പ്രകൃതി നിർദ്ധാരണത്തിലൂടെയാണ് അതിജീവനത്തിനും പ്രത്യുൽപ്പാദനത്തിനും ഗുണകരമായ ജനിതക വ്യതിയാനങ്ങൾ ഒരു ജീവിസമൂഹത്തിൽ സാധാരണമാകുന്നത്. ഇതിനെ "തെളിവ് വേണ്ടാത്ത" (self-evident) ഒരു യാഥാർത്ഥ്യം എന്ന് വിളിക്കാറുണ്ട്. കാരണം ഈ മൂന്ന് ലളിതമായ വസ്തുതകൾ ഉള്ളപ്പോൾ പ്രകൃതി നിർദ്ധാരണവും ഉണ്ടാകും എന്നത് തന്നെ:


ഈ സാഹചര്യങ്ങൾ ഒരു വർഗ്ഗത്തിലെ ജീവികൾ തമ്മിൽ അതിജീവനത്തിനും പ്രത്യുൽപ്പാദനത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള സമരം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. തദ്ഫലമായി ഈ സമരത്തിൽ വിജയിക്കാൻ സഹായിക്കുന്ന പ്രത്യേകതകൾ അടുത്ത തലമുറയിലേയ്ക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയും ഗുണകരമല്ലാത്തവ കൂടുതലും കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പ്രകൃതി നിർദ്ധാരണത്തിന്റെ കാതലായ ആശയം പരിണാമപരമായ ഫിറ്റ്‌നസ് (evolutionary fitness) ആണ്. ഫിറ്റ്‌നസ് അളക്കുന്നത് അടുത്ത തലമുറയിലെയ്ക്കുള്ള ജനിതകസംഭാവന നിർണ്ണയിക്കുക വഴി ഒരു ജീവിയുടെ അതിജീവനത്തിനും പ്രത്യുൽപ്പാദനത്തിനും ഉള്ള കഴിവിനെ ആസ്പദമാക്കിയാണ്. പക്ഷെ ഇതിനു സന്താനങ്ങളെ എണ്ണിയാൽ പോര, കാരണം അവർ അതിജീവനത്തിനു സാധിക്കാത്ത വണ്ണം അശക്തരാണെങ്കിൽ അനേകം ഉണ്ടായാലും ഭാവി തലമുറകളിലേക്ക് ഗണ്യമായ ജനിതകസംഭാവന ചെയ്യാത്തതിനാൽ ഫിറ്റ്‌നസ് കുറയുന്നു.

ഒരു ജീനിന്റെ ഒരു അല്ലീൽ മറ്റ് അല്ലീലുകളെക്കാളും ഫിറ്റ്‌നസ് വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു എങ്കിൽ തലമുറ തോറും ആ അല്ലീലിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം ആ സമൂഹത്തിൽ വർദ്ധിച്ചു വരുന്നു. ഇതിന് അനുകൂലമായി തിരഞ്ഞെടുത്തു (selected for) എന്ന് പറയാം. തിരിച്ച് ഒരു അല്ലീൽ മൂലം ഫിറ്റ്‌നസ് താരതമ്യേന കുറവാണ് ഉണ്ടാകുന്നതെങ്കിൽ ആ അല്ലീലിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യം സമൂഹത്തിൽ കുറഞ്ഞു കുറഞ്ഞു വരുന്നു. ഇതിന് പ്രതികൂലമായി തിരഞ്ഞെടുത്തു (selected against) എന്ന് പറയാം.

ഇവിടെ ഒരു പ്രധാന കാര്യം, ഒരു അല്ലീലിന്റെ ഫിറ്റ്‌നസ് എന്നത് സ്ഥിരമായ ഒരു കാര്യമല്ല എന്നതാണ്. സാഹചര്യങ്ങൾ മാറിയാൽ നേരത്തെ ഗുണരഹിതമോ ദോഷകരമോ ആയ അല്ലീലുകൾ ഗുണകരമായി മാറാം, തിരിച്ച് ഗുണകരമായ അല്ലീലുകൾ ദോഷകരമായും മാറാം. മറ്റൊന്നുള്ളത്‌, ഒരിക്കൽ പ്രതികൂലമായി തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട് സമൂഹത്തിൽ നിന്നും ഇല്ലായ്മ ചെയ്യപ്പെട്ട സ്വഭാവങ്ങൾ സാഹചര്യങ്ങൾ മാറുകയും പരിണാമസമ്മർദം വിപരീതദിശയിൽ ആവുകയും ചെയ്‌താൽപ്പോലും തിരിച്ച് പരിണമിക്കണമെന്നില്ല.

