ബുദ്ധിയിൽ നിന്ന്, ചലനാത്മകമായ വ്യത്യസ്തതയുടെ പ്രവണത കാട്ടുന്നതും ബുദ്ധിയുടെ തന്നെ പ്രതിരൂപവും ആയ വിശ്വാത്മാവ് (World Soul) ജനിക്കുന്നു. 'ബുദ്ധി' ആശയങ്ങളുടെ ഇരിപ്പിടമായിരിക്കുന്നതുപോലെ, 'വിശ്വാത്മാവ്', ശക്തികളുടെ ഇരിപ്പിടമാണ്. വിശ്വാത്മാവിൽ നിന്ന് വ്യക്ത്യാത്മാക്കളും, സമ്പൂർണ്ണതയുടെ സർവാധമശ്രേണിയായി പദാർത്ഥവും പുറപ്പെടുന്നു. ഉത്തരാത്മാവും അധാമാത്മാവുമെന്നു പ്ലോട്ടിനസ് വിഭജിക്കുന്ന വിശ്വാത്മാവിന്റെ അധമാംശം പ്രകൃതി തന്നെയാണ്. വിശ്വശ്രേണിയിൽ പദാർത്ഥലോകത്തിന് അധമസ്ഥാനം മാത്രം കല്പിച്ചെങ്കിലും പ്ലോട്ടിനസ് ജ്ഞാനവാദികളെപ്പോലെ അതിനെ തിന്മയായി കണ്ടില്ല. നേരിട്ടല്ലാതെ ബുദ്ധിയുടേയും വിശ്വാത്മാവിന്റെയും മാധ്യമത്തിലൂടെയെങ്കിലും അന്തിമമായി ഏകത്തിൽ നിന്നു തന്നെ ഉത്ഭവിച്ച പദാർത്ഥലോകത്തിന്റെ ദൈവികത്വവും സൗന്ദര്യവും നന്മയും അംഗീകരിക്കുകയാണ് പ്ലോട്ടിനസ് ചെയ്തത്. നന്മയും സൗന്ദര്യവും മൂലമാണ് പദാർത്ഥത്തിലും രൂപങ്ങളിലും നാം ഏകത്തെ തിരിച്ചറിയുന്നത്. പദാർത്ഥപ്രപഞ്ചത്തെ തിന്മയും ഒരു ദുഷ്ടദൈവത്തിന്റെ സൃഷ്ടിയും ആയി കരുതിയ ജ്ഞാനവാദപക്ഷം തിരസ്കരിച്ച പ്ലോട്ടിനസ് സൃഷ്ടപ്രപഞ്ചത്തിന്റെ സൗന്ദര്യത്തെ അംഗീകരിക്കുകയും പുകഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു.

അദ്ധ്യാപകൻ
ജീവിതം
വിശ്വാത്മാവ്
വിദ്യാഭ്യാസം