റോമാക്കാർ സ്വാതന്ത്ര്യം കൂടുതൽ ആസ്വദിച്ചിരുന്നു. അവർ കൂടുതൽ സഞ്ചാരം നടത്താൻ തുടങ്ങി. റിപ്പബ്ലിക്കിലെ ജീവിതവുമായി താരതമ്യപ്പെടുത്തിയാൽ കൂടുതൽ അയഞ്ഞതായിരുന്നു ജീവിതം. റോമാക്കാർ ഒരോ നഗരങ്ങളിലും അവരവരുടെ ദൈവങ്ങളെ ആരാധിച്ചാണ്‌ കഴിഞ്ഞിരുന്നത്‌. പൊതുവായ ഒരു ആരാധനാ സമ്പ്രദായം ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. റോമാക്കാരുടെ കീഴിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന വിവിധ രാജ്യങ്ങളിൽ വിവിധ ഭാഷയായിരുന്നു സംസാരിച്ചിരുന്നത്‌. എങ്കിലും ലത്തീൻ ഭാഷക്കും സംസ്കാരത്തിനുമെല്ലാം ഇവിടങ്ങളിൽ ചിരപ്രതിഷ്ഠ ലഭിച്ചു. അതിനായി അവർ ലത്തീൻ ഭാഷ ഉപയോഗിക്കുന്നതും അവരുടെ ദൈവങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്നതുമായ കുറേ നഗരങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചു. ഫ്രാൻസ്‌, ഇറ്റലി, റുമാനിയ എന്നിങ്ങനെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളിലും ഒടുവിൽ വടക്കു പടിഞ്ഞാറെ ആഫ്രിക്കയിലും മിക്കാവാറും ലത്തീൻ ഭാഷതന്നെയായിരുന്നു. 

പ്രധാന വ്യവസായം കൃഷിതന്നെയായിരുന്നു. ആദ്യകാലത്തെ റിപ്പബ്ലിക്കിലെ സ്വതന്ത്രരും പാടത്തു പണിയെടുത്തിരുന്ന പട്ടാളക്കാരുമുണ്ടായിരുന്ന കാലം അവസാനിച്ചിരുന്നു. പൂണിക യുദ്ധത്തിൽ പിടിച്ചെടുത്ത അടിമകളെക്കൊണ്ട്‌ കൃഷി ചെയ്തിരുന്ന സ്വകാര്യ ഭൂവുടമകൾ അവിടവിടെ ഉദയം ചെയ്തു. അടിമകൾ പല ഭാഷകൾ സംസാരിച്ചിരുന്നതിനാൽ തമ്മിൽ തമ്മിൽ അറിയുകയും ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. അവരെ കടുത്ത ജോലികൾക്കും പീഡനങ്ങൾക്കും വിധേയരാക്കിയിരുന്നു. അടിമകളായി ജനിച്ചവരും അക്കൂട്ടത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. തങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ എന്തെന്നറിയാനോ മർദ്ധനത്തെ എതിർക്കാനോ ഉള്ള ഐക്യബോധം അവർക്കുണ്ടായിരുന്നില്ല. എഴുതാനും വായിക്കാനും അവർക്കറിയില്ലായിരുന്നു. 

മിക്കവാറും എല്ലാ വ്യവസായങ്ങളിലും അടിമകളേ ഉപയോഗിക്കുന്നത്‌ പടർന്ന് പിടിച്ചു. ഖനനം, കപ്പലിൽ തണ്ടു വലിക്കുക, ലോഹപ്പണികൾ, പാത നിർമ്മാണം, കെട്ടിട നിർമ്മാണം എന്നിവയിൽ അടിമകൾ മാത്രമായി ജോലിക്കാർ. 

ഇത്തരം അടിമകൾ കൂടാതെ സ്വതന്ത്രരായ ചില സാധുക്കളും അടിമത്തത്തിൽ നിന്ന് മോചനം ലഭിച്ചവരും നഗരങ്ങളിലും നാട്ടിൻ പുറങ്ങളിലും ജോലിയെടുത്തിരുന്നു. 

അടിമകളെക്കൊണ്ട്‌ ആയുധപോരാട്ടത്തിൽ ഏർപ്പെടുത്തി രസിക്കുന്ന ഒരു സമ്പ്രദായം വീണ്ടും റോമായിൽ ആരംഭിച്ചു. ഗ്ലാഡിയേറ്റർ എന്ന് ആംഗലേയത്തിൽ വിളിക്കുന്ന ഇവർ പ്രധാനമായും അടിമകളായ അംഗരക്ഷകരായിരുന്നു. 

അടിമകൾക്കിടയിൽ വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളവരും ഉണ്ടായിരുന്നു. ആദ്യകാലങ്ങളിൽ അടിമകൾക്ക്‌ വിവാഹം വരെ നിഷിദ്ധമായിരുന്നു. എന്നാൽ ക്രി.വ. ഒന്നാം ശതകത്തിൽ സ്ഥിതിഗതികൾക്ക്‌ അയവു വന്നു തുടങ്ങി. അടിമകൾക്ക്‌ കുറച്ചൊക്കെ അവകാശങ്ങൾ സിദ്ധിക്കാൻ തൂടങ്ങി. അവന്‌ പിക്കൂളിയം എന്നപേരിൽ സ്വത്തിനവകാശം ലഭിച്ചു. വിവാഹം അനുവദിനീയമായിത്തീർന്നു. കൃഷിക്കും മറ്റും നിശ്ചിത സമയത്തേക്ക്‌ കൂലി വേലയെടുക്കുന്ന അടിയാന്മാരായിത്തീർന്നു അടിമകൾ. 

സ്വതന്ത്രരായ ജനങ്ങൾ വളരെ കുറവായിരുന്നു. വിദ്യാലയങ്ങളും കലാലയങ്ങളും വളരെ കുറവും. എങ്ങും അടിമകൾ തന്നെയായിരുന്നു അധികവും. 

ക്രി.വ. ഒന്നും രണ്ടും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ റൊമാസാമ്രാജ്യത്തിലെ ജനനീവിതത്തിൽ ക്രൂരതയും ക്ലേശവും നടമാടിയിരുന്നു. ആഡംബരവും ഹുങ്കു കാണിക്കലുമായിരുന്നു പ്രധാനമായും നടന്നിരുന്നത്‌. മിക്ക നഗരങ്ങളിലേയും കേന്ദ്രസ്ഥാനം മല്ലരംഗങ്ങളിലെ രക്തരൂക്ഷിതമായ രംഗസ്ഥലങ്ങളായിരുന്നു.

സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ ജീവിത രീതി
നീറോ(54-68)
ചരിത്രം
ടൈബീരിയസ്(14-37)