ପ୍ରକୃତିକ ପରିବେଶ – ସାଉଥ ବଲଣ୍ଡା କୋଇଲା ଖଣି ପାଇଁ ଯେଉଁ ୨୫୮୨.୯୦ ଏକର ଜମି ଅଧିଗ୍ରହଣ ହେଲା ତାହା ଖଣି ଅଞ୍ଚଳ ଭାବରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା । ଏହି ଖଣି ଅଞ୍ଚଳର ୧୯୬୦ ମସିହାର ପୂର୍ବ ସ୍ଥିତି ଅନୁଯାୟୀ ଏହାର ଉତ୍ତରରେ ବଲଣ୍ଡା, ଚାନ୍ଦପୁର, ପୁରୁଣିଆ ଓ ନକ୍ଷତ୍ରପୁର ଗ୍ରାମ, ପୂର୍ବ ଉତ୍ତରରେ ଡେରା ଗ୍ରାମ, ପୁର୍ବରେ ରୋଡାସର, ଘଣ୍ଟପଡା ଗ୍ରାମ, ଦକ୍ଷିଣ ପୁର୍ବରେ ଟେନ୍ତୁଲେଇ ଗ୍ରାମ, ଦକ୍ଷିଣରେ ଗୋବରା ଓ ବଡ ସିଙ୍ଗଡା ଗ୍ରାମ, ଦକ୍ଷିଣ ପଶ୍ଚିମରେ ବଡ ଯୋରଡା ଗ୍ରାମ, ପଶ୍ଚିମରେ କାଉଚିଆ ଖୋଲ ଜଙ୍ଗଲ, ଲଛମନପୁର ଗ୍ରାମ, ଭରତପୁର ଓ ଉତ୍ତର ପଶ୍ଚିମରେ ଅନନ୍ତ ବେରେଣୀ, ଜାମ୍ବୁବାହାଳି, ବୈଦେଶ୍ୱର ଗ୍ରାମ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । ଏଥି ମଧ୍ୟରୁ ବଲଣ୍ଡା, ଚାନ୍ଦପୁର, ପୁରୁଣିଆ, ନକ୍ଷତ୍ରପୁର, ଅନନ୍ତ ବେରେଣୀ, ବୈଦେଶ୍ୱର, ଲଛମନପୁର, ଭରତପୁର ଗ୍ରାମ କୋଇଲା ଖଣି ପାଇଁ ବିସ୍ଥାପିତ ହୋଇଛି । ଉକ୍ତ ଗ୍ରାମ ଗୁଡିକର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳ ସାଉଥ ବଲଣ୍ଡା କୋଇଲା ଖଣି ଅଞ୍ଚଳ । ୧୯୫୦ ମସିହା ବେଳକୁ ଏହି ଭୂଖଣ୍ଡ କେତେକ ପ୍ରକୃତିକ ଝରଣା ସହ ଘୋର ଜଙ୍ଗଲ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଶ୍ୱାପଦ ସଙ୍କୁଳ ବନ୍ୟ ଜୀବ ଜନ୍ତୁଙ୍କ ପ୍ରକୃତିକ ବାସ ସ୍ଥଳୀ ଥିଲା । ଏହି ଅଞ୍ଚଳର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନରେ ପୂର୍ବରୁ ପଶ୍ଚିମକୁ ଏକ ଲମ୍ବାକୃତି ରଗଡା ପାହାଡ ଥିଲା । ସ୍ଥାନୀୟ ଭାବେ ଏହି ରଗଡା ‘ମାଳ ରଗୁଡି’ ନାମରେ ଲୋକ କଥିତ । ପୂର୍ବରୁ ବୈଷ୍ଣବ ରଗୁଡି ଓ କଉଚିଆ ଖୋଲ ସରଂକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲର ଅଂଶ ବିଶେଷ ଥିଲା । ମାଳ ରଗୁଡି ଜଙ୍ଗଲର ‘ଗିରା ଜଙ୍ଗଲ’ ନାମ ଥିଲା । ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଏକ ଶାଳ ଗଛ ପୂର୍ଣ ଥିଲା ଓ ଏହା ସହିତ କେନ୍ଦୁ, ପିଆଶାଳ, କୁରୁମ, ଶିଶୁ, ଆମ୍ବ, ମହୁଲ, ବେଲ, ଶିମୁଳି, ଅସନ, ବାଉଁଶ, ଖଇର ବୃକ୍ଷ ସହ ବହୁଳ ଭାବରେ ଅତଣ୍ଡି ନାମରେ ଏକ ଲତା ଗୁଳ୍ମରେ ପୂର୍ଣ ଥିଲା । ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁ ତମାଳ ଗଛ ଥିବାରୁ ଏହାର ନାମ ମାଳ ରଗୁଡି ବୋଲି ନାମକରଣ ହୋଇଥିବାର ଜନଶୃତି ରହିଛି। ଏହି ଅରଣ୍ୟରେ ବହୁ ଜୀବଜନ୍ତୁ ମହାବଳ ବାଘ, କଲରାପତରିଆ ବାଘ, ଭାଲୁ, ହରିଣ, କୁଟ୍ରା, ସମ୍ବର, ନୀଳଗାଈ, ଗୟଳ, ବଳିଆ କୁକୁର ଓ ହାତୀ ମାନଙ୍କର ବାସସ୍ଥଳୀ ଥିଲା। ଏଥି ସହ ଅହିରାଜ, ଗୋଖର, ନାଗ ଆଦି ବିଷଧର ସର୍ପ ଓ ବହୁ ପକ୍ଷୀଙ୍କର ବାସସ୍ଥାନ ରହିଥିଲା । ସ୍ଥାନୀୟ ଲୋକଙ୍କ ଠାରୁ ଜଣାଯାଏ ଯେ, ପ୍ରାୟ ୧୫୦ ବର୍ଷ ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ସନ୍ୟାସୀ ମାଳ ରଗୁଡିର ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଶିଖରରେ ଘୋର ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ମଠ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ । ତାଙ୍କର ନାମ ଥିଲା ମାଳ ଦାସ ମହାରାଜ, ସେ ଜଣେ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଓ ଚମତ୍କାରୀ ସାଧୁ ଥିଲେ । ସେ ଜଣେ ସିଦ୍ଧ ପୁରୁଷ ଥିବାରୁ ତାଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧେଶ୍ୱର ବାବା କହୁଥିଲେ । ସେ କେବେ ଗ୍ରାମାଞ୍ଚଳକୁ ଆସୁ ନଥିଲେ । ବଲଣ୍ଡା ଓ ବଡ ସିଙ୍ଗଡା ଗ୍ରାମବାସୀ ମାନେ ସାଧୁଙ୍କ ଦାୟିତ୍ୱ ବୁଝୁଥିଲେ । ଜଙ୍ଗଲରେ କେହି ରାସ୍ତା ଭୁଲିଲେ ବା ବିପଦରେ ପଡିଲେ ସ୍ୱୟଂ ଉପସ୍ଥିତ ରହି ସାହାଯ୍ୟ କରୁଥିଲେ । ରୋଗ, ବେମାରରେ ପଡି କେହି ମଠକୁ ଗଲେ ଔଷଧ ଦେଉଥିଲେ। ସେହି ସାଧୁଙ୍କ ନାମ ଅନୁସାରେ ରଗୁଡିର ନାମ ମାଳ ରଗୁଡି ବୋଲି କେତେକ କହନ୍ତି । ଏହି ରଗୁଡିର ଉପର ଭାଗରେ ବଲଣ୍ଡା ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ଗିରି ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ ପୂଜା ଦିନ ନାମ ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନ୍ୟ ଓ ବଡ ସିଙ୍ଗଡା ଗ୍ରାମବାସୀଙ୍କଦ୍ୱାରା ମାଘ ସପ୍ତମୀ ଦିନ ନାମ ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଉଥିଲା । ବଲଣ୍ଡା କୋଇଲା ଖଣିଦ୍ୱାରା ମାଳରଗୁଡି ଖନନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ନାମ ଯଜ୍ଞ ଚାଲୁ ରହିଥିଲା । 

