ജന്മികളും കുടിയാന്മാരും തമ്മിൽ നടന്ന വർഗ്ഗ സമരങ്ങളും ഉല്പാദനശക്തികളുടെ ശാക്തീകരണവും ഫ്യൂഡൽ വ്യവസ്ഥയെ തകർച്ചയിലേക്ക് നയിച്ചു. തൽസ്ഥാനത്ത് ശക്തി പ്രാപിച്ച വ്യവസ്ഥയാണ് മുതലാളിത്തം. ചെറുകിട വ്യവസായങ്ങളിൽ നിന്നും‌ ഫാക്ടറി വ്യവസായത്തിലേക്കും, കൈവേലയിൽ നിന്ന് യന്ത്രവൽകൃതതൊഴിലിലേക്കും ഈ ഘട്ടത്തിൽ മാറ്റങ്ങളുണ്ടായി. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനത്തിലും പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ ആദ്യവുമാണ് മുതലാളിത്തം സമൂഹത്തിൽ വളരുവാൻ തുടങ്ങിയത്. നാടുവാഴിത്തത്തിന്റെ കാലത്ത് തന്നെ ഭൂപ്രഭുക്കളുടെ കൊട്ടാരങ്ങളെ കേന്ദ്രീകരിച്ച് ചെറുപട്ടണങ്ങൾ വളരുവാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. പിൽക്കാലത്ത് പ്രമുഖവ്യാപാര കേന്ദ്രങ്ങളായി രൂപാന്തരം പ്രാപിച്ച ഇവ, നാടുവാഴിത്ത സമൂഹബന്ധങ്ങളെയും തകർക്കുന്നതിന് ഇടയാക്കുകയുണ്ടായി. ഭൂപ്രഭുക്കളുടെ കീഴിൽ പാട്ടക്കാരായി അദ്ധ്വാനിച്ചിരുന്ന ഒരു വിഭാഗം കർഷകത്തൊഴിലാളികൾ ഇക്കാലത്ത് വ്യാപാരികളുടെ കൈവേലക്കാരും കൂലിത്തൊഴിലാളികളുമായി മാറി. വ്യാപാരികളുടെ കച്ചവടം വിപുലപ്പെടുത്തുന്നതിനായിട്ട് ഇവർക്ക് ഉപകരണങ്ങളും അസംസ്കൃതവസ്തുക്കളും കൊടുക്കുകയും തിരികെ ഉല്പാദിപ്പിക്കപ്പെട്ട വസ്തുകൾ നൽകുകയുമുണ്ടായി. രാജ്യങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള വ്യാപാരവർദ്ധനവും ഈ കാലഘട്ടത്തിന്റെ പ്രധാനസവിശേഷതകളിൽ പെടുന്നു. പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ‌ അമേരിക്ക കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടു, ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ല കടൽ മാർഗ്ഗവും കണ്ടുപിടിക്കുകയുണ്ടായി. ഈ മാറ്റങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് ഉല്പാദനവർദ്ധനവും ആവശ്യമായി വന്നു. ഇതിനു വേണ്ട മനുഷ്യവിഭവശേഷി വികാസത്തിനും മൂലധനം സ്വരൂപിക്കുന്നതിനുമൊക്കെ കൃഷിക്കാരെ ഭൂമിയിൽ നിന്ന് ആട്ടിപ്പായിക്കുക വരെയുണ്ടായി. ഭൂരിപക്ഷം വരുന്ന അദ്ധ്വാനിക്കുന്ന തൊഴിൽവിഭാഗം ഉല്പാദനോപാധികളുടെ അവകാശികൾ അല്ലാതെ ആയിരിക്കുകയും, ന്യൂനപക്ഷമായ അദ്ധ്വാനിക്കാത്ത മുതലാളികൾ അവയുടെ അവകാശികൾ ആയിരിക്കുകയും തൊഴിലാളികൾ ഉല്പാദിപ്പിക്കുന്ന മിച്ചമൂല്യം കവർന്നെടുക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇതാണ് മുതലാളിത്തത്തിൽ നിലനിൽക്കുന്ന അടിസ്ഥാന വൈരുദ്ധ്യം.

സർവ്വസ്വതന്ത്രമായ വിപണിയാണ് പൂർണ്ണമുതലാളിത്ത ലോകത്തിന്റെ പ്രത്യേകത. ഭരണകൂടങ്ങൾപോലും വിപണിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിൽ നിന്നും മാറുകയും വിപണിയുടെ നിയന്ത്രണക്കാർ സർവ്വശക്തരാവുകയും ചെയ്യും. ഇത് കുത്തകവൽക്കരണത്തിലും, ദരിദ്രർ കൂടുതൽ ദരിദ്രരാവുന്നതിലും ആണ് എത്തുക. ഇതിനോടുള്ള തൊഴിലാളി വർഗ്ഗത്തിന്റെ ശക്തമായ എതിർപ്പ് ഇതിനെ തകർക്കുമെന്ന് മാർക്സിയൻ കാഴ്ചപ്പാടുകാർ കരുതുന്നു.

മുതലാളിത്തം (സ്വതന്ത്ര കമ്പോള വ്യവസ്ഥ)
നാടുവാഴിത്തം (ഫ്യൂഡലിസം)
പ്രാകൃത കമ്യൂണിസം
സോഷ്യലിസം