କୃତିବାସ ଛୋଟ ବେଳୁ ପାଇକ ବିଦ୍ରୋହର ଇତିହାସ ଶୁଣି ଇଂରେଜମାନଙ୍କୁ ଓଡ଼ିଶାରୁ ବିତାଡ଼ିତ କରିବା ପାଇଁ ଯୋଜନା ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଥିଲେ । ପ୍ରାଥମିକ ପଦକ୍ଷେପ ସ୍ୱରୂପ ସେ ୧୮୩୬ ମସିହା ଜୁନ ୧ ତାରିଖ ଦିନ ବାଣପୁରରେ ଏକ ପାଇକ ସମ୍ମିଳନୀ ଆହ୍ୱାନ କରିଥିଲେ । ଏଥିରେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ସହ ଯୋଗ ଦେଇଥିଲେ ରୋଡ଼ଙ୍ଗର ଦଳବେହେରା ପଞ୍ଚାନନ ନାୟକ ଓ ଖୋରଧାର ଲୋଚନ ବିଶୋଇ । କୃତିବାସ ଏଠାରେ ପଞ୍ଚାନନ ନାୟକଙ୍କୁ ଶରଣ ସିଂହ ନାମ ଦେଇ ରାଜା ବୋଲି ଘୋଷିତ କରିଥିଲେ । ସେ ରାଜାଙ୍କର ପାଟ ମନ୍ତ୍ରୀ ଓ ସେନାପତି ନିଯୁକ୍ତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହା ପରେ ଶହସ୍ରାଧିକ ଦଳବେହେରା, ଦଳେଇ, ନାୟକ ଓ ପାଇକ କୃତିବାସଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ଏକାଠି ହୋଇଥିଲେ । ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କ୍ରମେ ବାଣପୁର ଥାନା ଦଖଲ ହୋଇଥିଲା । ସେଠାରେ ଥିବା ସିପାହୀମାନେ ପଳାୟନ କରିବା ପରେ ସେମାନେ ଥାନା ମଧ୍ୟରେ ଥିବା ଧନସମ୍ପତି ଲୁଟ କରିବା ସହ କାଗଜପତ୍ର ପୋଡ଼ିଦେଇଥିଲେ । ପରେ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଦମନ କରିବା ପାଇଁ ଖୋର୍ଦ୍ଧାରୁ ଅଧିକ ସିପାହୀ ମଗା ଯାଇଥିଲା । ଅତ୍ୟାଧୁନିକ ଅସ୍ତ୍ରଶସ୍ତ୍ର ଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ସିପାହୀମାନେ ଶେଷରେ ପରାସ୍ତ ହୋଇଥିଲେ ଓ ଚିଲିକା କୂଳସ୍ଥିତ ବରକୁଳକୁ ଚାଲିଯାଇଥିଲେ । ଏହା ଜାଣି କୃତ୍ତିବାସ ଶହ ଶହ ପାଇକଙ୍କ ସହ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ । ସେମାନେ ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିବା ପୂର୍ବରୁ ସିପାହୀମାନେ ଉକ୍ତ ସ୍ଥାନ ଛାଡ଼ି ପଳେଇଥିଲେ । ଏହାପରେ ଜୁନ ୪ ତାରିଖରୁ ବାଣପୁର ସ୍ୱାଧୀନ ହେଲା ବୋଲି ରାଜା ଶରଣ ସିଂହ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ । 

ବିଦ୍ରୋହର ଦମନ
ଜନ୍ମ ଓ ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ଶେଷ ଜୀବନ
ବାଣପୁର ବିଦ୍ରୋହ