ଗତ କିଛି ବର୍ଷ ଧରି ଅବୈଧ ଶିକାର ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣରୁ ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍‍ର ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇବାରେ ଲାଗିଛି ।

ଏକ ବାଘୁଣୀର ମାତାପିତା ଅବୈଧ ଶିକାରୀଙ୍କ କବଳରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିବା ଯୋଗୁଁ ସେ ଅତି ଯୁବାବସ୍ଥାରେ ଅନାଥ ହୋଇଯାଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପରେ ଏହି ବାଘୁଣୀଟି ହ୍ରଦ କୂଳରେ ଏକ ଇଲାକା ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ଏଠାକାର ରାଣୀ ହେଲା । ଏହି ହେଲା ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍‍ର ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଘୁଣୀ ମଛ୍‍ଲି । କେହି କେହି ମଛ୍‍ଲିକୁ ଲେଡ଼ି ଅଫ୍ ଦ ଲେକ୍‍ସ୍ (Lady of the Lakes – ହ୍ରଦକନ୍ୟା) ଏହି ବାଘୁଣୀର ଦୁଇ ଗାଲରେ ରହିଥିବା ପଟାଦାଗ ଚିହ୍ନ ମାଛ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବାରୁ ଏହାକୁ ମଛ୍‍ଲି ନାମ ଦିଆଯାଇଥିଲା । ମଛ୍‍ଲି ତିନୋଟି ବାଘୁଣୀଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା ଓ ସେଥିରୁ ଗୋଟିଏକୁ କେହି କେହି ସାନ ମଛ୍‍ଲି ବୋଲି ମଧ୍ୟ କହୁଥିଲେ । ମଛ୍‍ଲିର ସାଥୀ କୌଣସି ଅଜ୍ଞାତ ରୋଗରେ ପଡ଼ି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲା ବୋଲି ତତ୍କାଳୀନ ବନବିଭାଗ ଅଧିକାରୀ ଫତେ ସିଂ ରାଠୋର୍ କହିଥିଲେ । ସାନ ମଛ୍‍ଲି ପରେ ବୁମ୍ବୁରାମ ନାମକ ଏକ ବାଘର ସଙ୍ଗିନୀ ହୋଇଥିଲା । ଏମାନଙ୍କ ମିଳନରୁ ଦୁଇଟି ବାଘଛୁଆ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । ସେମାନେ ହେଲେ ସ୍ଲାଣ୍ଟ୍ ଇଅର୍ (ଏହି ଈଂରାଜୀ ନାମର ଅର୍ଥ ଢାଲୁଆ କାନ) ଓ ବ୍ରୋକନ୍ ଟେଲ୍ (ଅର୍ଥାତ୍ ଭଙ୍ଗା ଲାଙ୍ଗୁଡ଼) । ସାନ ମଛ୍‍ଲିର ନାତି ହେଉଛି ବଚ୍ଚା ନାମକ ଏକ ବାଘ । ତେବେ ମଛ୍‍ଲି ପ୍ରଥମ ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍‍ର ସବୁଠାରୁ ବୃଦ୍ଧା ବାଘୁଣୀ । କିଛି ଦିନ ତଳେ ୧୭ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଛ୍‍ଲି ବହୁ ଦିନ ଧରି ଦେଖାଦେଲା ନାହିଁ । ବନ ବିଭାଗ ଅଧିକାରୀ ଏଥିଯୋଗୁଁ ବହୁ ଚିନ୍ତିତ ହୋଇଥିଲେ । କାରଣ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥାରେ ବାଘୁଣୀ ଶିକାର କରିବାର ସାମର୍ଥ୍ୟ ହରାଇବାରୁ ସେମାନେ ମନ୍ଥର ଓ ଦୁର୍ବଳ ଶିକାର ଖୋଜନ୍ତି । ଏପରି ସମୟରେ ଗୃହପାଳିତ ପଶୁ ଓ ମଣିଷ ବିପଦର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇପାରନ୍ତି । ୨୬ ଦିନ ପରେ ମଛ୍‍ଲିକୁ ବନ ଅଧିକାରୀମାନେ ଠାବ କରିଥିଲେ । ମଛ୍‍ଲିର ଝିଅ କୃଷ୍ଣା (ଟି୧୯) ପରେ ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍‍ର ଏକ ବଡ଼ ଇଲାକାର ରାଣୀ ହୋଇଥିଲା । କୃଷ୍ଣା ୪ଟି ବାଘଛୁଆଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା କିନ୍ତୁ ସେଥିରୁ ଗୋଟିଏ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲା । ୨୦ ବର୍ଷ ବୟସରେ ମଛ୍‍ଲି ୨୦୧୬ ଅଗଷ୍ଟ ୧୮ ତାରିଖରେ ଆଖି ବୁଜିଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ମଛ୍‍ଲି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବଞ୍ଚିଥିବା ବାଘୁଣୀ ଓ ଏହା ଏକ ରେକର୍ଡ଼୍ । 
ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍‍ର ଆଉ ଏକ ଲୋକପ୍ରିୟ ବାଘୁଣୀ ହେଲା – ନୁର୍ (ଟି୩୯) । ଏହାର ଦେହରେ ମୋତିମାଳା ପରି ପଟାଦାଗ ଥିବାରୁ ଏହାକୁ କେତେକ ଲୋକ ମାଳା ବୋଲି ମଧ୍ୟ ଡାକୁଥିଲେ କିନ୍ତୁ ଏହି ବାଘୁଣୀ ନୁର୍ ନାମରେ ଅଧିକ ପରିଚିତ । ଟି-୧୨ ବାଘ ଓ ଟି-୧୩ ବାଘୁଣୀଠାରୁ ନୁର୍‍ର ଜନ୍ମ । ୨୦୧୪ ମାର୍ଚ୍ଚ-ଅପ୍ରେଲ୍ ବେଳକୁ ନୁର୍ ଦ୍ୱିତୀୟ ଥର ମା’ ହୋଇଥିଲା ଓ ୩ଟି ଶାବକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲା । ୬ ବର୍ଷ ବୟସରେ ନୁର୍ ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ମା’ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ତା’ର ପୁଅ ସୁଲ୍‍ତାନ (ଟି-୭୨) । 

