സുനിർവചിതമായ അതിർത്തികളോടുകൂടിയ ഒരു ഭൂപ്രദേശമോ ജനങ്ങളോ കൂടാതെ ഒരു ജനപദം (രാഷ്ട്രം) ഉണ്ടാകുക സാധ്യമല്ല ('നഹ്യജനോജനപദോ രാജ്യമജനപദം വാഭവതി'). ശത്രുബാധയിൽ നിന്ന് അനായാസമായി സംരക്ഷിക്കാൻ കഴിയുന്നതും കൃഷിഭൂമി, ഖനി, വനം, മേച്ചിൽസ്ഥലം, രാജവീഥി തുടങ്ങിയവയുള്ളതും അധ്വാനശീലരായ കർഷകർ നിറഞ്ഞതും ആയിരിക്കണം രാജ്യം. കൃഷി, പശുപാലനം, വാണിജ്യം എന്നിവയാണ് മൂന്നു മുഖ്യ 'വൃത്തി'കൾ. രാജ്യത്തിനു സമാഹരിക്കാൻ കഴിയുന്ന കാർഷിക-സൈനിക ശക്തികളെക്കുറിച്ചു പരാമർശിക്കുമ്പോൾ, അവയെ കൗടല്യൻ 'കർഷകപ്രായജനപദം' എന്നും 'ആയുധീയപ്രായജനപദം' എന്നും വിവേചനം ചെയ്തുപറയുന്നു. സ്വകാര്യസ്വത്തിനു സ്വാതന്ത്യ്രം അനുവദിച്ചുകൊടുക്കവെതന്നെ സർക്കാർവകയായുള്ള ഭൂമികളും ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് 'സിതാധ്യക്ഷ'ന്റെ കടമകളെ വിവരിക്കുന്ന പ്രകരണം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഏറ്റവും നല്ല കൃഷിഭൂമിയെ കൌടല്യൻ 'അദേവമാതൃക' എന്നു വിളിക്കുന്നു; മഴയെയും മറ്റും ആശ്രയിക്കാതെ ജലസേചനം നടത്തപ്പെടുന്നവയാണ് ഇവ. 

'കരം', 'ബലി', 'ദണ്ഡം', 'ഭാഗം' എന്നിങ്ങനെ നാലുതരം വരുമാനങ്ങളാണ് സർക്കാരിനുള്ളതെന്നു പറയുന്നുണ്ട്. ഇവ പണമായും ഉത്പന്നമായുമുള്ള പലവിധ നികുതികളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. സർക്കാർ നടത്തുന്ന ജലസേചനപദ്ധതികളിൽനിന്നും ഗുണം സിദ്ധിച്ചിട്ടുള്ള ഭൂമികൾക്ക് 'ഉദകഭാഗം' എന്ന പേരിലുള്ള അഭിവൃദ്ധിനികുതി (Betterment tax) കൊടുക്കേണ്ടതുണ്ട്. എന്നാൽ ജലസേചന സൗകര്യം ഭൂമിയുടെ ഉടമസ്ഥൻതന്നെ ഉണ്ടാക്കിയതാണെങ്കിൽ 'സ്വസേതു' വായ ആ ഭൂമിക്ക് ഇത്തരം കരം കൊടുക്കേണ്ടതില്ല. 

