വംശവ്യതിയാനത്തെ സംബന്ധിച്ച് ഈ സമഗ്രപഠനത്തിന് തുടക്കമിട്ടതിനൊപ്പം തന്നെ ഡാർവിൻ മറ്റു ജോലികളിലും ചെന്നുപെട്ടു. ബീഗിൾ യാത്രക്കിടെ എഴുതിയ കുറിപ്പുകൾ തിരുത്തിയെഴുതുന്നതിനിടെ, താൻ ശേഖരിച്ച മാതൃകകളെക്കുറിച്ചുള്ള വിദഗ്ദ്ധന്മാരുടെ അഭിപ്രായങ്ങൾക്കും സംശോധനയ്ക്കും പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനും അദ്ദേഹം തുനിഞ്ഞു. ഹെൻസ്ലോയുടെ സഹായത്താൽ, "ബീഗിൾ യാത്രയുടെ ജന്തുശാസ്ത്രം" എഴുതാൻ സർക്കാരിൽ നിന്ന് ആയിരം പൗണ്ടിന്റെ ധനസഹായവും ഡാർവിന് കിട്ടി. തെക്കേഅമേരിക്കൻ ഭൗമശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള, ലില്ലിന്റെ ആശയങ്ങളെ പിന്തുണക്കുന്ന മറ്റൊരു പുസ്തകവും അദ്ദേഹം എഴുതാനൊരുങ്ങി. ഇവയുടെയൊക്കെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന് അദ്ദേഹം തെരഞ്ഞെടുത്ത സമയരേഖ അപ്രായോഗികമായിരുന്നു. 1837 ജൂൺ 20-ന് വിക്ടോറിയാ രാജ്ഞി അധികാരമേറ്റ ദിവസത്തിനടുത്ത്, ഡാർവിൻ തന്റെ യാത്രക്കുറിപ്പുകളുടെ തിരുത്തിയെഴുതൽ പൂർത്തിയാക്കി. എന്നാൽ, അവയുടെ അച്ചടിയുടെ പ്രൂഫ് പരിശോധന പിന്നെയും ബാക്കി കിടന്നിരുന്നു.

കഠിനാദ്ധ്വാനം ഡാർവിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ ബാധിച്ചു. 1837 സെപ്റ്റംബർ 20-ന് അദ്ദേഹത്തിന് കൂടിയ ഹൃദയമിടിപ്പ് അനുഭവപ്പെട്ടു. ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുക്കാൻ ഒരു മാസത്തെ വിശ്രമം വേണമെന്ന വൈദ്യോപദേശത്തെ തുടർന്ന് അദ്ദേഹം ഷ്രൂസ്ബറിയിലേക്കും അവിടന്ന് വെഡ്ജ്‌വുഡിലെ ബന്ധുക്കളുടെയടുത്തേക്കും പോയി. എന്നാൽ ബീഗിൾ യാത്രയുടെ കഥകൾ കേൾക്കാനുള്ള ബന്ധുക്കളുടെ തിരക്കുമൂലം, വിശ്രമം അസാദ്ധ്യമായിരുന്നു. സംസ്കാരസമ്പന്നയും ബുദ്ധിമതിയും സുന്ദരിയുമായിരുന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ കസിൻ എമ്മാ വെഡ്ജ്‌വുഡ്, ശയ്യാവലംബിയായിരുന്ന അവരുടെ അമ്മായിയെ ശുശ്രൂഷിക്കുന്ന തിരക്കിലായിരുന്നു. ഡാർവിനേക്കാൾ ഒൻപതു മാസം മൂപ്പുണ്ടായിരുന്നു അവർക്ക്. അതിനിടെ ഡാർവിന്റെ അമ്മാവൻ ജോഷിയാ വെഡ്ജ്‌വുഡ്, ഉറച്ച തറ പുതിയതായുണ്ടായ പൊടിമണ്ണ് വന്നുമൂടിയ ഒരു സ്ഥലം ഡാർവിന് കാണിച്ചുകൊടുത്തിട്ട്, അത് മണ്ണിരകളുടെ പ്രവർത്തനഫലമാകാം എന്ന് അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. നവംബർ ഒന്നാം തിയതി ഭൗമശാസ്ത്രസഭക്കുമുൻപാകെ ഡാർവിൻ നടത്തിയ പ്രഭാഷണത്തിന് പ്രചോദനമായത് ഇതായിരുന്നു. മണ്ണിന്റെ രൂപവത്കരണത്തിൽ മണ്ണിരകളുടെ പങ്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ ശാസ്ത്രീയ അന്വേഷണമായിരുന്നു അത്.

