ରାଷ୍ଟ୍ରକୁଟ ରାଜବଂଶର ଶାସନ କାଳ ପାଖାପାଖି ଷଷ୍ଠ-ତେର ବିଂ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଥିଲା । ସେହି କାଳରେ ସେମାନେ ପରସ୍ପର ଘନିଷ୍ଠ ପରନ୍ତୁ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଜାତୀ ରୂପେ ଶାସନ କରିଥିଲେ । ସେମାନଙ୍କ ଜ୍ଞାତ ପ୍ରାଚୀନତମ ଶୀଳା ଲେଖରେ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀର "ରାଷ୍ଟ୍ରକୁଟ" ତାମ୍ରପତ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଅଟେ , ଯେଉଁଥିରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇଛି ଯେ, "ମାଲବା ପ୍ରାନ୍ତ"ର ମାନପୁରରେ ତାଙ୍କର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଥିଲା (ଯାହା ଆଜି ମଧ୍ୟପ୍ରଦେଶ ରାଜ୍ୟରେ ସ୍ଥିତ); ସେହି କାଳର ଅନ୍ୟ "ରାଷ୍ଟ୍ରକୁଟ" ଜାତୀ ମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ "ଅଚଳ ପୁର" (ଯାହା ଆଧୁନିକ ସମୟରେ ମହାରାଷ୍ଟ୍ରରେ ସ୍ଥିତ)ର ଶାସକ ତଥା "କନ୍ନୌଜ"ର ଶାସକ ମାନେ ମଧ୍ୟ ସାମିଲ ଥିଲେ । ତାଙ୍କର ମୂଳ ସ୍ଥାନ ତଥା ମୂଳ ବାବଦରେ ବହୁ ଭ୍ରାନ୍ତ ଧାରଣା ପ୍ରଚଳିତ ହୋଇଥିଲା । ଅଚଳ ପୁରରେ ଶାସନ କରୁଥିବା "ରାଷ୍ଟ୍ରକୁଟ" ବାଦାମୀ ଚାଳୁକ୍ୟଙ୍କର ଉପନିବେଶ ରୂପେ ସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥଲେ କିନ୍ତୁ "ଦାନ୍ତିଦୁର୍ଗ"ର ନେତୃତ୍ତ୍ୱରେ ସେମାନେ ଚାଳୁକ୍ୟ ଶାସକ "କୀର୍ତ୍ତୀବର୍ମନ ଦ୍ୱିତୀୟ"ଙ୍କୁ ସେଠାରୁ ଧକ୍କା ମାରି ବିଦା କରିଦେଇଥିଲେ ତଥା ଆଧୁନିକ "କର୍ଣ୍ଣାଟକ" ପ୍ରାନ୍ତର "ଗୁଲବର୍ଗ"ଙ୍କୁ ନିଜର ମୁଖ୍ୟ ସ୍ଥାନ ରୂପେ ବନେଇଥିଲେ । ଏହି ଜାତୀବାଦରେ ମାନ୍ୟଖେତର ରାଷ୍ଟ୍ରକୁଟ ରାଜବଂଶର ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହୋଇଗଲା ; ଯାହା ଦକ୍ଷିଣ ଭାରତରେ ୭୫୩ ବିସିରେ ଆସିଥିଲା । ଏହି ସମୟରେ ବଙ୍ଗଳାର "ପାଳ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ" ଓ ଗୁଜରାଟର "ପ୍ରତିହାର ସାମ୍ରାଜ୍ୟ" ଭାରତୀୟ ଉପ-ମହାଦ୍ବୀପର ପୂର୍ବ ଓ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ଭୂ-ଭାଗରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୀବ୍ର ଗତିରେ ଆସିଥିଲା ।

ଅଷ୍ଟମରୁ ଦଶମ ଶତାବ୍ଦୀର ମଧ୍ୟ କାଳରେ ଗଙ୍ଗାର ଉର୍ବର ବାହ୍ୟ ଭାଗରେ ସ୍ଥିତ "କନ୍ନୌଜ ରାଜ୍ୟ"ରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ହେତୁ ଏକ ତ୍ରି-ଦଳୀୟ ସଂଘର୍ଷ ଚାଲୁଥିଲା, ସେହି ସମୟରେ "କନ୍ନୌଜ" ଉତ୍ତର ଭାରତର ମୁଖ୍ୟ ଅଧିକାର ରୂପେ ସ୍ଥାପିତ ଥିଲା । ପ୍ରତ୍ୟେକ ସାମ୍ରାଜ୍ୟକୁ ସେଥିରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲେ । ମାନ୍ୟକ୍ଷେତର ରାଷ୍ଟ୍ରକୁଟ ଅଧିକାରର ଉଚ୍ଚତମ ଶିଖରରେ ତାଙ୍କ ସାମ୍ରାଜ୍ୟ ଉତ୍ତର ଆଡ଼କୁ ଗଙ୍ଗା ଓ ଯମୁନା ନଦୀରୁ ଦକ୍ଷିଣରେ କନ୍ୟାକୁମାରୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଥିଲା । ଏହା ତାଙ୍କ ରାଜନୈତିକ ବିସ୍ତାର, ବସ୍ତୁକଳା ଉପଲବ୍ଧି ଓ ସାହିତ୍ୟିକ ଯୋଗଦାନର କାଳ ଥିଲା । ଏହି ରାଜବଂଶର ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଶାସକ ହିନ୍ଦୁ ଧର୍ମର ଅନୁଯାୟୀ ଥିଲା, ପରନ୍ତୁ ପରେ ଏହି ରାଜବଂଶ ଜୈନ ଧର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ଆସି ଯାଇଥିଲା । 

ପ୍ରଶାସନ
ରାଜବଂଶର ପତନ
କଳା ଓ ସଂସ୍କୃତି
ଇତିହାସ