്ഷണത്തിനായി ചെറിയ ആശുപത്രികൾ സ്ഥാപിച്ചു. മൂന്നു വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം , ചെ ഫിഡലിന്റെ തലച്ചോറ് എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. സെക്കന്റ് ആർമി കോളത്തിന്റെ കമ്മാണ്ടർ ആയി ചെ ഗുവേരയെ ഫിഡൽ അവരോധിച്ചു.

സൈന്യത്തിലെ രണ്ടാം കമ്മാണ്ടർ ആയി ചെ നിയോഗിക്കപ്പെട്ടതിനുശേഷം , അദ്ദേഹം തികഞ്ഞ ഒരു സൈന്യാധിപനായി മാറി. സൈന്യത്തിൽ നിന്നും മറ്റു കാരണങ്ങൾ കൊണ്ട് ഒളിച്ചോടിയവരേയും , പിന്തിരിഞ്ഞവരെയും യാതൊരു ദാക്ഷിണ്യവും കൂടാതെ വെടിവെച്ചു കൊന്നുകളയാൻ ചെ മടിച്ചില്ല.. സംശയംതോന്നുന്നവരെ പിന്തുടരുവാൻ ചെ തന്റെ വിശ്വസ്തരെ അയച്ചു. ചുരുങ്ങിയ കാലം കൊണ്ടുതന്നെ ക്രൂരനായ ഒരു കമ്മാണ്ടർ എന്ന ഒരു പേര് ചെയിൽ അവരോധിക്കപ്പെട്ടു.. ഒറ്റുകാരെയും, ഒളിച്ചോടിയവരെയും, രഹസ്യങ്ങൾ ചോർത്തുന്നവരെയും നിഷ്ക്കരുണം ചെ വധിച്ചിട്ടുണ്ട്.. ഇത്തരത്തിൽ വധശിക്ഷയ്ക്കു വിധേയനാക്കിയ ഒട്ടിമോ ഗുവേര എന്ന ഒറ്റുകാരന്റെ അവസാന സമയത്തെക്കുറിച്ച് ചെ പിന്നീട് തന്റെ ഡയറിക്കുറിപ്പുകളിൽ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. ഈ കർഷകനായിരുന്ന ഒട്ടിമോ , ബാറ്റിസ്റ്റായുടെ സൈന്യത്തിൻ വിമത സൈന്യത്തിന്റെ താവളങ്ങൾ രഹസ്യമായി ചൂണ്ടിക്കാണിച്ചു കൊടുത്തു എന്നതായിരുന്നു കുറ്റം. ഇയാളുടെ സൂചനകൾ അനുസരിച്ച് ക്യൂബയുടെ വായുസേന , ഇത്തരം താവളങ്ങൾ ആക്രമിച്ചു കീഴ്പെടുത്തുകയുണ്ടായി. വിചാരണവേളയിൽ ഒട്ടിമോ കുറ്റം സമ്മതിച്ചു.. ഒട്ടിമോ , ചെ ഗുവേരയോട് അഭ്യർത്ഥിച്ചു "എന്റെ ജീവിതം പെട്ടെന്ന് തന്നെ അവസാനിപ്പിച്ചു തരു". ഈ സംഭവത്തെക്കുറിച്ച് ചെ എഴുതുന്നു " സന്ദർഭം അത്ര സുഖകരമല്ലായിരുന്നു , ഞാൻ ഈ പ്രശ്നം പെട്ടെന്ന് തന്നെ അവസാനിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഒരു .32 തോക്ക് ഉപയോഗിച്ച് അവന്റെ തലച്ചോറിന്റെ വലതുവശത്തായി ഞാൻ നിറയൊഴിച്ചു. വലതു ടെംപറൽ ലോബിൽ അത് ഒരു ദ്വാരം ഉണ്ടാക്കി.. ഒറു ഒറ്റുകാരന്റെ വധശിക്ഷ എന്ന പേരിൽ പിന്നീട് ചെ ഒരു പുസ്തകം എഴുതുകയുണ്ടായി 

