ஜியோஃப்ரே ஆஃப் மான்மௌத்தின் இலத்தீன் நூலான "ஹிஸ்டோரியா ரேகம் பிரிட்டானியா" ("பிரிட்டன் அரசர்களின் வரலாறு") என்பதில்தான் ஆர்தரின் வாழ்க்கை பற்றிய முதல் உரைத் தொகுப்பு காணப்படுகிறது. சி.1138ஆம் ஆண்டு நிறைவு பெற்ற இந்த நூலானது, மரபுப் புனைவான ப்ரூட்டஸ் என்னும் டிரோஜன் அகதியின் காலம் துவங்கி ஏழாவது நூற்றாண்டின் வெல்ஷ் அரசரான காத்வாலேடர் வரையிலான பிரிட்டிஷ் அரசர்களைப் பற்றிய கட்டற்ற கற்பனைப் புனைவாகும்.

ஜியோஃப்ரேவும், "ஹிஸ்டோரியா பிரிட்டோனம்" மற்றும் "அன்னாலெஸ் காம்பிரேயி" வைப் போன்று உரோமர்களுக்குப் பிந்தைய கால கட்டத்தில்தான் ஆர்தரை வைக்கிறார். ஆர்தரின் தந்தையான உதர் பெண்டிராகன், அவரது மாயவித்தை ஆலோசகரான மெர்லின் மற்றும் மெர்லினின் மாயவித்தையால் உதர் தனது எதிரியான கோர்லோயிஸ் வடிவெடுத்து கோர்லோயிஸின் மனைவியான இகெர்னாவுடன் டிண்டேஜெல் என்னுமிடத்தில் முயங்கி அவள் ஆர்தரைக் கருத்தரிக்கும் ஆர்தர் கருத்தரிப்புக் கதை ஆகியவற்றை உள்ளிறுத்துகிறார். உதரின் மரணத்திற்குப் பின்னர், பதினைந்தே வயதான ஆர்தர் பிரிட்டனின் அரசராக அவரது வாரிசு உரிமையேற்று, "ஹிஸ்டோரியா பிரிட்டோன" த்தில் காணப்படுவனவற்றை ஒத்த, பல போர்களில் சண்டையிடுகிறார். இப்போர்த் தொடரானது பாத் போரில் உச்சமுறுகிறது.

பிறகு, அயர்லாந்து, ஐஸ்லாந்து மற்றும் ஓர்ங்கி தீவுகள் ஆகியவற்றை வென்று ஆர்தரிய சாம்ராஜ்யத்தை உருவாக்குவதற்கு முன்னர் பிக்ட் மற்றும் ஸ்காட்ஸ் ஆகியவற்றை வெல்கிறார். 12 வருட அமைதிக்குப் பிறகு, ஆர்தர் மீண்டும் தமது சாம்ராஜ்யத்தை விரிவுபடுத்தப் புறப்பட்டு நார்வே, டென்மார்க் மற்றும் கௌல் ஆகியவற்றைத் தனது கட்டுப்பாட்டிற்குள் கொண்டு வருகிறார். கௌல் நாடு வெல்லப்படும்போது அது இன்னமும் உரோமப் பேரரசின் பிடியில்தான் உள்ளது. எனவே, ஆர்தரின் வெற்றியானது உரோமப் பேரரசுடனான அவரது மோதலுக்கு மேலும் வழி வகுக்கிறது. ஆர்தரும், கெயஸ் (கே), பெடுரியஸ் (பெடிவெரெ) மற்றும் குவால்குனௌஸ் (குவைன்) ஆகியோரை உள்ளிட்ட அவரது படை வீரர்களும், உரோமப் பேரரசரான லூசியஸ் டைபீரியஸை கௌல் நாட்டில் வெல்கின்றனர். ஆனால், அவர் உரோமாபுரியின் மீது படையெடுக்கத் தயாராகுகையில், பிரிட்டனைப் பாதுகாப்பதற்காகத் தாம் விட்டுவிட்டு வந்த தமது மருமகன் மாட்ரெடஸ் (மார்ட்ரெட்) தமது மனைவியான குவென்ஹுவாரா(குவினெவெரெ)வை மணந்து விட்டதாகவும், அரியணையைக் கைப்பற்றி விட்டதாகவும் கேள்வியுறுகிறார்.

