ଭାରତର ପ୍ରଥମ ମୂର୍ତ୍ତୀକଳାର ନମୂନା ସିନ୍ଧୁଘାଟୀ ସଭ୍ୟତାର ଅଟେ ଯେଉଁଠାରେ ପଥର ଏବଂ ପିତ୍ତଳ ଆକୃତିର ସନ୍ଧାନ କରାଯାଇଥିଲା ।ପରେ, ଯେତେବେଳେ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମ, ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ଏବଂ ଜୈନ ଧର୍ମର ଅଧିକ ବିକାଶ ହେଲା, ଭାରତର ମନ୍ଦିରରେ ପିତ୍ତଳର କିଛି ବହୁ ଜଟିଳ ମୂର୍ତ୍ତୀ ତିଆରି ହୋଇଥିଲା । କିଛି ବିଶାଳକାୟ ମନ୍ଦିର ଯେପରି, "ଏଲୋରା" ମୂର୍ତ୍ତୀ , ଏହି ମୂର୍ତ୍ତୀକୁ ବିଶାଳକାୟ ଚଟ୍ଟାଣକୁ କାଟି ତିଆରି କରାଯାଇଥିଲା । 

ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମରେ ସଙ୍ଗମରମରରୁ ଏକ ପ୍ରକାର ମାଟିରୁ ଉତ୍ପାଦିତ ମୂର୍ତ୍ତୀକଳାରେ ଭାରତୀୟ ଏବଂ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ହେଲେନେଷ୍ଟିକ କିମ୍ବା ସମ୍ଭାବିତ ରୂପେ ଗ୍ରୀକ-ରୋମାନ ପ୍ରଭାବର ଭାରୀ ମିଶ୍ରଣ ଦେଖିବାକୁ ମିଳିଥିଲା । ପାଖାପାଖି ଏହା ସହିତ ମଥୁରାର ଗୋଲାପୀ ବାଲି ପଥରର ମୂର୍ତ୍ତୀକଳା ମଧ୍ୟ ବିକଶିତ ହୋଇଥିଲା । ଏହି ମଧ୍ୟରେ ଗୁପ୍ତ ଶାସନ କାଳରେ (୬ବିଂରୁ ୪ର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୂର୍ତ୍ତୀକଳା, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଷ୍ପାଦନ ଏବଂ ମଡେଲିଙ୍ଗର ପାଖରୁ ଏକ ଉଚ୍ଚ ସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚି ଯାଇଥିଲା, ଏହା ସହିତ ଭାରତର ଅନ୍ୟ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବିକଶିତ ହୋଇଥିବା ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଭାରତୀୟ କଳାରେ ସମଗ୍ର ଦକ୍ଷିଣ-ପୂର୍ବ କେନ୍ଦ୍ର ଏବଂ ପୂର୍ବ ଏସିଆରେ ହିନ୍ଦୁ ଓ ବୌଦ୍ଧ ମୂର୍ତ୍ତୀକଳାର ବିକାଶରେ ନିଜର ଯୋଗଦାନ ଦେଇଥିଲା ।

ଭାରତର ଏକ ଦୀର୍ଘ ମୂର୍ତ୍ତୀକଳା-ପରମ୍ପରା ରହିଛି ଯାହାର ସନ୍ଧାନ "ନବପାଷାଣ କାଳ" ସଂସ୍କୃତିରେ କରାଯାଇପାରେ , ଯଦିଓ ପୁରତତ୍ତ୍ୱ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ବିକାଶର ନିରନ୍ତର ଲମ୍ବା ପ୍ରକ୍ଷେପ ପଥକୁ ତୃତୀୟ ଶତାବ୍ଦୀ ଇସା:ପୂର୍ବରୁ ଆଗକୁ ଖୋଜାଯାଇପରେ । 

ଭାରତୀୟ ଉପ-ମହାଦ୍ବୀପରେ କଳାକୁ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ରଚନା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରାଯାଏ । ସେଥିପାଇଁ କୌଣସି ମଧ୍ୟ କଳା ଏକ-ଦ୍ବୟ ଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ନୁହେଁ । ଯେପରି ଶିବଙ୍କ ଠାରୁ ନୃତ୍ୟ ଏବଂ ସଙ୍ଗୀତ ଉଦ୍ଭବ ହୋଇଛି, ସେହିପରି ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଠାରୁ ଚିତ୍ରକଳା ଏବଂ ମୂର୍ତ୍ତୀକଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା ଏବଂ ରୁଦ୍ର ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ଠାରୁ ବସ୍ତୁକଳା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା । ଏହା କୌଣସି ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଜନକ କଥା ନୁହେଁ, ଅଧିକାଂଶ ପ୍ରାଚୀନ ଏବଂ ମଧ୍ୟକାଳୀନ କଳା ସାମାଜିକ-ଧାର୍ମିକ ସନ୍ଦର୍ଭ ଅନ୍ତର୍ଗତରେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା । 

ମୂର୍ତ୍ତୀକଳା

"ବାସ୍ତୁକଳା"
ସଙ୍ଗୀତ
"ନାଟକ ଓ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚ"
"ମୂର୍ତ୍ତୀକଳା"