പൗരശാസ്ത്രം എന്ന പദത്തിന് വിവിധ ഉത്ഭവങ്ങളും വ്യത്യസ്തങ്ങളായ അടിസ്ഥാന സങ്കൽപ്പങ്ങളുമുണ്ട്. 1990കളുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ അമേരിക്കൻ ഐക്യനാടുകളിലെ റിക്ക് ബോണിയും ബ്രിട്ടണിലെ അലൻ ഇർവിനും ആദ്യമായി ഇതിനെ സ്വതന്ത്രമായി നിർവചിച്ചു. ബ്രിട്ടിഷ് സാമൂഹ്യശാസ്ത്രജ്ഞനായ അലൻ ഇർവിൻ പൗരശാസ്ത്രത്തെ "ശാസ്ത്രവും ശാസ്ത്ര നയരൂപീകരണ പ്രക്രിയയും ജനങ്ങൾക്ക് പ്രാപ്യമാകേണ്ടതിന്റെ ആവശ്യകത മുന്നിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്ന, ശാസ്ത്രീയ പൗരത്വത്തിന്റെ ആശയതലം വികസിപ്പിക്കുന്ന പ്രക്രിയ" എന്നു നിർവചിച്ചു. പൗരരും ശാസ്ത്രവും തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തിന്റെ രണ്ട് തലങ്ങളെ തിരിച്ചുപിടിക്കാനാണ് ഇർവിൻ ശ്രമിച്ചത്. 1) ശാസ്ത്രം പൗരരുടെ ആശങ്കകളോടും ആവശ്യങ്ങളോടും പ്രതികരണക്ഷമമായിരിക്കണം 2) പൗരർക്ക് തന്നെ വിശ്വാസയോഗ്യമായ ശാസ്ത്രീയ ജ്ഞാനം ഉല്പാദിപ്പിക്കാൻ സാധിക്കണം. അമേരിക്കൻ പക്ഷിശാസ്ത്രജ്ഞനായ റിക്ക് ബോണി ഇർവിന്റെ ഉദ്യമത്തെപ്പറ്റി ബോധവാനല്ലാതെ, പൗരശാസ്ത്രത്തെ അമച്വർ പക്ഷിനിരീക്ഷകരെപ്പോലെ ശാസ്ത്രജ്ഞരല്ലാത്തവർ സ്വയം സന്നദ്ധരായി ശാസ്ത്രീയ വിവരങ്ങൾ ശേഖരിക്കുന്നതാണ് പൗരശാസ്ത്രം എന്ന് നിർവചിച്ചു. ഇതിൽ ഇർവിന്റെ സങ്കല്പത്തെ അപേക്ഷിച്ച് ശാസ്ത്രീയ ഗവേഷണത്തിൽ പൗരർക്ക് പരിമിതമായ പങ്കാണ് വിവരിക്കുന്നത്.

2014ൽ പൗരശാസ്ത്രം, പൗരശാസ്ത്രജ്ഞർ(citizen science, citizen scientists) എന്നീ പദങ്ങൾ ഓക്സ്ഫോഡ് ഇംഗ്ലീഷ് ഡിക്ഷ്ണറിയിൽ പ്രവേശിച്ചു. "ഔദ്യോഗിക ഗവേഷകരുമായി യോജിച്ചോ അവരുടെ കീഴിലോ ജനസാമാന്യം ചെയ്യുന്ന ശാസ്ത്രീയ പ്രവൃത്തി" എന്നാണ് "Citizen science" എന്ന വാക്കിനെ നിർവചിച്ചിട്ടുള്ളത്. "Citizen scientist" നെ (a) "വിശാലമായ സമൂഹത്തിന്റെ ഉത്തമതാല്പര്യത്തെ സംരക്ഷിക്കുക എന്ന ഉത്തരവാദിത്ത ബോധത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്ന ശാസ്ത്രജ്ഞ/ശാസ്ത്രജ്ഞൻ(ഇപ്പോൾ അപൂർവമാണ്); അല്ലെങ്കിൽ (b) "ഔദ്യോഗിക ശാസ്ത്രജ്ഞരുടെ കൂടെയോ നിർദ്ദേശങ്ങൾക്കനുസരിച്ചോ ശാസ്ത്ര സ്ഥാപനങ്ങളുടെ കീഴിലോ ശാസ്ത്രീയ പ്രവൃത്തിയിൽ ഏർപ്പെടുന്ന ജനസാമാന്യത്തിലെ ഒരു അംഗം; അമച്വർ ശാസ്ത്രജ്ഞ/ശാസ്ത്രജ്ഞൻ. 1979 ഒക്ടോബറിൽ New Scientist inഎന്ന മാസികയിലെ UFOകളെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു ലേഖനത്തിലാണ് "citizen scientist" എന്ന പദം ആദ്യമായി ഉപയോഗിച്ചത്.

