ജീവിസമൂഹങ്ങൾ തമ്മിലും സ്പീഷീസുകൾ തമ്മിലും ഉള്ള ജീൻ കൈമാറ്റമാണ് ജീൻ ഒഴുക്ക് (gene flow). അത് വഴി ആ സമൂഹത്തിലോ സ്പീഷീസിലോ അത് വരെ ഇല്ലാതിരുന്ന വ്യതിയാനങ്ങൾ എത്തിപ്പെടുന്നു. ഒരു സമൂഹത്തിൽ നിന്ന് മറ്റൊരു സമൂഹത്തിലേക്ക് ജീവികളുടെ കുടിയേറ്റം വഴി ജീൻ ഒഴുക്ക് ഉണ്ടാകാം.

തിരച്ഛീന ജീൻ കൈമാറ്റം (horizontal gene transfer) വഴി സ്പീഷീസുകൾ തമ്മിൽ ജീൻ ഒഴുക്ക് ഉണ്ടാകാം. ഒരു ജീവിയിൽ നിന്ന് സന്താനമല്ലാത്ത മറ്റൊരു ജീവിയിലേക്ക്‌ ജീനുകൾ എത്തുന്നതാണ് തിരച്ഛീന ജീൻ കൈമാറ്റം. ബാക്റ്റീരിയകളിൽ ആണ് ഇത് ഏറ്റവും സാധാരണം. ബാക്റ്റീരിയകളിൽ ആന്റിബയോട്ടിക് പ്രതിരോധം പോലെ ഉള്ള അനുകൂലനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കൈമാറപ്പെടാറുണ്ട്. ബാക്റ്റീരിയകളിൽ നിന്നും യൂക്കാര്യോട്ടുകളായ യീസ്റ്റുകളിലേക്കും വണ്ടുകളിലേക്കും തിരച്ഛീന ജീൻ കൈമാറ്റം നടന്നതായും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. വൈറസുകൾ വഴി ഒരു ജീവിയിൽ നിന്ന് മറ്റൊന്നിലേക്ക് തിരച്ഛീന ജീൻ കൈമാറ്റം നടന്നേക്കാം.

യൂക്കാര്യോട്ടുകളിലെ ക്ലോറോപ്ലാസ്റ്റുകളുടെയും മൈറ്റോകോൺഡ്രിയയുടെയും വികാസത്തിൽ വലിയ ജീൻ കൈമാറ്റങ്ങൾ നടന്നിരുന്നു. യൂക്കാര്യോട്ടുകൾ ഉണ്ടായത് തന്നെ ബാക്റ്റീരിയകളും ആർക്കെയകളും (archaea) തമ്മിൽ ഉള്ള തിരച്ഛീന ജീൻ കൈമാറ്റം വഴി ആവാൻ സാധ്യത കൽപ്പിക്കപ്പെടുന്നു.

സഹപരിണാമം (കോ-എവലൂഷൻ)
ജനറ്റിക് ഡ്രിഫ്റ്റ്
ജീൻ ഒഴുക്ക്
പരിണാമ ചരിത്രം