പ്രധാനമായും എട്ട് സവിശേഷതകൾ കൂടിച്ചേരുമ്പോഴാണ് നാഗരികത രൂപപ്പെടുന്നത്. ആസൂത്രിത നഗരങ്ങൾ, സുസംഘടിതമായ ഭരണസംവിധാനം, ബഹുമതങ്ങൾ, വിദഗ്ദ്ധ തൊഴിൽ, വ്യത്യസ്ത സാമൂഹ്യവിഭാഗങ്ങൾ, കലയും വാസ്തുവിദ്യയും, പൊതുമരാമത്ത്, എഴുത്ത് (രചന) എന്നിവയാണ് അവ.

നഗരങ്ങളാണ് നാഗരികതയുടെ മുഖ്യ സവിശേഷത. നദീതീരങ്ങളിൽ കൃഷിഭൂമി കണ്ടെത്തുകയും അവിടെ കൃഷിയിറക്കുകയും ചെയ്തതോടെ പുതിയ ഒരു സംസ്കാരം രൂപപ്പെടുകയും ഇത് ജനസംഖ്യാവളർച്ചയ്ക്കും ഗ്രാമങ്ങളുടെ നഗരവത്കരണത്തിനും കാരണമാകയും ചെയ്തു. ഇത്തരം നഗരങ്ങളാണ് പില്ക്കാലത്ത് യൂഫ്രട്ടീസിന്റെയും ടൈഗ്രീസിന്റെയും തീരങ്ങളിൽ രൂപപ്പെട്ടത്.

നദീതീരങ്ങളിലെ സവിശേഷമായ അവസ്ഥ കൃഷിക്കനുയോജ്യമായിരുന്നു. നിത്യ ജലസാന്നിധ്യം നദീതടത്തെ കൂടുതൽ ഫലഭൂയിഷ്ഠമാക്കി. നദികൾ ഒരേ സമയം ഭക്ഷ്യസ്രോതസ്സും ഗതാഗതമാർഗവുമായിത്തീർന്നു. വെള്ളപ്പൊക്ക നിയന്ത്രണം, കൃഷിഭൂമിയിലേക്കു വെള്ളം എത്തിക്കൽ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ ആദ്യകാലത്തു ബുദ്ധിമുട്ടായിരുന്നു. എന്നാൽ ഇത്തരം വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിക്കുന്നതിനായി കനാലുകളും ജലസംഭരണികളും മറ്റും നിർമിച്ചു. ഇത്തരം പദ്ധതികൾക്കായി ഒരു നേതൃത്വവും ഭരണസംവിധാനവും ആവശ്യമായിരുന്നു.

ആദ്യകാലത്ത് മതപുരോഹിതർ തന്നെയായിരുന്നു അധികാരികൾ. പിന്നീട് പോരാളികളായ രാജാക്കന്മാരുടെ ആഗമനത്തോടെ അവർ ഭരണം ഏറ്റെടുക്കുകയും അധികാരം തലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുകയും ചെയ്തു. അവർ നിയമവ്യവസ്ഥയും നികുതി വ്യവസ്ഥയും നടപ്പിലാക്കി. ഇതിനായി ഉദ്യോഗസ്ഥരെ നിയമിക്കുകയുംകൂടി ചെയ്തതോടെ സമൂഹത്തിൽ സുസംഘടിതമായ ഒരു ഭരണസംവിധാനം നിലവിൽവന്നു. തങ്ങൾക്ക് അധികാരം ലഭിച്ചത് ദൈവത്തിൽ നിന്നാണെന്ന വാദം ഇവർ ഉയർത്തിയതോടെ മതത്തിനുമേലുള്ള അധികാരവും ഇവർക്കുകൈവന്നു.

ശിലായുഗത്തിലേതുപോലെ ഇവരും ബഹുദൈവാരാധകരായിരുന്നു. സൂര്യദേവനെയും ജലദേവതകളെയും മറ്റു പ്രകൃതി ശക്തികളെയുമായിരുന്നു ഇവർ ആരാധിച്ചിരുന്നത്. 

ശാസ്ത്രം
ഉദ്ഭവവും വളർച്ചയും
അടിസ്ഥാന ഘടകങ്ങൾ
സാമൂഹിക ഘടന