യുദ്ധമുന്നണിയിലുടനീളം വളരെ ക്രൂരനായ ഒരു നേതാവായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നുവെങ്കിലും , കിട്ടുന്ന ഇടവേളകളിൽ തന്റെ സൈനികർക്ക് പുസ്തകങ്ങളെ പരിചയപ്പെടുത്തിക്കൊടുക്കുന്നതിൽ ചെ ശ്രദ്ധാലുവായിരുന്നു. റോബർട്ട് ലൂയീസ് സ്റ്റീവൻസന്റേയും , സെർവാന്റസിന്റേയും , ചില സ്പാനിഷ് എഴുത്തുകാരുടേയും മറ്റും കവിതകളും എല്ലാം തന്റെ സൈനികർക്ക് വായിക്കാനായി ചെ നൽകിയിരുന്നു.. ഹൊസെ മാർട്ടിയുടെ "അതിരുകളില്ലാത്ത സാക്ഷരത" എന്ന ആശയത്തിൽ ചെ ആകൃഷ്ടനായിരുന്നു. നിരക്ഷരരായ ജനങ്ങളെ അത്യാവശ്യം എഴുതാനും വായിക്കാനും പഠിപ്പിക്കാനായി തന്റെ സൈനികാംഗങ്ങളോട് ചെ ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇതിലൂടെ അജ്ഞതയ്ക്കെതിരേ ഒരു യുദ്ധം കൂടി ചെ തുടങ്ങിവെച്ചു. 

ഫിഡൽ കാസ്ട്രോയ്ക്ക് വളരെ പ്രിയപ്പെട്ട ഒരു കമ്മാണ്ടർ ആയിരുന്നു ചെ. ബുദ്ധിമാനും , കഴിവുള്ളവനും ആയ ഒരു നേതാവ് എന്നാണ് ഫിഡൽ ചെ ഗുവേരയെ വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്. തന്റെ സൈന്യത്തിന്റെ മാനസികമൂല്യങ്ങൾക്ക് മുൻതൂക്കം നൽകുന്ന ഒരു ഓഫീസർ എന്നായിരുന്നു ഫിഡൽ ചെ ഗുവേരയെക്കുറിച്ച് അഭിപ്രായപ്പെട്ടത്.. ചെ ഗുവേരയുടെ ചങ്കൂറ്റത്തോടെയുള്ള നീക്കങ്ങൾ , ശത്രുസൈന്യത്തിന്റെ പോലും ആദരവ് പിടിച്ചു പറ്റിയിരുന്നതായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ ലെഫ്റ്റനന്റ് ആയിരുന്ന ജോയൽ ഇഗ്ലെസിയാസ് ഓർക്കുന്നു. യുദ്ധഭൂമിയിൽ മുറിവേറ്റു കിടക്കുന്ന ജോയലിനെ സഹായിക്കാനായി , വെടിയുണ്ടകളെ പോലും വകവെക്കാതെ ഓടിയെത്തിയ ചെ ഗുവേരയെ ജോയൽ ഓർക്കുന്നു..

ഒരു വിമത റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം നടത്തുന്നതിൽ ചെ വിജയിച്ചിരുന്നു. ഇതിലൂടെ സൈന്യത്തിന്റെ വിവരങ്ങൾ ജനങ്ങളിലേക്കെത്തിച്ചു. കൂടാതെ വളർന്നു വരുന്ന വിമത സൈന്യങ്ങൾ തമ്മിൽ റേഡിയോയിലൂടെ പരസ്പരം ആശയവിനിമയം നടത്താനും ഈ രീതി ഉപകരിച്ചു. ഗ്വാട്ടിമാലയിലെ സർക്കാരിനെ പുറത്താക്കാനായി അമേരിക്കൻ ചാരസംഘടന ഉപയോഗിച്ച റേഡിയോ ആശയവിനിമയത്തിൽ നിന്ന് ചെ ഏറെ പ്രചോദനം ഉൾക്കൊണ്ടു.

1958 ന്റെ അവസാനത്തിൽ ലാ മെർസിഡസ് യുദ്ധത്തിൽ ചെ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പങ്കുവഹിച്ചിരുന്നു. ഫിഡലിന്റെ സൈന്യത്തെ തകർക്കാനുള്ള ബാറ്റിസ്റ്റയുടേയും , അമേരിക്കയുടേയും ശ്രമത്തെ ചെ പരാജയപ്പെടുത്തിക്കളഞ്ഞു. അമേരിക്കൻ പട്ടാള ഉദ്യോഗസ്ഥനായിരുന്ന ലാറി ബോക്ക്മാൻ ഈ ശ്രമത്തെ പിന്നീട് വിശേഷിപ്പിച്ചത് "ബ്രില്ല്യന്റ്" എന്നാണ്.. ഗറില്ല യുദ്ധമുറയിൽ ഒരു നിപുണനായി ചെ മാറിയിരുന്നു അപ്പോഴേക്കും. പെട്ടെന്നുള്ള ആക്രമണങ്ങൾക്കു ശേഷം , കാട്ടിൽ ഓടിമറയാനുള്ള കഴിവ് ചെ യ്ക്കുണ്ടായിരുന്നു. പ്രത്യാക്രമണം നടത്താൻ സൈന്യത്തിനു സമയം ലഭിക്കുന്നതിനു മുമ്പ് ചെ കാടുകളിൽ അഭയം പ്രാപിച്ചിരിക്കും.

