ബി.സി.ഇ. നാലോ മൂന്നോ നൂറ്റാണ്ടുകൾ മുതൽ <MASK> ഇന്നത്തെ ദക്ഷിണബിഹാറിലെ മഗധയും തമ്മിൽ വ്യാപാരബന്ധങ്ങൾ വികസിക്കാനാരംഭിച്ചു. ഇത് മേഖലയിൽ സംസ്കൃതത്തിന്റെ സ്വാധീനം വർദ്ധിക്കാൻ കാരണമായി. നാലാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഗുപ്തസാമ്രാജ്യത്തിലെ ഭരണാധികഅരികൾ ഉത്തരബംഗാളിൽ രാഷ്ട്രീയനിയന്ത്രണം സ്ഥാപിക്കുകയും ഈ പ്രദേശത്ത് ബ്രാഹ്മണരെ അധിവസിപ്പിക്കുകയും ചെയ്തു. അങ്ങനെ മദ്ധ്യ-ഗംഗാ തടങ്ങളിലെ ഭാഷാ-സംസ്കാരങ്ങളുടെ സ്വാധീനം വളരെ ശക്തി പ്രാപിച്ചു. സംസ്കൃതത്തോടു ബന്ധപ്പെട്ട ഭാഷകളാണ്‌ ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബംഗാൾ മുഴുവനും ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നതെന്ന് ചൈനീസ് സഞ്ചാരി ഹുയാൻ സാങ് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്.
ബംഗാളി ഭാഷ
ബംഗ്ലാദേശും ഗുപ്തസാമ്രാജ്യത്തിലെ ബംഗാളും പശ്ചിമബംഗാൾ