ତାକଲାମାକାନରେ ଖୁବ୍ କମ୍ ମାତ୍ରାରେ ପାଣି ମିଳିଥାଏ । ତେଣୁ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା କଷ୍ଟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି । ରେଶମ ପଥରେ ଯାତାୟତ କରୁଥିବା ବଣିକମାନେ ତାକଲାମାକାନର ମରୂଦ୍ୟାନମାନଙ୍କରେ ରହି ପୁଣି ଆଗକୁ ଯାତ୍ରା କରୁଥିଲେ । ଆମୁ ଦରିଆ ଅବବାହିକା, ଆଫଗାନିସ୍ତାନର ଗିରିପଥ ମାଧ୍ୟମରେ ଇରାନ ଓ ଭାରତ ତଥା ଚୀନର ପୂର୍ବ ପଟରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ସଭ୍ୟତାମାନଙ୍କଠାରୁ ତାକଲାମାକାନ ମରୁଭୂମି ସମଦୂରତାରେ ଅବସ୍ଥିତ ।

ମରୂଦ୍ୟାନରେ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିବା ପ୍ରମୁଖ ସହରଗୁଡ଼ିକ ହେଲେ – ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗରେ କାଶ୍‍ଗର, ମିରାନ୍, ନିୟା, ୟର୍କନ୍ଦ୍, ଖୋତାନ; ଉତ୍ତର ଦିଗରେ କୁଚା ଓ ତୁର୍ପାନ; ପୂର୍ବ ଦିଗରେ ଡୁନହୁଆଂଗ୍ । ବର୍ତ୍ତମାନ ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମିରାନ୍, ଗାଓଚାଂଗ୍ ପରି ଅନେକ ସହର ଧ୍ୱସ୍ତ ଓ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ।

ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ଉତ୍‍ଖନନରୁ ମରୂଦ୍ୟାନର ବାଲୁକା ରାଶିରେ ପୋତି ହୋଇରହିଥିବା ବିଭିନ୍ନ ସାମଗ୍ରୀ ମିଳିଛି ଯାହା ସୂଚିତ କରେ ଯେ ଏଠାରେ ତୋଚାରିଆନ୍, ଭାରତୀୟ, ହେଲେନୀୟ ଗ୍ରୀକ୍ ଓ ବୌଦ୍ଧ ସଂସ୍କୃତିର ପ୍ରଭାବ ରହିଥିଲା । ଔରେଲ୍ ଷ୍ଟାଇନ୍, ସ୍ୱେନ୍ ହେଡିନ୍, ଆଲବର୍ଟ୍ ଭନ୍ ଲେ କକ୍, ପଲ୍ ପେଲିଓ ପରି ଲେଖକଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନାରେ ତାକଲାମାକାନ ମରୁର ସମ୍ପଦ ଓ ବିପଦ ବିଷୟରେ ବର୍ଣ୍ଣନା ମିଳେ ।
ଏଠାରୁ ପ୍ରାୟ ୪୦୦୦ ବର୍ଷ ପୁରୁଣା ମମ୍ମି (ସଂରକ୍ଷିତ ମୃତଦେହ)ର ଅବଶେଷ ମଧ୍ୟ ମିଳିଛି ।

ପରବର୍ତ୍ତୀ ସମୟରେ ତାକଲାମାକାନରେ ତୁର୍କୀ ଭାଷାଭାଷୀ ଲୋକ ବସବାସ କଲେ । ହାନ୍ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ସମୟରେ ରେଶମ ସଡ଼କର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ପାଇଁ ଚୀନୀମାନେ ତାକଲାମାକାନର ମରୂଦ୍ୟାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ଅଧିକାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ । ତେଣୁ ଏଠାକାର ମରୂଦ୍ୟାନରେ ତୁର୍କୀ, ଚୀନୀ, ମଙ୍ଗୋଲୀୟ ଏବଂ ତିବ୍ବତୀୟମାନଙ୍କ ଶାସନ ମିଳିତ ଭାବେ ଅନ୍ତରାଳରେ ଚାଲୁଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ତାକଲାମାକାନ ଅଞ୍ଚଳରେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଉଇଘୁର୍ ଓ ହାନ୍ ଲୋକେ ବାସ କରୁଛନ୍ତି ।

ଲୋକପ୍ରିୟ ସଂସ୍କୃତିରେ ଛାପ
ମରୂଦ୍ୟାନ
ବୈଜ୍ଞାନିକ ଗବେଷଣା
ଜଳବାୟୁ