മനുഷ്യനോ ആവാസ വ്യവസ്ഥയ്ക്ക് തന്നെയോ ഹാനികരമായി ബാധിയ്ക്കുന്ന വായുവിലെ പദാർഥങ്ങളാണ് അന്തരീക്ഷ മലിനീകാരികൾ . ഇവ പലപ്പോഴും നൈസർഗികമോ മനുഷ്യ നിർമിതമോ ആയ ഖര പദാർത്ഥങ്ങളോ , ദ്രാവക തുള്ളികളോ , വാതകങ്ങളോ ആണ്.മലിനീകാരികളെ പ്രധാനമായും പ്രാഥമിക മലിനീകാരികൾ ( പ്രൈമറി പൊല്യൂട്ടൻസ് ) എന്നും ദ്വിതീയ മലിനീകാരികൾ ( സെക്കന്ററി പൊല്യൂട്ടൻസ് ) എന്നും രണ്ടായി തരം തിരിച്ചിരിയ്ക്കുന്നു . 

അഗ്നി പർവ്വത സ്‌ഫോടനങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള ചാരങ്ങളായും വാഹനങ്ങളിൽ നിന്നും കാർബൺ മോണോക്‌സൈഡ് വാതകമായും ഫാക്ടറികളിൽ നിന്നും സൾഫർ ഡയോക്‌സൈഡ് സംയുക്തമായും പ്രാഥമിക മലിനീകാരികൾ അന്തരീക്ഷത്തിൽ lഎത്തിച്ചേരുന്നു .ദ്വിതീയ മലിനീകാരികൾ സാധാരണയായി അന്തരീക്ഷത്തിൽ നേരിട്ട് ലയിക്കുന്നില്ല . ഇവ പ്രാഥമിക മലിനീകാരികളുടെ പരസ്പര സമ്പർക്കം മൂലം രൂപം കൊള്ളുന്നവയാണ് .ഭൗമോപരിതലത്തിന് സമീപം കാണപ്പെടുന്ന ഓസോൺ സംയുക്തം ഇതിന് ഒരു ഉദാഹരണമാണ്. എന്നാൽ ചില പദാർത്ഥങ്ങൾ പ്രാഥമിക ദ്വിതീയ മലിനീകാരികളായി ഒരേ സമയം വർത്തിയ്ക്കാറുണ്ട് .ഇവ നേരിട്ട് വായുവിൽ കലരുന്നവയോ മറ്റു പ്രാഥമിക മലിനീകാരികളുമായുള്ള സമ്പർക്കത്താൽ രൂപം കൊള്ളുന്നവയോ ആണ്. .

പല രീതിയിലാണ്‌ മാലിന്യങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിലെത്തിച്ചേരുന്നത്. സമുദ്രജലം ബാഷ്പീകരിച്ചുണ്ടാവുന്ന ലവണകണികകൾ‍, സജീവ അഗ്നിപർവതങ്ങൾ പുറന്തള്ളുന്ന ധൂളികണങ്ങൾ വിഷവാതകങ്ങൾ തുടങ്ങിയവ നൈസർഗിക മാലിന്യങ്ങളാണ്. 
ഗാർഹിക വ്യാവസായിക മാലിന്യങ്ങളും വാഹനങ്ങൾ പുറന്തള്ളുന്ന വിഷപുകയും മനുഷ്യനിർമിത മാലിന്യങ്ങളാണ്.

അന്തരീക്ഷ മാലിന്യങ്ങളെ വാതകങ്ങൾ (കാർബൺ മോണോക്സൈഡ്), കണികകൾ (പുക, കീടനാശിനികൾ), അജൈവ വസ്തുക്കൾ (ഹൈഡ്രജൻ ഫ്ളൂറൈഡ്), ജൈവപദാർഥങ്ങൾ (മെർകാപ്റ്റനുകളൾ‍), ഓക്സീകാരികൾ (ഓസോൺ‍), നിരോക്സീകാരികൾ (സൾഫറിന്റെയും നൈട്രജന്റെയും ഓക്സൈഡുകൾ), റേഡിയോ ആക്ടിവതയുള്ള പദാർഥങ്ങൾ (I131) നിഷ്ക്രിയ പദാർഥങ്ങൾ (പരാഗരേണുക്കൾ, ചാരം), താപീയ മാലിന്യങ്ങൾ (ആണവ നിലയങ്ങൾ ബഹിർഗമിക്കുന്ന താപം) എന്നിങ്ങനെ തരംതിരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

ആഗോളതലത്തിൽ നാലു വാതകങ്ങളാണ് വായുമലിനീകരണത്തിന് ഹേതുവാകുന്ന പ്രധാന മാലിന്യങ്ങളായി കണക്കാക്കിയിരിക്കുന്നത്. അന്തരീക്ഷ മലിനീകരണത്തിന്റെ 90 ശതമാനത്തിന്റെയും ഉത്തരവാദികളായ ഇവയെ പ്രാഥമികമലിനീകാരികൾ (Primary Pollutants) എന്നു പറയുന്നു. ഇവ അന്തരീക്ഷത്തിലുള്ള മറ്റു രാസവസ്തുക്കളുമായി സൂര്യപ്രകാശത്തിന്റെ സാന്നിദ്ധ്യത്തിൽ സംയോജിച്ചു ദ്വിതീയ മലിനീകാരികൾ (Secondary pollutants) ഉണ്ടാകുന്നു. 

ആധുനിക യാന്ത്രികയുഗത്തിൽ രാസവസ്തുക്കളുടെ വിവിധങ്ങളായ ഉപയോഗങ്ങൾ മൂലം ധാരാളം മാലിന്യങ്ങൾ അന്തരീക്ഷത്തിൽ വ്യാപരിക്കുന്നു. അന്തരീക്ഷ മലിനീകരണത്തിന്റെ ദൂരവ്യാപകമായ ഫലങ്ങൾ അനവധിയാണ്. ഇതുമൂലം ലോകം ഇന്ന് നേരിടുന്ന മുഖ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ അമ്ളമഴയും (acid rain) ഓസോൺ പാളിശോഷണവും ആഗോളതാപനവും ആണ്.

മനുഷ്യനുൾപ്പെടെ എല്ലാ ജീവജാലങ്ങൾക്കും ആരോഗ്യ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്ന അന്തരീക്ഷ മലിനീകരണം ഇല്ലാതാക്കാൻ സാധിക്കുകയില്ല.
ഇന്ത്യയിലെ മൊത്തം മലിനീകരണത്തിന്റെ 65 ശതമാനവും വാഹനങ്ങൾ മൂലം ഉണ്ടാകുന്നതാണ്. ഇതിൽ പകുതിയിലധികവും ഇരുചക്ര വാഹനങ്ങൾ മൂലവുമാണ്.
ഇന്ത്യയിൽ ഓരോ വർഷവും വായു മലിനീകരണം മൂലം നാല്പ്പതിനായിരത്തോളം പേരാണ് മരിക്കുന്നത്.

മനുഷ്യരുടെ ഇടപെടലുകൾ മൂലം അന്തരീക്ഷത്തിൽ എത്തിച്ചേരുന്ന പദാർത്ഥങ്ങൾ ,


ഓസോൺപാളിയിലെ വിള്ളലുകൾ
അന്തരീക്ഷ മലിനീകാരികൾ
ആഗോള താപനം
അമ്ളമഴ