1399 ൽ തന്റെ ഇന്ത്യയിലെ സൈനികപ്രവർത്തനങ്ങൾക്കു ശേഷം തിമൂർ തന്റെ പുതിയ തലസ്ഥാനമായിരുന്ന <MASK> ഒരു വലിയ പള്ളി നിർമ്മിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. ഇന്ത്യയെ കീഴടക്കിയപ്പോൾ കവർച്ചചെയ്ത അതിഭീമമായ സമ്പത്തുപയോഗിച്ചു പണികഴിപ്പിച്ചതാണ് ഈ പള്ളി. 1404 ൽ തിമൂർ (ടാമർലെയ്ൻ) തൻറെ സൈനിക പര്യടനം കഴിഞ്ഞ തിരിച്ചുവന്നപ്പോൾ ഈ പള്ളിയുടെ നിർമ്മാണം പൂർത്തിയായിരുന്നു. നിർമ്മാണത്തിന്റെ പുരോഗതിയിൽ തിമൂർ സന്തോഷവാനല്ലാതിരുന്നതിനാൽ, അദ്ദേഹം നിർമ്മാണ പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ഉടൻതന്നെ പല മാറ്റങ്ങളും വരുത്തി, പ്രത്യേകിച്ചും പ്രധാന താഴികക്കുടത്തിനായിരുന്നു ഈ മാറ്റം വരുത്തിയത്. നിർമ്മാണത്തിന്റെ തുടക്കത്തിൽ കെട്ടിടത്തിലെ ഘടനയിലെ പാകപ്പിഴകൾ കാരണമായി വിവിധ പുനർനിർമ്മാണപ്രവർത്തനങ്ങളും ബലപ്പെടുത്തലുകളും നടന്നിരുന്നു. എന്നാൽ ഏതാനും വർഷങ്ങൾക്കുള്ളിൽത്തന്നെ മിഹ്‍റാബിനു മുകളിലെ ഭീമൻ താഴികക്കുടത്തിൽനിന്ന് ആദ്യ ഇഷ്ടികകൾ വീഴാൻ തുടങ്ങിയിരുന്നു. പള്ളി നിലനിർത്തുന്നതിനായി ഘടനാപരമായ നിർമ്മാണ നിയമങ്ങൾക്കപ്പുറമുള്ള പ്രതിക്രിയകൾ ചെയ്യാൻ തിമൂർ പലപ്പോഴും നിർബന്ധിതനായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിർമ്മാതാക്കൾ ഈ നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ചു ബോധവാനായിരുന്നെങ്കിലും അവരുടെ അഭിപ്രായവും സ്വീകരിക്കുവാനോ യാഥാർത്ഥ്യത്തെ ഉൾക്കൊള്ളുവാനോ അദ്ദേഹം തയ്യാറായില്ല.
ബിബി-ഖാനിം പള്ളി
മദ്ധ്യധരണ്യാഴിയിൽ സമർഖണ്ഡിലെ ബുഖാറയിലെ സമർഖണ്ഡിൽ