മാർത്താണ്ഡവർമ മഹാരാജാവ് (ഭ. കാ. 1729-58) വേണാടിനെ (തിരുവിതാംകൂറിനെ) വിപുലമാക്കുവാൻ തുടങ്ങിയപ്പോൾ ആദ്യമായി പിടിച്ചടക്കിയ ചെറുരാജ്യങ്ങളായിരുന്നു ദേശിംഗനാടും (<MASK>) അതിനു വടക്ക് കായംകുളവും. ഈ രാജ്യങ്ങളും തിരുവിതാംകൂറുമായി നടത്തിയിട്ടുള്ള യുദ്ധങ്ങൾ ആധുനിക തിരുവിതാംകൂർ ചരിത്രത്തിന്റെ ഒരു ഭാഗമാണ്. കേരളാധിപത്യം സ്വപ്നം കണ്ടുകൊണ്ട് ഗൂഢതന്ത്രങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചുവന്ന ലന്തക്കാരുടെ (ഡച്ച് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനി) വലയിൽ പെട്ടാണ് കായംകുളവും മറ്റും യുദ്ധംചെയ്തതെന്ന അഭിപ്രായവും ഉണ്ട്. ആ സമരത്തിൽ തിരുവിതാംകൂറിന് വിജയം സിദ്ധിച്ചത് പില്ക്കാലചരിത്രത്തിന്റെ ഗതിയെത്തന്നെ മാറ്റി മറിച്ചു. കായംകുളത്തിന്റെ അഭിമാനം രക്ഷിക്കാൻവേണ്ടി സമരവീര്യം പ്രദർശിപ്പിച്ചുവെന്നതാണ് അച്യുതവാരിയരുടെ മഹത്ത്വം.
എരുവയിൽ അച്യുതവാരിയർ
കായംകുളം കിളിമാനൂരും കായംകുളവും കൊല്ലം