ప్రస్తుతము రువాండా చివరి హిమనదీయ కాలానికి చెందినదని క్రీస్తుపూర్వం 8000 నాటి నియోలిథిక్ కాలములో లేదా క్రీ.పూ. 3000 కాలానికి చెందిన దీర్ఘకాల తేమ (నియోలిథిక్ సబ్ప్లూవియల్) ఉంటుంది. పురావస్తు త్రవ్వకాల్లో చివరి రాతి యుగంలో వేట, సంగ్రాహకులు నివసించిన చిన్న స్థావరం ఉన్నట్లు ఆధారాలు వెల్లడించాయి. తరువాత ఇనుప యుగంలో పెద్ద సంఖ్యలో ప్రలజలు స్థిరపడ్డారు. ఈ ప్రజలు మందమైన కుండలు, ఇనుప ఉపకరణాలను ఉత్పత్తి చేశారు. ఈ తొలి నివాసితులు ట్వా ప్రజల, ప్రస్తుత రువాండాలో ఉన్న ఆదిమవాసిలైన పిగ్మీ వేట-సంగ్రాహకుల
పూర్వీకులుగా ఉన్నారు. క్రీ.పూ 700, క్రీ.శ. 1500 మధ్య అనేక బంటు సమూహాలు రువాండాకు వలస వచ్చాయి. వ్యవసాయానికి అటవీ భూమిని నిర్మూలించింది. అటవీ-నివాస స్థలము ట్వా వారి ఆవాస స్థలాన్ని కోల్పోయి పర్వతాల వాలులకు తరలించబడింది. బంటు వలసల గురించి చరిత్రకారులలో అనేక సిద్ధాంతాలను ఉన్నాయి. ఒక సిద్దాంతం మొట్టమొదట స్థిరనివాసులు హుటుప్రజలని భావిస్తుంది. టుట్సీ తరువాత ప్రత్యేకమైన జాతి సమూహాన్ని ఏర్పరచటానికి (బహుశా నీలో-హామిటిక్ మూలనికి చెందిన ప్రజలు) వచ్చారు. ఒక ప్రత్యామ్నాయ సిద్ధాంతం వలసలు నెమ్మదిగా, స్థిరంగా ఉండి ప్రస్తుత సమాజాలను జయించటానికి ప్రయత్నించకుండా అంతకు పూర్వం ఉన్న ప్రజలతో కలిసిపోతాయి. 
ఈ సిద్ధాంతం ప్రకారం హుటు, టుట్సీల విలక్షణత మొదలయ్యింది. జాతికి బదులుగా ఒక తరగతి వ్యత్యాసంగా భావించవచ్చు.

ఈ ప్రాంతంలోని సాంఘిక సంస్థ మొట్టమొదటి రూపం క్లాను (అబ్వొకొ). వంశాలు వంశావళికి చెందిన భౌగోళిక ప్రాంతానికి మాత్రమే పరిమితం కాలేదు. వీరిలో అధికభాగం హుటు, టుట్సి, ట్వా విభాగాలు ఏర్పడ్డాయి. 15 వ శతాబ్దం నుండి, వంశాల నుండి రాజ్యాలు స్థాపించబడడం ప్రారంభమైంది. 1700 నాటికి ప్రస్తుత రువాండా ప్రాంతంలో ఎనిమిది రాజ్యాలు ఉన్నాయి. వీటిలో ఒకటి రువాండా రాజ్యం. దీనిని టుట్సీ నిగిన్యా వంశం పాలించింది. 18 వ శతాబ్ధం మధ్యకాలం నుండి ఆధిపత్యం పెరిగింది. 19 వ శతాబ్ధంలో కిగెలి రాజ్యం రువాబుగిరి పాలనలో శిఖరాగ్రస్థితికి చేరుకుంది. రువాబుగిరి అనేక చిన్న రాజ్యాలను జయించాడు. రాజ్యం పశ్చిమ, ఉత్తర ప్రాంతాలను విస్తరించబడింది.

1884 నాటి బెర్లిను సమావేశం తూర్పు ఆఫ్రికా జర్మనీ ప్రాంతానికి చెందినదిగా నిర్ణయిస్తూ ఈ భూభాగాన్ని జర్మనీసాంరాజ్యానికి కేటాయించడంతో కాలనీల యుగం ప్రారంభమైంది. 1894 లో అన్వేషకుడు గుస్టావు అడాల్ఫు వాను గోట్జెను ఈ ప్రాంతానికి చేరుకున్నాడు. ఆయన ఈ ప్రాంతాన్ని అంవేషించిన మొదటి ఐరోపా వ్యక్తిగా గుర్తించబడ్డాడు. ఆయన కివుకు సరోవరం దక్షిణ-తూర్పు ప్రాంతంలో ప్రయాణం చేసి రాజును కలుసుకున్నాడు. జర్మన్లు ​​గణనీయంగా దేశ సామాజిక వ్యవస్థను మార్చలేదు. కానీ రాజు మద్దతు ఇవ్వడంతో, స్థానిక అధికారులకు అధికారాన్ని ఇవ్వటం ద్వారా ప్రభావం చూపారు. 1916 లో మొదటి ప్రపంచ యుద్ధం సమయంలో బెల్జియన్ దళాలు రువాండా, బురుండిల నియంత్రణను చేజిక్కించుకుని ప్రత్యక్ష వలసల పాలన ప్రారంభించింది. బెల్జియం " లీగు ఆఫ్ నేషన్సుగా " (రువాండా-ఉరుండి) రువాండా, బురుండి రెండింటిని పాలించింది. బెల్జియన్లు సరళీకృత విధానాలతో కేంద్రీకృత అధికారంతో ఈ ప్రాంతాన్ని పాలించారు. 

