ബി.സി. 4-ാം ശ.-ത്തിൽ ദിയോദോറസ് ആണ് ഏതൻസിനെപ്പറ്റി ആദ്യമായി രേഖപ്പെടുത്തിയത്. എ.ഡി. 150-ൽ ഈ നഗരം അതിന്റെ എല്ലാ മേൻമകളോടും കൂടി നിലവിലിരുന്നപ്പോൾ പോസേനിയസ് (Pausanius) ഇവിടം സന്ദർശിച്ച് അതേപ്പറ്റിയുള്ള വിവരണങ്ങൾ എഴുതി; അദ്ദേഹത്തിന്റെ "ഡിസ്ക്രിപ്ഷൻ ഒഫ് ഗ്രീസ്" എന്ന കൃതിയിലെ ആദ്യത്തെ 30 അധ്യായങ്ങൾ ഏതൻസ് നഗരവർണനയാണ്. 20-ാം ശ.-ത്തിലെ ഉത്ഖനനം പോസേനിയസിന്റെ നഗരവിവരണങ്ങൾ ശരിയാണെന്നു തെളിയിച്ചു. 1395-ൽ നിക്കോളോ ദാ മാർടോണി ആഥൻസ് സന്ദർശിച്ച് ഈ നഗരത്തെപ്പറ്റി വിവരണമെഴുതി. ജോഹാനസ് മ്യൂർസിയസും (1579-1639) ചില വിവരണങ്ങൾ നല്കിയിട്ടുണ്ട്.

17-ാം ശ. മുതൽ ആഥൻസ് നഗരത്തെപ്പറ്റിയുള്ള പഠനങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. കപ്പൂച്ചിയൻ സന്ന്യാസിമാരും ഫ്രഞ്ചുകാരും, ജോർജ് വീലർ, ജെയിംസ് സ്റ്റുവർട്ട്, നിക്കൊളാസ് റിവറ്റ്, റിച്ചാർഡ് പോകോക്ക്, റിച്ചാർഡ് ഡാൾറ്റൻ, റിച്ചാർഡ് ചാൻഡ്ലർ, ഇ.ഡി. ക്ളാർക്ക്, എഡ്വേർഡ് ഡോഡ്വെൽ തുടങ്ങിയ പുരാവസ്തുശാസ്ത്രജ്ഞൻമാരും ഈ നഗരത്തെപ്പറ്റി വിവിധകാലങ്ങളിൽ പല വിവരണങ്ങളും നല്കിയിട്ടുണ്ട്.

19-ാം ശ.-ത്തിന്റെ മധ്യകാലത്തിനുശേഷം ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ നടത്തിയിട്ടുള്ള ഉത്ഖനനങ്ങൾ ആഥൻസിന്റെ പ്രാചീന ചരിത്രത്തിലേക്ക് വെളിച്ചം വീശിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രീക്കുകാരെ കൂടാതെ ജർമനി, യു.എസ്. എന്നീ രാഷ്ട്രങ്ങളിൽനിന്നുള്ള ഗവേഷകരുടെ ഉത്ഖനനങ്ങളും പ്രത്യേകം പരാമർശമർഹിക്കുന്നു. റോക്ഫെലർ ഫൌണ്ടേഷൻ, മാർഷൽ എയിഡ് ഫണ്ട്സ്, ഗ്രീക്കു ഗവൺമെന്റ് എന്നിവയുടെ സാമ്പത്തിക സഹായങ്ങൾ ഈ ഉത്ഖനനങ്ങൾക്കു സഹായകമായി.

