പ്രധാനമായും തെക്കേ ഇന്ത്യയിൽ ആരാധിയ്ക്കപ്പെട്ടുവരുന്ന മഹാവിഷ്ണുഭഗവാന്റെ ഒരു വകഭേദമാണ് വെങ്കടേശ്വരൻ (തെലുങ്ക്: వెంకటేశ్వరుడు, തമിഴ്: வெங்கடேஸ்வரர், കന്നഡ: ವೆಂಕಟೇಶ್ವರ, സംസ്കൃതം: वेङ्कटेश्वरः). ബാലാജി, ശ്രീനിവാസൻ, ഗോവിന്ദൻ, വെങ്കടരമണൻ, വെങ്കടാചലപതി, തിരുപ്പതി തിമ്മപ്പ എന്നീ പേരുകളിലും അദ്ദേഹം പ്രസിദ്ധനാണ്. <MASK> തിരുമല തിരുപ്പതി വെങ്കടേശ്വരക്ഷേത്രമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പ്രധാന ക്ഷേത്രം. ഇന്ത്യയിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ വരുമാനമുള്ള ക്ഷേത്രവും ഏറ്റവും കൂടുതൽ ഭക്തരെത്തുന്ന ക്ഷേത്രവുമാണിത്. കൂടാതെ ഇന്ത്യയ്ക്കത്തും പുറത്തുമായി വേറെയും ആയിരക്കണക്കിന് ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. ആന്ധ്രാപ്രദേശ്, തെലംഗാണ, തമിഴ്‌നാട്, കർണാടക എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്നാണ് കൂടുതൽ ഭക്തരും തിരുമലയിലെത്തുന്നത്. മലയാളികൾ ഈ പ്രതിഷ്ഠയുടെ പേര് 'വെങ്കിടേശ്വരൻ' എന്ന് തെറ്റായി ഉച്ചരിച്ചുവരുന്നുണ്ട്.
വെങ്കടേശ്വരൻ
ഇന്ത്യ ആന്ധ്രാപ്രദേശിലെ ശൈവരും തെലംഗാണ