ക്രിവ രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ <MASK> അഷ്ടാധ്യായിയ്ക്ക് മഹാഭാഷ്യം രചിച്ച  വൈയാകരണൻ പതഞ്ജലി സ്ഫോടസങ്കല്പത്തെ  ആശ്രയിച്ചിട്ടുണ്ട്.  ഭാഷ ഉരുവിടുന്നതിനൊപ്പം മനസ്സിൽ അർത്ഥവും ആശയങ്ങളും പൊട്ടിവിടർന്ന് സ്ഫുടമാകുന്ന പ്രക്രിയയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന സാങ്കേതികശബ്ദമായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്‌ സ്ഫോടം.  ഭാഷ സം‌വഹിക്കുന്ന അർത്ഥത്തിന്റേയും ആശയത്തിന്റേയും സ്ഥായീഭാവത്തെ സൂചിപ്പിക്കാനാണ്‌ അദ്ദേഹം അതുപയോഗിച്ചത്.  ഭാഷണത്തിൽ ശ്രവ്യമാകുന്ന ധ്വനി, ആൾഭേദത്തിനനുസരിച്ച് ദീർഘമോ ഹ്രസ്വമോ, ഘരമോ മൃദുവോ ആകാമെങ്കിലും സ്ഫോടത്തിനു മാറ്റമില്ലെന്നും വർണ്ണങ്ങളുടെ സ്ഥായീഭാവം ഉച്ചാരണഭേദത്തെ അതിലംഘിച്ചു നിൽക്കുന്നു എന്നും  പതഞ്ജലി വാദിച്ചു..
സ്ഫോടവാദം
പതഞ്ജലി ഭർതൃഹരിയിൽ ഭർതൃഹരിക്കുശേഷമുള്ള പാണിനിയുടെ