ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଚୀନ୍ ପରିବ୍ରାଜକ ହୁଏନ୍‍ସାଂ ଖ୍ରୀଷ୍ଟାବ୍ଦ ସପ୍ତମ ଶତାବ୍ଦୀର ପ୍ରଥମାର୍ଦ୍ଧରେ (ଖ୍ରୀ. ୬୩୦ରୁ ୬୪୫) ମଧ୍ୟରେ ଭାରତ ଭ୍ରମଣରେ ଆସିଥିଲେ । ସେ ଏହି ନଗରୀର ଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ । କୋଶଳ ରାଜ୍ୟର ଏହି ନଗରୀରେ ଅନେକ ଧାର୍ମିକ ଅନୁଷ୍ଠାନ, ସୁନ୍ଦର ଅଟ୍ଟାଳିକା, ବିରାଟ ପ୍ରାଚୀର ଓ ମନୋରମ ରାଜପ୍ରାସାଦ ଥିଲା ବୋଲି ତାଙ୍କ ଯାତ୍ରା ବିବରଣୀରୁ ଜଣାପଡିଛି । କଳିଙ୍ଗରୁ ପାହାଡିଆ ଓ ଜଙ୍ଗଲ ରାସ୍ତାରେ ଉତ୍ତର-ପଶ୍ଚିମ ପଟକୁ ପ୍ରାୟ ୧୮୦୦ ଲି (୪୫୦ କି.ମି.) ଯାତ୍ରା କଲେ ୬୦୦୦ ଲି ପରିମିତ ଏବଂ ପର୍ବତ ଓ ସନ୍ତସନ୍ତିଆ ଭୂମିରେ ଘେରା କୋଶଳ ରାଜ୍ୟ ରହିଥିଲା, ଯାହାର ରାଜଧାନୀ ପ୍ରାୟ ୪୦ ଲି (୧୦ରୁ ୧୫ କି.ମି.) ପରିମିତ କ୍ଷେତ୍ରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ଥିଲା । ଏହି ଦେଶର ମୃତ୍ତିକା ଅତି ଉର୍ବର, ଶସ୍ୟଶାଳୀ ଥିଲା; ନଗର ଓ ଗ୍ରାମମାନ କମ୍ ଦୂରତାରେ ଥିଲେ; ଏଠାକାର ଲୋକମାନେ ଡେଙ୍ଗା ଓ କୃଷ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣର ଥିଲେ ‍। ଏଠାକାର ଶାସକ ଜଣେ କ୍ଷତ୍ରିୟ ବଂଶଜ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବୌଦ୍ଧ ଧର୍ମ ପ୍ରତି ତାଙ୍କର ଅଶେଷ ଶ୍ରଦ୍ଧା ରହିଥିଲା ଓ ସେ କଳା ସଂସ୍କୃତିର ପୃଷ୍ଠପୋଷକ ଥିଲେ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେ ଲିପିବଦ୍ଧ କରିଯାଇଛନ୍ତି । ପୋ-ଲୋ-ମୋ-ଲୋ-କି-ଲି (ବର୍ତ୍ତମାନ ନାମ ଗନ୍ଧମାର୍ଦ୍ଦନ ପର୍ବତ) ଏଠାରୁ ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ ଦିଗରେ ପ୍ରାୟ ୩୦୦ ଲି (୭୫ କି.ମି.) ଦୂରରେ ରହିଛି ବୋଲି ମଧ୍ୟ ସେ ଲେଖିଥିଲେ । ହୁଏନ୍‍ସାଂଙ୍କ ବିବରଣୀରୁ ମାରାଗୁଡ଼ା ହିଁ କୋଶଳର ଏହି ସମୃଦ୍ଧିଶାଳୀ ରାଜଧାନୀ ବୋଲି ଜଣାପଡେ ବୋଲି ଅନେକ ବିଶେଷଜ୍ଞ ଓ ଗବେଷକ ମତ ପୋଷଣ କରିଛନ୍ତି । 

ହୁଏନ୍‍ସାଂଙ୍କ ଭାରତ ଭ୍ରମଣ ସମୟରେ କୋଶଳରେ ନଳ ବଂଶୀୟ ବିରୂପରାଜ ରାଜୁତି କରୁଥିଲେ ବୋଲି ଅନୁମାନ କରାଯାଏ । ଆଉ କେତେକ ମତ ଅନୁସାରେ ସେହି ସମୟରେ କୋଶଳ ଶରଭପୁରୀୟ ବା ଅମରାର୍ଯ୍ୟକୁଳର ଶାସନାଧୀନ ଥିଲା ।

ଖ୍ରୀଷ୍ଟୀୟ ୭ମ ଶତାବ୍ଦୀ
ଶୈବ ପରମ୍ପରା
ପ୍ରତ୍ନତାତ୍ତ୍ୱିକ ତଥ୍ୟ
ବୌଦ୍ଧ ପରମ୍ପରା