സസ്യാഹാരികളും സർവാഹാരികളുമടങ്ങുന്ന ഒരു നാല്ക്കാലിവിഭാഗമാണിത്. പാലിയോസീൻ യുഗത്തിലും ഇയോസീൻ യുഗത്തിന്റെ ആദ്യഘട്ടത്തിലും ജീവിച്ച ഇവയുടെ ഫോസ്സിലുകൾ ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത് വടക്കേ അമേരിക്ക, തെക്കേ അമേരിക്ക, യൂറോപ്പ് എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്നാണ്. ആദിമ യൂത്തീരിയൻ (Eutherian) സസ്തനിയുടെയും, പരികല്പിതമായ ആദിമ അംഗുലേറ്റയുടെയും മധ്യേ വർത്തിക്കുന്ന കോണ്ടിലാർത്തുകൾ സസ്തനപരിണാമത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ കണ്ണിയാണ്. ഇവയുടെ തലയോടുകൾ വിശേഷവത്കൃതവും മാംസഭുക്കുകളുടെ തലയോടിനോട് സാമ്യമുള്ളതുമായിരുന്നു. മൂന്നു മുൻപല്ലുകൾ, ഒരു നായ്പ്പല്ല്, നാല് മുൻമോളാറുകൾ, മൂന്നു മോളാറുകൾ എന്നിങ്ങനെയായിരുന്നു ദന്തവിന്യാസം. ദന്തശിഖരങ്ങൾ താഴ്ന്നതും ഉരുണ്ടതുമായിരുന്നു. പാദഘടനയിൽ വൻപിച്ച വൈവിധ്യം പ്രകടമായിരുന്നു. വാസ്തവത്തിൽ അംഗുലേറ്റകൾ പിന്നീട് കൈവരിച്ച വൈവിധ്യവത്കരണ സൂചനകൾ വിവിധ കോണ്ടിലാർത്ര കുടുംബങ്ങൾ പ്രകടമാക്കിയിരുന്നു. കണങ്കാലിലെ അസ്ട്രഗാലസ് (astragalus) എല്ല് പന്തുപോലെ വികസിക്കുകയും കപ്പ് രൂപത്തിലുള്ള നാവിക്യുലാർ (navicular) എല്ലിലേക്ക് തള്ളി വർത്തിക്കുകയും ചെയ്തിരിക്കുന്നു. കണങ്കാലിന്റെ ഈ ഘടനയിൽനിന്നാണ് കോണ്ടിലാർത്ര എന്ന പേർ വന്നതുതന്നെ. ഹയോപ്സോഡോണ്ടിഡേ (Hyopso -dontidae) കുടുംബാംഗങ്ങളിൽ കണങ്കാലിലെ ടാർസസ് (tarsus) എല്ല് ഏകാന്തരസ്വഭാവം പ്രകടമാക്കുന്നുണ്ട്. ആർടോസിയോണിഡ് (Arctocyonid) മാംസഭുക്കുകളിലും, ആദി-ഇയോസീൻകാലത്തെ ഇരട്ടക്കുളമ്പുള്ളവയിലും ഈ സ്ഥിതിവിശേഷംതന്നെയാണ് കാണപ്പെടുന്നത്. ഫിനോക്കോഡോണ്ടിഡേ കുടുംബത്തിൽപെട്ട ഫിനോക്കോഡസ് (Phenocodus) വളരെയധികം പഠനവിധേയമായ ഒരു ഫോസ്സിലാണ്. ഒറ്റക്കുളമ്പുള്ളവ, ആനകൾ, കടൽപശുക്കൾ, ഡെസ്മോസ്റ്റൈലിയ (Desmostylia) എന്നിവയുമായി ഇവയ്ക്ക് വ്യക്തമായ ബന്ധമുണ്ട്. ഡൈഡൊലോഡോണ്ടിഡേ (Didolobontidae) കുടുംബത്തിലെ അംഗങ്ങൾ ഒരു ഭാഗത്ത് ഫിനോകോഡോണ്ടുകളുമായും മറുഭാഗത്ത് ലിറ്റോപ്റ്റെർന, നോട്ടാംഗുലേറ്റ, ആസ്റ്റ്രാപൊത്തീരിയ, പൈറോത്തീരിയ, ക്സെനംഗുലേറ്റ (Xenungulata) തുടങ്ങിയവയുമായും ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. മെനിസ്കോതെറിഡേ (Meniscopheridae) കുടുംബാംഗങ്ങൾ നന്നേ ചെറുതായിരുന്നുവെന്നു മാത്രമല്ല, ജീവിച്ചിരിപ്പുള്ള ഹൈറക്കോയ്ഡുകളുമായി ബന്ധമുള്ളവയുമാണ്.

ക്സെനംഗുലേറ്റ
കോണ്ടിലാർത്ര
ലിറ്റോപ്റ്റെർന
ഭൂമുഖത്ത് ഇപ്പോഴും നിലനില്ക്കുന്ന അംഗുലേറ്റകൾ