୧୮୬୬ର ନଅଙ୍କ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ସମୟରେ ବଙ୍ଗଳାରୁ ଓଡ଼ିଶାକୁ ଖାଦ୍ୟଦ୍ରବ୍ୟ ପଠାଇବାରେ ହେଉଥିବା ଅସୁବିଧାକୁ ଦେଖି ରେଭେନ୍ସା ସାହେବଙ୍କ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ଓଡ଼ିଶା ବଙ୍ଗଳା ଜଳପଥ ସ୍ଥାପିତ ହେଲା ଓ ୧୮୭୦ ମସିହାରେ ଜାହାଜ ଚଳାଚଳ ଆରମ୍ଭ ହେଲା। ଧାମରା ମୁହାଣ ଓ ବୈତରଣୀ ନଦୀର ମାପଚୁପ ଠିକ୍ ହୋଇ ନ ଥିବାରୁ ପ୍ରଥମେ ପଣ୍ୟବାହି ଜାହାଜ ଗୁଡ଼ିକ ଚାନ୍ଦବାଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆସି ନ ପାରି ଧାମରା ମୁହାଣଠାରୁ ଆଠମାଇଲ ଦୂର ସର୍ଟଦ୍ୱୀପ ନିକଟରେ ରହିଲା। ସେଠାରୁ ଜିନିଷପତ୍ରକୁ ଉତାରି ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ମାଧ୍ୟମରେ ଚାନ୍ଦବାଲିକୁ ଅଣାଯାଉଥିଲା। ପରେ ଏପରି ବ୍ୟୟ ସାପେକ୍ଷ ପରିବହନକୁ ଏଡ଼େଇବା ପାଇଁ କ୍ୟାପଟେନ୍ ମ୍ୟାକନିଲ୍ ଚାନ୍ଦବାଲିରେ ବନ୍ଦର ସ୍ଥାପନାପାଇଁ ନିଷ୍ପତ୍ତି ନେଲେ ।

୧୮୭୭ ମସିହାରେ ସର୍ବଶ୍ରୀ ଧୃବ ଚରଣ ପୁଆଳ, ବଳରାମ ସାମନ୍ତରାୟ, ପୁରନ୍ଦର ତରାଇ, ରାମଚନ୍ଦ୍ର ମହାପାତ୍ର, ହୁଲି ତରାଇ, ରାମ ରାଉତ ପ୍ରଭୃତି ବ୍ୟବସାୟୀମାନେ ଚାନ୍ଦବାଲି ସହ ବେପାର ବଣିଜ କରୁଥିଲେ।

୧୮୮୧ ମସିହା ମାର୍ଚ ୨୮ ତାରିଖରେ ଚାନ୍ଦବାଲିକୁ ବନ୍ଦର ଭାବେ ଘୋଷଣା କରାଗଲା। କ୍ୟାପଟେନ ମ୍ୟାକନିଲ୍ ତତ୍କାଳୀନ ଜମିଦାରଙ୍କଠାରୁ ବନ୍ଦର ସ୍ଥାପନାପାଇଁ ୧୭୬ ଏକର ଜମି ଆଣିଥିଲେ ଓ ସେଥିରୁ କିଛି ଜମି ସେ ଜାହାଜ କମ୍ପାନୀକୁ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହାକୁ ଖାସ ମାହାଲ କୁହାଯାଏ ।

ସେତେବେଳେ ଯେଉଁ କେତୋଟି ଜାହାଜ ଚାଲୁଥିଲା, ସେ ଗୁଡ଼ିକର ନାମ ହେଲା – ନୀଳାମ୍ବୁ, ସାବିତ୍ରୀ, କଲ୍ୟାଣୀ, କଲୁ, ରାମରାଜା, ଧାମରା, ସୟଦ, ଚାନ୍ଦବାଲି ଓ ବୈତରଣୀ। ଜାହାଜରୁ ମାଲ ଉତାରିବା ଜାହାଜରେ ମାଲ ଲଦିବାପାଇଁ କମ୍ପାନୀ ମାନ୍ଦ୍ରାଜ ଓ ଆନ୍ଧ୍ରରୁ କୁଲି ମଗାଇଥିଲା। ଏହି କୁଲିମାନେ ନିଜ ରାଜ୍ୟକୁ ନ ଫେରି ଏଠାରେ ବସତି ସ୍ଥାପନ କରି ରହିଗଲେ। ଏ ଜାଗା ଏବେ ତେଲେଙ୍ଗାପଡା ନାମରେ ବିଦିତ। ଚାନ୍ଦବାଲି ବନ୍ଦର ଓ ଧାମରା ବନ୍ଦର ଓଡ଼ିଶାର ପ୍ରବେଶ ପଥ ହୋଇଥିବାରୁ ସେତେବେଳେ ଚାନ୍ଦବାଲିରେ ନଅ ଗୋଟି ଛୋଟବଡ଼ ଚାଉଳକଳ ଗଢିଉଠିଥିଲା। ଚାଉଳ ଉତ୍ପାଦନ ଓ ରପ୍ତାନୀରେ ଚାନ୍ଦବାଲି ଓଡ଼ିଶାରେ ନାଁ ପକାଇଥିଲା ।
ବନ୍ଦର
ନିକଟବର୍ତ୍ତୀ ସ୍ଥାନ:
ଯୋଗାଯୋଗ
ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କ ଚରଣପୂତ ମାଟି