ക്യൂബ പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടുമുതൽ 1898ൽ സ്പാനിഷ് അമേരിക്കൻ യുദ്ധത്തിൽ ക്യൂബയെ അമേരിക്കയിൽ ചേർക്കുന്നതു വരെ സ്പെയിന്റെ കോളണിയായിരുന്നു. 1727ൽ സ്ഥാപിച്ച ഹവാന സർവ്വകലാശാല ക്യൂബയിലെ മാത്രമല്ല അമേരിക്കൻ ഭൂഖണ്ഡത്തിലെ തന്നെ ഏറ്റവും പഴക്കം ചെന്ന സർവ്വകലാശാലയാണ്.

1900ൽ ക്യൂബയിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് 36.1%മുതൽ 42% വരെ ആയിരുന്നു. അന്നത്തെക്കാലത്ത് ഈ നിരക്ക് വികസ്വരരാജ്യങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഉയർന്നതായിരുന്നു. 1900ൽത്തന്നെ ക്യൂബയുടെ വിദ്യാഭ്യാസസംവിധാനം വളരെ ശക്തമായിരുന്നു. പക്ഷെ, രാജ്യത്തെ പകുതി കുട്ടികൾക്കു മാത്രമേ ഈ സംവിധാനത്തിൽ പഠിക്കാൻ കഴിഞ്ഞുള്ളു. രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും പാവപ്പെട്ടവർക്കു സ്കൂളുകളിൽ ചേരാനുള്ള അവസരം ലഭിച്ചില്ല. ഇതിന്റെ ഫലമായി, ക്യൂബയിലെ സാക്ഷരതാനിരക്ക് പട്ടണപ്രദേശത്തേക്കാൾ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. 1959നുമുമ്പ് പതിനഞ്ചു വയസിനു മുകളിലുള്ള ക്യൂബക്കാരിൽ 22% പേർ നിരക്ഷരരും 60% പേർ ഭാഗികമായി സാക്ഷരരുമായിരുന്നു. കാരണം അനേകം ക്യൂബക്കാർക്ക് മൂന്നാം തരം അല്ലെങ്കിൽ അതിലും താഴെ ഗ്രേഡിന്റെ ഗുണനിലവാരമില്ലാത്ത വിദ്യാഭ്യാസമാണ് ലഭിച്ചത്.

ക്യൂബയിലെ പൊതുവിദ്യാഭാസം സൗജന്യമായിരുന്നു. പുസ്തകത്തിനുള്ള പണമൊഴിച്ച് ബാക്കി ചെലവുകളെല്ലാം സൗജന്യമാണ്. ഹവാന സർവ്വകലാശാലയിലും ഇതുതന്നെയാണ് സ്ഥിതി. ക്യൂബൻ വിപ്ലവത്തിനുശേഷം പുതിയ സർക്കാർ മാർക്സിസത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ക്യൂബയിലെ വിദ്യാഭ്യാസം ഉടച്ചുവാർത്തു. അഞ്ച് അടിസ്ഥാനവസ്തുതകൾ ലക്ഷ്യം വച്ചാണ് ക്യൂബയുടെ വിദ്യാഭ്യാസസംവിധാനത്തെ സംവിധാനം ചെയ്തത്. പിന്നാക്ക ഗ്രാമീണ മേഖലയിലുള്ള കുട്ടികൾക്ക് ഇന്ന് വിസിറ്റിങ് അദ്ധ്യാപകർ മുഖേന പഠനം സുസാദ്ധ്യമാണ്. 

ക്യൂബയിലെ സ്കൂളുകളുടെ അടിസ്ഥാനഘടന മാറ്റിയും നിന്നുപോയ സ്കൂളുകൾ പുനർനിർമ്മിച്ചും പുതിയ സർക്കാർ, വലിയതൊതിലുള്ള നിരക്ഷരതാപ്രശ്നത്തിൽ ഇടപെട്ടു. 1959 ഏപ്രിൽ ആയപ്പോഴെയ്ക്കും 817 സാക്ഷരതാകേന്ദ്രങ്ങൽ സർക്കാർ തുറന്നു. കൂടുതൽ വിശാലമായി ഇക്കാര്യം വിജയിപ്പിക്കാനായി കൗമാരപ്രായക്കാരേയും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരേയും തങ്ങളുടെ സഹ ക്യൂബക്കാരെ പഠിപ്പിച്ച് സാക്ഷരരാക്കാനായി വിദൂരമായ ഗ്രാമീണമേഖലകളിലേയ്ക്ക് അയച്ചു. ഈ സാക്ഷരതാപ്രവർത്തനത്തിനു രണ്ട് ലക്ഷ്യമുണ്ടായിരുന്നു: ഒന്നാമത്, എല്ലാ ക്യൂബക്കാർക്കും വിദ്യാഭ്യാസം നൽകുക, അവരെ വായിക്കാൻ പഠിപ്പിക്കുക, പിന്നെ, പട്ടണത്തിലുള്ളവർക്ക് ഗ്രാമീണ ജീവിതത്തെപ്പറ്റി അനുഭവമുണ്ടാക്കുക. വളരെച്ചെറിയ സമയംകൊണ്ടുതന്നെ പുതിയ ക്യൂബൻ സർക്കാർ, അവിടത്തെ വിദ്യാഭ്യാസ സംവിധാനത്തിൽ വലിയ മാറ്റമുണ്ടാക്കി. 2000 ആയപ്പോഴെയ്ക്കും ക്യൂബയിലെ 15-24 വരെ പ്രായമുള്ളവരുടെ സാക്ഷരത 97% ആയിമാറി. സാക്ഷരത ക്യൂബയിലെ പാവപ്പെട്ടവർക്ക് രാജ്യത്തും ലോകത്തും മെച്ചപ്പെട്ട ജീവിതമുണ്ടായി. പുതിയ സർക്കാർ വിദ്യാഭ്യാസത്തെ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യമുള്ളതായി കണ്ടു. നേതാക്കൾ വിശ്വസിച്ചത്, ക്യൂബ ശക്തമാകാനും അവിടത്തെ പൗരന്മാർ സമൂഹത്തിലെ സജീവമായ പങ്കാളികൾ ആകണമെങ്കിൽ അവർ വിദ്യാഭ്യാസമുള്ളവരാകണമെന്നാണ്.

1961ൽ സ്വകാര്യ സർവ്വകലാശാലകളും സ്കൂളുകളും അവയുടെ ഉടമസ്ഥന്മാർക്ക് യാതൊരുവിധ നഷ്ടപരിഹാരവും നൽകാതെ ദേശസാൽക്കരിച്ചു. 

വിദ്യാഭ്യാസസഹകരണം
നേട്ടത്തിന്റെ പരിധി
ചരിത്രം
സ്ത്രീകളുടെ പങ്ക്