ബ്രാഹ്മണപാരമ്പര്യം സംസ്കൃതത്തെ ദൈവങ്ങളുടെ മാറ്റമില്ലാത്ത ഭാഷയായി കരുതി. ഓരോ വാക്കിനേയും തനതും ഗുഹ്യവുമായ ശക്തിയുടെ വാഹനങ്ങളായി കണ്ട ഈ ഭാഷാവീക്ഷണത്തെ നിരസിച്ച ആദ്യകാലബുദ്ധചിന്ത, വാക്കുകളെ പാരമ്പര്യസിദ്ധവും മാറ്റത്തിനുവിധേയവുമായ ചിഹ്നങ്ങളായി മാത്രം കണ്ടു. ബുദ്ധനോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആദ്യകാലശിഷ്യന്മാരോ വൈദികസംസ്കൃതത്തെയോ വേദപാഠങ്ങളെയോ ബ്രാഹ്മണന്റെ ആരാധനാ ഭാവത്തോടെ സമീപിച്ചില്ല. ഭാഷയോടുള്ള ഈ സമീപനം പാലിക്കും ബാധകമായിരുന്നു. സംസ്കൃതത്തിനുപകരം, മദ്ധ്യ ഇൻഡിക് ഭാഷയുടെ ഒരു പ്രാദേശികരൂപമായ പാലി ഉപയോഗിക്കാൻ അവരെ പ്രേരിപ്പിച്ചതുതന്നെ ഈ ഭാഷാവീക്ഷണമായിരിക്കാം. എന്നാൽ ക്രി.വ. നാലും അഞ്ചും നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ പാലിയിലെ വ്യാഖ്യാനരചനകളുടെ കാലമായപ്പോൾ, പാലി സ്വാഭാവികഭാഷയായും എല്ലാ പ്രണികളുടേയും ആധാരഭാഷയായും ഒക്കെ കണക്കാക്കപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.
ഈജിപ്ഷ്യൻ, ലത്തീൻ, എബ്രായ തുടങ്ങിയ ഭാഷകളെക്കുറിച്ച് പുരാതന ഈജിപ്തിലേയും ഇസ്രായേലിലേയും, പാശ്ചാത്യലോകത്തെയും മിസ്റ്റിക് പാരമ്പര്യങ്ങൾ വിശ്വസിച്ചതുപോലെ, പാലി ജപങ്ങൾക്കും അത്ഭുതശക്തിയുണ്ടെന്ന വിശ്വാസം പരന്നു. ജപത്തിന്റെ അത്ഭുതശക്തിക്ക് കാരണമായി അതിന്റെ അർത്ഥവും, ജപിക്കുന്നയാളിന്റെ സ്വഭാവവും, ഭാഷയുടെ തന്നെ ശക്തിയും എല്ലാം പറയപ്പെട്ടു. ബുദ്ധമതസാഹിത്യത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ തന്നെ, ധാരണികളെന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന മന്ത്രങ്ങൾ സർപ്പവിഷത്തിനും മറ്റും എതിരായി പ്രയോഗിക്കപ്പെടുന്നത് കാണാം. ഥേരവാദസംസ്കൃതികളിൽ ഇപ്പോഴും പാലിയിലെ മന്ത്രജപം പ്രധാനമായി കരുതിപ്പോരുന്നു. ബുദ്ധന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ വന്ന് അഹിംസാമാർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പരിവർത്തിനായ അങ്കുലിമാലിന്റേതായി പറയപ്പെടുന്ന മന്ത്രം പ്രസവവേദന കുറക്കാൻ പ്രയോജനപ്പെടുമെന്ന വിശ്വാസം ശ്രീലങ്കയിൽ പ്രബലമാണ്. ത്രിപിഠകസംഹിതയുടെ അന്തിമഭാഗമായ അഭിധമ്മപിഠകത്തിന്റെ ഒരുഭാഗം ജപിക്കുന്നത് പരേതാത്മാക്കൾക്ക് പ്രയോജനപ്പെടുമെന്ന വിശ്വാസം തായ്‌ലൻഡിലുമുണ്ട്. ഈ ചടങ്ങ് ഏഴുദിവസം നീണ്ടുനിൽക്കുന്നു. അഭിധമ്മപിഠകത്തിന്റെ പാഠത്തിൽ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ഒരുപരാമർശവുമില്ലെന്നതാണ് രസകരമായുള്ളത്. ഈ അനുഷ്ടാനത്തിന്റെ ഉത്ഭവം അജ്ഞാതമായിരിക്കുന്നു.

മന്ത്രാനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ
പേര്
ചരിത്രം
അപചയം, അതിജീവനം