തുടർന്ന് പലയിടങ്ങളിലും അലഞ്ഞുനടന്ന കാൻഡീഡ് ബൾഗേറിയൻ സൈന്യത്തിൽ ആളെ ചേർക്കുന്നവരുടെ പിടിയിൽ പെട്ടു. സൈന്യത്തിൽ അടിമപ്പണി ചെയ്തും മർദ്ദനമേറ്റും മടുത്ത അയാൾ ഒടുവിൽ രക്ഷപെട്ടോടി ഹോളണ്ടിലെത്തി. അവിടെ അയാളെ 'ആനബാപ്റ്റിസ്റ്റ്' എന്ന ക്രിസ്തീയവിമതന്മാരിൽ പെട്ട ഒരാൾ സഹായിച്ചു. അതിനിടെ കാൻഡീഡ് തന്റെ ഗുരു പാൻഗ്ലോസിനെ കണ്ടുമുട്ടി. രതിജന്യരോഗം ബാധിച്ച് ആകെ വിരൂപാവസ്ഥയിലായിരുന്നു അപ്പോൾ ഗുരു. പ്രഭ്വിയുടെ വേലക്കാരി പകർന്നതായിരുന്നു അയാളുടെ രോഗം. അവൾക്കത്, ക്രിസ്റ്റഫർ കൊളംബസിന്റെ ഒരു സഹയാത്രികനിൽ നിന്ന് ഒരു ഈശോസഭക്കാരൻ, ഒരു രാജകിങ്കരൻ, പ്രഭുകന്യക, കുതിരപ്പടത്തലവൻ, വൃദ്ധപ്രഭ്വി എന്നിവർ വഴി ഒരു ഫ്രാൻസികൻ സന്യാസിയിലൂടെ കിട്ടിയതായിരുന്നു. കാൻഡീഡിന്റെ സുഹൃത്ത് ആനബാപ്റ്റിസ്റ്റിന്റെ ചെലവിൽ നടന്ന ചികിത്സയിൽ പാൻഗ്ലോസിന്റെ അസുഖം മാറി. ഒരു കണ്ണും, കാതും, മൂക്കിന്റെ അഗ്രവും മാത്രം അയാൾക്കു നഷ്ടപ്പെട്ടു. 

പ്രഭുഹർമ്മ്യം ആക്രമിച്ചു നിലംപരിശാക്കിയ ബൾഗേറിയൻ സൈന്യം, കാൻഡീഡിന്റെ പ്രേമഭാജനമായ ക്യൂനഗോണ്ടിനെ മാനഭംഗപ്പെടുത്തി കൊന്നെന്ന വാർത്തയും പാൻഗ്ലോസ് കൊണ്ടുവന്നിരുന്നു.

അലച്ചിൽ
'ഉത്തമലോകം'
ലിസ്ബൺ
സമാപ്തി, സന്ദേശം