യുക്തി ഉപയോഗിച്ച് ദൈവാസ്തിത്വത്തെ തെളിയിക്കാനും ദൈവസ്വഭാവത്തെ നിർവചിക്കാനുമുള്ള അക്വീനാസിനെപ്പോലുള്ള സ്കൊളാസ്റ്റിക് ചിന്തകന്മാരുടെ ശ്രമം അപകടമരമായ വൈരുദ്ധ്യങ്ങളിലെക്കു നയിക്കുമെന്നു കരുതിയ ഡൺ സ്കോട്ടസ്, ദൈവത്തെ സ്നേഹിക്കനല്ലാതെ ദൈവം എന്താണെന്നറിയാൻ മനുഷ്യനു കഴിയില്ലെന്നു വാദിച്ചു. ദൈവത്തെ അറിയുന്നതിനേക്കാൾ പ്രധാനം സ്നേഹിക്കുന്നതാണെന്നും അദ്ദേഹം കരുതി. ദൈവികപദ്ധതികളെ മനുഷ്യയുക്തിയുടെ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചു മനസ്സിലാക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനെ അദ്ദേഹം എതിർത്തു. ഉദാഹരണമായി, മനുഷ്യന്റെ രക്ഷയ്ക്ക്, സാദ്ധ്യമായതിൽ ഏറ്റവും നല്ല മാർഗ്ഗം ദൈവപുത്രന്റെ മനുഷ്യാവതാരവും കുരിശുമരണവും ആയിരുന്നതിനാൽ ദൈവം മനുഷ്യനായി അവതരിച്ചു എന്ന അക്വീനാസിന്റെ വാദം, ദൈവത്തിന്റെ അളവില്ലാത്ത ശക്തിക്കും ദൈവസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനു തന്നെയും പരിമിതി കല്പിക്കുന്നതായി സ്കോട്ടസ് കരുതി. മനുഷ്യരക്ഷയ്ക്ക് ദൈവം തെരഞ്ഞെടുക്കാൻ തിരുമനസായ വഴി തന്റെ പുത്രന്റെ മനുഷ്യാവതാരം ആയിരുന്നു എന്നതിലപ്പുറം എന്തെങ്കിലും പറയാൻ മനുഷ്യനു കഴിവില്ല. അക്വിനാസിന്റെ വീക്ഷണത്തിൽ ഭൌതിക വസ്തുക്കളുടെ സത്തയാണ് ധിഷണയുടെ ആധാരം. എന്നാൽ മനുഷ്യധിഷണയുടെ വിഷയം അസ്തിത്വം തന്നെയാണ് എന്നാണ് സ്കോട്ടസിന്റെ വാദം. പദാർഥവും രൂപവും ഭൌതികവസ്തുക്കളുടെ പ്രധാന തത്ത്വങ്ങളാണ് എന്ന സിദ്ധാന്തത്തെ സ്കോട്ടസ് അംഗീകരിക്കുന്നു. രൂപത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി പദാർഥത്തിന് അതിന്റേതായ ഒരു ധർമമുണ്ടെന്നും സ്കോട്ടസ് അഭിപ്രായപ്പെടുന്നു.

അഗസ്റ്റിനിയനിസ (Augustinianism) വും തോമിസവും (Thomism) സംയോജിപ്പിച്ച് അതിവിശിഷ്ടമായ ഒരു വീക്ഷണം രൂപീകരിക്കുവാനും ഇദ്ദേഹം പരിശ്രമിച്ചു. ഈ രണ്ടു രീതികളുടെയും കുറ്റങ്ങളും കുറവുകളും ഇല്ലാതാക്കുവാനും ഇദ്ദേഹം ശ്രമിക്കുകയുണ്ടായി. അതിനാൽ ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളിൽ അഗസ്റ്റിനിയൻ സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെയും തോമിസ്റ്റിക് സിദ്ധാന്തങ്ങളുടെയും വിമർശനങ്ങൾ ദൃശ്യമാണ്.

ഫ്രാൻസിസ്കൻ തത്ത്വചിന്തയുടെയും വേദാന്തത്തിന്റെയും പ്രധാന വക്താവ് സ്കോട്ടസ് ആണ്. സെന്റ് തോമസ് അക്വിനാസ് ഡോമിനിക്കൻ വീക്ഷണത്തെ എന്ന പോലെ സ്കോട്ടസ് ഫ്രാൻസിസ്കൻ വീക്ഷണത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. തുടർന്നു വന്ന നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ഫ്രാൻസിസ്കന്മാരും ഡൊമിനിക്കന്മാരും അവരുടെ ദാർശനികയുദ്ധങ്ങൾ നടത്തിയത് ഈ രണ്ടു ചിന്തകന്മാരെ മുൻനിർത്തി ആയിരുന്നു.

അന്ത്യം
ശരീരവും ആത്മാവും
നുറുങ്ങുകൾ
ഫ്രാൻസിസ്കൻ ചിന്തകൻ