1845-46 കാലത്തെ ഒന്നാം ആംഗ്ലോ-സിഖ് യുദ്ധത്തോടെ പഞ്ചാബിൽ ബ്രിട്ടീഷ് നിയന്ത്രണം ആരംഭിച്ചു. ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ ഭാഗമായ ഫിറോസ്ശഹർ പോരാട്ടത്തിൽ 1845 ഡിസംബർ 21-ന് പഞ്ചാബിലെ രാഷ്ട്രീയ ഏജന്റായിരുന്ന ജോർജ് ബ്രോഡ്ഫുട്ട് മരണമടഞ്ഞു. ഇതോടെ ഹെൻറിയെ പഞ്ചാബിലെ രാഷ്ട്രീയ ഏജന്റായി അവിടേക്ക് വിളിപ്പിച്ചു. യുദ്ധത്തിലെ നിർണ്ണായകപോരാട്ടമായ സൊബ്രാവ് പോരാട്ടം നടക്കുന്നതിനുമുമ്പുതന്നെ, 1846 ഫെബ്രുവരി 4/5-ന്, ഹെൻറി സൊബ്രാവിലെത്തി. യുദ്ധവിജയത്തിനുശേഷം പഞ്ചാബിന്റെ വിദേശബന്ധകാര്യ പ്രതിനിധിയായി ലാഹോർ ഏറ്റെടുക്കുന്നതിനുള്ള സൈന്യത്തോടൊപ്പം ലാഹോറിലേക്ക് നീങ്ങി.

യുദ്ധാനന്തരം പഞ്ചാബിന്റെ ഭരണം ഹെൻറിയുടെ കൈകളിലെത്തി. ഏജന്റ് സ്ഥാനത്തുനിന്ന് റെസിഡന്റ് സ്ഥാനത്തേക്ക് നിയോഗിക്കപ്പെട്ടു. യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് ലഭിച്ച ജലന്ധർ ദൊവാബിന്റെ ചീഫ് കമ്മീഷണർ ആയി സഹോദരൻ ജോൺ ലോറൻസ് നിയമിക്കപ്പെട്ടു. മൂത്ത സഹോദരനായ ജോർജ് ലോറൻസ് ഹെൻറിയുടെ സ്പെഷ്യൽ അസിസ്റ്റന്റായും നിയമിക്കപ്പെട്ടു. ജോർജിന് പെഷവാർ, ഹസാര, ദേരാദാത് എന്നിവയുടെ ചുമതല നൽകി.

ലാഹോറിലെത്തിയ ഹെൻറി, അവിടെ അനാർക്കലി പ്രദേശത്തെ വെഞ്ചുറ ഹൗസ്, അനാർക്കലി ശവകുടീരം എന്നിവ ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡന്റിന്റെ കാര്യാലയമാക്കി മാറ്റി. 1846 ഫെബ്രുവരി മാർച്ച് കാലഘട്ടത്തിൽത്തന്നെ അനാർക്കലി പ്രദേശത്ത് ബാരക്കുകളും മറ്റനവധി നിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളും ബ്രിട്ടീഷ് സൈനികർക്കും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും വേണ്ടിയായി നടത്തി. നഗരത്തിലെ അഴുക്കുചാലുകൾ പാതകളും വൃത്തിയാക്കിയെടുക്കുകയും ചെയ്തു.

