ബ്രിട്ടീഷ് സാമ്രാജ്യത്വ വാഴ്ചക്കെതിരായി ടിപ്പുസുൽത്താന്റെ പടയോട്ടത്തിനും വണ്ടൂർഗ്രാമവും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. തൊഴിൽ സമരങ്ങൾ, കർഷകസമരങ്ങൾ, അധ്യാപകരുടെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള സാംസ്കാരിക നവോത്ഥാന മുന്നറ്റങ്ങൾ എന്നിവ വണ്ടൂരിൽ നടന്നിട്ടുണ്ട്. 1895-വരെ നിലമ്പൂർ റോഡിലും പിന്നീട് 1958-വരെ പള്ളിക്കുന്നിലുമായി ഈ പ്രദേശത്ത് പ്രസിദ്ധവും പുരാതനവുമായൊരു ചന്ത നടന്നിരുന്നു. മലപ്പുറം, മഞ്ചേരി, നിലമ്പൂർ, കാളികാവ്, തുവ്വൂർ ഭാഗത്തുനിന്നല്ലാം ചൊവ്വാഴ്ച ദിവസം ആളുകൾ ചന്തക്കെത്തിയിരുന്നു. വണ്ടൂർ ടൌണിൽ നിന്നും ഒരു കിലോമീറ്ററകലെ നിലമ്പൂർ റോഡിൽ പുളിക്കലിന്റെ കിഴക്കുഭാഗത്ത് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന പടാളിപ്പറമ്പ് പ്രദേശം പഴയനാടൻ കലകളുടെ വിളനിലമായിരുന്നു. ഉദാത്തമായ സാംസ്കാരികപൈതൃകവും, പാരമ്പര്യവുമുള്ള പ്രദേശമാണ് വണ്ടൂർ. ഫ്യൂഡൽ ജന്മി ദുഷ് പ്രഭുത്വത്തിന്റെ തീക്ഷ്ണമായ അനുഭവങ്ങൾ വണ്ടൂരിലെ ജനങ്ങളും അനുഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്. 1940-50 കാലഘട്ടങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്ന പുരോഗമന സംഘടനകളുടെ മുന്നറ്റങ്ങളുടെ ഫലമായാണ് സാമൂഹ്യ സാംസ്കാരിക നവോത്ഥാനം ഇവിടെ ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്. ജന്മിത്വത്തിനെതിരേയുള്ള കുടിയാൻ പ്രക്ഷോഭങ്ങളുടെയും തൊഴിൽസമരങ്ങളുടെയും ഇതിഹാസങ്ങളും ഈ പഞ്ചായത്തിനു പറയാനുണ്ട്. ഒന്നാം ലോകമഹായുദ്ധത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷുകാർ, തുർക്കി സുൽത്താന്റെ ഖലീഫത്ത് പദവി നശിപ്പിച്ചതിൽ വേദന പൂണ്ട ഇന്ത്യൻ മുസ്ളീങ്ങൾ ഖിലാഫത്ത് പ്രസ്ഥാനത്തിനു രൂപം കൊടുത്തു. 1920-ൽ മുഹമ്മദ് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബും, മൊയ്തു മൌലവിയും ഖിലാഫത്തിന്റെ പ്രചാരകരായി വണ്ടൂരിൽ വന്നിട്ടുണ്ട്. മുഹമ്മദ് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബ് സെക്രട്ടറിയായി മലബാർ ഖിലാഫത്ത് കമ്മിറ്റി രൂപീകരിച്ചു. കേരളാപ്രദേശ് കോൺഗ്രസ് നേതാക്കളുടെ ആഹ്വാനപ്രകാരം ഏറനാട്ടിലെ മാപ്പിളമാരുടെ സജീവ പങ്കാളിത്തം കൊണ്ട് ഖിലാഫത്ത് പ്രക്ഷോഭം കരുത്താർജ്ജിച്ചു. ഒരു പ്രക്ഷുബ്ധ സന്ദർഭത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം അക്രമത്തിനൊരുങ്ങി വന്നപ്പോൾ മാപ്പിളമാർ ആത്മരക്ഷാർത്ഥം നടത്തിയ പ്രത്യാക്രമണമായിരുന്നു ഒരർത്ഥത്തിൽ 1921-ലെ മലബാർ കലാപമായി മാറിയത്.
