1890-കളുടെ മധ്യത്തിൽ <MASK> പരുത്തിത്തുണി മില്ലുകളിൽ നടന്ന ലഹളകളെത്തുടർന്നാണ് ഇന്ത്യയിൽ ട്രേഡ് യൂണിയൻ പ്രസ്ഥാനം ആവിർഭവിക്കുന്നത്. അക്കാലത്ത് ബോംബെയിലേയും കൽക്കട്ടയിലേയും തുണിമില്ലുകളിലെ തൊഴിൽ സാഹചര്യം മനുഷ്യത്വരഹിതമായിരുന്നു. 1881-ലേയും 1891-ലേയും ഫാക്ടറി ആക്റ്റുകളിലെ വ്യവസ്ഥകൾ മിക്ക മില്ലുടമകളും നടപ്പാക്കിയിരുന്നില്ല. ഒരു ദിവസം 15 മുതൽ 18 വരെ മണിക്കൂർ പണിയെടുക്കാൻ തൊഴിലാളികൾ നിർബന്ധിതരായിരുന്നു. ഈ വർഷങ്ങളിൽ ബോംബെ, കൽക്കട്ട, അഹമ്മദാബാദ്, സൂററ്റ്, മദ്രാസ്, കോയമ്പത്തൂർ എന്നീ സ്ഥലങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചിരുന്ന തുണിമില്ലുകൾ, റെയിൽവേ, തോട്ടങ്ങൾ, പോസ്റ്റ് ആൻഡ് ടെലഗ്രാഫ് തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ തൊഴിലാളികൾ പല തരത്തിലുള്ള പ്രക്ഷോഭങ്ങൾ നടത്തിയിരുന്നു. സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താവായിരുന്ന, ഫൂലെയുടെ അനുയായിയായിരുന്ന എൻ.എം. ലോക്കാ 1880-ൽ ദീനബന്ധു എന്ന പേരിൽ ഒരു വാരിക ആരംഭിക്കുകയും തൊഴിലാളികളുടെ പ്രശ്നങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. തൊഴിൽ സമയം കുറയ്ക്കണമെന്നാവശ്യപ്പെടുന്ന യോഗങ്ങൾ സംഘടിപ്പിക്കുകയും 1890-ൽ ബോംബെ മിൽ ഹാൻഡ്സ് അസോസിയേഷൻ രൂപീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. തന്നെ സമീപിക്കുന്നവർക്ക് ഉപദേശങ്ങൾ നൽകുന്നതിനുവേണ്ടി ലോക്കാ ഒരു ഓഫീസ് തുറന്നു പ്രവർത്തിപ്പിച്ചു.
തൊഴിലാളി സംഘടന
റഷ്യയിലെ കൽക്കട്ടയിലെ ജർമനിയിലുണ്ടായ ഫ്രാൻസിലെ