പഞ്ചാബിലെ ഭരണമേറ്റതോടെ ദർബാറിലെ പ്രഭുക്കൻമാരുടെ കാഴ്ചസമർപ്പിക്കൽ പോലുള്ള പരമ്പരാഗതരീതികളുമായി ഒത്തുചേർന്ന് അത് രാഷ്ട്രീയലാഭത്തിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കുക എന്ന ഭരണതന്ത്രമാണ് ഹെൻറി പിന്തുടർന്നത്. പഞ്ചാബിന്റെ ഏജന്റ് എന്ന നിലയിലുള്ള തന്റെ ഭരണനിർവഹണത്തിന് യൂറോപ്യന്മാരും തദ്ദേശീയരും അടങ്ങിയ ഗുമസ്തന്മാരും അക്കൗണ്ടന്റുമാരും എഴുത്തുകാരും അടങ്ങിയ ഒരു ചെറിയ സംഘമാണ് ഹെൻറിക്കുണ്ടായിരുന്നത്. ലാഹോറിലെയും മറ്റു പ്രവിശ്യാനഗരങ്ങളിലെയും പത്രമെഴുത്തുകാരെ ഇന്റലിജൻസിനായി അദ്ദേഹം ആശ്രയിച്ചു. ഈ സമയത്ത് റാണി ജിന്ദൻ കൗർ, രാജാവ് ദലീപ് സിങ്ങിനുവേണ്ടി രാജസ്ഥാനം വഹിക്കുകയും രാജാ ലാൽ സിങ് അവരുടെ മന്ത്രിയും ആയിരുന്നു. ലാഹോർ സമാധാനസന്ധിയനുസരിച്ച് ഹെൻറിയുടെ (റെസിഡന്റിന്റെ) നിർദ്ദേശവും ഉപദേശവും അനുസരിച്ചായിരിക്കണം ലാൽസിങ് ഭരണം നടത്തേണ്ടിയിരുന്നത്. സിസ്-സത്ലുജ് പ്രദേശങ്ങളുടെ അധികാരമുള്ള ഫിറോസ്പൂരിലെ കമ്മീഷണറായിരുന്ന മേജർ എഫ്. മാക്കിസൺ, ട്രാൻസ്-സത്ലുജ് പ്രദേശത്തിന്റെ ചുമതലയുണ്ടായിരുന്ന ജലന്ധർ കമ്മീഷണർ ജോൺ ലോറൻസ്, സംരക്ഷിത വനനാടുകളുടെ (Protected hill states) ചുമതലയുണ്ടായിരുന്ന സിംലയിലെ സബ്-കമ്മീഷണറായിരുന്ന ജെ.സി. എർസ്കിൻ (Erskine) എന്നിവരും ഹെൻറിയുടെ കീഴിലായിരുന്നു. ക്യാപ്റ്റൻ ജെയിംസ് അബ്ബോട്ട്, ക്യാപ്റ്റൻ എ. ബ്രൂം, ലെഫ്റ്റനന്റ് ജോൺ നിക്കോൾസൺ എന്നീ മൂന്ന് പെഴ്സണൽ അസിസ്റ്റന്റുമാരും മറ്റു 18 സഹായികളും ഹെൻറിക്കുണ്ടായിരുന്നു. ഇതിൽ പത്തുപേർ സൈന്യത്തിൽ നിന്ന് രാഷ്ട്രീയജോലിയിലേക്ക് വന്നവരായിരുന്നു.

പ്രവിശ്യകളിൽ പെഷവാറിലും ഹസാരയിലും ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ നേരിട്ടുള്ള ഭരണമായിരുന്നു. തദ്ദേശപ്രഭുക്കൻമാരാൽ ഭരിക്കപ്പെട്ടിരുന്ന മറ്റിടങ്ങളിൽ തന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ അയച്ച് നികുതി നിർണ്ണയിക്കുകയും ക്രമസമാധാനനില നേരെയാക്കുകയും തദ്ദേശപ്രഭുക്കന്മാരുമായി ചർച്ചകൾ നടത്തി അവിടങ്ങളിലെ ഭരണം സ്ഥിരതയുണ്ടാക്കുകയും ലാഹോറുമായുള്ള വിധേയത്വം ഉറപ്പാക്കുകയും ആവശ്യമുള്ളിടത്ത് അതിർത്തികൾ നിർണ്ണയിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതിനായി തന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിരന്തരം പലയിടങ്ങളിലേക്കായി ഹെൻറി നിയോഗിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

1846 ഏപ്രിലിൽ ജോൺ ലോറൻസിന്റെ നിയന്ത്രണത്തിലുള്ള സിസ്-സത്ലുജ് പ്രദേശത്തെ കുന്നിൻ പ്രദേശമായ കംഗ്രയിലെ കോട്ടയിലെ ഭരണാധികാരികൾ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് കോട്ടയിലേക്ക് പ്രവേശനം നിഷേധിച്ചു. മേയ് 3-ന് ഹെൻറി കംഗ്രയിലെത്തുകയും ചർച്ചകൾ നടത്തുകയും യുദ്ധത്തിന് വട്ടം കൂട്ടുകയും ചെയ്തു. മേയ് മദ്ധ്യത്തോടെ ജോൺ ലോറൻസ്, റോബർട്ട് നേപ്പിയർ, ലെഫ്റ്റനന്റ് ഹാരി ലംസൺ തുടങ്ങിയവർ സ്ഥലത്തെത്തുകയും ബ്രിഗേഡിയർ വീലറുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സൈന്യം മാസാവസാനത്തോടെ പീരങ്കികളുമായി യുദ്ധസന്നാഹം നടത്തുകയും ചെയ്തു. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ സൈനികബലം കണ്ട് മേയ് അവസാനം കോട്ടയിലുള്ളവർ കീഴടങ്ങി. അങ്ങനെ രക്തരഹിതമായി ഈ പ്രശ്നം അവസാനിപ്പിച്ചു.

