ആദിമക്രിസ്തീയതയിലെ ഒരു വിമതമുന്നേറ്റമായിരുന്നു മോണ്ടനിസം.  പൊതുവർഷം രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിനൊടുവിൽ ഏഷ്യാമൈനറിലെ ഫ്രിജിയായിൽ മോണ്ടനസ് എന്നയാളുടെ പ്രബോധനങ്ങളിൽ തുടങ്ങിയ ഈ മുന്നേറ്റം ആദ്യം "നവപ്രവചനം" എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെട്ടിരിന്നത്.  പിൽക്കാലത്ത് പ്രാരംഭകന്റെ പേരുമായി ബന്ധപ്പെടുത്തി മോണ്ടനിസം എന്ന പേരിൽ അത് അറിയപ്പെടാൻ തുടങ്ങി.  ഫ്രിജിയയിൽ ഉത്ഭവിച്ച ഈ പ്രസ്ഥാനം അയൽദേശങ്ങളിൽ ഫ്രിജിയൻപ്രസ്ഥാനം എന്നും അറിയപ്പെട്ടിരുന്നു. ക്രിസ്തുമതം <MASK> നിയമപരമാക്കപ്പെടുന്നതിനു മുൻപു തന്നെ അത് സാമ്രാജ്യത്തിലെ മറ്റു പ്രവിശ്യകളിൽ പ്രചരിച്ചു.  താമസിയാതെ വേദവ്യതിചലനമായി മുദ്രകുത്തപ്പെട്ട മോണ്ടനിസം കാലക്രമേണ ക്ഷയിച്ച് അസ്തമിച്ചെങ്കിലും ഒറ്റപ്പെട്ട സ്ഥാനങ്ങളിൽ ആറാം നൂറ്റാണ്ടു വരെ അതു നിലനിന്നു.
മോണ്ടനിസം
ഫ്രാൻസിലും പെന്തക്കോസ്ത് സാമ്രാജ്യത്തിലെ റോമാസാമ്രാജ്യത്തിൽ