ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ବୃଦ୍ଧି ପାଇବାର ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଓ ପରୋକ୍ଷ କାରଣ ରହିଛି । ୨୦୦୯ ମସିହାରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଲେଖା ଅନୁସାରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ବା ପ୍ରସବ ସମୟରେ ଗର୍ଭଜନିତ ସମସ୍ୟାରୁ ଘଟୁଥିବା ମୃତ୍ୟୁକୁ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇ ପାରିବ; କିନ୍ତୁ ଏପରି ଅବସ୍ଥାରେ ପୂର୍ବରୁ ରହିଆସିଥିବା ବା ନୂତନ ରୂପେ ଦେଖାଦେଇଥିବା ଏବଂ ପ୍ରସବ ବା ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ସହ ସମ୍ପର୍କିତ ନଥିବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟାରୁ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଲେ ତାହାକୁ ପରୋକ୍ଷ କାରଣ ବୋଲି କୁହାଯିବ । ଏହି ଉଭୟ କାରଣ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରୂପେ ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର । 

"ଦ ଲାନ୍ସେଟ୍ ()" ନାମକ ଏକ ଜର୍ଣ୍ଣାଲରେ ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ଅନୁଶୀଳନ ପ୍ରକାଶ ପାଇଥିଲା ଯାହାର ତଥ୍ୟ ୧୯୯୦ରୁ ୨୦୧୩ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ସଂଗୃହୀତ ହୋଇଥିଲା । ଏହା ଅନୁସାରେ ପ୍ରସବପର ରକ୍ତସ୍ରାବ, ଅସୁରକ୍ଷିତ ଗର୍ଭପାତରୁ ଉପୁଜୁଥିବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା, ଗର୍ଭାବସ୍ଥାରେ ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପଜନିତ ସମସ୍ୟା, ପ୍ରସବପର ସଂକ୍ରମଣ ଓ ପ୍ରସବ ସମୟରେ ବିଘ୍ନ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁର ସାମାନ୍ୟ କାରଣ ଓ ଏଥିରେ ଏମାନଙ୍କ ଶ୍ରେୟ ଯଥାକ୍ରମେ ୧୫%, ୧୫%, ୧୦%, ୮% ଓ ୬% । ରକ୍ତ ଜମାଟ ସୃଷ୍ଟି (୩%) ଓ ପୂର୍ବରୁ ରହିଥିବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା (୨୮%) ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁର ଅନ୍ୟ କିଛି କାରଣ । ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହେବା ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ରକ୍ତସ୍ରାବ ଓ ସଂକ୍ରମଣ ପରି କାରଣରୁ ବହୁ ମାତା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି । ମ୍ୟାଲେରିଆ, ରକ୍ତହୀନତା, ଏଡ୍‍ସ୍ ଓ ହୃଦରକ୍ତନାଳୀ ରୋଗ ପ୍ରଭୃତି ପରୋକ୍ଷ କାରଣରୁ ପ୍ରସୂତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟାବସ୍ଥା ଖରାପ ହୋଇଥାଏ । ପୁଣି ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟାଉଥିବା ଆଉ କିଛି କାରକ ହେଲେ – ଗର୍ଭବତୀ ମହିଳାଙ୍କ ବୟସ, ଗର୍ଭଧାରଣ ପୂର୍ବରୁ ମହିଳାଙ୍କ ମେଦବହୁଳତା, ଆଗରୁ ରହିଥିବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ବା ରୋଗ ଏବଂ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାରଦ୍ୱାରା ପ୍ରସବ କରାଇବା ।

୨୦୧୧ରୁ ୨୦୧୪ ମସିହା ମଧ୍ୟରେ ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକାରେ ଯେଉଁ ସବୁ ଅକଥିତ ବା ଅନାଲୋଚିତ ରୋଗ କିମ୍ବା ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟାବସ୍ଥା ମୃତ୍ୟୁର କାରଣ ହୋଇଥିଲେ ସେଥିରେ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କୀୟ ମୃତ୍ୟୁର ଶ୍ରେୟ ସର୍ବାଧିକ । ଏହି ସୌଧ ଅନୁସାରେ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁର କେତେକ ସାଧାରଣ କାରଣ ହେଲେ - ହୃଦରକ୍ତନାଳୀ ରୋଗ (୧୫.୨%), ଅଣହୃଦରକ୍ତନାଳୀ ରୋଗ (୧୪.୭%), ସଂକ୍ରମଣ (୧୨.୮%), ରକ୍ତସ୍ରାବ (୧୧.୫%), କାର୍ଡିଓମାୟୋପାଥି (୧୦.୩%), ଥ୍ରୋମ୍ବୋଟିକ୍ ପଲ୍‌ମୋନାରି ଏମ୍ବୋଲିଜ୍ମ (୯.୧%), ସେରେବ୍ରୋଭାସ୍କୁଲାର୍ ଦୁର୍ଘଟଣା (୭.୪%), ଗର୍ଭାବଧି ଉଚ୍ଚ ରକ୍ତଚାପ ସମସ୍ୟା (୬.୮%), ଆମ୍ନିଓଟିକ୍ ଫ୍ଲୁଇଡ଼୍ ଏମ୍ବୋଲିଜ୍ମ (୫.୫%) ଓ ନିଶ୍ଚେତକ ସମ୍ପର୍କିତ ଜଟିଳ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟାବସ୍ଥା (୦.୩%) ।

