ഹിന്ദുമതവും തീർത്ഥാടനത്തിന് വളരെയധികം പ്രാധാന്യം കല്പിക്കുന്നു. പുരാണങ്ങളിൽ തീർത്ഥാടന മാഹാത്മ്യത്തെ കുറിച്ച് വളരെയധികം എഴുതപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ പുണ്യസ്ഥലം സന്ദർശിക്കുന്ന എല്ലാവർക്കും മോക്ഷം സിദ്ധിക്കുന്നില്ല; ഹൃദയശുദ്ധിയുള്ളവർക്കു മാത്രമേ തീർത്ഥാടനഫലം ലഭിക്കുകയുള്ളൂ എന്നാണ് സങ്കല്പം. "ആരുടെ കൈകാലുകളും മനസ്സും വിദ്യയും തപസ്സും കീർത്തിയും സംയമം പൂണ്ടിരിക്കുന്നുവോ അവന് തീർത്ഥഫലം കൈവരും. പ്രതിഗ്രഹം വാങ്ങാതെയും സന്തുഷ്ടനായും നിയതനായും ശുചിയായും അഹങ്കാരരഹിതനായുമിരിക്കുന്നവന് തീർഥഫലം കൈവരും. ആഹാരം കിട്ടിയില്ലെങ്കിൽ ആഹാരം കഴിക്കാതെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ജയിച്ചും ദോഷമെല്ലാം വിട്ടുമിരിക്കുന്നവനു തീർഥഫലം കൈവരും. രാജേന്ദ്ര ക്രോധം കൂടാതെ സത്യശീലനായി ദൃഢവ്രതനായി പ്രാണികളെ, തന്നെപ്പോലെ കരുതുന്നവൻ യാതൊരുവനോ അവന് തീർഥഫലം കൈവരും. (പദ്മപുരാണം, 11-ാം അധ്യായം)"

പ്രാചീന ഭാരതത്തിലെ പ്രധാനപ്പെട്ട പുണ്യസ്ഥലങ്ങൾ പുഷ്കര തീർഥം, ജംബുമാർഗം, തണ്ഡുലികാശ്രമം, കണ്വാശ്രമം, കോടിതീർഥം, നർമദ, അർബുദം, ചർമണ്വതി, പിണ്ഡാരകം, ദ്വാരക, ഗോമതി, ബ്രഹ്മതീർഥം, തുംഗതീർഥം, പഞ്ചനദം, ഭീമതീർഥം, ഗിരീന്ദ്രതീർഥം, ദേവികാതീർഥം, പാപനാശിനിതീർഥം, വിനാശന തീർഥം, നാഗോത്ഭേദതീർഥം, അഘാർദുനതീർഥം, കുമാരകോടിതീർഥം, കുരുക്ഷേത്രം, ഗംഗ, ബ്രഹ്മാവർത്തം, സംഗമം, ഭൃഗുതുംഗം, കുബ്ജാമ്രം,ഗംഗോത്ഭേദം, വാരണാസി (കാശി) അവിമുക്തം, കപാലമോചനം, പ്രയാഗതീർഥം, വടേശതീർഥം, വാമനതീർഥം, കാളികാസംഗതീർഥം, ലൌഹിത്യം, കരതോയം, ശോണം, ഋഷഭം, ശ്രീപർവതം, കൊല്വഗിരി, സഹ്യാദ്രി, മലയാദ്രി, ഗോദാവരി, തുംഗഭദ്ര, കാവേരി, വരദ, ദണ്ഡകാരണ്യം, കാലഞ്ജരം, മുജ്ജവടം, ശൂർപ്പാരകം, മന്ദാകിനി, ചിത്രകൂടം, ശൃംഗിവേരപുരം, അവന്തി, അയോധ്യ, നൈമിശാരണ്യം എന്നിവയാണെന്ന് അഗ്നിപുരാണം 109-ാം അധ്യായത്തിൽ പറയുന്നു. 

ബദരിനാഥ്, കേദാർനാഥ്, അമർനാഥ്, കാശിയിലെ വിശ്വനാഥക്ഷേത്രം, പുരി ജഗന്നാഥക്ഷേത്രം, ഹരിദ്വാറിലെ വിഷ്ണുക്ഷേത്രം, രാമേശ്വരത്തെ ശിവക്ഷേത്രം, ഗുരുവായൂരിലെ ശ്രീകൃഷ്ണക്ഷേത്രം, ശബരിമലയിലെ അയ്യപ്പക്ഷേത്രം, തിരുവനന്തപുരത്തെ പത്മനാഭസ്വാമി ക്ഷേത്രം തുടങ്ങി നിരവധി ഹൈന്ദവ തീർത്ഥാടന കേന്ദ്രങ്ങൾ ഇന്ന് ഇന്ത്യയിലുണ്ട്. കേരളത്തിൽ വർഷംതോറും ഡിസംബർ 30 മുതൽ ജനുവരി 1 വരെ നടത്തുന്ന ശിവഗിരി തീർത്ഥാടനം പ്രത്യേക പരാമർശം അർഹിക്കുന്നു. പഞ്ചശുദ്ധിയോടെ പത്ത് ദിവസത്തെ വ്രതം ആചരിച്ച്, മഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങളണിഞ്ഞ് ആർഭാടരഹിതമായാണ് വിശ്വാസികൾ തീർത്ഥാടനം നടത്തേണ്ടത്. തീർത്ഥാടന കാലത്ത് വിദ്യാഭ്യാസം, ശുചിത്വം, ഈശ്വരഭക്തി, സംഘടന, കൃഷി, കച്ചവടം, കൈത്തൊഴിൽ, സാങ്കേതിക പരിശീലനങ്ങൾ എന്നീ വിഷയങ്ങളിൽ വൈദഗ്ദ്ധ്യമുള്ളവർ ശിവഗിരിയിൽ പ്രസംഗ പരമ്പര നടത്തണമെന്നും തീർത്ഥാടകർ അത് ശ്രദ്ധിച്ചുകേട്ട് പ്രാവർത്തികമാക്കുവാൻ ശ്രമിക്കണമെന്നും ശ്രീനാരായണ ഗുരുദേവൻ നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇതിലൂടെ ജനങ്ങൾക്കും രാജ്യത്തിനും അഭിവൃദ്ധിയുണ്ടാകുമ്പോൾ ശിവഗിരി തീർഥാടനത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം സഫലമാകുമെന്നും ഗുരുദേവൻ പറയുന്നു. 

ഹിന്ദുമതം
തീർത്ഥാടനം വ്യത്യസ്ത മതങ്ങളിൽ
ക്രിസ്തുമതം
ജൂതമതം