କାନ୍ଥ ବା ସ୍ତମ୍ଭମାନଙ୍କୁ ଧରି ରଖିବା ପାଇଁ ତୋରଣ ସଦୃଶ ସଂଯୋଜକ (ଈଂରାଜୀରେ Flying Buttress - ଫ୍ଲାଇଂଗ୍ ବଟ୍ରେସ୍) ପ୍ରଥମ ଥର ପାଇଁ ନୋଟ୍ରେ ଡାମ୍‍ରେ ବ୍ୟବହୃତ ହୋଇଥିଲା । ନୋଟ୍ରେ ଡାମ୍ ଗୀର୍ଜାର ନିର୍ମାଣ ଆରମ୍ଭ ହେବା ସମୟରେ ଫ୍ଲାଇଂଗ୍ ବଟ୍ରେସ୍ ବ୍ୟବହାର କରିବାର ଯୋଜନା ନଥିଲା । କିନ୍ତୁ ପ୍ରାର୍ଥନା ସ୍ଥଳ ଓ ମୁଖ୍ୟ ଗୃହର ତୋରଣ ସଦୃଶ ଛାତକୁ ଧରି ରଖୁଥିବା ପତଳା କାନ୍ଥର ଉଚ୍ଚତା କ୍ରମଶଃ ବଢ଼ି ଚାଲିବାରୁ କାନ୍ଥମାନଙ୍କ ଉପରେ ପ୍ରବଳ ଚାପ ପଡ଼ିବାରେ ଲାଗିଲା । ତେଣୁ ଗୀର୍ଜାଘରର ସ୍ଥପତିମାନେ ବାହାର ପଟରୁ ଚାପର ପ୍ରତିରୋଧ ଓ ଗୀର୍ଜାଘରର ସନ୍ତୁଳନରେ ସହାୟତା ପାଇଁ ଫ୍ଲାଇଂଗ୍ ବଟ୍ରେସ୍‍ର ପରିକଳ୍ପନା କରିଥିଲେ । ପରବର୍ତ୍ତୀ କାଳରେ ଏହି ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଶୈଳୀର ବାହ୍ୟ ସଂଯୋଜକ ଗୀର୍ଜାଘରର ନିର୍ମାଣ ଶୈଳୀର ଏକ ଅଭିନ୍ନ ଅଙ୍ଗଭାବେ ଉଦ୍ରେକ ହୋଇଛି । ନୋଟ୍ରେ ଡାମ୍ ଗୀର୍ଜାଘରର ସମୁଦାୟ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୫୫୦୦ ବର୍ଗ ମିଟର୍ ଓ ଆନ୍ତଃ କ୍ଷେତ୍ରଫଳ ୪୮୦୦ ବର୍ଗ ମିଟର୍ । 

ଗୀର୍ଜାଘରର ବାହାର ପଟେ ଅନେକ ଛୋଟ ଛୋଟ ମୂର୍ତ୍ତି ନିର୍ମିତ କରାଯାଇଛି ଯାହା ସ୍ତମ୍ଭର ସହାୟକ ରୂପେ ବା ଜଳ ନିଷ୍କାସନ କରିବା ନିମନ୍ତେ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଅନ୍ତି । ଗୀର୍ଜାଘରେ ନିର୍ମିତ ଗାର୍ଗୋୟଲ୍ ବା ଜୀବଙ୍କ ଶରୀରର ଆକାର ସଦୃଶ ହୋଇଥିବା ନାଳ ଅତିରିକ୍ତ ପାଣି ନିଷ୍କାସନରେ ସହାୟକ ହୁଅନ୍ତି ତଥା ପୌରାଣିକ କଥାର କାଇମେରା ବା କାଳ୍ପନିକ ଜୀବର ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଦର୍ଶିତ କରନ୍ତି । ପ୍ରାଚୀନ ସମୟରେ ଏହି ସବୁ ମୂର୍ତ୍ତିକୁ ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗରେ ରଞ୍ଜିତ କରାଯାଇଥିଲା । ବର୍ତ୍ତମାନ ସମୟରେ ଏହି ରଙ୍ଗ ସବୁ ଉଡ଼ିଗଲାଣି । ଗୀର୍ଜାଘରର ନିର୍ମାଣ ୧୩୪୫ ମସିହା ବେଳକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିଲା । ୩୮୭ଟି ପାହାଚ ଥିବା ଏକ ପତଳା ପଥର ସିଡ଼ି ସର୍ପିଳ ଭାବେ ଏକ କୁଣ୍ଡଳିନୀ ପରି ଗୀର୍ଜାଘରର ଛାତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଯାଇଛି । ଏହି ସିଡ଼ିରେ ଉପରକୁ ଚଢ଼ିଲେ ଗୀର୍ଜାଘରର ସମସ୍ତ ଘଣ୍ଟି, ଜୀବାକାର ନାଳର ଗାର୍ଗୋୟଲ୍ ଅତି ପାଖରୁ ଦେଖିହେବ ତଥା ପ୍ୟାରିସ୍ ସହରର ଏକ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଦେଖିହେବ ।

ନିର୍ମାଣର ଇତିହାସ
ସ୍ଥାପତ୍ୟ କଳା
ଆହୁରି ଦେଖନ୍ତୁ
ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପ ଓ ଆକ୍ରମଣ ପରେ ପୁନରୁଦ୍ଧାର