യുദ്ധം മുറുകിയതോടെ , ചെ ഒരു പ്രത്യേക സൈന്യവുമായി ഹവാന ലക്ഷ്യമാക്കി നീങ്ങിത്തുടങ്ങി. ഏതാണ്ട് ഏഴു ആഴ്ചയോളം നീണ്ട , കാൽനടയായി മാത്രമുള്ള ഒരു യാത്രയായിരുന്നു അത്. ശത്രുക്കളുടെ കണ്ണിൽ പെടാതിരിക്കാനായി രാത്രിമാത്രമാണ് ആ സംഘം സഞ്ചരിച്ചിരുന്നത്. ആ യാത്രയിൽ പലപ്പോഴും ഭക്ഷണം പോലുമില്ലായിരുന്നു.. 1958 ഡിസംബർ അവസാന നാളുകളിൽ , ലാസ് വില്ലാസ് പ്രദേശം കീഴടക്കുക വഴി ദ്വീപിനെ രണ്ടാക്കി വിഭജിക്കാം എന്നുള്ളതായിരുന്നു സൈന്യത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. ഈ യാത്രയിൽ വളരെ പ്രധാനപ്പെട്ട പല വിജയങ്ങളും നേടിയെങ്കിലും , സാന്താ ക്ലാര എന്ന ലക്ഷ്യത്തിലേക്കെത്താൻ കഴിഞ്ഞിരുന്നില്ല. എന്നാൽ അവരുടെ അവസാന ലക്ഷ്യം സാന്താ ക്ലാര ആയിരുന്നു താനും. അവസാനം ചെ സാന്താ ക്ലാര ആക്രമിക്കാനായി തന്റെ ആത്മഹത്യാ സംഘത്തെ തയ്യാറാക്കി. ഇത് തന്റെ ലക്ഷ്യത്തിലേക്കുള്ള അവസാന തയ്യാറെടുപ്പാണെന്ന് അദ്ദേഹത്തിനു അറിയാമായിരുന്നു.. ഈ അവസാന യുദ്ധത്തിൽ ചെ യുടെ സൈന്യ പല തവണ ശത്രുസൈന്യത്താൽ വളയപ്പെട്ടു. ഈ യുദ്ധത്തിൽ ചെ ഗുവേരയുടെ വിജയസാദ്ധ്യത 10:1 ആയി കണക്കാക്കപ്പെട്ടു..
1958 പുതുവത്സര സായാഹ്നത്തിൽ ചെ യുടെ സൈന്യം സാന്താ ക്ലാര പിടിച്ചടക്കിയതായി , വിമത റേഡിയോ പ്രഖ്യാപനം നടത്തി. എന്നാൽ ദേശീയ മാധ്യമങ്ങൾ നേരെ വിരുദ്ധ റിപ്പോർട്ടുകളാണ് പുറത്തു വിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നത്. യുദ്ധത്തിൽ ചെ കൊല്ലപ്പെട്ടു എന്നുള്ളതായിരുന്ന ഒരു റിപ്പോർട്ട്. 1 ജനുവരി 1959 ന് ബാറ്റിസ്റ്റ ഡൊമിനിക്കൻ റിപബ്ലിക്കിലേക്ക് വിമാനമാർഗ്ഗം കടന്നു കളഞ്ഞു. ഈ സമയത്ത് ബാറ്റിസ്റ്റയുടെ പട്ടാള ഉദ്യോഗസ്ഥർ ചെ ഗുവേരയുമായി ഒരു സമാധാന ചർച്ച നടത്തുകയായിരുന്നു.. ജനുവരി രണ്ടാം തീയതി ചെ , ഹവാന നഗരത്തിൽ കടന്നു , തലസ്ഥാനത്തിന്റെ പൂർണ്ണനിയന്ത്രണം ഏറ്റെടുത്തു.. 1959 ജനുവരി എട്ടാം തീയതി മാത്രമേ , ഫിഡലിന് ഹവാനാ നഗരത്തിലെത്താനായി സാധിച്ചുള്ളു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഹവാനായിലേക്കുള്ള യാത്രയിൽ വിവിധ സ്ഥലങ്ങളിലായി സ്വീകരണങ്ങൾ ഏറ്റു വാങ്ങാനായി തങ്ങേണ്ടി വന്നു. ജനുവരി പകുതിയോടെ , തരാരായിലുള്ള ഒരു വിശ്രമ കേന്ദ്രത്തിലേക്ക് ചെ പോയി , ആ സമയത്തുണ്ടായ ഒരു ആസ്തമ രോഗത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ ക്ഷീണത്തിൽ നിന്നും മുക്തി നേടാനായിരുന്നു ഇത്.. തരാരായിൽ വിശ്രമ ജീവിതം നയിക്കുമ്പോഴും , ക്യൂബയുടെ സാമ്പത്തിക, സാമൂഹിക, ഭാവിയെപ്പറ്റിയുള്ള പദ്ധതികൾ തയ്യാറാക്കാനുള്ള ചർച്ചകളിലും മറ്റും ചെ പങ്കെടുക്കുമായിരുന്നു.. ഈ സമയത്താണ് ചെ തന്റെ പ്രസിദ്ധമായ "ഗറില്ലാ യുദ്ധ തന്ത്രങ്ങൾ" എന്ന പുസ്തകം രചിക്കുന്നത്..

