ഇന്നത്തെ മദ്ധ്യപ്രദേശിലെ നരസിംഹ്പൂർ പ്രദേശത്ത് നിലനിന്നിരുന്ന ഒരു ഗോണ്ട് സാമ്രാജ്യമായിരുന്നു ഗഢാ കതംഗ. രാജ് ഗോണ്ട് വംശം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഇതിന്റെ അടിത്തറ പാകിയത് യാദവ് റാവുവാണ്‌. ഗഢാ കതംഗയുടെ കീഴിൽ എഴുപതിനായിരത്തോളം ഗ്രാമങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നതായി അക്ബർനാമയിൽ പറയുന്നുണ്ട്. ഇവയുടെ ഭരണം കേന്ദ്രീകൃതമായിരുന്നു. 

ഗഢ് എന്ന പ്രവിശ്യകളായി സാമ്രാജ്യം വിഭജിച്ചിരുന്നു. ഓരോ ഗഢും ഓരോ ഗോണ്ട് വംശങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു. ഓരോ ഗഢും ചൗരസി എന്നു വിളിച്ചിരുന്ന 84 ഗ്രാമങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരുന്നു. ഓരോ ചൗരസിയേയും പന്ത്രണ്ടു ഗ്രാമങ്ങൾ വീതമുള്ള ബർഹോത് ആയും വിഭജിച്ചിരുന്നു.

ഗാഢാ കതംഗയിലെ ഗോണ്ട് രാജാവായിരുന്ന അമൻ ദാസ്, സംഗ്രാം ഷാ എന്ന തലനാമം സ്വീകരിച്ചു (1400-1541). 52 ഗഢുകൾ സംഗ്രാം ഷായുടെ ഭരണത്തിൽ കീഴിലുണ്ടായിരുന്നു. ചൗരാഗഢ് കോട്ട ഇദ്ദേഹമാണ്‌ പണിതീർത്തത്. സംഗ്രാം ഷായുടെ പുത്രൻ ദൾപത് അഥവാ ദൾപതി ഷാ, മഹോബയിലെ ചന്ദേല രജപുത്രരാജാവ് സാൽബഹന്റെ പുത്രിയായിരുന്ന ദുർഗാവതി രാജകുമാരിയെ വിവാഹം കഴിച്ചു.

ഏഴു വർഷം മാത്രമേ ദൾപതി ഷാക്ക് ഭരണം നടത്താനായുള്ളൂ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം റാണി ദുർഗാവതി അവരുടെ അഞ്ചു വയസുള്ള പുത്രൻ ബീർ നാരായണിനു വേണ്ടി ദുർഗാവതി പതിനാറു വർഷത്തോളം ഭരണം നടത്തി. ദുർഗാവതി വളരെ കഴിവുറ്റ ഒരു ഭരണാധികാരിയായിരുന്നു. ദുർഗാവതിയുടെ കീഴീൽ സാമ്രാജ്യം കൂടുതൽ വികാസം പ്രാപിച്ചു. 1564-65-ൽ അസഫ് ഖാന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള മുഗൾ സൈന്യം ഗഢാ കതംഗ ആക്രമിച്ചു. റാണി ദുർഗാവതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ വളരെ ശക്തമായ ചെറുത്തു നില്പ്പ് നടത്തിയെങ്കിലും അവസാനം പരാജയപ്പെട്ടു. ശത്രുക്കൾക്കു കീഴടങ്ങാതെ റാണി മരണം വരിച്ചു. രാജകുമാരൻ വീർ നാരായണെ ചൗരാഗഢ് കോട്ടയിൽ കുടുക്കിയ ആസിഫ് ഖാൻ അദ്ദേഹത്തേയും വകവരുത്തി. അങ്ങനെ ഗഢാ കതംഗ മുഗളരുടെ ആധിപത്യത്തിൻ കീഴിലായി.

ഗഢാ കതംഗ ഒരു സമ്പന്നമായ രാജ്യമായിരുന്നു. ആനകളെ കെണിവച്ചു പിടിച്ച് മറ്റു സാമ്രാജ്യങ്ങളിലേക്ക് കയറ്റുമതി ചെയ്താണ്‌ ഈ സമ്പത്തിൽ ഭൂരിഭാഗവും അവർ കരസ്ഥമാക്കിയത്. മുഗളർ ഗോണ്ടുകളെ തോല്പ്പിച്ചപ്പോൾ വിലപിടിപ്പുള്ള നാണയങ്ങളും,ആനകളേയും അവർ കൊള്ളയടിച്ചു. സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗം മുഗളർ അവരുടെ സാമ്രാജ്യത്തോട് ചേർത്തു. ബാക്കി ഭാഗം ബീർ നാരായണിന്റെ ഒരു അമ്മാവനായ ചന്ദ്ര ഷാക്ക് നൽകി. 

ഗഢാ കതംഗയുടെ പതനത്തിനു ശേഷവും ഗോണ്ട് സാമ്രാജ്യങ്ങൾ കുറേ കാലത്തേക്കു കൂടി നിലനിന്നു. ശക്തി ക്ഷയിച്ചു കൊണ്ടിരുന്ന അവർ കൂടുതൽ ശക്തരായ മറാഠകൾ, ബന്ദേലകൾ എന്നിവർക്കെതിരെ പിടിച്ചു നിൽക്കുന്നതിൽ അവർ പരാജയപ്പെട്ടു.

സാമൂഹികവ്യവസ്ഥിതി
ചരിത്രം
പ്രത്യേകതകൾ
ഗഢാ കതംഗ