ഭൂമിയുടെ സ്വയംഭ്രമണത്തിന്റെ സാങ്കൽപ്പികമായ അക്ഷം (അച്ചുതണ്ട്) ഭൂതലത്തിലൂടെ കടന്നുപോകുന്ന രണ്ടു ബിന്ദുക്കളാണ് ഉത്തരധ്രുവവും ദക്ഷിണധ്രുവവും. കൂടുതൽ കൃത്യമായി പറഞ്ഞാൽ, ഭ്രമണത്തിന്റെ ഫലമായുണ്ടാകുന്ന വിസ്തീർണ്ണപ്രവേഗം ഭൂതലത്തിൽ ഏറ്റവും കുറവ് അനുഭവപ്പെടുന്ന ബിന്ദുക്കളാണിവ.

ഒരാൾ നിൽക്കുന്ന സ്ഥാനത്തുനിന്നും ഭൂമിയുടെ ഉത്തരധ്രുവത്തിലേക്ക് ഭൂതലത്തിലൂടെ ചൂണ്ടുന്ന ദിശയാണ് യഥാർത്ഥ വടക്ക്. യഥാർത്ഥ വടക്ക് ഭൂമിശാസ്ത്രപരമായ വടക്കെന്നും (geodetic north) അറിയപ്പെടാറുണ്ട്.

ഉത്തരധ്രുവത്തിൽനിന്നും ദക്ഷിണധ്രുവത്തിൽനിന്നും സമദൂരത്തിലുള്ള ബിന്ദുക്കളെ യോജിപ്പിച്ചുകൊണ്ട് ഭൂതലത്തിലൂടെ കടന്നുപോവുന്ന സാങ്കൽപ്പികവൃത്തമാണ് ഭൂമദ്ധ്യരേഖ. ഇതിനു വടക്കുള്ള ഭൂമിയുടെ അർദ്ധഗോള ഉപരിതലത്തെ മാത്രമായോ അർദ്ധഗോളത്തിനെത്തന്നെയോ ഉത്തരാർദ്ധഗോളം എന്നും വിളിക്കുന്നു.

ഭൂതലത്തിലെ ഒരു ബിന്ദുവിൽനിന്നും ഉത്തരധ്രുവത്തിലേക്കുള്ള ഒരു ഞാൺ (നേർരേഖ) ആയിരിക്കണമെന്നില്ല യഥാർത്ഥ വടക്ക്. ഭൂതലത്തിലൂടെ, ഏറെക്കുറെ ഒരു ചാപത്തിന്റെ ആകൃതിയിലാണ് പ്രായോഗികാവശ്യങ്ങൾക്ക് നാം ഉപയോഗിക്കുന്ന വടക്കുദിശ. എന്നാൽ, മനുഷ്യന്റെ നിത്യജീവിതത്തിലെ ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഇതൊരു നേർരേഖയായിത്തന്നെ കരുതാം.

പുറത്തേക്കുള്ള കണ്ണികൾ
യഥാർത്ഥ വടക്ക്
കാന്തികതയും ദിക്പാതവും
വടക്ക് അടിസ്ഥാന ദിശയെന്ന നിലയിൽ