ଏହି ମାଳ ରଗୁଡି ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ବାଲି ରଗଡା ପଥର ଓ ଘଞ୍ଚ ଜଙ୍ଗଲଦ୍ୱାରା ଆବୃତ ଥିଲା । ଏହି ରଗୁଡିରୁ କେତେକ ଝରଣା ବା ଜଳଧାରା ନାଳ ଉଭୟ ପାଖକୁ ରହିଥିଲା । ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଚାଷ ଜମିକୁ ଜଳ ପ୍ରବାହିତ କରୁଥିଲା । ଏହି ନାଳ ଗୁଡିକ ମଧ୍ୟରୁ ପୁର୍ବରେ କୁଣ୍ଡାଭଙ୍ଗା ନାଳ, ଯାହାକି ବର୍ତ୍ତମାନର ସେଣ୍ଟ୍ରାଲ କଲୋନୀ ତଳେ ଓ ବଗାଧାର ନାଳ କନଭେୟର ଲାଇନ ତଳେ କ୍ଷୀଣ ରୂପରେ ପ୍ରବାହିତ । ଦକ୍ଷିଣରେ ଫୁଲଝରୀ ନାଳ, ଯାହାକି ନୀଳକଣ୍ଠେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ଓ ହନୁମାନ ମନ୍ଦିର ମଝିରେ ଡ୍ରେନ ଭିତରେ ପ୍ରବାହିତ । ଘାଗୀ ନାଳ ବଡ ସିଙ୍ଗଡା ପାଖ ତାରିଣୀ ମନ୍ଦିର ପାଖରେ ଭରତପୁର କଲୋନୀ ତଳେ ପ୍ରବାହିତ । ଉତ୍ତରରେ କଟୁରୀ ଯୋର ବଲଣ୍ଡା ଓ ଲଛମନପୁର ଗ୍ରାମ ସୀମାରେ ପ୍ରବାହିତ ହେଉଥିଲା । ଏହା ସବୁଠାରୁ ଅଧିକ ଜଳ ବହନ କରୁଥିବା ନାଳ । ଜଗନ୍ନାଥ ଓ ଅନନ୍ତ କୋଇଲା ଖଣିଦ୍ୱାରା ଏହି କଟୁରୀ ଯୋର ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ନଷ୍ଟ ହୋଇ ଯାଇଛି । ଏହି ସବୁ ଜଳାଧାରରେ ଘଣ୍ଟପଡା, ଟେନ୍ତୁଲେଇ, ଗୋବରା, ବଡଶିଙ୍ଗଡା, ଡେରା ଓ ବଲଣ୍ଡା ଗ୍ରାମର ଚାଷ ଜମିରେ ଜଳ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରୁଥିଲା । 
ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ଗ୍ରାମ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର ଚାଷ ଜମି ଥିଲା । ହିରାପୁର ବଲଣ୍ଡା ଗ୍ରାମ ପ୍ରଜାଙ୍କର, ସୂର୍ଯ୍ୟମଣିପୁର ଓ ରାମଚନ୍ଦ୍ରପୁର ସିଙ୍ଗଡା ଗ୍ରାମ ପ୍ରଜାଙ୍କର, କେନ୍ଦୁପଲ୍ଲୀ ଓ ଜଗବନ୍ଧୁପୁର ଗୋବରା ଗ୍ରାମ ଅଧୀନରେ ଥିଲା । ଏହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବହୁ ଗୁଡିଏ ଜଳାଶୟ ବା ପୋଖରୀ ଥିଲା । ସୂର୍ଯ୍ୟମଣିପୁରରେ ତାଳଚେର ରାଜାଙ୍କର ପୋଖରୀ ‘ରାଜା ବନ୍ଧ’ ଓ ଅନ୍ୟ ଏକ ‘ଅପା ବନ୍ଧ’ ନାମରେ ଥିଲା । ବଲଣ୍ଡା ଗ୍ରାମର ଟିପେଇ ଝରଣ ବନ୍ଧ, ନୂଆଁ ବନ୍ଧ, ବଡ ସିଙ୍ଗଡାର ବଡ ଝରଣ ବନ୍ଧ, ପେଜୁଲି ବନ୍ଧ, ଛାଟିଆ ବନ୍ଧ, ହିରାପୁରର ଚକ୍ର ବନ୍ଧ, ରାମଚନ୍ଦ୍ରପୁରର କରଡା ବାହାଳି ବନ୍ଧ, ଜରି ବନ୍ଧ ନାମରେ ଥିବା ପୋଖରୀ ଗୁଡିକ ଥିଲା । ଏହି ମାଳ ରଗୁଡି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ‘ମଝି ଖୋଳ’ ଓ ‘ଆମ୍ବ ଖୋଳ’ ନାମରେ ଦୁଇଟି ସ୍ଥାନ ଥିଲା । ଏଠାରେ ବହୁତ ଆମ୍ବ ଗଛ ଥିଲା ଓ ବନ୍ୟ ହାତୀ ମାନଙ୍କର ଏହା ଆଶ୍ରୟ ସ୍ଥଳ ଥିଲା । ଏହି ଠାରୁ ଫୁଲଝରି ନାଳର ଉଦଗମ ସ୍ଥଳ ଫୁଲଝରି ଖନ୍ଦା ନାମରେ ଏକ ପ୍ରକୃତିକ ଜଳାଶୟ ଥିଲା। ଜଙ୍ଗଲର ଫୁଲ ସର୍ବଦା ଏହି ନାଳରେ ଭାସୁଥିବାରୁ ଏହାର ନାମ ଫୁଲଝରି କୁହା ଯାଉଥିଲା । ରାମଚନ୍ଦ୍ରପୁରଠାରେ ଅଙ୍ଗାରପୁଡା ନାମକ ସ୍ଥାନ ଥିଲା, ଯାହାକି ପୁରୁଣା ଡିହ କୁହାଯାଏ । ଏଠାରେ ଦୁଇ ଶହ ବର୍ଷ ପୂର୍ବେ ବଲଣ୍ଡା ଓ ସିଙ୍ଗଡା ଗ୍ରାମର କିଛି ପରିବାର ବାସ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଉପରେ ଆଖ ପାଖର ଦଶଖଣ୍ଡ ଗ୍ରାମର ଲୋକ ନିର୍ଭରଶୀଳ ଥିଲେ । ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ଅଞ୍ଚଳଟି ପୂର୍ବରୁ ହାତୀ ଓ ବାଘଙ୍କ ଆଦି ନିବାସ ଥିଲା । ତାଳଚେର ରାଜା ଏହି ଜଙ୍ଗଲରୁ ହାତୀ ଧରୁଥିଲେ ଓ ବାଘ ଶିକାର କରୁଥିଲେ । ଏହି ଜଙ୍ଗଲ ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଏକ ହାତୀ ଚଲାପଥ ଥିଲା । ସ୍ଥାନୀୟ ପ୍ରଜାମାନେ ତାଳଚେର ରାଜ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗରୁ ପାସ ସଂଗ୍ରହ କରି ବର୍ଷକୁ ଥରେ ଜାଳେଣୀ କାଠ ସଂଗ୍ରହ କରୁଥିଲେ । ଏହି ଜଙ୍ଗଲରେ ବହୁ ମୁଲ୍ୟବାନ ଔଷଧୀୟ ବୃକ୍ଷ ଲତା ଥିବାରୁ ସ୍ଥାନୀୟ ବୈଦ୍ୟମାନେ ସଂଗ୍ରହ କରି ଆୟୁର୍ବେଦ ଚିକିତ୍ସା କରୁଥିଲେ । ୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଏଠାରେ କୋଇଲାଖଣି ହେବ ଜାଣି ଓଡ଼ିଶା ସରକାରଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ବିଭାଗ ସମସ୍ତ ମୂଲ୍ୟବାନ କାଠକୁ କାଟି ନିଲାମ କରିଦେଲେ । ବଲଣ୍ଡା ଖଣି ବନ୍ଦ ହେବା ପରେ ସିଙ୍ଗଡା ଗ୍ରାମବାସୀ ମାନେ ବର୍ତ୍ତମାନକୁ ମାଳ ରଗୁଡିର ଶେଷ ପ୍ରାନ୍ତରେ ଏକ ମଠ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସ୍ଥାନକୁ ମାରୁତି ବିହାର ନାମରେ ନାମିତ କରି ଏକ ବିରାଟକାୟ ହନୁମାନ ମୂର୍ତ୍ତି ସହ ବନ ଦୁର୍ଗା ମନ୍ଦିର ୨୦୧୨ ମସିହାରେ ସ୍ଥାପନ କରିଛନ୍ତି । ଏହି ମଠ ପରିସରକୁ ଏକ ପାର୍କରେ ପରିଣତ କରି ବହୁ ପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷ ରୋପଣ କରି ଏକ ଆମ୍ର କାନନ ସୃଷ୍ଟି କରିଛନ୍ତି । ଏହି ସମସ୍ତ ଆଞ୍ଚଳର ପ୍ରକୃତିକ ପରିବେଶ ସାଉଥ ବଲଣ୍ଡା କୋଇଲାଖଣିଦ୍ୱାରା ନଷ୍ଟ ହେଲା ଓ ଏ ଅଞ୍ଚଳର ଭୌଗଳିକ ସ୍ଥିତି ବଦଳି ଯାଇଛି ।

ଦର୍ଶନୀୟ ସ୍ଥାନ
ଆଧାର
ଇତିହାସ
ଭୂଗୋଳ