ബി.സി. 3000-ത്തിൽ ഹാരപ്പൻ ജനത കാർഷിക വസ്തുക്കൾ കൈമാറ്റ മാധ്യമമായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. കുതിര, നിഷ്ക (ഒരുതരം നെക്ലേസ്) തുടങ്ങിയവയും കൈമാറ്റ മാധ്യമങ്ങളായിരുന്നു. പ്രകൃതിജന്യമായ ലോഹങ്ങൾ കൈമാറ്റ മാധ്യമമായി ഉപയോഗിക്കാൻ തുടങ്ങിയത് നാണയവളർച്ചയ്ക്ക് അനുകൂലമായി മാറി. ഇത് കൈമാറ്റങ്ങൾക്ക് സൗകര്യപ്രദവും ഈടുനില്ക്കുന്നതുമായിരുന്നു. പ്രാചീന കാലത്ത് <MASK> അളവ് വിത്തുകളെ അടിസ്ഥാനപ്പെടുത്തിയായിരുന്നു. 1500-800 ബി.സി.-യിൽ ത്തന്നെ ഇന്ത്യാ ഉപഭൂഖണ്ഡത്തിൽ നാണയസംവിധാനം വളർന്നുവന്നിട്ടുണ്ടെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
കറൻസി
ഇന്ത്യാ കമ്മട്ടം അമേരിക്ക ഭാരതത്തിന്റെ