କାହ୍ନୋପାତ୍ରା ଜଣେ ଧନୀ ଗଣିକା ଓ ରାଜନର୍ତ୍ତକୀର ଝିଅ ଥିଲେ ଯାହାଙ୍କର ନାମ ଶମା ବା ଶ୍ୟାମା ଥିଲା ଓ ପନ୍ଧରପୁର ନିକଟସ୍ଥ ମଙ୍ଗଲବେଧା () ସ‌ହରରେ ବାସ କରୁଥିଲେ ଯେଉଁଠାରେ ବିଠୋବାଙ୍କ ମୂଖ୍ୟ ମନ୍ଦିର ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲା । କାହ୍ନୋପାତ୍ରାଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ ଦୁଇ ଜନ ବର୍କାରି ସନ୍ଥ ଚୋଖମେଲା () ଓ ଦାମାଜୀ () ମଧ୍ୟ ମଙ୍ଗଲବେଧାରେ ଜନ୍ମ ଗ୍ରହଣ କରିଥିଲେ । କାହ୍ନୋପାତ୍ରାଙ୍କ ପିତା ବିଷୟରେ ଶମା ନିଶ୍ଚିତ ନଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଟାଉନର ମୁଖିଆ ସଦାଶିବ ମାଲଗୁଜର ତାଙ୍କ ପିତା ହୋଇଥିବା ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି । କାହ୍ନୋପାତ୍ରା ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କର ଉଆସ ଭଳି ଗୃହରେ ବାଲ୍ୟକାଳ କଟେଇଥିଲେ କିନ୍ତୁ ମାତାଙ୍କର ବୃତ୍ତି ଯୋଗୁ ସାମାଜିକ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ନିମ୍ନ ଧରଣର ଥିଲା ।

ଅତି ପିଲାଦିନରୁ କାହ୍ନୋପାତ୍ରା ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତରେ ଶିକ୍ଷା ଲାଭ କରିଥିଲେ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ସେ ତାଙ୍କ ମାତାଙ୍କ ପେଷାରେ ଯୋଗଦାନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ସେହି ଶିକ୍ଷା ଦିଆଯାଉଥିଲା । ସେ ଅତି ପ୍ରତିଭାଶାଳୀ ନର୍ତ୍ତକୀ ଓ ଗାୟିକା ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ମେନ‌କା ଅପ୍‌ଶରା () ସ‌ହିତ ତୁଳନୀୟ ଥିଲା । କାହ୍ନୋପାତ୍ରାଙ୍କୁ ଶମା ଏକ ପ୍ରସ୍ତାବ ଦେଇ ବାଦଶାହ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ ଓ ସେଠାକୁ ଗଲେ ବାଦଶାହ ତାଙ୍କୁ ଅର୍ଥ ତ‌ଥା ଆଭୂଷଣରେ ଭରି ଦେଇ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟକୁ ଆହୁରି ଶାଣିତ କରିଦେବେ ବୋଲି କ‌ହିଲେ କିନ୍ତୁ କାହ୍ନୋପାତ୍ରା ଏହି ପ୍ରସ୍ଥାବକୁ ମନା କରିଦେଲେ । ପରମ୍ପରାଗତ କାହାଣୀରେ କାହ୍ନୋପାତ୍ରା ତାଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବିବାହ କରିବାକୁ କ‌ରିବାକୁ ଇଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ । ପଣ୍ଡିତ ତାରା ଭାବଲକର କଥା ଅନୁସାରେ ବିବାହ କରିବାକୁ କାହ୍ନୋପାତ୍ରାଙ୍କୁ ମନା କରାଯାଇଥଲେ ଯେହେତୁ ସେ ଜଣେ ଗଣିକାର କନ୍ୟା ଥିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ ବିବାହ ମନା ଥିଲା ।

ଅଧିକାଂଶ ସମାଚାର ଅନୁସାରେ କାହ୍ନୋପାତ୍ରା ଗଣିକା ଜୀବନ‌କୁ ଘୃଣା କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ବଳପୂର୍ବକ ସେହି ବୃତ୍ତିକୁ ନିଆଯାଇଥିଲା, ଓ ଅନ୍ୟ କେତେକଙ୍କ ମତରେ କାହ୍ନୋପାତ୍ରା ଦୃଢ଼ ଭାବରେ ଗଣିକା ହେବାକୁ ନାସ୍ତି କରିଥିଲେ । ଆଉ ମଧ୍ୟ କେତେକ ଲେଖକ ବିଶ୍ୱାସ କରନ୍ତି ଯେ ସେ ଗଣିକା ଭାବରେ କାମ କରିଥିଲେ ।

ଜୀବନ
ପ୍ରାକ୍ ଜୀବନ
କାଳ ନିର୍ଦ୍ଧାରଣ
ମୃତ୍ୟୁ