ଯାଯାବର ପଣ୍ଡିତ ବା ଯାଯାବର ଚିକିତ୍ସକ ମାନଙ୍କୁ “ଚରକ” ବୋଲି କୁହାଯାଇଥାଏ । 

ଚରକଙ୍କ ରଚନାର ଅନୁବାଦରୁ ଜଣାପଡ଼େ ଯେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଓ ରୋଗ ବିଷୟରେ ପ୍ରାକ୍-ଅନୁମାନ କରାଯାଇପାରିବ ନାହିଁ ଏବଂ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ ଶୈଳୀରେ ଉନ୍ନତି ଆଣିଲେ ତଥା ମଣିଷ ନିଜେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ନିଜକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ କରିପାରିବ । ପ୍ରାଚୀନ ଭାରତୀୟ ପରମ୍ପରା ତଥା ଆୟୁର୍ବେଦ ଅନୁସାରେ ରୋଗର ନିବାରଣ କରିବା ରୋଗର ଚିକିତ୍ସା କରିବା ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ । ତେଣୁ ସମୟ, ଋତୁ ଓ ପ୍ରାକୃତିକ ପରିବେଶ ଅନୁଯାୟୀ ନିଜପ ଦୈନନ୍ଦିନ ଜୀବନ ନିର୍ବାହ ଶୈଳୀରେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଆଣିଲେ ମଣିଷ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟବାନ ହୋଇପାରିବ ।

ଚିକିତ୍ସା କ୍ଷେତ୍ରରେ “ଔଷଧଠାରୁ ସାବଧାନତା ଭଲ” ବା “ଔଷଧଠାରୁ ନିବାରଣ ଶ୍ରେୟସ୍କର” ମତବାଦ ଚରକଙ୍କ ରଚନାରେ ସ୍ପଷ୍ଟ ପ୍ରତିପାଦିତ ହୁଏ । ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଚରକ କହିଯାଇଛନ୍ତି ଯେ :
ଶରୀର କ୍ରିୟା ବିଜ୍ଞାନ, ରୋଗ ହେତୁବିଜ୍ଞାନ, ଭ୍ରୁଣ ବିଜ୍ଞାନ ଆଦି କ୍ଷେତ୍ରରେ ମଧ୍ୟ ଚରକଙ୍କର ବହୁ ଅବଦାନ ରହିଛି । 
ପାଚନ କ୍ରିୟା, ଚୟାପଚୟ, ରୋଗ ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଓ ଗୁପ୍ତ ରୋଗ ଇତ୍ୟାଦି ସମ୍ପର୍କରେ ତଥ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କରିଥିବା ପ୍ରଥମ ଚିକିତ୍ସକ ହେଉଛନ୍ତି ଚରକ । ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ବାତ, ପିତ୍ତ ଓ କଫ ଭଳି ତିନି ପ୍ରକାରର ଦୋଷ ରହିଥାଏ ଓ ଏମାନଙ୍କ ଯୋଗୁଁ ଶରୀର ପରିଚାଳିତ ହୋଇଥାଏ । ଆଧୁନିକ ପାଶ୍ଚାତ୍ୟ ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନରେ ମଧ୍ୟ Bile, Phlegm ଓ Wind ଏପରି ତତ୍ତ୍ୱ ଦେଖାଯାଏ । ଆହରଣ କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ ଉପରେ ଶରୀରର ରକ୍ତ, ମାଂସ ଓ ହାଡ଼ ପରି ଧାତୁଙ୍କ କ୍ରିୟା ଯୋଗୁଁ ଏହି ଦୋଷ ସୃଷ୍ଟି ହୁଅନ୍ତି । ଏକ ପ୍ରକାରର ଓ ଏକା ପରିମାଣର ଖାଦ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଶରୀରରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ଦୋଷ ସୃଷ୍ଟି କରିପାରନ୍ତି । ତେଣୁ ସବୁ ଶରୀର ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଓ ତେଣୁ ସେହି ଶରୀରର ପ୍ରତିରୋଧକ ଶକ୍ତି ଓ ଚିକିତ୍ସା ପ୍ରଣାଳୀ ମଧ୍ୟ ପୃଥକ୍ ହୋଇପାର ।

