മത്സ്യം, തവള എന്നീ വിഭാഗങ്ങളിൽ ബീജസങ്കലനം ബാഹ്യമായും വളർച്ചയുടെ പ്രഥമഘട്ടം സ്വതന്ത്രമായുമാണ് നടക്കുന്നത്. സ്വതന്ത്രമായി വളരുന്ന അണ്ഡങ്ങൾക്ക് അപകടസാധ്യതയുള്ളതുകൊണ്ട് ധാരാളം മുട്ടകൾ ഉത്പാദിപ്പിച്ച്, കഴിയുന്നിടത്തോളം നഷ്ടം നികത്തി വർഗ നിലനില്പിന് സഹായകമാകുന്ന രീതിയിലാണ് അണ്ഡാശയ ഘടനതന്നെ. ഒരു ജോടി അണ്ഡാശയം പ്രത്യുത്പാദനകാലത്ത് അനേകായിരം അണ്ഡങ്ങൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കുന്നു. പിറ്റ്യൂട്ടറിഗ്രന്ഥി സ്രവിക്കുന്ന ചില സ്രവങ്ങൾ ഇതിനു കാരണമാകുന്നു. ഓരോ മുട്ടയും പോഷകപദാർഥ സമൃദ്ധമായിരിക്കും. പക്ഷികളിലും ഇഴജന്തുക്കളിലും ആന്തരികമായ ബീജസങ്കലനം നടക്കുമെങ്കിലും മുട്ട വളരുന്നതു മാതൃശരീരത്തിനു വെളിയിലാണ്. ഇതിന് അനുയോജ്യമായി പല സ്രവങ്ങളും പ്രക്രിയകളും അണ്ഡാശയങ്ങളോടു ബന്ധപ്പെട്ടു നടക്കുന്നു. ഈ ഗ്രന്ഥികളുടെ നിശ്ചിത ക്രമമനുസരിച്ചുള്ള പ്രവർത്തനമാണ് അൽബുമിനും പീതകവും നിശ്ചിതരൂപത്തിൽ ആവാഹിച്ചുകൊണ്ട് പുറംതോടുമായി പുറത്തുവരാൻ അണ്ഡത്തെ സഹായിക്കുന്നത്.

സസ്തനികളിൽ ഭ്രൂണത്തിന്റെ വളർച്ച മാതൃഗർഭത്തിൽ വച്ചു നടക്കുന്നതിന് അനുയോജ്യമായ അണ്ഡാശയഘടനയാണുള്ളത്. ബീജസങ്കലനം ആന്തരികമായി നടക്കുന്നതുകൊണ്ടും ഭ്രൂണവളർച്ചയ്ക്കാവശ്യമായ പോഷണങ്ങൾ മാതൃശരീരത്തിൽനിന്നു ലഭ്യമാകുന്നതുകൊണ്ട് പോഷകപദാർഥങ്ങൾ നിറഞ്ഞ് മുട്ട വലിപ്പം കൂടുന്നില്ല. അണ്ഡവളർച്ച, അതിന്റെ സ്വതന്ത്രമായ ബഹിർഗമനം തുടങ്ങിയ പ്രക്രിയകളിൽ വ്യക്തമായ ഒരാവർത്തനം സസ്തനികളിലുണ്ട്. ചാന്ദ്രമാസത്തിലൊന്ന് എന്ന കണക്കിലാണിത് മനുഷ്യനിൽ നടക്കുക. ഒരു ജോടി അണ്ഡാശയങ്ങളുള്ളത് വൃക്കയ്ക്കു സമീപം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. മാസത്തിൽ ഒന്ന് എന്ന കണക്കിൽ അണ്ഡം വളരുന്നത് ഗ്രാഫിയൻ ഫോളിക്കിൾ എന്ന ഒരാവരണഭാഗത്തിലാണ്. ഇതിനു മൂന്നു പ്രധാനമായ കോശനിരകളുണ്ട്. ഏറ്റവും അന്തർഭാഗത്തുള്ള കോശനിരകൾക്കകത്ത് തിങ്ങിക്കൂടുന്ന, ദ്രവപദാർഥത്തിന്റെ സമ്മർദഫലമായി ഫോളിക്കിൾ പൊട്ടുകയും അണ്ഡം സ്വതന്ത്രമാക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. നോ: അണ്ഡാശയം-മനുഷ്യനിൽ, ജനിപുടം.

മത്സ്യം, തവള മുതലായവയിലെ അണ്ഡാശയം
മനുഷ്യനിലെ അണ്ഡാശയം
അണ്ഡാശയ രോഗങ്ങൾ
പ്രവർത്തനങ്ങൾ