ఐరోపాలో విలసిల్లిన నియాండర్తళ్ళు, ఆసియాలో విస్తరించిన డెనిసోవాన్‌లు, ఆఫ్రికాలో పరిణామం చెందిన ఆధునిక మానవులు -ఈ ముగ్గురికీ చిట్టచివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడు "హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్" అని భావిస్తారు. "హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్," నియాండర్తళ్ళ మధ్య ఉన్న టాక్సానమీ పరమైన వ్యత్యాసానికి కారణం ఐరోపాలో 3,00,000 - 2,43,000 సంవత్సరాల క్రితాల మధ్య కాలానికి చెందిన శిలాజాలు లభ్యం కాలేదు. సాంప్రదాయికంగా "నియాండర్తల్" అంటే ఆ తరువాతి కాలానికి చెందిన శిలాజాలే. అయితే, సిమా డి లాస్ హ్యూసోస్ వద్ద దొరికిన 4,30,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి ఎముకలు తొలి నియాండర్తళ్ళకు లేదా వారికి దగ్గరి సంబంధం ఉన్న జనాభాకు చెందినవై ఉండవచ్చు. అలాగే 4,00,000 సంవత్సరాల నాటి అరోయిరా 3 శిలాజాలు ఒక పరివర్తన దశను సూచిస్తాయి. మూలజాతి,ఉత్పన్న జాతులూ రెండూ ఏకకాలంలో జీవించి ఉండవచ్చు. శిలాజ రికార్డుల నాణ్యత 1,30,000 సంవత్సరాల క్రితం నుండి బాగా మెరుగైంది. ఈ కాలం నాటి స్పెసిమెన్లే నియాండర్తల్ అస్థిపంజరాలలో ఎక్కువ భాగం. 450–430 వేల సంవత్సరాల క్రితం, మధ్య ప్లైస్టోసీన్ సమయంలో, నియాండర్తళ్ళ దంత లక్షణాలు పరిణామం చెందాయని ఇటలీ లోని విసోగ్లియానో, ఫోంటానా రానుచ్చియో స్థలాల్లో లభించిన దంతాల అవశేషాలు సూచిస్తున్నాయి. 

నియాండర్తళ్ళు, మానవులు వేరుపడ్డాక, నియాండర్తళ్ళు ఎలా పరిణామం చెందారనే దానికి సంబంధించి రెండు ప్రధాన పరికల్పనలు ఉన్నాయి: 1. రెండు-దశలు, 2. క్రమానుగత వృద్ధి. మొదటిది, ఒక పెద్ద పర్యావరణ సంఘటన (సాలే హిమానీనదం వంటిది) జరిగి ఐరోపా లోని "హెచ్." హైడెల్బెర్గెన్సిస్ శరీర పరిమాణం, దార్ఢ్యత వేగంగా పెరిగాయి. అలాగే తల కూడా పెరిగింది. ఇది పుర్రె నిర్మాణంలో ఇతర మార్పులకు దారితీసింది. అయితే, నియాండర్తళ్ళ శరీర నిర్మాణంలో చోటు చేసుకున్న పరిణామాలు శీతల వాతావరణానికి అనుగుణంగా జరిగాయనడానికి అంతగా అవకాశం లేదు. రెండవ పరికల్పన ప్రకారం, నియాండర్తళ్ళ పరిణామం పూర్వీకులైన "H. హీడేల్బేర్గేన్సిస్" నుండి కాలానుగుణంగా, నెమ్మదిగా 4 దశల్లో జరిగింది: తొలి-ప్రాక్-నియాండర్తల్ (మరీన్ ఐసోటోప్ స్టేజ్ - MIS 12 ), ప్రాక్-నియాండర్తల్ (MIS 11 - 9), తొలి నియాండర్తల్ (MIS 7- 5 ), సాంప్రదాయిక నియాండర్తల్ (MIS 4–3). 

నియాండర్తల్ - మానవ వేర్పాటుకు సంబంధించి అనేక తేదీలు ఉన్నాయి. ఫ్లోరిస్‌బాడ్ పుర్రె (" "హెచ్. హెల్మీ" ") ను చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడుగా భావిస్తూ సుమారు 250,000 సంవత్సరాల క్రితం వేర్పాటు జరిగిందని కొందరు పేర్కొన్నారు. ఈ వేర్పాటు రాతి పనిముట్లను తయారుచేసే లెవల్లోయిస్ సాంకేతికతతో ముడిపడి ఉంది. సుమారు 4,00,000 సంవత్సరాల క్రితం అని, "H. హైడెల్బెర్గెన్సిస్‌ను" చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడిగా భావించి చెప్పారు. 6,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి " "హెచ్. రొడీసియెన్సిస్" " ను చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడని మరొక భావన ఉంది.దీన్నుండి ఆధునిక మానవ వంశం, నియాండర్తల్ / "హెచ్. హైడెల్బెర్గెన్సిస్" వంశాలు వేరుపడ్డాయి. 8,00,000 సంవత్సరాల క్రితం నాటి "హెచ్‌. యాంటెసెస్సర్" చివరి ఉమ్మడి పూర్వీకుడని మరొక వాదన. ఈ మోడల్ యొక్క విభిన్న వాదనలు ఈ తేదీని 10 లక్షల సంవత్సరాల క్రితం వరకూ వివిధ తేదీలు చెబుతాయి. డిఎన్‌ఎ అధ్యయనాలు ఈ వేర్పాటుకు వివిధ తేదీలను సూచించాయి: 592–182 వేసంక్రి, 553–321 వేసంక్రి, 654–475 వేసంక్రి, 690–550 వేసంక్రి, 765–550 వేసంక్రి, 800–520 వేసంక్రి, 800 వేసంక్రికి ముందు , ఇలాగ.

ఆధునిక మానవులతో పోలిస్తే నియాండర్తళ్ళు, డెనిసోవాన్లు ఒకరితో ఒకరు ఎక్కువ సంబంధం కలిగి ఉన్నారు. అనగా ఆధునిక మానవులతో విడిపోయిన తరువాత నియాండర్తల్ / డెనిసోవన్ ల వేర్పాటు జరిగింది. సంవత్సరానికి 1x10 లేదా 0.5x10 బేస్ పెయిర్ల (బిపి) మ్యుటేషన్ రేటు ఉంటుందని భావిస్తే, నియాండర్తల్ / డెనిసోవన్ ల వేర్పాటు వరుసగా 236-190 వేల సంవత్సరాల క్రితం గానీ 473–381 వేల సంవత్సరాల క్రితం గానీ జరిగి ఉంటుంది. ప్రతి 29 సంవత్సరాలకు కొత్త తరం వస్తుందని భావిస్తూ, ఒక్కో తరానికీ 1.1x10 గా తీసుకుంటే, ఈ వేర్పాటు 744 వేల సంవత్సరాల క్రితం జరిగినట్లు తెలుస్తుంది. సంవత్సరానికి 5x10 న్యూక్లియోటైడ్ సైట్ ప్రకారం చూస్తే ఇది 644 వేల సంవత్సరాల క్రితం అవుతుంది. ఈ చివరి తేదీల ప్రకారం చూస్తే, ఐరోపా అంతటా హోమినిన్లు వ్యాపించిన సమయాని కంటే ముందే వేర్పాటు జరిగింది. నియాండర్తళ్ళకే ప్రత్యేకమైన లక్షణాలు 600-500 వేల సంవత్సరాల క్రితం అభివృద్ధి చెందడం మొదలైంది. 

పదవ్యుత్పత్తి
పరిణామం
వేట, సేకరణ
ఆధునిక మానవులు