ചരിത്രാതീതകാലം മുതല്ക്കുതന്നെ ഇവിടെ ജനവാസമുണ്ടായിരുന്നു. അക്രോപോലിസിനു വ. ഭാഗത്തുള്ള ചരിവിൽ ധാരാളം പ്രാചീനഗൃഹങ്ങളുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ കണ്ടെടുക്കുകയുണ്ടായി; വളരെയധികം ശവകുടീരങ്ങളും ഈ ഭാഗത്തിനു സമീപമായി കണ്ടുപിടിക്കപ്പെട്ടു. വെങ്കലയുഗത്തിന്റെ (Bronze age) അന്ത്യത്തിൽ ആഥൻസ് സാമ്പത്തികമായി അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ചിരുന്ന ജനവാസകേന്ദ്രമായിരുന്നുവെന്നതിനു മതിയായ തെളിവുകൾ ഉണ്ട്. ഡോറിയൻ ആക്രമണത്തെ അതിജീവിച്ച ആഥൻസിൽ അതിന്റെ പ്രാചീനസംസ്കാരം അഭംഗുരം നിലനിന്നു. ബി.സി. 560 നോടുകൂടി പ്രാചീന ആഥൻസ് നഗരം രൂപംകൊണ്ടു കഴിഞ്ഞിരുന്നു. പൈസിസ്റ്റ്രറ്റസിന്റെയും പിൻഗാമികളുടെയും ഭരണം (ബി.സി. 560-510) ആഥൻസ് നഗരത്തിന്റെ മുഖച്ഛായ തന്നെ മാറ്റി. പല നവീനഹർമ്മ്യങ്ങളും ആഥൻസിൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. ശുദ്ധജലവിതരണത്തിനുള്ള ഏർപ്പാടുകളും നടപ്പിലാക്കി. വിവിധദേവൻമാർക്കായി ദേവാലയങ്ങളും പണികഴിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. പേർഷ്യൻ ആക്രമണകാലത്തു നശിപ്പിക്കപ്പെട്ട പല ദേവാലയങ്ങളും മന്ദിരങ്ങളും പില്ക്കാലത്തു പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു. അലക്സാണ്ടർ ചക്രവർത്തിയുടെ കാലശേഷം ആഥൻസിൽ വളരെയധികം പുതിയ എടുപ്പുകൾ ഉണ്ടായിട്ടുണ്ട്. ടോളമി II, ഫിലാഡൽഫസ്, അത്താലസ് I, യുമിനസ് II, അത്താലസ് II എന്നീ ഭരണകർത്താക്കൾ ആഥൻസിനെ മോടിപിടിപ്പിച്ചു. ഗ്രീക് കാലഘട്ടത്തിലെ ഏറ്റവും മഹത്തായ സ്മാരകം സിയൂസ് ദേവന്റെ ക്ഷേത്രമാണ്. ബി.സി. 174-164 കാലഘട്ടത്തിലാണ് ഇതിന്റെ നിർമ്മാണം. അഗസ്റ്റസ് ചക്രവർത്തിയുടെ കാലത്ത് (ബി.സി. 63-എ.ഡി. 14) ഇതിന്റെ പണി പൂർത്തിയായി. റോമൻ ആധിപത്യത്തിൻകീഴിലും ആഥൻസ് നഗരത്തിൽ അനവധി മനോഹര ഹർമ്മ്യങ്ങൾ പണികഴിപ്പിക്കപ്പെട്ടു. വിപ്സേനിയസ് അഗ്രിപ്പയും, ഹാഡ്രിയൻ, അന്റോണിനസ് പയസ്, ഹെറോദസ് ആറ്റിക്കസ് തുടങ്ങിയവരും ആഥൻസ് നഗരത്തെ കൂടുതൽ സൗധങ്ങളും മറ്റും നിർമിച്ച് മനോഹരമാക്കി. എ.ഡി. 267-ലെ ആക്രമണങ്ങളിൽ ആഥൻസ് നഗരത്തിനു വലിയ നാശം സംഭവിച്ചു.
അറ്റിക്കയിൽ സ്വതന്ത്രമായി ജീവിച്ചിരുന്ന വിവിധജനസമൂഹങ്ങൾ ആഥൻസ് ആസ്ഥാനമാക്കി രാജവാഴ്ചയോടുകൂടിയ ഒരു പ്രത്യേക ജനപദമായിത്തീർന്നതോടെയാണ് ആഥൻസ് എന്ന രാഷ്ട്രം ജൻമമെടുത്തത്. ഈ രാഷ്ട്രസംവിധാനത്തിൽ സമുദായത്തിന്റെ ഉപരിതലത്തിലുള്ള പ്രഭുക്കൻമാർക്കു മാത്രമേ രാഷ്ട്രീയാവകാശങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുള്ളു; ഭൂരിപക്ഷമായ സാമാന്യജനങ്ങൾക്കു ഭരണത്തിൽ യാതൊരു പങ്കുമില്ലായിരുന്നു. ഭൂമിയുടെ ഉടമാവകാശവും പ്രഭുവർഗത്തിൽപ്പെട്ടവർക്കു മാത്രമായിരുന്നു. അവിടെ നിലവിലിരുന്ന ഈ അഭിജാതാധിപത്യത്തിനെതിരായി സൈലോന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു കലാപം ഉണ്ടായെങ്കിലും അത് അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടു.