അതിനിടെ ശാസ്ത്രജ്ഞനും ചിന്തകനുമായ വില്യം വെവൽ ഭൗമശാസ്ത്രസഭയുടെ കാര്യദർശിസ്ഥാനം ഏറ്റെടുക്കാൻ ഡാർവിനെ നിർബ്ബന്ധിച്ചു. ആദ്യം വിസമ്മതിച്ചെങ്കിലും 1838 മാർച്ചിൽ ഈ അധിക ഉത്തരവാദിത്തവും ഡാർവിൻ ഏറ്റെടുത്തു. ബീഗിൾയാത്രാവിവരണത്തിന്റെ എഴുത്തിന്റേയും സംശോധനത്തിന്റേയും തിരക്കിനിടയിലും, വംശവ്യതിയാനത്തെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം കാര്യമായി പുരോഗമിച്ചു. തന്റെ പഠനത്തിന് സഹായകമായ വിവരങ്ങൾ കിട്ടാവുന്നിടത്തുനിന്നൊക്കെ സംഭരിക്കാൻ ഡാർവിൻ ശ്രമിച്ചു. ഇതിനുവേണ്ടി അദ്ദേഹം സമീപിച്ചത് വിദഗ്ദ്ധരായ പ്രകൃതിശാസ്ത്രജ്ഞന്മാരെ മാത്രമല്ല. ജീവിവർഗ്ഗങ്ങളുമായി ഇടപെട്ട് പ്രായോഗികപരിചയമുള്ള കർഷകർ, പ്രാവുവളർത്തലുകാർ എന്നിവരുടെ ഉപദേശവും ഡാർവിൻ വിലമതിച്ചു. ബന്ധുക്കളും അവരുടെ കുട്ടികളും, വീട്ടിലെ പാചകക്കാരൻ, അയൽക്കാർ, ബ്രിട്ടീഷ് കോളനികളിൽ നിന്ന് തിരികെ വന്നവർ, കപ്പൽജോലിക്കാർ എന്നിവരൊക്കെ ഡാർവിന് അദ്ധ്യാപകരായി. തുടക്കത്തിലേതന്നെ മനുഷ്യജാതിയെ തന്റെ തത്ത്വാന്വേഷണവിഷയത്തിന്റെ പരിധിയിൽ ഡാർവിൻ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നു. 1838 മാർച്ച് 28-ന് മൃഗശാലയിൽ ഒരു കുരങ്ങിനെ കണ്ട ഡാർവിൻ, അതിന്റെ മനുഷ്യശിശുസഹജമായെ പെരുമാറ്റം പ്രത്യേകം ശ്രദ്ധിച്ചു.