സിതാധ്യക്ഷൻ (കൃഷിവകുപ്പ്), വിവീതാധ്യക്ഷൻ (മേച്ചിൽസ്ഥലം), ഗോധ്യക്ഷൻ (മൃഗസംരക്ഷണം), പണ്യാധ്യക്ഷൻ (വാണിജ്യം) എന്നിവരാണു സർക്കാരിലേക്ക് മുതൽ കൂട്ടുണ്ടാക്കുന്നതിനു ചുമതലപ്പെട്ട ഉദ്യോഗസ്ഥന്മാർ. ഒരു വിധത്തിലും കൃഷിയോഗ്യമാക്കാൻ വയ്യാത്ത തരിശുഭൂമികളെ 'ഭൂമിച്ഛിദ്രം' എന്ന പേരിൽ കന്നുകാലി മേച്ചിൽസ്ഥലങ്ങളാക്കി അവ ഉപയോഗിക്കുന്നവരിൽനിന്നും കരം ഈടാക്കിവന്നു. വനംവകുപ്പിനു രണ്ട് വിഭാഗങ്ങളുണ്ട്: ദ്രവ്യവനവും (തടികളും ലോഹങ്ങളും വനോത്പന്നങ്ങളും ലഭിക്കുന്നവ) ഹസ്തിവനവും (ആനകളെയും മറ്റു ഉപയോഗയോഗ്യമായ ജന്തുക്കളെയും പിടിക്കാനുള്ളവ). സാധനങ്ങളുടെയും ഉത്പന്നങ്ങളുടെയും കയറ്റുമതിയും വിദേശരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള വ്യാപാരബന്ധവും നിയന്ത്രിക്കുകയാണ് പണ്യാധ്യക്ഷന്റെ ജോലി. വിദേശരാജ്യങ്ങളുമായി ചരക്കുകൾ കൈമാറുന്നത് 'പണ്യപ്രതിപണ്യം' എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു. 'നാവാധ്യക്ഷന്റെ' മേല്നോട്ടത്തിൽ ജലമാർഗ്ഗമായ ചരക്കുകളുടെ കയറ്റിറക്കുമതികളും, സാർഥവാഹകസംഘങ്ങളുടെ സഹായത്തോടുകൂടി കരമാർഗ്ഗമായ വാണിജ്യവ്യാപാരങ്ങളും നടത്തപ്പെട്ടുവന്നു. 'വർത്തനി' എന്ന പേരിൽ ചുങ്കം ചുമത്തുന്ന ഏർപ്പാടിനും വ്യവസ്ഥയുണ്ടായിരുന്നു. 

ആയമാനം, വ്യാവഹാരികം, ഭാജനം തുടങ്ങിയ അളവുതൂക്ക ഉപകരണങ്ങളെയും, കാകനി, പണം തുടങ്ങിയ നാണയങ്ങളെയുംപറ്റി "അർഥശാസ്ത്രം" പറയുന്നുണ്ട്. കമ്മട്ടത്തിന്റെ തലവൻ ലക്ഷണാധ്യക്ഷനാണ്. 'രൂപിക', 'വ്യാജി' എന്നീ പേരുകളിൽ പറയുന്ന ആദായമാർഗങ്ങൾ വില്പന നികുതിയാണെന്നും 'പാരീക്ഷിക' എന്നത് പദാർഥങ്ങളെ പരിശോധിക്കുന്നവനുള്ള പ്രതിഫലം (ളലല) ആണെന്നും വ്യാഖ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു. മൂല്യം, പരിഘ, ശുല്കം, അത്യയം, വൈധരണം, രൂപ, രൂപിക, ധാതു തുടങ്ങിയ വരുമാന മാർഗങ്ങളെപ്പറ്റിയും പരാമർശം കാണാം. 

'സൂത്രാധ്യക്ഷൻ' (നെയ്ത്തുവ്യവസായമേധാവി), 'രഥാധ്യക്ഷൻ' (വാഹനവകുപ്പ്), 'വൈയാവൃത്യകാരൻ' (കച്ചവട ഏജന്റ്), 'കർമകാരൻ' (പ്രത്യേക വൈദഗ്ദ്ധ്യം ഉള്ള പണിക്കാരൻ), 'ദാസൻ' (അടിമ) തുടങ്ങിയവരും ഓരോ വിധത്തിൽ രാജഭണ്ഡാരത്തിലെ മുതൽക്കൂട്ടിനു സംഭാവന ചെയ്തുവന്നു.

വിവർത്തനങ്ങളും പഠനങ്ങളും
കേരളത്തിൽ
ഗ്രന്ഥനാമം
സാമ്പത്തികപ്രശ്നങ്ങൾ