പതഞ്ജലിയുടെ യോഗസങ്കല്പത്തെ വർണ്ണസ്ഫോടം, പദസ്ഫോടം, വാക്യസ്ഫോടം എന്നിങ്ങനെ മൂന്നു തലങ്ങളിൽ വികസിപ്പിച്ച് അന്വേഷിക്കുകയാണ്‌ വാക്യപദീയത്തിൽ <MASK>.  ശബ്ദ-വാക്യരൂപങ്ങളിലെ ഭാഷയിൽ നാദത്തിന്റെ പ്രാതീകാത്മകതയ്ക്കു പിന്നിലുള്ള തനതുരൂപം സ്ഫോടമാണെന്ന്, വാക്യപദീയം ഒന്നാം ഭാഗം 93-ആം പദ്യത്തിൽ ഭർതൃഹരി പറയുന്നു. ഏകവും അഭേദ്യവുമായ സ്ഫോടത്തെ അദ്ദേഹം പൂർ‌വാപരക്രമത്തോടെ വിഭക്തമായിരിക്കുന്ന നാദത്തിൽ നിന്നു വേർതിരിച്ചു കണ്ടു.  സ്ഫോടം ശബ്ദത്തിന്റേയും വാക്യത്തിന്റേയും കാരണമൂലവും ഉദ്ദേശവുമാണ്‌‌.  ഈ അർത്ഥത്തിൽ അത് പാശ്ചാത്യഭാഷദർശനത്തിലെ 'ലെമ്മാ'(lemma) എന്ന സങ്കല്പത്തിനു സമമാണ്‌.  എന്നാൽ ലെമ്മായിൽ നിന്നു ഭിന്നമായി 'സ്ഫോടം' പറയുന്നവനിലും കേൾക്കുന്നവനിലും ഒരുപോലെ സംഭവിക്കുന്നു. നാദം ഉച്ചരിച്ച ആളിൽ ഉണ്ടാക്കിയ അതേ സ്ഫോടം തന്നെ കേൾക്കുന്ന ആളിലും ഉളവാക്കുന്നു - അത് തിരിച്ചറിവിന്റെ നിമിഷത്തിൽ, ഘട്ടം-ഘട്ടമായല്ലാതെ മിന്നൽ‌പ്പിണർ പോലെ ഒറ്റയടിക്കു സംഭവിക്കുന്നതാണ്‌.   വാക്യസ്ഫോടത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ ഇത് പ്രത്യേകം ഏടുത്തുപറയേണ്ടതാണ്‌.  പറയുന്നയാളുടെ സങ്കല്പത്തിൽ ഒന്നോടെ ഏകസ്ഫോടമായി വാക്യം ഉദിക്കുന്നു.  കേൾക്കുന്നയാൾ അത് ഏകസ്ഫോടത്തിൽ തിരിച്ചറിയുകയും ചെയ്യുന്നു.
സ്ഫോടവാദം
പാണിനിയുടെ പതഞ്ജലി ഭർതൃഹരി ഭർതൃഹരിയിൽ