വ്യക്തിയുടെ ഇഷ്ടാനിഷ്ടങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച് നടത്തപ്പെടുന്ന അവസ്ഥയെ മനുഷ്യവാഴ്ച എന്നു കരുതാമെങ്കിൽ നിയമവ്യവസ്ഥയുടെ അംഗീകൃതപരിധിക്കുള്ളിൽ പരിപാലിക്കപ്പെടുന്ന സമൂഹാവസ്ഥയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നതായ പ്രയോഗമാണ് നിയമവാഴ്ച എന്നത്. നിയമമാണ് പരമമായ സ്ഥാനത്ത് വർത്തിക്കുന്നത്; എല്ലാ വ്യക്തികളും നിയമത്തിന് വിധേയരാണ്. നിയമത്തിനുമുമ്പിൽ എല്ലാ വ്യക്തികളും തുല്യരായി ഗണിക്കപ്പെടുകയും നിയമത്താൽ തുല്യപരിരക്ഷയ്ക്ക് അർഹരായിരിക്കുകയും നീതിപൂർവകമായ തുല്യാവസരം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യും. അതിജീവനം-അടിസ്ഥാനാവശ്യങ്ങൾ-മൗലികവ്യക്തിസ്വാതന്ത്ര്യം എന്നിവ പരിരക്ഷിക്കപ്പെടും; സാമൂഹ്യ-രാഷ്ട്രീയ-സാമ്പത്തികനീതി സാർവജനീനമായി പാലിക്കപ്പെടും സ്വതന്ത്രവും പക്ഷപാതിത്തരഹിതവുമായ നീതിവ്യവസ്ഥ പുലരും: ഇതൊക്കെ ഉറപ്പാക്കുന്ന അവസ്ഥാവിശേഷത്തെയാണ് നിയമവാഴ്ച എന്ന് അർഥമാക്കുന്നത്.

നിയമവാഴ്ച അനുശാസിക്കുന്ന രാഷ്ട്രീയഘടകങ്ങൾ മുഖ്യമായും മൂന്നെണ്ണമാണെന്ന് വിവക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു. നിയമനിർമ്മാണം, കാര്യനിർവഹണം, നീതിപരിപാലനം എന്നിവയാണ് ഈ രാഷ്ട്രസ്തംഭങ്ങൾ. ഇവയ്ക്കുപുറമേ വാർത്താമാധ്യമങ്ങൾ, ശാസ്ത്ര-സാങ്കേതികവിദ്യ എന്നിവയും രണ്ട് പ്രധാന ഘടകങ്ങളായി ആധുനിക രാഷ്ട്രഘടനയിൽ ചിന്തകർ ഉൾച്ചേർക്കുന്നു. മൗലികാർഥത്തിൽ നിയമവാഴ്ചയുടെ ചുമതല നിറവേറ്റുന്നതിൽ അതിർവരമ്പുകൾ സാധ്യമല്ല. എന്നാൽ പ്രായോഗികമായി നിയമങ്ങൾ രൂപപ്പെടുത്താൻ അധികാരപ്പെട്ട വേദി, നിർമിത നിയമങ്ങളുടെ നിർവഹണവിഭാഗം, ഇവ രണ്ടിന്റെയും ശരിതെറ്റുകൾ അവലോകനം ചെയ്യാനും നിയമവ്യാഖ്യാനത്തിനും നീതിപരിപാലനത്തിനും ഉത്തരവാദപ്പെട്ട നീതിന്യായാസനങ്ങൾ എന്നീ മൂന്ന് വിഭാഗമായി നിയമവാഴ്ചാഘടകങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പ്രയോഗത്തിൽ ചിലപ്പോഴെല്ലാം ഈ ഘടകങ്ങൾ പരസ്പരം കടന്നുകയറുകയും അപ്പോഴൊക്കെ ഗൗരവാവഹമായ തർക്കങ്ങൾ ഉടലെടുക്കുകയും അവ പരിഹരിച്ച് നിയമവാഴ്ച പുലരുകയും ചെയ്യുന്നതാണ് അനുഭവം.

നിയമനീതിയുടെ പരിപാലനത്തിനും വ്യത്യസ്തവേദികൾ ഇന്ന് സ്വീകരിക്കപ്പെടുന്നുണ്ട്. അതിൽ മുഖ്യം നീതിന്യായ കോടതികളാണ്. അർധനീതിന്യായസ്ഥാപനങ്ങളാണ് മറ്റൊരു വിഭാഗം. നിയുക്തമാക്കപ്പെടുന്ന നിർവഹണാധികാരസ്ഥരും ഇപ്രകാരം നിയമതീർപ്പുകൾ നല്കുകയും പരിപാലിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതായി കാണാം. ഇവയ്ക്കു മൂന്നിനുമൊപ്പം സമീപകാലത്ത് വികസിച്ചുവന്ന ഉപാധിയാണ് ബദൽ തർക്കപരിഹാരമാർഗങ്ങൾ എന്നത്. അന്യായങ്ങൾ പ്രതിരോധിച്ചും നീതിശാസന പരിപാലിച്ചും മാത്രമേ നിയമവാഴ്ച പുലരുന്നത് ഉറപ്പാക്കാനാകുകയുള്ളു. അതിനുള്ള വേദികളും നിർവഹണകർത്താക്കളുമാണ് ന്യായാധികരണ തീർപ്പിന് നിയുക്തരാക്കപ്പെട്ടവർ. നിർമിത നിയമത്തിന്റെ പ്രഥമസ്ഥാനം, ഭരണഘടനയുടെ പ്രാമാണികത, സ്വതന്ത്രനീതിന്യായവ്യവസ്ഥ എന്നിവ നിയമശാസ്ത്രവും നീതിശാസ്ത്രവും അംഗീകരിക്കുന്ന നിയമവാഴ്ചാഘടകങ്ങളായി എ.വി.ഡൈസി സിദ്ധാന്തിക്കുന്നു.

അന്താരാഷ്ട്ര നിയമം
നിയമത്തിന്റെ ഉപയോഗം
ഇന്ത്യൻ നിയമ സംവിധാനം
നിയമവാഴ്ചയും നിയമപാലനവും