1921-ന് മുമ്പു തന്നെ വണ്ടൂരിൽ ടി.ബി (ടൂറിസ്റ്റ്റ് ബംഗ്ളാവ്) പ്രവർത്തിക്കുന്നുണ്ട്. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ കാലത്ത് കളക്ടർ, ആർ.ഡി.ഒ (തുക്കിടി സായിപ്പ്) തുടങ്ങിയ ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാർ വരുമ്പോൾ താമസിക്കുന്നതിനായാണ് മൂന്ന് ഏക്കർ സ്ഥലത്ത് കിഴക്കേക്കുന്നിന്റെ മുകളിൽ ടി.ബി സ്ഥാപിച്ചത്. ഇവിടം പല ചരിത്രസംഭവങ്ങൾക്കും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. വണ്ടൂരിനടുത്ത പാണ്ടിക്കാട് നെല്ലിക്കുത്ത് സ്വദേശിയായിരുന്നു ഖിലാഫത്തിന്റെ നേതാവും ആവേശവുമായിരുന്ന വാരിയൻകുന്നത്ത് കുഞ്ഞുമുഹമ്മദ് ഹാജി. ഹാജിയും ചെമ്പ്രശ്ശേരി തങ്ങൾ തുടങ്ങിയവരും നയിച്ച മലബാർ കലാപം താമസിയാതെ വണ്ടൂരിലേക്കും വ്യാപിച്ചു. കലാപത്തെ ഒതുക്കാൻ ഗൂർഖാ പട്ടാളം കൂട്ടമായി രംഗത്തിറങ്ങി. മലബാർ കലാപം ഒതുക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷുകാർ വണ്ടൂരിൽ കേന്ദ്രീകരിച്ചത് ഈ ടി.ബി പരിസരത്തായിരുന്നു. മുതിർന്ന ആണുങ്ങളെ അവർ വെടിവെച്ചു കൊന്നു. പല സ്ത്രീകളും ബലാൽസംഗം ഭയന്ന് ആത്മഹത്യ ചെയ്തു. 12-നും 16-നുമിടയ്ക്കു പ്രായമുള്ള ആൺക്കുട്ടികളെ മുഴുവൻ അറസ്റ്റ്റു ചെയ്തു ബെല്ലാരിയിലേക്ക് കൊണ്ടുപോയി. 1891 മേയ് 11-ാം തീയതി ബ്രിട്ടീഷുകാർ വണ്ടൂരിൽ ആരംഭിച്ച പോലീസ് സ്്റ്റേഷൻ, 1924 മാർച്ച് 21-ഓടെ സർക്കിൾ ഓഫീസ്സാക്കി ഉയർത്തി.

