1817-ൽ ഹൈദരാബാദ് നൈസാമിന്റെ സൈന്യത്തിൽ സേവനം അനുഷ്ഠിച്ചിരുന്ന ബ്രിട്ടീഷ് പടയാളികളാണ് ഈ ഗുഹ ആദ്യമായി കണ്ടെത്തുന്നത്. അവർ നടത്തിയ ചില സൈനിക പര്യടനങ്ങൾക്കിടയിൽ വാഗൂർ നദിയുടെ ഉത്ഭവസ്ഥനത്തിനടുത്ത് പാറക്കെട്ടുകൾക്കിടയിൽ യാദൃച്ഛികമായാണ് ഇത് കണ്ടെത്തിയത്. പലതരം ക്ഷുദ്രജീവികളുടെ ആവാസ കേന്ദ്രമായിരുന്ന ഇവിടം പിന്നീട് പുരാവസ്തു ഗവേഷകരുടെ ശ്രദ്ധയിൽ പെട്ട ശേഷമാണ് ഇന്നു കാണുന്ന അവസ്ഥയിലേക്ക് മാറ്റിയെടുത്തത്. 1829-ൽ ഫെർഗൂസൻ എന്ന പുരാവസ്തു ശാസ്ത്രജ്ഞൻ ഇവിടം സന്ദർശിക്കുകയും ഗവേഷണങ്ങളിൽ ഏർപ്പെടുകയുമുണ്ടായി. ഇദ്ദേഹമാണ് അന്നത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റിനെ ഈഗുഹാചിത്രങ്ങളുഉടെ പ്രാധാന്യത്തെ കുറിച്ച് ആദ്യമായി അറിയിക്കുന്നത്. ഗവണ്മെന്റിന്റെ നിർദ്ദേശത്തിൽ മേജർ ആർ. ഗിൽ ഈ ചുവർ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തിയെടുക്കുന്നതിൽ വ്യാപൃതനായി. 1866-ൽ മേജർ ആർ. ഗിൽ പകർത്തിയ ഈ ചിത്രങ്ങളുടെ ഒരു പ്രദർശനം ലണ്ടനിലെ ക്രിസ്റ്റൽ പാലസിൽ നടക്കുകയുണ്ടായി. എനാൽ ഈ പ്രദർശനത്തിനിടെ ഉണ്ടായ ഒരു തീപ്പിടുത്തത്തിൽ അദ്ദേഹം പകർത്തിയ 5 ചിത്രങ്ങൾ ഒഴികെ ബാക്കിയെല്ലാം കത്തിപ്പോയി. 1872-ൽ വീണ്ടും ഗവണ്മെന്റിന്റെ നിർദ്ദേശത്തിൽ ഗ്രിഫിത്ത് എന്ന ചിത്രകാരൻ ഈ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തുകയും അവ 2 വാല്യങ്ങളായി ഇന്ത്യാ ഗവണ്മെന്റ് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. ഹൈദരാബാദ് നൈസാമിനു കീഴിലെ പുരാവസ്തു വകുപ്പ് മേധാവിയായിരുന്ന ജി. യാസ്ദാനി ഇറ്റാലിയൻ ശില്പ വിദഗ്ദരെ വിളിച്ചു വരുത്തി ഈ ഗുഹാചിത്രങ്ങളുടെ അറ്റകുറ്റപ്പണികൾ നടത്തി. 1933-ൽ ഹൈദരാബാദ് പുരാവസ്തു വകുപ്പ് ഈ ചിത്രങ്ങളുടെപ്രതിഛായകൾ തയ്യാറാക്കി പ്രകാശനം നടത്തുകയും ചെയ്തു. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം ഇന്ത്യൻ പുരാവസ്തു വകുപ്പും UNESCO-യും മറ്റ് അന്താരാഷ്ട്ര ഗവേഷണ സംഘങ്ങളും നടത്തിയ പഠനങ്ങളുടേയും ശ്രമങ്ങളുടേയും ഭാഗമായി പൈതൃകങ്ങളുടെ പട്ടികയിൽ ഇടം പിടിച്ചു.അജന്ത ഉൾക്കൊള്ളുന്ന പ്രദേശം മുൻപ് ഹൈദരാബാദ് നാട്ടുരാജ്യത്തിന്റെ ഭാഗമായിരുന്നു.

നിർമ്മിതി
ചിത്രകല
റോഥൻസ്റ്റീൻ
നാൾവഴികൾ