1919-ൽ ബെർട്രാൻഡ് റസ്സലിനെഴുതിയ ഒരു കത്തിൽ തന്റെ യുക്തിദർശനിബന്ധത്തെക്കുറിച്ച് വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈൻ ഇങ്ങനെ എഴുതി:

ഇത് നിബന്ധത്തിന്റെ ആമുഖത്തിലെ താഴെക്കാണുന്ന വരികളുമായി ഒത്തുപോകുന്നതാണ്:

വാക്കുകൾ കൊണ്ട് പ്രകടിപ്പിക്കാൻ കഴിയാത്തവ, സ്വയം വെളിവാക്കുന്നു; വിറ്റ്ജൻസ്റ്റൈൻ അവയെ "യോഗാത്മകങ്ങൾ"(the mystical) എന്നു വിളിച്ചു. പറയാനാകുന്നവ ഭൗതികശാസ്ത്രങ്ങളുടെ പരിധിയിൽ വരുന്നതിനാൽ തത്ത്വചിന്തയുടെ പരമ്പരാഗത വിഷയങ്ങളെല്ലാം പറയാനാകാത്തവയിൽ പെടുന്നു.

അതിനാൽ തത്ത്വചിന്തയുടെ ഭാഗമായ യുക്തിയെ സംബന്ധിച്ച റസ്സലിന്റേയും ഫ്രെജ്ജിന്റേയും ചിന്തകളോട് വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈൻ ഇങ്ങനെ പ്രതികരിച്ചു:

ഈ നിലപാടിനെ, അനുഭവാടിസ്ഥാനത്തിൽ തെളിയിക്കാവുന്ന വാക്യങ്ങൾക്കേ അർത്ഥമുള്ളു എന്നു വ്യാഖ്യാനിച്ച്, പരമ്പരാഗതമായ തത്ത്വമീമാംസയേയും സന്മാർഗ്ഗശാസ്ത്രത്തേയും അസംബന്ധമായി തള്ളിക്കളയുകയാണ് "വിയന്ന വൃത്തം"(Vienna Circle) ചെയ്തത്. അതിലെ അംഗമായിരുന്ന റുഡോൾഫ് കാർനാപ് നിബന്ധത്തോട് പ്രതികരിച്ചത് ഈ വിധമായിരുന്നു. ശാസ്ത്രീയമായ ജ്ഞാനസിദ്ധാന്തത്തിനുപകരിക്കുന്ന ബൃഹദ്‌യുക്തി സം‌രംഭമാണ് (Meta-logical task) തത്ത്വചിന്ത എന്ന പാഠമാണ് ഇതിൽ നിന്നു പഠിക്കേണ്ടതെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി. യഥാർത്ഥമായ ശാസ്ത്രീയ സമസ്യകളെ ഭാഷാപരം മാത്രമായ കപടസമസ്യകളിൽ നിന്ന് തിരിച്ചറിയാൻ സഹായിക്കുന്ന യുക്തിപരമായ വാക്യരചനാസംബ്രദായം കണ്ടെത്താനുള്ള ഒരു പദ്ധതിക്കുപോലും അദ്ദേഹം മുന്നിട്ടിറങ്ങി. പരമ്പരാഗത തത്ത്വചിന്ത അസംബന്ധമാണെന്ന് തെളിഞ്ഞതിനാൽ, ഭാഷാപരമായ തർക്കങ്ങളെ അവയായി തിരിച്ചറിഞ്ഞ് പ്രായോഗിക പരിഹാരങ്ങൾ കണ്ടെത്തുകായാണ്, തത്ത്വചിന്തകന്മാർക്ക് ആകെ ചെയ്യാനുള്ളതെന്നും കാർണാപ് വാദിച്ചു.