റാണി ജിന്ദന്റെ അമിതമായ രാഷ്ട്രീയ ഇടപെടലിലും ലാൽ സിങ്ങുമായുള്ള പ്രേമബന്ധത്തിലും ദാസിയായ മംഗളക്ക് നൽകിയിരിക്കുന്ന അമിതപ്രാധാന്യത്തിലും ഹെൻറി അസന്തുഷ്ടനായിരുന്നു. ഫക്കീർ നൂറുദ്ദീന്റെയും അസീസുദ്ദീന്റെയും കഴിവുകളെ മതിച്ചിരുന്ന അദ്ദേഹം ദിനനാഥിനെ സംശയദൃഷ്ടിയോടെയാണ് വീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. സംഘർഷഭരിതമായ പെഷവാർ പ്രദേശത്തെ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന അവിടത്തെ പ്രതിനിധിയായിരുന്ന സർദാർ ഷേർസിങ് അട്ടാരിവാലയുടെ കഴിവിലും അദ്ദേഹത്തിന് മതിപ്പായിരുന്നു. മൊത്തത്തിൽ സിഖ് ദർബാറിന്റെ പ്രവർത്തനത്തിൽ നല്ല അഭിപ്രായമായിരുന്നില്ല അദ്ദേഹത്തിന്. അവർക്ക് ഒരു കാര്യത്തിലും സ്ഥിരതയോ മഹത്ത്വമോ ഇല്ലായിരുന്നു എന്നായിരുന്നു ഹെൻറിയുടെ അഭിപ്രായം. അഴിമതിയും പക്ഷപാതപ്രവർത്തനവും നടത്തിപ്പോന്ന ലാൽ സിങ്ങായിരുന്നു ഭരണത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രശ്നം എന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വിലയിരുത്തൽ.

കംഗ്രയിലായിരിക്കുമ്പോൾ ലാഹോർ ദർബാറും ജമ്മുവുമായുള്ള അതിർത്തിത്തർക്കവും രമ്യമായി പരിഹരിക്കാൻ ഹെൻറിക്കായി. മുൾത്താനിലെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന ദിവാൻ മുൾരാജും സിഖ് ദർബാറുമായുള്ള പ്രശ്നത്തിൽ ഹെൻറി ഇടപെടുകയും പരിഹാരമുണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ പിൽക്കാലത്ത് ഹെൻറിയുടെ അഭാവത്തിൽ ഈ പ്രശ്നം രൂക്ഷമാകുകയും യുദ്ധത്തിലേക്ക് നീങ്ങുകയും ചെയ്തു.

1846 ഓഗസ്റ്റിൽ ഹെൻറിയുടെ ആരോഗ്യം മോശമാകുകയും സിംലയിലേക്ക് മാറുകയും ചെയ്തു. ഒക്ടോബറിന്റെ തുടക്കം വരെ അദ്ദേഹം അവിടെ കഴിഞ്ഞു. ഇക്കാലത്ത് ജോൺ, കാവൽ റെസിഡന്റായി ലാഹോറിലെത്തി. ഹെൻറി സിംലയിലെങ്കിലും പഞ്ചാബിലെ വിവരങ്ങൾ എഴുത്തുകുത്തുകളിലൂടെ അറിഞ്ഞുകൊണ്ടിരിക്കുകയും ഭരണത്തിൽ സജീവമായി ഇടപെടുകയും ചെയ്തു.
അഫ്ഗാനിസ്താനിലേക്ക്
ഇംഗ്ലണ്ടിൽ
ഇന്ത്യയിൽ
പഞ്ചാബിലെ റെസിഡൻസി കാലഘട്ടം