മാർക്കണ്ഡേയാചാര്യൻ അപഭ്രംശഭാഷയെ മൂന്ന് ഉപവിഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ചിരിക്കുന്നു: നാഗരം, ഉപനാഗരം, ബ്രാചഡ്. മാർക്കണ്ഡേയൻ അഭീരൻമാരുടെ ഭാഷയെ വിഭാഷികളുടെ വിഭാഗത്തിൽ പെടുത്തി അത് അപഭ്രംശമാണെന്ന് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം പാഞ്ചാലം, മാളവം, ഗൌഡം, ഔഡ്രം, കാലിംഗ്യം, കാർണാടികം, ദ്രാവിഡം, ഗൌർജരം തുടങ്ങി 26 തരത്തിലുള്ള അപഭ്രംശരൂപങ്ങളെപ്പറ്റി പ്രസ്താവിക്കുന്നുണ്ട്. അപഭ്രംശം സാധാരണ ജനതയുടെ ഭാഷ ആയിരുന്നു എന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മതം. അപഭ്രംശത്തിന് വിവിധ രൂപങ്ങൾ ഉണ്ടെങ്കിലും അവയിൽ മുഖ്യമായത് "നാഗരം" ആണ്. നാഗരംഅപഭ്രംശത്തിൽനിന്നാണ് "ബ്രാചഡ് അപഭ്രംശം" ഉരുത്തിരിഞ്ഞു വന്നത്. നാഗരവും ബ്രാചഡും കൂടിക്കലർന്നതിന്റെ ഫലമായി "ഉപനാഗരം" എന്ന അപഭ്രംശരൂപം ഉടലെടുത്തു. ഈ അപഭ്രംശരൂപങ്ങൾ സിന്ധുദേശം മുതൽ ബംഗാൾ വരെ സംസാരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. ശൂരസേനജനപദത്തിൽ സംസാരിച്ചുപോന്നിരുന്ന അപഭ്രംശരൂപത്തിന് "ശൌരസേനി അപഭ്രംശം" എന്നു പേരുണ്ടായി. ഹേമചന്ദ്രൻ എഴുതിയ പ്രസിദ്ധമായ വ്യാകരണഗ്രന്ഥം, ശൌരസേനി അപഭ്രംശത്തെ ആസ്പദമാക്കിയുള്ളതാണ്. ദേശഭേദം അനുസരിച്ച് മറ്റ് അപഭ്രംശഭാഷാരൂപങ്ങളും പ്രസിദ്ധമായിത്തീർന്നു. മഹാരാഷ്ട്രി, മാഗധി, കേകയം എന്നീ പേരുകൾ ഇതിനുദാഹരണമായി പറയാം.

മധ്യദേശത്തിലെ മൂന്നു ഭാഷാഭേദങ്ങൾ
അപഭ്രംശത്തിന്റെ ഉപവിഭാഗങ്ങൾ
ചരിത്രപശ്ചാത്തലം
അപഭ്രംശത്തെപ്പറ്റിയുള്ള ഭിന്നമതങ്ങൾ