വാണിജ്യത്തിന്റെ തുടക്കം കുറിക്കുന്നത് മാറ്റക്കച്ചവടമാണ്. മാനവസംസ്കാരത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ ചുവടുവയ്പായിരുന്നു ഇത്. സംസ്കാരത്തിന്റെയും സമ്പത്തിന്റെയും അനുക്രമമായ വർധനയോടെ മനുഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയാതിർത്തികൾ വിട്ട് ക്രയവിക്രയം നടത്തുവാൻ തുടങ്ങി. യന്ത്രവത്കരണവും നാഗരികതയിലുള്ള പുരോഗതിയും അന്താരാഷ്ട്രവാണിജ്യം സങ്കീർണമാക്കി. വ്യവസായമേഖലകളിലും ഗതാഗത-വാർത്താവിനിമയമേഖലകളിലുമുണ്ടായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളുടെ കാലാനുസൃതമായ വളർച്ചയോടെ അന്താരാഷ്ട്രവാണിജ്യം ആധുനികരീതിയിൽ വളർച്ച പ്രാപിച്ചു. ഇന്ന് ശാസ്ത്രീയ-സാങ്കേതികമേഖലകളിൽ മൌലികങ്ങളായ പല പരിവർത്തനങ്ങളും നടന്നുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ഒരു 'രണ്ടാംവ്യവസായവിപ്ളവ'ത്തിനുതന്നെ കളമൊരുക്കുന്ന ഈ പരിവർത്തനങ്ങൾ സമകാലിക അന്താരാഷ്ട്രവാണിജ്യത്തിന്റെ മുഖച്ഛായ തന്നെ മാറ്റിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
അതിപ്രാചീനകാലത്തുതന്നെ രാജ്യാന്തരവാണിജ്യം നടന്നു വന്നിരുന്നതായി ചരിത്രാതീതകാലഗവേഷണങ്ങൾ തെളിയിക്കുന്നു. ക്രിസ്ത്വബ്ദത്തിനുമുൻപുതന്നെ ഇന്ത്യയും മധ്യപൌരസ്ത്യരാജ്യങ്ങളുമായി സമുദ്രാന്തരസമ്പർക്കമുണ്ടായിരുന്നു. പുരാതനഗ്രീസിലേയും റോമിലേയും ലിഖിതങ്ങളിൽ ചൈനയെക്കുറിച്ചു കാണുന്ന വിവരങ്ങൾ ഈ രാഷ്ട്രങ്ങൾ തമ്മിലുണ്ടായിരുന്ന വ്യാപാരബന്ധങ്ങളിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശുന്നുണ്ട്. ചൈനയിൽനിന്നുള്ള കരമാർഗ്ഗം മധ്യേഷയിലെ പട്ടണങ്ങളിൽകൂടി കാബൂളിലേക്കും പേർഷ്യൻപട്ടണങ്ങളിൽകൂടി അലപ്പോയിയിലേക്കും ഡമാസ്കസിലേക്കും മെഡിറ്ററേനിയൻതീരത്തുള്ള തുറമുഖങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു കിടന്നിരുന്നു. വിലകൂടിയ തുണിത്തരങ്ങൾ, പട്ടുതരങ്ങൾ, സുഗന്ധദ്രവ്യങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ ഈ മാർഗ്ഗത്തിൽകൂടിയാണ് കടന്നിരുന്നത്. ഗതാഗതസൌകര്യങ്ങളുടെ കുറവുമൂലം ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ രാജ്യാന്തരവാണിജ്യം മിക്കവാറും വിലപിടിപ്പുള്ള വസ്തുക്കളിൽ ഒതുങ്ങിനിന്നു.
എ.ഡി. 15-ാം ശ.-ത്തിന്റെ അന്ത്യവും 16-ാം ശ.വും അന്താരാഷ്ട്രവാണിജ്യചരിത്രത്തിലെ വഴിത്തിരിവുകളാണ്. 1492-ൽ കൊളംബസ് അമേരിക്ക കണ്ടുപിടിച്ചതോടെ അത്ലാന്തിക് സമുദ്രത്തിലൂടെ രാജ്യാന്തരങ്ങളിലേക്കുള്ള സഞ്ചാരമാർഗ്ഗം സുഗമമായി. ഇതിനെത്തുടർന്ന് മെക്സിക്കോ, പെറു എന്നീ രാജ്യങ്ങളിൽ സ്പെയിൻ ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചു. കുടിയേറിപ്പാർപ്പും യൂറോപ്യൻ ചരക്കുകളുടെ വിപണിയും സ്പാനിഷ് പുത്രികാരാജ്യങ്ങളിലാണ് ആദ്യമായി വികാസംപ്രാപിച്ചത്.
ഇതേസമയംതന്നെ പോർത്തുഗീസ് നാവികർ ആഫ്രിക്കൻ തീരങ്ങൾചുറ്റി ഏഷ്യയെ സമീപിക്കുന്നുണ്ടായിരുന്നു. ഗുഡ്ഹോപ് മുനമ്പുവഴി വാസ്കോഡഗാമ ഇന്ത്യയിൽ എത്തിച്ചേർന്നതോടെ (1498) പോർത്തുഗൽ അധികാരത്തിന്റെയും സമ്പത്തിന്റെയും ഇരിപ്പിടമായിമാറി. ചുരുക്കത്തിൽ വെനീസിലെ രണ്ടു കപ്പലുകളിലും മധ്യപൂർവദേശങ്ങളിലെ ഒട്ടകങ്ങളിലും ഒതുങ്ങിനിന്ന വാണിജ്യത്തിന് പുതിയ രൂപവും ഭാവവും സിദ്ധിച്ചു. 16-ാം ശ.-ത്തിന്റെ മധ്യത്തോടുകൂടി പോർത്തുഗൽ അതിന്റെ ഔന്നത്യത്തിലെത്തിച്ചേർന്നു. ഇന്ത്യ, സിലോൺ, മലയാ, വ.കിഴക്കൻ ഏഷ്യൻരാജ്യങ്ങൾ എന്നിവയുമായി വ്യാപാരത്തിൽ കുത്തക സ്ഥാപിക്കുവാൻ ഇക്കാലങ്ങളിൽ പോർത്തുഗീസുകാർക്ക് കഴിഞ്ഞു.
സമുദ്രാന്തരകപ്പൽമാർഗങ്ങളുടെ ആവിർഭാവത്തോടുകൂടി വാണിജ്യ-സമ്പദ് വ്യവസ്ഥകളിൽ വിപ്ളവാത്മകങ്ങളായ പരിവർത്തനങ്ങൾ ദൃശ്യമായിത്തുടങ്ങി. സോഫാല, ഓർമസ് (പേർഷ്യാ), സൂറത്ത്, കോഴിക്കോട്, മലാക്കാ, ബന്താം (ജാവാ), മക്കാവോ, ഹിരാദോ (ജപ്പാൻ) തുടങ്ങിയ തുറമുഖ പട്ടണങ്ങൾ ലോകവാണിജ്യഭൂപടത്തിൽ ഉയർന്നുവന്നത് ഇക്കാലത്താണ്. 17-ാം ശ.-ത്തിന്റെ മധ്യത്തോടെ പ്രധാന യൂറോപ്യൻരാജ്യങ്ങളും ഏഷ്യൻരാജ്യങ്ങളുമായി വാണിജ്യബന്ധങ്ങൾ സ്ഥാപിതമായി. ഇംഗ്ളീഷുകാരുടെയും ഡച്ചുകാരുടെയും രംഗപ്രവേശം പോർത്തുഗീസുകാർക്കുള്ള ഏഷ്യയിലെ കച്ചവടക്കുത്തക നഷ്ടപ്പെടുത്തി. നാവികശക്തിയുടെ ഉയർച്ചയോടെ രാജ്യാന്തരവാണിജ്യത്തിൽ ബ്രിട്ടൻ നേതൃസ്ഥാനം പിടിച്ചുപറ്റുകയും ചെയ്തു.

മുൻ പന്തിയിൽ നിൽക്കുന്ന രാജ്യങ്ങൾ
ചരിത്രം
അടിസ്ഥാനം
ആധുനികവികാസം