ആയ്, ചേര രാജാക്കന്മാർ കേരളത്തിൽ നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങൾ സ്ഥപിക്കുകയുണ്ടായി . ക്ഷേത്രങ്ങളോട് അനുബന്ധിച്ച് ശാലകളും. തെക്കൻ കേരളത്തിലെ കാന്തളൂർശാല, കരകണ്ടീശ്വരം ശാല, തലക്കുളംശാല, മദ്ധ്യകേരളത്തിലെ മൂഴിക്കളം ശാല എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന ശാലകൾ. കാന്തളൂരിലെ ശാലയിൽ പ്രവർത്തനം ഏതുരീതിയിലായിരുന്നെന്നോ ചിട്ടകൾ എന്തൊക്കെയായിരുന്നെന്നോ നേരിട്ടു വിവരിക്കുന്ന ശാസനങ്ങളും ചെപ്പേടുകളും ഇതുവരെ ലഭ്യമല്ല. ഒൻപതാം ശതകത്തിന്റെ അർദ്ധത്തിൽ ആയ്‌വംശ രാജാവായ കരുനന്തടക്കനാൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട പാർത്ഥിവപുരം ശാലയെ സംബന്ധിക്കുന്ന ചെപ്പേടിലാണ് കാന്തളൂർ ശാലയെ സംബന്ധിച്ച ആദ്യ പരാമർശം കാണുന്നത്. ഇതിൽ കാന്തളൂർ ചാലയിലെ “മരിയാദ” (ചട്ടം, നിയമം) ആണ് പാർത്ഥിവശേഖരപുരത്തും പിന്തുടരുക എന്ന് പറയുന്നു. മീമാംസ, പൌരോഹിത്യം, ത്രൈരാജ്യവ്യവഹാരം (മൂന്ന് രാജ്യങ്ങളിലെ നിയമവ്യവഹാരം) എന്നീ വിഷയങ്ങളിലെ പരീക്ഷയ്ക്ക് ശേഷമാണു വിദ്യാർത്ഥിയെ പാർത്ഥിവപുരം ശാലയിൽ പ്രവേശിപ്പിച്ചിരുന്നത്. ശാലകളിലെ അദ്ധ്യാപകർ ഭട്ടൻമാർ (പട്ടൻ) എന്നും വിദ്യാർത്ഥികൾ ചട്ടർ (ചാത്തിരൻ) എന്നും അറിയപ്പെട്ടു. ശാലകളിൽ വിവിധ ശാസ്ത്രശാഖകൾ, വ്യാകരണം, തത്ത്വചിന്ത, നിയമം തുടങ്ങിയവയിലാണ്‌ അദ്ധ്യയനം നടത്തിയിരുന്നത്‌. വിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് ശാലയിൽ ഭക്ഷണവും വസ്ത്രവും താമസവും സൗജന്യമായി നൽകിയിരുന്നു. ചട്ടന്മാർ എന്നത് ബ്രാഹ്മണവിദ്യാർത്ഥികളെ കുറിക്കുന്ന പദമായതിനാൽ ഇവിടങ്ങളിൽ ബ്രാഹ്മണവിദ്യാർത്ഥികൾക്ക് മാത്രമേ പ്രവേശനമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ എന്നാണു ചില ചരിത്രകാരന്മാർ അനുമാനിക്കുന്നത്. ചില ശാലകളിൽ ആയുധപരിശീലനവും നൽകിയിരുന്നിരിക്കാം എന്ന് ഊഹിക്കുന്നു. എന്നാൽ അതിനു ശാസനങ്ങളിൽ നിന്ന് നേരിട്ടുള്ള രേഖാ തെളിവുകൾ ലഭ്യമല്ല.

ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ സ്ഥാപനമായാണു ഉദയം ചെയ്തതെങ്കിലും ശാസനങ്ങളിലെ കാന്തളൂരിന്റെ പരാമർശം ഏതാണ്ടെല്ലാം തന്നെ “കലമറുപ്പിനു” ഇരയാകുന്ന സ്ഥലമെന്ന പരിഗണനയിലാണ്. കലമറുപ്പ് ഒരു സൈനികനടപടിയാണെന്നും ഇങ്ങനെ തുടരെയുള്ള ആക്രമണങ്ങൾക്ക് കാന്തളൂർ വിധേയമാകാൻ കാരണം അവിടം ഒരു സൈനികപരിശീലനകേന്ദ്രം കൂടിയായി വികസിച്ചിരുന്നിരിക്കണം എന്നാണ് ഇതേപ്പറ്റിയുള്ള രേഖകൾ പഠിച്ച ചരിത്രകാരൻ ഇളം‌കുളം കുഞ്ഞൻപിള്ളയുടെ അഭിപ്രായം. രാജരാജൻ മുതൽ കുലോത്തുംഗൻ വരെയുള്ള ചോളരാജാക്കന്മാരും പരാന്തകപാണ്ഡ്യനുമാണു കാന്തളൂർ “കലമറുത്ത”തായി വിവിധ ശാസനങ്ങളിൽ പറയുന്നത്. കരുനന്തടക്കന്റെ കാലത്ത് വിദ്യാഭ്യാസസ്ഥപനമെന്ന നിലയിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജ്ജിച്ച കാന്തളൂർ പത്താം ശതകത്തോടെ ആയ്‌രാജഭരണം അവസാനിക്കുമ്പോൾ തെക്കൻ തിരുവിതാങ്കൂറിലേക്ക് വ്യാപിച്ച ചേരഭരണത്തിനു കീഴിലായിട്ടുണ്ടാകണം. വർധിച്ചുവരുന്ന ചോളശക്തിയെ പ്രതിരോധിക്കാൻ കാന്തളൂരും തലക്കുളവുമടക്കമുള്ള ‘ചാല’കളിൽ ‘കലം’ വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും സൈനികകേന്ദ്രങ്ങളായി പരിണമിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കാം .

കാന്തള്ളൂർശാലയെ പരാമർശിക്കുന്ന ലിഖിതങ്ങളും ചെപ്പേടുകളും
സാഹിത്യത്തിൽ
കാന്തള്ളൂർ ശാലയെക്കുറിച്ചുള്ള സമകാലിക സംഭാവനകൾ
പശ്ചാത്തലവും പ്രവർത്തനവും