(ബി.സി. 490-429). പെരിക്ലിസിന്റെ ഭരണകാലത്ത് പ്രയോഗത്തിലും തത്ത്വത്തിലും ജനകീയഭരണം വേരുറയ്ക്കാനാരംഭിച്ചു. പെരിക്ലിസ് സാമ്രാജ്യവികസനനയമാണ് സ്വീകരിച്ചത്. സമീപനഗരരാഷ്ട്രങ്ങളെ പരാജയപ്പെടുത്തുകയും അവിടത്തെ വാണിജ്യക്കുത്തകകൾ പലതും ആഥൻസിന് അന്നു ലഭിക്കുകയും ചെയ്തു. ഗ്രീസിൽ ആഥൻസിന്റെ അധികാരപരിധി വികസിച്ചതോടെ സ്പാർട്ടയുടെ സൈനികശക്തി നിഷ്പ്രഭമാകാനിടയായി. എന്നാൽ തുടർന്നുണ്ടായ യുദ്ധങ്ങളിലെ പരാജയം ആഥൻസിന്റെ കരസേനയുടെ ദൗർബല്യം വെളിപ്പെടുത്തി. വിസ്തൃതമായ അതിർത്തികൾ സംരക്ഷിക്കാൻ ആഥൻസിന്റെ കരസേനയെക്കൊണ്ട് സാധ്യമല്ലെന്നു തെളിഞ്ഞു. പെരിക്ളിസിന്റെ നേതൃത്വകാലത്ത് ആഥൻസ്, സ്പാർട്ടയും പേർഷ്യയുമായുള്ള മത്സരനയം ഉപേക്ഷിക്കുകയും ആഥൻസിന്റെ ശക്തിവർധനവിനുവേണ്ടി നാവികസേനയുടെ വികസനത്തിനു ശ്രമിക്കുകയും ചെയ്തു.

ആഥൻസിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ സുവർണകാലമാണ് പെരിക്ലിസിന്റെ ഭരണകാലം (443-29). ആഭ്യന്തരമായി ശക്തി ആർജിച്ചിരുന്ന ഒരു രാഷ്ട്രമായിരുന്നു ആഥൻസ് അന്ന്. ഡീലിയൻ ലീഗിന്റെ നേതൃത്വവും ആഥൻസിനായിരുന്നു. സുസജ്ജമായ നാവികസേനയും ആഥൻസിനുണ്ടായിരുന്നു. വിദേശീയാക്രമണത്തെ ചെറുക്കത്തക്ക ശക്തിയുള്ള കോട്ടകളാൽ അന്നു നഗരം സുരക്ഷിതമായിരുന്നു. വിദേശവാണിജ്യവും വളരെ അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ടു. മെഡിറ്ററേനിയൻ തീരങ്ങളിലെ പ്രദേശങ്ങളുമായി ആഥൻസ് നിരന്തര വ്യാപാരത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടു. ചുങ്കം, നികുതി ആദിയായ ഇനങ്ങളിൽ ആഥൻസിനു നല്ല വരുമാനമുണ്ടായി. സാംസ്കാരികരംഗങ്ങളിൽ ഉണ്ടായ അഭിവൃദ്ധി, രാജ്യത്തിനു പൊതുവേയുണ്ടായ ഭൌതികാഭിവൃദ്ധിയെക്കാൾ മെച്ചപ്പെട്ടതായിരുന്നു. ക്ഷേത്രങ്ങൾ, രമ്യഹർമ്മ്യങ്ങൾ, പൊതുമന്ദിരങ്ങൾ ആദിയായവകൊണ്ട് നഗരം അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടു. സാഹിത്യരംഗത്തും ആഥൻസിന് അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടായി. നാടകം, ശാസ്ത്രീയചിന്ത, തത്ത്വശാസ്ത്രം, ധർമശാസ്ത്രം, പ്രസംഗകല, ചരിത്രരചന തുടങ്ങിയ രംഗങ്ങളിലെ വളർച്ചയ്ക്കു പെരിക്ളിസ് വ്യക്തിപരമായി ഉത്തരവാദിയായിരുന്നു. ആഥൻസിലെ ബുദ്ധിജീവികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചതോടൊപ്പം ഗ്രീസിലെ എല്ലാ രാഷ്ട്രങ്ങളിൽനിന്നും പണ്ഡിതൻമാർ ആഥൻസിൽ എത്തിയിരുന്നു. ആഥൻസിന്റെ അഭിവൃദ്ധിയുടെ നിദാനം ആശ്രിതരാജ്യങ്ങളുടെ ചൂഷണമായിരുന്നു. ആഥൻസ് ഏകാധിപത്യ നഗരരാഷ്ട്രമായിത്തീർന്നത് പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കു കാരണമായി. തുടർന്ന് ആഥൻസും സ്പാർട്ടയും തമ്മിലുണ്ടായ പെലെപെനിഷ്യൻ യുദ്ധങ്ങൾ (ബി.സി. 431-404) ആഥൻസിന്റെ നാശത്തിനു കാരണമായി. ഒരു ശരിയായ വിദേശനയം നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിയാതിരുന്നതും ദീർഘവീക്ഷണമില്ലാത്തവരും സ്വാർഥമതികളുമായ നേതാക്കൻമാരുടെ സാമർഥ്യക്കുറവുംമൂലം ഉണ്ടായ നയവൈകല്യമാണ് ആഥൻസിന്റെ പരാജയഹേതു. വിദേശീയാക്രമണങ്ങളും ആഭ്യന്തരക്കുഴപ്പങ്ങളും ആഥൻസിന്റെ ബലഹീനതയ്ക്കു കാരണമായി.

