"ജീവിക്കുന്ന യേശു അരുൾചെയ്ത്, ദിദീമൂസ് യൂദാ തോമാ രേഖപ്പെടുത്തിയ വചനങ്ങൾ" എന്ന ആമുഖത്തോടെയാണ് കൃതിയുടെ തുടക്കം. കൊയ്നേ ഗ്രീക്കിലെ 'ദിദീമൂസ്' എന്ന പേരിനും അരമായയിലെ 'തോമാ' എന്ന പേരിനും 'ഇരട്ട' എന്ന ഒരേയർത്ഥമാണുള്ളത്. തോമായെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ പരാമർശം അടിസ്ഥാനമില്ലാത്തതാണെന്നും അതിനാൽ ഈ കൃതി ആരുടേതാണെന്ന് പറയുക വയ്യെന്നും കരുതുന്ന പണ്ഡിതന്മാർ ഏറെയുണ്ട്. 

ആദ്യകാലക്രിസ്തീയതയിലെ ജ്ഞാനവാദികളെപ്പോലെയുള്ള ഏതെങ്കിലും ഒരു വിഭാഗത്തിനിടയിൽ ആകാം ഇതിന്റെ ഉത്ഭവം. ഭൗതികലോകത്തേയും ശാരീരികമായ അസ്തിത്വത്തേയും മുഖ്യമായും തിന്മയായി കാണുന്ന ജ്ഞാനവാദവീക്ഷണം ഇതിലുടനീളമുണ്ട്. ഗൂഢമായ ദൈവികജ്ഞാനത്തിന്റെ പ്രാപ്തിയിലൂടെ ആത്മശരീരങ്ങളുടെ ദ്വന്ദഭാവത്തെ അതിജീവിച്ച് ആത്മീയമായ ഐക്യം പ്രാപിക്കാമെന്ന നിലപാടിന് ഇത് ഊന്നൽ കൊടുക്കുന്നു. ഈ അവസ്ഥയിലെത്തുന്നവർ മാനുഷികമായ പരിമിതികളെ മറികടക്കുന്നു. കൂദാശകളെക്കുറിച്ചോ, യഹൂദ-ക്രൈസ്തവപാരമ്പര്യങ്ങളിൽ പ്രാധാനമായിരുന്ന വിശ്വാസികളുടെ കൂട്ടായ്മയെക്കുറിച്ചോ ഇതിൽ ഒന്നുമില്ല. ക്രിസ്തീയപാരമ്പര്യത്തിന്റെ മുഖ്യധാരയ്ക്കു പുറത്തുള്ളതായി ഇതു പരിഗണിക്കപ്പെടാൻ ഇതാണ് കാരണം. 

തോമായുടെ സുവിശേഷം ജ്ഞാനവാദരചന അല്ലെന്നും നാഗ് ഹമ്മദിയിലെ ജ്ഞാനവാദഗ്രന്ഥശേഖരത്തിന്റെ ഭാഗമായി കണ്ടെത്തി എന്നതൊഴികെ, ഇതിനെ ജ്ഞാനവാദരചനയായി കണക്കാക്കാൻ മറ്റു കാരണങ്ങളൊന്നുമില്ലെന്നും കരുതുന്നവരുണ്ട്. നാഗ് ഹമ്മദി ശേഖരത്തിന്റെ തന്നെ ഭാഗമായിരുന്ന "തർക്കക്കാരനായ തോമായുടെ പുസ്തകം" എന്ന കൃതിയും "തോമായുടെ നടപടികൾ" എന്നു പേരുള്ള മറ്റൊരു രചനയും ഇതേ അപ്പസ്തോലന്റെ പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നതായുണ്ട്. തോമായുടെ സുവിശേഷം യേശുവിന്റെ ദൈവസ്വഭാവത്തെ തെളിവായി പിന്തുണയ്ക്കുന്നില്ലെങ്കിലും അതിനെ തെളിവായി നിഷേധിക്കുന്നുമില്ല. ആതിനാൽ അത് ജ്ഞാനവാദത്തെ പിന്തുണക്കുകയോ എതിർക്കുകയോ ചെയ്യുന്നില്ല എന്നും വാദിക്കാം. താനാരാണെന്ന ചോദിച്ചവർക്ക് കൃത്യമായ മറുപടി നൽകാതെ, കണ്മുന്നിലുള്ളത് അവർ കാണാത്തതെന്ത് എന്ന മറുചോദ്യം ചോദിക്കുകയാണ് ഈ കൃതിയിൽ യേശു ചെയ്യുന്നത്. കാനോനിക സുവിശേഷങ്ങളിലെ യോഹന്നാൻ 12:16, ലൂക്കാ 18:34 എന്നീ ഭാഗങ്ങളുമായി ഒത്തുപോകുന്നതാണ് ഈ പ്രതികരണം.

സമാന്തരസുവിശേഷങ്ങളുടെ ആധുനിക വിശകലനത്തിൽ മത്തായിയുടേയും ലൂക്കായുടേയും സുവിശേഷങ്ങളുടെ രണ്ടു പൊതുസ്രോതസ്സുകളിൽ ഒന്നായി ഊഹിക്കപ്പെടുന്ന 'Q' (Quelle - സ്രോതസ്) എന്ന രചനയെക്കുറിച്ചുള്ള അഭ്യൂഹങ്ങൾക്ക് തോമായുടെ സുവിശേഷത്തിന്റെ കണ്ടെത്തൽ ആക്കം കൂട്ടി. ആഖ്യാനം ഇല്ലാതെ വചനങ്ങളുടെ മാത്രം സമാഹാരമായ ഈ രചനയുടെ സ്വഭാവം പങ്കുപറ്റുന്നതായിരുന്നിരിക്കാം 'Q' എന്നു പലരും കരുതുന്നു.

പശ്ചാത്തലം
ഓക്സിറിങ്കസ് ശകലങ്ങൾ
കുറിപ്പുകൾ
മാതൃകകൾ