ആദ്യകാലത്ത് തെറ്റായ ഇസ്ലാമിക് ഫിലോസഫി പഠിക്കുകയും തെറ്റാണെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ട് ശരിയായ വിശ്വാസ ശാസ്ത്ര തത്ത്വങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കുകയും ചെയ്ത് വ്യക്തിയാണ് അബുൽ ഹസൻ അൽ അശ്അരി. ഓരോ സമയവും ആവശ്യമായ പ്രവർത്തനങ്ങളും അപ്പപ്പോൾ ദൈവം സൃഷ്ടിക്കുന്നുവെന്നും സൃഷ്ടികൾക്ക് സ്വന്തം പ്രവൃത്തിയിൽ ഇച്ഛാസ്വാതന്ത്ര്യം ഉണ്ടെന്നും അദ്ദേഹം വിശ്വസിച്ചു. ദിറാർ ഇബ്‌നു അംറിന്റെയും അബൂ ഹനീഫയുടെയും ചിന്തകൾ തന്റെ സിദ്ധാന്തമായ ഇച്ഛാശക്തിയുടെ വിവരണമായി വിശദീകരിച്ചു.   

അദ്ദേഹം കാര്യകാരണ ബന്ധത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിലാണ് പ്രവർത്തനങ്ങൾ എന്ന മുഅ്തസലീ വീക്ഷണങ്ങളെ ശക്തിയുക്തം എതിർത്തു. സംവാദങ്ങൾക്ക് അവസരം നൽകാത്ത പൂർണമായും അനുകരണങ്ങളാണ് എന്ന ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്ന സാഹിരി(ലിറ്ററലിസ്റ്റ്), മുജസ്സിമത്(ആന്ത്രോപൊതീസ്റ്റ്), മുഹദ്ദിസീൻ(ട്രഡീഷണലിസ്റ്റ്) എന്നിവരെയും എതിർത്തു. 

ഒരു വിഭാഗം ആളുകൾ (അതായത്, സഹീറികളും മറ്റുള്ളവരും) സ്വന്തം അജ്ഞതയിൽ നിന്നാണ് മൂലധനം ഉണ്ടാക്കിയത്; വിശ്വാസ കാര്യങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളും യുക്തിസഹമായ ചിന്തയും അവർക്ക് വലിയ ഭാരമായിത്തീർന്നു. അതിനാൽ അവർ അന്ധമായ വിശ്വാസത്തിലേക്കും അന്ധമായ പിന്തുടരലിലേക്കും ചായ്വ് കാണിച്ചു. (തഖ്‌ലീദ്) മതത്തിന്റെ തത്ത്വങ്ങളെ യുക്തിസഹമാക്കാൻ ശ്രമിച്ചവരെ 'പുതുമയുള്ളവർ' എന്ന് അവർ അപലപിച്ചു. ചലനം, വിശ്രമം, ശരീരം, അപകടം, നിറം, സ്ഥലം, ആറ്റം, ആറ്റങ്ങളുടെ കുതിപ്പ്, ദൈവത്തിന്റെ ഗുണവിശേഷങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ച ഒരു പുതുമയും പാപവുമാണെന്ന് അവർ കരുതി. അങ്ങനെയുള്ള ചർച്ചകൾ ശരിയായ കാര്യമായിരുന്നുവെന്ന് അവർ പറഞ്ഞു. പ്രവാചകനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വഹാബികൾ തീർച്ചയായും അങ്ങനെ ചെയ്യുമായിരുന്നു; പ്രവാചകൻ തന്റെ മരണത്തിനുമുമ്പ് മതപരമായ വീക്ഷണകോണിൽ നിന്ന് ആവശ്യമായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും ചർച്ച ചെയ്യുകയും വിശദീകരിക്കുകയും ചെയ്തു, അവയൊന്നും അനുയായികൾ ചർച്ചചെയ്യാൻ തയ്യാറായില്ല; മുകളിൽ സൂചിപ്പിച്ച പ്രശ്‌നങ്ങൾ അദ്ദേഹം ചർച്ച ചെയ്തില്ല, അവ ചർച്ച ചെയ്യുന്നത് ഒരു പുതുമയായി കണക്കാക്കണമെന്ന് വ്യക്തമായിരുന്നു.

വികാസം
സ്ഥാപകൻ
നിരൂപണം
ചരിത്രം