యూఫ్రటీస్ బేసిన్‌లో తొలి మానవ ఆవాసాలు దాని ఎగువ ప్రాంతాలకు పరిమితమై ఉండేవి. అంటే, సారవంతమైన నెలవంకగా ప్రసిద్ధి చెందిన ప్రాంతం. సజూర్ బేసిన్లోను, మధ్య సిరియా స్టెప్పీల్లోని ఎల్ కౌన్ ఒయాసిస్ వద్దనూ అషూలియన్ రాతి పనిముట్లు దొరికాయి.ఎల్ కౌన్ వద్ద 4,50,000 సంవత్సరాల నాటి "హోమో ఎరెక్టస్" అవశేషాలతో సహా దొరికాయి. టారస్ పర్వతాల్లో, సిరియన్ యూఫ్రటీస్ లోయ ఎగువ భాగంలో, అబూ హురేరా వంటి తొలి శాశ్వత గ్రామాలు ఉన్నాయి. మొదట్లో వేటాడి, సేకరించుకునే మానవులు ఉండేవారు. తరువాత వ్యవసాయం చేసే మానవులు ఆక్రమించారు. జెర్ఫ్ ఎల్-అహ్మర్, మురీబెట్, నెవాల్ ఓరి నుండి స్థాపించారు క్రీస్తుపూర్వం పదకొండవ సహస్రాబ్దిలో విలసిల్లాయి. నీటిపారుదల లేనందున, ఈ తొలి వ్యవసాయ సమాజాలు వర్షాధార వ్యవసాయం సాధ్యమయ్యే ప్రాంతాలకే, అనగా సిరియన్ యూఫ్రటీస్, టర్కీ ఎగువ భాగాలకే, పరిమితమయ్యారు. క్రీస్తుపూర్వం 7 వ సహస్రాబ్ది ప్రారంభంలో కుండల వాడకం మొదలైన చివరి కొత్తరాతియుగంలో ఈ ప్రాంతమంతటా గ్రామాలు వచ్చాయి. దిగువ మెసొపొటేమియాలో ఆవాస స్థావరాలు 6 వ సహస్రాబ్దిలో ప్రారంభమయ్యాయి. నీటిపారుదల సౌకర్యంతో ఇవి ముడిపడి ఉండేవి. ఎందుకంటే ఈ ప్రాంతంలో పడే వర్షపాతం మెట్ట వ్యవసాయానికి సరిపోదు.టెల్ ఎస్-సావాన్తో సహా ఈ కాలానికి చెందిన అనేక సైట్లలో నీటిపారుదల జరిగేదని చెప్పే ఆధారాలు కనిపించాయి. క్రీస్తుపూర్వం 5 వ సహస్రాబ్దిలో లేదా ఉబైద్ చివరిలో, ఈశాన్య సిరియాలో చిన్న చిన్న గ్రామాలు ఉండేవి. వాటిలో 25 ఎకరాల పరిమాణానికి పెరిగాయి. ఇరాక్‌లో, ఉబైద్ కాలంలో ఎరిడు, ఉర్ వంటి సైట్లలో అప్పటికే నివాసాలుండేవి. ఖబూర్ వెంట టెల్ మష్నాకా వద్ద దొరికిన క్లే బోట్ నమూనాలు ఈ కాలంలో ఇప్పటికే నదీ రవాణా సాధనలో ఉన్నాయని సూచిస్తున్నాయి. క్రీస్తుపూర్వం 4 వ సహస్రాబ్ది నాటి ఉరుక్ కాలంలో, మెసొపొటేమియా అంతటా అసలైన పట్టణ స్థావరాలు వెలుగు చూసాయి.టెల్ బ్రాక్, ఉరుక్ వంటి నగరాలు 250 ఎకరాల పరిమాణానికి పెరిగాయి. స్మారక నిర్మాణ కళను ప్రదర్శించాయి. దక్షిణ మెసొపొటేమియన్ కుండలు, వాస్తుశిల్పం, సీలింగ్‌లను టర్కీ, ఇరాన్‌లలోకి విస్తరించడాన్ని బట్టి విస్తృతమైన వాణిజ్య వ్యవస్థ ఉండేద్ని తెలుస్తోంది.

మార్గం
చరిత్ర
పాలియోలిథిక్ నుండి చాల్‌కోలిథిక్ కాలాలు
ప్రవాహం