ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ ୧୦୦ ସମୟରେ ନିର୍ମିତ ଭରହୁତ ସ୍ତୁପର ଏକ ପଥରରେ ବଳିଆ କୁକୁର ପରି ଦିଶୁଥିବା ତିନୋଟି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଚିତ୍ର ରହିଛି । ଏଥିରେ ଜୀବ ତିନୋଟି ଏକ ଆତ୍ମା ବା ସ୍ତ୍ରୀ ବାନ୍ଧିହୋଇ ରହିଥିବା ଗଛତଳେ ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି । ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ହିଂସ୍ର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ଭୟାବହତା ପାଇଁ ଭାରତରେ ଏହାର ଅନେକ ଉପାଧି ରହିଛି । ଯଥା : ଲାଲ୍ ଶୈତାନ, ଶୈତାନ କୁକୁର, ଜଙ୍ଗଲର ଶୈତାନ, କାଳୀଙ୍କ କୁକୁର, ଇତ୍ୟାଦି । ଅନ୍ୱେଷକ ଓ ପ୍ରାଣୀ ବିଜ୍ଞାନୀ ଲିଓପୋଲ୍ଡ୍ ଭୋନ୍ ଶ୍ରେଙ୍କ୍ ଆମୁର୍ ଅଞ୍ଚଳରେ ଗବେଷଣା କରିବା ସମୟରେ ସେଠାକାର ସ୍ଥାନୀୟ ଆଦିମ ଅଧିବାସୀ ଗିଲ୍ୟାକ୍ ମାନେ ବଳିଆ କୁକୁର ପ୍ରତି ଭୟ କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଏହାର କୌଣସି ଅବଶେଷାଂଶ, ମଳ, ଲୋମ ସଂଗ୍ରହ କରିବା ଓ ଦେବାକୁ ମନା କରିଦେଇଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ସେ ଏପରି ଅନ୍ଧବିଶ୍ୱାସ ଓ ଭୟ ପଡ଼ୋଶୀ ତୁଂଗୁସିକ୍ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇ ନଥିଲେ । ଲିଓପୋଲ୍ଡଙ୍କ ଅନୁମାନରେ ତୁଂଗୁସିକ୍ ଜନଜାତି ଯାଯାବର ଶିକାରୀ ଭାବେ ଜୀବନ ଅତିବାହିତ କରୁଥିବାରୁ ବଳିଆ କୁକୁରପ୍ରତି ସେମାନଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣ ଭିନ୍ନ ।  ଅନେକ ଇଉରୋପୀୟ ଲେଖାରେ ବଳିଆ କୁକୁର ପରି ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉଲ୍ଲେଖ ରହିଛି । ଓଷ୍ଟ୍ରୋଗୋଥ୍ କାହାଣୀସମୂହରେ ଏମାନଙ୍କୁ “ନର୍କର କୁକୁର” ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । ମଧ୍ୟଯୁଗୀୟ ଫରାସୀ ନାଟକମାନଙ୍କରେ ହେଲେକ୍ୱିନ୍ ସହିତ ଥିବା ଓ ବ୍ରୋସେଲିଅନ୍ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା “ପୈଶାଚିକ କୁକୁର” ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର ଛଡ଼ା ଆଉ କିଛି ନ ହୋଇପାରେ । ଚାର୍ଲ୍ସ୍ ହାମିଲଟନ୍ ସ୍ମିଥ୍ କୁହନ୍ତି ଯେ, ମଣ୍ଟେଫାଲକନ୍ ଜଙ୍ଗଲରେ ସ୍କାଲିଜର୍ ରହୁଥିବା ସମୟରେ ସେ ଯେଉଁ ବିପଦ୍ଜନକ ବଣୁଆ କୁକୁର କଥା ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ତାହା ବୋଧହୁଏ ବଳିଆ କୁକୁର । ସ୍କାଲିଜରଙ୍କ ବିବରଣୀ ଅନୁସାରେ ଏମାନଙ୍କ ଅଭ୍ୟାସ, ଧ୍ୱନି ଗଧିଆଙ୍କଠାରୁ ଭିନ୍ନ ଓ ଏମାନେ ଅଲଗା ପ୍ରକାରର ଦେଖାଯାନ୍ତି ମଧ୍ୟ ।  ମଣ୍ଟେଫାଲକନ୍ ପରିବାରର ପାରମ୍ପରିକ ପୋଷାକରେ ଦୁଇଟି ଲାଲ୍ କୁକୁରଙ୍କ ଚିହ୍ନ/ଚିତ୍ର ରହିଥିଲା । 