തുടർച്ചയായ അദ്ധ്വാനം ഡാർവിന്റെ ആരോഗ്യത്തെ പിന്നെയും ബാധിച്ചു. ജൂൺ മാസമായപ്പോൾ, വയറ്റിലെ അസുഖങ്ങളും, തലവേദനയും, ഹൃദയസംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങളും മറ്റും ദിവസങ്ങളോളം അദ്ദേഹത്തെ വിഷമിപ്പിച്ചു. അവശേഷിച്ച ജീവിതകാലമത്രയും വയറ്റിൽ വേദനയും, ഛർദ്ദിയും, പരുക്കളും, ഏറിയ ഹൃദയമിടിപ്പും, വിറയലും എല്ലാം ഇടക്കിടെ പ്രശ്നമുണ്ടാക്കി. ജോലിയുടെ സമ്മർദ്ദം വർദ്ധിക്കുമ്പോഴും, സമ്മേളനങ്ങളിൽ പങ്കെടുക്കുമ്പോഴും, ജീവപരിണാമ സിദ്ധാന്തം സൃഷ്ടിച്ച വിവാദങ്ങളെ നേരിടേണ്ടി വന്നപ്പോഴുമൊക്കെയാണ് ആരോഗ്യം കൂടുതൽ വഷളായത്. ഡാർവിന്റെ രോഗത്തിന്റെ കാരണങ്ങൾ ജീവിതകാലത്ത് അജ്ഞാതമായിരുന്നതിനാൽ ചികിത്സ കാര്യമായ ഫലമൊന്നും ചെയ്തില്ല. തെക്കേഅമേരിക്കയിൽ വച്ച് ഷഡ്പദദംശനത്തിൽ നിന്നുണ്ടായ അണുബാധ മൂലമുള്ള ചാഗാസ് രോഗം, ഉൾച്ചെവിയെ ബാധിക്കുന്ന മെയിൻയറുടെ രോഗം, വിവിധതരം മനോരോഗങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ഡാർവിന്റെ അവസ്ഥക്ക് കാരണമായി പിൽക്കാലങ്ങളിൽ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതൊക്കെ ഇപ്പോഴും അഭ്യൂഹങ്ങൾ മാത്രമായിരിക്കുന്നു.

1838 ജൂൺ 23-ന് ഡാർവിൻ ജോലിത്തിരക്കിൽ നിന്ന് മാറിനിൽക്കാനായി സ്കോട്ട്ലൻഡിൽ ഭൗമശാസ്ത്രനിരീക്ഷണത്തിന് പോയി. സുന്ദരമായ കാലാവസ്ഥയിൽ അദ്ദേഹം ഗ്ലെൻ‌റോയ് സന്ദർശിച്ചു. അവിടെ മലയിൽ, വ്യത്യസ്ത ഉയരങ്ങളിൽ സമാന്തരമായി പ്രകൃതി രൂപപ്പെടുത്തിയിരുന്ന മൂന്ന് 'വഴികൾ' കാണുകയായിരുന്നു ലക്‌ഷ്യം. ഉയർത്തപ്പെട്ട കടൽത്തീരങ്ങളാണ് അവയെന്ന് ഡാർവിൻ കരുതി. ഹിമനിർമ്മിതമായ തടാകങ്ങളുടെ തടങ്ങളാണവയെന്ന് പിൽക്കാലത്ത് തെളിയിക്കപ്പെട്ടു.

ആരോഗ്യം വീണ്ടെടുത്ത ഡാർവിൻ ജൂലൈ മാസത്തിൽ ഷ്രൂസ്ബറിയിലേക്ക് മടങ്ങി. മൃഗപാലനത്തെക്കുറിച്ച് ദിവസേന കുറിപ്പുകൾ വയ്ക്കുന്നത് ശീലമാക്കിയിരുന്ന ഡാർവിൻ, തന്റെ ഭാവിയെക്കുറിച്ചുള്ള ചിതറിയ ചിന്തകൾ രണ്ടു കടലാസു പാളികളിൽ കുറിച്ചുവച്ചു. "വിവാഹം കഴിച്ചാൽ", 'വിവാഹം കഴിക്കാതിരുന്നാൽ" എന്നിങ്ങനെ രണ്ടു തലക്കെട്ടുകളിലായിരുന്നു ആ കുറിപ്പുകൾ. വിവാഹത്തിന്റെ പ്രയോജനങ്ങളായി കുറിച്ചത്, സ്ഥിരസഹചാരിത്ത്വം, വാർദ്ധക്യത്തിൽ സൗഹൃദം, നായേക്കാൾ എന്തുകൊണ്ടും ഭേദം എന്നൊക്കെയാണ്. വിവാഹത്തിന്റെ പ്രശ്നങ്ങളായി എഴുതിയത്, പുസ്തകം വാങ്ങാൻ അത്രയും കുറച്ച് പണം, അസഹ്യമായ സമയനഷ്ടം എന്നൊക്കെയും. വിവാഹം കഴിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചശേഷം അദ്ദേഹം ഇക്കാര്യം പിതാവുമായി ചർച്ചചെയ്തു. തുടർന്ന് 1838 ജൂലൈ 29-ന് ഡാർവിൻ എമ്മയെ സന്ദർശിച്ചു. വിവാഹാഭ്യർഥന നടത്താൻ ഡാർവിന് കഴിഞ്ഞില്ല. എന്നാൽ പിതാവ് വിലക്കിയിരുന്നിട്ടും വംശവ്യതിയനത്തെ സംബന്ധിച്ച തന്റെ ആശയങ്ങളെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം എമ്മയോട് പറഞ്ഞു.

