ఈయన వారణాసిలో సంకటమోచన్‌ దేవాలయాన్ని కట్టించాడు. దీనిని రాముని దర్శన భాగ్యం కల్పించిన హనుమంతునికి కృతజ్ఞతగా కట్టించాడని ప్రతీతి. ఈ దేవాలయం హిందువుల పవిత్ర పుణ్యక్షేత్రం వారణాసికి దక్షిణ దిక్కులో ఉంది.తులసీదాసు తండ్రి ఆత్మారాముడు, తల్లి హులసీ.తులసీదాసు జన్మించినప్పుడు అయిదు సంవత్సరాల బాలకుడివలే కనిపించాడట.తల్లితండ్రులాతని విలక్షణ రూపానికి భయపడి తమ యింటిదాసి మునియాకు పెంచుకొనుటకు ఇచ్చిరి.ఇదియేకాక మూలా నక్షత్రమందు జన్మించుటవలన అరిష్ట సూచకంగా భావించి త్యజించినట్లు వదంతి కూడా ఉంది.తల్లితండ్రులచే అతడు త్యజించినట్లు తెలియుచున్నది.జనిక జననీతజ్యో జనమి-జన్మిచగనే జననీ జనకులు త్యజించిరి-అని తులసీదాసు ఒకచోట వ్రాసి యున్నాడు. తరువాత కొద్దికాలానికి ఆతనిని పెంచుకొన్న మునియాదాసి కూడా చనిపోయింది. అపుడు అతడు బాబా నరహరిదాసు అనే సాధువు ఆ అనాథబాలుడైన తులసీదాసుని పెంచి విద్యనేర్పెను. తరువాత శేషసనాతనుడనే శ్రేష్ఠునివద్ద తులసీదాసు వేద, వేదాంగములు అభ్యసించాడు. తల్సీదాసు అనాథబాలుడైనను ఆతని రూప, గుణ, శీల, స్వభావ, విద్వత్తులకు ముగ్ధుడై ఒక కులీన బ్రాహ్మణ డాతనికి తన కన్యనిచ్చి వివాహం చేశాడు.తులసీదాసు మహా రసికుడు. తన భార్యయైన రత్నావళియందు ఆద్యంత అనురక్తుడుగా ఉండేవాడు. అయితే ఒకనాడు తానింటివద్ద లేని సమయంలో అతనిభార్య రత్నావళి పుట్టింటికి వెళ్ళింది. ఈవార్త తెలియగానే భార్య ఎడబాటును సహించలేక తులసీదాసు ఆమెను చేరుకొనుటకు బయలుదేరెను.నిబిఢాంధకారమైన ఆరాత్రి, దానికి తోడు కుంభవృష్టి పడుతూవుంది.అటువంటి భయంకరమైన రాత్రి సమయంలో అతడు తన భార్య వద్దకు గంగానదిని దాటి చేరుకొన్నాడు. ఆ సమయంలో అతని భార్య రత్నావళి గావించిన హెచ్చరిక అతని జీవితాన్నే మార్చి వేసింది.

నాధా! అస్థి చర్మమయమైన నాదేహమందున్నంత ప్రీతి ఆ శ్రీరామునియందున్నచో భవభీతియే యుండదుగదా! రత్నావళి ఈ గంభీరోక్తి తులసీదాసుకు తారకమంత్రమయినది. అప్పటి నుంచి తులసీదాసు విరాగియై శ్రీరామచంద్రుని భక్తిలో నిమగ్నుడైనాడు.అయోధ్య, కాశీలు తులసీదాసుకు నివాసస్థానాలయ్యాయి.జీవిత చరమదశయందు కాశీయే నివాసస్థానమయింది. లోకకల్యాణ కరమైన 'రామచరితమానస్' మాహాకావ్యాన్ని వ్రాయడం తులసీదాసు అయోధ్యలోనే ప్రారంభించాడు.తరువాత కాశీలోవుంటు రెండున్నర సంవత్సరాలలో రామచరితమానస్ పూర్తి చేశాడు. తులసీదాసు సంస్కృతంలో మహాపండితుడై వుండికూడా రామాయణగాధను ప్రజలకందించేందుకు అయోధ్య ప్రాంత ప్రజల భాషయైన అవధీలో వ్రాశాడు.దేశీయ చంధస్సులైన దోహా, చౌపాయి, కవిత్త మొ.చంధస్సులలో వ్రాయడం చేతను, సరళమైన సంస్కృత, తత్త్సమశబ్ద బహుళమైన అవధీభాషలో వ్రాయడం చేతను తులసీ రామాయణం లోకప్రసిద్ధి గాంచింది.

వ్యక్తిగత జీవితం
రామచరిత మానస్
ఆధ్యాత్మిక ప్రేరణ
గోస్వామి తులసీదాస కృత శ్రీరుద్రాష్టకమ్