ଏକଦା ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଭାରତୀୟ ଉପମହାଦ୍ୱୀପର ସମସ୍ତ ନଦୀରେ ଦେଖାଯାଉଥିଲେ । ପାକିସ୍ତାନର ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ, ଭାରତର ଗଙ୍ଗା ନଦୀ ଉପତ୍ୟକା, ବ୍ରହ୍ମଦେଶର ଈରାବତୀ ନଦୀ ପରି ସମସ୍ତ ବଡ଼ ନଦୀରେ ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ରହିଥିଲେ । କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏହା ସିନ୍ଧୁ ନଦୀ, ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ନଦୀ (ଭୁଟାନ ଓ ବଙ୍ଗଳାଦେଶରେ ପ୍ରବାହିତ ଅଂଶ) ଓ ଈରାବତୀ ନଦୀରୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ବିଲୁପ୍ତ । ପୂର୍ବ ସମୟରେ ଏମାନଙ୍କ ଭୌଗୋଳିକ ବ୍ୟାପ୍ତିର ମାତ୍ର ୨% ଅଂଶରେ ବର୍ତ୍ତମାନ ଏହି ପ୍ରଜାତିର କୁମ୍ଭୀର ଦୃଶ୍ୟମାନ ହେଉଛନ୍ତି ।

ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ଗୋମୁହାଁ କୁମ୍ଭୀର ରହୁଥିବା ଅଞ୍ଚଳରେ ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାନ୍ତି ଓ ପୂର୍ବେ ଈରାବତୀ ନଦୀର ତ୍ରିକୋଣଭୂମିରେ ଏମାନେ ବଉଳା କୁମ୍ଭୀରମାନଙ୍କ ସହିତ ମଧ୍ୟ ସମ ଅଧିବାସରେ ରହୁଥିଲେ ।
୧୯୭୭ ମସିହାରେ ଗିର୍‍ୱା ନଦୀର କଟର୍ଣ୍ଣିଆଘାଟ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଚାରିଟି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ବସା ଠାବ କରାଯାଇଥିଲା । ୨୦୦୬ ମସିହା ସୁଦ୍ଧା ଏଠାରେ ୯୦୯ଟି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଛଡ଼ା ଗଲାଣି । ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ୨୦ଟି ବସା ଠାବ ହୋଇଥିଲା ୩୦ ବର୍ଷ ମଧ୍ୟରେ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା ପ୍ରଚେଷ୍ଟା ଓ ଅର୍ଥବ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ ଏହି ବୃଦ୍ଧି ଅତ୍ୟନ୍ତ ନୈରାଶ୍ୟଜନକ । ସେଠାରେ ଗବେଷଣାରତ ବୈଜ୍ଞାନିକଙ୍କ ମତରେ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ଆଉ କୁମ୍ଭୀର ରଖିବାର ସ୍ଥାନ ନାହିଁ । ୧୯୭୮ ମସିହାରେ ଚମ୍ବଲ ନଦୀ କୂଳସ୍ଥିତ ଅଭୟାରଣ୍ୟରେ ୧୨ଟି ବସା ଠାବ ହୋଇଥିଲା । ୨୦୦୬ ମସିହା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ସ୍ଥାନରେ ୩୭୭୬ଟି ଥଣ୍ଟିଆ କୁମ୍ଭୀର ଛଡ଼ାଯାଇଥିଲା ଓ ୨୦୦୬ ମସିହାରେ ୬୮ଟି ବସା ଠାବ ହୋଇଥିଲା । କିନ୍ତୁ ଏଥିରେ ପ୍ରଜନନକ୍ଷମ କୁମ୍ଭୀରଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା କମ୍ ଓ ଏମାନଙ୍କ ପ୍ରାକୃତିକ ସଂଖ୍ୟାବୃଦ୍ଧିର ହାର ନୈରାଶ୍ୟଜନକ ରହିଛି । ନବଜାତ କୁମ୍ଭୀରମାନେ ବର୍ଷାଋତୁରେ ହେଉଥିବା ବନ୍ୟାରେ ଭାସି ଅଭୟାରଣ୍ୟରୁ ବହୁ ଦୂରକୁ ଚାଲି ଯାଆନ୍ତି ।

ପ୍ରଜନନ
ପରିସ୍ଥିତିକ ବ୍ୟବହାର
ଆକୃତି ଓ ପ୍ରକୃତି
ଭୌଗୋଳିକ ବିତରଣ ଓ ଅଧିବାସ