യവനദേവഗണത്തിൽ സ്ഥാനംപിടിച്ച ഈ ദേവന്റെ പ്രഭവസ്ഥാനം ഗ്രീസല്ല എന്നാണ് പണ്ഡിതമതം. [[ഇലിയഡ്‌|ഇലിയഡില്]‍, അപ്പോളോ ഗ്രീക്കുകാർക്കെതിരായി യുദ്ധം ചെയ്യുന്നതായും അക്കീയൻമാരുടെമേൽ [[പ്ലേഗ് |പ്ളേഗിന്റെ]] അസ്ത്രങ്ങൾ വർഷിക്കുന്നതായും വർണിച്ചിരിക്കുന്നു. ബി.സി. അഞ്ചാം ശതകം മുതൽ ഹീലിയോസിന്റെ (സൂര്യദേവന്റെ) സ്ഥാനത്ത് 'ഫീബസ്' എന്ന പേരിൽ അപ്പോളോ ആരാധിക്കപ്പെട്ടു തുടങ്ങി. ഫീബസ് എന്ന പദത്തിന് ജ്യോതിർമയൻ എന്നാണർഥം. ഭൌതികപ്രകാശത്തിന്റെ ദേവൻ കാലാന്തരത്തിൽ ആധ്യാത്മിക പ്രകാശത്തിന്റെയും സമൂഹശക്തിയുടേയും രാഷ്ട്രശക്തിയുടേയും ചൈതന്യകേന്ദ്രമായി പൂജിക്കപ്പെട്ടു. യവനസാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ വശങ്ങളിലും ഈ ദേവൻ ആധിപത്യം വഹിച്ചതായി കാണാം. [[[സംഗീതം]], [[കവിത]], പ്രവചനം എന്നിവയുടെ അധിനായകനായ അപ്പോളോ ഭിഷക്കുകളുടേയും ഗോപാലകരുടേയും രക്ഷാധികാരിയും നഗരങ്ങളുടെ സ്ഥാപകനുമാണ്. മനുഷ്യരും ദേവൻമാരും പങ്കുകൊണ്ടിരുന്ന ഉത്സവങ്ങളിൽ കലാദേവതകളാൽ പരിസേവിതനായി അപ്പോളോ ആടുകയും പാടുകയും ചെയ്തിരുന്നു. അപ്പോളോയുടെ ദൈവജ്ഞശക്തി, ട്രോയിയിലെ കാൽചാസ്, കസാൻബ്രാ എന്നിവർക്കു ദാനം ചെയ്യുന്നതിനെപ്പറ്റി ഇലിയഡിൽ പരാമർശമുണ്ട്. യവനധന്വന്തരിയായ അസ്ക്ളിപ്പിയോസിന്റെ പിതാവെന്ന നിലയിൽ ഈ ദേവൻ വൈദ്യശാസ്ത്രത്തിന്റെ അധിഷ്ഠാനദേവനായി.പൈത്തൻ എന്ന സർപ്പത്തെ വധിച്ചശേഷം [[ടെല്ഫി|ഡെൽഫി]]യിൽ 'പൈതിയൺ അപ്പോളോ' ആയി ആരാധിക്കപ്പെട്ടു. ക്രമനിയമങ്ങളിൻമേലുള്ള അപ്പോളോയുടെ ആധിപത്യമാണ് സർവപ്രധാനം. ന്യായാധിപൻ, യാഗാദികർമങ്ങളുടെ അധികാരി, നഗര സ്ഥാപകൻ എന്നിങ്ങനെ അനേകം ഭാവങ്ങൾ ഈ ദേവനിൽ ആരോപിച്ചുകാണുന്നു. യവനചിന്താമണ്ഡലത്തിൽ ഇത്രത്തോളം പ്രേരണചെലുത്തിയിട്ടുള്ള ദേവൻമാർ വേറെ ഇല്ല. യവനജീവിതത്തിന്റെ മാനുഷികവും കലാപരവുമായ വശങ്ങളെ ഉത്തേജിപ്പിച്ച ഈ ദേവനെ സംബന്ധിച്ചുള്ള രൂപസങ്കല്പം വില്ല്, അമ്പ്, ആവനാഴി, ചെണ്ടക്കോൽ, ആട്ടിടയന്റെ വളഞ്ഞ വടി തുടങ്ങിയവ ധരിച്ച അനാഗതശ്മശ്രുവും അതിസുഭഗനുമായ യുവാവ് ആയിട്ടാണ്. റോമാക്കാർ ഈ ദേവനുമായി പരിചയപ്പെട്ടത്, ഭാഗികമായി എട്രൂസ്കൻമാരിലൂടേയും ഭാഗികമായി ദക്ഷിണ ഇറ്റലിയിലെ യവനസംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെയും ആണ്. [[റിപ്പബ്ലിക്ക്|റിപ്പബ്ളിക്കൻ]] ഭരണകാലത്ത് അപ്പോളോ മുഖ്യമായി വൈദ്യത്തിന്റേയും പ്രവചനത്തിന്റേയും ദേവനായിരുന്നു. ആക്റ്റിയത്തിലും പലസ്തീനിലും മനോഹരങ്ങളായ അപ്പോളോ ക്ഷേത്രങ്ങൾ പണികഴിപ്പിച്ച അഗസ്റ്റസിന്റെ കാലത്ത് ഈ ദേവന്റെ പ്രാധാന്യം വളരെ വർധിച്ചു. അനേകം വീരസാഹസിക കഥകളും പ്രേമകഥകളും ഈ ദേവനെ ചുറ്റിപ്പറ്റി പറയപ്പെടുന്നു. [[പ്ളേറ്റോ]]യുടെ റിപ്പബ്ളിക് എന്ന ഗ്രന്ഥത്തിൽ ക്ഷേത്രം, യാഗം, മറ്റു ആരാധനകൾ, മരണാനന്തര കർമങ്ങൾ മുതലായവ സംബന്ധിച്ച ഉപദേശങ്ങൾ അപ്പോളോ നല്കിയതായി പറയുന്നുണ്ട്.
സ്ത്രീകളുമായുള്ള സ്നേഹം
ആരാധനയുടെ ഉത്ഭവവും വികാസവും
പുരുഷന്മാരുമായുള്ള സ്നേഹം
അപ്പോളോപ്രതിമകൾ