బెల్జియం పాలనలో విద్య, ఆరోగ్యం, ప్రజా వ్యవహారాలు, వ్యవసాయ పర్యవేక్షణలో నూతన పంటలు, కరువును తట్టుకుని నిలవడానికి అవసరమైన సాంకేతికత అభివృద్ధి చేయడానికి ప్రయత్నించారు. 

జర్మన్లు, బెల్జియన్లు హుటు, టుట్సీ వివిధ జాతులలో టుట్సీ ఆధిపత్యాన్ని ప్రాముఖ్యత ఇచ్చారు. 1935 లో బెల్జియం ప్రజలకు తుట్సీ, హుటు, ట్వా (నేచురైజ్డు) గా గుర్తించే గుర్తింపు కార్డులను ప్రవేశపెట్టింది. అంతకు పూర్వం సంపన్నమైన హుటు గౌరవార్థమైన టుటుకి కావడానికి ఇది సాధ్యమయ్యింది. అయితే, గుర్తింపు కార్డులు ఈ తరగతులకు మధ్య అదనపు ఉద్రిక్తలను నిరోధించింది.

రువాండా, ఉరుండిలో బెల్జియం పాలన కొనసాగింది. రెండో ప్రపంచ యుద్ధం తర్వాత యుఎస్ ట్రస్టు ప్రాంతానికి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించింది.

1990 లో దాదాపు 5,00,000 తుట్సీ శరణార్థులతో కూడిన రెబండాన్ పేట్రియాటిక్ ఫ్రంటు ఉగాండాలోని వారి స్థావరం నుండి ఉత్తర రువాండాను చుట్టుముట్టింది. ఇది రువాండా అంతర్యుద్ధాన్ని ప్రారంభించింది. ప్రజాస్వామ్యం విఫలమైనందుకు, శరణార్ధుల కారణంగా ఎదురైన సమస్యలను సమర్ధవంతంగా ఎదుకొనలేకపోయినందుకు హుటు-ఆధిపత్య ప్రభుత్వంను ఖండించింది. యుద్ధంలో ఏ పక్షం నిర్ణయాత్మక ప్రయోజనాన్ని పొందలేకపోయింది. 1992 నాటికి హబీరీమానా అధికారం బలహీనపడింది. దేశీయ ప్రతిపక్షాలతో సంకీర్ణం సామూహిక నిరసన ప్రదర్శనలు నిర్వహించబడ్డాయి. చివరికి 1993 అరుషా ఒప్పందంపై సంతకం చేశాయి. 1994 ఏప్రెలు 6 న హబ్యారిమానా విమానం కిగాలీ విమానాశ్రయం సమీపంలో జరిగిన కాల్పులలో కూల్చివేయబడింది. విమానం కూల్చివేత కొన్ని గంటల లోపల ప్రారంభమైన రువాండా జాతిహత్యాకాండకు ఉత్ప్రేరకంగా పనిచేసింది. దాదాపు 100 రోజులలో సుమారు 8,00,000 మంది ప్రణాళికా బద్ధంగా దాడులలో మధ్యంతర ప్రభుత్వం ఆదేశాలతో టుట్సీ, రాజకీయంగా పనిచేసిన హుటు ప్రజలు చంపబడ్డారు. నేరుగా లక్ష్యంగా లేనప్పటికీ అనేక మంది త్వా ప్రజలను కూడా హత్య చేశారు.
టుట్సీ దాడిని పునఃప్రారంభించి దేశవ్యాప్తంగా నియంత్రణను చేపట్టి జులై మధ్యలో మొత్తం దేశం నియంత్రణను పొందింది. జాతి నిర్మూలనకు అంతర్జాతీయ ప్రతిస్పందన పరిమితం చేయబడింది. ప్రధాన అధికారాలు ఇప్పటికే విస్తరించిన ఐఖ్యరాజ్య శాంతి పరిరక్షక శక్తిని బలపరచటానికి ఇష్టపడలేదు. 

పి.ఆర్.ఎఫ్. నియంత్రణ చేపట్టినప్పుడు ప్రతీకారచర్యలు జరుగుతాయని భయపడి సుమారు రెండు మిలియన్ల మంది హుటు ప్రజలు పొరుగు దేశాలకు (ముఖ్యంగా జైరెకు) పారిపోయారు. అదనంగా పి.ఆర్.ఎఫ్. నేతృత్వంలోని సైన్యం మొదటి, రెండవ కాంగో కీలక పోరాటంలో పాల్గొన్నది. రువాండాలో ఇంటర్నేషనల్ క్రిమినల్ ట్రిబ్యునల్ (ఐ.సి.టి.ఆర్) స్థాపన, సంప్రదాయ గ్రామీణ న్యాయస్థాన వ్యవస్థ అయిన గాకకా పునఃప్రారంభం అయింది. 2000 - 2011 మధ్యకాలంలో రువాండా ఆర్ధికవ్యవస్థ పర్యాటక సంఖ్య, మానవ అభివృద్ధి సూచిక వేగంగా వృద్ధి చెందాయి. 2006 నుండి 2011 వరకు పేదరిక రేటు 57% నుండి 45% వరకు తగ్గింది. 2000 లో అయితే ఆయుఃపరిమితి 46.6 సంవత్సరాలు. 2015 నాటికి 59.7 సంవత్సరాలు.

చరిత్ర
నిర్వహణా విభాగాలు
భౌగోళికం
ఆరోగ్యం