നിയമവിരുദ്ധമായി കരുതപ്പെട്ടിരുന്ന ആദ്യഘട്ടത്തിനു ശേഷമുള്ള, യൂണിയനുകളുടെ വികാസപരിണാമം പല രാജ്യങ്ങളിലും പല രീതിയിലാണ് സംഭവിച്ചത്. മിക്ക യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലും <MASK> നേതൃത്വത്തിൻ കീഴിലുള്ള വിശാലമായ തൊഴിലാളിവർഗ പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായിട്ടാണ് യൂണിയനുകൾ സംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടത്. വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റേയും ജീവിതനിലവാരത്തിന്റേയും പിന്നോക്കാവസ്ഥമൂലം തൊഴിലാളികൾക്കു സ്വയം സംഘടിക്കുവാനും മുതലാളിവർഗവുമായി ഫലപ്രദമായി വിലപേശുവാനും കഴിയുമായിരുന്നില്ല. അതുകൊണ്ടാണ് വിദ്യാഭ്യാസപരമായും ബൗദ്ധികമായും ഉന്നതനിലവാരം പുലർത്തിയിരുന്ന രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കന്മാരുടെ രക്ഷാകർത്തൃത്വം ആദ്യകാല ട്രേഡ് യൂണിയനുകൾക്ക് ആവശ്യമായി വന്നത്. തൊഴിൽ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ദുരിതപൂർണമായ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങൾക്കു പുറമേ, പ്രാഥമികമായ പൗരാവകാശങ്ങൾപോലും തൊഴിലാളികൾക്ക് ഒരു കാലത്ത് നിഷേധിച്ചിരുന്നു. രാഷ്ട്രീയവും സാമൂഹികവും സാംസ്കാരികവും സാമ്പത്തികവുംതൊഴിൽപരവുമായഅവകാശസംരക്ഷണത്തിനുവേണ്ടിയാണ് തൊഴിലാളിവർഗപ്രസ്ഥാനങ്ങൾ രൂപം കൊണ്ടത്. ഈ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ അവിഭാജ്യ ഭാഗമായിട്ടാണ് ട്രേഡ് യൂണിയനുകൾ വികസിക്കുന്നത്. സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ പരിവർത്തനങ്ങളിലൂടെ മാത്രമേ തൊഴിലാളികളുടെ മൗലികാവകാശങ്ങൾ നേടിയെടുക്കാനാവൂ എന്ന് ആദ്യകാല നേതൃത്വം മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. ഇത്തരം പരിവർത്തനോന്മുഖ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ തൊഴിലാളി സംഘടനകളുടെ രാഷ്ട്രീയനേതൃത്വം നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചിട്ടുണ്ട്.
തൊഴിലാളി സംഘടന
ഇറ്റലിയിലേയും രാഷ്ട്രീയപ്പാർട്ടികളുടെ ഗവൺമെന്റുകളോ പാർട്ടിയുടേയും