പ്രാചീന ചരിത്രത്തിൽ നിന്നും അങ്കഗണിതത്തിന്റെ ഉപയോഗത്തിന് കാര്യമായ തെളിവുകൾ ഒന്നും ഇല്ല. ഉള്ളതിൽ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ടത് മധ്യ ആഫ്രിക്കയിൽ നിന്നും ലഭിച്ച 20,000-18,000 ബി.സി. കാലഘട്ടത്തിലേതെന്ന് വിശ്വസിയ്ക്കപ്പെടുന്ന ഇഷാങ്ങോ എല്ല് ആണ്. എന്നാൽ ഇത് അങ്കഗണിതത്തിന്റെ പ്രാചീന ഉപയോഗത്തെപ്പറ്റി എന്തുമാത്രം തെളിവ് നൽകുന്നുണ്ട് എന്നതിനെപ്പറ്റി തർക്കങ്ങൾ നിലവിലുണ്ട്.

രേഖകൾ പ്രകാരം ക്രിസ്തുവിനു 2000 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപു തന്നെ ഈജിപ്ഷ്യരും ബാബിലോണിയക്കാരും എല്ലാ അടിസ്ഥാന അങ്കഗണിതക്രിയകളും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു എന്നാണ് മനസ്സിലാകുന്നത്. ഈ കാലഘട്ടത്തിലെ തെളിവുകൾ അവർ ക്രിയകൾ ചെയ്യാൻ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വഴികൾ വെളിവാക്കുന്നില്ലെങ്കിലും അവരുടെ സംഖ്യാ ആലേഖന സമ്പ്രദായങ്ങൾ സങ്കീർണമായിരുന്നെന്നു വേണം അനുമാനിയ്ക്കാൻ. ഈജിപ്ഷ്യരുടെ ഹൈറോഗ്ലിഫുകൾ അടിസ്ഥാനമായുള്ള സംഖ്യാസമ്പ്രദായം ടാലി മാർക്കുകൾ ഉപയോഗിച്ച് സംഖ്യകൾ അടയാളപ്പെടുത്തുന്ന രീതിയോട് ഏതാണ്ട് സമാനമായിരുന്നു. പത്തിന്റെ ഗുണിതങ്ങളെ അടിസ്ഥാനമായുള്ള ഒരു സമ്പ്രദായമായിരുന്നു ഇതെങ്കിലും ആധുനിക സമ്പ്രദായം പോലെ അക്കങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്തിന് വില കൽപ്പിച്ചുള്ള ഒന്നായിരുന്നില്ല ഇത്. തുടർന്ന് വന്ന റോമൻ സംഖ്യാ സമ്പ്രദായവും ഇതിനു സമാനമായിരുന്നു. 

സംഖ്യകളുടെ സ്ഥാനത്തിന് വിലകൽപ്പിച്ചുള്ള ആദ്യ സംഖ്യാസമ്പ്രദായങ്ങൾ ബാബിലോണിയക്കാരുടെ 60നെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള സെക്‌സാഗെസിമൽ സമ്പ്രദായവും മായൻമാരുടെ 20 നെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള വീഗെസിമൽ സമ്പ്രദായവുമായിരുന്നു. സംഖ്യകളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾക്കനുസരിച്ചു വ്യത്യസ്ത വിലകൾ കൊടുക്കാൻ സാധിയ്ക്കുന്നു ഈ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ വലിയ സംഖ്യകളും താരതമ്യേന എളുപ്പത്തിൽ രേഖപ്പെടുത്താൻ സാധിച്ചു. അതിനാൽ കണക്കുകൂട്ടലുകൾ ഈ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ എളുപ്പത്തിൽ ചെയ്യാൻ സാധിച്ചു. 

