କେତେକ ଅଞ୍ଚଳରେ କଲରାପତରିଆ ବାଘ ବର୍ଷସାରା ପ୍ରଜନନ କ୍ରିୟାରେ ଲିପ୍ତ ରୁହନ୍ତି । ଚୀନର ମଞ୍ଚୁରିଆ ଓ ଋଷିଆର ସାଇବେରିଆ ପରି ଅଞ୍ଚଳରେ ଜାନୁଆରୀ ଓ ଫେବୃଆରୀ ମାସ କଲରାପତରିଆ ବାଘଙ୍କ ମିଳନ ସମୟ । ବାଘୁଣୀମାନଙ୍କ ଋତୁ ଚକ୍ର ୪୬ ଦିନର ଓ ଏଥିରୁ ୬-୭ ଦିନ ବାଘୁଣୀ ମିଳନ ପାଇଁ ବ୍ୟଗ୍ର ରହିଥାଏ । କଲରାପତରିଆ ବାଘୁଣୀଙ୍କ ଗର୍ଭଧାରଣ ସମୟ ୯୦-୧୦୫ ଦିନ । ଏକା ଥରକେ ବାଘୁଣୀମାନେ ୨-୪ଟି ଶାବକଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେବା ଦେଖାଯାଏ । ପ୍ରଥମ ବର୍ଷରେ କଲରାପତରିଆ ବାଘ ଛୁଆଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁହାର ପ୍ରାୟ ୪୧-୫୦% ।

ବାଘୁଣୀମାନେ ଗୁମ୍ଫା, ପଥର ସନ୍ଧିରେ ରହିଥିବା ସ୍ଥାନ, କୋରଡ଼ ପ୍ରଭୃତି ସ୍ଥାନରେ ଛୁଆଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦିଅନ୍ତି । ନବଜାତ ଶାବକଙ୍କ ଆଖି ବନ୍ଦ ରହିଥାଏ ଓ ଜନ୍ମ ହେବାର ୪-୯ ଦିନ ପରେ ସେମାନଙ୍କ ଆଖି ଖୋଲିଥାଏ । ଛୁଆ ବାଘଙ୍କ ଲୋମ ବୟସ୍କ ବାଘଙ୍କ ଲୋମଠାରୁ ମୋଟା ଓ ଲମ୍ବା ହୋଇଥାଏ । ଶାବକଙ୍କ ଚମଡ଼ା ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଅଧିକ ଧୁସରିଆ ଓ ଏଥିରେ କମ୍ କଲରା ପତ୍ର ଦାଗ ରହିଥାଏ । ୩ ମାସର ହେବା ପରେ ଶାବକମାନେ ମା’ ବାଘୁଣୀ ସହ ଶିକାର ଦେଖିବାକୁ ବାହାରନ୍ତି । ବର୍ଷେ ବୟସରେ ଉପନୀତ ହେଲେ ଯୁବ କଲରାପତରିଆ ବାଘମାନେ ନିଜେ ଶିକାର କରିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି । ପ୍ରାୟ ୧୮-୨୪ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶାବକମାନେ ମା’ ବାଘୁଣୀ ସହିତ ରହିଥାନ୍ତି ।

କଲରାପତରିଆ ବାଘଙ୍କ ହାରାହାରି ଜୀବନ କାଳ ୧୨-୧୭ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହୋଇଥାଏ । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାର ଫ୍ଲୋରିଡ଼ାର ପାମ୍ ବିଚ୍ କାଉଣ୍ଟିସ୍ଥିତ ମକାଥିଜ୍ ୱାଇଲ୍ଡଲାଇଫ୍ ସାଂଚୁଆରିରେ “ରୋକ୍ସାନେ” ନାମକ ଏକ କଲରାପତରିଆ ବାଘୁଣୀ ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷ ଜୀବିତ ରହିଥିବା ବାଘୁଣୀ । ୨୦୧୪ ଅଗଷ୍ଟ ୮ ତାରିଖରେ ସେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କଲାବେଳକୁ ତାହାର ବୟସ ୨୪ ବର୍ଷ, ୨ ମାସ ଓ ୧୩ ଦିନ ଥିଲା । ଗିନିସ୍ ବୁକ୍ ବିଶ୍ୱ କୀର୍ତ୍ତିମାନରେ ଏହା ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । ତାହା ପୂର୍ବରୁ ୱାରଶ ଚିଡ଼ିଆଖାନାର “ବର୍ଟି” ନାମକ ଏକ ବାଘୁଣୀ ଏହି କୀର୍ତ୍ତିମାନର ଅଧିକାରିଣୀ ଥିଲା । ୨୦୧୦ ମସିହା ଡିସେମ୍ବର ମାସରେ ସେ ୨୪ ବର୍ଷ ବୟସରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରିଥିଲା । ସେହି ୱାରଶ ଚିଡ଼ିଆଖାନାରେ ବର୍ଟିର ଜୀବନ ସାଥୀ “ସିଜାର୍” ହେଉଛି ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ବର୍ଷ ବଞ୍ଚିଥିବା କଲରାପତରିଆ ବାଘ (ପ୍ରାୟ ୨୩ ବର୍ଷ) । 

ଉପପ୍ରଜାତି
ପ୍ରଜନନ ଓ ଜୀବନ ଚକ୍ର
ଶିକାର ଓ ଖାଦ୍ୟ
ନାମକରଣ