ആയുർവേദ ശാസ്ത്രത്തിൽ ആന്തരിക സ്രോതസ്സ്, ബാഹ്യസ്രോതസ്സ് എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു സ്രോതസ്സുകൾ പറയുന്നതിൽ ബാഹ്യ സ്രോതസ്സാണ് നവദ്വാരങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. ശ്രവണനയനവദനഘ്രാണഗുദമേഢ്രാണി നവസ്രോതാംസി നരാണാം ബഹിർമുഖാനി - 2 കർണദ്വാരങ്ങൾ, 2 നേത്രദ്വാരങ്ങൾ, 2 നാസാദ്വാരങ്ങൾ, വായ, ഗുദം, മൂത്രദ്വാരം എന്നിവയാണ് നവദ്വാരങ്ങൾ. ഇവിടെപ്പറഞ്ഞതിൽ ആദ്യത്തെ ഏഴെണ്ണം ശിരസ്സിലും മറ്റുള്ളവ അധഃകായവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടുമാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. "നവ മഹന്തി ഛിദ്രാണി-സപ്ത ശിരസി, ദ്വേചാധഃ, ഏതാവദൃശ്യം ശക്യമപി നിർദിഷ്ടം" 

ഈ ഒൻപതെണ്ണം കൂടാതെ സ്ത്രീകൾക്ക് 2 സ്തന്യപഥങ്ങൾ, യോനീദ്വാരം (രക്തപഥം) എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു സ്രോതസ്സുകൾ അധികമായി പരിഗണിക്കണമെന്നു സുശ്രുതസംഹിത ശാരീരസ്ഥാനത്തിൽ പ്രത്യേക നിർദ്ദേശമുണ്ട്. "ഏതാന്യേവസ്ത്രീണാമപരാണി ച ത്രീണീ, ദ്വേ സ്തനയോരധസ്താദ്രക്തവഹംച"- 

ആയുർവേദത്തിൽ
ഗുദം
യോനീ ദ്വാരം
വായ