1503 ആഗസ്റ്റ് 6-ന് മറ്റൊരു സൈനികനീക്കത്തിനു തുനിയുകയായിരുന്ന സിസേറും അലക്സാണ്ടറും, കർദ്ദിനാൾ ആഡ്രിയാനോ ദ കൊർനേറ്റ നൽകിയ വിരുന്നിൽ പങ്കെടുത്തു. താമസിയാതെ അവരിരുവർക്കും പനിപിടിപെട്ടു. ചികിത്സാനടപടിയുടെ കാഠിന്യം മൂലം സിസേറുടെ തൊലി ഉരിഞ്ഞുപോകാൻ ഇടയാക്കിയെങ്കിലും അയാൾ സുഖം പ്രാപിച്ചു; എന്നാൽ മാർപ്പാപ്പയുടെ സ്ഥിതി ഗുരുതരമായിരുന്നു. വീട്ടുകാര്യസ്ഥൻ ജൊഹാൻ ബുർച്ചാർഡിന്റെ ഡയറി, അലക്സാണ്ടറുടെ അന്തിമരോഗത്തിന്റേയും മരണത്തിന്റേയും ചില വിവരങ്ങൾ നൽകുന്നുണ്ട്:

1503 ആഗസ്റ്റ് 12-ആം തിയതി ശനിയാഴ്ച രാവിലെ മാർപ്പാപ്പക്ക് സുഖമില്ലാതെയായി. സായാഹ്ന-പ്രാർത്ഥനയുടെ സമയം കഴിഞ്ഞ് 6-7 മണി സമയത്ത് തുടങ്ങിയ പനി മാറിയതേയില്ല. ആഗസ്റ്റ് 15-ന് 13 ഔൺസ് രക്തം വാർന്നു കളഞ്ഞു. പിന്നെ വിറയൽ തുടങ്ങി. ആഗസ്റ്റ് 17-ആം തിയതി വ്യാഴാഴ്ച രാവിലെ 9 മണിക്ക് മാർപ്പാപ്പ മരുന്നു സേവിച്ചു. 18-ആം തിയതി വെള്ളിയാഴ്ച 9-10 മണിയോടെ അദ്ദേഹം കാർഗ്നോളയിലെ ഗംബോവ മെത്രാനോട് കുംബസാരിച്ചു. മെത്രാൻ തുടർന്ന് അദ്ദേഹത്തിനു കുർബ്ബാന ചൊല്ലിക്കൊടുത്തു. കിടക്കയിൽ ഇരുന്ന് മാർപ്പാപ്പ കുർബ്ബാന സ്വീകരിച്ചു. സെരാ, ഹുവാൻ, ഫ്രാൻസെസ്കോ ബോർജിയ, കാസനോവ, ലോറിസ് എന്നിവരായി അഞ്ചു കർദ്ദിനാളന്മാർ കുർബ്ബാനയിൽ പങ്കെടുത്തിരുന്നു. തനിക്കു തീരെ സുഖമില്ലെന്ന് മാർപ്പാപ്പ അവരോടു പറഞ്ഞു. സായഹ്നപ്രാർത്ഥനയുടെ സമയത്ത്, ഗംബോവ മെത്രാനിൽ നിന്ന് അന്ത്യകൂദാശ സ്വീകരിച്ച ശേഷം അദ്ദേഹം മരിച്ചു.

മരിക്കുമ്പോൾ അലക്സാണ്ടർ ആറാമന് 72 വയസ്സുണ്ടായിരുന്നു. 