ഹെല്ലനിസ്റ്റിക് കാലഘട്ടത്തിലെ ഗ്രീക്കുകാരിൽ നിന്നാണ് ആധുനിക അങ്കഗണിതത്തിന്റെ ചരിത്രം തുടങ്ങുന്നത്. യൂക്ലിഡ് ക്രിസ്തുവിന് 300 വർഷങ്ങൾക്ക് മുൻപ് തന്റെ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിയ്ക്കുന്നതുവരെ ഗ്രീക്ക് ഗണിതം പൊതുവെ ദാർശനികതയും വിശ്വാസങ്ങളുമായി കെട്ടുപിണഞ്ഞു കിടക്കുകയായിരുന്നു. ആർക്കിമിഡീസും ഡയഫന്റാസും ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന സ്ഥാനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള ഗ്രീക്ക് സംഖ്യാസമ്പ്രദായങ്ങൾ നമ്മുടെ ഇന്നത്തെ സമ്പ്രദായങ്ങളിൽ നിന്നും വളരെയൊന്നും വ്യത്യസ്തമായിരുന്നില്ല. ഹെല്ലനിസ്റ്റിക് കാലഘഘട്ടം വരെ ഗ്രീക്കുകാർക്ക് പൂജ്യത്തിന് ഒരു പ്രത്യേക പ്രതീകം ഇല്ലായിരുന്നു. മൂന്ന് വ്യത്യസ്ത പറ്റം സംഖ്യകൾ ഉപയോഗിച്ചാണ് അവർ സംഖ്യകൾ അടയാളപ്പെടുത്തിയിരുന്നത്. ഒറ്റയുടെ സ്ഥാനത്തെ അക്കത്തെ കുറിയ്ക്കാൻ ഒരു പറ്റം സംഖ്യകളും പത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തെ അക്കത്തെ കുറിയ്ക്കാൻ മറ്റൊരു പറ്റവും നൂറിന്റെ സ്ഥാനത്തെ അക്കത്തെ കുറിയ്ക്കാൻ വേറൊരു പറ്റവും അവർ ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ആയിരത്തിന്റെ സ്ഥാനത്തിനുവേണ്ടി ഒറ്റയുടെ സ്ഥാനത്തെ അക്കങ്ങൾ പുനരുപയോഗിച്ചു പോന്നു. സങ്കലനത്തിനുള്ള അവരുടെ രീതി നമ്മുടെ രീതിയ്ക്ക് സമാനമായിരുന്നെങ്കിലും ഗുണനത്തിന്റെ രീതി അല്പം വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു. ഹരണം നമ്മുടേതിന് സമാനമായിരുന്നു. ആർക്കിമിഡീസ് വികസിപ്പിച്ചെടുത്ത വർഗ്ഗമൂലപ്രക്രിയ ബാബിലോണിയക്കാരുടെ ഹീറോയുടെ സമ്പ്രദായത്തെക്കാൾ വ്യത്യസ്തമായിരുന്നു. 

പുരാതന ചൈനീസ് സംസ്കാരത്തിലും മികച്ച സംഖ്യാസമ്പ്രദായങ്ങൾ നിലനിന്നിരുന്നു. ഗ്രീക്കുകാരുടേതിന് സമാനമായ, സ്ഥാനങ്ങളെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയുള്ള ഒരു സംഖ്യാസമ്പ്രദായമായിരുന്നു അവരുടേതും. പൂജ്യത്തിന് പ്രത്യേക പ്രതീകം അവർക്കും ഇല്ലാതിരുന്നതിനാൽ പ്രത്യേക പറ്റം സംഖ്യകൾ ഉപയോഗിച്ച് ഒറ്റയുടെയും പത്തിന്റെയും സ്ഥാനത്തെ അക്കങ്ങൾ രേഖപ്പെടുത്തുക എന്ന രീതി തന്നെയാണ് അവരും പിന്തുടർന്നിരുന്നത്. നൂറിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഒറ്റയുടെ സ്ഥാനത്തെ അക്കങ്ങൾ പുനരുപയോഗിച്ചു പോന്നു. എന്നുമുതലാണ് അവർ സ്ഥാനത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയ സംഖ്യാസമ്പ്രദായങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ച് തുടങ്ങിയതെന്ന് തിട്ടമില്ല. എന്തായാലും ക്രിസ്തുവിനു 400 വർഷങ്ങൾ മുൻപെങ്കിലും അവർക്ക് ഇതറിയാമായിരുന്നു. ന്യൂനസംഖ്യകളുടെ ഉപയോഗം ആദ്യമായി കണ്ടുപിടിച്ചത് അവരായിരുന്നു എന്ന് ലിയു ഹുയി എഴുതിയ "ഗണിതകലയെപ്പറ്റി ഒൻപത് അധ്യായങ്ങൾ" എന്ന പുസ്തകത്തിൽ നിന്നും നമുക്ക് മനസ്സിലാക്കാൻ സാധിയ്ക്കും.