ஆர்தர் பிரிட்டனுக்குத் திரும்பி வந்து கார்ன்வாலில் கம்ப்லம் நதிப்படுகையில் மார்ட்ரெஸை வென்று கொல்கிறார்; ஆனால், அவரும் குற்றுயிராகிறார். தனது மணிமுடியை அவர் தமது உறவினரான கான்ஸ்டண்டைன் என்பவருக்கு அளித்துப் பிறகு தமது காயங்களை ஆற்றிக் கொள்வதற்காக அவலோன் தீவிற்குக் கொண்டு செல்லப்படுகிறார். அதன் பின்னர் அவர் தென்படுவதே இல்லை.
இப்புனைவில் எந்த அளவு ஜியோஃப்ரேயின் சொந்தக் கண்டுபிடிப்பு என்பது வாதத்துக்குரியது. ஒன்பதாம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த "ஹிஸ்டோரியா பிரிட்டோன" த்தில் ஆர்தர் சாக்சன்களுடன் நிகழ்த்திய 12 போர்களின் பட்டியலை ஜியோஃப்ரே கண்டிப்பாகப் பயன்படுத்தியிருக்க வேண்டும். இதனுடன், "அன்னாலெஸ் காம்பிரேயி" விலிருந்து கம்ப்லம் போர் பற்றியும் ஆர்தர் இன்னமும் உயிருடன் இருப்பதான கருத்தையும் எடுத்து அவர் கையாண்டிருக்க வேண்டும். இங்கிலாந்து முழுமைக்கும் ஆர்தர் அரசராக இருந்தார் என்னும் அவரது சொந்த அந்தஸ்தும் கால்ஃபிரிடிய காலத்திற்கு முந்தைய மரபான "கல்விச் மற்றும் ஓல்வென்" , "மூவர்கள்" மற்றும் துறவிகளின் வாழ்க்கைகள் ஆகியவற்றில் காணப்படுகின்றன. இறுதியாக, மூடிய குடும்பம் மற்றும் கையஸ் (கெய்), பெடெரியஸ் (பெட்விர்), குவென்ஹுவாரா (க்வென்விஃபர்), உதர் (உதிர்) மற்றும் ஒருவேளை, பிற்காலத்திய ஆர்தர் கதைகளில் எக்ஸ்காலிபர் என்று மாறிய, கலிபர்னஸ் (கலேட்ஃப்விச்) ஆகியவற்றை உள்ளிட்ட ஆர்தரின் உடமைகளில் பலவற்றின் பெயர்களை ஜியோஃப்ரே கால்ஃப்ரிடிய காலத்திற்கு முந்தைய வெல்ஷ் மரபிலிருந்து அவர் கடன் பெற்றார். பெயர்கள், பிரதான நிகழ்வுகள் மற்றும் தலைப்புகள் ஆகியவை கடன் பெற்றிருப்பினும், "ஆர்தரியப் பகுதியானது ஜியோஃப்ரேயின் இலக்கிய உருவாக்கம்; முன்னம் இருந்த உரைகளுக்கு அது எந்த விதத்திலும் கடன்பட்டிருக்கவில்லை" என பிரின்லே ராபர்ட்ஸ் வாதிடுகிறார். எடுத்துக் காட்டாக, வெல்ஷ் மாட்ரௌட் தீய மார்ட்ரெடஸ்ஸாக ஜியோஃப்ரேயினால் உருவாக்கப்படுகிறார். ஆனால், 16ஆம் நூற்றாண்டு வரையிலும் வெல்ஷ் தோற்றுவாய்களில், இந்தப் பாத்திரத்தில் அத்தகைய தீய குணங்கள் ஏதும் காணப் பெறவில்லை. "ஹிஸ்டரியா ரேகம் பிரிட்டானியா" என்பது முதன்மையாக ஜியோஃப்ரேயின் நூல்தான் என்னும் கருத்தைக் கேள்விக்குறியதாக்கும் சில நவீன முயற்சிகள் இருந்துள்ளன. 12ஆம் நூற்றாண்டின் இறுதியில் வில்லியம் ஆஃப் நியூபர்க் ஜியோஃப்ரே "பொய்யுரைக்கும் பேராவலின்" காரணமாகத் தமது உரையை "புனைந்தார்" என்று கூறிய கருத்தினை கல்விசார் கருத்துக்கள் பெரும்பாலும் எதிரொலிக்கின்றன. இக்கருத்திலிருந்து மாறுபடும் ஒருவர் ஜியோஃப்ரே ஆஷ் ஆவார். ஐந்தாவது நூற்றாண்டைச் சார்ந்த ரியோதமஸ் என்னும் ஒரு அரசரைப் பற்றிக் கூறிப்பிடும், தற்போது தொலைந்து விட்ட, ஒரு தோற்றுவாயிலிருந்தே ஜியோஃப்ரேயின் உரையின் ஒரு பகுதியாவது பெறப்பட்டுள்ளதாக அவர் நம்புகிறார். இந்தப் பாத்திரமே அசலான ஆர்தர் என அவர் நம்பினாலும், வரலாற்றாசிரியர்களும் செல்ட்டிக் ஆய்வாளர்களும் ஆஷ் அளிக்கும் இவ்வாறான முடிவுகளை ஏற்கத் தயங்குகின்றனர்.