റെയിൽവേ യാത്രാ സൌകര്യങ്ങൾ വാണിയമ്പലത്തുണ്ടാവുന്നത് 1927-ലാണ്. 1937-ൽ മദ്രാസ് അസംബ്ളിയിലേക്ക് അബ്ദുറഹിമാൻ സാഹിബ് വണ്ടൂരിൽ നിന്നു മത്സരിക്കുകയും വമ്പിച്ച ഭൂരിപക്ഷത്തോടെ വിജയിക്കുകയും ചെയ്തു. 1940-ൽ വണ്ടൂരിൽ കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ്റ് പാർട്ടി സ്വകാര്യമായി പ്രവർത്തിച്ചുതുടങ്ങി. പുഴിക്കാടൻ റഹീം ആയിരുന്നു ആദ്യസെക്രട്ടറി. സഖാവ് കുഞ്ഞാലി ആദ്യ സെക്രട്ടറിയായിക്കൊണ്ട് 1940-ൽ ഫർക്കാകമ്മിറ്റി രൂപീകരിച്ചു.1947-ൽഇന്ത്യ സ്വതന്ത്രമായപ്പോൾ മുസ്ലിം ലീഗിലെ പ്രമാണിമാരെ ഭയന്ന് വണ്ടൂർ അങ്ങാടിയിലെ കവലകളിൽ ദേശീയ പതാക സ്ഥാപിക്കാൻ വിഷമിച്ചിരുന്ന നാട്ടുകാർക്ക് പതാക സ്ഥാപിക്കാൻ കോൺഗ്രസുകാരനായ നാലകത്ത് ഏന്തീൻകുട്ടി ഹാജിയും സഹപ്രവർത്തകരും സധൈര്യം മുന്നോട്ടു വന്നു . 1940-50-കളിൽ നാലകത്ത്‌ ഏന്തീൻ കുട്ടിഹാജിയും എലാട്ടുപറബിൽoooooo(ബീഡി എളാപ്പ)യും ബീഡി തൊയ്ലാളികൾക്ക് നെത്രര്ത്വം നൽകി . 1941-ൽ രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധ കാലത്ത് പട്ടാളം പാളങ്ങൾ പൊളിച്ചുനീക്കി. 1953-ലാണ് വീണ്ടൂം റെയിൽവേ ലൈൻ സ്ഥാപിച്ചുകൊണ്ട് ഗതാഗതം പുനരാരംഭിച്ചത്. റവ.ഓട്ടൻസായിപ്പ് വണ്ടൂരിലെ “ഫാദർ ഡാമിയൻ” ആയിരുന്നു. അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച കരുണാലയ ഹോസ്പിറ്റൽ വണ്ടൂരിലെ ആരോഗ്യ ചികിത്സാരംഗത്ത് വമ്പിച്ച ഗുണഫലങ്ങൾ ഉളവാക്കി. 1952-ൽ ഏപ്രിൽ 3-ാം തീയതിയാണ് കരുണാലയ ഹോസ്പിറ്റൽ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തത്. ഓട്ടൻ സായിപ്പിന്റെ പരിശ്രമഫലമായി അമേരിക്കയിൽ നിന്നും ക്ഷയരോഗികൾക്കു വേണ്ടി ഭക്ഷണം, മരുന്ന് എന്നിവ എത്തിച്ച് സൌജന്യമായി നൽകുകയും വീടുകളിൽ പോയി പരിശോധിച്ച് മരുന്നും ഇഞ്ചക്ഷനും നൽകുകയും ചെയ്തു. ക്ഷയരോഗത്തിനെതിരെ അദ്ദേഹം നടത്തിയ തീവ്രയജ്ഞം നിമിത്തമാണ് വണ്ടൂർ പ്രദേശം ക്ഷയരോഗ വിമുക്തമാകുന്നത്. ആശുപത്രിയിൽ വെച്ചുള്ള പ്രസവം നാട്ടുകാരെ പരിചയിപ്പിച്ചതും കരുണാലയ ആശുപത്രിയും റവ.ഓട്ടൻ സായിപ്പുമാണ്. പാമ്പു വിഷമേറ്റവർക്ക് ആശുപത്രിയിൽ ചികിത്സ ഏർപ്പെടുത്തിയതും കരുണാലയയിലാണ്. ആറുകിടക്കകളോടുകൂടി 1954-ൽ ഗവ. ആശുപത്രി മഞ്ചേരി റോഡിൽ സ്ഥാപിതമായി. 1960-ൽ കർളിക്കാട്ടിൽ മൂസ്സകുട്ടി ഹാജി സംഭാവന ചെയ്ത ഒരേക്കർ സ്ഥലത്ത് പുതിയ കെട്ടിടം പണിത് ആശുപത്രി അങ്ങോട്ടു മാറ്റി.

ഭൂമിശാസ്ത്രം
അതിരുകൾ
ചരിത്രം
ആരാധനാലയങ്ങൾ