എല്ലാ മനുഷ്യരും ലോകത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു ചിത്രം മനസ്സിൽ സൂക്ഷിക്കുന്നു. ജീവന്റെ എല്ലാ വശങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതാണ് യഥാർഥ തത്ത്വശാസ്ത്രവീക്ഷണം. ജീവന്റെ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിൽനിന്നും വിജ്ഞാനസിദ്ധാന്തം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. ഡിൽഥെയുടെ തത്ത്വശാസ്ത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന ആശയമാണ് വിജ്ഞാനസിദ്ധാന്തത്തിന്റെ വികാസം.

എല്ലാ മാനവപ്രവർത്തനങ്ങളും ചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ചരിത്രപരമായ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെയാണ് അവയെ വിശകലനം ചെയ്യേണ്ടത്. വ്യത്യസ്ത കാലഘട്ടങ്ങളുടേയും വ്യക്തികളുടേയും കാഴ്ചപ്പാടുകൾ അവയുടേതായ വീക്ഷണത്തിലൂടെ മാത്രമേ മനസ്സിലാക്കുവാൻ സാധിക്കുകയുള്ളൂ. ചരിത്രകാരനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാലഘട്ടത്തിന്റേതായ പരിമിതികൾ നേരിടേണ്ടിവരുന്നു.

എല്ലാ മാനവികശാസ്ത്രങ്ങളും ഭൗതികശാസ്ത്രങ്ങളുടെ ഗവേഷണരീതികൾ അവലംബിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ അതിനു പുറമേ, മാനസികപ്രവർത്തനങ്ങളും അവയുടെ ബാഹ്യപ്രകടനങ്ങളും മറ്റും മനസ്സിലാക്കുവാൻ കൂടി മാനവികശാസ്ത്രങ്ങൾ ശ്രമിക്കുന്നു.

ഡിൽഥെയുടെ വിജ്ഞാനസിദ്ധാന്തത്തിൽ മൂന്ന് പ്രധാന ആശയങ്ങളാണുള്ളത്. മനുഷ്യർ ജീവിതം അർഥവത്തായി അനുഭവിക്കുന്നു; ആ അർഥം അവർ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഈ പ്രകടനങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കാൻ കഴിയുന്നവയാണ്. ഇവയാണ് ഡിൽഥെയുടെ മൂന്ന് പ്രധാന ആശയങ്ങൾ.

വിദ്യാഭ്യാസവും ഉദ്യോഗവും
അഗീകാരം
വിജ്ഞാനസിദ്ധാന്തം
മനുഷ്യജീവൻ തത്ത്വശാത്രത്തിൽ