ଭାରତ, ଚୀନ୍ ଓ ଭୁଟାନ୍‍ର ତ୍ରିରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ମିଳନ ବିନ୍ଦୁରେ ଡୋକଲାମ୍ ଅଞ୍ଚଳ ଅବସ୍ଥିତ ଓ ଏହା ଚୀନ୍ ଓ ଭୁଟାନ୍ ମଧ୍ୟସ୍ଥ ସୀମାରେଖାରେ ଏହା ଏହି ଦୁଇ ଦେଶଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ବିବାଦୀୟ ଅଞ୍ଚଳ । ଭାରତ ଡୋକଲାମ୍‍ର କୌଣସି କ୍ଷେତ୍ର ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ଦାବୀ କରେନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଏହି କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭାରତ ନିଜ ମିତ୍ରଦେଶ ଭୁଟାନ୍‍ର ସ୍ୱାର୍ଥ ବା ଅଧିକାରର ସମର୍ଥନ କରେ । 

୧୮୯୦ ମସିହାରେ ଚୀନ୍ ଓ ବ୍ରିଟେନ୍ ମଧ୍ୟରେ କଲିକତାରେ ହୋଇଥିବା ଏକ ଚୁକ୍ତିନାମାର ପ୍ରଥମ ଅନୁଚ୍ଛେଦକୁ ଭିତ୍ତିକରି ଚୀନ୍ ଡୋକଲାମ୍ ଅଞ୍ଚଳ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣର ଅଧିକାର ଦାବୀ କରୁଛି । ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମା ଅନୁସାରେ : ସିକ୍କିମ୍ ପଟକୁ ପ୍ରବାହିତ ତିସ୍ତା ନଦୀ ଓ ତିବ୍ୱତ୍‍ର ମୋଚୁ ଓ ଉତ୍ତର ପଟର ଅନ୍ୟ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ପ୍ରବାହିତ ଜଳ ସମ୍ପଦକୁ ବିଭାଜିତ କରୁଥିବା ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ସିକ୍କିମ୍ ଓ ତିବ୍ୱତ୍‍ର ସୀମାରେଖା ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେବେ । ଏହି ସୀମାରେଖା ଭୁଟାନ୍ ଅଞ୍ଚଳର ଗିପମୋଚି ପର୍ବତଠାରୁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇ ଏହି ଜଳବିଭାଜିକା ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀକୁ ଅନୁସରଣ କରି ନେପାଳର ସୀମାରେଖାଠାରେ ଶେଷ ହୋଇଛି । 

ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମା ଭିତ୍ତିରେ ଚୀନ୍ ନିଜ ଯୁକ୍ତି ବାଢେ ଯେ ଭୁଟାନ୍‍ର ଗିପମୋଚି ପର୍ବତଠାରୁ ସିକ୍କିମ୍-ତିବ୍ୱତ୍‍ର ସୀମା ଆରମ୍ଭ ହୁଏ ଏବଂ ଏଥିରୁ ତ୍ରିରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ମିଳନ ବିନ୍ଦୁର ଅବସ୍ଥିତି ସୁନିଶ୍ଚିତ ହେଉଛି । ଚୀନ୍‍ର ଯୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସିକ୍କିମ୍‍ର ସୀମାରେ ଥିବା ତିବ୍ୱତ୍‍ର ଜିଗାଜେ ଅଞ୍ଚଳରେ ଡୋକଲାମ୍ ଅବସ୍ଥିତ । ଭୁଟାନ୍ ଏହି ଚୁକ୍ତିନାମାରେ ଭାଗୀଦାର ହୋଇନଥିଲା । 

୧୯୪୯ ମସିହାରେ ଭୁଟାନ୍ ଓ ଭାରତ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଚୁକ୍ତିନାମା ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ବୁଝାମଣା ଅନୁସାରେ ଭୁଟାନ୍‍ର ରାଜନୈତିକ, କୂଟନୈତିକ ଓ ସାମରିକ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଭାରତକୁ ଭୁଟାନ୍‍ର ପଥପ୍ରଦର୍ଶକ ହେବାର ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅନୁମତି ମିଳିଲା । ୨୦୦୭ ମସିହାରେ ଭାରତ ଓ ଭୁଟାନ୍ ମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଏକ ମିତ୍ରତା ଚୁକ୍ତି ସ୍ୱାକ୍ଷରିତ ହେଲା ଯାହା ୧୯୪୯ର ଚୁକ୍ତିର କ୍ଷମତାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରୁଅଛି । ନୂଆ ମିତ୍ରତା ଚୁକ୍ତି ଅନୁସାରେ ବୈଦେଶିକ ସମ୍ପର୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୁଟାନ୍ ଭାରତର ଦିଗ୍‍ଦର୍ଶନ ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ଓ ଭାରତ ଭୁଟାନ୍‍କୁ ସୀମାରେଖା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସୁରକ୍ଷା ଯୋଗାଇଦେବ । ଏହି ମିତ୍ରତା ଚୁକ୍ତିର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଚ୍ଛେଦ ଅନୁସାରେ : ଭାରତ ଓ ଭୁଟାନ୍ ମଧ୍ୟରେ ରହିଥିବା ଘନିଷ୍ଠ ବନ୍ଧୁତା ଓ ପରସ୍ପର ପ୍ରତି ସହାୟକ ମନୋବୃତ୍ତିକୁ ଦୃଷ୍ଟିରେ ରଖି ଭାରତର ଗଣତାନ୍ତ୍ରିକ ସରକାର ଓ ଭୁଟାନ୍‍ ରାଜ୍ୟର ସରକାର ନିଜର ରାଷ୍ଟ୍ରୀୟ ସ୍ୱାର୍ଥରକ୍ଷା ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ପରସ୍ପର ସହିତ ସହଯୋଗ କରିବେ । 

୧୯୫୮ ପରଠାରୁ ଚୀନୀମାନେ ନିଜ ମାନଚିତ୍ରରେ ଭୁଟାନୀୟ କ୍ଷେତ୍ରର ଏକ ବଡ ଅଂଶ ନିଜର ବୋଲି ଦର୍ଶାଇ ଆସୁଥିଲେ । ୧୯୬୦ ଦଶନ୍ଧିରେ ଅନେକ ସ୍ଥାନୀୟ ବିବାଦ ଦେଖାଦେଲା ଓ ୧୯୭୦ ଦଶନ୍ଧିରେ ଚୀନ୍‍, ଭୁଟାନ୍ ମଧ୍ୟରେ ବୁଝାମଣା ପାଇଁ ଆଲୋଚନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଏଥିରେ ଭାରତ ସହାୟକର ଭୂମିକାରେ ରହିଥିଲା କିନ୍ତୁ ଡୋକଲାମ୍ କ୍ଷେତ୍ରର ନିର୍ବିବାଦ ଅଧିକାର ସମ୍ପର୍କରେ କୌଣସି ନିଷ୍ପତ୍ତି ହୋଇପାରିଲା ନାହିଁ । ୧୯୮୪ ମସିହାରୁ ଭୁଟାନ୍ ଓ ଚୀନ୍ ପ୍ରାୟ ୨୪ ଥର ବିଭିନ୍ନ ସୀମାରେଖା ସମ୍ପର୍କିତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଆଲୋଚନା କରିଛନ୍ତି । ୧୯୮୮, ୧୯୯୮ ମସିହାରେ କିଛି ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବୁଝାମଣା ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣିତ ହୋଇଛି । କିନ୍ତୁ ଭୁଟାନ୍‍ର ଅସ୍ତ୍ର ବ୍ୟବହାର ନ କରିବାର ନୀତି ଉଭୟ ଦେଶଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରି ରଖିଛି । 
୨୦୦୦ ଦଶନ୍ଧିର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧରେ ନିଜର ନିର୍ବିବାଦୀୟ କ୍ଷେତ୍ର ସିଞ୍ଚେଲା ଗିରିପଥରୁ ବିବାଦୀୟ ଡୋକଲାମ୍ ମାଳଭୂମି ମଧ୍ୟଦେଇ ଡୋକା ଲା ଗିରିପଥ ଓ ତାହାପରେ ଭାରତୀୟ ସୀମାରେ ସିକ୍କିମ୍‍ର ସୀମାରେ ଥିବା ଛାଉଣୀଠାରୁ ୬୮ ମିଟର୍ ଦୂରତା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚୀନ୍ ଏକ ସଡକ ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲା । ଏହି ସଡକଟି ୨୦୦୫ ମସିହାରୁ ରହିଛି ଓ ଏଠାରେ ଗାଡି ବୁଲିବା ଓ ଫେରିଯିବାର ବ୍ୟବସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । କିନ୍ତୁ ଏହି ସଡକର ଦକ୍ଷିଣାଭିମୁଖୀ ସମ୍ପ୍ରସାରଣ ହିଁ ୨୦୧୭ରେ ଡୋକଲାମ୍ ବିବାଦର କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଉଛି ।

ଘଟଣା କ୍ରମ
ସୈନ୍ୟବିରତି
ପୃଷ୍ଠଭୂମି
ଭୁଟାନୀୟ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା