ଗୁମ୍ଫା – ୯, ୧୦, ୧୨, ୧୩, ୧୫A ପ୍ରଭୃତି ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ଖୋଦିତ ହୋଇଥିଲେ । ଏହି ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କ କାନ୍ଥର ଚିତ୍ର ସବୁ ଜାତକ କଥାରୁ ଗୃହୀତ । ପରବର୍ତ୍ତୀ ଗୁମ୍ଫାମାନଙ୍କରେ ଗୁପ୍ତ ଯୁଗୀୟ କଳାର ଛାପ ରହିଛି, କିନ୍ତୁ କେଉଁ ମସିହାରେ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହେଲା ତା’ ସମ୍ପର୍କରେ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମତ ରହିଛି । ୱାଲ୍‍ଟର୍ ସ୍ପିଂକ୍‍ଙ୍କ ମତରେ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୦୦ରୁ ଖ୍ରୀ. ୧୦୦ ମଧ୍ୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବେ । ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୨୩୦ରୁ ଖ୍ରୀ. ୨୨୦ ମଧ୍ୟରେ ରାଜୁତି କରିଥିବା ହିନ୍ଦୁ ସାତବାହନ ବଂଶର ପୃଷ୍ଠପୋଷକତାରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା ସମ୍ଭବପର । ଆଉ କିଛି ଗବେଷକ ମୌର୍ଯ୍ୟ ବଂଶର ଶାସନ କାଳରେ (ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୩୦୦ରୁ ଖ୍ରୀ.ପୂ. ୧୦୦) ମଧ୍ୟରେ ଏଗୁଡ଼ିକ ନିର୍ମିତ ହୋଇଥିବା କୁହନ୍ତି । ଏହି ସବୁ ଗୁମ୍ଫା ମଧ୍ୟରୁ "ସ୍ତୁପ" ପରି ନିର୍ମିତ ଗୁମ୍ଫା-୯ ଓ ୧୦ ଭିତରେ ଚୈତ୍ୟଗୃହ ପରି ପୂଜାସ୍ଥଳୀ ରହିଛି ଏବଂ ଗୁମ୍ଫା - ୧୨, ୧୩ ଓ ୧୫A ପ୍ରତ୍ୟେକ "ବିହାର" ପରି । ପ୍ରଥମ ପର୍ଯ୍ୟାୟର ସାତବାହନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକରେ କୌଣସି ମୂର୍ତ୍ତିକଳା ନାହିଁ କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ସ୍ତୁପ ସ୍ଥାପତ୍ୟ ଅଧିକ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଦର୍ଶିତ । 

ସ୍ପିଂକ୍ କୁହନ୍ତି ଯେ ସାତବାହନ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ଥରେ ନିର୍ମିତ ହୋଇସାରିବା ପରେ ଖ୍ରୀ. ପଞ୍ଚମ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟଭାଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏଥିରେ ବିଶେଷ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇନଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏହି ସମୟରେ (୪୦୦ ଖ୍ରୀ.) ପ୍ରଥମେ ନିର୍ମିତ ଗୁମ୍ଫାଗୁଡ଼ିକ ବ୍ୟବହୃତ ହେଉଥିବାର ପ୍ରମାଣ ଚୀନର ପରିବ୍ରାଜକ ଫାହିୟାନ୍‍ଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିବରଣୀରୁ ମିଳିଥାଏ ।

ଗୁମ୍ଫା ୨୦
ଗୁମ୍ଫା ୧୬
ସାତବାହନ ସମୟର ପ୍ରଥମ ଗୁମ୍ଫାସମୂହ
ଚୈତ୍ୟ ଗୃହ