ഇന്ത്യയിൽ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ പഞ്ചായത്തുകൾ എന്ന ഭരണഘടകങ്ങൾ പുരാതനകാലം മുതൽക്കേ നിലവിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു. വികസന പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ജനപങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനുവേണ്ടി 1957 ജനുവരിയിൽ ബൽവന്ത്റായ്മേത്ത കമ്മിറ്റി നിയമിതമായി. അധികാരം വികേന്ദ്രീകരിച്ച് ജനപ്രതിനിധികളെ ഏൽപ്പിച്ചെങ്കിൽ മാത്രമേ വികസന പ്രവർത്തനങ്ങൾ വിജയകരമായി നടപ്പിലാക്കാനാവു എന്ന നിഗമനത്തിലാണ് മേത്താ കമ്മിറ്റി എത്തിച്ചേർന്നത്. ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ, സംസ്ഥാന ഗവൺമെന്റിനു താഴെ, ആസൂത്രണവും വികസനവും ഉൾപ്പെടെ, വ്യാപകമായ അധികാരങ്ങളുള്ള ഒരു ത്രിതല പഞ്ചായത്ത് രാജ് സംവിധാനം സ്ഥാപിക്കണമെന്ന് ശിപാർശയും ചെയ്തു. താഴെ ജനങ്ങൾ നേരിട്ടു തിരഞ്ഞെടുക്കുന്ന ഗ്രാമപഞ്ചായത്തും അതിനുമുകളിൽ (ബ്ലോക്ക് തലത്തിൽ) പഞ്ചായത്ത് സമിതിയും ഏറ്റവും മുകളിൽ ജില്ലാപരിഷത്തുമാണ് കമ്മിറ്റി വിഭാവന ചെയ്തത്.

ഇതനുസരിച്ച്, 1957-ൽ മദ്രാസ് ഗവൺമെന്റ് സംസ്ഥാനത്തെ ഒരു ബ്ലോക്കിലും, തുടർന്ന് ആന്ധ്രാപ്രദേശ് സർക്കാർ ഇരുപത് ബ്ലോക്കിലും പരീക്ഷണാർഥം ഇത് നടപ്പിലാക്കി. എന്നാൽ സംസ്ഥാനത്തുടനീളം ആദ്യമായി വികേന്ദ്രീകരണം പ്രാവർത്തികമാക്കിയത് രാജസ്ഥാൻ|രാജസ്ഥാനിലാണ്]]. 1959, ഒക്ടോബർ 2-ന്. ഇതിന്റെ ചുവടുപിടിച്ച് പല സംസ്ഥാനങ്ങളിലും ഇത് നടപ്പിലാക്കിയെങ്കിലും അറുപതുകളുടെ അന്ത്യത്തോടെ പഞ്ചായത്ത് സംവിധാനം തകർന്നടിഞ്ഞു.

എഴുപതുകളുടെ അന്ത്യത്തിലും എൺപതുകളിലും പഞ്ചായത്ത് രാജ് സ്ഥാപനങ്ങളെ നാശത്തിൽനിന്ന് കരകയറ്റാൻ ഗൌരവമായ പല നീക്കങ്ങളും ദേശീയ-സംസ്ഥാന തലങ്ങളിൽ അരങ്ങേറുകയുണ്ടായി. ഈ കാലയളവിൽ അനേകം പഠന സംഘങ്ങളെ നിയമിക്കുകയും, പ്രധാനപ്പെട്ട ചില നിയമ നിർമ്മാണങ്ങൾ നടത്തുകയും ചെയ്തു. അശോക് മേത്താ കമ്മിറ്റി (1977), ജി.വി.കെ. റാവു കമ്മിറ്റി (1985), എൻ.എം. സിങ്ക്വി കമ്മിറ്റി (1986) തുടങ്ങിയ പഠന സംഘങ്ങളുടെ ശിപാർശകളും, കർണാടകം, ആന്ധ്രാ, കേരളം തുടങ്ങിയ സംസ്ഥാനങ്ങൾ പാസ്സാക്കിയ വികേന്ദ്രീകരണ നിയമങ്ങളും ഇതിലെ ശ്രദ്ധേയമായ ചുവടുവയ്പുകളാണ്. എന്നാൽ അധികാര വികേന്ദ്രീകരണം സാർഥകമാക്കാൻ ഏറെ സഹായിച്ച രണ്ട് സുപ്രധാന നിയമനിർമ്മാണങ്ങളാണ് 1992-ൽ പാസ്സാക്കിയ 73-74 ഭരണഘടനാ ഭേദഗതികൾ. ഇവ യഥാക്രമം ഗ്രാമപഞ്ചായത്ത് നഗരപാലികാ സംവിധാനങ്ങളെക്കുറിച്ച് പ്രതിപാദിക്കുന്നു. കൃത്യമായ തിരഞ്ഞെടുപ്പ്, പട്ടികജാതി, പട്ടിക വർഗങ്ങൾക്കും സ്ത്രീകൾക്കും സംവരണം, പ്രാദേശിക ഭരണത്തെ ജനങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനുവേണ്ടി ഗ്രാമസഭാ/ വാർഡ്സഭാ സംവിധാനങ്ങൾ, ഗ്രാമീണ മേഖലയിൽ ത്രിതല (ഗ്രാമം, ബ്ലോക്ക്, ജില്ല) ഭരണ സംവിധാനം, തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി അവലോകനം ചെയ്യുന്നതിനുവേണ്ടി സംസ്ഥാനതല ധനകാര്യകമ്മീഷൻ - ഇവയാണ് 73, 74 ഭരണഘടനാ ഭേദഗതികളുടെ സവിശേഷതകൾ.

പ്രയോജനങ്ങൾ
ഇന്ത്യയിൽ
വികേന്ദ്രീകരണം
കേരളത്തിൽ