പുരാതന ഗ്രീക്ക് സംസ്കാരത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്കുശേഷം മറ്റൊരു ഘട്ടത്തിൽക്കൂടി യൂറോപ്പിൽ നഗര രാഷ്ട്രങ്ങൾ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. എ.ഡി. 11-ം ശതകത്തിൽ യൂറോപ്പിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ട ചില നഗര രാഷ്ട്രങ്ങളും സ്വതന്ത്ര ഭരണസംവിധാനത്തോടു കൂടിയവയായിരുന്നു. അവ അധികവും വാണിജ്യ വ്യവസായ കേന്ദ്രങ്ങളായിരുന്നു. <MASK>‍, ലണ്ടന്‍, നോർവിച്ച്, ട്രോയ്സ്, ജനോവ, ഫ്ലോറൻസ്, വെനീസ്, ഓഗ്സ്ബർഗ്, ന്യൂറൻബർഗ് തുടങ്ങിയവ ഇക്കൂട്ടത്തിൽപ്പെട്ട നഗരങ്ങളായിരുന്നു. ഇത്തരം നഗര രാഷ്ട്രങ്ങളിന്മേൽ ഫ്യൂഡൽ പ്രഭുക്കന്മാർക്കോ രാജാക്കന്മാർക്കോ കാര്യമായ അധികാരങ്ങൾ ഒന്നും ഉണ്ടായിരുന്നില്ല. ഈ നഗരങ്ങൾ പലപ്പോഴും യുദ്ധങ്ങളിലും ഏർപ്പെട്ടിരുന്നു. പുരാതന ഗ്രീക്ക് നഗര രാഷ്ട്രങ്ങളിൽ ഉണ്ടായിരുന്നതുപോലുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം മധ്യകാലഘട്ടത്തിലെ നഗര രാഷ്ട്രങ്ങൾക്കില്ലായിരുന്നു. എങ്കിലും കുറേക്കാലം മധ്യകാല നഗര രാഷ്ട്രങ്ങളും ഒരുവിധത്തിലുള്ള പരമാധികാരം അനുഭവിച്ചു. ഓരോ നഗര രാഷ്ട്രത്തിനും അതിന്റേതായ സ്വതന്ത്ര ഭരണകൂടങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഫ്യൂഡലിസം തകർക്കപ്പെട്ടതോടുകൂടി ഈ നഗര രാഷ്ട്രങ്ങളും അപ്രത്യക്ഷമായി.
നഗര രാഷ്ട്രങ്ങൾ
ഗ്രീസിൽ ഫ്ലോറൻസ് കൊളോൺ വെനീസ്