୧୯୬୦ ମସିହାରେ ଦଳେ ସାଙ୍ଗ ମିଶି “ଟାଇଗର୍ ୱାଚ୍” ନାମକ ସ୍ୱୟଂସେବୀ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ ଓ ଫତେ ସିଂ ଏହି ସଂଗଠନର ଉପାଧ୍ୟକ୍ଷ ପଦରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ହେଲେ । ପ୍ରଥମେ ଏହି ସଂସ୍ଥାକୁ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ପରିସରରେ ଗବେଷଣା କରିବା ପାଇଁ ରାଜସ୍ଥାନ ବନ ବିଭାଗଠାରୁ ଅନୁମତି ମିଳିଥିଲା । ୨୦୦୩ ମସିହାରେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ଖଣ୍ଡାଲ୍ ବୋଲି ଜଣେ ଯୁବ ବନ୍ୟଜୀବ ବିଜ୍ଞାନୀ ଏହି ସଂସ୍ଥା ପକ୍ଷରୁ ଗବେଷଣା କରୁଥିଲେ । ୨୦୦୪ରେ ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର ପରିବେଷଣ କରିଥିବା ତଥ୍ୟ ଅନୁଯାୟୀ ରନ୍ଥାମ୍ବୋରରେ କେବଳ ୨୬ଟି ବାଘ ଥିଲେ । ସେତେବେଳର ସରକାରୀ ଗଣନାରୁ ବାଘସଂଖ୍ୟା ୪୫ଟି ଥିବା କଥା ବନ ବିଭାଗ ପ୍ରକାଶ କରିଥିଲା । ଧର୍ମେନ୍ଦ୍ର କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ବ୍ୟବହାର କରି ଉଠାଇଥିବା ଚିତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ପ୍ରମାଣ ଭାବେ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ । କିନ୍ତୁ ପାରମ୍ପରିକ ପଞ୍ଝାଚିହ୍ନ ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର କରି ବନ ବିଭାଗ ଗଣନା କରୁଥିଲା । କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ପଦ୍ଧତି ପଞ୍ଝାଚିହ୍ନ ପଦ୍ଧତିଠାରୁ ଅଧିକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ଓ ସଠିକ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବନ ବିଭାଗ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ ନକରି ଟାଇଗର୍ ୱାଚ୍ ସଂସ୍ଥାକୁ ଅଭୟାରଣ୍ୟ ମଧ୍ୟରେ ପରୀକ୍ଷଣ କରିବାର ଅନୁମତି ପ୍ରତ୍ୟାହାର କରିନେଇଥିଲା । ଏହାପରେ ଟାଇଗର୍ ୱାଚ୍ ସଂସ୍ଥା ଅବୈଧ ଶିକାର ବିରୁଦ୍ଧରେ ଅଭିଯାନ ଆରମ୍ଭ କରିଥିଲା । ପୁଲିସର ସହାୟତାରେ ଅନେକ ଅବୈଧ ଶିକାରୀ ଧରା ପଡ଼ିଲେ, ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ଅସ୍ତ୍ର ଜବତ କରାଗଲା । ଅବୈଧ ଶିକାରୀମାନଙ୍କର ବୟାନ ଲିପିବଦ୍ଧ କରାଗଲା, “Curbing the Crisis” (ସଙ୍କଟର ନିୟନ୍ତ୍ରଣ) ନାମରେ ଏକ ଭିଡ଼ିଓ ରେକର୍ଡିଂ କରାଯାଇ ବନବିଭାଗ ସମ୍ମୁଖରେ ଉପସ୍ଥାପନ କରାଗଲା । ତଥାପି ବନ ବିଭାଗ ଟାଇଗର୍ ୱାଚ୍ଦ୍ୱାରା ଉପସ୍ଥାପିତ ତଥ୍ୟକୁ ଗ୍ରହଣ କଲାନାହିଁ । 

