காட்டுமலை கந்தசாமி கோயில் எண்பது வருடச் சரித்திரத்தை கொண்டது. நாவலம்பதியிலே வசித்த சீனியர் என்னும் அருளாளர் தமக்குற்ற தீரா நோயைத்தீர்க்கும் முகமாக ஆயிரத்துத் தொளாயிரத்து இருபத்தெட்டாம் ஆண்டு கதிர்காம யாத்திரையை மேற்கொண்டார். அக்காலம் இந்த யாத்திரை அச்சம் தருவதும், அருமையுடையதும் புனிதமுள்ளதுமான ஒரு தவப்பேறாகும். காடும் மலையும் கடந்த அருளாளர் சீனியர் அவர்கள் கதிர்காமத்தை அடைந்து, அதிரவரு மாணிக்க கங்கைதனில் மூழ்கி அன்போடு கதிர்காம வேலவன் பவனி கண்டு கதிரமலை ஏறிக் கந்தனைத் தோத்தரித்து கற்பூரத் தீபமேற்றி விபூதிப் பிரசாதத்தோடு துணையாக வயது முதிர்ந்த ஒரு தம்பதிகளுடனும் ஊர் திரும்பினார்.

பண்டாரம் போல் வடிவம் தாங்கி வந்த தம்பதிகளுடன் நாவலம்பதிக்கு வந்து தாம் வதியும் மனைக்குச் சென்று(தற்போதைய மடம்) கால் கழுவி வர கிணற்றடிக்குச் சென்றனர். அவ்வேளை துணையாக வந்த வயது முதிர்ந்த தம்பதிகளைக் காணாது அருகில் உள்ள கொன்றை மரச் சோலையிலே தேடிப் பார்த்தார்.அவர்களைக் காணமுடியவில்லை.கந்தனையே வேண்டிய வண்ணம் தம்மனைபுகுந்தார்.

ஊழ்வினை வசத்தால் வந்த நோய்க்கு விபூதியே ஔடதமாக எண்ணி வாழ்ந்தார்.நோய் மேன் மேலும் வருத்தியது. கந்தன் கழலினையே தஞ்சமென எண்ணி நைந்துருகினார்.ஒரு நாள் கனவிலே முருகன் தோன்றி கதிர்காமத்திலிருந்து கொண்டு வந்த விபூதிப் பிரசாந்துடன் வேல் இருப்பதையும் அதனை ஒரு புனிதமான இடத்தைக் காட்டி அங்கே தன்னை வைத்துப் பூசித்தால் நோய் தீர்ந்து குணமடைவாய் எனக்கூறிப் போந்தார். அருளாளராகிய சீனியர் தாம் கண்ட கனவின் படியே ஆயிரத்து தொளாயிரத்து இருபத்தொன்பதாம் வருடம் (1929) ஆனித் திங்கள் இருபத்தைந்தாம் நாள் கதிரமலைக் கந்தனின் ஆலயத்தை நிறுவினார்.இவ்வாறு தோற்றம் பெற்ற ஆலயமே காட்டுமலை கந்தசாமி கோயில்.

ஆலய வரலாறு
தோற்றம்
காரணப்பெயர்
கோயிலின் வலைத்தளம்