1893-ൽ ആമിനാ തയാബ്ജിയെ ഹൈദരി വിവാഹം കഴിച്ചു. പർദാസമ്പ്രദായം ഉപേക്ഷിക്കാൻ നേതൃത്വം നല്കിയ ഒരു സ്ത്രീയായിരുന്നു ആമിന. ഇസ്ളാംമതസിദ്ധാന്തങ്ങളിൽ ഗാഢമായി വിശ്വസിച്ചിരുന്ന ഹൈദരി, മറ്റു മതങ്ങളിലെ സാരാംശങ്ങളും തത്ത്വചിന്തകളും മനസ്സിലാക്കിയിരുന്നു. അരവിന്ദഘോഷ് രാഷ്ട്രീയത്തിൽ നിന്നു വിരമിച്ച് <MASK> ആശ്രമത്തിൽ യോഗിയായി താമസിക്കുന്ന കാലത്ത് ഹൈദരി അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും സന്ദർശിച്ചിട്ടുണ്ട്. അജന്ത, എല്ലോറ, ദൌലത്താബാദ് എന്നിവിടങ്ങളിലെ ചരിത്രാവശിഷ്ടങ്ങളെ ഉചിതമായി നിലനിർത്തുന്നതിലും ഉസ്മാനിയാ സർവകലാശാല സ്ഥാപിക്കുന്നതിലും (1911) ഹൈദരി മുൻകൈയെടുത്തു. സർവകലാശാലയിലെ അധ്യയന ഭാഷ ഉർദുവാക്കിയത് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമഫലമായിട്ടായിരുന്നു. 1937-ൽ ഹൈദരി ഹൈദരാബാദ് എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൌൺസിലിന്റെ പ്രസിഡന്റായി നിയമിതനായി. ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ ബഹുമുഖപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് അംഗീകാരമെന്ന നിലയിൽ ഹൈദരാബാദ് നൈസാം നവാബ് എന്ന പദവിയും ബ്രിട്ടിഷ് ഗവൺമെന്റ് സർ സ്ഥാനവും നല്കി. 1917-ലെ അഖിലേന്ത്യാ മുസ്ലീം വിദ്യാഭ്യാസ സമ്മേളനത്തിന്റെ പ്രസിഡന്റ് ഹൈദരിയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ച് ആലോചിക്കാൻ വിവിധകക്ഷികളുടെ വട്ടമേശസമ്മേളനം (1930) ലണ്ടനിൽ വിളിച്ചുകൂട്ടിയപ്പോൾ ഹൈദരിയും അതിൽ പങ്കെടുത്തു. സർവരാഷ്ട്രസമിതിയുടെ ആഭിമുഖ്യത്തിൽ 1934-ൽ ചേർന്ന സാമ്പത്തികസമ്മേളനത്തിന്റെ ഉപദേശകനായിരുന്നു ഇദ്ദേഹം.
അൿബർ ഹൈദരി
പ്രഷ്യൻ പോണ്ടിച്ചേരി ഇന്ത്യൻ ലണ്ടനിൽ