"പഞ്ച-" തത്ത്വങ്ങളുടെ (അഞ്ച് ശാശ്വത ഘടകങ്ങൾ) മെറ്റാഫിസിക്കൽ, എപ്പിസ്റ്റമോളജിക്കൽ സങ്കല്പങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ആശയങ്ങളൂം "നീലകാന്തിന്റെ" മാനസികവും ശാരീരികവുമായ അച്ചടക്കവും രാമാനന്ദ് സ്വാമിയുടെ മുതിർന്ന "സാധുക്കളെ" പ്രചോദിപ്പിച്ചു.

1800 ഒക്ടോബർ 20 ന് രാമണന്ദ് സ്വാമിയിൽ നിന്ന് നീലകാന്ത് വർണിക്ക് "സന്യാസ" സമാരംഭം ലഭിച്ചു, അതോടെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുതിയ പദവി സൂചിപ്പിക്കുന്നതിന് "സഹജനന്ദ് സ്വാമി", "നാരായണ മുനി" എന്നീ പേരുകൾ ലഭിച്ചു. 

1802ൽ 21-ാം വയസ്സിൽ, സഹജനന്ദ് സ്വാമി, രാമാനന്ദ സ്വാമിയുടെ മരണത്തിന് മുമ്പ് "ഉദ്ദവ് സമ്പ്രദായത്തിന്റെ" നേതാവായി രാമാനന്ദ് സ്വാമിയുടെ പിൻഗാമിയായി നിയമിക്കപ്പെട്ടു. "ഉദ്ദവ് സമ്പ്രദായം" അതു മുതൽ "സ്വാമിനാരായണ സമ്പ്രദായം" എന്നറിയപ്പെട്ടു. കിട്ടിയവിവരങ്ങൾ പ്രകാരം അദ്ദേഹം ഒരു ഏക ദൈവാരാധനയെ (കൃഷ്ണ അല്ലെങ്കിൽ നാരായണ.)പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. കൃഷ്ണനെ അദ്ദേഹം സ്വന്തം ഇഷ്ട ദേവതയായി കണക്കാക്കി . രാധ-വല്ലഭ സമ്പ്രദായം എന്നറിയപ്പെടുന്ന വൈഷ്ണവ വിഭാഗത്തിന് വിപരീതമായി, സ്വഭാവത്തിലും ഇമേജറിയിലും ശക്തമായി വ്യതിചലനസ്വഭാവമുഌഅ കൃഷ്ണന്റെ ദൈവശാസ്ത്രപരമായ വീക്ഷണങ്ങളേക്കാൾ കൂടുതൽ ശുദ്ധമായ സമീപനമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റേത്. കൃഷ്ണ ആരാധിക്കാൻ ചെയ്യപ്പെടുന്ന സമയത്ത നേരത്തെ പഴയ വൈഷ്ണവ അധ്യാപകരായ, രാമാനുജൻ യമുനചര്യർ എന്നിവരിൽ നിന്ന് വെത്യസ്തമായി സ്വാമിനാരായണൻ കൃഷ്ണാരാധനയിലെ പ്രതാപത്തിന്റെ മൂഡ് ആരാധന അനുകൂലമായും നാശകാരികളായിത്തീരുന്ന ഘടകങ്ങൾ തള്ളിയും നിലപാടെടുത്തു, . 

ഭക്തിയും ധർമ്മവും സംയോജിപ്പിച്ച് ഭക്തജീവിതം നയിക്കാൻ സ്വാമിനാരായണൻ തന്റെ അനുയായികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു. തന്റെ സംഘടനയുടെ അടിത്തറ ഉണ്ടാക്കാൻ ഹിന്ദു ഗ്രന്ഥങ്ങളും അനുഷ്ഠാനങ്ങളും ഉപയോഗിച്ച് സ്വാമിനാരായണൻ പിൽക്കാല നൂറ്റാണ്ടുകളിൽ ശക്തമായ ഗുജറാത്തി വേരുകളുള്ള ഒരു ആഗോള സംഘടനയായി മാറിയ സംഘടന സ്ഥാപിച്ചു. ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ലിംഗഭേദം കാണിക്കുന്നതിൽ അദ്ദേഹം പ്രത്യേകിച്ചും കർശനനായിരുന്നു. മാംസം, മദ്യം, മയക്കുമരുന്ന് ഉപയോഗം, വ്യഭിചാരം, ആത്മഹത്യ, മൃഗബലി, ക്രിമിനൽ പ്രവർത്തനങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങളെയും താന്ത്രിക ആചാരങ്ങളെയും പ്രീണിപ്പിക്കൽ എന്നിവയ്ക്കെതിരായിരുന്നു സ്വാമിനാരായണൻ. .ഔഷധ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി പോലും മദ്യം ഉപയോഗിക്കുന്നത് നിരോധിച്ചിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുയായികളിൽ പലരും ശിഷ്യനാകുന്നതിന് മുമ്പ് നോമ്പുകൾ സ്വീകരിച്ചു. ആത്യന്തിക രക്ഷയ്ക്കായി നാല് ഘടകങ്ങൾ ജയിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന് അദ്ദേഹം പ്രസ്താവിച്ചു: ധർമ്മം, ഭക്തി (ഭക്തി), ജ്ഞാനം (അറിവ്), വൈരാഗ്യ (വേർപിരിയൽ). ദാർശനികമായി, സ്വാമിനാരായണൺ പതിനൊന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ തത്ത്വചിന്തകൻ രാമാനുജനോട് അടുപ്പം കാണിക്കുന്നു. അത് പോലെ വിമർശിക്കുന്ന ശങ്കരാചാര്യരുടെ അദ്വൈതം അല്ലെങ്കിൽ ദ്വൈതനിഷേധം എന്ന ആശയത്തിന്റെ നിരാസകനും ആയിരുന്നു. , . പരമമായ വ്യക്തി രൂപരഹിതനല്ലെന്നും ദൈവത്തിന് എപ്പോഴും ഒരു ദൈവികരൂപമുണ്ടെന്നും സ്വാമിനാരായണന്റെ അസ്തിത്വവാദം സമർത്ഥിച്ചു..

വചനാമൃതം
സത്സംഗി ജീവൻ
സഹജാനന്ദ സ്വാമിയായി നേതൃത്വം
മരണവും പിന്തുടർച്ചയും