ലണ്ടണിൽ ഗവേഷണം തുടരുന്നതിനിടെ ഡാർവിന്റെ പരന്ന വായനയിൽ, തോമസ് മാൽത്തൂസിന്റെ, "ജനസംഖ്യാ തത്ത്വത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു പ്രബന്ധം" (An Essay on the Principle of Population) എന്ന പുസ്തകവും ഉൾപ്പെട്ടു.

മനുഷ്യജാതിയുടെ അംഗസംഖ്യ നിയന്ത്രിച്ചു നിർത്തിയില്ലെങ്കിൽ അത് ക്ഷേത്രഗണിതക്രമത്തിൽ പെരുകി ഭക്‌ഷണലഭ്യതയെ മറികടന്ന് "മാൽത്തൂസിയിൽ സർവനാശത്തിൽ" കലാശിക്കുമെന്നാണ് മാൽത്തൂസ് വാദിച്ചത്. സ്വിസ് സസ്യശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഡി കൻഡോൾ, സസ്യങ്ങൾക്കിടയിലെ വംശയുദ്ധത്തെക്കുറിച്ച്(warring of the species) എഴുതിയിരുന്നത് ഡാർ‌വിന് ഓർമ്മ വന്നു. അതും വന്യജീവികൾക്കിടയിലെ നിലനില്പ്പിനുവേണ്ടിയുള്ള സമരവും ജീവിവർഗങ്ങളുടെ അംഗബലം ഏറെക്കുറെ സ്ഥിരമായി നിലനിൽക്കുന്നതെങ്ങനെയെന്ന് വിശദീകരിക്കുന്നുവെന്ന് ഡാർവിൻ കരുതി. വംശങ്ങൾ എപ്പോഴും പ്രകൃതിയുടെ വിഭവശേഷിക്കപ്പുറം പെറ്റുപെരുകുന്നതുകൊണ്ട്, അനുയോജ്യമായ സ്വഭാവവ്യതിയാനങ്ങളുള്ള ജീവികൾ നിലനിന്ന് ആ വ്യതിയാനങ്ങൾ സന്താനങ്ങൾക്ക് പകർന്നുകിട്ടുകയും പ്രതികൂലമായ സ്വഭാവവ്യതിയാനങ്ങളുള്ളവ നശിച്ച് അവയുടെ വ്യതിയാനങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമാവുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് കാലക്രമത്തിൽ പുതിയ വംശങ്ങളുടെ ആവിർഭാവത്തിന് കാരണമാകുന്നു. 1838 സെപ്റ്റംബർ 28-ന് ഈ ഉൾക്കാഴ്ച ഡാർവിൻ ഡയറിയിൽ രേഖപ്പെടുത്തി. നിലനില്പ്പിനുള്ള മത്സരത്തിൽ, പ്രകൃതിയിലെ ശൂന്യസ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് അവക്കനുയോജ്യമായ സ്വഭാവവ്യതിയാനങ്ങൾ മാത്രം തള്ളിവിടപ്പെടുകയും അല്ലാത്തവ പുറംതള്ളപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നു. തുടർന്നുവന്ന മാസങ്ങളിൽ, കർഷകർ വിളകളിലും വളർത്തുമൃഗങ്ങളിലും