രണ്ടാം <MASK> യുദ്ധത്തിൽ ബർമാ രാജാവിനെ തോൽപിച്ച് ബർമയും തുടർന്ന് സിക്കിമും ഉൾപ്പെടുത്തി സാമ്രാജ്യം വിപുലീകരിച്ചു (1852). സൈനിക സഹായ കരാറുകളിലൂടെ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിൽനിന്ന് ചുങ്കം പിരിക്കുകയും ചുങ്കം മുടക്കം വരുത്തുന്ന രാജ്യങ്ങളെ കമ്പനിയുടെ ഭാഗമാക്കുകയും ചെയ്യുന്ന നയം നടപ്പിലാക്കി. ഇതനുസരിച്ച്, ഹൈദരാബാദിലെ നൈസാമിന്റെ അധീനതയിലായിരുന്ന ബീറാർ ബ്രിട്ടിഷ് ഇന്ത്യയുടെ ഭാഗമായി. (1853). ദുർഭരണം ആരോപിച്ച് അയോദ്ധ്യയും അവധും പിടിച്ചടക്കി. കൂടാതെ നാട്ടുരാജാക്കന്മാർക്ക് അനുവദിച്ചിരുന്ന പദവികളും സ്ഥാനമാനങ്ങളും മറ്റും നിർത്തലാക്കുന്ന നിയമങ്ങളെ ഡൽഹൗസി കൊണ്ടുവന്നു. ബംഗാൾ ഭരണം ഗവർണർ ജനറൽ നേരിട്ട് നടത്തുന്നതിനു പകരം ഒരു ലഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണറുടെ കീഴിലാക്കി. ഈ പരിഷ്ക്കാരം കേന്ദ്രഭരണകാര്യങ്ങളിൽ കൂടുതൽ ശ്രദ്ധ പതിപ്പിക്കാൻ ഡൽഹൗസിക്ക് സഹായകമായി. പൊതുമരാമത്തിന് പ്രത്യേക വകുപ്പുണ്ടാക്കുകയും റോഡുനിർമ്മാണവും ജലസേചന പദ്ധതികളും വിപൂലീകരിക്കുകയും ചെയ്തു. റെയിൽവെ, ടെലിഗ്രാഫ്, ഇന്ത്യയ്ക്ക് മൊത്തത്തിലുള്ള ഏകീകൃത തപാൽ വ്യവസ്ഥ എന്നിവയ്ക്ക് രൂപം നൽകി. വാണിജ്യം, വിദ്യാഭ്യാസം എന്നീ രംഗങ്ങളിൽ പരിഷ്ക്കാരങ്ങളും സാമൂഹിക വ്യവസ്ഥിതിയിൽ ദൂരവ്യാപക ഫലങ്ങളുളവാക്കിയ മാറ്റങ്ങളും വരുത്തി.
ഡൽഹൗസി പ്രഭു
ഓക്സ്ഫോഡിൽ ബർമാ ബംഗാൾ സിക്കിമും