గతితర్కం అంటే ప్రతి వస్తువు\విషయం యొక్క synthesis (నిర్మాణ ప్రక్రియ లేదా పరిణామ ప్రక్రియ), antithesis (విఛ్ఛిన్న ప్రక్రియ) ని అర్థం చేసుకోవడం. గ్రీక్ భాషలో డయలెగో అంటే వాదన-ప్రతివాదన అని అర్థం. దాన్ని ఆంగ్లంలో dialectic అని, తెలుగులో గతితర్కం అని అనువదించడం జరిగింది. హెగెల్ ప్రభావిత మార్క్సిస్ట్ గతితార్కిక భౌతికవాదం ప్రకారం ప్రతి పదార్థానికి చలనం (motion) ఉంటుంది. గతితార్కిక భౌతికవాదం అంటే భౌతికవాదాన్ని గతితార్కిక పద్ధతిలో అర్థం చేసుకోవడం.

గతితార్కిక భౌతికవాదం
మధ్యయుగపు భౌతికవాదులు
ప్రాచీన స్వత:సిద్ధ భౌతికవాదులు
జడతత్వ భౌతికవాదం