ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିର ପ୍ରସ୍ତରସଜ୍ଜା ମଧ୍ୟ ଦେଇ ଗତି କରିବା ବେଳେ କାବେରୀ ନଦୀରେ ଶିବସମୁଦ୍ର ଜଳପ୍ରପାତର ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ଶିବନସମୁଦ୍ର ନାମକ ସହର ଯୋଗୁଁ କାବେରୀ ନଦୀ ଦୁଇଟି ଯମଜ ଶାଖା ପ୍ରପାତରେ ପରିଣତ ହୋଇଛି । ନଦୀଦ୍ୱାରା ଆବଦ୍ଧ ଦ୍ୱୀପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ଚତୁର୍ଥ ବୃହତ୍ତମ । ଏହି ସ୍ଥାନରେ ବହୁ ପ୍ରାଚୀନ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ ଓ ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଏଠାରେ ଏକ ଜନବସତି ଥିବା ଅନୁମେୟ । 

ଏହି ଜଳପ୍ରପାତ ଏକାଧିକ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଛି । ବିଭକ୍ତ ପ୍ରପାତ ପୂର୍ବରୁ ନଦୀ ବା ସ୍ରୋତର ଜଳଧାରା ବିଭିନ୍ନ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇ ପ୍ରପାତ ରୂପେ ଭୂପତିତ ହୁଏ । ତେଣୁ ପ୍ରପାତରେ ବିଭିନ୍ନ କୋଣରୁ ବା କୋଣକୁ ପାଣି ପଡ଼ିବା ପରି ଦେଖାଯାଏ । ଶିବସମୁଦ୍ର ପ୍ରପାତର ହାରାହାରି ଓସାର ପ୍ରାୟ ୩୦୫ ମିଟର୍, ଉଚ୍ଚତା ପ୍ରାୟ ୯୮ ମିଟର୍ ଏବଂ ହାରାହାରି ପ୍ରବାହ ଘନତା ସେକେଣ୍ଡ୍ ପ୍ରତି ୯୯୪ ଘନ ମିଟର୍ । ବର୍ତ୍ତମାନ ସୁଦ୍ଧା ରେକର୍ଡ୍ କରାଯାଇଥିବା ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରବାହ ହେଲା ସେକେଣ୍ଡ୍ ପ୍ରତି ୧୮୮୮୭ ଘନ ମିଟର୍ ।

ଶିବସମୁଦ୍ର ଏକ ଚିରସ୍ରୋତା ଜଳପ୍ରପାତ । ଜୁଲାଇରୁ ଅକ୍ଟୋବର୍ ମାସ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୌସୁମୀ ପ୍ରବାହ କାଳରେ ପ୍ରପାତରେ ସର୍ବାଧିକ ଜଳ ପ୍ରବାହ ଦେଖାଯାଏ ।

ଶିବସମୁଦ୍ର ପ୍ରପାତର ବାମ ପଟକୁ ଗଗନଚୁକ୍କି ଓ ଡାହାଣ ପଟକୁ ଭରାଚୁକ୍କି କୁହାଯାଏ ବୋଲି ଲୋକଙ୍କ ମନରେ ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା ରହିଛି । ପ୍ରକୃତରେ ଭରାଚୁକ୍କି ଜଳପ୍ରପାତ ଗଗନଚୁକ୍କି ଜଳପ୍ରପାତର ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ କିଛି କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ । ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ପ୍ରବାହିତ କାବେରୀ ନଦୀ କିଛି କିଲୋମିଟର୍ ଦୂରତାରେ ପୂର୍ବ ଓ ପଶ୍ଚିମ ଦୁଇଟି ଶାଖାରେ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଥିବାରୁ ଏପରି ଦୁଇଟି ଜଳପ୍ରପାତ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଛି । ପଶ୍ଚିମ ଶାଖାର ଜଳପ୍ରପାତକୁ ଗଗନଚୁକ୍କି ଓ ପୂର୍ବ ଶାଖାର ଜଳପ୍ରପାତକୁ ଭରାଚୁକ୍କି କୁହାଯାଏ । ଗଗନଚୁକ୍କିର ମନୋରମ ଦୃଶ୍ୟ ଉପଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ ଶିବନସମୁଦ୍ର ନିରୀକ୍ଷଣ ଟାୱାର୍ (ୱଚ୍ ଟାୱର୍) ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ସ୍ଥାନ । ଏହି ପ୍ରପାତର ଅଧିକାଂଶ ଚିତ୍ର ଏହିଠାରୁ ଉତ୍ତୋଳନ କରାଯାଇଥାଏ । ଦର୍ଗା ହଜରତ୍ ମର୍ଦ୍ଦାନେ ଗୈବ (ଇମାମ୍ ଅଲି) ପଟରୁ ମଧ୍ୟ ଗଗନଚୁକ୍କି ଦେଖିବା ପାଇଁ ଏକ ରାସ୍ତା ରହିଛି । ଅନେକ ସତର୍କ ସୂଚନା ଜାରୀ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଲୋକେ ଜଳପ୍ରପାତର ପଛ ଓ ତଳ ପଟକୁ ଯାଇ ଦେଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଛନ୍ତି ଓ ଏହା ଫଳରେ ଅନେକ ସମୟରେ ମର୍ମନ୍ତୁଦ ଦୁର୍ଘଟଣା ଘଟିଛି ।

ମନ୍ଦିର
ପରିବହନ ଓ ଯାତାୟତ ବ୍ୟବସ୍ଥା
ଜଳପ୍ରପାତ ସମ୍ପର୍କିତ ତଥ୍ୟ
ଜଳ-ବିଦ୍ୟୁତ୍ ଉତ୍ପାଦନ