ക്രി.വ. 206-നടുത്ത്, യാഥാസ്ഥിതികസഭയിൽ തീക്ഷ്ണതക്കുറവ് ദർശിച്ച തെർത്തുല്യൻ, അതിരൂക്ഷധാർമ്മികതയിൽ(puritanism) ഉറച്ച ക്രിസ്തീയവിഭാഗമായ മോണ്ടനിസവുമായി ആടുത്തു. 211-നടുത്ത് അദ്ദേഹം യാഥാസ്ഥിതിക സഭയിൽ നിന്ന് തീർത്തും വിട്ടുപോയതായി കരുതപ്പെടുന്നു.  തുടർന്ന്, നേരത്തേ "പാക്ഷണ്ഡതകളെ" വിമർശിച്ചിരുന്ന അതേ ശൗര്യത്തോടെ തെർത്തുല്യൻ യാഥാസ്ഥിതികസഭയെ വിമർശിക്കാൻ തുടങ്ങി.  ഒടുവിൽ മോണ്ടനിസത്തിൽ തന്നെ അദ്ദേഹം ഒരു പ്രത്യേക വിഭാഗത്തിന്റെ നേതാവായി മാറിയിയെന്നുകരുതാനും ന്യായമുണ്ട്.  "തെർത്തുല്യൻ വാദികൾ"(Tertullianists) എന്ന പേരിൽ ഒരു സഭാവിഭാഗം, അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ <MASK> കാലത്തുപോലും കാർത്തേജിൽ നിലവിലുണ്ടായിരുന്നു. തെർത്തുല്യൻ പരിപക്വമായ വാർദ്ധക്യത്തോളം ജീവിച്ചിരുന്നതായി ജെറോം സാക്ഷ്യപ്പെടുത്തുന്നു. അവസാനനാളുകളിൽ അദ്ദേഹം "മാതൃസഭയുടെ മടിത്തട്ടിലേയ്ക്ക്" മടങ്ങിയെന്ന അവകാശവാദം കെട്ടുകഥയായിരിക്കാനാണിട.
തെർത്തുല്യൻ
അംബ്രോസ് അഗസ്റ്റിന്റെ സിപ്രിയൻ ആഗസ്തീനൊസ്