പ്രാചീനകാലം മുതൽതന്നെ ജലജന്തുക്കളെയും സസ്യങ്ങളെയും ബന്ധനത്തിൽ സൂക്ഷിക്കുകയും സംരക്ഷിക്കുകയും ചെയ്തുവന്നിരുന്നു എന്നതിന് രേഖകളുണ്ട്; സുമേറിയക്കാർ ഭക്ഷണാവശ്യങ്ങൾക്കായി മത്സ്യങ്ങളെ പ്രത്യേക കുളങ്ങളിൽ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നു. റോമാക്കാർക്ക് മത്സ്യസംരക്ഷണത്തിനുവേണ്ടി പ്രത്യേകം സംവിധാനം ചെയ്യപ്പെട്ട കുളങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു. കാർപ്പുകളെയും സ്വർണമത്സ്യങ്ങളെയും വളർത്തിയെടുക്കുന്നതിൽ ചൈനാക്കാരാണ് ആദ്യം പരിശ്രമിച്ചത്. സുംഗ് രാജവംശം (960-1278) സ്വർണ മത്സ്യങ്ങളെ പ്രത്യേക ജലാശയങ്ങളിൽ സംരക്ഷിച്ചിരുന്നതായി കാണുന്നു. 

കുളങ്ങളിലോ മറ്റു ചെറിയ ജലാശയങ്ങളിലോ സൂക്ഷിച്ചിരുന്നതല്ലാതെ മത്സ്യങ്ങളെ പ്രത്യേക സംഭരണികൾക്കകത്ത് പ്രദർശനയോഗ്യമാക്കി സജ്ജീകരിക്കുന്ന പതിവ് ആദ്യകാലത്ത് ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ വഴിക്കുള്ള സംരംഭങ്ങൾ പതിനെട്ടാം ശ.-ത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിലാണ് ആരംഭിച്ചത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ ലണ്ടനിൽ സ്വർണമത്സ്യങ്ങളെ പ്രത്യേക സംഭരണികളിൽ സൂക്ഷിക്കുവാൻ തുടങ്ങി. ഇതിനാവശ്യമായ മത്സ്യങ്ങളെ ചൈനയിൽ നിന്ന് ഇറക്കുമതി ചെയ്തതായി കരുതപ്പെടുന്നു. പ്രദർശന മത്സ്യങ്ങളിൽ ഇന്ന് അധികം പ്രചാരമുള്ള സ്വർണ മത്സ്യങ്ങളെ ചൈനക്കാരാണ് കണ്ടെത്തി പ്രയോജനപ്പെടുത്തിയത്. 

1850-ഓടുകൂടി ജലസസ്യങ്ങളെ സംഭരണികൾക്കുള്ളിൽ വളർത്താമെന്ന് മനസ്സിലാക്കിയതോടെയാണ് ഇംഗ്ലണ്ടിലും സ്കോട്ട്ലൻഡിലും ഇതൊരു വിനോദം (hobby) ആയി മാറിയത്. ഇംഗ്ലണ്ടിൽനിന്ന് ഈ പ്രവണത മറ്റിടങ്ങളിലേക്കു വ്യാപിച്ചുവെന്നു കരുതപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ 1852-വരെ ഇന്നത്തെ അർത്ഥത്തിൽ 'അക്വേറിയം' എന്ന പദം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നില്ല. ബ്രിട്ടിഷ് പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഹെന്റിഗോസ്സെയാണ് 'അക്വേറിയം' എന്ന പദം ആദ്യമായി പ്രയോഗിച്ചത്. 1865-ൽ ന്യൂയോർക്കു നഗരത്തിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങി നിന്നിരുന്ന ഈ വിനോദം 1900-ത്തോടുകൂടി അമേരിക്കയിലാകെ വ്യാപിക്കുകയുണ്ടായി. ആകർഷകമായ രീതിയിൽ അക്വേറിയം ടാങ്കുകളുണ്ടാക്കി അലങ്കാര മത്സ്യങ്ങളെ വളർത്തുന്നത് അക്വേറിയം കീപ്പിംഗ് (Aquarium Keeping) എന്ന പേരിൽ ഒരു വിനോദമായി ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു കഴിഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. വീട്ടിലെ സ്വീകരണമുറിയിൽ സൂക്ഷിക്കുന്ന അലങ്കാര മത്സ്യങ്ങളടങ്ങുന്ന അക്വേറിയം ടാങ്ക് 'ഹോം അക്വേറിയം' (Home Aquarium) എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. 

