ହିନ୍ଦୁ ପୁରାଣ ଅନୁସାରେ ଭଗବାନ ଶିବ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ପାର୍ବତୀ ହିମାଳୟରେ ରହୁଥିଲେ । ଭଗବାନ ଶିବ କୈଲାଶ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥାନ କରୁଥିଲେ ଓ ପାର୍ବତୀଙ୍କୁ ଶୈଳ ପୁତ୍ରୀ କୁହାଯାଇଥାଏ ।  

 କିମ୍ବଦନ୍ତୀ ଅନୁସାରେ ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବ ଏଠାରେ ପାଞ୍ଚଟି କେଦାର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।ବ୍ଯାସ ଋଷି ପାଣ୍ଡବ ମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ ଯେ ଯେହେତୁ ସେମାନେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପର୍କିତ କୌରବ ମାନଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧ କରି ନିପାତ କରି ଥିଲେ  ସେଇଥିପାଇଁ ଆଗରୁ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ସନ୍ତୁଷ୍ଟି ପାଇଁ ଆଗରୁ ସେମାନେ ପାଞ୍ଚ କେଦାର ମନ୍ଦିର ସ୍ଥାପନା ପୂର୍ବକ ଶିବଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଊପାସନାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରିବା ଭଲ ହେବ । ସେହି ଅନୁସାରେ ପାଣ୍ଡବ ମାନେ ଭଗବାନ ଶିବଙ୍କ ଆବାସ ହିମାଲୟ ପର୍ବତମାଳାରେ ପାଞ୍ଚ କେଦାର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।ଯେତେବେଳେ ପାଣ୍ଡବ ମାନେ ଶିବଙ୍କୁ ଖୋଜିଲେ ଭଗବାନ ଶିବ ତାଙ୍କୁ  ସେମାନେ ନିଜ ବଂଶଜଙ୍କୁ ହଟା ଅପରାଧ କରିଥିବାରୁ ଦେଖା ନ ଦେଇ ଶଣ୍ଢରୂପ ଧାରଣ କରି ଗୁପ୍ତକାଶୀ ସ୍ଥାନରେ ଆତ୍ମଗୋପନ କରିଥିଲେ ।ପାଣ୍ଡବ ମାନେ ଶଣ୍ଢର ପାଞ୍ଚଟି ଅଙ୍ଗକୁ ବୁଝାଉଥିବା ଅପଞ୍ଚତି କେଦାର ମନ୍ଦିର ନିର୍ମାଣ କରିଥିଲେ ।ସେହି ଅନୁସାରେ ତୁଙ୍ଗନାଥ ମନ୍ଦିର ବାହୁକୁ ପ୍ରତିନିଧିତ୍ୱ କରିଥାଏ ।ମସ୍ତକ ରୂପେ ରୁଦ୍ରନାଥ , କୁଜ ର୍ଯପେ କେଦାରନାଥ ଜଟା ରୂପେ କଳ୍ପେଶ୍ୱର ରହିଥିଲା । ମଧ୍ୟ ଅଂଶକୁ ମାଧ୍ୟମେଶ୍ୱର ମନ୍ଦିର ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । 

ପ୍ରବାଦ ଅନୁସାରେ ରାମାୟଣ ସମୟରେ ଭଗବାନ ରାମ ଚନ୍ଦ୍ରଶିଳାଠାରେ ତପସ୍ୟା କରିବାକୁ ଯାଇଥିଲେ । ଏହି ଚନ୍ଦ୍ରଶିଳା ତୁଙ୍ଗନାଥର ନିକଟରେ ରହିଛି । କଥିତ ଅଛି ରବଣ ମଧ୍ୟ ଶିବଙ୍କୁ ଉପାସନା କରିବାକୁ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲେ । .

କିମ୍ବଦନ୍ତୀ
ଟ୍ରେକିଙ୍ଗ ଓ ଗମନାଗମନ
ଆରାଧନା
ଭୌଗୋଳିକ ଅବସ୍ଥିତି