നാലേക്കറോളം വരുന്ന സാമാന്യം വലിയ ക്ഷേത്രമതിൽക്കകമാണ് തൃക്കാരിയൂർ മഹാദേവക്ഷേത്രത്തിനുള്ളത്. കിഴക്കോട്ടാണ് ക്ഷേത്രദർശനം. ക്ഷേത്രത്തിന് കിഴക്കും പടിഞ്ഞാറുമായി രണ്ട് ഗോപുരങ്ങളുണ്ടെങ്കിലും അവ തീർത്തും അനാകർഷകങ്ങളാണ്. കിഴക്കേ ഗോപുരം കടന്ന് അകത്തെത്തിയാൽ ആദ്യം കാണുന്നത് വലിയ ആനക്കൊട്ടിലാണ്. വളരെ തടിച്ച തൂണുകളോടുകൂടിയ ഈ ആനക്കൊട്ടിലിൽ വച്ചാണ് ക്ഷേത്രത്തിൽ ചോറൂണ്, വിവാഹം, ഭജന തുടങ്ങിയ ചടങ്ങുകൾ നടത്തപ്പെടുന്നത്. ഏകദേശം അഞ്ചാനകളെ നിർത്തി എഴുന്നള്ളിയ്ക്കാനുള്ള സൗകര്യം ഇവിടെയുണ്ട്. ആനക്കൊട്ടിലിന് തൊട്ടപ്പുറത്താണ് ഭഗവദ്വാഹനമായ നന്തിയെ ശിരസ്സിലേറ്റുന്ന സാമാന്യം ഉയരമുള്ള കൊടിമരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. തേക്കിൻതടിയിൽ തീർത്ത് ചെമ്പുപൊതിഞ്ഞ ഈ കൊടിമരത്തിന് വളരെയധികം കാലപ്പഴക്കമുണ്ട്. ഇതിനുമപ്പുറത്താണ് ബലിക്കൽപ്പൂര. ഇവിടെയാണ് വലിയ ബലിക്കല്ല് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. ഇതിന്റെ മച്ചിൽ അഷ്ടദിക്പാലകരുടെയും ബ്രഹ്മാവിന്റെയും രൂപങ്ങൾ വളരെ മനോഹരമായി കൊത്തിവച്ചിട്ടുണ്ട്. കൂടാതെ, വേറെയും ധാരാളം ദാരുശില്പങ്ങളുണ്ട്. പുരാണകഥകളെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളവയാണ് ഇവയിലധികവും. തെക്കുഭാഗത്ത് കിഴക്കോട്ട് ദർശനമായി ശാസ്താവും നാഗദൈവങ്ങളും സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. പടിഞ്ഞാറേ ഗോപുരം കടന്ന് നേരെപോയാൽ ഒരു ഭഗവതിക്ഷേത്രം കാണാം. 'പടിഞ്ഞാട്ടുകാവ്' എന്നാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേര്. വനദുർഗ്ഗാസങ്കല്പത്തിലാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. അതിനാൽ ഇവിടെ ശ്രീകോവിലിന് മേൽക്കൂരയിട്ടിട്ടില്ല. ഭഗവതിയെക്കൂടാതെ ഗണപതിയും ഇവിടെ സാന്നിദ്ധ്യമരുളുന്നു. തൃക്കാരിയൂർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഉപക്ഷേത്രമായാണ് ഇതിനെ കണ്ടുവരുന്നത്. വടക്കുഭാഗത്ത് വലിയ രണ്ടുനില ഊട്ടുപുരയാണ്. പണ്ട് ഇതിന്റെ രണ്ടുനിലകളിലും ഊട്ടുണ്ടായിരുന്നു. ഇന്ന് അവിടെ ദേവസ്വം ഓഫീസ് പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. ഇതിന്റെ മുകളിലത്തെ നിലയിൽ നിന്ന് നോക്കിയാൽ ക്ഷേത്രത്തിന്റെയും പരിസരങ്ങളുടെയും വിശാലവീക്ഷണം കിട്ടും. ഇതിന്റെ സമീപത്ത് ചെറിയൊരു ശ്രീകോവിൽ കാണാം. യക്ഷിയാണ് അവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. സുന്ദരയക്ഷീഭാവത്തിലാണ് അവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കണ്ണാടിയിൽ നോക്കുന്ന ഒരു സ്ത്രീയുടെ രൂപത്തിലാണ് പ്രതിഷ്ഠ. ഇതിന് തൊട്ടടുത്ത് മറ്റൊരു ശിലാവിഗ്രഹമുണ്ട്. ഏകദേശം ഉണ്ണിക്കണ്ണന്റേതുപോലെ തോന്നുമെങ്കിലും യഥാർത്ഥത്തിൽ ആരുടെ രൂപമാണെന്ന് വ്യക്തമല്ല. 

കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിന്റെ നേരെ മുന്നിൽ വലിയൊരു ക്ഷേത്രക്കുളമുണ്ട്. ഈ കുളത്തിലേയ്ക്ക് ദർശനം വരുന്ന വിധത്തിലാണ് മൊത്തം ക്ഷേത്രസങ്കേതം നിർമ്മിച്ചിരിയ്ക്കുന്നത്. കിഴക്കേ ഗോപുരത്തിന് നേരെ ഒരു ചെറിയ കുളപ്പുര നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. 'ഈശ്വരസേവാകൊട്ടാരം' എന്നാണ് ഇതിന്റെ പേര്. പേര് സൂചിപ്പിയ്ക്കുന്നതുപോലെ ഇവിടത്തെ ബ്രാഹ്മണർ നാമജപത്തിനും മറ്റുമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന സ്ഥലമാണിത്. ഇന്നിവിടെ ക്ഷേത്രകലാപീഠവും മറ്റും പ്രവർത്തിയ്ക്കുന്നു. ഇതിലൂടെ നേരെ ഇറങ്ങിപ്പോയാൽ ക്ഷേത്രക്കുളത്തിന്റെ മുന്നിലെത്താം. സപ്തനദികളുടെ, വിശേഷിച്ച് ഗംഗയുടെ സാന്നിദ്ധ്യം ഈ തീർത്ഥക്കുളത്തിലുണ്ടെന്നാണ് വിശ്വാസം. തന്മൂലം ഇവിടത്തെ ജലം പവിത്രമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഈശ്വരസേവാകൊട്ടാരത്തിന്റെ വടക്കുഭാഗത്ത് ചെറിയൊരു മുറിയുണ്ട്. അവിടെയാണ് പരശുരാമപ്രതിഷ്ഠയുള്ളത്. പരശുരാമൻ അന്തർദ്ധാനം ചെയ്തത് അവിടെ വച്ചാണെന്നാണ് വിശ്വാസം. അവിടെ അദ്ദേഹത്തെ സങ്കല്പിച്ച് ഒരു വിളക്കും അദ്ദേഹത്തിന്റെ പാദമുദ്രയുമാണ് പൂജിയ്ക്കുന്നത്. കൂടാതെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഛായാചിത്രവും ഇവിടെ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇവിടെ തൊഴുതിട്ടേ ഭക്തർ ശിവക്ഷേത്രദർശനത്തിന് പോകാവൂ എന്നാണ് ചിട്ട. കുളത്തിന്റെ മറുകരയിൽ (കിഴക്കേക്കര) മറ്റൊരു ഭഗവതീക്ഷേത്രം കാണാം. 'കിഴക്കേക്കരക്കാവ്' എന്നാണ് ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പേര്. അന്നപൂർണ്ണേശ്വരീസങ്കല്പത്തിലാണ് ഇവിടെ പ്രതിഷ്ഠ. കേരളത്തിലെ പ്രധാനനദികളിലൊന്നായ മൂവാറ്റുപുഴയാറിന്റെ കൈവഴിയായ കോതയാർ ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്നും 500 മീറ്റർ തെക്കുമാറി ഒഴുകുന്നു. പുഴയ്ക്ക് കുറുകെ ചെറിയൊരു പാലം ഇവിടെ പണിതിട്ടുണ്ട്.

വിശേഷദിവസങ്ങൾ
ക്ഷേത്രനിർമ്മിതി
മണ്ഡലകാലം
ചരിത്രം