മദ്ധ്യയുഗങ്ങളിലെ ക്രൈസ്തവ, ഇസ്ലാമിക മേൽക്കോയ്മകളിൽ യഹൂദമതം ബഹുവിധമായ പ്രതിബന്ധങ്ങളും വിലക്കുകളും നേരിട്ടാണ് നിലനിന്നത്. ക്രൈസ്തവലോകത്ത് യഹുദത പൂർണ്ണമായും പാർശ്വവൽക്കരിക്കപ്പെട്ടു. യൂറോപ്യൻ നഗരങ്ങളിൽ യഹൂദർ പൊതുസമൂഹത്തിൽ നിന്ന് ഒറ്റപ്പെട്ട്, ജൂതച്ചേരികളിൽ (Ghettos) ജീവിക്കാൻ നിർബ്ബന്ധിതരായി. കുരിശുയുദ്ധങ്ങളും പകർച്ചവ്യാധികളും, ജൂതപീഡനത്തിനുള്ള അവസരങ്ങളായി. കുരിശുയോദ്ധാക്കൾ വഴിനീളെ യഹൂദരെ പീഡിപ്പിച്ചും നിർബ്ബന്ധപൂർവം മതംമാറ്റിയും കൊന്നുമാണു മുന്നേറിയത്. പകർച്ചവ്യാധികൾ പോലുള്ള സ്വാഭാവികദുരന്തങ്ങളിൽ പോലും യഹൂദർ കുറ്റക്കാരായി പരിഗണിക്കപ്പെട്ടു. ഈ പരാധീനതകൾക്കിടയിലും യഹൂദമതം ഇക്കാലത്ത് വളരുകയും വൈവിദ്ധ്യമാർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്തു. യഹൂദതയിലെ മിസ്റ്റിക് മുന്നേറ്റമായ കബ്ബല്ല, യഹൂദവിശ്വാസത്തിന്റെ റാബിനികഭാഷ്യമായ താൽമുദിനെ നിരസിച്ച് തോറയുടെ ആദിമസംശുദ്ധിയിലേക്കു മടങ്ങാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്ത 'കരായിസം' തുടങ്ങിയവ യഹുദമതത്തിൽ ഇക്കാലത്തു രൂപപ്പെട്ട പ്രസ്ഥാനങ്ങളായിരുന്നു. 

ഇസ്ലാമികശാസനങ്ങളിലും യഹുദർക്കെതിരായ നിരോധനങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. എങ്കിലും യഹൂദമതം താരതമ്യേനയുള്ള സഹിഷ്ണുതയും സ്വാതന്ത്ര്യവും കണ്ടെത്തിയത് ഇസ്ലാമികലോകത്തായിരുന്നു. മദ്ധ്യയുഗങ്ങളിലുടനീളം യഹൂദതയുടെ കേന്ദ്രമായിരുന്നത് ഇസ്ലാമികദേശങ്ങളായിരുന്നു. അറബി ഭാഷയിൽ, സമ്പന്നമായൊരു യഹൂദസാഹിത്യം തന്നെ ഇക്കാലത്തുണ്ടായി. ബൈബിളിലെ ദൈവവെളിപാടിനെ ദാർശനികയുക്തിയുമായി പൊരുത്തപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിച്ച് യഹൂദസ്കൊളാസ്റ്റിക് ദർശനത്തിന്റെ പ്രാരംഭകനായിത്തീർന്ന സാദിയാ ബെൻ ജോസഫ് എബ്രായബൈബിൾ അറബിയിലേക്കു പരിഭാഷപ്പെടുത്തി. ഇസ്ലാമികഭരണത്തിലിരുന്ന സ്പെയിനിൽ ജനിച്ച് ഈജിപ്തിലെ സുൽത്താന്റെ കൊട്ടാരം വൈദ്യനായിത്തീർന്ന വിഖ്യാതയഹുദചിന്തകൻ മൈമോനിഡിസിന്റെ പല കൃതികളും അറബി ഭാഷയിൽ ആയിരുന്നു.

കുറിപ്പുകൾ
മദ്ധ്യയുഗം
സിനഗോഗ്
എബ്രായബൈബിൾ