പ്രയോജനക്ഷമതയ്ക്ക് മുൻതൂക്കം നല്കുന്ന, അഥവാ പ്രയോജനകരമായ പദാർഥങ്ങളെ മോടിപിടിപ്പിക്കുന്നതരം, പ്രയുക്തകലയിൽ നിന്ന് സുന്ദരകലയിലേക്കുള്ള പരിണാമമാണ് നദീതടസംസ്കാരങ്ങൾ സമ്മാനിച്ച കലാപരമായ അടിസ്ഥാന സംഭാവന.

ചുണ്ണാമ്പുകല്ലിൽത്തീർത്ത മെസപ്പൊട്ടേമിയൻ പൂപ്പാത്രങ്ങൾ, മാടമ്പിമാരുടെ ശവക്കല്ലറകൾക്കായിത്തീർത്ത ഈജിപ്ഷ്യൻ പ്രതിമകൾ, വിവിധ സംസ്കാരങ്ങളിലെ ദേവാലയ ചിത്ര-ശില്പവേലകൾ, ചമയപ്പെട്ടികൾ, കരണ്ടിപ്പിടികൾ, ചഷകങ്ങൾ എന്നിവയിലെ കൊത്തുപണികൾ തുടങ്ങിയവയൊക്കെ നദീതടസംസ്കാരങ്ങളിലെ കലാവൈവിധ്യത്തിനു നിദർശനമായിരുന്നു.

ഈജിപ്തിനും മെസപ്പൊട്ടേമിയയ്ക്കും പ്രദർശിപ്പിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതിൽ നിന്നും വ്യത്യസ്തമായ സുകുമാര കലാമാതൃകകളാണ് ക്രീറ്റിലുണ്ടായിരുന്നത്. അവിടെ നിന്നും ലഭ്യമായിട്ടുള്ള ദന്ത-ലോഹശില്പങ്ങളിലും ചുവർചിത്രങ്ങളിലും ആധ്യാത്മികഭാവങ്ങൾക്ക് ലവലേശം ഊന്നൽ കൊടുക്കാത്ത, ദേശസംസ്കാര ബാഹ്യമായ ഒരു ആത്മബോധത്തിൽ നിന്നും പിറന്ന കലാശൈലി കാണാം.

പില്ക്കാല ദ്രാവിഡകലയുടെ ഉദയത്തിനു വഴിതെളിച്ച ഒരു വിശിഷ്ട പ്രതിഭാസമായിരുന്നു ഹാരപ്പാകല. ചൈനീസ് കലയുടെ സവിശേഷത അതിന്റെ സാങ്കേതികമികവായിരുന്നു. 

മാരിക്കൊട്ടാരത്തിലെ ചുവർചിത്രങ്ങൾ മെസപ്പൊട്ടേമിയൻ ചിത്രകലയുടെ ശൈലി സങ്കീർണമായിരുന്നു എന്നത് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ശിലാശില്പങ്ങൾ, കളിമൺവിഗ്രഹങ്ങൾ, ഫലകങ്ങളിലെ കൊത്തുപണികൾ എന്നിവയാണ് സുമേറിയൻകലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് ലഭ്യമാതൃകകൾ. 

സംഗീതകലയുടെ രംഗത്തുണ്ടായിരുന്ന കുതിപ്പുകളെക്കുറിച്ചും ധാരാളം സൂചനകൾ ഇവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. മറ്റിടങ്ങളിൽ സ്വരപഞ്ചക സമ്പ്രദായം നിലവിലിരുന്നപ്പോൾ, ഇവിടങ്ങളിൽ സപ്തസ്വരസമ്പ്രദായം നിലവിൽ വന്നിരുന്നു എന്നാണ് അനുമാനിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളത്. വിവിധ നദീതടസംസ്കാരങ്ങളിലെ സമ്പന്നമായ സംഗീതപാരമ്പര്യത്തിനു നിദർശനമായി നിരവധി വാദ്യോപകരണങ്ങൾ ലഭ്യമായിട്ടുണ്ട്. അവയിൽ ഇലത്താളം, പലതരം ചെണ്ടകൾ, പടഹം, പെരുമ്പറ, ഗഞ്ചിറ, ഓടക്കുഴൽ, വിവിധതരം കുഴലുകൾ, കാഹളങ്ങൾ, കൊമ്പുകൾ, സാരംഗി, വീണ, ഹാർവ്, ലയർ, ലൂട്ട് തുടങ്ങിയവ ഉൾപ്പെടുന്നു.

വെങ്കലയുഗകാലത്ത് ഈജിപ്തിനും മെസപ്പൊട്ടേമിയയ്ക്കും ലഭിച്ച മുഖ്യസാഹിത്യരചനകൾ പ്രാചീനേതിഹാസങ്ങളായിരുന്നു. ഓർത്തുവയ്ക്കാൻ എളുപ്പമായതിനാൽ പദ്യരചനകളായിരുന്നു ധാരാളമായി ഉണ്ടായിരുന്നതെന്നും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. പദ്യരചനകളിൽ ഈരടികളും ചതുഷ്പദികളും കാണാം.

കലയും സാഹിത്യവും
സാമൂഹിക ഘടന
ശാസ്ത്രം
മതവിശ്വാസങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും