ଏହି ଲୀଳାରେ କେବଳ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଘଟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ପୁରୁଣା ବିଗ୍ରହ ପାତାଳି ହୁଅନ୍ତି ତାହା ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧ ଭାବେ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଥବା ଦେବତା ଓ ପାର୍ଷଦମାନେ ମଧ୍ୟ ପାତାଳି ଲୀଳାରେ ସାମିଲ ହୁଅନ୍ତି । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଯେମତି ନୂତନ ବିଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣ ହୋଇ ବୈଦିକ ବିଧାରେ 'ନ୍ୟାସ 'ହୁଅନ୍ତି, ସେହିପରି ତାଙ୍କ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କର ବିଗ୍ରହ ନିର୍ମାଣ ହୋଇ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ବିଧାନରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ହୁଅନ୍ତି । ପାର୍ଷଦ କହିଲେ 'ସ୍ୱଜନ' ବୋଲି ବୁଝାଯାଏ । ସ୍ୱଜନ ବରିବୃତ ହୋଇ ରହିଛନ୍ତି ବୋଲି ମହର୍ଷ ବ୍ୟାସଦେବ ମହାପୁରୁଷ ବିଦ୍ୟା ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି । ଯେଉଁମାନେ ସମମାନସିକତାର ତଥା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ପାଖେ ପାଖେ ରହି ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ କରାଇବାରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସହାୟତା କରାଇଥାନ୍ତି ସେମାନେ ହେଉଛନ୍ତି ପାର୍ଷଦ । ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲୀଳାରେ ପାର୍ଷଦମାନଙ୍କର ଭୂମିକା ରହିଥାଏ । ସେହିଭଳି ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କର ୧୧ଜଣ ପ୍ରତିନିଧ ଦେବତା ରହିଛନ୍ତ । ତାଙ୍କ ମଧରେ ଅନ୍ୟତମ ପ୍ରତିନିଧା ହେଉଛନ୍ତ ଶ୍ରୀମାଧବ । ସେ ରତ୍ନସିଂହାସନ ଉପରେ ବିଜେ କରିଛନ୍ତି । ନବକଳେବର ଅବସରରେ ଶ୍ରୀମାଧବ ନୂତନ କଳେବର ଧାରଣା କରନ୍ତି । ତାଙ୍କର ପୁରୁଣା ବିଗ୍ରହ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳି ଲୀଳା କାରିଥାନ୍ତି ।
ନବକଳେବର ଲାଳାରେ ତିନୋଟି ଯାକ ରଥର ସାରଥି (ମାତଳୀ, ଅର୍ଜୁନ, ଶ୍ରୀମାନ ଦାରୁକ) ଓ ୧୨ଟି ଯାକ ଘୋଡଡ଼ା କୋଇଲି ବୈକୁଣ୍ଠରେ ପାତାଳି ହୋଇଥାନ୍ତି । ନୂତନ ଭାବେ ନିର୍ମାଣ ହୋଇଥାନ୍ତି ସାରଥି ଓ ଘୋଡ଼ା । ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବତା ଗିରିଗୋବର୍ଦ୍ଧନ, ହରିହର, ପଣ୍ଡୁନୃସିଂହ, ଛତ୍ରଭଙ୍ଗ ରାବଣ, ଚିନ୍ତାମଣି କୃଷ୍ଣ, ଶ୍ରୀନାରାୟଣ, ଶ୍ରୀମଧୁସୂଦନ, ଶ୍ରୀଲକ୍ଷ୍ମଣ ଓ ଶ୍ରୀପଞ୍ଚମୁଖୀ ମହାବୀର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳି ହୋଇଥାନ୍ତି ଓ ନୂତନଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ ଦେଉଳ ପୁରୋହିତଙ୍କଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ଧ୍ୱଜମୂର୍ତି ଶ୍ରୀହନୁମାନ, ଆୟୁଧ ମୃତ ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର, ଜୀବ ଓ ପରମ ନାମକ ଦୁଇଟି ଓଲଟ ଶୁଆ ଓ ରଥର ଅଁଳା ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳି ହୋଇଥାନ୍ତି ଓ ନୂତନ ଭାବେ ନିମ୍ବ କାଠରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥାନ୍ତି । ରଥର ଦ୍ୱାରପାଳ ଜୟ ଓ ବିଜୟଙ୍କ ପୁରୁଣା ବିଗ୍ରହ ପାତାଳି ହୋଇଥାନ୍ତି ଓ ତାହା ନୂତନ ଭାବେ ଗଢାଯାଇଥାନ୍ତି । ଏହିପରି ନନ୍ଦିଘୋଷ ରଥର ସମୁଦାୟ ୨୨ ପାର୍ଷଦ ନବକଳେବରରେ ପାତାଳି ଲୀଳା କରିଥାନ୍ତି । ତାଳଧ୍ୱଜ ରଥର ପାର୍ଶ୍ୱ ଦେବତା ଶ୍ରୀପଳମାରୀ ମହାଦେବ, ବାଇଶିଭୁଜ ଶ୍ରୀନୃସିଂହ, ଶ୍ରୀବଳରାମ, ଶ୍ରୀନଟବର ଗଣେଶ, ଶ୍ରୀଅଙ୍ଗଦ, ଶ୍ରୀନାଟାନର, ଶ୍ରୀଷଡାନନ କାର୍ଭକ, ମଧୁକୈଟଭ, ଶ୍ରୀଅନନ୍ତ ବାସୁଦେବ ଶ୍ରୀବଳଦେବଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳି ଲୀଳା କରନ୍ତି । ଏହି ରଥର ଦୁଇ ଓଲଟ ଶୁଆ, ଶ୍ରଦ୍ଧା, ଓ ବିଶ୍ୱାସ, ରଥର ଅଁଳା, ଦ୍ୱାର ପାଳ ଜୟ ବିଜୟ ପାତାଳି ହୋଇଥାନ୍ତି । ରଥର ଧ୍ୱଜମୂର୍ତ୍ତି ଲକ୍ଷ୍ମୀ ନୃସିଂହ, ଆୟୁଧ ମୂର୍ତ୍ତି ହଳ ଓ ମୂଷଳ ନୂତନ ଭାବେ ଶ୍ରୀବଳଭଦ୍ରଙ୍କ ବନଯାଗ ଦାରୁରେ ନୂତନ ଭାବେ ନିର୍ମାଣ କରାଯାଇ ପୁରୁଣାଙ୍କ ଶ୍ରୀବିଗ୍ରହଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳି କରାଯାଇଥାଏ । ତାଳଧ୍ୱଜ ରଥର ୨୨ ପାର୍ଷଦ ପାତାଳି ହୋଇଥାନ୍ତି । ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ରଥ ଦର୍ପଦଳନ ପଦ୍ମଧ୍ୱଜ ରଥର ପାର୍ଶ୍ୱଦେବୀମାନେ, ବିମଳା, ମଙ୍ଗଳା, ବରାହୀ, ଭଦ୍ରକାଳୀ, ଉମା, କାତ୍ୟାୟନୀ, ହରଚଣ୍ଡି, ରାମଚଣ୍ଡି ବା କାଳୀ, ଅଘୋରା ବା ଚାମୁଣ୍ଡା ଦେବୀ ସୁଭଦ୍ରାଙ୍କ ସହିତ ପାତାଳି ହୋଇଥାନ୍ତି । ତାଙ୍କ ସହିତ ନିମ୍ବ ଦାରୁରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ରଥର ସାରଥି, ଘୋଡା, ଶୃତି ଓ ସତୀ ନାମକ ଦୁଇଗୋଟି ଓଲଟ ଶୁଆ, ଅଁଳା ଏବଂ ଧ୍ୱଜ(ଭୁବନେଶ୍ୱରୀ) ଓ ଆୟୁଧ ମୂର୍ତ୍ତୀ ପଦ୍ମ ଫୁଲ(ବନଯାଗ ଦାରୁରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ) ପାତାଳି ଲୀଳା କରିଥାନ୍ତି । ଦୁଇ ଦ୍ୱାରପାଳ ଛାୟା ଓ ମାୟା ମଧ୍ୟ ପାତାଳି ହୋଇଥାନ୍ତି । ଏହା ନୂତନଭାବେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥାଏ । ଦର୍ପଦଳନ ରଥର ସମୁଦାୟ ୨୧ ପାର୍ଷଦ ପାତାଳି ଲୀଳାରେ ସାମିଲ ହୋଇଥାନ୍ତି ।
ନବକଳେବର ଅବସରରେର କେବଳ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ପ୍ରତିନିଧ ଦେବତା, ପାର୍ଷଦ, ଓ ଆୟୁଧ ପାତାଳି ଲୀଳା କରନ୍ତି ତାହା ନୁହେଁ ତାଙ୍କ ସହିତ ତାଙ୍କର ନିତ୍ୟ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟ ପରିବର୍ତ୍ତନ ହୋଇଯାଏ । ଏହି ସାମଗ୍ରୀ ମଧ୍ୟରେ ରତ୍ନପଲଙ୍କ (ଯେଉଁଥରେ ଶୟନଲୀଳା କରନ୍ତି) ଶଯ୍ୟା, ଗଦି, ମାଣ୍ଡି, ଥାଳି, ଘଣ୍ଟ, ଘଣ୍ଟା ଓ ଗଡ଼ୁ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଯାଏ । ଏଗୁଡିକ ଦଇତା ସେବକମାନେ ପରମ୍ପରା ଅନୁଯାୟୀ ପ୍ରାପ୍ୟ ଭାବେ ନେଇଥାନ୍ତି । ସୂଚନାଯୋଗ୍ୟ ଯେ, ଏହି ଅବସରରେ ଦକ୍ଷିଣଦ୍ୱାର ଗୁମୁଟରେ ଥବା ଭୀମସେନ ଓ ଦୁଃଶାସନ ମଧ୍ୟ ବଦଳିଯାନ୍ତି । ଏହି ମୂର୍ତ୍ତୀ କାଠ ଓ କାଗଜରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇ ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କ ଝୁଲଣ ଲୀଳାରେ ଭାଗ ନେଇଥାନ୍ତି । ପ୍ରକାଶଯୋଗ୍ୟ, ନବକଳେବରରେ ଏହି ପାର୍ଷଦମାନେ ନୂତନଭାବେ ଗଢ଼ା ହେବା ପଛରେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ରହସ୍ୟ ରହିଛି । ମହାପ୍ରଭୁ ଦାରୁ ରୂପ ଧରିବାର ଆଭିମୁଖ୍ୟକୁ ଏମାନେ ସଫଳ କରାଇଥାନ୍ତି । ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ପାର୍ଷଦ କୁହାଯାଏ । 

ପାତାଳି
ବଦଳିଯା'ନ୍ତି ପାର୍ଶ୍ୱଦେବାଦେବୀ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବ୍ୟବହାର୍ଯ୍ୟ ସଜବାଜ
ତୁଠ
ପାତାଳିକୁ ଯିବା ପୂର୍ବ କାର୍ଯ୍ୟ