അതിനിടെ കച്ചവട സംബന്ധമായി പോർച്ചുഗലിലെ ലിസ്ബണിലേക്കു പോകേണ്ടിവന്ന ആനബാപ്റ്റിസ്റ്റ്, 'ദാർശനികന്മാരായ' പാൻഗ്ലോസിനേയും കാൻഡീഡിനേയും കൂടെ കൊണ്ടു പോയി. യാത്രയ്ക്കിടെ കപ്പൽ കൊടുങ്കാറ്റിൽ പെട്ടപ്പോൾ, കടലിൽ വീഴുമെന്നായ ഒരു നാവികനെ രക്ഷിക്കുന്നതിനിടയിൽ ആനബാപ്റ്റിസ്റ്റ് കടലിൽ വീണു മരിച്ചു. തുടർന്ന് ലിസ്ബണടുത്തു വച്ചുണ്ടായ കപ്പൽച്ചേതത്തിൽ കാൻഡീഡും പാൻഗ്ലോസും എങ്ങനെയോ രക്ഷപെട്ടു കരപറ്റി നഗരത്തിലെത്തി. അവർ എത്തിയ ഉടനേ തന്നെ ലിസ്ബണിൽ വലിയ ഭൂകമ്പമുണ്ടായി. അതിൽ പരിക്കുകളോടെ രക്ഷപെട്ട അവർ രക്ഷാപ്രവർത്തനങ്ങളിൽ സഹകരിച്ചു. അതിനിടെ ഭൂകമ്പത്തിൽ പ്രകടമായ ദൈവകോപം ശമിപ്പിക്കാനായി നഗരത്തിൽ ഒരു 'വിശ്വാസപ്രകടനം' (Auto-da-fe) സംഘടിപ്പിക്കാൻ മതദ്രോഹവിചാരകർ (ഇൻക്വിസിഷൻ) തീരുമാനിച്ചിരുന്നു. വേദവിപരീതരുടെ അനുഷ്ഠാനപരമായ പരസ്യശിക്ഷ, വിശ്വാസപ്രകടനത്തിന്റെ മുഖ്യഭാഗമാണ്. പാൻഗ്ലോസുമായി ചർച്ചയിലേർപ്പെട്ട മതവിചാരകരുടെ ചാരന്മാർ വേദവിരോധം കണ്ടെത്തി അയാളേയും കാൻഡീഡിനേയും പിടികൂടി. പാൻഗ്ലോസിനെ തൂക്കിക്കൊന്നു. എന്നാൽ, രംഗത്ത് പെട്ടെന്ന് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ഒരു വൃദ്ധ കാൻഡീഡിനെ രക്ഷപെടുത്തി കൂട്ടിക്കൊണ്ടുപോയി.

വൃദ്ധ അയാളെ കൊണ്ടുപോയത് ക്യൂനിഗോണ്ടിന്റെ അടുത്തേക്കായിരുന്നു. അവൾ ജീവിച്ചിരിക്കുന്നുവെന്ന അറിവ് അയാൾക്ക് അത്ഭുതമായി. അയാളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞ്, രക്ഷപെടുത്താൽ വൃദ്ധയെ അയച്ചത് അവളായിരുന്നു. ബൾഗേറിയാക്കാർ അവളെ മാനഭംഗപ്പെടുത്തിയ ശേഷം ഒരു യഹൂദനു വിൽക്കുകയാണ് ചെയ്തിരുന്നത്. യഹൂദൻ അവളുമായി ലിസ്ബണിലെത്തി. അവിടെ അവളെ കണ്ടു ഭ്രമിച്ച മുഖ്യമതദ്രോഹവിചാരകനുമായി അവളെ പങ്കുവയ്ക്കാൻ അയാൾക്കു സമ്മതിക്കെണ്ടി വന്നു. അതിനാൽ യഹൂദന്റേയും വിചാരകന്റേയും സംയുക്ത ഉടമസ്ഥതയിൽ ആയിരുന്നു ക്യൂനഗോണ്ട് അപ്പോൾ. സാബത്തു ദിവസം ഉൾപ്പെടെ ആഴ്ചയിൽ മൂന്നു ദിവസം അവൾ യഹൂദന്റേയും മറ്റുദിവസങ്ങളിൽ വിചാരകന്റേതും ആയി. യുദ്ധത്തിനിടെ അക്രമവും അടിമത്തവും മാനഭംഗവും അനുഭവിച്ചവളായിരുന്നു വൃദ്ധയും. അസോർ നഗരത്തിന്റെ ഉപരോധത്തിൽ തുർക്കികൾക്കിടയിൽ പെട്ട അവൾ അവരുടെ ഭക്ഷണമാകാതെ കഷ്ടിച്ചു രക്ഷപെട്ടതാണ്. ഭക്ഷണം ഇല്ലാതായപ്പോൾ തുർക്കികൾ, പിടിയിലായ സ്ത്രീകളുടെ ഓരോ പൃഷ്ഠം വീതം മുറിച്ച് തിന്നു. താമസിയാതെ ഉപരോധം അവസാനിച്ചതു കൊണ്ടു മാത്രം ജീവനോടെയിരിക്കുന്ന അവൾ, ഒന്നിനെക്കുറിച്ചും പരാതിപ്പെടാതെ, ഇരുപൃഷ്ഠങ്ങളിൽ ഇരിക്കാനാകുന്നതിൽ സന്തോഷിക്കാൻ കാൻഡീഡിനേയും ക്യൂനിഗോണ്ടിനേയും ഉപദേശിച്ചു.

'ഉത്തമലോകം'
കഥ
ലിസ്ബൺ
അലച്ചിൽ