ରୁଡୟାର୍ଡ୍ କିପ୍ଲିଙ୍ଗ୍ ରଚିତ “ଦ ଜଂଗଲ୍ ବୁକ୍” କାହାଣୀରେ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର “ଲାଲ୍ କୁକୁର” ବୋଲି ଅଭିହିତ ହୋଇଛି ଓ ଏମାନଙ୍କୁ ଏକ ରକ୍ତପିପାଷୁ ଓ ଅତି ଆକ୍ରାମକ ଜୀବରୂପେ ଚିତ୍ରଣ କରାଯାଇଛି । ଏମାନେ ଡେକାନ୍ ମାଳଭୂମିରୁ ଓହ୍ଲାଇ ମୋଗଲି ଓ ଗଧିଆ ଦଳଙ୍କଦ୍ୱାରା ନିୟନ୍ତ୍ରିତ ସିଓନି ପାହାଡ଼କୁ ଧ୍ୱଂସଲୀଳା କରିବା ପାଇଁ ଆସୁଥିଲେ । ଏହି କାହାଣୀରେ ବଳିଆ କୁକୁର ଦଳରେ ପ୍ରାୟ ୧୦୦ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କୁକୁର ରହିପାରନ୍ତି ବୋଲି ଲିଖିତ । ଶେର୍ ଖାନ୍ ଓ ହାତୀ ପରି ବଳଶାଳୀ ପ୍ରାଣୀ ମଧ୍ୟ ଏମାନଙ୍କୁ ବାଟ ଛାଡ଼ିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲେ ବୋଲି ବର୍ଣ୍ଣିତ । ଏହି କାହାଣୀରେ ଲାଲ୍ କୁକୁରଙ୍କ ବିଧ୍ୱଂସକାରୀ ପ୍ରକୃତି ପାଇଁ, ଗୁମ୍ଫାଦି ସ୍ଥାନରେ ଘର କରି ନ ରହିବା ପାଇଁ ଓ ସେମାନଙ୍କ ପଞ୍ଝାର ନଖମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଲୋମ ରହିଥିବାରୁ ଗଧିଆମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ । ପରେ ମୋଗଲି ଓ କା’ର ସହାୟତାରେ ଗଧିଆ ଦଳ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ସହିତ ଲଢ଼େଇ କରି ଓ ବଣୁଆ ମହୁମାଛିଙ୍କଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କ ଦଳକୁ ଏକ ତୀବ୍ର ନଦୀସ୍ରୋତ ଥିବା  ଗଣ୍ଡକୁ ଠେଲି ଦେବାରେ ସଫଳ ହୋଇଥିଲେ । 

୧୯୦୧ରେ ଜାପାନୀ ଲେଖକ ଉଚିଡ଼ା ରୋଆନ୍ ନିଜ ରଚନା 犬物語 (ଉଚ୍ଚାରଣ: ଇନୁ ମୋନୋଗାତାରି, ଅର୍ଥ: ଏକ କୁକୁରର କାହାଣୀ)ରେ ସ୍ୱଦେଶୀ କୁକୁରଙ୍କ ଲୋକପ୍ରିୟତା ହ୍ରାସ ପାଇବାର ସମାଲୋଚନା କଲାବେଳେ କହିଥିଲେ ଯେ ଏମାନେ ବଳିଆ କୁକୁରଙ୍କ ବଂଶଧର ।  ମାନବୋତ୍ତର ଗୁଣ ସମ୍ପନ୍ନ ବଳିଆ କୁକୁରର ଏକ କାଳ୍ପନିକ ରୂପ ଏକ୍ସ୍-ଫାଇଲ୍ସ୍ ଧାରାବାହିକର ଆଲଫା ନାମକ ୬ଷ୍ଠ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥିଲା । 

ବଳିଆ କୁକୁର ଭିଡ଼ିଓ ଗେମ୍ “ଫାର୍ କ୍ରାଇ-୪”ରେ ମହାବଳବାଘ, ଗାଡ଼ଭାଲୁ, ବରଫଦେଶର କଲରାପତରିଆ ବାଘ, ମେଘୁଆ କଲରାପତରିଆ ବାଘ, ତିବ୍ୱତୀୟ ଗଧିଆ, ଏସୀୟ କଳାଭାଲୁ ଇତ୍ୟାଦିଙ୍କ ସହିତ ଅନ୍ୟତମ ଶତ୍ରୁ ରୂପେ ଉଭା ହୋଇଛି । ଏମାନେ ଖେଳାଳିଙ୍କ ଶିକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନ୍ତି କିନ୍ତୁ ଏକ ଦୁର୍ବଳ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଏମାନେ ଏହି ଭିଡ଼ିଓ ଗେମରେ ପ୍ରଦର୍ଶିତ ହୋଇଛନ୍ତି । ଫାର୍ କ୍ରାଇ ପ୍ରାଇମାଲ୍ ଖେଳରେ ମଧ୍ୟ ବଳିଆ କୁକୁର ଚରିତ୍ର ରହିଛି କିନ୍ତୁ ଏହି ଖେଳର ମୁଖ୍ୟ ନାୟକ “ଟାକ୍କାର୍”ଦ୍ୱାରା ଏମାନଙ୍କୁ ପୋଷା ମନାଇ ଯୁଦ୍ଧରେ ବ୍ୟବହାର କରିହେବା ପ୍ରଦର୍ଶିତ । 

ପରିସ୍ଥିତିକ ବ୍ୟବହାର
ଅନ୍ୟ ବିପଦ
ସଂସ୍କୃତି ଓ ସାହିତ୍ୟରେ ବଳିଆ କୁକୁର
ସାମାଜିକ ବ୍ୟବହାର ଓ କ୍ଷେତ୍ର-ନିୟନ୍ତ୍ରଣ