തിരുവിതാംകൂറിൽ ഇംഗ്ലീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്ക് എതിരെ നടന്ന ആദ്യത്തെ സംഘടിത പ്രക്ഷോഭമായിരുന്നു ആറ്റിങ്ങൽ കലാപം. ഇത് നടന്നത് 1721-ലാണ്. ആറ്റിങ്ങൽ റാണിയുടെ അനുവാദത്തോടെ അഞ്ചുതെങ്ങിൽ 1697-ൽ കോട്ടപണിതു. ഇത് അവർക്ക് ദാനമായികൊടുത്ത പ്രദേശത്തായിരുന്നു എന്നുള്ളത് അന്നത്തെ പ്രഭുക്കന്മാർക്കും തദ്ദേശവാസികൾക്കും അപ്രീതിക്കു കാരണമായി. 
ഇംഗ്ലീഷുകാർ നിർമ്മിച്ച കോട്ടയിൽ മേധാവിയായി എത്തിയ ഗിഫോർട്ടിന്റെ ധാർഷ്ട്യമാണ് കലാപത്തിന് കാരണമായി ചരിത്രം പറയുന്നത്. അഞ്ചുതെങ്ങിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ കോട്ട നിർമ്മിച്ചതിനുശേഷം ആറ്റിങ്ങൽ റാണിക്ക് എല്ലാവർഷവും ഇംഗ്ലീഷുകാർ അഞ്ചുതെങ്ങ് കോട്ടയിൽ നിന്ന് വിലപ്പെട്ട സമ്മാനം കൊടുത്തയയ്ക്കുക പതിവുണ്ടായിരുന്നു.

1721-ൽ സമ്മാനവുമായി 140 ഇംഗ്ലീഷുകാരുടെ സംഘം അഞ്ചുതെങ്ങിൽ നിന്നും ആറ്റിങ്ങൽ കൊട്ടാരത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു. പക്ഷേ അവിടെ ഭരണം നടത്തിയിരുന്ന പ്രഭുക്കന്മാരായ പിള്ളമാർ, തങ്ങൾ വഴി സമ്മാനം റാണിയ്ക്ക് നല്കിയാൽ മതിയെന്ന് നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും ബ്രിട്ടിഷുമേധാവിയായിരുന്ന ഗിഫോർട്ട് ഇതംഗീരകരിക്കാൻ തയ്യാറായില്ല. പിള്ളമാരുടെ സഹായത്തോടെ പ്രക്ഷോപകർ ഇംഗ്ലീഷ് സംഘത്തെ ആക്രമിച്ച് ഏവരേയും കൊലപ്പെടുത്തി. അതിനുശേഷം അഞ്ചുതെങ്ങ കോട്ട വളഞ്ഞു, കോട്ട അവരുടെ നിയന്ത്രണത്തിൻ കീഴിലാക്കി. ആറുമാസത്തോളം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരായി ഈ ഉപരോധം തുടർന്നുപോന്നു. പക്ഷേ ബ്രിട്ടീഷുകാർ മലബാറിലെ തലശ്ശേരിയിൽ നിന്നും കൂടുതൽ ഇംഗ്ലീഷ് പട്ടാളം എത്തിക്കുകയും തുടർന്ന് കലാപത്തെ അടിച്ചമർത്തുകയും ചെയ്തു. ഇംഗ്ലീഷ് മേധാവിത്വത്തിനെതിരെ ആദ്യ സമരമായിരുന്നു ഇതെങ്കിലും, കൂടുതൽ അധികാരം ഉറപ്പിക്കാനുള്ള കരാറുകൾ നേടിയെടുക്കാൻ ഈ കലാപം ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്ക് സഹായകമായി മാറിയെന്നാണ് ചരിത്രത്തിന്റെ വിനോദം. ഈ കലാപം ആറ്റിങ്ങൽ റാണിയുടെ അറിവോടു കൂടിയാണ് നടന്നതെന്ന് ഒരുവിഭാഗം ചരിത്രകാരന്മാർക്ക് വേറിട്ട അഭിപ്രായം ഉണ്ട്. ഇത എന്തായാലും ഗിഫോർട്ടിനെ തദ്ദേശവാസികൾ വെറുത്തിരുന്നു എന്ന കാര്യത്തിൽ എല്ലാ ചരിത്രകാരന്മാരും ഒന്നിക്കുന്നു.

ചരിത്രം
പേരിനു പിന്നിൽ
ഭൂപ്രകൃതി
സ്വാതന്ത്രസമരവും ആറ്റിങ്ങൽ ലഹളയും