ବ୍ରୋକନ୍ ଟେଲ୍‍ର ଜୀବନ ଉପରେ ଏକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏହି ବାଘଟି ଅନ୍ତର୍ଜାତୀୟ ସ୍ତରରେ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହାସଲ କରିଥିଲା । ବ୍ରୋକନ୍ ଟେଲ୍ ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରୁ ବାହାରି ଡାରା ନାମକ ଏକ ସ୍ଥାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲି ଯାଇଥିଲା । ସେଠାରେ ବ୍ରୋକନ୍ ଟେଲ୍ ରେଳ ଧାରଣା ପାର କରୁଥିବା ବେଳେ ରେଳଗାଡ଼ିର ଚକ ତଳେ କଟି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲା । "ବ୍ରୋକନ୍ ଟେଲ୍" ନାମରେ ନିର୍ମିତ ଏହି ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟାରୀ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ବିବିସି, ପିବିଏସ୍, ସିବିସି, ଆର୍.ଟି.ଇ ପରି ଅନେକ ଟେଲିଭିଜନ୍ ଚ୍ୟାନେଲ୍ ମାଧ୍ୟମରେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଅଛି । ଏହି ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରଟିକୁ ବନ୍ୟଜୀବ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ଉତ୍ସବରେ ଦୁଇଟି ସମ୍ମାନ ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି । 

ଦେହରେ ଡଲାର୍ ଚିହ୍ନ ଥିବା ଅଣ୍ଡିରା ବାଘ ଟି-୨୫ ଜାଲିମ୍ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଓ ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍‍ର ଆଉ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବାଘ । ଜାଲିମ୍ ଓ ତା’ର ସଙ୍ଗିନୀ ପିତାମାତା ହେବା ପରେ ବାଘୁଣୀଟି ରୋଗାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲା । ଜାଲିମ୍ ତାଙ୍କର ଦୁଇ ବାଘୁଣୀ ଛୁଆଙ୍କ ଲାଳନପାଳନ କରିଥିଲା । ସାଧାରଣତଃ ଅଣ୍ଡିରା ବାଘମାନେ ଛୁଆଙ୍କ ଲାଳନପାଳନରେ କୌଣସି ଉତ୍ସାହ ପ୍ରଦର୍ଶନ କରିନଥାନ୍ତି । ନିଜ ଛୁଆ ପାଖରେ ବୁଲିଲେ ସେମାନେ ବିରକ୍ତି ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ । ଅନ୍ୟ ବାଘର ଛୁଆ ଦେଖିଲେ ତା’କୁ ତୁରନ୍ତ ମାରି ଦିଅନ୍ତି । ତେଣୁ ଛୁଆମାନେ ବଡ଼ ହେବା ଯାଏଁ ଓ ଶିକାର କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ ହୋଇପାରିଲା ଯାଏଁ ମା’ ବାଘୁଣୀ ସେମାନଙ୍କ ପାଳନ କରିଥାଏ ଓ ଅନ୍ୟ ଅଣ୍ଡିରା ବାଘ ସହ ଦରକାର ପଡ଼ିଲେ ଛୁଆଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଯୁଦ୍ଧ ମଧ୍ୟ କରିଥାଏ । ତେବେ ଜାଲିମ୍‍ର ଏହି ପ୍ରକାରର ବ୍ୟବହାର ପ୍ରଥମ ଥର ଦେଖାଯାଇଥିଲା । ବାଘ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଓ ଗବେଷକମାନଙ୍କୁ ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟାନ୍ୱିତ କରିଥିଲା । 

୨୦୧୪ ମସିହାର ବାଘ ଗଣନା ଅନୁସାରେ ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନରେ ୬୨ଟି ବାଘ ଥିଲେ । ଏହା ପୂର୍ବରୁ ୨୦୧୩ରେ ୪୮ ଓ ୨୦୦୫ରେ ମାତ୍ର ୨୫ଟି ବାଘ ରହୁଥିଲେ । ବାଘଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବଢ଼ିଥିବାରୁ ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ସରିସ୍କା ଓ ଅନ୍ୟ କିଛି ଅଭୟାରଣ୍ୟକୁ ବାଘ ଦାନ କରି ସେମାନଙ୍କ ପୁନରୁତ୍ଥାନେ ସହାୟକ ହେଲା ଓ ସୀମିତ ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଘଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଅନ୍ତର୍ଯୁଦ୍ଧ ରୋକିବାରେ ସଫଳ ହେଲା ।

ମହାବଳ ବାଘ
ପାରିବେଶିକ ମୂଲ୍ୟାୟନ
ଗମନାଗମନ
ବନ୍ୟଜନ୍ତୁ