വേൾ (ആയ്‌ വേൾ രാജ വംശം) വംശത്തിന്റെ നാട്‌ എന്ന് അർത്ഥത്തിലാണ്‌ വേണാട്‌ എന്ന പേരുണ്ടായത്‌. ആയ്‌ രാജവംശം തെക്കൻ തിരുവിതാംകൂർ ഭരിച്ചിരുന്നു. വെള്ളാളരിൽ ആഭിജാത്യം കൂടിയവരായിരുന്നു ആയ്‌ വംശക്കാർ. ക്രി.പി. ഒന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മാവേൽ ആയ്‌ എന്ന വെള്ളാളനായിരുന്നു ആയ്‌വംശത്തിന്റെ സ്ഥാപകൻ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനന്തരഗാമികളിൽ ഔദാരശാലിയായിരുന്ന ആയ്‌ ആണ്ടിയൻ, ചടയൻ, കരുനന്ദനൻ, കരുനന്ദനന്റെ പുത്രൻ കരുനന്ദടക്കൻ, വിക്രമാദിത്യ വരഗുണൻ എന്നീ രാജാക്കന്മാർ ആയ്ക്കുടി രാജധാനിയാക്കി ഭരിച്ചിരുന്നു.
വിക്രമാദിത്യ വരഗുണനാണ്‌ പിൽക്കലത്ത്‌ ശബരിമല ശാസ്താവ്‌ ആയിത്തീർന്നത്‌ എന്നു പ്രൊഫ.മീരാക്കുട്ടി അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.
പൊതിയിൽ മലയ്ക്കു സമീപമായിരുന്നു ആയ്‌ക്കുടി. അത്‌ എവിടെയായിരുന്നു എന്നു തിട്ടമില്ല. ചെങ്കോട്ടയ്ക്കു സമീപമുള്ള ആയ്ക്കുടിയിൽ പുരാതന ചരിത്രാവശിഷ്ടങ്ങളൊന്നും കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല. പൊതിയിൽ മലയെ ക്കുറിച്ചു ബൗദ്ധസാഹിത്യത്തിൽ പരാമർശമുണ്ട്‌. പശ്ചിമഘട്ടത്തിൽ സഹ്യപർവ്വത നിരകളിൽ കുമളിക്കു തെക്കായും തെന്മലയ്ക്കു വടക്കായും ഗുഹകളും ക്ഷേത്രങ്ങളും ഉള്ള ഒരു മലയായിട്ടാണ്‌ ബുദ്ധമതക്കാരായ സഞ്ചാരികൾ പൊതിയിൽ മലയെ വിശേഷിപ്പിച്ചിട്ടുള്ളത്‌.

ആയ്‌രാജാക്കന്മാർ തെക്കൻതിരുവിതാംകൂറിൽ ഭരണം നടത്തിയിരുന്നു എന്നതിന്റെ തെളിവാണ്‌ കുരുനന്ദനടക്കൻ മുഞ്ചിറയിൽ പാർഥിവശേഖരപുരത്ത്‌ ഒരു വിഷ്ണു ക്ഷേത്രവും വേദപാഠശാലയും സ്ഥാപിച്ചത്‌ ഏ.ഡി 864 അഥവാ കൊല്ല വർഷം(കൊ.വ) 40 ൽ ആണ്‌ ആയ്‌വേൾ വംശം അവിടെ വാണിരുന്നത്‌. പിൽക്കാലത്ത്‌ ആ സ്ഥലം വേണാട്ടിൽ ലയിക്കപ്പെട്ടു.

ആദികാല വേണാട്‌ രാജാക്കന്മാരെ ആറ്റിങ്ങലിനു സമീപമുള്ള കീഴ്‌പേരൂർ എന്ന സ്ഥലവുമായ്‌ ബന്ധിച്ചാണ്‌ വ്യവഹരിക്കാറ്‌. ആയ്ക്കുടിയിലും മുഞ്ചിറയിലും ആയിരുന്നു ആയ്‌ വേൾ വംശത്തിന്റെ ആസ്ഥാനങ്ങൾ. ഏതു കാലത്താണ്‌ ആയ്‌ രജവംശം വേണാട്ടിൽ ലയിച്ചതെന്ന്‌ കണ്ടെത്താൻ കഴിഞ്ഞിട്ടില്ല

കണക്കപ്പിള്ളമാർ
വെള്ളാളരും വേണാട്ട്‌ ആയ്‌ വേൾ വംശവും
നാഞ്ചിനാടുവെള്ളാളർ
പിള്ളയണ്ണൻ