1990-ലാണ് വലിയ ഒരു പ്രകാശിക ദൂരദർശിനി സ്ഥാപിക്കുന്നതിന്‌ സമുദ്രനിരപ്പിൽ നിന്ന് വളരെ ഉയരത്തിലുള്ള ഒരു സ്ഥലം കണ്ടെത്തുന്നതിനായി ഇന്ത്യൻ ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് ആസ്ട്രോഫിസിക്സ് തീരുമാനമെടുത്തത്. ജ്യോതിശാസ്ത്രപഠനങ്ങൾക്കായി ഒരു 4 മീറ്റർ ദൂരദർശിനി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനായിരുന്നു പദ്ധതി. വിവിധ പഠനങ്ങളിലൂടെ കേദാർനാഥ്, കല്പ, കാജ, ഡൽഹൗസി, ഹാൻലെ‍, ത്സോ മൊറിറി എന്നിങ്ങനെ സമുദ്രനിരപ്പിന്‌ 14000 അടിയിലും ഉയരത്തിലുള്ള ആറു സ്ഥലങ്ങളാണ്‌ ഇതിനായി തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടത്. 1993-ൽ ഐ.ഐ.എ-യിൽ നിന്നും ആറു സംഘങ്ങൾ ഈ സ്ഥലങ്ങൾ സന്ദർശിക്കുകയും ഹാൻലെ അന്തിമമായി തെരഞ്ഞെടുക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതോടൊപ്പം ഇവിടത്തെ ഏറ്റവും ഉയരമുള്ള മലയായ ഡിഗ്പ-രറ്റ്സ റി (4517 മീറ്റർ), മൗണ്ട് സരസ്വതി എന്ന് പുനർനാമകരണം നടത്തി.

പ്രധാന ദൂരദർശിനി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനു മുൻപ് ഒരു വർഷം ഒരു ചെറിയ ദൂരദർശിനി സ്ഥാപിച്ച് വർഷം മുഴുവനുമുള്ള അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ സുതാര്യതയും, മറ്റു ഉപകരണങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് കാലാവസ്ഥയെക്കുറിച്ചും പഠനങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു. 

4 അല്ലെങ്കിൽ 6.5 മീറ്റർ വ്യാസമുള്ള ദൂരദർശിനി സ്ഥാപിക്കുന്നതിനാണ്‌ ആദ്യം തീരുമാനിച്ചിരുന്നതെങ്കിലും ആദ്യഘട്ടമായി ഒരു ചെറിയ ദൂരദർശിനി സ്ഥാപിക്കാൻ പിന്നീട് തീരുമാനിച്ചു. അങ്ങനെ 1997-ൽ ഒരു 2 മീറ്റർ ദൂരദർശിനി സ്ഥാപിക്കുന്നതിന്‌ സാമ്പത്തികാനുമതി നൽകി. പെട്ടെന്നു തന്നെ സ്ഥലമെടുപ്പ് നടത്തി പണിയും ആരംഭിച്ചു. 2001-ൽ മൗണ്ട് സരസ്വതിക്കു മുകളിൽ ദൂരദർശിനിയുടെ സ്ഥാപനം പൂർത്തിയാക്കി കേന്ദ്രത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം ആരംഭിച്ചു.

ദൂരദർശിനി
സൗകര്യങ്ങൾ
പ്രത്യേകതകൾ
നിർമ്മാണം