പൂർണമായും പരാജയപ്പെട്ടെങ്കിലും ആഥൻസ് നഗരം നശിച്ചില്ല. 403-ൽ ജനാധിപത്യഭരണം അവിടെ പുനരുദ്ധരിക്കപ്പെട്ടു. അതിനുമുൻപ് ഒരു ന്യൂനപക്ഷഭരണം (Oligarchy) നിലവിലിരുന്നു. കലയ്ക്കും സാഹിത്യത്തിനും ഉടവുതട്ടിയെങ്കിലും തത്ത്വശാസ്ത്രം, പ്രസംഗകല എന്നിവ വളരെ അഭിവൃദ്ധിപ്പെട്ടു. ശക്തിസന്തുലനത്തിനുവേണ്ടി ആഥൻസ് കൊരിന്തിയൻ ലീഗിൽ അംഗമാകുകയും സ്പാർട്ടയും തീബ്സും തമ്മിലുള്ള മത്സരങ്ങളിൽ മാറി മാറി കക്ഷിചേർന്നു സഹായിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇതുമൂലം ഈജിയൻ പ്രദേശത്ത് വീണ്ടും ആഥൻസിനു സ്വാധീനം വർധിപ്പിക്കുവാൻ സാധിച്ചു. മാസിഡോണിയയിലെ ഫിലിപ്പ് ശക്തനാവുകയും ആഥൻസിനു ഭീഷണിയായിത്തീരുകയും ചെയ്തപ്പോൾ ഡെമോസ്തനിസിന്റെയും മറ്റും പ്രസംഗങ്ങളാൽ പ്രചോദിതരായി ആഥൻസ് ജനത പൂർവമഹത്ത്വം വീണ്ടെടുക്കുവാൻ ശ്രമിച്ചു. എന്നാൽ ഫിലിപ്പ് ആഥൻസിനെ ചെറോണി യുദ്ധത്തിൽ തോല്പിച്ചു (ബി.സി. 338). ഫിലിപ്പും അലക്സാണ്ടറും ആഥൻസിന്റെ സാംസ്കാരിക മേൻമയിൽ ആകൃഷ്ടരാവുകയും അതിന്റെ അഭിവൃദ്ധിക്കായി പ്രവർത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരുന്നു. എന്നാൽ അഥീനിയൻജനത അവർക്കെതിരായി വിപ്ലവങ്ങൾ നടത്തുകയാണുണ്ടായത്. അലക്സാണ്ടറുടെ നിര്യാണാനന്തരം (ബി.സി. 323) ആഥൻസിലുണ്ടായ വിപ്ലവത്തെ റീജന്റായ ആന്റിപേറ്റർ അടിച്ചമർത്തി. തുടർന്ന് നഗരം പല ഭരണമാറ്റങ്ങൾക്കും വിധേയമായി. ബി.സി. 262-ൽ ആഥൻസ് മാസിഡോണിയൻ പട്ടാളത്തിന്റെ ഭരണത്തിൻകീഴിലായി. സിഷിയോണിലെ അരത്തൂസിന്റെ ശ്രമഫലമായി 229-ൽ മാസിഡോണിയൻസേനയെ ആഥൻസിൽനിന്നു ബഹിഷ്കരിക്കാൻ കഴിഞ്ഞു.

ഇതും കാണുക
ലത്തീൻ ഭരണം
തുർക്കികൾ
പെരിക്ലിസ്