വൈരുദ്ധ്യാത്മക വാദം എന്ന ദാർശനിക പദ്ധതി വികസിപ്പിച്ച പ്രധാന തത്ത്വ ചിന്തകനാണ് ഹേഗൽ. എന്നാൽ ഹേഗലിന്റെ വൈരുദ്ധ്യവാദം ആശയവാദാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള പ്രപഞ്ചവീക്ഷണത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നുതായിരുന്നു. അതിന് പകരം, അതേ വൈരുദ്ധ്യവാദത്തെ ഭൌതികവാദ വീക്ഷണത്തിനുള്ള ഉപകരണമായി ഉപയോഗിക്കുകയാണ് മാർക്സും, എംഗത്സും ചെയ്തത്. അവരുടെ തന്നെ അഭിപ്രായത്തിൽ "തലകുത്തനെ നിന്നിരുന്ന ഹേഗലിയൻ വൈരുദ്ധ്യവാദത്തെ തല നേരെയാക്കി നിർത്തുക മാത്രമാണ് ചെയ്തത്...” 

അതായത് ഹേഗലിന്റെ ആശയവാദപരമായ വൈരുദ്ധ്യവാദം, പ്രധാനമായും ആശയരംഗത്ത്, പ്രത്യേകിച്ച് ദാർശനിക ചർച്ചകളിൽ മാത്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നതാണ് വൈരുദ്ധ്യാത്മകത എന്ന് വിശ്വസിച്ചു. ഈ ആശയങ്ങൾക്കടിസ്ഥാനം സാമൂഹ്യ ജീവിതവും ഭൌതിക പദാർത്ഥങ്ങളുമാണെന്നും അവയിലും വൈരുദ്ധ്യാത്മക വികാസം ഉണ്ടെന്നതുമായ വസ്തുത ഹേഗലിന്റെ ആശയവാദപരമായ ഭൌതികവാദം അംഗീകരിച്ചിരുന്നില്ല. ആ ഭാഗങ്ങളിൽ ഭൌതികേതരമായ ശക്തിയുടെ നിയന്ത്രണം നിലനിൽക്കുന്നു എന്നത് അവർ അംഗീകരിച്ചുവെന്ന് ചുരുക്കം.

എന്നാൽ മാർക്സിന്റെയും എംഗത്സിന്റെയും വിശകലനത്തിൽ അവർക്ക് മനസ്സിലായത് ഈ മേഖലയിലടക്കം പ്രവർത്തിക്കുന്ന നിയമങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് വൈരുദ്ധ്യവാദം എന്നതാണ്. അതായത് ഒന്നാമതായി, ബാഹ്യ പ്രപഞ്ചത്തിലെ ഭൌതിക പദാർത്ഥങ്ങൾ ; രണ്ട്, ചേതനയും ബുദ്ധിശക്തിയുമുള്ള മനുഷ്യന്റെ സാമൂഹ്യജീവിതം ; മൂന്ന്, മനുഷ്യന്റെ ചിന്താശക്തിയും ഭാവനാശക്തിയും പ്രവർത്തിക്കുന്നതിന്റെ ഫലമായുണ്ടാകുന്ന ആശയലോകവും വികാരങ്ങളും മറ്റും - ഈ മൂന്ന് രംഗങ്ങളും നിലനിൽക്കുന്നതും വികസിക്കുന്നതും വൈരുദ്ധ്യവാദത്തിന്റെ നിയമങ്ങൾ അനുസരിച്ചാണ് എന്ന് അവർ മനസ്സിലാക്കി. 

ഇതോടെ ആശയ ലോകത്തെ വികാസത്തെ വിലയിരുത്തുന്നതിൽ ഫോയർ ബാക്കിനെ പോലുള്ള ഭൌതികവാദികൾക്കുണ്ടായ പിഴവ് - അതി ഭൌതികവാദത്തിന്റ പ്രശ്നം - പരിഹരിക്കാൻ മാർക്സിനും എംഗത്സിനും കഴിഞ്ഞു. അതോടൊപ്പം വെരുദ്ധ്യവാദത്തെ ആശയരംഗത്ത് മാത്രം ഒതുക്കി നിർത്തിയിരുന്ന ഹേഗലിൽ നിന്ന് മുന്നോട്ട് പോകാനും കഴിഞ്ഞു. അതായത്, പ്രകൃതിയുടെയും സമൂഹത്തിന്റയും ചിന്താലോകത്തിന്റെയും വളർച്ചയിൽ വെരുദ്ധ്യവാദത്തിന് പങ്കുണ്ടെന്ന് സ്ഥാപിക്കുവാൻ മാർക്സിന്റെയും എംഗത്സിന്റെയും സിദ്ധാന്തങ്ങൾക്ക് കഴിഞ്ഞു. ഭൌതിക ലോകത്തിന്റെ തുടർച്ചയും വളർച്ചയുമായി ആശയലോകത്തെ വിശദീകരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞതോടെ മാർക്സിസം, ഹേഗലിന്റെ ആശയപരമായ വൈരുദ്ധ്യവാദത്തിന് പകരം ഭൌതികവാദപരമായ വൈരുദ്ധ്യവാദം അഥവാ വൈരുദ്ധ്യാത്മക ഭൌതികവാദം വളർത്തിയെടുത്തു.

വൈരുദ്ധ്യാധിഷ്ഠിത ഭൗതിക വാദം എന്നത് മാർക്സിസ്റ്റുകാർ ലോകത്തെ വീക്ഷിക്കുന്ന രീതിയാണ്.ശാസ്ത്രത്തെ മനുഷ്യ സമുദായത്തിനുവേണ്ടി ഉപയോഗപ്പെടുത്തുകയും സോഷ്യലിസത്തെ ശാസ്ത്രീയമയി ഉയർത്തിക്കൊണ്ടുവരികയുമാണ് വൈരുദ്ധ്യാധിഷ്ഠിത ഭൗതികവാദം ചെയ്തത്.
ഒന്നാം തത്ത്വം
മുന്നോട്ടുവയ്ക്കുന്ന കാഴ്ചപ്പാട്
രണ്ടാം തത്ത്വം
ഹേഗലിൽ നിന്നുമുള്ളവളർച്ച