പതിയെ ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ഹിന്ദു-അറബിക് സംഖ്യാസമ്പ്രദായത്തിലും അക്കങ്ങളുടെ സ്ഥാനത്തിനനുസരിച്ചു വില നൽകുന്ന രീതി തന്നെയാണുണ്ടായത്. ഈ സമ്പ്രദായം പത്തിനെ അടിസ്ഥാനമാക്കിയതായിരുന്നു. എന്നാൽ ഈ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാന പ്രത്യേകത പൂജ്യത്തിന് സ്വന്തമായി ഒരു അക്കം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്നുള്ളതാണ്. ചെറുതും വലുതുമായ സംഖ്യകളെ പ്രയാസഭേദമെന്യേ രേഖപ്പെടുത്താൻ ഈ സമ്പ്രദായം ഉപകരിച്ചു. ക്രമേണ അതുവരെ നിലനിന്നിരുന്ന മറ്റു രീതികളെയെല്ലാം ഈ രീതി നിഷ്കാസനം ചെയ്തു. ക്രിസ്തുവിനു ശേഷം ആറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആര്യഭടൻ തന്റെ കൃതികളിലെല്ലാം ഈ രീതി ഉപയോഗിയ്ക്കുകയും അവയുടെ ആലേഖനത്തിന് പല രീതികൾ പരീക്ഷിച്ചു നോക്കുകയും ചെയ്തു. അടുത്ത നൂറ്റാണ്ടിൽ ബ്രഹ്മഗുപ്‌തൻ 0 ത്തെ ഒരു പ്രത്യേക അക്കം ആയി പരിഗണിച്ച് മറ്റു സംഖ്യകളുമായുള്ള പൂജ്യത്തിന്റെ ക്രിയകളുടെ (സങ്കലനം, വ്യവകലനം, ഗുണനം തുടങ്ങിയവ) ഫലങ്ങൾ ക്രോഡീകരിയ്ക്കുകയും ചെയ്തു. എ.ഡി 650 ൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സമകാലികനായ സിറിയൻ ക്രിസ്ത്യൻ ബിഷപ്പ് സേവേരസ് സെബോക്ത് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു: "എത്ര പ്രശംസിച്ചാലും മതിവരാത്ത ഒരു ഗണിത സമ്പ്രദായം ഇന്ത്യക്കാരുടെ പക്കൽ ഉണ്ട്. ഒൻപത് അക്കങ്ങൾ ഉപയോഗിച്ചുള്ള ഗണിതക്രിയകൾ ആണ് ഈ സമ്പ്രദായം". ഈ രീതി പഠിച്ചെടുത്ത അറബികൾ ഇതിനെ "ഹെസാബ്" എന്ന് നാമകരണം ചെയ്തു. 

1202 ൽ പിസയിലെ ലിയനാർഡോ ആണ് തന്റെ "ലിബേർ അബാച്ചി" എന്ന കൃതിയിലൂടെ ഈ സമ്പ്രദായം യൂറോപ്യർക്ക് പരിചയപ്പെടുത്തിയത്. അദ്ദേഹം ഇങ്ങനെ എഴുതി : "ഇതുവരെ കണ്ടുപിടിച്ചിട്ടുള്ള ഏതു ഗണിതരീതിയെക്കാളും മികച്ചതാണ് ഇന്ത്യക്കാരുടെ ഗണിതക്രിയാരീതി ("Modus Indoram"). വളരെ മനോഹരമായ ഒരു രീതിയാണിത്. ഒൻപത് അക്കങ്ങളും പൂജ്യം എന്ന ഒരു പ്രത്യേക പ്രതീകവും ചേർത്താണ് അവർ ക്രിയകൾ ചെയ്യുന്നത്". 

മധ്യകാലഘട്ടത്തിൽ സർവ്വകലാശാലകളിൽ പഠിപ്പിച്ചിരുന്ന "ഏഴു കലകളിൽ" ഒന്നായിരുന്നു ഗണിതം. 

മധ്യകാല ഇസ്ലാമിക സംസ്കാരത്തിലും യൂറോപ്പിലെ നവോത്ഥാന കാലഘട്ടത്തിലും വളർന്നു പന്തലിച്ച ആൾജിബ്ര (ബീജഗണിതം) ഈ ഡെസിമൽ സംഖ്യാസമ്പ്രദായത്തിന്റെ ഫലമായുണ്ടായ ഗണിതക്രിയകളുടെ ലളിതവത്കരണത്തിന്റെ പിന്തുടർച്ചയാണ്.

ഇക്കാലഘട്ടങ്ങളിൽ ഗണിതക്രിയകൾ എളുപ്പമാക്കാനായി പല ഗണനയന്ത്രങ്ങളും കണ്ടുപിടിച്ചിരുന്നു. നവോത്ഥാനത്തിന് മുൻപ് പല തരത്തിലുള്ള മണിച്ചട്ടങ്ങൾ (അബാക്കസുകൾ) നിലനിന്നിരുന്നു. സ്ലൈഡ് റൂൾസ്, നോമോഗ്രാംസ്, പാസ്കലിന്റെ കാൽക്കുലേറ്റർ പോലെയുള്ള മെക്കാനിക്കൽ കാൽക്കുലേറ്ററുകൾ തുടങ്ങിയവ അവയിൽ ചിലതാണ്. ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ കാൽക്കുലേറ്ററുകളും കംപ്യൂട്ടറുകളും ഈ ചുമതല നിർവഹിയ്ക്കുന്നു.

ചരിത്രം
സങ്കലനം (+)
വ്യവകലനം (−)
ഗണിതചിഹ്നങ്ങളുടെ കണ്ടുപിടിത്തം