പൗരസമൂഹ പ്രതിനിധികളെന്ന നിലയിൽ അന്നാ ഹസാരെയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ അഞ്ചുപേരും കേന്ദ്രസർക്കാറിന്റെ പ്രതിനിധികളായ അഞ്ചുമന്ത്രിമാരും അടങ്ങുന്ന സംയുക്തസമിതിയാണ് നിലവിൽ വന്നത്. ലോക്പാൽ ബില്ലിന്റെ കരട് രൂപം തയ്യാറാക്കുവാനുള്ള സംയുക്തസമിതിയുടെ ആദ്യയോഗം 2011 ഏപ്രിൽ 16 ന് ഡൽഹിയിൽ ചേരുകയുണ്ടായി. തുടർന്ന് 2011 ജൂൺ 21 വരെയുള്ള കാലയളവിലായി ഒൻപതു തവണ സമിതി യോഗം ചേർന്നെങ്കിലും കേന്ദ്രസർക്കാറിൻറെയും പൗരസമൂഹത്തിൻറെയും പ്രതിനിധികൾക്ക് യോജിച്ച ഒരു തീരുമാനത്തിലെത്താനായില്ല. കരടുബില്ലിന് രൂപം നൽകാനുള്ള സംയുക്തസമിതിയുടെ 2011 ജൂൺ 21 നടന്ന അവസാനയോഗവും അലസിപ്പിരിഞ്ഞു.

താഴെ പറയുന്ന ആറു വിഷയങ്ങളിലാണ് കേന്ദ്രസർക്കാറും പൊതുസമൂഹ പ്രതിനിധികളും തമ്മിൽ പ്രധാനമായും തർക്കമുണ്ടായത്.


കരുത്തുറ്റ ലോക്പാൽ വേണമെന്ന കാര്യത്തിൽ സംശയമില്ലെന്ന് ആവർത്തിക്കുമ്പോഴും ഭരണകൂടത്തിന് സമാന്തരമായി മറ്റൊരു സംവിധാനം പറ്റില്ലെന്ന കർക്കശനിലപാടിൽ കേന്ദ്രസർക്കാർ ഉറച്ചു നിൽക്കുകയാണ് ചെയ്തത്. 

അണ്ണാ ഹസാരെയുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പൊതുസമൂഹ പ്രതിനിധികൾ മുന്നോട്ടുവെച്ച കരടിലെ 40 നിർദ്ദേശങ്ങളിൽ 34 എണ്ണവും അംഗീകരിച്ചതായി കേന്ദ്ര നിയമ മന്ത്രി വീരപ്പ മൊയ്‌ലി അറിയിച്ചു.

ഇരു വിഭാഗവും യോജിപ്പിലെത്തിയ പ്രധാന നിർദ്ദേശങ്ങൾ ഇവയാണ്.

ലോക്പാൽ അർധജുഡീഷ്യൽ അധികാരമുള്ള സംവിധാനമായിരിക്കും. അഴിമതിക്കാരായ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ പ്രോസിക്യൂഷൻ സമയബന്ധിതമായി പൂർത്തിയാക്കും. പൊതുപ്രവർത്തകർ സ്വത്തുവിവരം വെളിപ്പെടുത്തേണ്ടത് നിർബന്ധമാക്കും. കുറ്റക്കാരെന്ന് കണ്ടെത്തിയവരുടെ സ്വത്തുക്കൾ കണ്ടുകെട്ടും. പൊതുജനങ്ങൾക്ക് ലഭ്യമാകുന്ന സേവനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കി 'സിറ്റിസൺസ് ചാർട്ടർ' തയ്യാറാക്കും. 

ലോക്പാലിന് സ്വതന്ത്രമായ പ്രോസിക്യൂഷൻ അധികാരം. അന്വേഷണത്തിന് ഏത് ഉദ്യോഗസ്ഥന്റെയും സഹായം വിട്ടുനൽകും. അന്വേഷണ ഉദ്യോഗസ്ഥന് പോലീസിന്റെ അധികാരങ്ങൾ നൽകും. പൊതുഖജനാവിൽ നിന്ന് പണം ലഭിക്കുന്ന സന്നദ്ധസംഘടനകളും ലോക്പാലിന് കീഴിൽ വരും. ലോക്പാലിന് കോടതിയലക്ഷ്യത്തിന് നടപടിയെടുക്കാനുള്ള അധികാരം. ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ അച്ചടക്കനടപടിക്ക് അധികാരം. അന്വേഷണത്തിനിടയിൽ സ്ഥലംമാറ്റം നടത്താനും അധികാരം. 

എം.പി.മാരുടെ പാർലമെന്റിനുള്ളിലെ പ്രവർത്തനം ലോക്പാലിനു കീഴിലാക്കണമെന്നത് അംഗീകരിക്കില്ലെന്ന് വീരപ്പമൊയ്‌ലി പറഞ്ഞു. ഭരണഘടനയുടെ 105 (2) വകുപ്പു പ്രകാരം സഭയ്ക്കുള്ളിലെ പ്രവർത്തനം ഒരു കോടതിക്കും പരിശോധിക്കാൻ കഴിയില്ലാത്തതിനാൽ എം.പി.മാരുടെ പാർലമെന്റിനുള്ളിലെ പ്രവർത്തനം ലോക്പാലിനു കീഴിലാക്കണമെന്നത് അംഗീകരിക്കാനാവില്ലെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു . 

