നാലാമത്തേത് ബി.സി. 25-ൽ വട്ടഗമണി അഭയരാജാവിന്റെ രക്ഷാധികാരത്തിൽ സിലോണിൽവച്ചു നടന്നു. ബുദ്ധന്റെ കാലം മുതൽ ഏകദേശം അഞ്ഞൂറുകൊല്ലത്തോളം സന്ന്യാസിമാർ ഹൃദിസ്ഥമാക്കിവച്ചിരുന്ന ത്രിപിടകം ആദ്യമായി ലിഖിതരൂപത്തിലാക്കിയത് സിലോണി(ശ്രീലങ്ക)ൽവച്ചു നടന്ന ഈ നാലാം സമ്മേളനത്തിലായിരുന്നു. അഭിധർമപിടകമാകട്ടെ, പാരമ്പര്യവിശ്വാസപ്രകാരം, നാലാം സമ്മേളനത്തിൽവച്ചാണ് പൂർണരൂപം പ്രാപിച്ചത് (ചില പണ്ഡിതന്മാരുടെ പക്ഷത്തിൽ മൂന്നാം സമ്മേളനത്തിൽ വച്ചുതന്നെ അഭിധർമത്തിന് അന്തിമരൂപം സിദ്ധിച്ചുകഴിഞ്ഞിരുന്നു).

ആദ്യത്തെ രണ്ടു പിടകങ്ങളിലും അഭിധർമത്തെപ്പറ്റി യാതൊരു പരാമർശവുമില്ലാത്തതിനാൽ അത് പില്ക്കാലത്തുണ്ടായതാണെന്ന് നിസ്സംശയം തീരുമാനിക്കാം. അഭിധർമം സിലോണിലാണ് ഉദ്ഭവിച്ചതെന്ന് ഒരു പക്ഷവുമുണ്ട്. എന്നാൽ ധർമപാലൻ, ബുദ്ധഘോഷൻ മുതലായ വ്യാഖ്യാതാക്കളുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ അഭിധർമത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമായ "കഥാവസ്തു" (പാലി : കഥാവത്ഥു) ബി.സി. 3-ആം ശതകത്തിൽ അശോകചക്രവർത്തിയുടെ സദസ്യനായിരുന്ന ടിസ്സൻ രചിച്ചതാണ്. മോഗ്ഗലിപുത്രനായ ടിസ്സൻ നേതൃത്വം നല്കിയ പാടലിപുത്രസമ്മേളനത്തിൽ അഭിധർമത്തിന് അന്തിമരൂപം ലഭിച്ചുവെന്നാണ് അവരുടെ വാദം. എന്തായാലും അഭിധർമം മറ്റു രണ്ടു പിടകങ്ങളെയും അപേക്ഷിച്ച് അർവാചീനമാണെന്നതിന് തർക്കമില്ല. ശ്രീലങ്കക്കാരുടെ പാരമ്പര്യവിശ്വാസവും ഇതിന് ഉപോദ്ബലകമാണ്.

മതസമ്മേളനങ്ങൾ
ഉള്ളടക്കം
നാലാം മഹാസമ്മേളനം
രണ്ടാം മഹാസമ്മേളനം