നഗരാധിവാസം അനുദിനം വർധിച്ചുവരുന്ന ഒരു പരിതഃസ്ഥിതിയാണ് ഇന്ത്യയിൽ ഇന്നുള്ളത്. വ്യവസായവത്കരണം ഒരു ലക്ഷ്യമായിത്തീരുന്നതിനു മുമ്പുവരെ ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങൾ കാര്യമായ വികാസം പ്രാപിച്ചിരുന്നില്ല. താരതമ്യേന മന്ദഗതിയിലുള്ള സാമ്പത്തിക പുരോഗതി നഗരങ്ങളുടെ വളർച്ചയ്ക്ക് വിലങ്ങായിരുന്നു. 1961-ൽ ഇന്ത്യയിൽ മൊത്തം ജനസംഖ്യയുടെ 17.97 ശതമാനം മാത്രമാണ് നഗരവാസികളായി ഉണ്ടായിരുന്നത് 1991-ൽ ഇത് 25.73 ശതമാനം ആയി വർദ്ധിച്ചു.

പഴയ ഇന്ത്യൻ നഗരങ്ങളിൽ ഒട്ടുമുക്കാലും കോട്ടകൊത്തളങ്ങളോടുകൂടിയ പ്രതിരോധകേന്ദ്രങ്ങളോ പുണ്യക്ഷേത്രങ്ങളോ ഭരണാസ്ഥാനമോ ഇവയൊക്കെചേർന്നതോ ആയിരുന്നു. സുഖവാസകേന്ദ്രങ്ങൾ, സൈനികത്താവളങ്ങൾ, വിദ്യാപീഠങ്ങൾ, റെയിൽവേ കേന്ദ്രങ്ങൾ തുടങ്ങിയവയും നഗരങ്ങളായി രൂപാന്തരപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. നഗരാതിർത്തിക്കുള്ളിൽത്തന്നെ വിശാലമായ കൃഷിസ്ഥലങ്ങൾ ഉണ്ടായിക്കാണുന്നത് ചില ഇന്ത്യൻ പട്ടണങ്ങളുടെയും സവിശേഷതയാണ്. ചെറുകിട നഗരങ്ങളിൽ ഭൂരിപക്ഷവും വ്യാപാരപ്രാധാന്യം കൊണ്ട് മുഖച്ഛായ മാറിയ വലിയ ഗ്രാമങ്ങൾ മാത്രമാണ്. പ്രധാന നഗരങ്ങൾ മാത്രം വ്യവസായിക കേന്ദ്രങ്ങളോ വാണിജ്യകേന്ദ്രങ്ങളോ ആണ്.
നഗരാധിവാസം
നാഗരികതയുടെ വളർച്ച
പ്രാദേശിക ഭേദങ്ങൾ
നഗരാധിവാസം ഇന്ത്യയിൽ
ഇന്ത്യയിലെ ഗ്രാമങ്ങൾ