നിബന്ധത്തിലെ ആശയങ്ങൾ കാർണാപ്പിനേയും മറ്റും ഇത്തരം നിഗമനങ്ങളിലേക്കു നയിച്ചതെങ്ങനെയെന്നു മനസ്സിലാക്കാൻ ബുദ്ധിമുട്ടില്ലെങ്കിലും വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈൻ ഉദ്ദേശിച്ച അർത്ഥമാണ് ഇതെന്ന് കരുതുക വയ്യ. തത്ത്വചിന്തയോടുള്ള കാർണാപ്പിന്റെ സമീപനവും മനോഭാവവും വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈന്റേതിൽ നിന്ന് ഏറെ വ്യത്യസ്തമായിരുന്നതു കൊണ്ട് ഇതിൽ അത്ഭുതമൊന്നിമുല്ല. തന്റെ ആത്മകഥയിൽ കാർണാപ് ഇങ്ങനെ രേഖപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നു: "...തത്ത്വചിന്താസമസ്യകളോടുള്ള എന്റേയും വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈന്റേയും മനോഭാവങ്ങളിൽ വലിയ വ്യത്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർക്ക് ശാസ്ത്രീയസമസ്യകളോടുള്ള മനോഭാവമായിരുന്നു തത്ത്വചിന്താസമസ്യകളോട് ഞങ്ങൾക്ക്."

എന്നാൽ വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈനാകട്ടെ:

തത്ത്വചിന്തയെ ബൃഹദ്‌യുക്തിയാക്കി മാറ്റുകയെന്നതായിരുന്നില്ല നിബന്ധത്തിൽ വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈൻ ലക്ഷ്യമിട്ടത്. ഭൗതികശാസ്തങ്ങളുടേയും ഭാഷയുടേയും പരിധിക്കു പുറത്തുള്ളതിനെയൊക്കെ തത്ത്വചിന്തക്കായി അവകാശപ്പെടുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം. ഫിക്കറിനെഴുതിയ ഒരു കത്തിൽ നിബന്ധത്തിന്റെ പരിധിയേയും ലക്ഷ്യത്തേയും സംബന്ധിച്ച തന്റെ തന്നെ ധാരണകൾ വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈൻ വ്യക്തമാക്കുന്നു:

'നിബന്ധം' പ്രധാനമായും അറിയപ്പെടുന്നത് "യുക്തിയെ സംബന്ധിച്ച അണുസിദ്ധാന്തം" (Logical atomism)എന്ന അതിലെ ആശയത്തിന്റെ പേരിലാണ്. "പൊരുളിന്റെ ചിത്രസിദ്ധാന്തം"(Picture theory of meaning) എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന അതിലെ വാദം ഇതാണ്:


ഈ സിദ്ധാന്തം അനുസരിച്ച്, ഏതെങ്കിലും വസ്തുതയെ പ്രതിഭലിപ്പിക്കാത്ത ഭാഷാശകലമൊന്നും പ്രസ്താവനയല്ലാത്തതിനാൽ അസംബന്ധമാണ്. നിബന്ധത്തിൽ തന്നെ, കപടപ്രസ്താവങ്ങളായ ഇത്തരം അസംബന്ധങ്ങൾ ഏറെയുണ്ടെന്ന് വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈൻ മടിയില്ലാതെ സമ്മതിക്കുന്നുണ്ട്:

തുടർന്ന് അദ്ദേഹം പുസ്തകത്തിലെ പ്രധാന വാദം ആവർത്തിക്കുന്നു:

ധാർമ്മികതയുടെ അതിരുകൾ പരിമിതപ്പെടുത്തിക്കൊണ്ട്, അതിനെ ശാസ്ത്രത്തിന്റേയും സൈദ്ധാന്തികയുക്തിയുടേയും കടന്നാക്രമണത്തിൽ നിന്ന് രക്ഷിക്കാൻ ശ്രമിച്ച ഇമ്മാനുവേൽ കാന്റിനോട് വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈനെ താരതമ്യപ്പെടുത്താനാകും. വിറ്റ്ജൻ‌സ്റ്റൈനെപ്പോലെ കാന്റും ഭാഷയുടേയും മനുഷ്യചിന്തയുടേയും പരിമിതികൾ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ‍

ആദ്യകാലം
കുറിപ്പുകൾ
'നിബന്ധം'
അന്തിമവർഷങ്ങൾ, മരണം