କର୍ଣ୍ଣାଟକର ନାଗାରହୋଳେ ଜାତୀୟ ଉଦ୍ୟାନ ଓ ଅନ୍ୟ ସଂରକ୍ଷିତ ଜଙ୍ଗଲରେ ସେ ଅନେକ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ଜୈବ ବିବିଧତାର ସୁରକ୍ଷା ନିମନ୍ତେ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଆସିଛନ୍ତି । ବାଘମାନଙ୍କର ପ୍ରକୃତ ଅବସ୍ଥା ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘଙ୍କ ଶିକାରଯୋଗ୍ୟ ଜୀବଙ୍କ ଅବସ୍ଥା ସମ୍ପର୍କରେ ତାଙ୍କ ଗବେଷଣା ଅନେକ ବିଜ୍ଞାନ ପୁସ୍ତକ ଓ ପ୍ରବନ୍ଧରେ ସ୍ଥାନ ପାଇଛି । 

ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲମାନଙ୍କରେ ବାଘସଂଖ୍ୟା ନିରୂପଣ କରିବା ପାଇଁ “ପାଦଚିହ୍ନ” ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଉଥିଲା । ଏବେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସ୍ଥାନରେ ଏହି ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ । ଭାରତ ସରକାରଙ୍କ ଜଙ୍ଗଲ ଓ ପରିବେଶ ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟ ମଧ୍ୟ ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅବଲମ୍ବନ କରୁଥିଲା । ନିରଂକୁଶ ଭାବେ ଚାଲିଥିବା ବାଘଙ୍କ ଅବୈଧ ଶିକାର ଓ ଭାରତୀୟ ଜଙ୍ଗଲରେ ବାଘଙ୍କ ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ୧୯୭୩ରେ ତତ୍କାଳୀନ ପ୍ରଧାନମନ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱର୍ଗତ ଇନ୍ଦିରା ଗାନ୍ଧୀ “ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ୍ ଟାଇଗର୍”ର ଶୁଭାରମ୍ଭ କରିଥିଲେ ଓ ପ୍ରତି ପାଞ୍ଚ ବର୍ଷରେ ବାଘମାନଙ୍କ ଗଣନା କରାଗଲା । ପ୍ରୋଜେକ୍ଟ୍ ଟାଇଗର ସଭ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ପାରମ୍ପରିକ ଗଣନା ପ୍ରଣାଳୀର ବ୍ୟବହାର କରୁଥିଲେ ।  ପାଦଚିହ୍ନ ଗଣନା ପ୍ରଣାଳୀରେ ଜଙ୍ଗଲରୁ ମିଳୁଥିବା ବାଘଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନର ମାପ ନିଆଯାଏ । ଏହି ପାଦଚିହ୍ନ ଉପରେ ପ୍ଲାଷ୍ଟର୍ ଅଫ୍ ପ୍ୟାରିସ୍ ଢ଼ାଳି ତାହାର ଏକ ଛାଞ୍ଚ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି ରଖାଯାଏ । ପ୍ରାୟତଃ ସବୁ ବାଘଙ୍କ ପାଦର ମାପ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଉଣା ଅଧିକରେ ଭିନ୍ନ । ତେଣୁ ଉଦାହରଣ ସ୍ୱରୂପ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ମାପର ୪ଟି ପାଦଚିହ୍ନ ମିଳିଲେ ୪ଟି ବାଘ ରହିଥିବାର ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଏହା ଏକ ଆନୁମାନିକ ଓ ତୃଟିପୂର୍ଣ୍ଣ ଗଣନା ପ୍ରଣାଳୀ । ଅନେକ ସମୟରେ ଉଲ୍ଲାସ ଏହି ପଦ୍ଧତିର ସମାଲୋଚନା କରିଆସିଛନ୍ତି । 

ସେ “କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍” ପଦ୍ଧତି ବ୍ୟବହାର ପାଇଁ ମତପୋଷଣ କରିଆସିଛନ୍ତି । ଜଙ୍ଗଲର ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରେ ଗଛ ଓ ବୁଦାରେ କ୍ୟାମେରା (ଚିତ୍ରତ୍ତୋଳକ ଯନ୍ତ୍ର) ଖଞ୍ଜି ଦିଆଯାଏ । କେଉଁ କେଉଁ ସ୍ଥାନରେ କ୍ୟାମେରା ଲଗାଯିବ, କ୍ୟାମେରା ଲାଗିଥିବା ସ୍ଥାନ କେତୋଟି ବାଘଙ୍କ କ୍ଷେତ୍ରରେ ରହିଛି – ଏପରି ଅନେକ ତଥ୍ୟର ପରିସଂଖ୍ୟାନର ଅନୁଶୀଳନ ପରେ କ୍ୟାମେରା ଖଞ୍ଜାଯାଏ । କ୍ୟାମେରାର ସେନ୍ସର୍ ଏହା ସମ୍ମୁଖ ଦେଇଯାଉଥିବା ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ଚିତ୍ର ନିଏ । ଏହିମଚିତ୍କ ବାରମ୍ବାର ନିଆଯାଉଥାଏ । ଦୁଇଟି ବାଘଙ୍କ ପାଦଚିହ୍ନ ଏକା ହୋଇପାରେ କିନ୍ତୁ ବାଘଙ୍କ ଦେହରେ ଥିବା ପଟା ପଟା ଦାଗ ପରସ୍ପରଠାରୁ ଭିନ୍ନ ।  ତେଣୁ କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପର ସମସ୍ତ ଚିତ୍ରରୁ ସେହି ଅଞ୍ଚଳରେ ବାଘମାନଙ୍କ ଆନୁମାନିକ ଘନତା ନିରୂପଣ କରିହେବ । ବୈଜ୍ଞାନିକ ଦୃଷ୍ଟିକୋଣରୁ ଏହି ପଦ୍ଧତି ଅଧିକ ସଠିକ । ଉଲ୍ଲାସ ଏପରି କେତେକ ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତି (କ୍ୟାମେରା ଟ୍ରାପ୍ ଗଣନା, ରେଡ଼ିଓ କଲାର୍ ପରୀକ୍ଷଣ)ର ବ୍ୟବହାର କରି ବାଘଗଣନା କରିବାରେ ଅଗ୍ରଣୀ ଭୂମିକା ଗ୍ରହଣ କରିଛନ୍ତି । ବୈଜ୍ଞାନିକ ପଦ୍ଧତିର ଅବଲମ୍ବନ କରି ଶିକାର ଏବଂ ଶିକାରୀ ଜନ୍ତୁଙ୍କ ଗଣନା କରିବା ସେମାନଙ୍କ ଓ ଜଙ୍ଗଲର ସଂରକ୍ଷଣରେ ସାହାଯ୍ୟକାରୀ ହେବ ବୋଲି ଉଲ୍ଲାସ ମତପୋଷଣ କରିଆସିଛନ୍ତି ।  

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ ଜୀବନ
ମହାବଳ ବାଘ ସଂଖ୍ୟା ନିରୂପଣ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଅବଦାନ
ପ୍ରକାଶିତ ନିର୍ବନ୍ଧ, ଲେଖା ଓ ପୁସ୍ତକ
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ କୃତି ଓ ଅବଦାନ