നിന്ന് മെച്ചമായവയെ തെരഞ്ഞെടുത്ത് പെരുപ്പിക്കുന്നതിനെ, മാൽത്തൂസിയൻ പ്രകൃതി, ആകസ്മികമായുണ്ടാകുന്ന വ്യതിയാനങ്ങളിൽ നല്ലതിനെ മാത്രം നിലനിൽക്കാൻ അനുവദിക്കുന്നതിനോട് ഡാർവിൻ താരതമ്യപ്പെടുത്തി. തന്റെ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ ഏറ്റവും സുന്ദരമായ ഭാഗമാണ് ഈ താരതമ്യമെന്ന് അദ്ദേഹം കരുതി.
നവംബർ 11-ന് അദ്ദേഹം എമ്മയെ സന്ദർശിച്ച് വിവാഹാഭ്യർഥന നടത്തി. അപ്പോഴും തന്റെ ഗവേഷണവിവരങ്ങൾ അദ്ദേഹം അവളോട് പറഞ്ഞു. ഡാർവിന്റെ വിവാഹാഭ്യർഥന എമ്മ സ്വീകരിച്ചു. തുടർന്ന് കൈമാറിയ കത്തുകളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സത്യസന്ധതയെക്കുറിച്ചുള്ള തന്റെ മതിപ്പ് അവൾ പ്രകടിപ്പിച്ചു. അതേസമയം, മതവിശ്വാസത്തിലുള്ള ഡാർവിന്റെ ചഞ്ചലത മൂലം മരണാനന്തരജീവിതത്തിൽ അവർക്ക് കണ്ടുമുട്ടാനായേക്കില്ല എന്ന ആശങ്കയും, ഉറച്ച ആംഗ്ലിക്കൻ പശ്ചാത്തലത്തിൽ വളർന്ന എമ്മ, ഡാർവിനെ അറിയിച്ചു. ലണ്ടനിൽ വീടന്വേഷിച്ചു നടക്കുമ്പോഴും കടുത്ത അസുഖത്തിന്റെ ഇടവേളകളിലൂടെ അദ്ദേഹം കടന്നുപോയി. "പ്രിയപ്പെട്ട ചാർളി, ശുശ്രൂഷിക്കാൻ ഞാൻ അടുത്തുണ്ടാകുന്നതുവരെ അസുഖമൊന്നും വരുത്തിവക്കരുത്" എന്ന് എമ്മ ഡാർവിന് എഴുതി. ഗോവർ തെരുവിൽ അവർ മാക്കാ കുടിൽ എന്നു പേരിട്ട വീട് കണ്ടെത്തി, ക്രിസ്മസ് സമയത്ത് തന്റെ "കാഴ്ചബംഗ്ലാവ്" മുഴുവനുമായി ഡാർവിൻ അവിടേക്ക് താമസം മാറി. 

ജനുവരി 24-ന് വിവാഹം നടത്താനാണ് നിശ്ചയിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ ആ ദിവസം റോയൽ സൊസൈറ്റി ഡാർവിന് അംഗത്വം നൽകി ബഹുമാനിച്ചു. ഒടുവിൽ വിവാഹം നടന്നത് ജനുവരി 29-നാണ്. യൂണിറ്റേറിയൻ വിശ്വാസികൾക്കുകൂടി സ്വീകാര്യമാകുന്നതരം ആംഗ്ലിക്കൻ അചാരപ്രകാരമായിരുന്നു വിവാഹം. താമസിയാതെ ദമ്പതികൾ റെയിൽമാർഗ്ഗം ലണ്ടണിലെ പുതിയ വീട്ടിലേക്ക് പോയി.

അത്യധ്വാനം, രോഗം, വിവാഹം
കുറിപ്പുകൾ
ആദ്യകാലം
ബീഗിളിന്റെ യാത്ര