தோற்றுவாய்கள் எதுவாக இருந்திருப்பினும், ஜியோஃப்ரேயின் "ஹிஸ்டோரியா ரேகம் பிரிட்டானியா" வின் பெரும் புகழானது மறுக்கப்பட இயலாதது. ஜியோஃப்ரேயின் இலத்தீன் நூலின் கையெழுத்துப் பிரதிகள் இரு நூறுக்கும் மேற்பட்டு எஞ்சியுள்ளன. இதில் பிற மொழிகளிலான மொழிபெயர்ப்புக்கள் அடங்கா. உதாரணமாக, இவ்வாறு 13ஆம் நூற்றாண்டில் உருவாக்கப்பட்ட, "ஹிஸ்டோரியா" வின் வெல்ஷ் மொழிப் பதிப்புகளைக் கொண்ட சுமார் 60 கையெழுத்துப் பிரதிகள் தற்போது உள்ளன. இவற்றில் மூத்தவை 13ஆம் நூற்றாண்டில் உருவாக்கப்பட்டவை. இத்தகைய வெல்ஷ் பதிப்புக்களில் சில உண்மையில் ஜியோஃப்ரேயின் "ஹிஸ்டோரியா" வில் உள்ளார்ந்தவை என்று 18ஆம் நூற்றாண்டைச் சேர்ந்த லூயிஸ் மோரிஸ் போன்ற பழம்பொருள் ஆர்வலர்கள் முன்வைத்த கருத்தானது பலகாலம் முன்னரே கல்வி சார் வட்டங்களில் ஒதுக்கப்பட்டு விட்டது. இத்தகைய பிரபலத்தின் விளைவாக, ஜியோஃப்ரேயின் "ஹிஸ்டோரியா ரேகம் பிரிட்டானியா" இடைக்காலத்தின் பிற்பகுதியில், ஆர்தரியப் புனைவு மேம்பாடுகளில் மிகுந்த அளவில் செல்வாக்கு கொண்டிருந்தது.
ஆர்தரிய வீரக்காதற்காதைகளுக்கு இதுதான் ஒரே வலிமையான கருத்திறன் என்றில்லாவிடினும், இதன் பல தனிமங்கள் (எடுத்துக்காட்டாக மெர்லின் மற்றும் ஆர்தரின் இறுதிப் போர் ஆகியவை) எடுத்தாளப்பட்டு மேம்படுத்தப்பட்டன. வீரக்காதற்காதைகளின் மாய மற்றும் அற்புத சாகசங்களை நுழைப்பதற்கான வரலாற்று வரைச் சட்டத்தை இது அளித்தது.

டென்னிசனும் புத்துயிராக்கமும்
இடைக்கால இலக்கியப் பாரம்பரியங்கள்
ஜியோஃப்ரே ஆஃப் மான்மௌத்
நவீனப் புனைவு