എഴുതപ്പെട്ട ഭരണഘടനയുള്ള പാർലമെന്ററി ജനാധിപത്യസംവിധാനമാണ് ഇവിടുത്തേത്. "രാജ്യത്തലവൻ രാഷ്ട്രപതി എന്നായിരിക്കും അറിയപ്പെടുക, ഇദ്ദേഹം രാജ്യത്തിന്റെ ഐക്യത്തിന്റെ പ്രതീകമായിരിക്കും" എന്ന് ഭരണഘടന വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു. അഞ്ചു വർഷ കാലാവധിയിലേയ്ക്ക് ഇലക്ടറൽ കോളേജാണ് പ്രസിഡന്റിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ആലങ്കാരികപദവിയാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റേത്. പാർലമെന്റെംഗങ്ങളും പ്രാദേശിക കൗൺസിലുകളുടെ പ്രസിഡന്റുകളും ചേർന്നാണ് ഇലക്ടറൽ കോളേജ് രൂപീകരിക്കുന്നത്. കഴിവില്ലായ്മയോ സ്വഭാവദൂഷ്യമോ കാരണം പ്രസിഡന്റിനെ നീക്കം ചെയ്യാനും ഇലക്ടറൽ കോളേജിന് സാധിക്കും.

പ്രധാനമന്ത്രിയാണ് ഭരണത്തലവൻ. പാർലമെന്റിലെ നാലിൽ മൂന്ന് അംഗങ്ങളെങ്കിലും ഉൾപ്പെട്ട കോറം കൂടിച്ചേർന്ന് വോട്ടെടുപ്പുനടത്തിയാണ് പ്രധാനമന്ത്രിയെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. പ്രധാനമന്ത്രി മന്ത്രിസഭയെ നിയമിക്കും. മന്ത്രിസഭാംഗങ്ങളുടെ എണ്ണം പാർലമെന്റംഗങ്ങളുടെ എണ്ണത്തിന്റെ ഇരുപത്തഞ്ച് ശതമാനത്തിൽ കൂടാൻ പാടില്ല എന്ന് വ്യവസ്ഥയുണ്ട്. പ്രധാനമന്ത്രിയും മന്ത്രിസഭയുമാണ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ.

പാർലമെന്റിന് ഒരുസഭയേ ഉള്ളൂ. 54 അംഗങ്ങളാണ് പാർലമെന്റിലുള്ളത്. എല്ലാ നാലുവർഷവും തിരഞ്ഞെടുപ്പിലൂടെയാണ് പാർലമെന്റംഗങ്ങളെ തീരുമാനിക്കുന്നത്. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ നിർദ്ദേശപ്രകാരം പ്രസിഡന്റിന് പാർലമെന്റ് പിരിച്ചുവിടാൻ അധികാരമുണ്ട്. നാലിൽ മൂന്നംഗങ്ങളൂള്ള കോറത്തിന് ഭൂരിപക്ഷാഭിപ്രായമനുസരിച്ചും പാർലമെന്റ് പിരിച്ചുവിടാം. മാ‌ൽവാടു മൗറി എന്ന ഒരു ഗോത്രത്തലവന്മാരുടെ ദേശീയകൗൺസിൽ വാനുവാടുവിൽ നിലവിലുണ്ട്. ഗോത്രത്തലവന്മാരുടെ ജില്ലാ കൗൺസിലാണ് ദേശീയ കൗൺസിലിനെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. വാനുവാടുവിലെ സംസ്കാരവും ഭാഷയും സംബന്ധിച്ചുള്ള കാര്യങ്ങളിൽ സർക്കാരിനെ ഉപദേശിക്കുന്നത് ഈ കൗൺസിലാണ്.

ദേശീയ ഭരണകൂടത്തിന്റെ തലവന്മാരെക്കൂടാതെ വാനുവാടുവിൽ ഗ്രാമതലത്തിൽ അധികാരികളുണ്ട്. ഗ്രാമത്തലവന്മാരാണ് ഇപ്പോഴും ഗ്രാമതലത്തിൽ നേതൃസ്ഥാനത്തുള്ളവർ. രാഷ്ട്രീയക്കാർക്ക് ഗ്രാമത്തലവന്മാരുടെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ അനുസരിക്കേണ്ടിവരാറുണ്ടെന്ന് റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. ധാരാളം സദ്യകൾ നടത്തിയാണ് ഒരാൾ ഗ്രാമത്തലവനാകാനുള്ള യോഗ്യത നേടുന്നത്. പോളിനേഷ്യൻ സ്വാധീനമുള്ള ഗ്രാമങ്ങളിൽ പരമ്പരാഗതമായും ഗ്രാമത്തലവന്മാരുടെ സ്ഥാനം ലഭിക്കാറുണ്ട്. വടക്കൻ വാനുവാടുവിൽ സദ്യകളുടെ നിലവാരമളക്കാൻ നിമാൻഗി എന്ന ഒരു സംവിധാനം നിലവിലുണ്ട്.

ഇംഗ്ലീഷ് സംസാരിക്കുന്നവരും ഫ്രഞ്ച് സംസാരിക്കുന്നവരുമായി ഭരണകൂടവും സമൂഹവും വിഭജിക്കപ്പെട്ട നിലയിലാണ്. കൂട്ടുകക്ഷി ഭരണകൂടങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുന്നതിൽ ഈ വ്യത്യാസം തടസ്സമാകാറുണ്ട്.

സുപ്രീം കോടതിയിൽ ചീഫ് ജസ്റ്റിസിനെ കൂടാതെ മറ്റു മൂന്ന് ന്യായാധിപന്മാർ വരെ ഉണ്ടാവാം. ഈ കോടതിയിലെ രണ്ടോ അതിലധികമോ അംഗങ്ങൾ ചേർന്ന് അപ്പീൽ കോടതി രൂപീകരിക്കും. മജിസ്ട്രേറ്റ് കോടതികളാണ് മിക്ക നിയമകാര്യങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നത്. ബ്രിട്ടനിലെ "കോമൺ നിയമം", ഫ്രാൻസിലെ "സിവിൽ നിയമം" എന്നിവയെ ആധാരമാക്കിയുള്ള നിയമസംവിധാനമാണ് നിലവിലുള്ളത്. ഗ്രാമ കൗൺസിലുകളും ദ്വീപ് കൗൺസിലുകളും രൂപീകരിക്കാനും ഗ്രാമത്തലവന്മാർക്ക് ഇവിടെ വിധി പറയാനുമുള്ള അധികാരം ഭരണ ഘടന നൽകുന്നുണ്ട്. പരമ്പരാഗത നിയമങ്ങൾ സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങളിലെ വിധികളാണ് ഈ കോടതികൾ പറയുന്നത്.

രാഷ്ട്രീയം
സാമ്പത്തികരംഗം
ഭരണകൂടം
ആരോഗ്യവും വിദ്യാഭ്യാസവും