ഖിലാഫത് സമരം 1921 മലബാർ കലാപമായി രൂപപ്പെട്ടു സായുധ കലാപത്തിലേക്ക് വഴുതി മാറിയപ്പോൾ സമാധാന പ്രിയരായ ഏതാനും മുസ്ലിം ബുദ്ധി ജീവികൾ ഏറ്റുമുട്ടലുകളിൽ നിന്നും ഒഴിഞ്ഞു മാറി കൊടുങ്ങലൂരിൽ വിശ്രമജീവിതം ആരംഭിച്ചിരുന്നു . യാഥാസ്ഥിതിക അനാചാരങ്ങളിൽ മനം മടുത്ത ഇവർ ശ്രീനാരായണഗുരുവും കുമാരനാശാനെയും മാതൃകയാക്കി മുസ്ലിം സമൂഹത്തിലും നവോത്ഥാനം കൊണ്ട് വരാൻ ആഗ്രഹിച്ചു. 1922 ൽ രൂപീകൃതമായ സമ്പന്നന്മാരുടെ തർക്ക പരിഹാര വേദിയായ ഐക്യ സംഘത്തെ അവർ ഇതിനായി ഉപയോഗപ്പെടുത്തി.
തങ്ങളുടെ ആചാരങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള നവീന വാദികളുടെ വിമർശനങ്ങൾ പാരമ്പര്യ വാദികളെ ചൊടിപ്പിച്ചു. ഇതോടെ സ്വൂഫികളും , യാഥാസ്ഥിതിക പണ്ഡിതരും ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ എന്ന സഭ യോഗം കൂടുകയും പരിഷ്കർത്താക്കളെ ഒറ്റപ്പെടുത്താനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ആരംഭിക്കുകയുമുണ്ടായി . എന്നാൽ തങ്ങൾ പാരമ്പര്യ ആചാരങ്ങൾക്കെതിരെയല്ല എന്ന് പരിഷ്കർത്താക്കൾ യാഥാസ്ഥിതിക പണ്ഡിതരെ കണ്ടു ബോധിപ്പിക്കുകയും ഇതുസംബന്ധിച്ച നയരേഖ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുകയും ചെയ്തതിനെ തുടർന്ന് യാഥാസ്ഥിതിക സഭാ പ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് തിരശ്ശീല വീണു. 

മുല്ലക്കോയ അടക്കമുള്ള യാഥാസ്ഥിതികർ പിൻമാറിയതിനെ തുടർന്ന് പരിഷ് കർത്താക്കൾ സർക്കാരുമായി യോജിച്ചു മുസ്ലിങ്ങളെ സാമുദായികമായി ഉദ്ധരിക്കാനുള്ള ശ്രമങ്ങൾ ആരംഭിച്ചു. മുസ്ലിയാന്മാർക്കും മറ്റും ആധുനിക വിദ്യാഭ്യാസം നൽകാനുള്ള ശ്രമങ്ങളും, നേർച്ച ,ശവ കുടീര പ്രാർത്ഥനകൾ ,റാത്തീബ്, ഖുത്ബിയ്യത് പോലുള്ള യാഥാസ്ഥിതിക ആചാരങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള ശബ്ദമുയർത്തലും യാഥാസ്ഥിതികരെ അത്യന്തം പ്രകോപിപ്പിക്കുന്നവ ആയിരുന്നു. 1924 ൽ കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ എന്ന പേരിൽ പരിഷ്കർത്താക്കൾ രംഗത്തിറങ്ങുകയും അറേബ്യയിലെ ഉത്പതിഷ്ണുവായ ഇബ്നു വഹാബിൻറെ ആശയങ്ങൾ പരസ്യമായി പ്രചരിപ്പിക്കാനും ആരംഭിച്ചതോടെ പാരമ്പര്യ വാദികളും , പരിഷ്കർത്താക്കളും തമ്മിലുള്ള തുറന്ന ഏറ്റുമുട്ടലുകൾക്കു വഴിയൊരുങ്ങി. 
യാഥാസ്ഥിക ആചാരങ്ങൾക്കെതിരെയുള്ള കടന്നു കയറ്റം ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ തന്ത്രമായാണ് മുല്ല കോയ അടക്കമുള്ള യാഥാസ്ഥിതികർ നിരീക്ഷിച്ചത്. പരിഷ്കാരികൾ എതിർക്കുന്ന യാഥാസ്ഥിതിക ആചാരങ്ങൾക്ക് ബ്രിട്ടീഷുകാർ മുൻപേ നിരോധനമേർപ്പെടുത്തിയിരുന്നതും , ഭൗതിക വിദ്യാഭ്യാസവും ,മതേതര വിദ്യാഭ്യാസവും ഇരു കൂട്ടരും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നതും,അതിനായി യോജിച്ചു പ്രവർത്തിക്കുന്നതും ഇത്തരത്തിലുള്ള സംശയങ്ങൾ വളർത്താൻ പോന്നവയായിരുന്നു. 

ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ വിപ്ലവക്കാർ, ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ സമാധാന കാംഷികൾ, നിക്ഷ്പക്ഷർ, ബ്രിട്ടീഷ് അനുകൂലികൾ എന്നിങ്ങനെ രാഷ്ട്രീയ വീക്ഷണത്തിൽ നാല് വിഭാഗമായാണ് മലയാള മുസ്ലിം പുരോഹിതന്മാർ നിലകൊണ്ടിരുന്നത്. മലബാർ കലാപാനന്തരം സ്ഥിതി മാറി. ആചാരപരമായും അനുഷ്ടാന പരമായും യാഥാസ്ഥിതികരെ എതിർക്കുന്ന പുതിയ വിഭാഗം ഉടലെടുത്തു. ഇത് രാഷ്ട്രീയ വീക്ഷണങ്ങൾ മാറ്റിവെച്ചു യാഥാസ്ഥിക പുരോഹിതന്മാർ ഒരുമിക്കുവാനും അതിലൂടെ പുതിയ കൂട്ടായ്മയ്ക്ക് രൂപം നൽകുവാനും വഴി തെളിച്ചു.
വരക്കൽ മുല്ലക്കോയയാണ് പാരമ്പര്യ വാദികൾക്ക് നേതൃത്വം നൽകിയിരുന്നത്. 1925ൽ കോഴിക്കോട് കുറ്റിച്ചിറ ജുമാമസ്ജിദിൽ ചേർന്ന സമ്മേളനത്തിൽ കേരള ജംഇയ്യതുൽ ഉലമ പുനരുജ്ജീവിപ്പിക്കാൻ നോക്കിയെങ്കിലും പരിഷ്കർത്താക്കൾ ആ പേര് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തതിനാൽ നിയമ നടപടികൾ ഭയന്ന് വരക്കൽ അബ്ദുറഹ്മാൻ മുല്ലക്കോയ തങ്ങൾ പ്രസിഡൻറ് ആയ് 1926 ഇൽ സമസ്ത കേരള ജംഇയ്യത്തുൽ ഉലമ എന്ന പേരിൽ പുതിയ യാഥാസ്ഥിതിക പണ്ഡിത സഭ ജന്മമെടുത്തു. പരിഷ്കരണ വാദികൾ വഹാബികളാണെന്നും ,ഇവർ മുൻപേ തന്നെ ബ്രിട്ടീഷ് ഏജന്റുമാരായിരുന്നുവെന്നും ,ബ്രിട്ടീഷുകാരുമായി ഗൂഢാലോചന നടത്തി കലാപമുണ്ടാക്കി യാഥാസ്ഥിക പണ്ഡിതരെയും ,മാപ്പിളമാരെയും കുരുതിക്കു കൊടുക്കുകയായിരുന്നുവെന്നും മുല്ല കോയ അടക്കമുള്ള പാരമ്പര്യവാദികൾ വിശ്വസിച്ചിരുന്നു. 
പരിഷ്കർത്താക്കളെ പോലെ തന്നെ കോൺഗ്രസിനെയും സംശയത്തോടെ ആയിരുന്നു മുല്ലക്കോയ വീക്ഷിച്ചിരുന്നത്. കൂടെ നിന്ന് പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു ഏറ്റുമുട്ടൽ ഉണ്ടായപ്പോൾ കൈ കഴുകി കോൺഗ്രസ് മുസ്ലിം യാഥാസ്ഥിതികരെ ചതിക്കുകയായിരുന്നു എന്നായിരുന്നു പാരമ്പര്യ വാദികളുടെ വിശ്വാസം. ഇത്തരത്തിലുള്ള സംശയങ്ങൾ വെച്ച് പുലർത്തിയിരുന്നതിനാൽ പരിഷ്കർത്താക്കളുമായോ , കോൺഗ്രെസ്സുമായോ സഹകരിക്കരുതെന്ന നിർദ്ദേശം മുല്ലക്കോയയും കൂട്ടരും അനുയായികൾക്ക് നൽകിയിരുന്നു. 

സമസ്തയുടെ പല നേതാക്കളും മുൻ ഖിലാഫത്ത് സഭാ പ്രചാരകരായിരുന്നതിനാൽപാരമ്പര്യ വാദികളെ കലാപകാരികളായി കണ്ട ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ആദ്യകാലത്തു സമസ്തയുടെ പല യോഗങ്ങൾക്കും അനുമതി നൽകിയിരുന്നില്ല. നവോഥായകരുടെ അരങ്ങേറ്റത്തിന് ശേഷം യാഥാസ്ഥിതികർ ബ്രിട്ടീഷ് വിരോധത്തിൽ നിന്നും തെന്നി മാറി പരിഷ്കരണ വാദികളെയും കോൺഗ്രസ്സ് നയങ്ങളെയും എതിർക്കുകയും ബ്രിട്ടീഷ് രാജിനോട് കൂറ് പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തതോടെ സർക്കാർ നിലപാട് മാറുകയായിരുന്നു.1
1932 ൽ തൊണ്ണൂറ്റി രണ്ടാം വയസ്സിലാണ് മുല്ലക്കോയ തങ്ങൾ അന്തരിക്കുന്നത് .വരക്കൽ മഖാമിലാണ് ഖബറടക്കം ചെയ്തത് .യാഥാസ്ഥികരുടെ കേരളത്തിലെ പ്രധാന സന്ദർശക കേന്ദ്രമാണ് ഈ മഖാം.

അവലംബം
ജീവിത രേഖ
സമസ്ത രൂപീകരണം
കർമ്മ രംഗം