പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ നടന്ന ഇസ്ലാമിക അധിനിവേശങ്ങൾ ഇന്ത്യയിലും തെക്കു കിഴക്കൻ ഏഷ്യയിലും മഹായാന ബുദ്ധമതത്തിന്റെ അവസാനം കുറിച്ചു. ഇന്ത്യൻ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിലൂടെയുള്ള പാശ്ചാത്യ വാണിജ്യ മാർഗങ്ങളെല്ലാം അടയ്ക്കപ്പെടുകയും പുതിയ വാണിജ്യ മാർഗങ്ങൾ മധ്യേഷ്യ, ശ്രീലങ്ക, ചൈന എന്നിവിടങ്ങളിൽ രൂപവത്കരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. ഇത് ശ്രീലങ്കയിൽ പ്രചാരത്തിലുണ്ടായിരുന്ന ഥേർവാദ ബുദ്ധമതം (പാലി നിയമപ്രകാരമുള്ളത്) പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടോടെ ഇവിടങ്ങളിൽ വ്യാപിക്കപ്പെടാൻ കാരണമായിത്തീർന്നു.

ബർമ്മ സാമ്രാജ്യത്തിന് തുടക്കമിട്ട അനവരാട്ട രാജാവ്(1044-1077), രാജ്യത്തെ ഏകീകരിക്കുകയും തെറവാഡ ബുദ്ധവിശ്വാസം സ്വീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിനും പതിമൂന്നാം നൂറ്റണ്ടിനും ഇടയ്യ്ക്ക് ബർമ്മയുടെ തലസ്ഥനാമായിരുന്ന പഗാനില് ആയിരക്കണക്കിന് ബുദ്ധവിഹാരങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുന്നതിന് ഇത് തുടക്കമിട്ടു. അവയില് ഏകദ്ദേശം രണ്ടായിരത്തോളം എണ്ണം ഇപ്പോഴും നിലനിൽക്കുന്നു. തായ് സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഉദയാത്തോടേയും, ക്രിസ്തുവർഷം 1287 -ൽ തലസ്ഥാനമായ പഗാന് മംഗോളിയർ പിടിച്ചെടുത്തതോടെയും ബർമ്മ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ശക്തിയുടെ പ്രഭ കുറഞ്ഞു, പക്ഷേ ഥേർവാദ ബുദ്ധവിശ്വാസം ബർമ്മയിലെ പ്രധാന മതമായി നിലകൊണ്ടു. അത് ഇപ്പോഴും അങ്ങനെ തന്നെ തുടരുന്നു.

ക്രിസ്തുവർഷം ഏതാണ്ട് 1260ൽ നിലവിൽ വന്ന തായ് സാമ്രാജ്യമായ സുഖൊതൈയും തേരവാദ ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ചു. അയുതായ കാലഘത്തത്തോടുകൂടി (14 മുതൽ 18 വരെ നൂറ്റാണ്ടുകൾ) ഥേർവാദ ബുദ്ധമതം ഒന്നു കൂടി പ്രബലമാവുകയും തായ് സമൂഹത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഘടകം ആവുകയും ചെയ്തു.

പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഥേർവാദ ബുദ്ധ മതം കരമേഖലകളായ ലാവോസിലേക്കും കംബോഡിയയിലേക്കും വ്യാപിച്ചു. എങ്കിലും, തീരപ്രദേശങ്ങലിലും ദ്വീപസമൂഹങ്ങളിലും ഇസ്ലാം മതത്തിന്റെ സ്വാധീനം കൂടുതൽ ശക്തമായിരുന്നു. അത് മലേഷ്യ, ഇൻഡോനേഷ്യ തുടങ്ങിയിടങ്ങളിലേക്കും ദക്ഷിണ ഫിലിപ്പൈൻസ് വരെയുള്ള ദ്വീപസമൂഹങ്ങളിലേക്കും വ്യാപിച്ചു.

എങ്കിലും “1965ലെ സെപ്റ്റംബർ 30 കൊലപാതകങ്ങൾ” എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് പാർട്ടിയാൽ നടത്തപ്പെട്ടത് എന്ന്‌ ആരോപമണമുള്ള രക്തരൂഷിതങ്ങളായ സംഭവങ്ങളെ ത്തുടർന്ന് 1966ൽ അധികാരത്തിൽ വന്ന സുഹാർത്തോയുടെ കാലത്തോടെ ബുദ്ധമതത്തിന് ഇൻഡോനേഷ്യയിൽ എടുത്തുപറയത്തക്കതായ നവോത്ഥാനം ഉണ്ടായി. ഇതിനുള്ള ഭാഗികമായ കാരണം രാജ്യത്തിലെ എല്ലാ ജനങ്ങളും ഇസ്ലാം, പ്രൊട്ടസ്റ്റന്റ്, കത്തോലിക്ക, ഹിന്ദു, ബുദ്ധമതങ്ങളിലേതെങ്കിലും ഒന്ന്‌ സ്വീകരിച്ചുകൊള്ളണം എന്ന സുഹാർത്തോയുടെ പുത്തൻ ശാസനയായിരുന്നു. ഏതാണ്ട് ഒരു കോടിയോളം ബുദ്ധമതവിശ്വാസികൾ ഇന്ന് ഇൻഡോനേഷ്യയിൽ ഉണ്ടെന്ന് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ഇതിലെ വലിയൊരു വിഭാഗം ചൈനീസ് വംശജരാണ്.

മദ്ധ്യ ഏഷ്യ
ബുദ്ധന്റെ ജീവിതം
ഥേർവാദ നവോത്ഥാനം (ക്രിസ്തുവർഷം പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടു മുതൽ)
ഇന്ത്യയിൽ ബുദ്ധമതത്തിന്റെ ഉയിർത്തെഴുന്നേല്പ്