ഫെബ്രുവരിയിൽ , വിജയത്തിലുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്ക് കണക്കിലെടുത്ത് "ജന്മം കൊണ്ടുള്ള ക്യൂബൻ പൗരൻ" എന്ന പദവി നല്കി ആദരിച്ചു.. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഭാര്യ , ജനുവരി അവസാനം ക്യൂബയിലെത്തിച്ചേർന്നു. ചെ ഹിൽദയോടു പറഞ്ഞു താൻ മറ്റൊരു സ്ത്രീയുമായി സ്നേഹത്തിലാണ് എന്ന് , അതോടൊപ്പം തന്നെ ഇരുവരും വിവാഹമോചന തീരുമാനത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. മെയ് 22ന് ഇവർ രണ്ടുപേരും ഔദ്യോഗികമായി പിരിഞ്ഞു. 1959 ജൂൺ 2 ന് ക്യൂബൻ പൗരത്വമുള്ള , ജൂലൈ 26 മൂവ്മെന്റ് പ്രവർത്തകയായിരുന്ന അലൈഡാ മാർച്ചിനെ ചെ വിവാഹം ചെയ്തു. 1958 കളുടെ അവസാനം മുതൽ ഇരുവരും ഒരുമിച്ചു ജീവിച്ചു വരുകയായിരുന്നു. തരാരയിലെ കടൽക്കരയിലുള്ള ഗ്രാമത്തിലേക്ക് അലൈഡയുമായി ചെ തിരിച്ചു പോയി.. രണ്ട് വിവാഹങ്ങളിലും ചെ ഗുവേരക്ക് കുട്ടികളുണ്ടായിരുന്നു. 
ഹിൽദ ഗദിയ യിലുണ്ടായ മക്കൾ , ഹിൽദ ബിയാട്രിസ് ഗുവേര ഗദിയ (ജനനം 1956 ഫെബ്രുവരി 15 മെക്സിക്കോഃ മരണം 1995 ഓഗസ്റ്റ് 21 ക്യൂബ)
അലൈഡ മാർച്ചിലുണ്ടായ മക്കൾ, അലൈഡാ ഗുവേര മാർച്ച് (ജനനം 1960 നവംബർ 24 ഹവാന) , കാമിലോ ഗുവേര മാർച്ച് (ജനനം 1962 മെയ് 20 ക്യൂബ), സെലിയ ഗുവേര മാർച്ച് (ജനനം 1963 ജൂൺ 14 ക്യൂബ), ഏണസ്റ്റോ ഗുവേര മാർച്ച് (ജനനം 1965 ഫെബ്രുവരി 24 ഹവാന). ഇതു കൂടാതെ ലിലിയ റോസ ലോപസ് എന്ന സ്ത്രീയിലും ഒരു കുട്ടിയുണ്ടായി. എന്നാൽ ചെ ഇവരെ വിവാഹം കഴിച്ചിരുന്നില്ല. ഒമർ പെരസ് (1964 മാർച്ച് 19 , ഹവാന) 

മോട്ടോർ സൈക്കിൾ യാത്ര
മെക്സിക്കോ സിറ്റിയും ഒരുക്കങ്ങളും
വിമർശനം
കടന്നാക്രമണം , യുദ്ധമുന്നണി , സാന്താക്ലാര