തന്റെ പാപങ്ങളിന്മേൽ ആത്മാർത്ഥമായി പശ്ചാത്തപിച്ചിട്ടാണ് അദ്ദേഹം മരിച്ചതെന്നു കരുതണം. അനന്തരാവകാശിയെ തെരെഞ്ഞെടുക്കാൻ ഒത്തുചേർന്നിരുന്ന കർദ്ദിനാളന്മാർക്കു മുൻപിൽ നടത്തിയ ചരമപ്രസംഗത്തിൽ അക്വീലിയാ ഗാലിപ്പോളി മെത്രാൻ, മാർപ്പാപ്പയുടെ മന:സ്താപത്തിന്റെ കാര്യം എടുത്തു പറഞ്ഞു:

ഒടുവിൽ വളരെ ഗുരുതരമായ രോഗത്തിന്റെ പിടിയിലായ അദ്ദേഹം, ഒന്നിനു പുറകേ ഒന്നായി വിശുദ്ധകൂദാശകൾ ചോദിച്ചു വാങ്ങി. തന്റെ പാപങ്ങൾ ശ്രദ്ധാപൂർവം ഏറ്റുപറഞ്ഞു മന:സ്താപത്തോടെ കുമ്പസാരിക്കുമ്പോൾ, അവയോർത്തു അദ്ദേഹം കണ്ണീരൊഴുക്കുക പോലും ചെയ്തു എന്നാണ് എന്റെ അറിവ്; തുടർന്ന് ദിവ്യകാര്യണ്യത്തിൽ വിശുദ്ധശരീരം സ്വീകരിച്ച ശേഷം അന്ത്യകൂദാശ കൈക്കൊണ്ട് മാർപ്പാപ്പ മരിച്ചു.

അലക്സാണ്ടറുടെ മരണത്തെ തുടർന്ന് റോമിൽ അരാജകത്വത്തിനുള്ള സാദ്ധ്യത കണ്ട സിസേർ, സ്വയം രോഗാവസ്ഥയിൽ ആയിരുന്നതിനാൽ, മരണം പരസ്യമാകുന്നതിനു മുൻപ്, പിതാവിന്റെ ഖനജാവു പിടിച്ചെടുക്കാൻ തന്റെ വിശ്വസ്തനായ ഡോൺ മിച്ചെലോട്ടോയെ അയച്ചു. അടുത്ത ദിവസം, റോമിലെ ജനങ്ങൾക്കും പുരോഹിതന്മാർക്കുമായി ശരീരം പ്രദർശിപ്പിച്ചു. സ്വാഭാവികമായ അപചയത്തിൽ വൈരൂപ്യം സംഭവിച്ചിരുന്നതിനാൽ സംഭവിച്ചു തുടങ്ങിയിരുന്ന ദേഹം ഒരു തുണി കൊണ്ടു മൂടിയിരുന്നു.

മാർപ്പാപ്പയുടെ സേവകർ ബലപൂർവ്വം സമ്മതിപ്പിക്കുന്നതു വരെ, അലക്സാണ്ടർ ആറാമന്റെ ശരീരം സംസ്കാരത്തിനു സ്വീകരിക്കാൻ റോമിൽ, വിശുദ്ധപത്രോസിന്റെ ഭദ്രാസനത്തിലെ പുരോഹിതർ വിസമ്മതിച്ചു. അനുസ്മരണക്കുർബ്ബനയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ നാലു കർദ്ദിനാളന്മാർ മാത്രമേ ഉണ്ടയിരുന്നുള്ളു. തിരുസിംഹാസനത്തിൽ അലക്സാണ്ടറുടെ പിൻഗാമിയായി വന്ന പീയൂസ് മൂന്നാമൻ മാർപ്പാപ്പ, തന്റെ മുൻഗാമിക്കു വേണ്ടി കുർബ്ബാന ചൊല്ലുന്നതു വിലക്കി. നരകത്തിൽ പോയ ഒരാൾക്കു വേണ്ടി പ്രാർത്ഥിക്കുന്നതു ദൈവനിന്ദയാണെന്നായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം. പത്രോസിന്റെ ദേവാലയത്തിൽ അല്പകാലം മാത്രം ഇരുന്ന അലക്സാണ്ടറുടെ ഭൗതികശരീരം, അധികമൊന്നും അറിയപ്പെടാത്ത റോമിലെ സ്പാനിഷ് ദേശീയ ദേവാലയത്തിൽ പിന്നീടു പുന:സ്ഥാപിതമായി.

വിലയിരുത്തൽ
ഫ്രാൻസിന്റെ പിന്മാറ്റം
വാഴ്ചയുടെ തുടക്കം
മരണം