 വിസ്തൃതിയുള്ള ആഗ്ര കോട്ട, ഏതാണ്ട് അർദ്ധവൃത്താകൃതിയിലാണ്. കിഴക്കുവശത്ത് അർദ്ധവൃത്തത്തിന്റെ ഞാൺ ഭാഗം, യമുനാനദിക്ക് സമാന്തരമായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ഇരട്ടഭിത്തിയുള്ള കോട്ടയുടെ മതിലുകൾക് 70 അടി ഉയരമുണ്ട്. ഭിത്തിയിൽ ഇടക്കിടയായി വൃത്താകാരത്തിലുള്ള കൂറ്റൻ കൊത്തളങ്ങളുമുണ്ട്. സുരക്ഷക്കായി ഈ ഭിത്തികൾക്ക് പുറത്ത് കിടങ്ങും സജ്ജീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.

കോട്ടയുടെ നാലുവശങ്ങളിലുമായി നാല് കവാടങ്ങളുണ്ട്. ഇതിൽ കിഴക്കുവശത്തുള്ള ഖിസ്രി ഗേറ്റ്, യമുനാനദിയിലേക്കാണ് തുറക്കുന്നത്. പടിഞ്ഞാറുവശത്ത് നഗരത്തിനഭിമുഖമായി നിൽക്കുന്ന ഡെൽഹി ഗേറ്റ് ആണ് കോട്ടയുടെ പ്രധാനകവാടം. ചരിത്രപ്രാധാന്യമേറിയ ഈ കവാടം അക്ബർ കാലത്തെ ഒരു മഹാത്ഭുതമായി കണക്കാക്കുന്നു. ചക്രവർത്തിയുടെ പ്രധാന ഔപചാരികകവാടമായിരുന്ന ഡെൽഹി ഗേറ്റ് ഏതാണ്ട് 1568-ലാണ് പണിതീർന്നത്. കവാടത്തിലൂടെ കോട്ടക്ക് പുറത്തുനിന്ന് കിടങ്ങ് കടക്കുന്നതിന് മരം കൊണ്ടുള്ള മടക്കിവക്കാവുന്ന പാലം ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ഈ കവാടത്തിന്റെ ഉള്ളിലുള്ള ഭാഗം ഹാത്തി പോൾ (ആന കവാടം) എന്നറിയപ്പെടുന്നു. പൂർണ്ണവലിപ്പത്തിലുള്ള രണ്ട് ആനകളുടെ പ്രതിമ ഇവിടെയുണ്ട്. 

ഡെൽഹി ഗേറ്റ് ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലായതിനാൽ കോട്ടയുടെ തെക്കു ഭാഗത്തുള്ള അക്ബർ ദർവാസ, ലാഹോർ ഗേറ്റ് എന്നീ പേരുകളിലറിയപ്പെടുന്ന അമർസിങ് ഗേറ്റ് എന്ന പ്രവേശനകവാടത്തിലൂടെയാണ് സന്ദർശകർക്കുള്ള പ്രവേശനം. ഡെൽഹി ഗേറ്റു പോലെത്തന്നെ അമർസിങ് ഗേറ്റും ചുവന്ന മണൽക്കല്ലുകൊണ്ടുതന്നെ സമാനമായ ശൈലിയിൽ നിർമ്മിച്ചിട്ടുള്ളതാണ്.

ബംഗാളി ഗുജറാത്തി ശൈലികളിലുള്ള മനോഹരമായ അഞ്ഞൂറ് കെട്ടിടങ്ങൾ ഈ കോട്ടക്കകത്തുണ്ടായിരുന്നതായി അബുൾ ഫസൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ചിലത്, തന്റെ വെണ്ണക്കൽക്കെട്ടിടങ്ങളുടെ നിർമ്മിതിക്ക് ഷാജഹാനും, കുറേയേറെ 1803-നും 1862-നും ഇടയിൽ പട്ടാളബാരക്കുകൾ നിർമ്മിക്കുന്നതിന് ബ്രിട്ടീഷുകാരും പൊളിച്ചുമാറ്റി. ഇന്ന് ഏതാണ്ട് മുപ്പതോളം മുഗൾ കാല കെട്ടിടങ്ങൾ മാത്രമാണ്, കോട്ടയുടെ തെക്കുകിഴക്കൻ കോണിൽ യമുനാനദിയോട് ചേർന്ന് അവശേഷിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇവയിൽ ഡെൽഹി ഗേറ്റ്, അക്ബർ ഗേറ്റ് എന്നീ കവാടങ്ങളും, ബംഗാളി മഹൽ എന്ന കൊട്ടാരവും അക്ബർ കാലത്തേതാണ്. ബാംഗാളി മഹൽ, പിൽക്കാലത്ത് അക്ബരി മഹൽ, ജഹാംഗീരി മഹൽ എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു മാളികകളാക്കി മാറ്റിയിട്ടുണ്ട്.

ഇസ്ലാമികവാസ്തുകലയുടേയും ഇന്ത്യൻ വാസ്തുകലയുടേയും മിശ്രണം ഈ കോട്ടയിൽ ചിലയിടത്ത് കാണാം. ഇസ്ലാമിക വാസ്തുകലയുടെ പ്രത്യേകതകളായ ജ്യാമിതീയരൂപങ്ങളും, അറബി എഴുത്തുകൾക്കും പുറമേ ഇസ്ലാമികരീതിക്ക് നിഷിദ്ധമായ ആന, പക്ഷികൾ തുടങ്ങിയ ജന്തുക്കളുടേയും രൂപങ്ങൾ ഇവിടെ ആലേഖനം ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്.

മൂസമ്മൻ ബുർജ്
ദിവാൻ ഇ ആം
അങ്കുരി ബാഗ് (മുന്തിരിത്തോട്ടം)
കോട്ടയുടെ ഭാഗങ്ങൾ