പഞ്ചാബിനെ സാമ്രാജ്യത്തോട് ചേർക്കാനുള്ള സാഹചര്യമായെന്ന് ബ്രിട്ടീഷ് ഗവർണർ ജനറൽ ഡൽഹൗസി വിലയിരുത്തിയെങ്കിലും സിഖ് ദർബാറുമായുള്ള യുദ്ധപ്രഖ്യാപനം റെസിഡന്റ് ക്യൂറിയുടെ ഉപദേശപ്രകാരം, ലാഹോറിൽ ആവശ്യത്തിന് ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം എത്തിച്ചേരുംവരെ മാറ്റിവച്ചു. ഭൈരോവൽ കരാറിന്റെ ലംഘനമാരോപിച്ച് 1848 ഒക്ടോബർ 10-ന് ഡൽഹൗസി പ്രഭു യുദ്ധം പ്രഖ്യാപിച്ചു. നവംബർ പകുതിയോടെ, ജനറൽ ഹ്യൂ ഗഫിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സേന ലാഹോറിൽ നിന്നും വടക്കോട്ട് അട്ടാരിവാലകളുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള വിമതരെ നേരിടാൻ നീങ്ങി. ഈ സമയത്തും സേനാനായകനായ ഗഫിന് ഈ പോരാട്ടം വിമതരെ ലക്ഷ്യംവച്ചു മാത്രമാണോ അതോ സിഖ് ദർബാറിനെയും എതിർത്തുകൊണ്ടാണോ എന്ന കാര്യത്തിൽ നിശ്ചയമുണ്ടായിരുന്നില്ല. എന്നാൽ യുദ്ധാനന്തരം പഞ്ചാബിനെ പൂർണ്ണമായും ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനുകീഴിലാക്കണമെന്ന നിശ്ചയം ഡൽഹൗസിക്കുണ്ടായിരുന്നു. 1846-ലെ യുദ്ധസമയത്ത് അന്നത്തെ ഗവർണർ ജനറലായ ഹെൻറി ഹാർഡിഞ്ച് അതിർത്തിയിലെത്തി തമ്പടിച്ചപോലെ ഇത്തവണ ഡൽഹൗസിയും യുദ്ധസമയത്ത് പഞ്ചാബ് അതിർത്തിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നു.

മുൽത്താനിൽ വിമതരെ ഒതുക്കിയതിനുശേഷം വടക്ക് ഹസാരയിൽ അട്ടാരിവാലകളെ നേരിടുകയായിരുന്നു ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം. ലാഹോറിലേക്ക് ഗഫ് എത്തിച്ചേർന്നതോടെ ഹസാരയിലേക്ക് അവർ പ്രവേശിക്കാനുള്ള സാധ്യത മനസ്സിലാക്കിയ ഷേർ സിങ് മുൽത്താനിൽ നിന്ന് വടക്കോട്ട് നീങ്ങി, ചെനാബ് നദീതീരത്ത് പ്രതിരോധം തീർത്തു. 1848 നവംബർ 22-ന് ചെനാബ് തീരത്തുള്ള രാംനഗറിൽവച്ചുണ്ടായ പോരാട്ടത്തിൽ ഷേർസിങ്ങിന്റെ സൈന്യം പരാജയപ്പെട്ടു. എന്നാൽ തുടർന്ന് ഗഫിനോട് പിടിച്ചുനിൽക്കാനാവാതെ, ഝെലം നദിയോരത്തേക്ക് ഷേർ സിങ് പിൻവാങ്ങി. ഇവിടെ പോരാട്ടം നടക്കുന്നതിനിടയിൽ ഛത്തർ സിങ്, അറ്റോക്ക് പിടിച്ചടക്കി. എങ്കിലും ഷേർസിങ്ങിന്റെ വിഭവശേഷി കുറഞ്ഞുതുടങ്ങി. മുൽത്താനിലാകട്ടെ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അവിടത്തെ ആയുധപ്പുര പീരങ്കിയുപയോഗിച്ച് തകർത്തതോടെ മൂൽരാജിന്റെ സ്ഥിതിയും വഷളായി.

1849 ജനുവരി 13-ന് ഗഫ്, അട്ടാരിവാല സൈന്യത്തെ ചെനാബ് തീരത്തെ ചില്ലിയൻവാല ഗ്രാമത്തിൽ വച്ച് ആക്രമിക്കുകയും കനത്ത പരാജയം ഏറ്റുവാങ്ങുകയും ചെയ്തു. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് സംഭവിച്ച നഷ്ടങ്ങളെപ്പറ്റി പഞ്ചാബികൾ അത്ര ബോധവാന്മാരായിരുന്നില്ല. അവർ ഈ നേട്ടം മുതലെടുത്ത് കൂടുതൽ ആക്രമിക്കാനും മിനക്കെട്ടില്ല. സിഖുകാർ തടവുകാരനായി പിടിച്ച പെഷവാറിലെ ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥൻ ജോർജ് ലോറൻസിനെ ദൂതനാക്കി, ദലീപ് സിങ്ങിനെ മഹാരാജാവാക്കണമെന്നും ബ്രിട്ടീഷ് സേന പഞ്ചാബ് വിടണമെന്നുമുള്ള സന്ധിവ്യവസ്ഥകൾ ഷേർ സിങ് മുന്നോട്ടുവച്ചു. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ഇവ തള്ളി. 

1849 ഫെബ്രുവരി 21-ന് ഗുജറാത്തിൽ നടന്ന പോരാട്ടത്തിൽ അട്ടാരിവാലകളുടെ സൈന്യത്തെ സഹായിക്കാൻ അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് ഖാന്റെ സൈന്യവും പങ്കെടുത്തു. ഈ പോരാട്ടത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ നിർണ്ണായകവിജയം നേടുകയും യുദ്ധം അവസാനിക്കുകയും ചെയ്തു.

1849 മാർച്ച് 11-ന് റാവൽപിണ്ടിക്കടുത്തുവച്ച് അട്ടാരിവാലകൾ കീഴടങ്ങി. മാർച്ച് 14-ന് സിഖ് സേനയിലെ ബാക്കിയുള്ളവരും ആയുധം വച്ച് കീഴടങ്ങി. പഞ്ചാബിന്റെ നിയന്ത്രണം പൂർണ്ണമായും ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കൈയിലായി. ഇതിനിടെ മുൽത്താനും ഇംഗ്ലീഷ് സൈന്യത്തിനധീനമാവുകയും മൂൽരാജ് കീഴടങ്ങുകയും ചെയ്തു. മൂൽരാജിനെ ഒരു സൈനികകോടതി നാടുകടത്തൽശിക്ഷ വിധിച്ച് പുറത്താക്കി.

പോരാട്ടങ്ങൾ
ആരംഭം
മുൽത്താൻ കലാപം
പശ്ചാത്തലം