ആർ. കെർസൻ എം.ഐ.ടി ടെക്നോളജി റിവ്യൂ എന്ന മാസികയിൽ പൗരശാസ്ത്രം എന്ന വാക്ക് 1989ൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്നതായി വിൽസൺ സെന്ററിനു വേണ്ടിയുള്ള "പൗരശാസ്ത്രവും നയവും: ഒരു യൂറോപ്യൻ കാഴ്ചപ്പാട്" എന്ന നയരേഖയിൽ പറയുന്നുണ്ട്. അമ്ലമഴയെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധവൽക്കരണ പരിപാടിയിൽ ഓഡുബോൺ സൊസൈറ്റിയെ സഹായിക്കാനായി അമേരിക്കയിലെമ്പാടുമുള്ള 225 സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ മഴവെള്ളത്തിന്റെ സാമ്പിളുകൾ ശേഖരിച്ച് അമ്ലതയുണ്ടോയെന്ന് പരിശോധിക്കുകയും സംഘടനയ്ക്ക് വിവരങ്ങൾ കൊടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഈ വിവരങ്ങൾ അമ്ലമഴ പ്രതിഭാസം വിശദീകരിക്കാൻ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു. ഈ പ്രവർത്തനം വിവരിക്കുമ്പോഴാണ് സിറ്റിസൺ സയൻസ് എന്ന പദം 1989ൽ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടത്.

വ്യക്തികളോ, സംഘങ്ങളോ, സന്നദ്ധ പ്രവർത്തകരുടെ ശൃംഖലയോ ആവാം പൗരശാസ്ത്രത്തിൽ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. മിക്കപ്പോഴും ശാസ്ത്രജ്ഞരുമായി ചേർന്നാണ് പൊതു ലക്ഷ്യങ്ങൾ നേടാനായി പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. മറ്റുതരത്തിൽ ചിലവേറിയതും വളരെക്കാലം കൊണ്ട് മാത്രം പൂർത്തീകരിക്കാവുന്നതുമായ പല ജോലികളും എളുപ്പത്തിൽ ചെയ്യാൻ സന്നദ്ധസേവകരുടെ വലിയ ശൃംഖല ശാസ്ത്രജ്ഞരെ സഹായിക്കുന്നു.

പല പൗരശാസ്ത്ര പരിപാടികളും ബോധവൽക്കരണവും സമൂഹത്തിലേക്ക് എത്തുക എന്നതും കൂടി സാദ്ധ്യമാക്കുന്നു. ക്ലാസ് മുറികളിലോ മ്യൂസിയങ്ങൾ പോലെ അനൗപചാരിക ഇടങ്ങളിലോ പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കാം.

കഴിഞ്ഞ നാലു ദശകങ്ങളിലായി പൗരശാസ്ത്രം ക്രമാനുഗതമായി വികസിച്ചുവന്നിട്ടുണ്ട്. പൊതുജന വിദ്യാഭ്യാസത്തിനായി ശാസ്ത്രീയമായ പ്രയോഗരീതികളും അളക്കാവുന്ന ലക്ഷ്യങ്ങളും ഉള്ളവയാണ് പുതിയ പൗരശാസ്ത്ര പദ്ധതികൾ. പ്രാഥമികമായി ബഹുജന പങ്കാളിത്തത്തിന്റെയും വലിപ്പത്തിന്റെയും പ്രാപ്യതയും കാര്യത്തിൽ,  പഴയ പൗരശാസ്ത്ര പദ്ധതികളിൽ നിന്ന് ഇന്നത്തെ പൗരശാസ്ത്ര പദ്ധതികൾ വ്യത്യസ്തമായിരിക്കുന്നു. സമീപകാലത്തെ പൗരശാസ്ത്രരംഗത്തെ വിസ്ഫോടനത്തിന് സാങ്കേതികവിദ്യയുടെ വളർച്ചയോടാണ് കടപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.

ചരിത്രം
വാനനിരീക്ഷണം
പക്ഷിനിരീക്ഷണം
നിർവചനം