പത്താം നൂറ്റാണ്ടിനടുത്തെങ്ങോ നാടോടികളായ തുവാരെഗ് വർഗ്ഗക്കാരാണ് റ്റിംബറ്റൂ സ്ഥാപിച്ചത്. ഏറെ പ്രചാരമുള്ള ഒരു പദവ്യുൽപ്പത്തി കഥയനുസരിച്ച്, കിണർ എന്നർത്ഥമുള്ള 'റ്റിൻ' എന്ന വാക്ക് 'ബക്റ്റൂ' എന്ന ഒരു വൃദ്ധ മാലി സ്ത്രീയുടെ പേരുമായി ചേർന്നപ്പോഴാണ് റ്റിംബക്റ്റൂ എന്ന് പേരുണ്ടായത്. കച്ചവടക്കാർ അവരുടെ ചരക്കുകൾ സൂക്ഷിക്കാനായി സത്യസന്ധയായ ബക്റ്റൂവിന്റെ കിണറ്റിനരികെ വച്ചുപോകുമായിരുന്നത്രെ. എന്നാൽ ഫ്രഞ്ച് പൗരസ്ത്യവിദഗ്ദ്ധൻ റെനെ ബാസ്സെറ്റിന്റെ വിശദീകരണം മറ്റൊന്നാണ്: ബെർബർ ഭാഷകളിൽ ബക്റ്റ് എന്നതിനർത്ഥം "ഏറെ ദൂരെ" എന്നാണ്. അതനുസരിച്ച്, റ്റിംബക്റ്റൂവെന്നാൽ ലോകത്തിന്റെ അതിർത്തിയിൽ എന്നാണർത്ഥം.
തുവാരെഗുകൾ സ്ഥാപിച്ച പട്ടണം ഇടക്കാലത്താവളം മാത്രമേ ആയിരുന്നുള്ളൂ. മദ്ധ്യമാലിയിലെ ജെന്നെ പ്രദേശക്കാരായ വ്യാപാരികളാണ് ചന്തകളും സ്ഥിരമായ വാസസ്ഥാനങ്ങളും നിർമ്മിച്ച് ഈ പട്ടണത്തെ ഒട്ടകപ്പുറത്ത് യാത്രചെയ്യുന്നവരുടെ സംഗമസ്ഥാനമാക്കി മാറ്റിയത്. സഹാറയ്ക്ക് കുറുകേയുള്ള സ്വർണ്ണം, ആനക്കൊമ്പ്, അടിമകൾ, ഉപ്പ് എന്നിവയുടെ വ്യാപാരത്തിൽ അതിനുണ്ടായിരുന്ന പങ്ക് റ്റിംബറ്റൂവിനെ ഏറെ സമ്പന്നമാക്കി. തുവാരെഗ്, മണ്ഡെ, ഫുലാനി വ്യാപാരികൾ, ഉത്തരദിശയിലെ ഇസ്ലാമിക ദേശങ്ങളിൽ നിന്ന് ഒട്ടകപ്പുറത്ത് സാർത്ഥവാഹസംഘങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന ചരക്കുകൾ നൈജർ നദിയിലെ വള്ളങ്ങളിലേയ്ക്ക് പകർത്തി. അങ്ങനെ സഹാറയാകുന്ന കടലിലെ മുഖ്യ തുറമുഖമായി റ്റിംബക്റ്റൂ പ്രവർത്തിച്ചു. സാമ്രാജ്യങ്ങൾ മാറിമാറി വന്നപ്പോഴും അത് ഒരു പ്രധാന നഗരമായി തുടർന്നു: ഘാനാ സാമ്രാജ്യം, 1324 മുതലുള്ള മാലി സാമ്രാജ്യം, 1468-ലെ സോൺഘായ് സാമ്രാജ്യം, വീണ്ടും അധികാരത്തിലെത്തിയ തുവാരെഗ് നേതാക്കന്മാരെ അട്ടിമറിച്ച് സാമ്രാജ്യങ്ങൾ നടത്തിയ രണ്ടാം അധിനിവേശം എന്നിവയെയൊക്കെ അത് അതിജീവിച്ചു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ റ്റിംബക്റ്റൂ അതിന്റെ പ്രതാപത്തിന്റെ ഔന്നത്യത്തിലെത്തി. ആ നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തോടടുത്ത് (1591-ൽ) നഗരം മൊറോക്കയിൽ നിന്നുള്ള ഒരുപറ്റം സാഹസികരുടെ പിടിയിലായത് തകർച്ചയുടെ തുടക്കമായിരുന്നില്ല. സഹാറയിലൂടെയെന്നതിനു പകരം നൈജർ നദീമുഖം വഴി വരാൻ തുടങ്ങിയിരുന്ന പോർത്തുഗീസ് ഉല്പന്നങ്ങൾ റ്റിംബക്റ്റൂവിനെ താങ്ങിനിർത്തിയ പുരാതനസമ്പദ്ഘടനയെ തകർത്തുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണെന്നതിന്റെ സൂചനയായിരുന്നു ആ പതനം.

വിജ്ഞാനകേന്ദ്രം
റ്റിംബക്റ്റൂ 'കഥകൾ'
ചരിത്രം
ലിയോ ആഫ്രിക്കാനസ്