കാർഷികപ്രധാനമായ ആഥൻസ് ക്രമേണ വാണിജ്യത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയും സാമ്പത്തികമായ ഉയർച്ച നേടുകയും ചെയ്തു. ആഥൻസിൽ നിലവിലിരുന്ന പ്രഭുഭരണം അവസാനിക്കുകയും അതിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഏകാധിപത്യഭരണം സ്ഥാപിതമാവുകയും ചെയ്തു. ഏകാധിപത്യകാലത്ത് ആഥൻസ് വീണ്ടും അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ടു. വിദേശരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധങ്ങളും വികസിക്കുകയുണ്ടായി. ക്ളീസ്തനിസിന്റെ കാലത്ത് സാധാരണക്കാർ കൂടുതലായി ഭരണത്തിൽ പങ്കാളികളായി. ഇദ്ദേഹമാണ് അഥീനിയൻ ഡെമോക്രസിയുടെ യഥാർഥസ്ഥാപകൻ. സ്പാർട്ട, തീബ്സ്, ചാൽഡിസ്, പേർഷ്യ എന്നീ രാജ്യങ്ങളുമായി ആഥൻസിനു പല യുദ്ധങ്ങളിലും ഏർപ്പെടേണ്ടിവന്നു. പേർഷ്യൻ യുദ്ധഭീഷണിയും പിന്നീടുണ്ടായ ആക്രമണവും ആഥൻസിന് ഒരു നല്ല നാവികസേനയെ സജ്ജീകരിക്കാനുള്ള അവസരം സൃഷ്ടിച്ചു. ബി.സി. 480-479 കാലഘട്ടത്തിലെ യുദ്ധങ്ങളിൽ ആഥൻസ് നഗരത്തിനു വൻപിച്ച നാശനഷ്ടങ്ങളുണ്ടായി. എങ്കിലും അന്തിമവിജയം നാവികസേനയുടെ സഹായം മൂലം ആഥൻസ് നേടി. പേർഷ്യൻ ആക്രമണശേഷം ആഥൻസിനു മറ്റു ഗ്രീക്കുരാഷ്ട്രങ്ങളുടെയും പുതിയതായി രൂപവത്കരിക്കപ്പെട്ടp.no.747.png ഡീലിയൻ ലീഗിന്റെയും നേതൃത്വം ലഭിച്ചു. ആഥൻസിൽ പല ഭരണമാറ്റങ്ങൾ ഉണ്ടാകുകയും ജനങ്ങളുടെ പരമാധികാരം ശക്തിപ്പെടുകയും ചെയ്തു.

റോമുമായുള്ള ബന്ധങ്ങൾ
ഇതും കാണുക
പുരാവസ്തുവിജ്ഞാനീയം
ലത്തീൻ ഭരണം