ସଂଖ୍ୟାଲଘୁ ଅପାର୍ଥିଡ଼ ଶାସନରୁ ଏକ ବହୁ-ବର୍ଣ୍ଣ ବିଶିଷ୍ଟ ସଂଖ୍ୟାଗରିଷ୍ଠ ସରକାରର ନେତୃତ୍ୱ ନେଇ ମଣ୍ଡେଲା ଅନୁଭବ କରିଥିଲେଯେ ତାଙ୍କ ଶାସନକାଳ ମଧ୍ୟରେ ଜାତୀୟ ଆପୋଷ ବୁଝାମଣା ପାଇଁ ପ୍ରମୁଖ ଉଦ୍ୟମ କରିବାକୁ ହେବ । ଶ୍ୱେତକାୟମାନେ ଛାଡ଼ି ଚାଲିଯାଉଥିବାରୁ ଅନ୍ୟ ଔପନିବେଶିକ ଆଫ୍ରିକୀୟ ଦେଶମାନଙ୍କ ଅର୍ଥନୀତିର ପତନ ହୋଇଥିଲା ଓ ଏହାକୁ ଦେଖି ମଣ୍ଡେଲା ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାର ଶ୍ୱେତକାୟମାନଙ୍କ ସ୍ୱାର୍ଥର ସୁରକ୍ଷା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ ଓ ସେମାନଙ୍କୁ "ଦି ରେନବୋ ନେସନ"ରେ ସ୍ଥାନ ଦେଇଥିଲେ । ସେ ନିଜ କ୍ୟାବିନେଟରେ ଯଥାସମ୍ଭବ ବଡ଼ ଗଠବନ୍ଧନ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ; ଦେ କ୍ଲାର୍କଙ୍କୁ ଉପରାଷ୍ଟ୍ରପତି ପଦ, ନ୍ୟାସନାଲ ପାର୍ଟିର ଅଧିକାରୀମାନଙ୍କୁ କୃଷି, ଶକ୍ତି, ପରିବେଶ, ଖଣିଜ ଓ ଶକ୍ତି ବିଭାଗର ମନ୍ତ୍ରୀ କରିଥିଲେ ଏବଂ ବୁଥେଲେଜିଙ୍କୁ ଗୃହ ବ୍ୟାପାର ମନ୍ତ୍ରଣାଳୟର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଆଯାଇଥିଲା । କ୍ୟାବିନେଟର ଅନ୍ୟ ପଦବୀ ଗୁଡ଼ିକରେ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନେ - "ଜୋଏ ମୋଦିସେ", "ଆଲଫ୍ରେଡ଼ ନଜୋ", "ଜୋଏ ସ୍ଲୋଭୋ", "ମାକ ମହାରାଜ", "ଦୁଲ୍ଲାଦ ଓମାର" ଆଦି ଥିଲେ ଓ ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଯୁବମନ୍ତ୍ରୀ ଭାବେ "ଟିଟୋ ମବୋୱେନି" ଓ "ଜେଫ ରାଡ଼େବେ" ଥିଲେ । ଦେ କ୍ଲାର୍କଙ୍କ ସହିତ ମଣ୍ଡେଲାଙ୍କ ତିକ୍ତତା ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଲା ଓ ନିର୍ବାଚନ ପୂର୍ବରୁ ୩୫୦୦ ପୋଲିସଙ୍କୁ କ୍ଷମା କରିଥିବାରୁ ମଣ୍ଡେଲା ତାଙ୍କୁ କଟୁକ୍ତି ପ୍ରୟୋଗ କରିଥିଲେ, ଓ ପୂର୍ବତନ ପ୍ରତିରକ୍ଷା ମନ୍ତ୍ରୀ "ମାଗ୍ନସ ମାଲାନ"ଙ୍କୁ ଏକ ହତ୍ୟା ଅଭିଯୋଗ ପାଇଁ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିବାରୁ ତୀବ୍ର ସମାଲୋଚନା କରିଥିଲେ ।
ଅପାର୍ଥିଡ଼ ଶାସନକାଳର ବରିଷ୍ଠ ନେତାମାନଙ୍କୁ ମଣ୍ଡେଲା ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବେ ଦେଖା କରିଥିଲେ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ "ହେଣ୍ଡ୍ରିକ ଭେରୱୋଏର୍ଡ଼"ଙ୍କ ବିଧବା "ବେଟସି ସ୍କୁମ୍ବି", ଓକିଲ ପର୍ସି ୟୁଟାର ଥିଲେ, ଓ ସେମାନଙ୍କୁ କ୍ଷମାକରିଦେଇ ବୁଝାମଣା ପାଇଁ କହିଥିଲେ ଏବଂ ଘୋଷଣା କରିଥିଲେ ଯେ - ସାହସୀ ବ୍ୟକ୍ତିଗଣ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ କ୍ଷମାଦେବାକୁ ପଛଘୁଞ୍ଚା ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ । ପୂର୍ବରୁ ଘୃଣିତ ଥିବା ଜାତୀୟ ଖେଳ ରଗବୀର ଦଳ "ସ୍ପ୍ରିଙ୍ଗବୋକ୍ସ"ରେ ଯୋଗଦେବାପାଇଁ ସେ କୃଷ୍ଣକାୟ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକୀୟଙ୍କୁ ଉତ୍ସାହିତ କରିଥିଲେ, ଯେହେତୁ ୧୯୯୫ରେ ରଗବୀ ବିଶ୍ୱକପ ଦକ୍ଷିଣ ଆଫ୍ରିକାରେ ଅନୁଷ୍ଠିତ ହେବାର ଥିଲା । ନ୍ୟୁଜିଲାଣ୍ଡ ବିପକ୍ଷରେ ଏକ ରୋମାଞ୍ଚକର ଫାଇନାଲରେ ବିଜୟ ହାସଲ ପରେ ମଣ୍ଡେଲା ସ୍ପ୍ରିଙ୍ଗବୋକ୍ସର ଅଧିନାୟକ "ଫ୍ରାଙ୍କୋଇସ ପିଏନାର"ଙ୍କୁ ଟ୍ରଫି ପ୍ରଦାନ କରିଥିଲେ, ଓ ପିଏନାର ଜଣେ ଆଫ୍ରିକାନର ଥିଲେ ଓ ୬ ନମ୍ବର ଜର୍ସି ପିନ୍ଧିଥିଲେ । ଏହା କୃଷ୍ଣକାୟ ଓ ଶ୍ୱେତକାୟଙ୍କ ମିଳନରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପଦକ୍ଷେପ ଥିଲା ଏବଂ ଦେ କ୍ଲାର୍କଙ୍କ କହିବା ଅନୁସାରେ - ମଣ୍ଡେଲା ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ଶ୍ୱେତକାୟ ରଗବୀ ପ୍ରଶଂସକଙ୍କ ହୃଦୟ ଜିତି ନେଇଥିଲେ । ଏହିପରି ଭାବେ ମଣ୍ଡେଲାଙ୍କ ବୁଝାମଣା ପ୍ରୟାସ ଶ୍ୱେତକାୟଙ୍କ ଭୟ କମାଇ ଦେଇଥିଲା ଓ ସେଥିପାଇଁ ସେ କୃଷ୍ଣକାୟ ସାମରିକ ଗୋଷ୍ଠିମାନଙ୍କଦ୍ୱାରା ସମାଲୋଚନାର ଶରବ୍ୟ ହୋଇଥିଲେ । ବିଚ୍ଛିନ୍ନ ହୋଇଯାଇଥିବା ପତ୍ନୀ ୱିନି କହିଥିଲେ ଯେ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ କୃଷ୍ଣକାୟଙ୍କୁ ସହାୟତା ଅପେକ୍ଷା ଶ୍ୱେତକାୟଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବା ଆଗ୍ରହରେ ଲାଗିପଡ଼ିଛି ।

ଆହୁରି ବିତର୍କିତ ଭାବେ ମଣ୍ଡେଲା ଅପାର୍ଥିଡ଼ ଶାସନକାଳରେ ହୋଇଥିବା ଅପରାଧର ତଦନ୍ତ ପାଇଁ "ଟ୍ରୁଥ ଏଣ୍ଡ ରିକୋନସିଲିଏସନ କମିସନ" ଗଠନ କରି,ଡେସମଣ୍ଡ ଟୁଟୁଙ୍କୁ ଏହାର ମୁଖ୍ୟ ଦାୟିତ୍ୱ ଦେଇଥିଲେ । ଶହୀଦ ଘୋଷଣା ବନ୍ଦ କରିବାକୁ ଅପାର୍ଥିଡ଼ ଶାସନ କାଳରେ ହୋଇଥିବା ଅନେକ ଅପରାଧକୁ କମିସନ କ୍ଷମା କରିଦେଇଥିଲେ । ଫେବ୍ରୁଆରୀ ୧୯୯୬ରେ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ତଦନ୍ତ ସମୟରେ ଅନେକ ଅତ୍ୟାଚାର, ବୋମାମାଡ଼, ଧର୍ଷଣ, ହତ୍ୟା ମାମଲାର ଶୁଣାଣି କରି ଅକ୍ଟୋବର ୧୯୯୮ରେ କମିସନ ଚୂଡ଼ାନ୍ତ ରିପୋର୍ଟ ଦେଇଥିଲେ । ଉଭୟ ଦେ କ୍ଲାର୍କ ଓ ମବେକି ରିପୋର୍ଟର କିଛି ଭାଗ ବାଦ ଦେବାକୁ ଅନୁରୋଧ କରିଥିଲେ, ଓ କେବଳ ଦେ କ୍ଲାର୍କଙ୍କ ଅନୁରୋଧ ରକ୍ଷା ହୋଇଥିଲା । ମଣ୍ଡେଲା କମିସନର କାର୍ଯ୍ୟକୁ ଉଚ୍ଚ ପ୍ରଶଂସା କରି କହିଥିଲେ ଯେ - ଏହା ଅତୀତକୁ ପଛରେ ପକାଇ ବର୍ତ୍ତମାନ ଓ ଭବିଷ୍ୟତରେ ଧ୍ୟାନ ଦେବାକୁ ସାହାଯ୍ୟ କରିବ ।

କ୍ଲାର୍କବରୀ,ହିଲ୍ଡଟାଉନ ଓ ଫୋର୍ଟ ହାରେ: ୧୯୩୬-୧୯୪୦
ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ଅବସ୍ଥା
ଜାତୀୟ ଆପୋଷ ବୁଝାମଣା
ଅସହଯୋଗ ଆନ୍ଦୋଳନ ଓ ଜାତୀୟ କଂଗ୍ରେସ ସଭାପତି:୧୯୫୦-୧୯୫୪