1.കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലിരിക്കുന്ന ഒരു വസ്തുതയെ സംബന്ധിച്ച് കോടതി തെളിവുശേഖരണം നടത്തുമ്പോൾ ഒരു സാക്ഷി കോടതിയുടെ അനുവാദത്തോടുകൂടി നല്കുന്ന വിവരമാണ് വാക്കാൽ തെളിവ് (oral evidence).

2.കോടതിയുടെ പരിശോധനയ്ക്കായി ഹാജരാക്കുന്ന രേഖകളാണ് പ്രമാണത്തെളിവുകൾ (documentary evidences) 

ഒരു പ്രമാണത്തിന്റെ ഉള്ളടക്കമല്ലാത്ത കാര്യങ്ങളെല്ലാം വാക്കാൽ തെളിവിൽ നല്കാവുന്നതാണ്. പ്രമാണങ്ങളിലുള്ള ഉള്ളടക്കം ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ പ്രമാണങ്ങൾതന്നെ ഹാജരാക്കുകയും ബന്ധപ്പെട്ട ആളെ വിസ്തരിക്കുകയും വേണം. ആധാരങ്ങൾ, വിലച്ചീട്ടുകൾ, കരാറുകൾ, രസീതുകൾ, സർട്ടിഫിക്കറ്റുകൾ, ഫോട്ടോകൾ, പ്ളാനുകൾ എന്നിവയെല്ലാം പ്രമാണത്തെളിവുകളാണ്. പ്രമാണ പ്രകാരമുള്ള തെളിവുകളെ പ്രാഥമിക തെളിവുകൾ ( primary evidences) എന്നും രണ്ടാംതരം തെളിവുകൾ (secondary evidences) എന്നും രണ്ടായി തിരിച്ചിരിക്കുന്നു. അസ്സൽ രേഖകൾ ഹാജരാക്കി തെളിവു നല്കുന്നത് പ്രാഥമിക തെളിവും അടയാള സഹിതം പകർപ്പുകൾ, ഫോട്ടോകോപ്പികൾ എന്നിവ രണ്ടാംതരം തെളിവുകളും ആണ്. അസ്സൽ രേഖകളുടെ അഭാവത്തിൽ രണ്ടാംതരം രേഖകളെയും തെളിവായി കോടതി അംഗീകരിക്കുന്നുണ്ട്. തെളിവുകളെ നേരിട്ടുള്ള തെളിവുകൾ (direct evidences) എന്നും സാഹചര്യത്തെളിവുകൾ (circums-tantial evidences) എന്നും രണ്ടുരീതിയിൽ തരംതിരിച്ചിട്ടുള്ളതായി കാണാം. നേരിട്ടു ലഭിക്കുന്ന തെളിവുകളുടെ അഭാവത്തിൽ സാഹചര്യത്തെളിവുകളെയും ക്രിമിനൽ കോടതികൾ തെളിവായി സ്വീകരിക്കുന്നു. 

സാഹചര്യത്തെളിവുകൾ വളരെ വ്യക്തമായി പ്രോസിക്യൂഷൻ ഭാഗം തെളിയിക്കണമെന്ന് സുപ്രീംകോടതി നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. കുറ്റങ്ങൾ ചെയ്യാനുള്ള ചിന്താഗതി, അതിനുള്ള തയ്യാറെടുപ്പുകൾ, കുറ്റം ചെയ്തതിനു മുമ്പും പിമ്പുമുള്ള പ്രതിയുടെ പെരുമാറ്റം എന്നിവ കോടതി തെളിവിനായി പരിശോധിക്കുന്നു. തിരിച്ചറിയൽ പരേഡ് നടത്തി കുറ്റവാളികളെ തിരിച്ചറിയുക, ഗൂഢാലോചന തെളിയിക്കുക, തൊണ്ടികൾ കണ്ടെടുക്കുക, രാസപരിശോധനാ റിപ്പോർട്ടുകൾ പരിശോധിക്കുക, കുറ്റസമ്മതമൊഴി, ദൃക്സാക്ഷി മൊഴി, ഏകസാക്ഷിയുടെ മൊഴി, കൂറുമാറുന്ന സാക്ഷിയുടെ മൊഴി എന്നീ വസ്തുതകളെല്ലാം ഭംഗിയായി വിശകലനം ചെയ്ത് തെളിവു ശേഖരിക്കുക തുടങ്ങിയവ കേസുകളുടെ ന്യായമായ തീരുമാനത്തിന് ആവശ്യമാണ്. സ്വയംരക്ഷാവാദം, ലൈംഗിക കുറ്റങ്ങൾ, സ്ഫോടകവസ്തുക്കൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം കോടതി പ്രത്യേകമായി പരിശോധിച്ച് തെളിവു കണ്ടെത്തുന്നു.

ക്രിമിനൽ കേസുകളിലും മറ്റും പ്രതി സ്ഥലത്തില്ലായിരുന്നു എന്ന വാദം (alibi evidence) ഒരു പരിധിവരെ പ്രതികൾക്കു സഹായകമാണ്. എന്നാൽ ഇത് തെളിയിക്കേണ്ട ചുമതല ആ വാദം ഉന്നയിക്കുന്ന ആൾക്കാണ്. ഓരോ കേസിന്റെയും വാദങ്ങളുടെയും പ്രത്യേകതയനുസരിച്ച് തെളിവു നല്കേണ്ട ബാദ്ധ്യത മാറിമാറി വരുന്നു. ഭാര്യാഭർത്താക്കന്മാർ തമ്മിലുള്ള സംഭാഷണം; കക്ഷിയും അഭിഭാഷകനും, രോഗിയും ഡോക്ടറും തമ്മിലുള്ള ആശയ വിനിമയം എന്നിവയെല്ലാം പ്രത്യേകതകൾ ഉൾ ക്കൊള്ളുന്നവയാണ്.

വിവിധ തരം സാക്ഷികൾ
കോടതിയിൽ തെളിവ് ഹാജരാക്കുന്ന രീതികൾ
വിവിധതരം തെളിവുകൾ
നിയമം നിലവിൽ വരുന്നതിനു മുൻപുള്ള കാലം