അഫ്ഗാനിസ്താൻ അമീറത്തിന്റെ സ്ഥാപകനാണ് ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് ഖാൻ അഥവാ ദുസ്ത് മുഹമ്മദ് ഖാൻ. ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് ഖാൻ അധികാരമേറ്റതോടെ അഫ്ഗാനിസ്താന്റെ ഭരണം പോപത്സായ്/സാദോസായ് വംശത്തിൽ നിന്നും ബാരക്സായ്/മുഹമ്മദ്സായ് വംശത്തിന്റെ കൈവശമെത്തി. ദുറാനി സാമ്രാജ്യചക്രവർത്തിമാർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന ഷാ എന്ന അധികാരനാമത്തിനു പകരം അമീർ എന്ന പദവി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയത് ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് ആണ്. 

തുടക്കത്തിൽ ദോസ്ത് മുഹമ്മദിന്റെ ഭരണം കാബൂളിൽ മാത്രമായി ഒതുങ്ങി. കന്ദഹാറിൽ ഇയാളുടെ അർദ്ധസഹോദരനായ കോഹെൻദിൽ ഖാനാണ് ഭരിച്ചിരുന്നതെങ്കിൽ പെഷവാറും കശ്മീരുമെല്ലാം സിഖുകാരുടെ കൈയിലായിരുന്നു. വടക്കുപടിഞ്ഞാറുള്ള ഹെറാത്തിലാകട്ടെ പലായനം ചെയ്ത ദുറാനി ചക്രവർത്തി മഹ്മൂദിന്റേയും പുത്രൻ കമ്രാന്റേയും ഭരണമായിരുന്നു. 1834-ൽ ഷാ ഷൂജയെ കന്ദഹാറിൽ വച്ച് പരാജയപ്പെടുത്തിയതോടെ ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് ശക്തിയാർജ്ജിക്കുകയും പെഷവാറിനു വേണ്ടി സിഖുകാരെ നേരിടാനാരംഭിക്കുകയും ചെയ്തു.

സിഖുകാരുമായുള്ള പോരാട്ടം അവരുടെ സഖ്യകക്ഷികളായിരുന്ന ഇന്ത്യയിലെ ബ്രിട്ടിഷ് ഭരണകൂടത്തെ രംഗത്തെത്തിച്ചു. വടക്കുനിന്ന് റഷ്യക്കാർ മദ്ധ്യേഷ്യയിൽ ആധിപത്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്ന കാലമായതിനാലും അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ ആധിപത്യം ബ്രിട്ടീഷുകാർക്ക് പ്രാധാന്യമുള്ളതായിരുന്നു. ദോസ്ത് മുഹമ്മദുമായി ബ്രിട്ടീഷുകാർ ചർച്ചകൾക്ക് ശ്രമിച്ചെങ്കിലും അതിൽ വഴങ്ങാത്തതിനാൽ 1839-ൽ നടന്ന ഒന്നാം ആംഗ്ലോ അഫ്ഗാൻ യുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ ദോസ്ത് മുഹമ്മദിനെ പുറത്താക്കി മുൻ ദുറാനി ചക്രവർത്തിയായിരുന്ന ഷാ ഷൂജയെ അധികാരത്തിലേറ്റുകയും ചെയ്തു. പിന്നീട് അഫ്ഗാനിസ്താനിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ അല്പകാലം ആധിപത്യം സ്ഥാപിച്ചെങ്കിലും 1842-ൽ അവർക്ക് പിന്മാറേണ്ടി വരുകയും ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് ഖാൻ രണ്ടാമതും അഫ്ഗാനിസ്താനിലെ അമീർ ആയി അധികാരമേൽക്കുകയും ചെയ്തു.

ദോസ്ത് മുഹമ്മദിന്റെ രണ്ടാമത്തെ കാലഘട്ടം, വിജയങ്ങളുടേതായിരുന്നു. ഇന്നത്തെ അഫ്ഗാനിസ്താൻ രാജ്യത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കുള്ളിലുള്ള പ്രദേശങ്ങൾ മുഴുവനും അദ്ദേഹം തന്റെ അധീനതയിലാക്കി. 1863-ൽ ഹെറാത്തിൽ വച്ച് ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് മരണമടഞ്ഞു.

ഷേർ അലി ഖാൻ
ദോസ്ത് മുഹമ്മദ് ഖാൻ
അബ്ദുർറഹ്മാൻ ഖാൻ
ബാരക്സായ് വംശം