പ്രപഞ്ചത്തേയും പ്രപഞ്ചവസ്തുക്കളിലുണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങളെയും വിശദീകരിക്കുവാൻ അനക്സഗോറസ് ശ്രമിച്ചു. ഒരു മൂലപദാർഥത്തിൽ നിന്നാണ് പ്രപഞ്ചോദ്ഭവം എന്ന മുൻസിദ്ധാന്തത്തെ എതിർത്ത ഇദ്ദേഹം എണ്ണമറ്റ പദാർഥങ്ങളെയാണ് മൂലകാരണമായി അംഗീകരിച്ചത്. എല്ലാ പദാർഥങ്ങളിലും മൂലവസ്തുക്കളുടെ അംശം ഉണ്ട്. ഈ മൂലപദാർഥങ്ങൾ അന്യോന്യം വേർതിരിക്കപ്പെടാൻ കഴിയാത്തവയാണ്. ഓരോ പദാർഥത്തിലും അഗ്നി, ജലം, വായു, <MASK> എന്നീ നാലു ഭൂതങ്ങളും അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. ഇവയിൽ ഏതൊന്ന് മുന്നിട്ടുനില്ക്കുന്നുവോ അതിന്റെ സ്വഭാവമാണ് വസ്തുവിന് കിട്ടുന്നത്. വസ്തുക്കൾ തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം അവയിൽ അടങ്ങിയിട്ടുള്ള മൂലപദാർഥങ്ങളുടെ ഏറ്റക്കുറച്ചിലുകളെ ആശ്രയിച്ചിരിക്കും ഉദാ. മഞ്ഞ് ഒരളവിൽ കറുത്തതാണെങ്കിലും വെളുപ്പുനിറം മുന്നിട്ടു നില്ക്കുന്നതുകൊണ്ട് വെളുത്തതാണെന്ന് നാം ധരിക്കുന്നു. ചില വസ്തുക്കളിൽ മൂലവസ്തുക്കൾക്കു പുറമേ മനസ്സും അടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. മനസ്സ് മറ്റു പദാർഥങ്ങളിൽ നിന്നു വ്യത്യസ്തമാണ്. പദാർഥങ്ങളുടെ ചലനത്തിന് അതു സഹായകമാണ്. സജീവവസ്തുക്കളെ നിർജീവ വസ്തുക്കളിൽ നിന്നും വേർതിരിക്കുന്നത് മനസ്സിന്റെ സാന്നിധ്യമാണ്. ഇതെല്ലാമാണ് ഇദ്ദേഹത്തിന്റെ മുഖ്യസിദ്ധാന്തങ്ങൾ.
അനക്സഗോറസ്
നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും സൂര്യൻ ഏഷ്യാമൈനറിലെ ഭൂമി