1910-ൽ Ejnar Hertzspurg, Henry Norris Russel എന്ന രണ്ട് ശാസ്ത്രജ്ഞന്മാർ <MASK> തേജസ്സും (Luminosity) ഉപരിതലതാപനിലയും (Surface Temperature) തമ്മിലുള്ള ബന്ധത്തെപറ്റി നിരവധി പഠനങ്ങൾ നടത്തി. അവർ തങ്ങൾക്കു ലഭിച്ച വിവരങ്ങളിൽ നിന്നു ചില നിഗമനങ്ങളിൽ എത്തിചേർന്നു. പഠനം നടത്തിയ നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഉപരിതല താപനിലയും തേജസ്സും ഉപയോഗിച്ച് അവർ ഒരു ആരേഖം (graph)‍ ഉണ്ടാക്കി. ഇതാണ് HR ആരേഖം (HR Diagram) എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ പരിണാമം മനസ്സിലാക്കുന്നത് ഒരു കുതിച്ചു ചാട്ടം തന്നെ നടത്താൻ ഈ ആരേഖം സഹായിച്ചു.
ഹെർട്സ്പ്രങ്-റസ്സൽ ആരേഖം
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ഉജ്ജൈനി സൂര്യൻ സിറിയസ്