<MASK> വടക്കുകിഴക്കൻ ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും പ്രധാനമായും പാമ്പുകടി തടയുന്നതിനും ചികിത്സിക്കുന്നതിനും ഫലഭൂയിഷ്ഠതയ്ക്കും സമൃദ്ധിക്കും വേണ്ടി ആരാധിക്കപ്പെടുന്ന നാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പ്രചരിച്ചിട്ടുള്ള നാടോടിക്കഥയിലെ ഒരു ഹിന്ദുദേവതയാണ് മാനസ ദേവി. മാനസ അസ്തികയുടെ അമ്മയും വാസുകിയുടെ സഹോദരിയും, ജരത്കരു മുനിയുടെ (ജഗത്കരു) ഭാര്യയും ആയി അറിയപ്പെടുന്നു. വിഷഹര (വിഷം നശിപ്പിക്കുന്നവൾ), നിത്യ (നിത്യൻ), പദ്മാവതി എന്നും അവർ അറിയപ്പെടുന്നു. പിതാവ് ശിവനും ഭർത്താവും നിരസിച്ചതുമൂലം അവളുടെ മോശമായ മാനസികാവസ്ഥയും അസന്തുഷ്ടിയും അവളോടുള്ള രണ്ടാനമ്മയായ ചണ്ടികയുടെ (ശിവന്റെ ഭാര്യ, പാർവതി) വിദ്വേഷവും നാടോടിക്കഥകളിൽപ്പറയുന്നു. ചില തിരുവെഴുത്തുകളിൽ ശിവനല്ല, കശ്യപ മുനിയെ അവളുടെ പിതാവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. മാനസ തന്റെ ഭക്തരോട് ദയ കാണിക്കുന്നു. പക്ഷേ അവളെ ആരാധിക്കാൻ വിസമ്മതിച്ച ആളുകളോട് നിഷ്‌ഠുരമായാണ് അവരെ ചിത്രീകരിച്ചിരിക്കുന്നത്. സമ്മിശ്ര രക്ഷാകർതൃത്വം പൂർണമായും നിഷേധിച്ച മാനസയുടെ ലക്ഷ്യം ഒരു ദേവതയെന്ന നിലയിൽ തന്റെ അധികാരം പൂർണ്ണമായും സ്ഥാപിക്കുകയും സ്ഥിരതയുള്ള മനുഷ്യ ഭക്തരെ സ്വന്തമാക്കുകയുമായിരുന്നു.
മാനസ ദേവി
ഇന്ത്യ ആന്ധ്രപ്രദേശ് ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ബംഗാളിലും