மக்கள் கற்றறிதல் மூலமாக குறிப்பிட்ட பயங்களை வளர்த்துக்கொள்கின்றனர். பயத்தை பக்குவப்படுத்தலாக உளவியலில் இது கற்பிக்கப்படுகிறது. 1920 ஆம் ஆண்டில் ஜான் பீ. வாட்சனின் லிட்டில் ஆல்பெர்ட் எக்ஸ்பிரிமென்ட்டுடன் இது தொடங்கப்பட்டது. இச்சோதனையில் 11 மாத சிறுவனுக்கு ஆய்வகத்தில் உள்ள ஒரு வெள்ளை எலியின் மீதுள்ள பயத்தை பக்குவப்படுத்துவதாக இருந்தது. இதனால் மெல்லிய உரோமம் கொண்ட பிற வெள்ளை உயிரினங்களிடமும் அச்சிறுவனுக்கு பயம் நீங்கியது. இந்த உண்மை உலகில், பயங்கரமான ஊறுவிளைவிக்கும் விபத்தின் மூலமாக பயம் உணரப்படுகிறது. எடுத்துக்காட்டாக ஒரு குழந்தை கிணற்றுக்குள் விழுந்து விட்டது. அதனால் வெளியே வரமுடியாமல் கஷ்டப்படுகிறது. இதன் மூலம் கிணறுகள், உயரங்கள் (உயர மருட்சி), சுற்றுசூழப்பட்ட வெளிகள் (தனிமை மருட்சி) அல்லது நீர் (நீர் அச்சம்) போன்ற பயங்களை அந்தக் குழந்தை உண்டாக்கிக் கொள்கிறது. அவர்களது மூளையின் பாகங்கள் பயம் சார்ந்த விளைவுகளினால் பாதிக்கப்பட்டுள்ளது என்பதை சோதனைகள் மூலம் அறிந்து கொள்ளலாம். அப்பகுதிகளைப் பார்க்கும் போது (அமிக்டலா (amygdala)), ஒருவர் மனவேதனையை அனுபவித்ததன் காரணமாக பயத்தை உணர்ந்துள்ளனர் என்பதையும் அல்லது மற்றவர்களிடம் இருந்து பயத்தை உணர்ந்துள்ளனர் என்பதை அறிந்து கொள்ளலாம். வெறுப்பான நிகழ்ச்சியை யாராவது ஒருவரிடம் இருந்து கவனித்த ஒருவர் தனக்கும் அதே சிகிச்சை காத்துக்கொண்டிருப்பதை அறியும் போதும், ஏதாவது ஒரு விசயம் பயம்-எரிச்சலுடைய சூழ்நிலையை ஏற்படுத்தும் போதும் அவை அமிக்டலாவை பாதிக்கிறது என ஆன்ட்ரெஸ் ஓல்சன், கேத்தரின் ஐ. நியரிங் மற்றும் எலிசபெத் ஏ. பெல்ப்ஸ் ஆகியோர் நிறைவுசெய்த சோதனை தெரிவிக்கிறது. ஒரு தனிப்பட்ட வரலாற்றில் இருந்து மட்டுமல்லாமல் இருவகையான சூழ்நிலைகளிலும் பயம் உருவாகிறது என்பதை இது அறிவுறுத்துகிறது.

பயமானது வெளியே இருந்து கற்றுக்கொள்ளப்பட்டாலும் மனித இயல்பின் ஒரு பகுதியாகவே உள்ளது. குறிப்பிட்ட பயங்களானது (எ.கா. விலங்குகள், உயரங்கள்) மற்றவைகளைக் காட்டிலும் (எ.கா. பூக்கள், மேகங்கள்) மிகவும் பொதுவானதாக உள்ளதாக பல ஆய்வுகள் தெரிவிக்கின்றன. ஆய்வகங்களில் சோதிப்பதற்கு இவ்வகை பயங்கள் மிகவும் எளிதாகவே இருந்தன. இந்தத் தோற்றப்பாடானது ஆயத்தமாயிருத்தல் என அறியப்படுகிறது. ஏனெனில் ஆரம்பகால மனிதர்கள் உயிர்வாழ்வதற்கும் இனப்பெருக்கம் செய்வதற்கும் அதிகம் விரும்பியதால் அபாயகரமான சூழ்நிலைகளில் விரைவாக பயம் கொண்டனர். ஆயத்தமாயிருத்தல் என்பது இயற்கையான தேர்வின் விளைவாக பிறப்புவழி பற்றிய வெளிப்பாடாகவே பாவிக்கப்படுகிறது.

வரலாறு மற்றும் கலாச்சாரத் தாக்கங்களின் மூலமாக பயம் உணரப்படுகிறது. எடுத்துக்காட்டாக 20 ஆம் நூற்றாண்டின் ஆரம்பகாலத்தில் பல அமெரிக்கர்கள் இளம்பிள்ளைவாத நோயின் மேல் பயம் கொண்டிருந்தனர். இந்நோயால் பாதிக்கப்பட்டவர்களின் உடல் பாகங்கள் ஊனமடையும். அவரது எஞ்சிய வாழ்நாளில் முழுவதுமே உடலின் அப்பகுதி செயல் இழந்து போகும். எவ்வாறு மக்கள் பயத்தை உணருகின்றனர் என்பதில் முரணற்ற கலப்பு-கலாச்சார மாறுபாடுகள் உள்ளன. மக்கள் பயம் மற்றும் பிற மன உணர்ச்சிகளில் முக பாவனையைக் காட்டுகின்றனர் என்பதை டிஸ்ப்ளே ரூல்ஸ் காட்டுகிறது.

விவரிப்பு
காரணங்கள்
சொற்பிறப்பியல்
பயத்தின் அதிர்வு