പല മൂല്യങ്ങൾ കൈക്കൊള്ളാവുന്ന ഉയരം പോലെ ഉള്ള സ്വഭാവങ്ങൾ ജീവിസമൂഹങ്ങളിൽ നിർദ്ധാരണത്തിന് വിധേയമാകുന്നതിനെ മൂന്നായി തിരിക്കാം: ഒന്ന് ദിശാപരമായ നിർദ്ധാരണം (directional selection), അതായത് ജീവികളുടെ ശരാശരി ഒരു ദിശയിൽ ക്രമേണ നീങ്ങുന്നത്‌. ജീവികളുടെ ശരാശരി ഉയരം വർദ്ധിക്കുന്നത് ഉദാഹരണമാണ്. രണ്ട്, വിഭജന നിർദ്ധാരണം (disruptive selection), അതായത് ഇടത്തരം ജീവികൾക്ക് പ്രതികൂലവും കൂടിയതും കുറഞ്ഞതും അതിജീവിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥ. ഇങ്ങനെ ഉള്ള അവസ്ഥയിൽ പൊക്കം വളരെ കൂടിയ ജീവികളും തീരെ കുറഞ്ഞ ജീവികളും രക്ഷപെടുകയും ഇടത്തരം പൊക്കം പിന്തള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. മൂന്നാമത് സന്തുലന നിർദ്ധാരണം (stabilizing selection), അതായത് ഏറെ കൂടിയതും കുറഞ്ഞതും ആയ മൂല്യങ്ങൾ പിന്തള്ളപ്പെടുകയും ജനിതക വൈവിധ്യം കുറഞ്ഞ് ആ സ്വഭാവത്തിന്റെ ശരാശരി മൂല്യത്തിലേക്ക് ജീവികൾ അടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

പ്രകൃതി നിർദ്ധാരണത്തിന്റെ ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗമാണ്‌ ലൈംഗിക നിർദ്ധാരണം. എതിർലിംഗത്തിൽപ്പെട്ട ജീവിക്ക് ആകർഷകമായത് കൊണ്ട് ഒരു സ്വഭാവം നിർദ്ധാരണത്തിൽ വിജയിക്കുന്നതാണ് ലൈംഗിക നിർദ്ധാരണം. ലൈംഗിക നിർദ്ധാരണത്തിലൂടെ ചില വർഗ്ഗങ്ങളിലെ ആൺജീവികൾക്ക് വളരെ പ്രത്യക്ഷവും ആകർഷണീയവും എന്നാൽ ഹിംസ്രജന്തുക്കളെ ആകർഷിക്കുന്നതു വഴി ഫിറ്റ്‌നസ് കുറയ്ക്കുന്നതും ആയ സ്വഭാവവിശേഷങ്ങൾ ഉണ്ടാവാറുണ്ട്. ഉദാഹരണത്തിന് ശിഖരസമ്പുഷ്ടമായ കൊമ്പുകളും നിറപ്പകിട്ടാർന്ന പീലികളും. ഈ ഫിറ്റ്‌നസ് കുറവ് പക്ഷെ അത്തരം നിർവ്യാജമായ ശക്തിപ്രകടനത്തിലൂടെ വ്യക്തികൾക്ക് കൂടുതലായി ഇണകളെ കിട്ടുന്നതിനാൽ സന്തുലിതമാകുന്നു.

മ്യൂട്ടേഷൻ അസന്തുലനം
ജീൻ ഒഴുക്ക്
പൊതുവായ പാരമ്പര്യം
പ്രകൃതി നിർദ്ധാരണം