୧୭୯୦ ମସିହାରେ ରାଜା ଶ୍ରୀକର ଭଞ୍ଜଦେବଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏହି ମନ୍ଦିରର ନବୀକରଣ କରାଯାଇଥିଲା । ମନ୍ଦିରର ମୁଖ୍ୟ ଦେବତା ହେଲେ ବିରଞ୍ଚି ନାରାୟଣ ବା ସୂର୍ଯ୍ୟ ଦେବ । ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରତିମା କଳା ମୁଗୁନି ପଥର (ଗ୍ରାନାଇଟ୍)ରେ ତିଆରି । ଘୁମୁସର ଗଡଜାତ ରାଜ୍ୟର କେନ୍ଦୁପଦର ନିକଟସ୍ଥ ମାଳତି ପାହାଡରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ୮୫୦ରୁ ୮୮୫ ମଧ୍ୟରେ ମାଳତିଗଡ ଦୁର୍ଗ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ସମୟକ୍ରମେ ଦୁର୍ଗଟି ନଷ୍ଟ ହୋଇଯାଇଥିଲା । ସେହି ଭଗ୍ନାବଶେଷ ମଧ୍ୟରେ ପୋତି ହୋଇ ରହିଥିବା ବିରଞ୍ଚି ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତିମା ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା । ସାତଗୋଟି ଅଶ୍ୱଙ୍କଦ୍ୱାରା ଟଣାଯାଉଥିବା ରଥ ସଦୃଶ ନିର୍ମିତ ଏହି ମନ୍ଦିରରେ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସାରଥି ଅରୁଣ ମଧ୍ୟ ବିଦ୍ୟମାନ । ରଥର ବାମ ପାର୍ଶ୍ୱର ଚକ ଦୃଶ୍ୟମାନ । 

୪୬ଟି ସ୍ତମ୍ଭର ସହାୟତାରେ ମନ୍ଦିରର ଛାତ ନିର୍ମିତ ହୋଇଛି । ଆକାର ଦୃଷ୍ଟିରୁ ୧୪ଟି ସ୍ତମ୍ଭ ବଡ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ଓ ୩୨ଟି ସ୍ତମ୍ଭ ଛୋଟ । ମନ୍ଦିରର ଛାତରେ କାଠରେ ତିଆରି ଖୁବ୍ ସୁନ୍ଦର କାରୁକାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି । କୋଣାର୍କର ସୂର୍ଯ୍ୟ ମନ୍ଦିର ପୂର୍ବମୁଖୀ ହୋଇଥିବା ବେଳେ ବୁଗୁଡ଼ାର ବିରଞ୍ଚି ନାରାୟଣ ମନ୍ଦିର ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ମୁହାଁଇଛି । ତେଣୁ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଥମ କିରଣ କୋଣାର୍କ ମନ୍ଦିରର ପ୍ରତିମା ଉପରେ ପଡୁଥିବା ବେଳେ ଅସ୍ତମିତ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ କିରଣ ବିରଞ୍ଚି ନାରାୟଣଙ୍କ ପ୍ରତିମାର ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରିଥାଏ । 

ମନ୍ଦିରର ନିର୍ମାଣ ଓ ଗଠନ
ପର୍ଯ୍ୟଟନ ଓ ରକ୍ଷଣାବେକ୍ଷଣ
ପର୍ବ ପର୍ବାଣୀ
କାଷ୍ଠ କୋଣାର୍କ