മക്കയിലെ മസ്ജിദുൽ ഹറാം കഴിഞ്ഞാൽ ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠതയുള്ള പള്ളിയാണ് മദീനയിലെ മസ്ജിദുന്നബവി. മുഹമ്മദ് നബി മക്കയിൽ നിന്ന് പലായനം ചെയ്ത് മദീനയിലെത്തിയ ശേഷം ആദ്യമായി ചെയ്ത പ്രവൃത്തികളിലൊന്നാണ് മസ്ജിദുന്നബവിയുടെ നിർമ്മാണം. വളരെ ചെറിയ ഒരു കുടിൽ പോലെയായിരുന്നു അന്ന് മസ്ജിദുന്നബവി. അതിന്റെ മേൽക്കൂര ഈത്തപ്പനയോല മേഞ്ഞതും ചുമരുകൾ ചുട്ട ഇഷ്ടിക കട്ട കൊണ്ട് പടുത്തതുമായിരുന്നു. ഈത്തപ്പനത്തടികളായിരുന്നു തൂണുകൾ. മണലിലായിരുന്നു നമസ്കാരം. പള്ളിയോട് ചേർന്ന് കിഴക്കു വശത്തായിരുന്നു നബി പത്‌നിമാർക്കു വേണ്ടി പണിത കുടിലുകൾ. അവിടെയായിരുന്നു നബിയുടെ താമസം. ആ വീടുകളുണ്ടായിരുന്ന സ്ഥലത്താണ് ഇപ്പോൾ മുഹമ്മദ് നബിയുടെ ഖബർ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
വിവിധ ഘട്ടങ്ങളിലെ വിപുലീകരണത്തിലൂടെയാണ് ഇന്നുള്ള രീതിയിൽ മസ്ജിദുന്നബവി വിശാലമായത്. AD 622-ൽ മക്കയിൽ നിന്ന് പലായനം ചെയ്തെത്തിയ മുഹമ്മദ്‌ നബി ശിഷ്യരോടൊപ്പം മണ്ണും മരവും ചുമന്ന് നിർമ്മിച്ചതാണ്‌ മസ്ജിദുന്നബവി. 1984 മുതൽ 1994 വരെ ഫഹദ് രാജാവിന്റെ ഭരണ കാലത്താണ് മസ്ജിദുന്നബവിയുടെ ഏറ്റവും ബൃഹത്തായ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നത്. . ഇപ്പോൾ പതിനാറു ലക്ഷം വിശ്വാസികൾക്ക് ആരാധനയർപ്പിക്കാൻ സൗകര്യപ്പെടുന്നവിധത്തിൽ മദീന ഹറമിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നു കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. എട്ട് ലക്ഷം പേരെ ഉൾകൊള്ളാവുന്ന തരത്തിൽ രണ്ടു ഘട്ടങ്ങളായാണ് വികസന പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കുന്നത്.. ഇപ്പോൾ മദീന പള്ളിയിൽ മൂന്നു ലക്ഷത്തോളം പേർക്കു നമസ്കരിക്കാം. . മുറ്റവും ടെറസും കൂടി ഉപയോഗിച്ചാൽ ആറര ലക്ഷം പേർക്ക് ഒന്നിച്ചു നമസ്കരിക്കാം.

തണൽ കുടകൾ

ചൂടുകാലാവസ്ഥ, അപ്രതീക്ഷിതമായ മഴ, പൊടിക്കാറ്റ് തുടങ്ങിയവയിൽ നിന്നും സം‌രക്ഷണം നൽകുന്നതാണ് മദീനയിലെ ആധുനിക യന്ത്രക്കുടകൾ. മസ്ജിദുന്നബവിക്കു പുറത്തുള്ള ലൈറ്റ് കാലുകളിലാണ് 40 മീറ്റർ ഉയരവും 18-17 മീറ്റർ ഇരുവശവീതിയുമുള്ള സൂര്യതാപം ഏൽക്കാതിരിക്കാനുള്ള തണൽ കുടകൾ. മണിക്കൂറിൽ 97 കി. മീറ്റർ വേഗത്തിൽ കാറ്റു വീശിയാലും ഒന്നും സംഭവിക്കാത്ത രൂപത്തിലാണ് ഈ കുടകൾ നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. 26 ഡയാമീറ്റെർ വിസ്താരമുള്ള ഓരോ കുടക്കീഴിലും 800ഓളം തീർത്ഥാടകർക്കു നമസ്കാര സൗകര്യം ഒരുക്കും. ഏതു കാലാവസ്ഥയേയും പ്രതിരോധിക്കാൻ ശേഷിയുള്ള ഈ ഇലക്ട്രോണിക് തെഫ്ലോൺ കുട മഴവെള്ളത്തെ കുടക്കുള്ളിലേക്ക് ഒഴുക്കി പിയാസ്സക്കടിയിൽ പ്രത്യേകം തയ്യാറാക്കിയ ഡ്റെയിനേജ് പൈപ്പുകൾ വഴി പുറത്തേക്ക് ഒഴുക്കി മാറ്റുന്നു. ഒരേ സമയം ഏഴു ലക്ഷത്തോളം തീർഥാടകർക്ക് നമസ്‌കരിക്കാൻ സൗകര്യമുള്ള മസ്ജിദുന്നബവി ഏതാണ്ട് എല്ലാ നമസ്‌കാരങ്ങളുടെ സമയത്തും നിറഞ്ഞു കവിയുന്നതിനാൽ പകൽ നമസ്കാരങ്ങൾക്ക് മസ്ജിദിന്റെ അതിവിശാലമായ മാർബിൾ മുറ്റത്ത് നമസ്‌കരിക്കുന്നവർക്ക് ഒരുക്കിയിരിക്കുന്ന സൗകര്യങ്ങളിൽ പെട്ടതാണ് തണൽകുടകൾ. ഇപ്പോൾ നടപ്പാക്കുന്ന വികസന പദ്ധതിയുടെ ഭാഗമായി ഹറം വളപ്പിൽ 182 ഭീമൻ യന്ത്രകുടകൾ സ്ഥാപിക്കുന്നുണ്ട്. ഇത് കൂടി പൂർത്തിയായാൽ തണൽ കുടകൾ വഴി ഹറം മുറ്റത്ത്‌ രണ്ടു ലക്ഷത്തോളം പേർക്ക് തണൽ നൽകും.

മസ്ജിദ് ഖുബാ
മസ്ജിദുന്നബവി
ഹറം അതിർത്തികൾ
മദീനയിൽ നടന്ന യുദ്ധങ്ങൾ