ఇది తత్వం కాదు. మతముకాదు. ఒక జీవన దృక్పథం. నిత్యనూతనంగా ప్రవర్తిల్లేది. ఇది ఒక సిద్ధాంతం మాత్రమేకాదు. సకల సిద్ధాంతాలనూ విశ్లేషించి వాటిలోని మానవతాభ్యుదయ ప్రోద్బల భావాలను నిరంతరంగా తనలో సంలీనం చేసుకొంటూ సాగే విశాల దృక్పథం. దాన్ని ఒక తత్వంగానో, మతంగానో పరిగణిస్తే దానిలో ఉన్న సహజత్వం, ఔన్నత్యం లోపిస్తాయి. మానవతావాదానికి స్వేచ్ఛ అవసరం. మానవుడిలో అంతర్గతంగా ఉన్న కోరిక స్వేచ్ఛ.స్వేచ్ఛే మానవ వికాసానికి దోహదం చేస్తుంది.
మానవతావాదానికి కావలసిన ముడిసరుకు 'హేతువు'. సత్యంకోసం, జ్ఞానంకోసం మానవులు చేసే పోరాటంలో ఉపకరించే అమోఘమైన సాధనం హేతువు. హేతువు ద్వారా మాత్రమే మానవుడు తన శక్తినీ, పరిమితులనూ, సమాజాన్నీ అర్థం చేసుకోగలుగుతాడు. మంచి చెడుల్ని విశ్లేషించగలుగుతాడు.ఏ సమాజమైనా అభివృద్ధి చెందడానికి ఒక నీతి ఉండాలి. నైతిక విలువలు లేని సాహిత్యం సాహిత్యమేకాదు. నైతిక విలువలంటే దేవుడిమీద, మతంమీద ఉండే నమ్మకాలు కాదు. నీతికి పునాది మానవ స్వభావంలోనే ఉంటుంది. నీతి గా ఉండాలి అనే హేతువు నుంచే మనిషి నీతిగా ఉండడం నేర్చుకోవాలే తప్ప దైవానికో, ప్రభుత్వానికో, చట్టానికో భయపడికాదు.

గురజాడ రచనల్లో మానవతావాదం
గురజాడ మానవతావాద పద్ధతి
నవీన కాలం
అనేక రంగాల్లో మానవతావాదం