ആരോടും ഉത്തരവാദിത്തമില്ലാത്ത അന്വേഷണ ഏജൻസി വേണമോയെന്നതാണ് വിഷയമെന്ന് മാനവശേഷി മന്ത്രി കപിൽ സിബൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. അന്നാഹസാരെയുടെ കരട് അംഗീകരിച്ചാൽ, ഒരു ഹൈക്കോടതി ജഡ്ജിക്കെതിരെയുള്ള ആരോപണം ലോക്പാലിന് കീഴിലെ ഡിവൈ.എസ്.പി.ക്ക് അന്വേഷിക്കാം. അവരുടെ കരടിൽ ലോക്പാലിന്റെ ബജറ്റ് പോലും തയ്യാറാക്കാനുള്ള ചുമതല ലോക്പാലിന് തന്നെയാണ്. ഇതും ഭരണഘടനയ്ക്ക് വിരുദ്ധമാണ്. സർക്കാറിന്റെ എല്ലാ സാമ്പത്തികകാര്യങ്ങളും കൈകാര്യം ചെയ്യുക ധനമന്ത്രാലയമായിരിക്കുമെന്ന് ഭരണഘടനയിൽ പറയുന്നു. എല്ലാ ഭരണപരമായ തീരുമാനങ്ങളും സ്റ്റേ ചെയ്യാനുള്ള അധികാരങ്ങൾ ലോക്പാലിനായിരിക്കുമെന്ന നിർദ്ദേശം സർക്കാറിന് പുറത്തു മറ്റൊരു സർക്കാറിനെ സൃഷ്ടിക്കും. അതംഗീകരിക്കാൻ പറ്റില്ല. സമാന്തര പോലീസ് സംവിധാനവും സർക്കാറും ഒരു ജനാധിപത്യരാജ്യത്തും പറ്റില്ല- സിബൽ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. 

സംയുക്തസമിതിയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ഒരു കരട് ബിൽ സംബന്ധിച്ച് സമവായത്തിലെത്താൻ കഴിയാത്തതിനെത്തുടർന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ 2011 ജൂലൈ 3 ന് സർവകക്ഷിയോഗം വിളിച്ചുചേർക്കുമെന്നും
ഉരുത്തിരിയുന്ന ധാരണയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ഏതുതരത്തിലാണ് ലോക്പാൽ ബിൽ പാർലമെന്റിൽ അവതരിപ്പിക്കേണ്ടതെന്ന് മന്ത്രിസഭ തീരുമാനിക്കുമെന്നുംകപിൽ സിബൽ പറഞ്ഞു. ഫലത്തിൽ പൗരസമൂഹപ്രതിനിധികൾ ലോക്പാൽ ബില്ലിനായി തയ്യാറാക്കിയ ജനലോക്പാൽ എന്ന കരട് അതേരൂപത്തിൽ നിയമമാക്കുന്നതിനുള്ള സാധ്യത ഇല്ലാതായി. ലോക്പാലിന്റെ കരടുബില്ലിനുള്ള സംയുക്ത സമിതിയിലെ പൊതുസമൂഹ പ്രതിനിധികൾ അന്നാ ഹസാരെയുടെ നേതൃത്വത്തിൽ സർവകക്ഷിയോഗത്തിനു മുൻപായി വിവിധ രാഷ്ട്രീയപാർട്ടി നേതാക്കളെ പൗരസമൂഹ പ്രതിനിധികൾ തയ്യാറാക്കിയ ജനലോക്പാൽബില്ലിൻറെ മേൻമകൾ ബോധ്യപ്പെടുത്താൻ ശ്രമിക്കുകയുണ്ടായി.
സർക്കാർ പ്രതിനിധികളും പൗരസമൂഹ പ്രതിനിധികളും തയ്യാറാക്കിയ രണ്ടു കരടു രൂപങ്ങളും 2011 ജൂലൈ 3 ന് ചേർന്ന സർവകക്ഷിയോഗത്തിൽ അവതരിപ്പിച്ചു. പൊതുസമൂഹപ്രതിനിധികളല്ല പാർലമെൻറാണ് നിയമം കൊണ്ടുവരേണ്ടതെന്ന നിലപാടാണ് യോഗത്തിൽ പൊതുവെ രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾ സ്വീകരിച്ചത്. സർവ്വകക്ഷിയോഗത്തിലും ബില്ലിൻറെ ഉള്ളടക്കത്തെക്കുറിച്ച് യോജിപ്പിലെത്താൻ കഴിഞ്ഞില്ല. പ്രധാനമന്ത്രിയെ ബില്ലിൻറെ പരിധിയിൽ കൊണ്ടുവരുന്നതു സംബന്ധിച്ചായിരുന്നു പ്രധാനമായും രാഷ്ട്രീയകക്ഷികൾക്കുണ്ടായിരുന്ന അഭിപ്രായവ്യത്യാസം. തുടർന്ന് ശക്തവും ഫലപ്രദവുമായ ലോക്പാൽ ബിൽ പാർലമെൻറിൻറെ 2011 ആഗസ്ത് മാസം ആരംഭിക്കുന്ന വർഷകാലസമ്മേളനത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കണമെന്നുള്ള ഒറ്റവരി പ്രമേയം ഏകകണ്ഠമായി അംഗീകരിച്ച് സർവകക്ഷിയോഗം പിരിയുകയാണ് ഉണ്ടായത്. 

പ്രധാന സവിശേഷതകൾ
സംയുക്തസമിതി
സർക്കാർ ലോക്പാൽ ബിൽ
ചരിത്രം