ലാപിസ് ലസൂലി (ലാപിസ് എന്നു ചുരുക്കിയ രൂപം) ആഴമേറിയ നീലവർണ്ണത്തോടുകൂടിയ ഒരു മെറ്റാമോർഫിക് ശിലയാണ്.പുരാതന കാലം മുതൽക്കുതന്നെ തീവ്രതയേറിയ നീലവർണ്ണമുള്ള ഈ അർദ്ധ രത്നം ഒരു വിലയുള്ള ഒരു കല്ലായി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. ക്രി.മു. ഏഴാം സഹസ്രാബ്ദത്തിന്റെ ആരംഭകാലത്തുതന്നെ <MASK> സാർ-ഇ-സാങ്,  ഷോർട്ടുഗൈ, വടക്കുകിഴക്കൻ അഫ്ഗാനിസ്ഥാനിലെ ബഡ്ക്ഷാൻ പ്രവിശ്യയിലെ മറ്റു ഖനികൾ എന്നിവിടങ്ങളിൽനിന്ന് ഇതു ഖനനം ചെയ്തെടത്തിരുന്നു. സിന്ധു നദീതടനാഗരികകാലത്ത് (ബി.സി 3300-1900) ലാപ്പിസ് ഏറെ മൂല്യമുള്ളതായി കണക്കാക്കിയിരുന്നു. കാക്കസസിലെ മെഹർഗാർഹിയിലെ നിയോലിത്തിക്ക് കാലത്തുള്ള ശവകുടീരങ്ങളിൽനിന്നും മൌറിത്താനിയപോലുള്ള അഫ്ഗാനിൽനിന്നു വിദൂരമായ പ്രദേശത്തുനിന്നുപോലും  ലാപിസ് മുത്തുകൾ കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. തുത്തൻഖാമന്റെ (1341-1323 ബി.സി.) സംസ്കാര ചടങ്ങിലെ ആവരണത്തിൽ ഇത് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു. മദ്ധ്യയുഗങ്ങളുടെ അവസാനത്തിൽ ഇത് യൂറോപ്യൻ രാജ്യങ്ങളിലേയ്ക്കു കയറ്റമുതിചെയ്യുകയും അവിടെ അത് നേർമ്മയായി പൊടിച്ച് നീലനിറങ്ങളിൽ ഏറ്റവും വിലയേറിയതും അഗാധനീലിമ നൽകുന്നതുമായ നിറത്തിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിച്ചിരുന്നു.
ലാപിസ് ലസൂലി
ഇറ്റലി ചിലിയിലെ അഫ്നാനിസ്ഥാനിലെ മംഗോളിയ