ആദ്യത്തെ പൊതു അക്വേറിയം 1853-ൽ ലണ്ടനിലെ റീജെന്റ്സ് പാർക്കിലാണ് സ്ഥാപിതമായത്. വലിയ കണ്ണാടി ഷീറ്റുകൾ ഉണ്ടാക്കിയെടുക്കത്തക്കവിധം സ്ഫടിക നിർമ്മാണവിദ്യ അതുവരെ വികാസം പ്രാപിച്ചിരുന്നില്ല. ഈ സാങ്കേതികശാഖ വികസിച്ചതോടെ അക്വേറിയങ്ങളുടെ പ്രചാരവും വർദ്ധിച്ചുതുടങ്ങി. ഇന്ത്യയിൽ ഒരു പൊതു അക്വേറിയം ആദ്യമായി സ്ഥാപിതമായത് കേരളത്തിലാണ് (1938). ഈ അക്വേറിയം അന്ന് ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിപ്പം കൂടിയതായിരുന്നു. കേരള സർവകലാശാലയുടെ കീഴിലുള്ള സമുദ്രജീവിശാസ്ത്രവിഭാഗവും അക്വേറിയവും ഗവേഷണങ്ങൾക്കായിരുന്നു പ്രാധാന്യം കല്പിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും പൊതുജനങ്ങൾക്ക് മത്സ്യങ്ങളെ നിരീക്ഷിക്കുവാനുള്ള സൗകര്യവും ഇവിടെയുണ്ടായിരുന്നു. പിന്നീട് മുംബൈയിൽ ആധുനിക സജ്ജീകണങ്ങളോടു കൂടിയ 'താരാപൂർവാലാ' അക്വേറിയം സ്ഥാപിതമായി (1950). അതേ തുടർന്ന് ചെന്നൈ, പൂണെ എന്നിവിടങ്ങളിലും പൊതു അക്വേറിയങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായി. ഇന്ന് ഇന്ത്യയിൽ മിക്ക സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഒന്നിലധികം അക്വേറിയങ്ങളുണ്ട്. കേരളത്തിൽത്തന്നെ ചെറുതും വലുതുമായ പത്തിലധികം പൊതു അക്വേറിയങ്ങളുണ്ട്. ഇതിൽ പാലക്കാട് ജില്ലയിലെ 'മലമ്പുഴ ഗാർഡൻസി'നോട് ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചിട്ടുള്ള മത്സ്യാകൃതിയിലുള്ള 'കട് ലഅക്വേറിയം', തിരുവനന്തപുരം ജില്ലയിലെ വിഴിഞ്ഞത്തുള്ള മറൈൻ അക്വേറിയം എന്നിവ പ്രസിദ്ധമാണ്. 

ലക്ഷക്കണക്കിനു ഗ്യാലൻ വെള്ളം സംഭരിച്ച് നിരവധി ഇനം മത്സ്യങ്ങളെ ഒന്നിച്ചുവളർത്താവുന്ന പ്രത്യേക സംവിധാനങ്ങളുള്ള വലിയ അക്വേറിയങ്ങൾ ഇന്ന് നിലവിലുണ്ട്. കടൽ മത്സ്യങ്ങളേയും മറ്റു ജലജീവികളേയും പ്രദർശിപ്പിക്കുന്നവയാണ് ഇവയിലധികവും. ഇത്തരം അക്വേറിയങ്ങൾ ഓഷ്യനേറിയം (Oceanarium) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. വലിയ ജലാശയങ്ങളിലും കടലിന്റെ ചില ഭാഗങ്ങളിലും കൃത്രിമമായി ഗ്ലാസ് ടണലുകൾ സ്ഥാപിച്ച് അവയിലൂടെ നടന്ന് മത്സ്യങ്ങളേയും മറ്റു ജലജീവികളേയും കണ്ടാസ്വദിക്കുന്നതിനുള്ള സൗകര്യങ്ങളുള്ള അക്വേറിയങ്ങളും ഓഷ്യനേറിയങ്ങളും ഇന്നുണ്ട്. ഫ്ളോറിഡയിലെ മറൈൻ ലാൻഡിലുള്ള 'മറൈൻ സ്റ്റുഡിയോസ്', മിയാമിയിലുള്ള സ്വീക്വേറിയം, കാലിഫോർണിയയിലെ മറൈൻ ലാൻഡ് ഒഫ് ദ പസിഫിക്ക് എന്നിവയാണ് 'ഓഷ്യനേറിയം' വിഭാഗത്തിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജിച്ചവ. 

ഇറ്റലിയിലെ നേപ്പിൾസിലുള്ള അക്വേറിയം, മൊണാക്കോയിലെ ല ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഷ്യനോഗ്രഫിക്, പ്ലീമത്ത് അക്വേറിയം, കാലിഫോർണിയയിലെ സ്ക്രിപ്സ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂഷൻ ഒഫ് ഓഷ്യനോഗ്രഫി എന്നിവ ഗവേഷണ പഠനങ്ങൾക്കു പ്രാമുഖ്യം കല്പിച്ചിട്ടുള്ള ചില സ്ഥാപനങ്ങളാണ്. സാൻഫ്രാൻസിസ്കോയിലെ സ്റ്റിൻഹാർട്ട് അക്വേറിയം, ഷിക്കാഗോയിലെ ജോൺ ജി. ഷെഡ് അക്വേറിയം, ന്യൂയോർക്ക് അക്വേറിയം എന്നിവയും ലണ്ടൻ, ബർലിൻ, ബോസ്റ്റൺ, വാഷിങ്ടൺ, ബാൾടിമോർ, സ്വീഡൻ, സിംഗപ്പൂർ എന്നിവിടങ്ങളിലുള്ള അക്വേറിയങ്ങളും ലോക പ്രസിദ്ധമാണ്.

ചരിത്രം
അലങ്കരണവും പ്രകാശ സംവിധാനവും
പ്രദർശനത്തിനുള്ള ജലജന്തുക്കൾ
കൃത്രിമ സമുദ്രജലം