୨୦୦୪ ମସିହାରେ ବିଶ୍ୱ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସଙ୍ଗଠନଦ୍ୱାରା ପ୍ରକାଶିତ ଏକ ତଥ୍ୟ ଅନୁସାରେ ବୟସ, ଆୟ, ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା କେତେ ସହଜରେ ଉପଲବ୍ଧ ଇତ୍ୟାଦି ପ୍ରସବର ପରିଣାମ ଉପରେ ଯଥେଷ୍ଟ ପ୍ରଭାବ ପକାଇଥାଏ । ଅଳ୍ପ ବୟସ୍କା ପ୍ରସୂତୀମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ (ବିଶେଷ କରି ୧୫ ବର୍ଷ ବା ତା’ ଠାରୁ କମ୍) ଅନ୍ୟ ପ୍ରସୂତୀ ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ଅଧିକ ଜଟିଳ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟାବସ୍ଥା ଓ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ହାର ଦେଖାଯାଇଥାଏ । ଅଳ୍ପ ବୟସ୍କା ମା’ମାନଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ପ୍ରସବ ପରେ ପ୍ରଚୁର ରକ୍ତସ୍ରାବ, ଜରାୟୁ ଝିଲ୍ଲୀ ପ୍ରଦାହ, ପ୍ରସବ ସମୟରେ ଜୌନାଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରରେ ଅସ୍ତ୍ରୋପଚାର, ଏପିସିଓଟୋମି, ଜନ୍ମ ସମୟରେ ଶିଶୁର ଓଜନ କମ୍ ରହିବା ବା ସମୟ ପୂର୍ବରୁ ଶିଶୁ ଜନ୍ମ ହେବା ଇତ୍ୟାଦି ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁର କିଛି ପ୍ରମୁଖ କାରଣ । ବିକାଶୋନ୍ମୁଖୀ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ୧୫ ବର୍ଷରୁ କମ୍ ଯୁବତୀମାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ପ୍ରଧାନ କାରଣ ହେଲା ପ୍ରସବ ବା ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ସମୟରେ ଉପୁଜିଥିବା ଜଟିଳ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟାବସ୍ଥା । ବିକଶିତ ଦେଶଙ୍କ ଅପେକ୍ଷା ବିକାଶୋନ୍ମୁଖୀ ଦେଶମାନଙ୍କର ମହିଳାମାନେ ଅଳ୍ପ ବୟସରେ ଗର୍ଭବତୀ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ୧୮୦ରେ ଜଣେ ପ୍ରସବ ଓ ଗର୍ଭାବସ୍ଥା ସମୟରେ ଅସୁବିଧା ଭୋଗି ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥାନ୍ତି । ବିକଶିତ ଦେଶମାନଙ୍କରେ ୪୯୦୦ରେ ଜଣେ ଯୁବତୀ ଏପରି ଅବସ୍ଥାର ସମ୍ମୁଖୀନ ହୋଇଥାନ୍ତି । ଯୁକ୍ତରାଷ୍ଟ୍ର ଆମେରିକା ପରି ଦେଶରେ ଅଧିକ ବୟସ୍କା ମହିଳାମାନେ ଗର୍ଭଧାରଣ କରିବା ଦେଖାଯାଏ ଏବଂ ଏଠାକାର କିଛି ରାଜ୍ୟରେ ୪୦ ବର୍ଷରୁ ଅଧିକ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ହାର ଅଧିକ ।

ଭିତ୍ତିଭୂମିର ବିକାଶ ଓ ପରିବାରର ସହଯୋଗ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସବ ପରିଣାମ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ନିୟନ୍ତ୍ରିତ କରିଥାଏ । ସାମାଜିକ ଜୀବନରୁ ଉପେକ୍ଷିତ ଓ ବାସନ୍ଦ ପରିବାରମାନଙ୍କରେ ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁ ହାର ଅଧିକ । ପ୍ରସବ ସମୟରେ କୁଶଳୀ ଓ ଜ୍ଞାନୀ ଧାତ୍ରୀ ନରହିବା, ପ୍ରସବ ପାଇଁ ବହୁ ଦୂର ଯାତ୍ରା କରିବା, ପୂର୍ବରୁ ବହୁ ଶିଶୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିବା ଓ ଚିକିତ୍ସା ସୁବିଧା ସୁଯୋଗ ଉପଲବ୍ଧ ନଥିବା ଇତ୍ୟାଦି ମାତୃ ମୃତ୍ୟୁର ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କାରଣ ।

ଅସୁରକ୍ଷିତ ଗର୍ଭପାତର ପ୍ରତିରୋଧ
ଅସୁରକ୍ଷିତ ଗର୍ଭପାତ
ଅସୁରକ୍ଷିତ ଗର୍ଭପାତର ହାର ନିର୍ଣ୍ଣୟ
କାରଣସମୂହ