ସେ ଆହୁରି ମଧ୍ୟ କହିଛନ୍ତି ଯେ ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ଏହି ତିନି ଦୋଷର ଭାରସାମ୍ୟ କ୍ଷତିଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀରରେ ଅସୁସ୍ଥତା ଦେଖାଯାଏ । ତେଣୁ ଶରୀରରେ ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା ପାଇଁ ସେ ନାନା ଔଷଧ ବିଷୟରେ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି । ସେ ଶରୀରରେ ଜୀବାଣୁର ଉପସ୍ଥିତି ବିଷୟରେ ଅବଗତ ଥିଲେ ହେଁ ଏହାକୁ ଅଧିକ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଇନଥିଲେ । ତାଙ୍କ ମତରେ ଜୀବାଣୁ ରୋଗର ଅନ୍ୟତମ କାରଣ , ହେଲେ ଏହା ଏକମାତ୍ର କାରଣ ନୁହେଁ । ଶରୀରରେ ଦୋଷ ଓ ଧାତୁର ଭାରସାମ୍ୟ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ଜୀବାଣୁମାନେ ବଢ଼ିବାର ସୁଯୋଗ ପାଆନ୍ତି । ତେଣୁ ଜୀବାଣୁଙ୍କ ପ୍ରତି ଧ୍ୟାନ ନଦେଇ ଏହି ସନ୍ତୁଳନ ବଜାୟ ରଖିବା ଦିଗରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବା ଆବଶ୍ୟକ ବୋଲି ସେ ମତ ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି । 
ଚରକ ଶରୀରର ଅନ୍ତଃ-ବହିର୍ଗଠନ ଓ ବିଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗ ସମ୍ପର୍କରେ ମଧ୍ୟ ଶିକ୍ଷାଲାଭ କରିଥିଲେ । ଦାନ୍ତ ସମେତ ଶରୀରରେ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ୩୬୦ଟି ହାଡ଼ ରହିଛି ବୋଲି ସେ କହିଥିଲେ । ହୃତ୍‍ପିଣ୍ଡକୁ ସେ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଶରୀରର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କେନ୍ଦ୍ର ବୋଲି ଚିହ୍ନଟ କରିଥିଲେ । ୧୩ଟି ବିଭିନ୍ନ ସଂଯୋଜକ ନଳୀ ମାଧ୍ୟମରେ ହୃତ୍‍ପିଣ୍ଡ ଆମ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସହିତ ସଂଯୁକ୍ତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେ କହିଥିଲେ । ଏହି ସବୁ ନଳୀ ବ୍ୟତୀତ ମୋଟା ପତଳା ହୋଇ ଆହୁରି ଅନେକ ନଳୀ ଶରୀରରେ ରହିଥିବା ଏବଂ ଏମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ଧାତବ ଲବଣ ଶରୀରରେ ସଞ୍ଚାରିତ ହେବା ଓ ଶରୀରରୁ ବର୍ଯ୍ୟବସ୍ତୁ ନିଷ୍କାସିତ ହେବା କ୍ରିୟା ମାନ ସମ୍ପାଦିତ ହୋଇଥାଏ । ଏହି ସବୁ ନଳୀର ମାର୍ଗରେ କୌଣସି ବାଧା ସୃଷ୍ଟି ହେଲେ ତାହା ରୋଗର କାରଣ ହୋଇପାରେ ଓ ଶରୀରରେ ବିକୃତି ସୃଷ୍ଟି କରିପାରେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେ ମତପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି ।

ଆତ୍ରେୟ ନାମକ ଜଣେ ପ୍ରାଚୀନ ଚିକିତ୍ସକଙ୍କ ମାର୍ଗଦର୍ଶନରେ ଋଷି ଅଗ୍ନିବେଶ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୮ମ ଶତାବ୍ଦୀରେ ଏକ ଚିକିତ୍ସା ଶାସ୍ତ୍ର ରଚନା କରିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ଏହା ବେଶ ଜନାଦୃତ ହୋଇପାରି ନଥିଲା । ଚରକ ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରର ସଂଶୋଧନ କରିବା ପରେ ଏହା “ଚରକ ସଂହିତା” ଭାବେ ଲୋକପ୍ରିୟ ହୋଇଥିଲା । ପ୍ରାୟ ଦୁଇ ସହସ୍ରାବ୍ଦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହା ଚିକିତ୍ସା ବିଜ୍ଞାନର ପ୍ରମୁଖ ଗ୍ରନ୍ଥ ଭାବେ ପରିଗଣିତ ହେଉଥିଲା ଓ ସେହି ସମୟରେ ଏହା ଆରବ ତଥା ଲାଟିନ୍ ପରି ଅନେକ ବିଦେଶୀ ଭାଷାରେ ଅନୁଦିତ ମଧ୍ୟ ହୋଇଅଛି ।

ଚରକ ଏବଂ ଆୟୁର୍ବେଦ
ଚରକଙ୍କ ଅବଦାନ
କିମ୍ବଦନ୍ତୀ
ପ୍ରଭାବ