ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ କାରକ ଯକ୍ଷ୍ମା ନିମନ୍ତେ ସମ୍ବେଦଣଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି । ସର୍ବାଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିବା କାରକ ହେଉଛି ଏଚ.ଆଇ.ଭି, ସମୁଦାୟ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗୀଙ୍କର ୧୩ % ଏଚ.ଆଇ.ଭି ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି । ସବ‌-ସାହାରା ଆଫ୍ରିକା ଇଲାକାରେ ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି ବହୁଳ ଭାବରେ ଦେଖା ଯାଉଥିବାରୁ ଯକ୍ଷ୍ମା ଆଶଙ୍କା ପ୍ରବଳ ଥଏ । ଏଚଆଇଭି ନ ଥାଇ ଯକ୍ଷ୍ମା ସଂକ୍ରମଣ ଥିଲେ ପ୍ରାୟ ୫-୧୦% ଲୋକଙ୍କର ଜୀବନ‌କାଳରେ ରୋଗ ସକ୍ରିୟ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଏଚଆଇଭି ଥାଇ ସଂକ୍ରମଣ ହେଲେ ପ୍ରାୟ ୩୦% ଲୋକଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଯକ୍ଷ୍ମା ବାହାରେ ।

ଅଳ୍ପ ଜାଗାରେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ଆବାସ, ପୁଷ୍ଟି ହୀନତା ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟହିଁ ଯକ୍ଷ୍ମାର ସ୍ରଷ୍ଟା; ସେଥି ନିମନ୍ତେ ଏହାକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରୋଗ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରବଳ ଆଶଙ୍କାଗ୍ରସ୍ତ ଅବସ୍ଥା: - ନିଷିଦ୍ଧ ଔଷଧ ସେବନ, ଜେଲ ଓ ଗୃହହୀନମାନଙ୍କର ଆବାସସ୍ଥଳିରେ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ତଥା ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନେ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁବିଧା ନ ଥିବା ସ୍ଥାନର ଲୋକ, ସଂଖ୍ୟା ଲଘୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ।

କ୍ରନିକ ଫୁସଫୁସ ରୋଗ ଏହାର ଆଉ ଗୋଟିଏ ସଙ୍କଟପ୍ରଦ ଅବସ୍ଥା । ସିଲିକୋସିସ ରୋଗ ଏହି ସଙ୍କଟକୁ ୩୦ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି କରିଦିଏ । ସିଗାରେଟ ନ ଖାଇବା ଲୋକଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଖାଇବା ଲୋକଙ୍କର ଦୁଇ ଗୁଣ ଅଧିକ ଆଶଙ୍କା ଥଏ । 

ମଦ୍ୟପାନ ବା ଆଲକୋହୋଲିଜ୍ମ ଓ ଡାଏବେଟିସ ମେଲିଟସ ଏହାର ସଙ୍କଟ ୩ ଗୁଣ ବଢ଼ାଏ । ସ୍ଟିରଏଡ ସେବନଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ଦେଶରେ ଆଶଙ୍କା ବହୁତ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ବ୍ୟତିତ ଜେନେଟିକର କିଛି ଯୋଗ ସୂତ୍ର ଥାଇ ପାରେ । === ସଙ୍କଟ କାରକ ===
ଅନେକ ଗୁଡ଼ିଏ କାରକ ଯକ୍ଷ୍ମା ନିମନ୍ତେ ସମ୍ବେଦଣଶୀଳ ହୁଅନ୍ତି । ସର୍ବାଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଥିବା କାରକ ହେଉଛି ଏଚ.ଆଇ.ଭି, ସମୁଦାୟ ଯକ୍ଷ୍ମା ରୋଗୀଙ୍କର ୧୩ % ଏଚ.ଆଇ.ଭି ଆକ୍ରାନ୍ତ ଥାଆନ୍ତି । ସବ‌-ସାହାରା ଆଫ୍ରିକା ଇଲାକାରେ ଏଚ୍.ଆଇ.ଭି ବହୁଳ ଭାବରେ ଦେଖା ଯାଉଥିବାରୁ ଯକ୍ଷ୍ମା ଆଶଙ୍କା ପ୍ରବଳ ଥଏ । ଏଚଆଇଭି ନ ଥାଇ ଯକ୍ଷ୍ମା ସଂକ୍ରମଣ ଥିଲେ ପ୍ରାୟ ୫-୧୦% ଲୋକଙ୍କର ଜୀବନ‌କାଳରେ ରୋଗ ସକ୍ରିୟ ହୁଏ । ଅନ୍ୟ ପକ୍ଷରେ ଏଚଆଇଭି ଥାଇ ସଂକ୍ରମଣ ହେଲେ ପ୍ରାୟ ୩୦% ଲୋକଙ୍କର ସକ୍ରିୟ ଯକ୍ଷ୍ମା ବାହାରେ ।

ଅଳ୍ପ ଜାଗାରେ ଅନେକ ଲୋକଙ୍କର ଆବାସ, ପୁଷ୍ଟି ହୀନତା ଓ ଦାରିଦ୍ର୍ୟହିଁ ଯକ୍ଷ୍ମାର ସ୍ରଷ୍ଟା; ସେଥି ନିମନ୍ତେ ଏହାକୁ ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ରୋଗ ନାମ ଦିଆଯାଇଛି । ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରବଳ ଆଶଙ୍କାଗ୍ରସ୍ତ ଅବସ୍ଥା: - ନିଷିଦ୍ଧ ଔଷଧ ସେବନ, ଜେଲ ଓ ଗୃହହୀନମାନଙ୍କର ଆବାସସ୍ଥଳିରେ କାମ କରୁଥିବା ଲୋକ ତଥା ସେମାନଙ୍କ ପିଲାମାନେ, ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସୁବିଧା ନ ଥିବା ସ୍ଥାନର ଲୋକ, ସଂଖ୍ୟା ଲଘୁ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ଓ ଏ ସମସ୍ତଙ୍କର ସେବା କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ।

କ୍ରନିକ ଫୁସଫୁସ ରୋଗ ଏହାର ଆଉ ଗୋଟିଏ ସଙ୍କଟପ୍ରଦ ଅବସ୍ଥା । ସିଲିକୋସିସ ରୋଗ ଏହି ସଙ୍କଟକୁ ୩୦ ଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି କରିଦିଏ । ସିଗାରେଟ ନ ଖାଇବା ଲୋକଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଖାଇବା ଲୋକଙ୍କର ଦୁଇ ଗୁଣ ଅଧିକ ଆଶଙ୍କା ଥଏ । 

ମଦ୍ୟପାନ ବା ଆଲକୋହୋଲିଜ୍ମ ଓ ଡାଏବେଟିସ ମେଲିଟସ ଏହାର ସଙ୍କଟ ୩ ଗୁଣ ବଢ଼ାଏ । ସ୍ଟିରଏଡ ସେବନଦ୍ୱାରା ବିକଶିତ ଦେଶରେ ଆଶଙ୍କା ବହୁତ ଅଧିକ ଦେଖାଯାଏ । ଏହା ବ୍ୟତିତ ଜେନେଟିକର କିଛି ଯୋଗ ସୂତ୍ର ଥାଇ ପାରେ, କିନ୍ତୁ ମୋଟାମୋଟି ଏହାର ପ୍ରଧାନ୍ୟ ପ୍ରଣିଧାନ ହୋଇନାହିଁ । 

ଚିହ୍ନ ଓ ଲକ୍ଷଣ
ସଙ୍କଟ କାରକ
ଗୁପ୍ତ ଯକ୍ଷ୍ମା
ମାଇକୋବାକ୍ଟେରିଆ