ഏതാണ്ട് ഈ കാലഘട്ടത്തിൽത്തന്നെയാണ് 'കച്ചവടസിദ്ധാന്ത'ത്തിന്റെയും ഉദയം. എന്തുവിലകൊടുത്തും 'ഇറക്കുമതി ചുരുക്കുക, കയറ്റുമതി പരമാവധിയാക്കുക' എന്നുള്ളതായിരുന്നു ഈ സിദ്ധാന്തത്തിന്റെ രത്നച്ചുരുക്കം. അതനുസരിച്ച് പല രാഷ്ട്രങ്ങളും രൂക്ഷമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഏർപ്പെടുത്തി.
കച്ചവടസിദ്ധാന്തം അതിന്റെ അത്യുന്നതിയിൽ നില്ക്കുമ്പോൾത്തന്നെ അതിനെതിരായി അഭിപ്രായങ്ങൾ പൊങ്ങിവരാൻ തുടങ്ങി. മുതലാളിത്തത്തിന്റെ വികാസത്തോടെ 17-ാം ശ.-ത്തിന്റെ ഉത്തരാർധത്തിലും 18-ാം ശ.-ത്തിന്റെ ആരംഭത്തിലും സാമ്പത്തികസ്വാതന്ത്യ്രത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള മുറവിളി കൂടുതൽ ഉച്ചത്തിലാകുകയും സർക്കാർ നിയന്ത്രണങ്ങളിൽ പല അയവുകൾ വരികയും ചെയ്തു. പ്രസിദ്ധ ധനശാസ്ത്രജ്ഞനായ ആഡംസ്മിത്ത് ഇത്തരുണത്തിൽ സ്മരണീയനാണ്. സ്വതന്ത്രവ്യാപാരത്തിനുവേണ്ടിയുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദങ്ങൾ ലോകപ്രശസ്തിയാർജിച്ചു. വ്യവസായവിപ്ളവത്തോടുകൂടി പ്രത്യേകിച്ചും ഈ വാദമുഖങ്ങളുടെ ആഘാതം ദൃശ്യമായിത്തുടങ്ങി.
ഇംഗ്ളണ്ടിന്റെ വ്യവസായവിപ്ളവം കണ്ടുപിടിത്തങ്ങളുടെ ഒരു ശൃംഖലതന്നെ സൃഷ്ടിച്ചു. പരമ്പരയായ കണ്ടുപിടിത്തങ്ങൾ ഇരുമ്പുവ്യവസായത്തിലും തുണിവ്യവസായത്തിലും വമ്പിച്ച മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി. ആവിയന്ത്രത്തിന്റെ ആവിർഭാവം വ്യവസായമണ്ഡലത്തിൽ ഒരു പുതിയ യുഗത്തെത്തന്നെ കുറിക്കുന്നു.
18-ാം ശ-ത്തിന്റെ അന്ത്യഘട്ടത്തിൽ ആഡംസ്മിത്തിന്റെ സ്വതന്ത്രവ്യാപാരതത്ത്വങ്ങൾ അടിയുറയ്ക്കുകയും 'യഥേച്ഛാകാരിതാ' (Laissez-faire) സിദ്ധാന്തം സാമ്പത്തിക ബന്ധങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനതത്ത്വമായി അംഗീകരിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. 1860-ൽ സ്വതന്ത്രവ്യാപാരനയം ബ്രിട്ടൻ നിയമപരമായി അംഗീകരിച്ചു. ഫ്രാൻസ്, ഹോളണ്ട്, ബൽജിയം, യു.എസ്., ജർമനി തുടങ്ങിയ രാഷ്ട്രങ്ങളും രാജ്യാന്തരവ്യാപാരനയങ്ങളിൽ പല അയവുകളും വരുത്തി. നിയന്ത്രണങ്ങളിൽനിന്നും വിമുക്തമായതോടെ അന്താരാഷ്ട്രവാണിജ്യം വിപുലമാകുവാൻ തുടങ്ങി. വാണിജ്യവ്യാപനത്തിനനുസൃതമായി ലോകമെമ്പാടും വിശേഷവത്കരണം ഒരു പ്രാഥമികതത്ത്വമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടു. 1870-ൽ സ്വർണമാനവ്യവസ്ഥ (Gold Standard System) മിക്ക രാഷ്ട്രങ്ങളും സ്വീകരിച്ചതോടെ അന്താരാഷ്ട്രവാണിജ്യം കൂടുതൽ സുഗമമാകുകയും ചെയ്തു.
ആദ്യഘട്ടങ്ങളിൽ ബ്രിട്ടന്റെ വളരെ പുറകിൽ നിന്നിരുന്ന ജർമനി 20-ാം ശ.-ത്തോടുകൂടി അഭൂതപൂർവമായ വ്യാവസായികവളർച്ച പ്രാപിച്ചു. യു.എസ്സിന്റെ വ്യാവസായികപുരോഗതി ഇതിലും ആശ്ചര്യജനകമായിരുന്നു. ഒന്നാം ലോകയുദ്ധത്തിനു മുൻപുതന്നെ ഈ രാഷ്ട്രം ബ്രിട്ടനെ പിന്നിലാക്കി.

വ്യവസായവിപ്ളവം
ചരിത്രം
അന്താരാഷ്ട്രവാണിജ്യം ഇന്ന്
വ്യാപാരഘടനയിലുണ്ടായ വ്യതിയാനങ്ങൾ