ଟାଇଗର୍ ୱାଚ୍ ସଂସ୍ଥାର ସଭ୍ୟମାନେ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରି ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଯେ “ମୋଗୟା” ଜାତିର ଯାଯାବର ଶିକାରୀମାନେ ମୁଖ୍ୟତଃ ଏପରି ଅବୈଧ ଶିକାରରେ ଲିପ୍ତ ଥିଲେ । ଏହି ଜାତିର ଲୋକମାନଙ୍କର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଜୀବିକା ନଥିଲା । ଅନ୍ୟ ଜୀବିକା ରହିଲେ ଅବୈଧ ଶିକାରରୁ ସେମାନେ ବିରତ ରହିବେ ବୋଲି ସାମାଜିକ ଜୀବନରେ ଏହି ଲୋକମାନଙ୍କ ଥଇଥାନ ପାଇଁ ଟାଇଗର୍ ୱାଚ୍ ସଂସ୍ଥା ପ୍ରଯତ୍ନଶୀଳ ହେଲା ।  ମୋଗୟା ଜାତିର ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କୁ ହସ୍ତତନ୍ତର ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଦିଆଗଲା । ଛୋଟପିଲାଙ୍କୁ ଛାତ୍ରାବାସରେ ରଖି ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶିକ୍ଷା, ଖାଦ୍ୟ, ଲୁଗାପଟାର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଗଲା । ଏପରି ସୁବିଧା ପାଇବା ପାଇଁ ସେମାନଙ୍କ ସାମନାରେ ଅବୈଧ ଶିକାର ପରିତ୍ୟାଗ କରିବାର ସର୍ତ୍ତ ରଖାଗଲା । ସ୍ୱେଚ୍ଛାସେବୀଙ୍କଠାରୁ ମିଳୁଥିବା ଦାନରୁ ଏହି ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଆଜି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଚାଲିଛି ।  “ପ୍ରାକୃତିକ ସମାଜ” ନାମରେ ଟାଇଗର୍ ୱାଚର ଏକ ଭଗିନୀ ସଂସ୍ଥା ମଧ୍ୟ ରହିଛି । ଏହି ସଂସ୍ଥା ଫତେ ସିଂଙ୍କ ପୁତ୍ର ଗୋବର୍ଦ୍ଧନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ । ଏହି ସଂସ୍ଥା “ରନ୍ଥାମ୍ବୋର୍ ସେବିକା” ଓ “ଫତେ ସର୍ବସାଧାରଣ ବିଦ୍ୟାଳୟ” ଆଦିର ସ୍ଥାପନା କରି ରନ୍ଥାମ୍ବୋରର ଅଧିବାସୀଙ୍କ ଜୀବନର ମାନ ବୃଦ୍ଧି କରିବା ଓ ସଂରକ୍ଷଣର ବାର୍ତ୍ତା ପ୍ରଚାର କରିବାରେ ସହାୟତା କରୁଛି । 

ଫତେ ସିଂ “ଦ ଜେଫ୍ କୋର୍ୱିନ୍ ଏକ୍ସପିରିଏନ୍ସ୍” ନାମକ ଡକ୍ୟୁମେଣ୍ଟାରୀର ଏକ ଅଧ୍ୟାୟରେ ଦୃଶ୍ୟମାନ ହୋଇଥିଲେ । ଫତେ ସିଂଙ୍କ ମତ ଥିଲା ଯେ ଏତେ ବୃହତ୍ ଜନସଂଖ୍ୟାବିଶିଷ୍ଟ ଦେଶରେ ଲୋକମାନଙ୍କ ସହାୟତାରେ ହିଁ ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ସମ୍ଭବ ଓ ତାଙ୍କ ଜନତା କୈନ୍ଦ୍ରିକ ପଦ୍ଧତି ସଫଳ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା । ଫତେ ସିଂ ଫୁସଫୁସ କର୍କଟ ରୋଗରେ ପୀଡ଼ିତ ଥିଲେ ଓ ୧-ମାର୍ଚ୍ଚ୍-୨୦୧୧ ମସିହାରେ ସୱାଇ ମାଧୋପୁରସ୍ଥିତ ନିଜ ବାସଭବନରେ ୭୨ ବର୍ଷ ବୟସରେ ଦେହତ୍ୟାଗ କରିଥିଲେ । ଫତେ ସିଂଙ୍କ ପରିବାରରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଖେନ୍, ପୁତ୍ର ଗୋବର୍ଦ୍ଧନ, ଦୁଇ ଝିଅ ପଦ୍ମିନୀ ଓ ଜୟା, ଚାରିଜଣ ଭାଇ, ଚାରୋଟି ଭଉଣୀ ଓ ଚାରିଜଣ ନାତିନାତୁଣୀ ଅଛନ୍ତି । 

ବ୍ୟାଘ୍ର ସଂରକ୍ଷଣ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ ନିଷ୍ଠା ୧୯୯୩ର ଏକ ସାକ୍ଷାତକାରରୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଜଣାପଡେ । ତାଙ୍କ ମତରେ, “ ବନଜଙ୍ଗଲ ଓ ଏହାର ପ୍ରାଣୀ ସମସ୍ତେ ଭଗବାନଙ୍କ ରଚନା । ଦୁର୍ଗାମାତା ନିଜେ ମଧ୍ୟ ବାହନ ବାଘର ଆରୋହଣ କରି ଅସୁରଙ୍କ ନାଶ କରନ୍ତିନି କି? ଏହି ମହାନ ସ୍ୱର୍ଗୀୟ ରଚନାକୁ ବିକୃତ କରିବାର ଅଧିକାର କୌଣସି ମାନବ ପାଖରେ ନାହିଁ । ଜଙ୍ଗଲର ପୁନରୁତ୍ଥାନ ପାଇଁ ଜଙ୍ଗଲ ଛାଡ଼ି ବାହାରକୁ ଯିବାକୁ ହେବ ।” 

ପୁରସ୍କାର ଓ ସମ୍ମାନ
ଟାଇଗର୍ ୱାଚ୍ (Tiger Watch)
ବ୍ୟାଘ୍ର ପରିଯୋଜନା (Project Tiger)
ପ୍ରକାଶନ