പാശ്ചാത്യരാജ്യങ്ങളിലെ രാഷ്ട്രഘടനാരീതി മിക്കവാറും സാർവലൌകികമായി തീർന്നുകൊണ്ടിരിക്കുന്നതിനാൽ വിവിധ രാഷ്ട്രങ്ങൾക്കും സംസ്കാരങ്ങൾക്കും തമ്മിലുള്ള സാജാത്യ വൈജാത്യങ്ങൾ ശരിക്കു ഗ്രഹിച്ച് വിലയിരുത്തേണ്ട കടമ അന്താരാഷ്ട്ര രാഷ്ട്രതന്ത്രത്തെപ്പറ്റി അന്വേഷണം നടത്തുന്ന ഒരു പഠിതാവിന് ഒഴിച്ചുകൂടാൻ പാടില്ലാത്തതായിരിക്കുന്നു. പക്ഷേ, ഈ പാശ്ചാത്യ രാഷ്ട്രസംവിധാനപദ്ധതികൾ തന്നെ വ്യതിയാനങ്ങൾക്ക് വിധേയമാണ്. ആധുനിക ലോകത്തിൽ യു.എസ്സും, <MASK>, യൂറോപ്യൻ യൂണിയനും ഒരളവുവരെ ചൈനയും, ഇന്ത്യയും, ജപ്പാനും വഹിക്കുന്ന പങ്കിന് സമാന്തരമായ ഒരു പ്രതിഭാസം ചരിത്രത്തിൽ ഇന്നോളം കണ്ടെത്തിയിട്ടില്ല. ഈ ശക്തി കേന്ദ്രങ്ങളുടെ സ്ഥാനവ്യതിചലനങ്ങൾ ഏതെല്ലാം വിധത്തിൽ എങ്ങോട്ടൊക്കെയായിരിക്കും എന്നു തീർത്തു പ്രവചിക്കുക സാധ്യമല്ല.
അന്താരാഷ്ട്ര-രാഷ്ട്രതന്ത്രം
റഷ്യയും ഇന്ത്യയിലും ഇന്ത്യയും ചൈനയിലും