ବୌଦ୍ଧ ଲିପି ଆଗରୁ ପାଟଳିପୁରର ନାମର ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ ନାହି । ବୌଦ୍ଧ ଲିପିରେ ଏହା ପାଟଲିଗ୍ରାମ ନାମରେ ଲିଖିତ ରହିଛି । ତେବେ ଅଞ୍ଚଳର ମୁଖ୍ୟ ସହର ତାଲିକାରେ ତାହାର ଉଲ୍ଲେଖ ନାହିଁ । ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ଜୀବନ କାଳ ମଧ୍ୟରେ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ଏହା ସହର ନିର୍ମିତ ହଉଥିବା କଥାର ଲେଖା ରହିଛି । ତେବେ ପୁରାତାତ୍ୱିକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ପାଟଳିପୁତ୍ରର ଉନ୍ନୟନ 3 ୟ ବା 4ର୍ଥ ଶତାବ୍ଦୀ ଆଗରୁ ହେଇନଥିବା ଜଣା ପଡେ । . ତେବେ ଗ୍ରୀକ ପରିବ୍ରାଜକ ମେଘାସ୍ଥିନିସ  ତାଙ୍କର ଭ୍ରମଣ ପୁସ୍ତକ ଇଣ୍ଡିକାରେ ଖ୍ରୀଷ୍ଟପୂର୍ବ 303 ମସିହାରେ ପଟାଳିପୁତ୍ର ଏକ ସହର ଥିଲା ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରିଛନ୍ତି ।  

ପାଟାଳିପୁତ୍ର ସହର ହରିୟାଙ୍କା ଶାସକ ବିମ୍ବୀସାରଙ୍କଦ୍ୱାରା ଏକ ଗ୍ରାମକୁ ସୁଦୃଢୀକରଣଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ ହେଇଥିଲା ନନ୍ଦା , ମୌର୍ଯ୍ୟ , ଶ୍ରୁଙ୍ଗ , ଗୁପ୍ତା ଓ ପଲାସ ବଂଶୀୟ ରାଜା ମାନେ ପାଟଳିପୁତ୍ରକୁ ସେମାନଙ୍କର ରାଜଧାନୀ ଭାବରେ ବ୍ୟବହାର କରିଥିଲେ । ଗଙ୍ଗା , ଗନ୍ଧକ ଓ ସୋନା ନଦୀର ସାଙ୍ଗମା ସ୍ଥଳରେ ଏହା ରହି ଏକ ଜଳ ଦୁର୍ଗ ଭାବରେ ଥିଲା । ଏହି ଜଳ ମାର୍ଗରେ ବ୍ୟବସାୟ ମଧ୍ୟ ହଉଥିଲା । ଇଣ୍ଡୋ - ଗାଙ୍ଗେୟ ସମତଳ ଭୂମି ସେହି ସମୟରେ ବାଣିଜ୍ୟର କେନ୍ଦ୍ର ସ୍ଥଳ ଥିଲା ।  .

ଏଠାରେ ବୁଦ୍ଧଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ଓ ଅଶୋକଙ୍କ ସମୟରେ ଦୁଇଟି ବୁଦ୍ଧ କାଉନ୍ସିଲ ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିଲା । ସେମାନେ ଓ ଜୈନ ଓ ଭ୍ରାହମଣିକ ସୂତ୍ର ଅନୁସାରେ ପାଟଳିପୁତ୍ର ଆଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଦୟଭଦ୍ରଙ୍କଦ୍ୱାରା ସ୍ଥାପିତ ହେଇଥିବାର ଦାବି କରନ୍ତି । 

Structure
ମୌର୍ଯ୍ୟ ସାମ୍ଭ୍ରାଜ୍ୟର ରାଜଧାନୀ
ଇତିହାସ
ପରବର୍ତୀ ବଂଶ ମାନଙ୍କ ରାଜଧାନୀ